Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1025/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 113 ust. 6, art. 118 a
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 49, art. 145 § 1 pkt. 4, art. 145 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 183 § 1 i 2, art. 185 § 1, art. 203 pkt. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Leszek Leszczyński Sędzia del. NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1389/10 w sprawie ze skargi S. T. i W. W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz S. T. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. T i W W na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2010 r. w przedmiocie wznowienia postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Wnioskiem z dnia 13 października 2008 r. S. K. (obecne nazwisko T.) zwróciła się do Wojewody Mazowieckiego o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] lutego 2007 r. o nabyciu przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, położonej w obrębie J., gm. S., oznaczonej jako działka nr [...], o pow. [...] ha, przeznaczonej pod rozbudowę drogi krajowej nr [...] oraz o ustaleniu odszkodowania z tego tytułu w wysokości [...] zł. Do pisma wnioskodawczyni dołączyła odpis postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] lipca 2008 r., [...], stwierdzającego, że P. K. nabył przez zasiedzenie z dniem [...] stycznia 1988 r. własność przedmiotowej nieruchomości oraz odpisy postanowień, z których wynika, że jego spadkobierczyniami są W. K. (obecnie W.) oraz S. K.

W dniu [...] stycznia 2009 r. do Ministerstwa Infrastruktury wpłynęło wystąpienie obu spadkobierczyń P. K. o wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. postępowania zakończonego decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2007 r.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. Wojewoda Mazowiecki wznowił postępowanie i decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. uchylił własną decyzję z dnia [...] lutego 2007 r. oraz orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa ww. nieruchomości i ustaleniu odszkodowania w łącznej kwocie [...] zł.

Od ww. decyzji odwołał się Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad.

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Minister Infrastruktury uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2009 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji. Minister wskazał, że stosownie do art. 148 § 2 k.p.a. termin na złożenie podania o wznowienie postępowania wynosi jeden miesiąc od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Decyzja z dnia [...] lutego 2007 r. została podana do publicznej wiadomości przez obwieszczenie, które było wywieszone w Urzędzie Miasta i Gminy w S. od [...] lutego do [...] marca 2007 r. Tym samym istnieje domniemanie, że decyzja została doręczona w dniu [...] marca 2007 r. Natomiast S. K. wniosek o wznowienie złożyła dopiero w dniu [...] października 2008 r. Wprawdzie twierdzi ona, że o decyzji dowiedziała się w dniu [...] października 2008 r., jednak twierdzeniu temu organ odmówił wiarygodności. Z kolei W. W. wniosek o wznowienie postępowania złożyła dopiero w dniu [...] stycznia 2009 r., przy czym wyjaśniła, że o decyzji dowiedziała się na początku października 2008 r.

W związku z powyższym Minister uznał, że strony nie zachowały miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania i Wojewoda powinien odmówić wznowienia postępowania. Mając na uwadze, że pomimo tego Wojewoda wznowił postępowanie, należało uchylić decyzję tego organu i umorzyć wadliwie wznowione postępowanie.

Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły S. K. oraz W. W. W ich ocenie Minister nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego, a z dokonanych ustaleń wyprowadził błędne wnioski. Skarżące wyjaśniły, że do dnia stwierdzenia prawomocności postanowienia o zasiedzeniu, tj. [...] września 2009 r., nie mogły złożyć wniosku o wznowienie postępowania. Dopiero od tej daty ich zdaniem zaczął biec termin do złożenia wniosku.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że kluczowa dla sprawy decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] lutego 2007 r. została wydana w trybie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach i trybie przygotowania inwestycji w zakresie dróg krajowych – Dz.U. Nr 80, poz. 721 ze zm. (obecnie ustawa o szczególnych zasadach i trybie przygotowania inwestycji w zakresie dróg publicznych – tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 ze zm.). Przy czym wywłaszczenia dokonano traktując przedmiotową nieruchomość jako nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym.

Wywłaszczanie nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym to szczególny tryb nabywania nieruchomości na cele publiczne. Zgodnie z definicją zawartą w art. 113 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), dalej u.g.n., przez nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym rozumie się nieruchomość, dla której ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym do nieruchomości przysługują prawa rzeczowe. W takim przypadku przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego z uwagi na to, że nie ma możliwości przeprowadzenia rokowań, zastępuje się je informacją o zamiarze wywłaszczenia nieruchomości, która to informacja zostaje podana do informacji w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości oraz przez ogłoszenie w prasie o zasięgu ogólnopolskim (art. 114 ust. 3 u.g.n.). Zgodnie z art. 118a ust. 1 u.g.n. jeżeli w terminie tych dwóch miesięcy nie zostały ustalone osoby, którym przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości, starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wydaje decyzję o nabyciu własności nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, wnioskującą o wywłaszczenie. Nabycie prawa własności następuje z dniem, w którym decyzja stała się ostateczna. Decyzja taka podlega ogłoszeniu w trybie określonym w art. 49 k.p.a., tj. przez obwieszczenie.

Przepis art. 118a ust. 1 u.g.n. zawiera jednoznaczną zasadę – że jeżeli osoby, którym przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości nie zgłosiły swojego udziału w terminie 2 miesięcy od daty obwieszczenia zamiaru wywłaszczenia – nieruchomość jest traktowana jak nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym. W ocenie Sądu I instancji zgłoszenie się właścicieli po tej dacie nie ma już żadnego znaczenia dla samego postępowania wywłaszczeniowego. Z istoty takiego postępowania wynika, że nie występują w nim podmioty pozbawiane prawa do nieruchomości. Dlatego za niedopuszczalne należy uznać występowanie, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., o wznowienie postępowania wywłaszczeniowego prowadzonego wobec nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym przez osoby, które po wydaniu decyzji uzyskały potwierdzenie tytułu prawnego do nieruchomości. W postępowaniu prowadzonym bez udziału wywłaszczanych nie może być mowy o stronach, które powinny brać w nim udział. Już z tego powodu należało odmówić wznowienia postępowania, gdyż istnieje tu przeszkoda przedmiotowa. Nie ma bowiem możliwości, aby strona bez własnej winy nie uczestniczyła w takim postępowaniu.

W ocenie Sądu I instancji nawet gdyby formalnie dopuścić możliwość wystąpienia przez skarżące z podaniem o wznowienie postępowania zakończonego powołaną decyzją Wojewody Mazowieckiego, to i tak podanie to zostało złożone z naruszeniem terminu określonego w art. 148 § 2 k.p.a. Powołana decyzja została ogłoszona publicznie poprzez obwieszczenie i od tej daty, tj. od [...] marca 2007 r., zaczął biec termin do złożenia wniosku o wznowienie. W myśl art. 148 § 2 k.p.a. termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Artykuł ten nie wymaga dla otwarcia biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. faktu doręczenia decyzji, której dotyczy żądanie wznowienia. Bieg terminu rozpoczyna się w dacie powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji. Istotne jest to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji i o zawartym w niej rozstrzygnięciu, niezależnie nawet od źródła, z którego pochodzi informacja. Natomiast z art. 49 k.p.a. wynika, że strony mogą być zawiadamiane o decyzjach i innych czynnościach organów administracji publicznej w formie obwieszczenia lub innej formie publicznego ogłaszania tylko wówczas, gdy upoważnia je do tego przepis szczególny. Doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni od dnia publicznego ogłoszenia. Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że nie było możliwe w przedmiotowej sprawie rozdzielenie tych dwóch zdarzeń, tj. momentu ogłoszenia (doręczenia) decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej oraz dowiedzenia się przez stronę o jej wydaniu. Daty te są tożsame.

Z kolei okoliczność, że postanowienie o stwierdzeniu zasiedzenia stało się prawomocne dopiero we wrześniu 2009 r. nie ma żadnego znaczenia dla biegu terminu o wznowienie postępowania. Nie ma jakichkolwiek przesłanek prawnych, by uznać, że dopiero od tej daty zaczął biec termin do złożenia wniosku o wznowienie – naruszałoby to jednoznaczną treść art. 148 § 2 k.p.a.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2010 r. skargę kasacyjną złożyła S. T. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu:

1/ naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 118a u.g.n., poprzez przyjęcie, że zgłoszenie udziału w sprawie przez właściciela nieruchomości po upływie terminu określonego w powyższym przepisie, uniemożliwia jego udział w toczącym się postępowaniu jako strony tego postępowania.

2/ naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a., w zw. z art. 28 oraz art. 10 § 1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie skarżącej udziału w postępowaniu, a w konsekwencji uniemożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 148 § 2 k.p.a. w zw. z art. 49 k.p.a. w zw. z art. 118a ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 23 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych (obecnie ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych), przez błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na przyjęciu, że data upływu ogłoszenia dokonanego na podstawie art. 49 k.p.a. i data, w której strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, tj. o wydanej w sprawie decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej określona w art. 148 § 2 k.p.a., są tożsame,

c) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającego na uznaniu, że skarżąca nie dowiedziała się o wydaniu decyzji w sprawie w dniu [...] października 2008 r.,

d) art. 134 p.p.s.a. poprzez niezbadanie przesłanek stwierdzenia nieważności postępowania.

Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Nie można przede wszystkim uznać, by w niniejszej sprawie niemożliwe było wznowienie postępowania administracyjnego. Sąd I instancji stanął na stanowisku, że uznanie wywłaszczanej nieruchomości za nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym powoduje, że postępowanie wywłaszczeniowe w stosunku do tej nieruchomości toczy się bez udziału stron, nie występują w nim bowiem podmioty pozbawione prawa do nieruchomości. To zaś powoduje, że nie można wznowić takiego postępowania w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W żaden sposób nie można bowiem przyjąć, że strona nie brała udziału w postępowaniu bez własnej winy. Skoro bowiem w trakcie postępowania zwykłego stron nie było – nie ma możliwości, by później strona jakby "odżyła" i mogła się domagać wznowienia.

Rozumowanie takie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest błędne.

Niewątpliwie przedmiotowa nieruchomość nie miała uregulowanego stanu prawnego w rozumieniu art. 113 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), dalej u.g.n., w myśl którego przez nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym rozumie się nieruchomość, dla której ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym przysługują do niej prawa rzeczowe.

Tym niemniej przejście na tryb wywłaszczenia nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym (publiczna informacja o zamiarze wywłaszczenia, wezwanie do zgłoszenia się w terminie 2 miesięcy osób, którym przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości, doręczenie decyzji o wywłaszczeniu w trybie art. 49 k.p.a., złożenie odszkodowania do depozytu sądowego) nie powoduje, że nie ma stron postępowania –strony te jedynie nie są znane. Należy podkreślić, że w art. 113 ust. 6 u.g.n. mowa jest tylko o niemożności, ze względu na brak dokumentów, ustalenia osób, którym przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości. Nie oznacza to jednak, że osób tych nie ma. Tymczasem Sąd I instancji uznał, że w postępowaniu o wywłaszczenie nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym osób z prawem rzeczowym do nieruchomości nie ma.

Można przecież bez większego trudu wyobrazić sobie sytuację, w której po zakończonym postępowaniu wywłaszczeniowym wobec nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, zgłaszają się do organu osoby dysponujące postanowieniem o zasiedzeniu nieruchomości, które stało się prawomocne przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego. Osobom tym przysługiwałoby oczywiście prawo do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Skoro w momencie wszczęcia postępowania prawo rzeczowe do nieruchomości im już przysługiwało, a jedynie organ ze względu na brak dokumentów osób tych nie ustalił, to można uznać w takim wypadku, że zaszła przyczyna wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Oczywiście w niniejszej sprawie sytuacja jest inna – postanowienie o zasiedzeniu zostało wydane i stało się prawomocne już po wydaniu ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Tym niemniej organ wiedział, że w sprawie tej nieruchomości toczy się postępowanie w sprawie zasiedzenia, a samo postanowienie o stwierdzeniu zasiedzenia uznaje, że fakt ten nastąpił już z dniem [...] stycznia 1988 r. Z uwagi na deklaratoryjny charakter postanowienia o zasiedzeniu przyjąć więc można, że w momencie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego istniały osoby, którym prawo rzeczowe (własność) do nieruchomości przysługiwało, a organ jedynie nie mógł tych osób ustalić. Konstatacja taka oznaczała, że osoby te nie brały udziału bez swojej winy w postępowaniu wywłaszczeniowym (prowadzonym nawet wobec nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym), a zatem możliwe było wznowienie takiego postępowania.

Kolejnym zagadnieniem podniesionym w skardze kasacyjnej i zasługującym na uwzględnienie jest kwestia terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania.

W myśl art. 148 § 2 k.p.a. termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji stanął na stanowisku, że termin ten należy liczyć od daty, z którą przyjmuje się domniemanie doręczenia decyzji w trybie art. 49 k.p.a. Tak więc w ocenie Sądu I instancji data doręczenia decyzji w trybie art. 49 k.p.a. i data dowiedzenia się o decyzji i jej treści, od której należy liczyć miesięczny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania, są zbieżne. Bez znaczenia zatem są wszelkie rozważania, kiedy rzeczywiście strona dowiedziała się o decyzji.

Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. W wyroku z dnia 23 lutego 2011 r., II OSK 2517/10, NSA przyjął, że niezasadne jest utożsamienie daty doręczenia decyzji, ustalonej zgodnie z przepisem art. 49 k.p.a., z dniem dowiedzenia się przez stronę o decyzji oraz dniem dowiedzenia się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

Zgodnie z art. 49 k.p.a. sam upływ czternastu dni, w ciągu których obwieszczenie było dostępne publicznie, powoduje, że czynność doręczenia uważa się za dokonaną ze skutkiem prawnym. Jest to rozwiązanie procesowe umożliwiające prowadzenie postępowań administracyjnych, w których występuje duża liczba podmiotów (bądź, jak w niniejszej sprawie, w stosunku do postępowania o wywłaszczenie nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym). Jednakże przyjęcie, zgodnie z art. 49 in fine k.p.a., domniemania doręczenia stronie decyzji ze skutkiem prawnym nie jest tożsame z dowidzeniem się przez stronę o decyzji (art. 148 § 2 k.p.a.), czy też z dowiedzeniem się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (art. 148 § 1 k.p.a.). Kwestia zachowania terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania nie może być oceniana wyłącznie przez pryzmat regulacji art. 49 k.p.a., uznającej obwieszczenie o decyzji za równoważne jej doręczeniu. Czym innym natomiast jest zagadnienie zaistnienia przesłanek wznowieniowych. Jednakże ta kwestia nie ma wpływu na ocenę zachowania przez stronę terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania.

Skoro zatem nie można uznać, by domniemanie doręczenia decyzji wywłaszczeniowej było tożsame z dowiedzeniem się przez wnoszącego podanie o wznowienie o decyzji i jej treści, to należy ustalić, kiedy wnioskodawca dowiedział się o decyzji i od tej daty liczyć miesięczny termin na złożenie podania.

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że poniższe rozważania dotyczyć będą tylko S. K. (obecnie T.). Podanie W. K. (obecnie W.) wpłynęło do organu dopiero w styczniu 2009 r., a w piśmie z marca 2009 r., skierowanym do Ministra Infrastruktury, wnioskodawczyni wyraźnie stwierdziła, że o pełnej treści decyzji dowiedziała się w październiku 2008 r. Oczywiste jest zatem, że W. K. przekroczyła miesięczny termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania.

Wątpliwości zaś dotyczą podania S. K. Niewątpliwie podanie o wznowienie postępowania złożyła w dniu [...] października 2008 r. Według jej twierdzeń o treści decyzji dowiedziała się będąc w Urzędzie Wojewódzkim w dniu [...] października 2008 r. – poprosiła wówczas o kopie decyzji i kopię operatu szacunkowego nieruchomości. Podkreślenia wymaga, że w podaniu o wznowienie postępowania podnosiła, że nie kwestionuje samego wywłaszczenia, a jedynie fakt ustalenia odszkodowania bez uwzględnienia wartości domu i budynku gospodarczego znajdujących się na nieruchomości.

W wyroku z dnia 15 maja 2008 r., II OSK 547/07, NSA przyjął, że art. 148 § 2 k.p.a. jest klarowny i jasny - ustawodawca liczy bieg terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania nie od daty doręczenia decyzji (jak np. termin do wniesienia odwołania określony w art. 129 § 1 k.p.a., czy termin z art. 111 § 1 k.p.a. do żądania uzupełnienia decyzji), lecz od dnia, w którym strona dowiedziała się o danej decyzji, tj. powzięła wiadomość o istnieniu decyzji i zawartym w niej rozstrzygnięciu (podobnie w wyroku NSA z dnia 3 lutego 1998 r., I SA 769/97). Powzięcie wiadomości o wydaniu decyzji nie jest przy tym pojęciem tożsamym z zawiadomieniem o pełnej treści decyzji, co mogłoby nastąpić dopiero po doręczeniu decyzji. W pierwszym przypadku chodzi tylko o informację o wydaniu decyzji, w drugim o czynność jej doręczenia. Artykuł 148 § 2 k.p.a. nie wymaga dla otwarcia biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. dopełnienia wymogu doręczenia decyzji, której dotyczy żądanie wznowienia. Bieg tego terminu rozpoczyna się w dacie powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji. Istotne jest to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji i o zawartym w niej rozstrzygnięciu, niezależnie od źródła, z którego pochodzi informacja. Taki też pogląd wyrażono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2006 r., II OSK 622/05, publ. ONSAiWSA 2006/5/133, Wokanda 2006/7-8/72).

Z kolei w wyroku z dnia 6 maja 2009 r., II OSK 714/08, NSA stwierdził, że zwrot "strona dowiedziała się o decyzji" należy rozumieć w ten sposób, że strona uzyskała informacje pozwalające zidentyfikować decyzję, której jej nie doręczono, w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania. Chodzi więc tu o takie dane, jak nazwa organu, który decyzję wydał oraz sposób rozstrzygnięcia sprawy. Jeśli chodzi o tą ostatnią informację, to nie jest tu konieczne, aby strona poznała dokładnie treść rozstrzygnięcia, wystarczy, jeżeli posiadła informację, czego dana decyzja dotyczy.

W niniejszej sprawie należy zatem ustalić, kiedy S. K. dowiedziała się o decyzji oraz o jej treści na tyle skutecznie, by pozwalało jej to sformułować żądanie wznowienia postępowania.

Pierwsza informacja pozwalająca uznać, że S. K. wiedziała o podjętym rozstrzygnięciu pojawia się w piśmie strony z dnia [...] marca 2008 r., skierowanym do Wojewody Mazowieckiego, w którym pisze, że Wojewoda już ją wywłaszczył, ale ona nie otrzymała żadnej decyzji w tej sprawie. Wskazała, że jest na tej nieruchomości zameldowana, a nie dostała żadnego lokalu zamiennego i została bez dachu nad głową.

Druga informacja pochodzi od organu, który pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. (odebranym [...] kwietnia 2008 r.) powiadomił S. K. o fakcie zakończenia postępowania wywłaszczeniowego poprzez wydanie decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. Jednocześnie organ poinformował, że odszkodowanie za nieruchomość, której własność przeszła na Skarb Państwa, zostanie złożone do depozytu sądowego.

Z tych informacji wynika, że skarżąca wiedziała już w marcu 2008 r. (najpóźniej w dniu 7 kwietnia 2008 r.), że nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa i że ustalone zostało odszkodowanie, które złożono do depozytu.

Jednakże zarówno z pisma skarżącej do Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2008 r., jak i z odpowiedzi organu z dnia [...] kwietnia 2008 r. nie wynika, by skarżąca posiadała jakąkolwiek wiedzę na temat wysokości ustalonego odszkodowania, jak i samej wyceny nieruchomości (a ustalono w niej jedynie wartość gruntu, bez uwzględnienia naniesień budowlanych). A przecież skarżąca nie kwestionowała samego wywłaszczenia, a chciała jedynie uczestniczyć w postępowaniu dotyczącym ustalenia odszkodowania.

Dlatego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uprawnione jest w niniejszej sprawie uznanie, że o treści decyzji z dnia [...] lutego 2007 r., rozumianej jako informację pozwalającą sformułować wniosek o wznowienie postępowania, skarżąca dowiedziała się w październiku 2008 r., gdy będąc w Urzędzie Wojewódzkim zapoznała się wprost z treścią decyzji i ustaloną tam wysokością odszkodowania, a także z operatem szacunkowym nieruchomości. Dopiero bowiem znając wartość ustalonego w decyzji odszkodowania, miała wystarczającą wiedzę o zawartym w tej decyzji rozstrzygnięciu pozwalającą na złożenie wniosku o wznowienie postępowania. Konstatacja taka powoduje, że podanie o wznowienie postępowania, złożone w dniu [...] października 2008 r. (data stempla pocztowego na kopercie), zostało wniesione w terminie.

Powyższe rozważania oznaczają, że zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty są usprawiedliwione. Sąd I instancji nie był bowiem uprawniony do przyjęcia, że decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2010 r, umarzająca postępowanie wznowieniowe, wydana została zgodnie z prawem.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.