Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 371/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak- Kolczyńska Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 września 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 523/19 w sprawie ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej jako Wojewódzki Sąd Administracyjny lub Sąd I instancji) zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 września 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 523/19, po rozpoznaniu skargi E. L. (dalej jako strona lub skarżąca) na decyzję [...] w [...] (dalej jako organ II instancji, organ odwoławczy, [...] lub [...]) z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oddalił skargę.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Zastępca [...] w [...] , działający z upoważnienia [...] (dalej jako organ I instancji lub Kierownik [...]) decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem – D. L. (dalej jako ojciec strony) legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że ojciec strony orzeczeniem [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. został zaliczony od dnia [...] stycznia 2006 r. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie Kierownik [...] wyjaśnił, iż warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, przy czym między tymi okolicznościami musi zachodzić bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. W ocenie organu I instancji w przedmiotowej sprawie niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest spowodowane pobieraniem nauki w trybie dziennym, uczęszczaniem do liceum ogólnokształcącego. Kierownik [...] ponadto podał, że realizując obowiązki szkolne strona nie miała możliwości sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organ i instancji dodał, że strona nie poczyniła żadnych kroków w celu przejścia na indywidualny bądź wieczorowy tryb nauki. Z powyższego Kierownik [...] skonstatował, że strona ucząca się w systemie dziennym nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Na skutek wniesionego od powyższej decyzji odwołania, [...], zaskarżoną do Sądu I instancji, decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie organu I instancji zostało wszczęte na wniosek strony z dnia [...] listopada 2018 r. o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoim ojcem, który został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, był całkowicie niezdolny do pracy do [...] maja 2020 r. i niezdolny do samodzielnej egzystencji do [...] maja 2020 r. [...] ustaliło, że strona jest uczennicą liceum ogólnokształcącego, mieszka i wspólnie gospodaruje z niepełnosprawnym, rozwiedzionym ojcem oraz młodszą siostrą w wieku lat 12. [...] wskazało, że strona nie uczęszcza na dodatkowe zajęcia, od września 2018 r. nie bierze udziału w wolontariacie, jest w trakcie egzaminów na prawo jazdy, zaś dojazd do szkoły zajmuje jej ok. 35 minut w jedną stronę. Organ odwoławczy podał, iż według oświadczenia strony sprawuje ona nad ojcem całodobową opiekę, przy czym w trakcie zajęć lekcyjnych utrzymuje z ojcem kontakt za pomocą urządzeń elektronicznych w celu monitorowania i ewentualnego reagowania na jego potrzeby.

W dalszej części uzasadnienia [...] przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako ustawa o świadczeniach rodzinnych lub w skrócie u.ś.r.), wskazując i wyjaśniając przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy podkreślił, że strona będąc uczennicą klasy maturalnej, której zakres obowiązków obejmuje uczestniczenie w zajęciach, nie mogła w godzinach uczestniczenia w zajęciach sprawować opieki nad ojcem. [...] podniósł, że według art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne jest związane ze stałą opieką nad osobą niepełnosprawną, w tym przypadku ojcem zaliczonym przez [...] do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a w sytuacji strony – uczennicy klasy maturalnej - nie można stwierdzić, że na co dzień opiekuje się ojcem. Wobec tego [...] stwierdziło, że strona nie wykazała, iż spełnia warunki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Tym samym w ocenie organu II instancji nie został spełniony wymóg ustawowy uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca podniosła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest sprzeczne z obowiązującym prawem i niezgodne z ustawą o świadczeniach rodzinnych, a dokładnie z przepisami dotyczącymi warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, zawiera błędy formalne. Skarżąca wskazała, że decyzja jest niezgodna także z zasadami współżycia społecznego, a ośrodki pomocy społecznej powinny być szczególnie uczulone na kwestię przestrzegania zasad współżycia społecznego co do samotnych rodziców niepełnosprawnych i chorych, a pozostających nieprzerwanie w niedostatku. Podkreśliła, że jej rodzina utrzymuje się jedynie z renty ojca w kwocie [...] zł (łącznie z dodatkiem pielęgnacyjnym) i świadczenia z funduszu alimentacyjnego na skarżącą i jej 12-letnią siostrę (łącznie [...] zł). Skarżąca podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podniosła, że sprawuje opiekę nad ojcem nieprzerwanie i spełnia wymóg zawarty w art. 17 ust. 1 u.ś.r., i wbrew temu, co twierdzi [...], nauka w szkole, trwająca w jej przypadku do [...] kwietnia 2019 r., nie jest przeszkodą do podjęcia pracy w godzinach popołudniowych i wieczornych oraz w weekendy, a ponieważ jej rodzina pozostaje w niedostatku, gdyż brakuje im środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jest zmuszona podjąć pracę w wyżej wymienionym czasie. Skarżąca wyjaśniła, że na rynku pracy jest bardzo dużo ofert pracy w dostosowanych do jej możliwości godzinach, w tym w weekendy. Skarżąca podkreśliła, że przyczyną niepodjęcia przez nią pracy jest konieczność zapewnienia opieki ojcu niezdolnemu do samodzielnej egzystencji. Wskazała, że wykładnia pojęcia niepodejmowania pracy zarobkowej "musi odbywać się przez pryzmat celu jakiemu świadczenie pielęgnacyjne służy", m.in. temu, iż to świadczenie ma zrekompensować osobie wymagającej opieki i osobie tę opiekę sprawującą, zarobek i wydatki związane z koniecznością zapewnienia tej opieki. W związku z powyższym wniosła o uchylenie decyzji [...] i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2019 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał wnioski i twierdzenia zawarte w skardze złożonej przez stronę, doprecyzowując ją poprzez sformułowanie zarzutu naruszenia przez organ prawa materialnego poprzez błędną interpretację art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne jest związane wyłącznie z nieprzerwaną i czynną opieką nad osobą niepełnosprawną, a w konsekwencji na ustaleniu, że skarżąca nie wykazała, iż czynnie przez całą dobę opiekuje się niepełnosprawnym ojcem, a zatem, że spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zarzucił, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, polegającego na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 4 września 2019 r., oddalającym powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, iż okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne nie przebywa przez całą dobę w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki, nie wyklucza tego, że sprawuje opiekę nad tą osobą, bowiem nie w każdej sytuacji sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wiąże się z koniecznością przebywania bez przerwy z tą osobą.

W ocenie Sądu I instancji okoliczność, że skarżąca była w dacie decyzji uczennicą szkoły średniej, kształcącą się w trybie dziennym, wyklucza jednak możliwość przyjęcia, że zrezygnowała lub nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne zostało wprowadzone do systemu zabezpieczenia społecznego w celu skompensowania osobom wymienionym w przepisie art. 17 u.ś.r., całkowitego braku możliwości zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lub całkowitej rezygnacji z nich) wynikającego ze sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Tylko w takiej bowiem sytuacji, zrealizowany jest ustawowy warunek niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z nich. W ocenie Sądu warunek ten nie został spełniony przez skarżącą, bowiem można uznać, że doszło najwyżej do utraty części możliwości uzyskiwania zarobku w związku z rezygnacją z wykonywania pracy, którą skarżąca mogłaby podjąć po szkole "w godzinach wieczornych i w weekendy". Jednocześnie Sąd wskazał, że, wbrew błędnemu rozumowaniu organu, nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenie, ile godzin w każdym dniu nauki szkolnej, skarżąca przebywała poza domem w związku z kontynuacją kształcenia w trybie dziennym.

Zdaniem Sądu, gdy wnioskodawca częściowo wykorzystuje możliwości zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, np. w niepełnym wymiarze czasu pracy albo w godzinach wieczornych lub nocnych, bądź w weekendy, to wówczas warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest spełniony i świadczenie nie przysługuje. Podobnie w ocenie Sądu, warunek ten nie jest spełniony, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się uczeń szkoły średniej, kształcący się w trybie dziennym, powołujący się na utratę możliwości wykonywania pracy zarobkowej po szkole, w godzinach wieczornych lub w soboty i niedziele. Jest to bowiem powoływanie się na częściową utratę możliwości wykonywania pracy zarobkowej.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu, prawidłowe było stwierdzenie przez organy obydwu instancji, że w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 u.ś.r., dotyczący niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Sąd podkreślił, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej, która została przedstawiona w odwołaniu, a następnie w skardze.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, Sąd I instancji wskazał, że nie miało istotnego znaczenia dla zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego w sprawie, dokonywanie przez organy ustaleń w zakresie tego, ile godzin w każdym dniu nauki szkolnej, skarżąca przebywała poza domem w związku z kontynuacją kształcenia w trybie dziennym, gdyż wydane rozstrzygnięcie o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia jest zgodne z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego opinię prawną dotyczącą braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiódł natomiast [...] (dalej jako skarżący kasacyjnie, [...] lub [...]) zarzucając mu naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów tej ustawy oraz przyjęciu, że fakt kontynuowania edukacji w szkole średniej w systemie dziennym przez córkę opiekującą się niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem wyklucza prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż okoliczność ta przesądza o braku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad osobą z niepełnosprawnością oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 u.p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikającą z wadliwej wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. oraz art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało oddaleniem skargi w sytuacji, gdy przy prawidłowej, prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. w świetle ustaleń faktycznych zasadne było przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Powołując te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz uchylenie decyzji [...] oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez organ I instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej [...] przytoczył stan faktyczny sprawy oraz wskazał, iż Sąd I instancji wadliwie dokonał wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. uznając, że skoro strona w dacie rozstrzygania przez organy administracji była pełnoletnią uczennicą szkoły średniej w trybie dziennym, to nie była osobą, która mogła całkowicie zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmować aktywności zawodowej, a z kolei okoliczność ta eliminuje ją z grona osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie [...] Sąd błędnie dokonał oceny materiału dowodowego i ustaleń organów administracji poprzez uznanie za nieistotny dla wyjaśnienia całości sprawy, związanej z uprawnieniem strony do świadczenia pielęgnacyjnego, faktu ile czasu stronie zajmuje edukacja, podczas gdy okoliczność ta miała istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na jej znaczenie z punktu oceny potencjalnych możliwości strony do podjęcia zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej.

Skarżący kasacyjnie podkreślił kompensacyjną funkcję świadczenia pielęgnacyjnego oraz zaakcentował zasadniczy cel tego świadczenia, jakim jest, jak wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, częściowe uzupełnienie środków finansowych rodziny, która ponosi dodatkowe koszty związane z opieką nad osobami najbliższymi poprzez częściowe pokrycie dochodu utraconego przez opiekuna decydującego się sprawować osobiście stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą najbliższą, niezdolną do samodzielnej egzystencji, przy czym jego beneficjentem jest cała rodzina, w szczególności zaś jej niepełnosprawny członek mający zapewnioną opiekę osoby najbliższej. [...] zwrócił także uwagę na ten aspekt świadczenia pielęgnacyjnego, iż przyjęte rozwiązanie jest też korzystne dla państwa, które zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musiało organizować tejże opieki w innych formach, zawsze zdecydowanie wyższych kosztowo, a równocześnie urzeczywistnia obowiązek wyartykułowany w normie konstytucyjnej z art. 69 Konstytucji RP zaspokojenia potrzeb emocjonalnych osób niepełnosprawnych, z jednoczesnym stworzeniem warunków materialnych umożliwiających zaspokojenie ich podstawowych potrzeb życiowych, w tym rehabilitacji i nauki. W uzasadnieniu skargi skarżący powołał obszerne orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz poglądy przedstawicieli doktryny.

[...] w uzasadnieniu skargi powołał się także na zapisy i wynikające z nich powinności państw- stron Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami sporządzonej w Nowym Jorku 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169) przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 r., ratyfikowanej przez Polskę 6 września 2012 r., której podstawowym celem jest ochrona i zapewnienie pełnego i równego korzystania z praw człowieka i podstawowych wolności przez osoby z niepełnosprawnościami na równi ze wszystkimi innymi obywatelami. W ocenie skarżącego, przepis art. 17 u.ś.r. regulujący przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pozostaje w ścisłym związku z realizacją założeń powołanej Konwencji.

W ocenie [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz organy obu instancji rozstrzygające w niniejszej sprawie dokonały nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez pominięcie odwołania się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz systemowych, celowościowych i funkcjonalnych reguł wykładni prawa. Zdaniem skarżącego kasacyjnie zastosowana w sprawie wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. doprowadziła do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i nieodpowiadające ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. Akceptacja takiej wykładni prawa naruszałaby konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie Wojewódzki Sąd Administracyjny, a uprzednio także organy administracji, odmawiając stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na kontynuowanie przez nią nauki w systemie dziennym i domniemanie braku możliwości niepodejmowania bądź zrezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w takiej sytuacji, dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż pominęły prawnie uzasadnione cele ustawy oraz zasady konstytucyjne. Jak wywodził [...], należyta interpretacja aktu normatywnego polegająca na odczytaniu zeń właściwego i zgodnego z intencjami prawodawcy sensu, wymagała zastosowania metod wykładni zmierzających do ustalenia celu, w jakim wydano przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i tłumaczących ich sens w świetle tego celu. Odstąpienie od ścisłej wykładni językowej i posłużenie się inną metodą wykładni w niniejszej sprawie było nieodzowne, a brak aktywności w tej mierze doprowadził do rażąco niesprawiedliwego rozstrzygnięcia poprzez zastosowanie prawa materialnego w sposób zakłócający ratio systemu zabezpieczenia społecznego. Jednocześnie skarżący kasacyjnie przypomniał, że niezaprzeczalnym celem ustawy o świadczeniach rodzinnych jest realizacja polityki społecznej i gospodarczej uwzględniającej dobro rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji. [...] podniósł ponadto, że niezasadne byłoby przeto przypisywanie racjonalnemu ustawodawcy, iż pozbawia ochrony rodziny wbrew zapisowi art. 18 Konstytucji RP, który nakazuje chronić rodzinę, bez uwzględnienia zapisu zawartego w art. 67 ust. 2 Konstytucji RP stanowiącego, iż obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego oraz zapisu zawartego w jej art. 69, stwierdzającego, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą pomocy w zabezpieczaniu egzystencji.

W dalszej części uzasadnienia [...] podniósł, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie wprowadził definicji legalnej wyrażenia "opieka" ani "sprawowanie opieki". Skarżący kasacyjnie wyraził zapatrywanie, że w celu uzyskania przez opiekuna prawa do świadczenia pielęgnacyjnego sprawowana opieka wcale nie musi być nieprzerwana w sensie dosłownym. [...] wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ani z żadnego innego przepisu tej ustawy, nie da się bowiem wywieść nakazu takiego sprawowania opieki, która w swym charakterze ma przybierać postać świadczonej nieprzerwanie, przez wszystkie dni tygodnia, wyłącznie samodzielnie, bez prawa skorzystania przez opiekuna z wsparcia i pomocy innych osób. Za istnieniem takiego warunku nie mogą, w ocenie [...] , przemawiać argumenty związane z tym, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też niepodejmowanie pracy, muszą być powiązane z koniecznością sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Skarżący kasacyjnie przytoczył stanowisko wyrażane w orzecznictwie, że użyte przez ustawodawcę sformułowanie "sprawowanie opieki" w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć jedynie w ten sposób, że czynności związane z opieką mają trwać przez długi okres czasu, niezmiennie, trwale, co oznacza tyle, że mają być one rozciągnięte w czasie, powtarzalne i związane z zaspokajaniem potrzeb osoby, których nie jest ona w stanie zaspokoić, by zachować równowagę biologiczną i psychiczną. Nie oznacza to jednak, że opiekun ma czynności te wykonywać bez przerwy, przez całą dobę i w każdym dniu. Taka bowiem argumentacja prowadziłaby do absurdu, bo już choćby niezbędny wyjazd opiekuna po konieczne leki, czy inne środki niezbędne do pielęgnacji, czy też egzystencji osoby podlegającej opiece powodowałby, że warunki do przyznania świadczenia nie byłyby spełnione z uwagi na konieczną przerwę, choćby na wyjazd do apteki, do odległej miejscowości. W motywach skargi [...] wskazał na aktualność wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2004 r., sygn. akt II UK 297/03, zgodnie z którym konieczności sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem w zasadzie przez całą dobę nie podważa jednak ewentualne korzystanie ze sporadycznej, czy nawet stałej pomocy członków najbliższej rodziny.

Zdaniem skarżącego wykonywanie opieki wobec osoby ze wskazaniami opisanymi szczegółowo w art. 17 ust. 1 u.ś.r. winno mieć charakter na tyle absorbujący, iż jej sprawowanie pozostaje nie do pogodzenia z wykonywaniem jakiejkolwiek działalności zawodowej (świadczenia pracy czy innej formy zarobkowania). Istotne jest jednak, że żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawiera ograniczenia, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związana z koniecznością sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnością ma nastąpić w konkretnej dacie. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie precyzuje ani formy, ani wymiaru zatrudnienia, którego niepodjęcie lub zaprzestanie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

W powyższym aspekcie, w ocenie [...] , za nieuprawnione, nieznajdujące oparcia w przepisach prawa należy uznać stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazane wprost w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku, że ustawowy warunek niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z nich warunkujący prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest spełniony w razie utraty części możliwości uzyskiwania zarobku, tj. wykonywania pracy, którą strona mogłaby podjąć po szkole, w godzinach wieczornych i w weekendy.

W powyższym kontekście, skarżący kasacyjnie zauważył, że ustalenia organów administracji dotyczące tego ile czasu strona przebywa poza domem w związku z kontynuacją kształcenia niezasadnie, odrzucone przez Sąd jako nieistotne dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, nie pozostają bez znaczenia dla wyjaśnienia całości sprawy związanej z uprawnieniem strony do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie [...] ustalenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na ich znaczenie z punktu oceny potencjalnych możliwości strony do podjęcia zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej.

W ocenie [...], gdyby ustawodawca chciał ograniczyć prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby kontynuujące naukę w szkole średniej lub wyższej w systemie dziennym to wprost określiłby to w przepisach ustawowych. Tym bardziej, że w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a-b u.ś.r. został wskazany zamknięty katalog okoliczności, których spełnianie przez osobę sprawującą opiekę uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez Sąd argumenty na poparcie tezy, iż okoliczność, że strona będąc uczennicą szkoły średniej kształcącą się w trybie dziennym wyklucza możliwość przyjęcia, że zrezygnowała lub nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, zdaniem skarżącego kasacyjnie, nie wytrzymują konfrontacji z unormowaniami ustawy o świadczeniach rodzinnych odczytywanymi zgodnie z Konstytucją RP.

Skarżący kasacyjnie zwrócił uwagę, że ustalenia organu powinny przede wszystkim koncentrować się na tym, czy wnioskujący w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie [...], Sąd bezzasadnie skupił się na fakcie pozostawania strony w statusie uczennicy szkoły średniej kontynuującej naukę w systemie dziennym. Sądowi umknął fakt, że pomimo kontynuowania edukacji świadczona przez stronę opieka nad ojcem przekreśla jakąkolwiek możliwość zarobkowania. [...] wskazał, iż przekonanie czy uczeń szkoły średniej, z racji obowiązków szkolnych, jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymaga stosownego potwierdzenia w materiale dowodowym, obejmującym ustalenia m.in. co do faktycznego czasu, jaki zobligowany jest on poświęcić na naukę w szkole, częstotliwości jego zajęć, czy też ilości godzin lekcyjnych przypadających na kolejne dni zgodnie z planem szkolnym. Również dopiero na podstawie takich informacji będzie możliwe dokonanie właściwej oceny, czy z uwagi na ilość czasu, jakim dysponuje strona poza nauką, mogłaby się ona zatrudnić, lecz rezygnuje z tej możliwość na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a w konsekwencji ustalenie, czy spełnia ona przesłankę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Pobieranie nauki w trybie dziennym w szkole średniej nie wyklucza bowiem samo przez się możliwości podjęcia pracy w godzinach pozalekcyjnych.

Końcowo [...] wskazał, że dokonana przez Sąd błędna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wynikająca z wadliwej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., skutkowała oddaleniem skargi strony w sytuacji, gdy przy prawidłowej i prokonstytucyjnej wykładni normy prawnej określonej w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. i w świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy, nie budzi wątpliwości, że strona jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem [...] , za niedopuszczalną należy uznać przyjętą przez Sąd wykładnię zawężającą przepisu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r., która sprowadza się do ograniczenia w dostępie do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób z niepełnosprawnością poprzez nieuprawnione dookreślenie norm ustawowych czyniąc je bardziej rygorystycznymi. Akceptacja takiej wykładni pozostawałaby w kolizji z art. art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Patrząc systemowo na działania organów obu instancji oraz Sąd, w ocenie skarżącego kasacyjnie, w sprawie związanej z uzyskaniem przez stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, rozstrzygnięcia organów obu instancji oraz zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zostały wydane z naruszeniem wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej przepisów prawa materialnego oraz z pogwałceniem przepisów postępowania. [...] wskazał, iż wobec okoliczności, że wskazane naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, uzasadnionym jest wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i merytoryczne rozstrzygnięcie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia w niniejszej sprawie przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych, stwierdzając, że skarga kasacyjna opiera się na usprawiedliwionych podstawach.

Podnieść również trzeba, iż w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jednakże w niniejszej sprawie, mając na uwadze charakter podniesionych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny dokona łącznie oceny zaskarżonego wyroku, odnosząc się do istoty postępowania kontrolowanego przez Sąd I instancji.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organ obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 u.ś.r., na wstępie wskazać wypada, że kierując się wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2) oraz obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69), jak też celu regulacji ustawowej dotyczącej świadczeń pielęgnacyjnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nietrafnie uznał za celowe i wystarczające poprzestanie na prima facie jasnych rezultatach wykładni językowej art. 17 ust. 1 u.ś.r. i odstąpienie od zastosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej.

Jak podkreśla Trybunał Konstytucyjny, zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie dochodu utraconego przez opiekuna decydującego się sprawować osobiście stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą najbliższą, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Stanowi zatem swego rodzaju finansową rekompensatę związaną z wyjściem opiekuna osoby niepełnosprawnej z rynku pracy. Podmiotem prawa do tego świadczenia jest osoba zdolna do pracy, rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem. Niezależnie od kompensacyjnej funkcji świadczenia pielęgnacyjnego, uznaje się, że jego beneficjentem jest cała rodzina, w szczególności zaś jej niepełnosprawny członek mający zapewnioną opiekę osoby najbliższej. Istotny jest także ten aspekt świadczenia pielęgnacyjnego, który wskazuje, że tak ukształtowane rozwiązanie prawne jest też korzystne dla państwa, które zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musi organizować tejże opieki w innych formach, zawsze zdecydowanie wyższych kosztowo, a równocześnie urzeczywistnia obowiązek wyartykułowany w normie konstytucyjnej art. 69 Konstytucji RP zaspokojenia potrzeb emocjonalnych osób niepełnosprawnych, z jednoczesnym stworzeniem warunków materialnych umożliwiających zaspokojenie ich podstawowych potrzeb życiowych, w tym rehabilitacji i nauki (tak Trybunał Konstytucyjny m.in. w wyroku z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11 oraz w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13).

W tym kontekście, w pierwszej kolejności wskazać należy, że rację ma [...] stwierdzając, iż z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ani z żadnego innego przepisu tej ustawy nie można zdekodować normy nakazującej sprawowanie "odpowiedniej opieki" jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności tezy takiej nie może uzasadniać wymóg zaistnienia bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też niepodejmowania pracy a koniecznością sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą i długotrwałą.

Zarówno określenie "stała" lub "długoterminowa" są w tym kontekście pojęciami charakteryzującymi czas, okres sprawowania opieki. Rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej implikuje przyjęcie, że nie stawia on wymogu sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Należy jednocześnie podkreślić, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia właściwych organów o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat wskazanego wcześniej celu tej regulacji. Wobec tego uznać należy, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie również spełniona, jeżeli stosownie do konkretnych okoliczności, w szczególności zakresu niepełnosprawności i wynikających z niego potrzeb osoby niepełnosprawnej, opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego.

Podkreślenia wymaga, że treść normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stanowi również jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób. Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie całą dobę, bez możliwości nawet chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającego z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna.

W dalszej części rozważań wskazać należy na drugą przesłankę warunkującą uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, która musi zostać spełniona łącznie, a to istnienie bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Innymi słowy, opieka winna mieć na tyle zajmujący charakter, że jej sprawowanie pozostaje nie do pogodzenia z wykonywaniem jakiejkolwiek działalności zawodowej przez opiekuna i z tego właśnie powodu osoba sprawująca opiekę nie podejmuje (rezygnuje) z aktywności zarobkowej.

Istotne jest przy tym, że regulacja ustawy o świadczeniach rodzinnych nie precyzuje ani formy, wymiaru zatrudnienia, ani też czasu, w którym niepodjęcie lub zaprzestanie w związku z koniecznością sprawowania opieki uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W szczególności nie sposób czynić jakichkolwiek zastrzeżeń czy warunków w tym zakresie w oparciu o określoną w art. 3 pkt 22 u.ś.r definicję pojęć zatrudnienie lub inna praca zarobkowa.

Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie, czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze i formie.

W świetle powyższego, jako nieznajdujące oparcia w przepisach prawa należy uznać stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że ustawowy warunek niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z nich warunkujący prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest spełniony w razie utraty części możliwości uzyskiwania zarobku, a to wykonywania pracy, którą strona mogłaby podjąć po szkole, w godzinach wieczornych i w weekendy. Kontekst prawny wynikający z regulacji dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego nie pozwala uznać za prawidłową tezy, iż powołanie się przez ucznia dziennej szkoły średniej na utratę możliwości wykonywania pracy zarobkowej po szkole, w godzinach wieczornych lub w soboty i niedziele automatycznie przesądza o niespełnieniu przesłanek przyznania tego świadczenia, gdyż utrata możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez niego jest tylko częściowa. W sytuacji osoby pobierającej naukę w trybie dziennym możliwość wykonywania pracy zarobkowej jest z natury ograniczona do określonych pór dnia powszedniego i weekendów. Utrata przez niego możliwości w tym zakresie jest dla niego całkowitą utratą możliwości zarobkowania i stanowi przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przeciwne zapatrywanie prawne w tym względzie nie znajduje uzasadnienia w prawidłowo zdekodowanej normie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rację ma zatem [...] wskazując, iż konsekwencją ustalenia, że strona w czasie wolnym od edukacji ma potencjalnie możliwość podjęcia aktywności zarobkowej, w jakimkolwiek jej wymiarze, przekłada się na możliwość niepodejmowania lub rezygnacji z tej aktywności z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

W tym miejscu należy wyraźnie podkreślić, iż pobieranie nauki w trybie dziennym nie stanowi automatycznie niejako przeszkody w przyjęciu obowiązków opieki nad osobą niepełnosprawną. O tym, czy taki system nauki pozostaje w istocie w sprzeczności z celami opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., organ zobowiązany jest każdorazowo ustalić w toku postępowania administracyjnego, a swoje wnioski w tym zakresie w sposób racjonalny uzasadnić.

Błędnym jest przeto proste założenie, zgodnie z którym nauka w trybie dziennym w każdym przypadku wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a tym samym nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwej ocenie stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. Stąd dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji, zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy, konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego.

Zauważyć należy, iż stanowisko, że fakt odbywania nauki w trybie dziennym, sam w sobie, nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, znalazło już swój wyraz we wcześniejszym rozstrzygnięciach sądów administracyjnych zapadających w podobnych sprawach (w tym zwłaszcza w wyrokach WSA w Poznaniu z dnia 18 stycznia 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 1206/11 i z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 1214/12, oraz WSA w Lublinie z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 539/10, i z dnia 15 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 1066/12). W orzeczeniach tych akcentowane jest, że zapatrywanie organów opierające się na rozumowaniu, które z góry prowadziłoby do pozbawienia świadczeń pielęgnacyjnych osoby podejmujące się opieki nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, rezygnujące w tym celu z zarobkowania, tylko z tego powodu, że pobierają naukę w trybie dziennym, pozostaje w sprzeczności z ratio legis art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz z przepisem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Jednocześnie wskazać należy, że ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a-b u.ś.r. ustalił zamknięty katalog okoliczności, których spełnianie przez osobę sprawującą opiekę uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Katalog ten nie statuuje jako przesłanki negatywnej uzyskania świadczenia okoliczności pobierania nauki w szkole średniej lub wyższej w systemie dziennym.

Z uwagi na wskazaną wyżej argumentację, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nietrafnie stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane na skutek prawidłowo dokonanej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Uchybienie to miało w sposób istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio determinowało treść tych decyzji, co uzasadniało wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie nie sposób uznać za celowe i wystarczające poprzestanie na prostych rezultatach wykładni językowej art. 17 ust. 1 u.ś.r. i odstąpienie od zastosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Takie zaniechanie organów i Sądu I instancji doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia zakłócającego założenia systemu zabezpieczenia społecznego, niezgodnego z zamierzeniem ustawodawcy i sprzecznego z wartościami konstytucyjnymi. Akceptacja takiej wykładni prawa naruszałaby konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Należyta bowiem interpretacja aktu normatywnego polega na odczytaniu zeń właściwego i zgodnego z intencjami prawodawcy sensu oraz wymaga zastosowania metod wykładni zmierzających do ustalenia celu, w jakim wydano przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i tłumaczących ich sens w świetle tego celu oraz z poszanowaniem norm konstytucyjnych.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy uznać należało, iż Sąd I instancji zbyt dużą wagę przypisał faktowi pozostawania strony w statusie uczennicy szkoły średniej kontynuującej naukę w systemie dziennym i wyprowadził z tego bezpodstawne wnioski, niejako automatyczne założenia, nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym, że system, w jakim strona się kształci wyklucza jakoby z założenia możliwość podjęcia pracy zawodowej w pełnym wymiarze, wymaganym, w ocenie tego Sądu, do spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Tymczasem rozstrzygnięcie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. W szczególności istotne jest określenie zakresu wymaganej opieki determinowanej stanem zdrowia wynikającym z niepełnosprawności podopiecznego oraz stylem jego życia, jak też faktycznego czasu, jaki strona zobligowana jest poświęcić na naukę w szkole i poza nią, warunków i właściwości osobistych strony. Stąd dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji, zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy, konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego.

Nie bez znaczenia pozostaje w niniejszej sprawie okoliczność, że jak podaje strona, jej rodzina utrzymuje się jedynie z renty niepełnosprawnego ojca w kwocie [...] zł. (łącznie z dodatkiem pielęgnacyjnym) i świadczenia z funduszu alimentacyjnego na stronę i jej 12-letnią siostrę (łącznie [...] zł). Powyższe wskazuje na to, że sytuacja strony rzeczywiście zmuszałaby ją do podjęcia pracy, z czego zrezygnowała podejmując się stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W sprawie należało uwzględnić także specyfikę choroby ojca strony, stwardnienia rozsianego, charakteryzujące się w tym konkretnym przypadku niedowładem obu nóg, męczliwością oraz zaburzeniami snu polegającymi na tym, iż z powodu nerwobólów cierpi na bezsenność nocną i zasypia dopiero nad ranem, związany z tym tryb jego życia oraz zakres czynności pielęgnacyjnych wykonywanych codziennie, osobiście przez stronę, a to polegających na przygotowywaniu posiłków, pomaganiu przy ich spożywaniu (czasem karmieniu), pomaganiu przy utrzymaniu higieny (myciu, kąpielach, zmianie pieluch), podawaniu leków, przebieraniu, zaś w czasie, gdy przebywa ona na zajęciach szkolnych polegających na utrzymywaniu stałego kontaktu z ojcem za pomocą środków komunikacyjnych elektronicznej na odległość i gotowości do powrotu do domu w celu niesienia pomocy w razie zaistnienia takiej potrzeby.

Z powyższych przyczyn, skład orzekający w niniejszej sprawie uznał, że w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego naruszono przepisy postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które nakazują praworządne działanie organów oraz rozstrzyganie sprawy na podstawie wyczerpująco zebranego, całościowo rozpatrzonego i prawidłowo ocenionego materiału dowodowego.

Naczelny Sąd Administracyjny, dostrzegając, że jakkolwiek nie jest typową sytuacja, iż uczeń klasy maturalnej podejmuje zatrudnienie dla zdobycia środków utrzymania, to jednak stwierdza, że nie można tego wykluczyć w każdym przypadku. Ocena przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna być w takiej wyjątkowej sytuacji przeprowadzona w sposób szczególnie wnikliwy. Przedstawiony w niniejszym uzasadnieniu kontekst prawny, wynikający z przywołanych regulacji ustawowych i konstytucyjnych oraz wyrażoną w nim ocenę prawną, powinien mieć na uwadze organ I instancji ponownie prowadzący postępowanie z wniosku strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy ocenie konieczności i zakresu opieki sprawowanej przez stronę nad ojcem zakwalifikowanym do znacznego stopnia niepełnosprawności, możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez stronę w jej sytuacji życiowej oraz ustalając istnienie związku i jego charakteru pomiędzy niepodjęciem aktywności zawodowej przez stronę a podjęciem się opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

W tym stanie sprawy, uznając, że usprawiedliwione są zarówno materialnoprawna podstawa kasacyjna oparta na zarzucie naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez jego niewłaściwą wykładnię, jak i podstawa prawnoprocesowa, oparta na zarzucie naruszenia art. 151 u.p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i stwierdzając, że istota sprawy została wystarczająco wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 u.p.p.s.a. uchylił wyrok Sądu I instancji oraz, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 135 u.p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.