Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 1182/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Zofia Flasińska, Sędziowie asesor WSA Wanda Zielińska - Baran,, sędzia NSA Tadeusz Cysek (spr.), Protokolant Danuta Gorzelak - Maciak, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2004 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta K. - Starosty Grodzkiego na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2001 r.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. [...]Minister Finansów na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - po rozpoznaniu wniosku Prezydenta Miasta K. o ponowne rozpoznanie sprawy - utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2001 r. [...], którą umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zastosowania przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz. U. Nr 12, poz. 65/ w stosunku do nieruchomości położonych w K. przy ul. [...], [...] - K.i przy ul. [...], [...]K..

W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji organ rozstrzygający powołał się na sprzedaż przedmiotowych nieruchomości osobom trzecim i ich ujawnienie w księdze wieczystej.

Organ podniósł, że Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych decyzją nr [...], na podstawie wniosków nr [...], [...], [...], [...]na mocy Układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej podpisanego w dniu [...] lipca 1960 r. przyznała pp. H. L., A. L., E. L., E. L., M. L. i O. L. odszkodowanie za nieruchomości położone w K. przy ul. [...] i ul. [...] Nadto, osoby te zrzekły się prawa własności do wskazanych wyżej nieruchomości, co jednakże, zdaniem organu, nie stanowiło przeszkody w ich sprzedaży.

Minister Finansów stwierdził, że wszczynając przedmiotowe postępowanie miał świadomość, iż nastąpiło zbycie przedmiotowych nieruchomości, m. in. przez A. L.. Jednakże mając na uwadze tezę - znajdującą pewne

uzasadnienie w doktrynie, zgodnie z którą decyzja deklaratoryjna tylko potwierdza zaistnienie określonego stanu prawnego, nie zmieniając przy tym stosunków prawnych, można by zdaniem organu wywnioskować, że zbycie nieruchomości nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Minister Finansów podniósł, iż fakt przyznania odszkodowania za przedmiotowe nieruchomości stanowiłyby pozytywną przesłankę wydania decyzji deklaratoryjnej.

Z drugiej strony organ stwierdził, że decydujący dla podejmowanego rozstrzygnięcia jest jednakże stan prawny ujawniony w księdze wieczystej. Wobec treści art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz. U. Nr 12,poz. 65/w przypadku braku możliwości ujawnienia uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa wydanie decyzji deklaratoryjnej jest bezprzedmiotowe. Minister Finansów podnosi nadto, iż w księgach wieczystych nie ma ciągłości między beneficjentami lub ich spadkobiercami, a ujawnionymi osobami.

Podkreślił także, że przedmiotowymi nieruchomościami rozporządzały osoby - A. L. i spadkobiercy po H. L. i O. L., co do których zachodzą wątpliwości, czy mogły skutecznie przenieść prawa własności na rzecz nabywców tych nieruchomości, ponieważ im samym to prawo nie przysługiwało.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Prezydent Miasta K. podniósł, że niezrozumiałym jest fakt, iż stan prawny ujawniony w księdze wieczystej uniemożliwił organowi wydanie decyzji deklaratoryjnej w przedmiotowej sprawie. Skoro Minister Finansów stwierdził, że wobec oświadczenia o zrzeczeniu się prawa własności przedmiotowych nieruchomości przez wnioskodawców występujących o przyznanie odszkodowania oraz wobec jego przyjęcia, osoby te uznały, iż owe nieruchomości faktycznie zostały przejęte przez Państwo Polskie. Strona skarżąca podkreśliła, że organ stwierdził, iż "w tym przypadku nastąpiło przejęcie prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, przy czym przez przejęcie niekoniecznie należy rozumieć objęcie fizycznego władztwa nad

nieruchomością, lecz raczej faktyczne przejęcie uprawnień właścicieli, które nie zostało ujawnione w księgach wieczystych".

Skarżący zarzucił nadto, że nie wydanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejęcie przedmiotowych nieruchomości skutkuje niemożnością ochrony interesów Skarbu Państwa przez Starostę G., gdyż dopiero decyzja potwierdzająca uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa może stanowić podstawę do kierowania roszczeń przeciwko nieuprawnionym zbywcom lub nabywcom w złej wierze. Prezydent Miasta K. wywiódł także, iż organ administracji państwowej uchyla się od nałożonego na niego wyżej powoływaną ustawą z dnia 9 kwietnia 1968 r. obowiązku, narażając tym samym Skarb Państwa na poważne straty.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Organ podkreślił ponownie, iż jego działanie jest uzasadnione nie tylko w świetle ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz. U. Nr 12, poz. 65/, lecz także zgodnie z zasadą rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych wyrażoną w dyspozycji art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece /Dz. U. Nr 124 z 2001 r., poz. 1361 ze zm./. Minister Finansów podniósł, że nabywcy chronieni są rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, w związku z czym osoba nieuprawniona, lecz wpisana w księdze wieczystej - może przenieść na działającego w dobrej wierze nabywcę prawo, które jej nie przysługuje.

Organ dodał nadto, iż wydanie decyzji deklaratoryjnej nie stanowiłoby materialnoprawnej podstawy istnienia roszczeń przeciwko nieuprawnionym zbywcom nieruchomości. Dostateczną i samoistną podstawą do kierowania roszczeń przeciwko nieuprawnionym zbywcom - w ocenie Ministra Finansów - może być przyznanie odszkodowania, a następnie sprzedaż nieruchomości, czyli uzyskanie bezpodstawnego wzbogacenia.

Organ stwierdził, że pomimo istnienia materialnych przesłanek do wydania decyzji deklaratoryjnej, decyzja taka stanowiłaby ingerencję organu w uprawnienia właścicielskie osób, co do których - w ocenie Ministra Finansów nie ma wątpliwości,

że uzyskały prawo własności w drodze nabycia pierwotnego, po uprzednim sprawdzeniu informacji o zbywcy.

Zainteresowani w sprawie wnieśli o odrzucenie przedmiotowej skargi jako niedopuszczalnej z przyczyn określonych w art. 33 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, gdyż wniesiona ona została przez podmiot nie mający interesu prawnego do działania w tym zakresie w imieniu Skarbu Państwa, ewentualnie o oddalenie skargi jako merytorycznie bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

Stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270/.

Skarga Prezydenta Miasta K. jest zasadna.

Na wstępie wypada zaznaczyć, iż wniosek zainteresowanych - złożony na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku - o odrzucenie skargi z powodu braku przymiotu strony po stronie skarżącego Prezydenta Miasta K. jest chybiony.

Organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami stosownie do dyspozycji art. 11 ust 1 ustawy z dnia 21 czerwca 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t. j. Dz. U. Nr 46 z 2000 r., poz. 543 ze zm./jest starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. W miastach na prawach powiatu funkcję starosty wykonuje zgodnie z regulacją art. 92 w zw. z art. 91 ust. 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym /t. j. Dz. U. Nr 142 z 2001 r., poz. 1592 ze zm./ - prezydent miasta. Jeżeli zatem przedmiotowe nieruchomości położone są na terenie miasta na prawach powiatu, jakim z mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów /Dz. U. Nr 103, poz. 652/ jest Miasto K. /vide pkt 1 część VI -

województwo [...] - załącznika rozporządzenia/, to Prezydent Miasta K. pełniąc funkcję starosty, jest tym samym właściwym w sprawach gospodarowania nieruchomościami na obszarze Miasta K.. Wobec powyższego ma niewątpliwie interes prawny jako reprezentant Skarbu Państwa w sprawie, w której zaskarżone zostało rozstrzygnięcie Ministra Finansów /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2004 r., sygn. akt OSK127/04/.

Nietrafne jest też - w ocenie Sądu - twierdzenie organu, iż wydanie decyzji na podstawie powoływanej ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w sprawie będącej przedmiotem niniejszego rozpoznania jest niemożliwe, bowiem decyzja taka byłaby niewykonalna w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 Kpa.

Niewykonalność decyzji stanowi przyczynę jej nieważności w świetle art. 156 § 1 pkt 5 Kpa, jednakże owa niewykonalność musi istnieć już w chwili wydania decyzji, winna mieć charakter trwały, a nade wszystko ma być to decyzja obiektywnie niemożliwa do wykonania /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 1999 r., sygn. akt IV SA 1239/97, LEX nr 48176/.

Podnieść należy, że decyzja trwale niewykonalna - to jest taka decyzja, której adresat jest trwale pozbawiony możliwości czynienia użytku z ustanowionych w niej praw, bądź też trwale pozbawiony możliwości wykonania nałożonych przezeń obowiązków. Sąd niniejszym podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 1986 r., sygn. akt III SA 1146/85 /vide ONSA 1986, nr 1, poz. 12, s. 73-74/, w myśl którego trwała niewykonalność decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 Kpa zachodzi wówczas, gdy czynności składające się na treść obowiązków i uprawnień zawartych w decyzji są niewykonalne z przyczyn technicznych lub prawnych tkwiących w ich naturze /por, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1985 r., sygn. akt I SA 1090/84, nie publik./.

W ocenie Sądu rozstrzygający organ przyjmując, iż ewentualna pozytywna decyzja byłaby niewykonalna, błędnie zinterpretował art. 156 § 1 pkt 5 Kpa.

Zważyć należy, iż wywody Ministra Finansów skoncentrowane są na akcentowaniu projekcji zdarzeń przyszłych, nadto mogących jedynie być skutkiem oceny sądu powszechnego. Uwaga ta dotyczy zarówno kwestii możliwości dokonania wpisu do księgi wieczystej, jak i podstaw do unieważnienia umowy

cywilnoprawnej dotyczącej uprawnień do przedmiotowych nieruchomości. Przesądzające wypowiedzi w zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji w tym zakresie były zdecydowanie poza kompetencjami organu administracji publicznej i nie mogły upoważniać do stwierdzenia, iż pozytywna decyzja musiałaby już w momencie jej wydania oceniana jako niewykonalna ze swojej natury.

Podać też wypada, że z zasady odrzucić trzeba jako nieprzydatną argumentację opartą na odwoływaniu się do orzeczeń sądu powszechnego zapadłych w odniesieniu do innych nieruchomości.

Sąd powszechny każdorazowo bada bowiem tylko okoliczności konkretnej sprawy i jedynie w tym zakresie jego orzeczenie ma moc wiążącą w myśl art. 365 § 1 Kpc.

Skoro zatem Minister Finansów nie wykazał zaistnienia podstaw do przyjęcia bezprzedmiotowości postępowania, to winien skupić się na jednoznacznym ustaleniu, czy wystąpiły w sprawie przesłanki wydania decyzji opartej na przepisach ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz. U. Nr 12,poz. 65/.

Na marginesie można również zaznaczyć, iż Minister Finansów w ogóle nie wyjaśnił, jakimi to motywami kierował się przy ustalaniu kręgu stron w sprawie.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270/ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./ orzekł jak w sentencji.