Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 2165/98
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 2000-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Administracyjne postępowanie
Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 67 par. 1, art. 121 par. 1, art. 125 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Korzystanie przez podatnika ze swych proceduralnych uprawnień nie może być wskazywane przez organ podatkowy jako powód usprawiedliwiający przewlekłość postępowania /art. 125 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./.

TEZY

Korzystanie przez podatnika ze swych proceduralnych uprawnień nie może być wskazywane przez organ podatkowy jako powód usprawiedliwiający przewlekłość postępowania /art. 125 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi spółki z o.o. w (...) na decyzję Izby Skarbowej w (...) z dnia 24 sierpnia 1998 r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowej i na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję, a także zasądził od Izby Skarbowej na rzecz skarżącej Spółki osiemnaście tysięcy dwieście dwadzieścia sześć złotych pięćdziesiąt groszy tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 sierpnia 1998 r. (...) Izba Skarbowa w S. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w Ż. z dnia 30 kwietnia 1998 r., w której organ pierwszej instancji odmówił umorzenia odsetek od zaległości podatkowych Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością "M.F.P." z siedzibą w K.-P. W uzasadnieniu decyzji Izba przypomniała, że w dniu 30 marca 1998 r. Spółka złożyła wniosek o umorzenie 50 procent odsetek za zwłokę, naliczonych decyzją z dnia 23 marca 1998 r. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż żądanie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postępowanie zakończone decyzją wymiarową toczyło się przez 20 miesięcy. Izba utrzymała w mocy decyzję odmawiającą umorzenia odsetek, gdyż zarzut przyczynienia się organów podatkowych do przedłużenia postępowania administracyjnego uznała za bezpodstawny. Zdaniem Izby na przedłużenie się postępowania miały przede wszystkim:

- wymiana korespondencja z Urzędem Skarbowym W.-W., dotycząca ustalenia właściwości miejscowej organu podatkowego do rozpatrzenia żądania skierowania sprawy na drogę postępowania podatkowego w sprawach zobowiązań podatkowych /kontrola dotyczyła roku 1993, kiedy to podatnik rozliczał się z Urzędem Skarbowym W.-W., a Spółka miała siedzibę w W., zaś z dniem 1 stycznia 1995 r Spółka przeniosła swą siedzibę do K.-P. i rozpoczęła rozliczanie podatku od towarów i usług w Urzędzie Skarbowym w S./.

- opracowanie pierwszej wersji analizy ekonomicznej i projektu wymiaru zobowiązań, z którymi zapoznano podatnika w dniu 2 grudnia 1996 r.

- rozpatrzenie zgłoszonych przez Spółkę wyjaśnień do analizy ekonomicznej i projektu wymiaru zobowiązań i opracowanie na tej podstawie "uzupełnienia do analizy" i przygotowanie decyzji.

- postępowanie odwoławcze /analiza odwołania i sporządzenie wniosku odwoławczego przez Urząd Skarbowy oraz rozpatrzenie odwołania przez Izbę Skarbową i uchylenie w całości decyzji Urzędu Skarbowego/.

- ponowna analiza wyjaśnień Spółki do analizy ekonomicznej i projektu wymiaru zobowiązań za 1993 r., łącznie z materiałem zgromadzonym przez Inspektora Urzędu Kontroli Skarbowej w S., zarzutami zawartymi w odwołaniu, uzasadnieniu decyzji uchylającej oraz opracowanie planu dalszego działania w celu ustalania prawdy obiektywnej.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej. W uzasadnieniu podniesiono, że postępowanie podatkowe przedłużono ponad czas ustawowy o 18 miesięcy, choć Spółka, jako strona postępowania dochowała wszystkich terminów przewidzianych w ustawie z dnia 28 września 1991 r. o Kontroli Skarbowej /Dz.U. nr 100 poz. 442 z dnia 6 listopada 1991 r./ jak i Kpa, przez co w żaden sposób nie opóźniła z własnej winy tego postępowania: Zdaniem Spółki, postępowanie mogło zostać znacznie skrócone, gdyby Izba Skarbowa w S., w swojej decyzji z dnia 7.04.1997, zawarła rozstrzygnięcie tj. orzekła co do meritum sprawy. Tak się jednak nie stało, gdyż Izba ograniczyła się tylko do uchylenia w całości decyzji Urzędu Skarbowego w S. z dnia 19 grudnia 1996. W efekcie brak merytorycznego rozstrzygnięcia przez Izbę Skarbową w S., mimo istnienia takiej możliwości, wydatnie wpłynął na wydłużenie okresu postępowania pomimo. Spółka przypomniała, że organ podatkowy nie może czerpać korzyści ekonomicznych w postaci odsetek za zwłokę w związku ze swoim opieszałym działaniem. W skardze podniesiono również, że w trakcie przedłużonego postępowania podatkowego zmieniła się sytuacja ekonomiczna Spółki, czego organy podatkowe nie rozważyły wydając zaskarżoną decyzję.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w S. wniosła o jej oddalenie i podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytaczając ponownie przedstawione w nim argumenty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W rozstrzyganej obecnie sprawie Sąd badał jedynie problem zgodności z prawem decyzji organu odwoławczego dotyczącej umorzenia zaległości podatkowej ciążącej na skarżącym. Przepis art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, stwierdza, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę.

Sąd pragnie podkreślić, że podobnie jak dawny art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, również art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29. sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, zawiera konstrukcję uznania administracyjnego. W sprawach dotyczących umorzenia należności podatkowych sąd administracyjny kontroluje zatem tylko, czy swoje stanowisko organy zajęły po zbadaniu, że zachodzą w rozpatrywanej sprawie przewidziane ustawą okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych w części lub całości.

Należy przy tym podkreślić, jak stwierdził w swym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny, że obowiązek podatkowy jest kategorią prawną i faktyczną zobiektywizowaną Oznacza to, iż powstaje w warunkach przez prawo określonych, niezależnie od woli podmiotów temu obowiązkowi podlegających czy też podmiotów ustawowo zobowiązanych do stosowania różnych środków jego realizacji /wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1992 r., III SA 709/92 - Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1993 nr 4 poz. 62/. Jak z tego wynika umorzenie zaległości podatkowej, o którym mowa w art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, jest instytucją nadzwyczajną, bowiem zasadą jest płacenie podatków.

Istotne jest natomiast, że choć art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, jest instytucją nadzwyczajną i został skonstruowany na zasadzie uznania administracyjnego, to jednak organ podatkowy, podejmując decyzję, co do występowana bądź braku rzeczowych przesłanek uzasadniających umorzenie należności podatkowej w konkretnej sprawie powinien wyczerpująco zebrać materiał dowodowy /art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej/, dokładnie wyjaśnić stan faktyczny /art. 122 Ordynacji podatkowej/ i ocenić na podstawie zebranego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona /art. 191 Ordynacji podatkowej/.

W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że organ odwoławczy rozstrzygając sprawę naruszył te obowiązki. W aktach sprawy nie ma dokumentów świadczących o zbadaniu przez organy podatkowe sytuacji ekonomicznej skarżącej Spółki. Zgodnie z powołanym już art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej, organy podatkowe muszą wyważyć interes podatnika i interes publiczny. W sytuacji, gdy podatnikiem jest osoba prawna, której celem jest prowadzenie działalności gospodarczej, jednym z podstawowych obowiązków organów podatkowych, jest zbadanie sytuacji ekonomicznej tego typu podatnika. Niewystarczające jest ogólne stwierdzenie, że potencjał gospodarczy podatnika pozwala na przypuszczenie, że zapłacenie odsetek nie naruszy jego płynności finansowej, tym bardziej, że w odwołaniu Spółka powoływała się na załamanie się koniunktury gospodarczej.

Mimo, iż organy podjęły próbę wyjaśnienia przyczyn przedłużenia postępowania podatkowego o 18 miesięcy (...), to jednak nie wykazały, że podatnik przyczynił się do tego swoim działaniem. Nie można bowiem uznać złożenia odwołania za powód przedłużenia postępowania podatkowego. Tymczasem w zaskarżonej decyzji znalazło się stwierdzenie, że na przedłużenie się postępowania. miał wpływ "proces odwoławczy od decyzji wymiarowej". Korzystanie przez podatnika ze swych proceduralnych uprawnień nie może być wskazywane przez organ podatkowy jako powód przewlekłości postępowania. Organy podatkowe mają bowiem obowiązek załatwiać sprawy możliwie szybko w ramach obowiązujących je terminów /art. 125 Ordynacji podatkowej/. Również konieczność wymiany korespondencji pomiędzy organami podatkowymi nie może być uznana za usprawiedliwienie opieszałości organów podatkowych. Podatnik nie może bowiem ponosić skutków nieprawidłowej pracy organów podatkowych. Powołanie się w zaskarżonej decyzji na argument, że postępowanie zostało przedłużone, ponieważ wniesione zostało odwołanie, a ponadto organy podatkowe musiały prowadzić w sprawie korespondencję, Sąd uznał za naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych /art. 121 par. 1 Ordynacji podatkowej/.

Skoro organy podatkowe nie wykazały, że opóźnienie nie było spowodowane winą strony, to, zgodnie z art. 139 par. 4 Ordynacji podatkowej, usprawiedliwieniem dla opóźnienia postępowania może być tylko przyczyna niezależna od organu jak np. potrzeba powołania biegłego i oczekiwanie na jego opinię, niestawienie się świadków. W rozstrzyganej sprawie takie okoliczności nie wystąpiły i na podstawie materiałów zawartych w aktach sprawy Sąd uznał, że organy podatkowe nie obaliły zarzutu podatnika, iż prowadząc postępowanie nie naruszyły art. 125 Ordynacji podatkowej.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.