Postanowienie WSA w Lublinie, sygn. akt I SO/Lu 2/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-04-20 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 260 par. 1 - 3
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2016 r., Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej w zakresie prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy postanowienie z dnia 2 marca 2017 r.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz podał, że skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. W szczególności nie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza w części dotyczącej sytuacji dochodowej i majątkowej żony co jest niezbędne do oceny zdolności płatniczych skarżącego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz wywodził, że skarżący, przedstawiając swoją sytuację finansową, ograniczył się jedynie do tych okoliczności, które w jego przekonaniu miałyby przemawiać za stwierdzeniem, że jest ona wyjątkowo trudna. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów oraz stanu jej majątku pomimo pozostawania z nią w ekonomicznym związku na mocy przepisów prawa rodzinnego (obowiązek wzajemnej pomocy).

Referendarz sądowy popierając swoje stanowisko orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdził, że dla pełnej oceny możliwości finansowych skarżącego niezbędne jest ujęcie w budżecie jego gospodarstwa domowego dochodów oraz majątku jego żony, z którą łączą go więzy ekonomiczne takie, jak koszt utrzymania wspólnych dzieci. Wskazał, że zgodnie z informacjami zamieszczonymi w ogólnodostępnej sieci teleinformatycznej Centralnej Informacji KRS małżonka skarżącego jest wspólnikiem spółki jawnej "A" z siedzibą w B. Zatem sytuacja materialna i finansowa skarżącego, jaką zaoferował na potrzeby prawa pomocy jest niepełna i niewiarygodna.

W sprzeciwie od postanowienia referendarza pełnomocnik skarżącego nie zgodził się z taką oceną. Podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podkreślił, że wywód referendarza o obowiązku partycypacji żony skarżącego w kosztach postępowań sądowych jest niezasadny. Na poparcie swojego stanowiska wymienił orzeczenie w sprawie sygn. I GZ 170/16.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.).

W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Przy czym pamiętać również należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania podmiotów, które występując na drogę postępowania sądowego powinny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i – w miarę możliwości – zgromadzić, zabezpieczyć środki niezbędne na jego prowadzenie.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Niewątpliwie okoliczność, że skarżący wniósł 31 skarg do sądu administracyjnego wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisów od skarg w znacznej kwocie (15.500 zł). Jednak skarżący nie może pomijać takich okoliczności, jak to, że postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się już w 2015 r., a zatem skarżący jako osoba prowadząca działalność gospodarczą powinien był liczyć się z ewentualnymi przyszłymi kosztami sądowymi i zabezpieczyć niezbędne środki.

Sąd podziela przy tym prezentowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja szczególna, a przez to uprawniająca go do uzyskania prawa pomocy. Prawo pomocy jest wyjątkiem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony, która z przyczyn obiektywnych nie ma możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, ale takim, które taki fakt wiarygodnie i rzetelnie wykażą stosownymi dokumentami i wyczerpującymi oświadczeniami (zob. np. postanowienia sygn. II OZ 43/1, sygn. II OZ 39/15, sygn. I OZ 21/15).

Raz jeszcze należy podkreślić, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w wyjątkowej sytuacji, uprawniającej do wsparcia kosztem innych podatników. Ciężar kosztów sądowych, których nie ponosi strona skarżąca, zostaje przecież przerzucony na innych współobywateli. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie sygn. II OZ 13/15).

Skarżący tymczasem nie wywiązał się z tego obowiązku. Na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia szczegółowo wymienionych dokumentów (jak zeznania podatkowe za lata 2015-2016, potwierdzających koszty utrzymania gospodarstwa domowego, sytuację materialną żony), skarżący nie udzielił wyczerpującej odpowiedzi. Twierdził, że oczekiwanych dokumentów nie ma, a sytuacja jego żony jest nieistotna. W ocenie sądu, przyznanie prawa pomocy w okolicznościach, kiedy skarżący wyczerpująco nie opisał swojego stanu majątkowego i możliwości płatniczych może doprowadzić do jego nieuzasadnionego uprzywilejowania, wbrew zasadzie równości ponoszenia danin publicznych, o której mówi art. 84 Konstytucji RP.

W świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego nie sposób zasadnie uznać za wiarygodne twierdzenia skarżącego o tym, że ma pozostawać praktycznie na utrzymaniu rodziców emerytów i nie ma żadnego majątku. Ponadto, aby uzyskać prawo pomocy nie wystarczy wyłącznie twierdzenie skarżącego, że uzyskuje od niedawna niskie zarobki. Z punktu widzenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie ma bowiem ta okoliczność, że skarżący jest osobą zdrową, w pełni zawodowej aktywności, a więc ma dużo większe możliwości zarobkowania niż faktycznie wykorzystywane. Skarżący nie wykazał, aby nie mógł uzyskiwać wyższego wynagrodzenia za pracę i dużo wcześniej z przyczyn od niego niezależnych, o charakterze obiektywnym. Nic nie wskazuje na to, aby skarżący podjął wszelkie możliwe starania w celu uzyskania pracy znacznie wcześniej, a tym samym zgromadzenia środków finansowych, które prawidłowo zagospodarowane, z uwzględnieniem konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, pozwoliłyby pokryć wymagane obecnie koszty sądowe. Jeśli racjonalnie oceniać twierdzenia skarżącego o tym, że pozostaje na utrzymaniu rodziców i nie ma żadnego materialnego zabezpieczenia, gdy wcześniej był członkiem zarządu spółki wykazującej znaczne obroty, należy dojść do wniosku, zgodnie z którym nie ujawnia on rzetelnie i wyczerpująco swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Prezentuje postawę obliczoną na uzyskanie prawa pomocy w oczekiwanym zakresie. Ponadto wyłącznie okoliczność, że skarżący pracuje od krótkiego czasu nie uzasadnia jeszcze przyznania prawa pomocy. Ważne jest, że nie wykazał powodów wcześniejszego pozostawania bez pracy, na ile były one od niego niezależne. W świetle ogólnych twierdzeń skarżącego, skoncentrowanych na braku majątku i środków finansowych, w istocie nie wykluczył sytuacji rozdysponowania posiadanych środków finansowych, majątku z pominięciem obowiązku ponoszenia danin publicznych, w tym przypadku kosztów sądowych. Wobec tego aktualnie nie może zasadnie oczekiwać, że zostaną one przerzucone na innych współobywateli.

Zatem bez względu na sytuację materialną żony skarżącego nie jest on uprawniony do uzyskania wnioskowanego prawa pomocy.

Natomiast zdecydowana odmowa skarżącego wykazania sytuacji materialnej małżonki, w powyższych okolicznościach, powinna być postrzegana jako wola nieujawniania wszystkich aspektów sytuacji ekonomicznej małżonków. Trzeba zauważyć, że dopiero konkretne fakty wykazane przez skarżącego, opisujące sytuację materialną jego żony, pozwoliłyby prawidłowo ocenić na ile rzutują one na przesłanki przyznania prawa pomocy. Natomiast nie sposób z góry przyjąć, że sytuacja materialna żony nie ma znaczenia. Jest to bowiem ocena samego skarżącego, której Sąd nie może zasadnie zweryfikować, skoro skarżący nie zechciał zaoferować konkretnych informacji (przykładowo przecież nie można wykluczyć możliwości uzyskania przez skarżącego pożyczki od żony, a być może okazałoby się, że skarżący ma wobec żony określone roszczenia majątkowe czy też, że żona uzyskała od skarżącego, dodatkowo nieodpłatnie, składniki majątkowe o wartości przewyższającej koszty sądowe wymagane w sprawach zainicjowanych przez skarżącego). Zatem skarżący, pomimo stosownego wezwania, przemilczał zasadnicze kwestie, bez których nie sposób zasadnie przyznać mu prawo pomocy.

Orzeczenia powołane wyżej są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX.

W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 - § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.