Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 67/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Adam Mikusiński (sprawozdawca) Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia NSA Wiesław Morys Protokolant starszy referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2005 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej o d d a l a s k a r g ę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 25 ust. 1 pkt 8a, art. 81 ust. 1 i 2 i art. 81 ust. 1a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej w K. zwolnił K. K. ze służby stałej w Izbie Celnej w K. z dniem doręczenia tej decyzji.

Decyzja powyższa zapadła po wszczęciu na podstawie art. 61 k.p.a. postępowania w sprawie zwolnienia K.K. ze służby w związku z otrzymaniem w dniu [...] r. przez Izbę Celną zawiadomienia pochodzącego z Prokuratury Rejonowej w G. o przesłaniu w dniu [...] r. w sprawie sygn. [...] aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w G.

K. K.w dniu [...] r. wysłał do Izby Celnej w K. pismo, w którym domagał się zawieszenia postępowania w sprawie zwolnienia go ze służby.

Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej w K. odmówił zawieszenia tego postępowania. W uzasadnieniu organ ten przedstawił wymienione w art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. podstawy prawne zawieszenia postępowania oraz stwierdził, że w przedmiotowej sprawie żadna z nich nie wystąpiła. Dodatkowo wyjaśnił, iż organ administracyjny nie rozpatruje sprawy skarżącego pod kątem jego zawinienia, gdyż te uprawnienia należą do niezawisłego sądu, który kwestię winy rozstrzygnie w wyroku kończącym postępowanie karne. Organ poinformował również, że postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby zostało wszczęte na skutek informacji uzyskanych z Prokuratury Rejonowej w G. o wniesieniu aktu oskarżenia, w którym zarzucono K. K. popełnienie przestępstwa z art. [...] § [...] k.k. W uzasadnieniu postanowienia wskazano ponadto, iż przy nowelizacji ustawy o Służbie Celnej uzależniono prowadzenie postępowania zmierzającego do zwolnienia funkcjonariusza ze służby jedynie od faktu wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia [...].

W dniu [...] r. skarżący wysłał do Ministra Finansów, za pośrednictwem Dyrektora Izby Celnej w K., zażalenie na postanowienie z dnia [...] r. o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie zwolnienia ze służby. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, iż postanowienie to jest niezgodne z prawem, gdyż do postępowania w sprawie zwolnienia go ze służby mają zastosowanie przepisy ustawy o Służbie Celnej w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r., które to przewidywały zwolnienie funkcjonariusza na skutek skazania prawomocnym wyrokiem sądu, a nie poprzez sam fakt wniesienia aktu oskarżenia. W związku z tym wywodził, że zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie jest zasadne i konieczne do czasu rozstrzygnięcia winy przez sąd.

Minister Finansów zwrócił zażalenie Dyrektorowi Izby Celnej w K., jako właściwemu do rozpoznania środka odwoławczego. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej w K. w całości utrzymał w mocy postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania. W motywach rozstrzygnięcia ponownie wskazał argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia z dnia [...] r.

Jeszcze przed zakończeniem postępowania odwoławczego dotyczącego postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania, skarżący – poprzez swojego pełnomocnika – wniósł do Dyrektora Izby Celnej w K. pismem z dnia [...] r. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją z [...] r. i o przywrócenie go do służby. Uzasadniając wniosek podniesiono, iż w stosunku do K. K. nie może mieć zastosowania art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, gdyż zgodnie z art. 3 ust. 1 postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed wejściem w życie nowelizacji podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych. Pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że zgodnie z art. 25 w brzmieniu sprzed nowelizacji funkcjonariusz celny mógł być zwolniony jedynie w przypadku skazania prawomocnym wyrokiem sądu (art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej w brzmieniu poprzedzającym nowelizację), a zatem zwolnienie funkcjonariusza ze służby tylko z tego powodu, że wniesiono przeciwko niemu akt oskarżenia było niezgodne z prawem.

W dniu [...] r. Dyrektor Izby Celnej, działając na podstawie art. "104 k.p.a." oraz art. 25 ust. 1 pkt 8a i art. 81 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.), wydał decyzję Nr [...] utrzymującą w całości w mocy własną decyzję z dnia [...]r.

W motywach rozstrzygnięcia organ podał, iż nie znalazł on podstaw do uwzględnienia zarzutów strony. Za bezsporny uznał bowiem fakt wniesienia przeciwko K. K. w dniu [...] r. aktu oskarżenia o popełnienie [...]. Powołując się na treść art. 25 ust.1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72 poz. 802 ze zm.) Dyrektor Izby Celnej wskazał, iż norma ta nakłada na organ administracji bezwzględny obowiązek zwolnienia funkcjonariusza ze służby w wypadku wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia [...]. Dodał ponadto, iż ustawodawca nowelizując ustawę o Służbie Celnej i wprowadzając do obligatoryjnych przesłanek zwolnienia ze służby sam fakt wniesienia aktu oskarżenia, kierował się wzmocnieniem roli jaką ma Państwo do spełnienia w przypadku naruszenia przepisów prawa przez funkcjonariuszy celnych. Podkreślił także, że prawo daje zwolnionemu funkcjonariuszowi podstawę do powrotu do służby w przypadku oczyszczenia się ze stawianych mu zarzutów.

Nie godząc się ze stanowiskiem organu orzekającego, K.K., za pośrednictwem swojego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję, której zarzucił rażące naruszenie prawa, a to art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 6 i 7 k.p.a. oraz art. 2 pkt 1, art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy z 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) poprzez powołanie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, który wszedł w życie 11 sierpnia

2003 r., a zatem po wniesieniu w dniu [...] r. aktu oskarżenia o czyn z art. [...] § [...] k.k.

W skardze zarzucono również naruszenie przez organ meriti art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez nie zawieszenie wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie o zwolnienie funkcjonariusza ze służby stałej w oparciu o art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72 poz. 802 ze zm.) w sytuacji, gdy wydanie takiego merytorycznego orzeczenia przez Dyrektora Izby Celnej w K. uwarunkowane było uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, tj. zgodności znowelizowanego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy o Służbie Celnej z Konstytucją, a Rzecznik Praw Obywatelskich przyjął już do zbadania pismo strony w tej sprawie i rozważał możliwość wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisu będącego podstawą rozstrzygnięcia.

Ponadto skarżący wytknął organowi orzekającemu naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854 ze zm.) poprzez nie zwrócenie się do organizacji związkowej o informację o pracowniku korzystającym z jej obrony, co stanowi, według skarżącego, naruszenie przepisów ustawowych decydujących o celach i istocie działania związków zawodowych.

W skardze wskazano także na uchybienia proceduralne polegające na naruszeniu art. 110 K.p.a., gdyż w opinii skarżącego organ ten w toku rozpatrywania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy podjął próbę uzupełnienia czynności procesowych I instancji, z którymi wiązały się skutki materialnoprawne i procesowe, a to wydanie postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania i zawiadomienie strony o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie. W ocenie skarżącego naruszony został również art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 123 § 1 k.p.a., gdyż w dniu [...] r. wydano decyzję o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby, w sytuacji gdy nie było rozpoznane jeszcze - złożone w terminie – zażalenie strony na postanowienie organu z dnia [...]r. o odmowie zawieszenia postępowania w sprawie zwolnienia ze służby.

Podniesiono ponadto naruszenie art. 8 i art. 78 Konstytucji RP, art. 15 i art. 20 K.p.a. w zw. z art. 81 ust. 1 i 2 ustawy o Służbie Celnej poprzez rozpoznanie przez Dyrektora Izby Celnej w K. wspomnianego wyżej zażalenia strony na własne postanowienie z dnia [...] r. W skardze stwierdzono, że naruszenie to jest rażące i wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a. (nieważność), gdyż zdaniem skarżącego, wbrew poglądom organu, art. 81 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej jednoznacznie wymienia sytuacje, w których składa się wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy do organu nie będącego organem centralnym. Zdaniem skarżącego katalog tych sytuacji nie obejmuje z pewnością wyłączenia instancyjności dla zażaleń na postanowienia wydane w toku postępowania o zwolnienie (art. 123 K.p.a. w zw. z art. 15 K.p.a. i art. 81 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej).

Z uwagi na wymienione w skardze uchybienia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. i poprzedzającej ją decyzji tegoż organu o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze Służby Celnej oraz o obciążenie organu kosztami postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w decyzji z dnia [...] r. dodatkowo wyjaśnił, iż wystąpienie do Rzecznika Praw Obywatelskich, na które powołuje się skarżący, nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. W odpowiedzi na skargę wskazano ponadto, iż zarzut skarżącego, jakoby Dyrektor Izby Celnej w K. nie był uprawniony do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania, nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach prawa. Dalej organ wywiódł, że skoro przepis art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej przyznaje funkcjonariuszowi celnemu środek odwoławczy w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to do rozpoznania wniosku właściwy jest kierownik urzędu, który wydał decyzję, a wobec tego – stosując odpowiednio art. 144 K.p.a. – rozpoznanie zażalenia należało do właściwości Dyrektora Izby Celnej w K.

Organ orzekający podważył również zasadność zarzutu skarżącego, wedle którego przed wydaniem decyzji w I instancji winno być rozpatrzone zażalenie na postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania, gdyż wniesienie tego zażalenia nie wstrzymywało wykonania postanowienia, a właściwym do jego rozpoznania był organ II instancji.

Dyrektor Izby Celnej w K. stwierdził, że nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut dotyczący udziału organizacji związkowej w postępowaniu i wyjaśnił, iż zarówno sam skarżący jak i związek zawodowy nie wystąpili o ochronę interesów K.K. w trakcie całego toku prowadzonego postępowania.

Organ ten zapewnił, że podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, w sposób najbardziej wnikliwy podał zasady, którymi kierował się przy podjęciu decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby w trybie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. W ocenie organu orzekającego całe postępowanie prowadzone było z poszanowaniem przepisów prawa procesowego oraz materialnego, zaś naruszenie zasad określonych w art. 6, art. 8 i art. 7 K.p.a., które zarzucono w skardze, nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie.

W dniu [...] r. do Biura Podawczego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika skarżącego z dnia [...] r. W osnowie tego pisma zawarto dwa wnioski. W pierwszym z nich zwrócono się do sądu o wystąpienie do Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej o spowodowanie przesłania do sądu pełnej dokumentacji dotyczącej procesu legislacyjnego ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej, ogłoszonej w Dz. U. Nr 120, poz. 1122. W drugim z kolei, pełnomocnik zobowiązał sąd do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z następującym pytaniem prawnym: "o stwierdzenie niezgodności art. 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że został uchwalony przez Sejm bez dochowania trybu wymaganego przepisami prawa do jego wydania." Uzasadniając cytowane wyżej wnioski pełnomocnik w pierwszej kolejności przywołał tezę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2004 r., sygn. akt K 1/04. W dalszej kolejności zauważył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozstrzygając identyczne – co do zasady – skargi innych celników na decyzje organów wydanych w oparciu o art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, główny nacisk kładł na zagadnienia intertemporalne. Przywołano w tym miejscu szereg sygnatur akt sądowych. Pełnomocnik zaakcentował dalej, że inspiracją do sformułowania powyższych wniosków był wyrok Pełnego Składu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 1998 r., sygn. akt K 3/98 (MP Nr 22, poz. 331). W orzeczeniu tym stwierdzono niezgodność art. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz innych ustaw z art. 7 Konstytucji RP przez to, że został uchwalony przez Sejm bez dochowania trybu wymaganego przepisami prawa. Trybunał podniósł tam, iż przy badaniu konstytucyjności ustaw może oceniać nie tylko jej materialną zgodność z normami wyższego rzędu, ale może badać - czy ustawy te doszły do skutku z dochowaniem trybu wymaganego przepisami prawa.

Mając na uwadze powyższe wywody oraz treść sprawozdania z prac Sejmowej Komisji Europejskiej w dnia [...] r. pełnomocnik strony skarżącej wywiódł, że w toku prac nad ustawą o zmianie ustawy – Kodeks celny, dopuszczono się naruszenia reguł tworzenia prawa, tj. art. 109 i następnych Konstytucji, poprzez wprowadzenie do niej art. 2, a w konsekwencji zmianę ustawy o Służbie Celnej. Niedopuszczalność dokonanej wówczas "legalizacji poprawek" stwierdziła przedstawicielka Biura Legislacyjnego Kancelarii Sejmu. Zarzucono nadto, że projekt ustawy o zmianie ustawy o Służbie Celnej nie został zaopiniowany przez właściwą organizację związkową.

W załączeniu do pisma z dnia [...] r. złożono w sądzie jego odpis oraz wyciąg z biuletynu prac Sejmowej Komisji Europejskiej nr 1765/IV z dnia 23 kwietnia 2003 r.

W dniu rozprawy, tj. 26 października 2005 r., skarżący złożył w sądzie oświadczenie, w którym nawiązał do przytoczonego wyżej pisma pełnomocnika procesowego. Ponowił w tej sprawie zarzut wadliwości procesu legislacyjnego wprowadzającego do obrotu prawnego ustawę o zmianie – ustawy o Służbie Celnej. Zaakcentował, że przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny winien być art. 25 ust. 1 pkt 8b ustawy o Służbie Celnej, który – jak oświadczył - "stanowił bezpośrednią przyczynę zwolnienia mnie ze służby." W uzasadnieniu oświadczenia skarżący przywołał po raz kolejny treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 1998 r., sygn. akt K. 3/98. Wraz z opisanym wyżej pismem skarżący złożył nadto kserokopię wystąpienia Związków A z dnia [...] r., skierowanego do Marszałka Sejmu RP – Marka Borowskiego, w którym zarzucono naruszenie zasad prawnych w procesie legislacyjnym "w zakresie rozszerzenia nowelizacji ustawy Kodeks celny poza przedłożenie rządowe, poprzez celowe wprowadzenie zmian do art. 25 ust. 1 pkt 8, dodając lit. a) i b) do ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej."

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie stwierdzono naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiący, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Jednakowoż sądy administracyjne – w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. – rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

W toku rozstrzygania niniejszej sprawy sąd w pierwszej kolejności zobligowany był do tego, aby ustosunkować się do zarzutów zawartych w skardze K. K., jako że jeden z nich dotyczył przepisu ewentualnie naruszającego ustawę zasadniczą. Mowa w tym przypadku o art. 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) nowelizującego dotychczasowe brzmienie art. 25 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802) poprzez wprowadzenie do tegoż przepisu nowego punktu 8a.

W tych ramach, punktem wyjścia rozważań musiał być przepis art. 8 ust. 2 oraz art. 178 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a w konsekwencji ustalona i utrwalona linia orzecznicza Trybunału Konstytucyjnego (patrz orzeczenia wydane w sprawach o sygn.: P 12/98, P 8/99, P 8/00, U 4/97, Sk 19/99). Najtrafniej, w ocenie sądu, przyjętą linię orzeczniczą wyraził wyrok Pełnego Składu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2000 r., sygn. akt P 4/99. Stwierdzono bowiem, że w żadnym przypadku podstawą odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawowych nie może być zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji. To zasadnicze twierdzenie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje przede wszystkim, że bezpośredniość stosowania Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa przez sądy i inne organy powołane do stosowania prawa. Tryb tej kontroli został bowiem wyraźnie i jednoznacznie ukształtowany przez samą Konstytucję. Przepis art. 188 Konstytucji zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.

Przyjmuje się, że domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a związanie sędziego ustawą, przewidziane w art. 178 ust. 1 Konstytucji, obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca (por. wyrok Sądy Najwyższego z dnia 23 sierpnia 1994 r., sygn. akt I PRN 53/94, publ.: OSNPiUS 1994, nr 11, poz. 179; patrz także wyrok Sądy Najwyższego z dnia 30 października 2002 r., sygn. akt V CKN 1456/00, LEX nr 57237). Przyjęta zasada ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia podjętego w tej sprawie albowiem poza sporem jest, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K 1/4 publ.: OTK-A 2004/9/93). Za bezzasadny należało zatem uznać zarzut strony skarżącej wskazujący na niekonstytucyjność przepisu.

Z tych przyczyn bezprzedmiotowy stał się zarzut strony skarżącej wskazujący na naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.

Kolejny zarzut zmierzający do wykazania rażącego naruszenia prawa dotyczył rozstrzygnięcia zagadnienia intertemporalnego związanego, zdaniem strony skarżącej, z zastosowaniem przez organ celny, do wszczętego przed datą wejścia w życie znowelizowanego art. 25 ustawy o Służbie Celnej postępowania, przepisów nowych, mimo wyraźnego brzmienia art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz ustawy o Służbie Celnej, nakazującego stosowanie przepisów dotychczasowych w sprawach wszczętych i nie zakończonych ostatecznie.

W doktrynie i judykaturze wypracowano model rozwiązywania problemów intertemporalnych, jakiemu powinien odpowiadać wewnętrznie spójny system prawa. Na treść i charakter zasady niedziałania prawa wstecz zwrócono uwagę w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2002 r (sygn. akt K. 47/01, publ.: OTK-A 2002/1/4.). Wskazując na rozumienie i charakter tejże zasady, Trybunał Konstytucyjny nawiązał do swojego wcześniejszego orzecznictwa. Uznał, że treścią zasady lex retro non agit jest zakaz nadawania prawu mocy wstecznej. Zakaz ten dotyczy zwłaszcza przepisów normujących prawa i obowiązki, jeżeli prowadzi to do pogorszenia ich sytuacji w stosunku do stanu poprzedniego (przykład orzeczenie z dnia 30 listopada 1993 r., sygn. akt K. 18/92, publ.: OTK z 1993 r., cz. II., poz. 41). Omawiana zasada, w gruncie rzeczy, sprowadza się do tego, aby nie stanowić prawa, które nakazywałoby stosowanie nowo ustanowionych norm do sytuacji powstałych przed wejściem tych norm w życie (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 marca 1998 r., sygn. akt K. 24/97, publ. OTK 1998, poz.6). Z kolei zasada bezpośredniego działania nowego prawa, polegająca na tym, iż od dnia wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do wszelkich stosunków prawnych, zdarzeń czy też stanów rzeczy danego rodzaju – zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały przed wejściem w życie nowych przepisów, ale trwają w czasie dokonywania zmian prawa – jest rozwiązaniem bardzo prostym, a jego zaletą jest to, że od wejścia w życie nowego prawa wszyscy uwikłani w sytuacje prawne i stosunki prawne danego rodzaju mają być traktowani jednakowo, według takich samych norm. Pogląd taki przyjęto miedzy innymi w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 1993 r. (sygn. akt K. 9/92, publ.: OTK 1993, cz. I, poz. 6) oraz w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 1997 r. (sygn. akt FPK 11/97, publ.: ONSA 1/1998, poz. 10).

Nie budzi w tej sprawie wątpliwości, że wniesienie przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia miało miejsce przed wejściem w życie art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o Służbie Celnej. Był to jednak stan rzeczy, który trwał nadal, już w czasie obowiązywania znowelizowanego art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej. Zastosowanie zatem nowej regulacji prawnej nie łączyło się z przekroczeniem zakazu retroakcji sensu stricte. Zwrócono bowiem uwagę, iż zastosowanie w stosunku do skarżącego znowelizowanego art. 25 ustawy o Służbie Celnej nie pozbawiło K. K. praw nabytych, ani też nie godziło w bezpieczeństwo prawne zakłócając zasadę praworządności i zaufania obywateli do państwa (art. 2 Konstytucji RP). Wręcz przeciwnie, trudne do pogodzenia z zasadą równego traktowania obywateli wynikającą z treści art. 32 Konstytucji RP, byłoby uznanie, iż funkcjonariusze służb celnych, co do których wniesiony został akt oskarżenia [...] przed dniem 10 sierpnia 2003 r., a sprawa karna nie została do tego dnia zakończona, mogą być traktowani w sposób łagodniejszy niż funkcjonariusze, którzy zostali oskarżeni po tym dniu.

Podkreślenia wymaga, że ustawa nowelizująca zawiera intertemporalną regulację zabezpieczającą "interes w toku" służącą respektowaniu zasady zaufania. Art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej ustawę o Służbie Celnej stanowi bowiem, że postępowania wszczęte i nie zakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem postępowań, dotyczących uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, zwrotów lub umorzeń określonych przepisami działu V tytułu VII ustawy zmienianej w art. 1 oraz wyznaczenia lub uznania miejsca, w którym mogą być dokonywane czynności przewidziane przepisami prawa celnego.

Istotne więc dla oceny słuszności stanowiska pełnomocnika skarżącego było ustalenie daty wszczęcia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. W ocenie sądu był to dzień [...] r. W tym bowiem dniu, Izba Celna w K. działając na podstawie art. 61 K.p.a., sporządziła zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zwolnienia K. K. ze służby na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej. Ostatni ze wskazanych przepisów wszedł w życie w dniu 10 sierpnia 2003 r. Przyjęto zatem, że postępowanie administracyjne w tej sprawie wszczęto już w dacie obowiązywania art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o Służbie Celnej. Z tych względów należało uznać, że w rozpoznanej sprawie mamy do czynienia z retrospekcją przepisu prawa, gdyż stary fakt prawny, jakim było wniesienie aktu oskarżenia [...] przeciwko skarżącej jest oceniany po tej dacie już według przepisów wprowadzonych ustawą zmieniającą. Przywołany zatem w skardze art. 3 ustawy nowelizującej ustawę o Służbie Celnej dotyczył więc jedynie postępowań, które zostały wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem 10 sierpnia 2003 r. Identyczny pogląd prawny został wyrażony w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2004 r. i z dnia 29 kwietnia 2005 r. (sygn. akt 4 II SA/Ka 3371/01 i IV SA/Gl 81/04 – nie publikowane).

Prawidłowo więc organ orzekający w niniejszej sprawie powołał art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o Służbie Celnej, jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia. Za prawidłowością zastosowanej podstawy prawnej przemawia nadto stanowisko wyrażone w piśmiennictwie. Przyjęto tezę, w myśl której stary fakt prawny, jakim było wniesienie przeciwko celnikowi publicznego aktu oskarżenia [...] (który przed dniem 10 sierpnia 2003 r. nie wywołał skutków prawnych), jest oceniany po tej dacie już według przepisów wprowadzonych nowelą do ustawy o Służbie Celnej. Organ nie cofa się w czasie do chwili, gdy wystąpiły zdarzenia, o których mówi art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b, ale je ocenia na dzień wydawania decyzji. Tak więc ocenia sytuacje prawną funkcjonariusza na dzień wydania decyzji i obowiązywania nowych przepisów, a te kształtuje także fakt prawny, który zaistniał przed 10 sierpnia 2003 r. (por. P. Szustakiewicz, Retroakcja w prawie administracyjnym, publ.: Radca Prawny 2005/3/54).

Przyjęcie takiego stanowiska w rozpoznanej sprawie nie narusza postanowień art. 2 i art. 42 ust. 3 Konstytucji RP. Szczególny bowiem charakter służby funkcjonariuszy celnych i ciążące na nich obowiązki względem Państwa spowodowały zaostrzenie wymogów im stawianych, ale jednocześnie też dały dodatkowe gwarancje w przypadku prawomocnego wyroku uniewinniającego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. akt SK 19/03, publ.: OTK-A 2004/11/118). W wyroku z dnia 19 października 2004 r. (sygn. akt K 1/04 publ.: OTK-A 2004/9/93) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "zadania Służby Celnej mają charakter wieloaspektowy. Stanowią one realizację celów przypisanych tradycyjnie, z jednej strony – służbom pionu śledczego, z drugiej zaś – skarbowego. Należy zwrócić uwagę na doniosłość prawidłowego wykonywania zadań Służby Celnej dla budżetu państwa (...) Troska o dobro służby publicznej, w tym Służby Celnej, usprawiedliwia zastosowanie indywidualnych rygorów prawnych zdeterminowanych jej specyfiką, nawet jeżeli cechować je będzie duży stopień represyjności."

Konstatując, fakt wniesienia przeciwko funkcjonariuszowi celnemu aktu oskarżenia [...], jest zdarzeniem, które w świetle wymagań postawionych przez ustawodawcę osobom, które chcą pełnić służbę celną, w szczególności w świetle art. 2 ust. 5 ustawy o Służbie Celnej, zgodnie z którym funkcjonariusz celny musi posiadać nieposzlakowaną opinię, pociąga za sobą obowiązek zwolnienia go ze służby. Z kolei w pojęciu "wniesienie aktu oskarżenia" mieszczą się również zdarzenia, które miały miejsce przed dniem wejścia w życie art. 25 ust. 1 pkt 8 a ustawy o Służbie Celnej, jeżeli do dnia jego wejścia w życie sprawa karna nie został prawomocnie zakończona. Odnotowano, że w tej sprawie nie zapadł prawomocny wyrok sądu [...] skarżącego.

Kolejny zarzut pełnomocnika skarżącego wiązał się z naruszeniem art. 30 ust. 2’ ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 854 ze zm.). W punkcie wyjścia należało odnotować pewną niekonsekwencję w strukturze tego zarzutu, jako że pełnomocnik przywołując podstawę prawną przytoczył uzasadnienie z innego przepisu. Bez względu jednak na to, czy przedmiotem zarzutu strony skarżącej był ust. 2 czy ust. 2’ art. 30 ustawy o związkach zawodowych nie stwierdzono w tej sprawie, aby skarżący zwracał się do właściwej organizacji o ochronę prawną. Z tych względów sąd nie podzielił zarzutu pełnomocnika strony skarżącej.

Sąd nie znalazł nadto podstaw do uwzględnienia zarzutu skarżącego, jakoby organ wydający zaskarżoną decyzję naruszył art. 110 K.pa. Treść tego przepisu stanowi o trwałości decyzji administracyjnych. Zgodnie z przyjętą w nim zasadą, organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej.

W ramach kontroli zaskarżonej decyzji należało zauważyć, że organ administracji orzekający w sprawie w prawidłowy sposób informował stronę skarżącą o podejmowanych działaniach i dawał jej możliwość zapoznania się z aktami sprawy, czym zapewnił jej czynny udział w postępowaniu.

Mając na uwadze kolejność zgłaszanych przez stronę skarżącą wniosków procesowych, przyszło w tym miejscu odnieść się do zarzutów podniesionych w piśmie pełnomocnika strony skarżącej z dnia [...]r. Jak słusznie tam zauważono, Trybunał Konstytucyjny "stwierdza, że przy badaniu konstytucyjności ustawy, oceniać może nie tylko jej materialną (treściową) zgodność z norami wyższego rzędu, ale może badać – niezależnie od treści i zakresu wniosku, czy ustawy te doszły do skutku z dochowaniem trybu wymaganego przepisami prawa do ich wydania" (vide treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 1998 r., sygn. akt K 3/98, publ.: OTK 1998/4/52). Przytoczone uprawnienie wynika w sposób oczywisty z treści art. 42 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Przywołana regulacja prawna daje zatem podstawę do badania przez Trybunał Konstytucyjny pełnego dochowania wszystkich elementów procedury legislacyjnej, zarówno tych, które zostały sformułowane w przepisach o randze ustawowej, jak i w przepisach regulaminów parlamentarnych. Należało zatem w tej sprawie uznać, że Trybunał Konstytucyjny rozstrzygając wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 27 stycznia 2004 r. – o stwierdzenie, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej w art. 25 w ust. 1 nowe punkty 8a i 8b oraz nadający dotychczasowemu art. 61 ust. 2 nowe brzmienie, jest niezgodne z art. 42 ust. 3 w zw. z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP – badał dochowanie wszystkich elementów procedury legislacyjnej. Należało w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, że Trybunał Konstytucyjny wydając omawiany wyrok (patrz wyrok TK z dnia 19 października 2004r.) ustosunkował się w tamtej sprawie do zarzutów merytorycznych. W orzecznictwie Trybunału przyjmuje się z kolei, że wystarczającą przesłanką do stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu jest uchybienie o charakterze proceduralnym, a w następnej kolejności rozważa się zarzuty merytoryczne (patrz wyrok TK z dnia 22 września 1997r., sygn. akt K. 25/9). Skład obecnie orzekający uznał więc, że Trybunał Konstytucyjny nie dopatrzył się uchybień proceduralnych przy uchwalaniu art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej skoro wypowiedział się o merytorycznych zarzutach Rzecznika Praw Obywatelskich. Godziło się nadto zaakcentować, że wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 27 stycznia 2004 r. został rozpoznany przez Trybunał Konstytucyjny po uprzednim zajęciu stanowiska przez Prokuratora Generalnego. Ten ostatni wskazał w piśmie z dnia 31 maja 2004 r., że "art. 2 pkt 1 i 2 ustawy zmieniającej nie były objęte projektem rządowym. Zostały one dodane dopiero podczas prac w komisji sejmowej po drugim czytaniu projektu ustawy i nie były przedmiotem debaty na posiedzeniu plenarnym Sejmu." Przytoczony fragment wystąpienia Prokuratora Generalnego utwierdził skład obecnie orzekający w przekonaniu, że Trybunał Konstytucyjny, wydając wyrok z dnia 19 października 2004 r., miał na uwadze proces legislacyjny wprowadzający do obrotu prawnego ustawę zmieniającą.

Należało w tym miejscu podkreślić, że subiektywne przekonanie strony skarżącej o niekonstytucyjności przepisu, nie może być uznane za wątpliwość sądu, a jedynie taka może być jedną z przesłanek wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w kwestii zgodności aktu z Konstytucją RP.

Przyjmuje się bowiem co do zasady, że wniosek strony o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego nie jest wiążący dla sądu. Sąd ten jednak jest obowiązany do oceny zasadności wniosku pod kątem przepisu art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Przepis ten zawiera dwie przesłanki, których łączne spełnienie aktualizuje obowiązek sądu do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co zgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Pierwszą z nich, wyrażoną wprost w przywołanym przepisie ustawy jest to, aby od odpowiedzi na pytanie prawne zależało rozstrzygnięcie sprawy zawisłej przed sądem. Kolejną przesłanka przedstawienia przez sąd Trybunałowi pytania prawnego, o którym mowa w art. 3 ustawy, jest powzięcie przez sąd wątpliwości, co do zgodności stosowanego przezeń przepisu z Konstytucją. Przesłanka ta wynika z istoty instytucji przedstawiania pytań prawnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., sygn. akt I PKN 90/98, publ. OSNP 2000/1/6). Przytoczone orzeczenie wprawdzie odnosi się do postępowania przed sądem powszechnym, nie mniej jednak może stanowić wskazówkę co do postępowania z wnioskami o wystąpienie sądu administracyjnego z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Konstatując tę część rozważań uznano, że o ile spełniona została w tej sprawie pierwsza z przywołanych wyżej przesłanek stwarzających obowiązek wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, o tyle druga z nich nie wystąpiła w tej sprawie. Z tych względów, sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku strony skarżącej z dnia [...] r. i uzupełnionego pismem procesowym z dnia [...] r. Nawiązując jeszcze do ostatniego ze wskazanych pism procesowych skarżącego, nie sposób nie zauważyć braku konsekwencji w przywoływanych podstawach prawnych zarzutów sformułowanych do niniejszej sprawy. Z nieznanych sądowi przyczyn w treści tego pisma skarżący przyjął, że przyczyną zwolnienia go ze służby był art. 25 ust. 1 pkt 8b ustawy o Służbie Celnej. Przepis ten istotnie wskazuje na przesłankę zwolnienia celnika ze służby, nie mniej jednak jest w tym przypadku mowa o tymczasowym aresztowaniu i nic nie wskazuje, aby zdarzenie takie miało miejsce w tej sprawie.

Reasumując, przyjąć trzeba, że poczynione w tej sprawie ustalenia faktyczne i prawne, dokonane przez organ administracji publicznej, wynikały z prawidłowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i były zgodne z przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Z tych względów – zdaniem sądu – skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W tym stanie rzeczy sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.