Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 650/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 32,33,38 ust. 1 art. 40 i 41
journal: Dz.U. 2004 nr 161 poz 1688
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 czerwca 2004 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego
article: art. 34 i 58
journal: Dz.U. 1945 nr 48 poz 270
law: Dekret z dnia 25 września 1945 r. Prawo małżeńskie.

SENTENCJA

Dnia 19 lipca 2013 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms /spr./ sędzia NSA Andrzej Gliniecki sędzia del. WSA Jerzy Siegień Protokolant starszy asystent Anna Sidorowska – Ciesielska po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Y. L. od Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 977/11 w sprawie ze skargi Y. L. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy sporządzenia aktu urodzenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Y. L. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lipca 2011 r. w przedmiocie odmowy sporządzenia aktu urodzenia.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Decyzją z [...] lipca 2011 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Ł. z dnia [...] maja 2011 r. o odmowie sporządzenia aktu urodzenia na nazwisko: J. M. L., urodzony [...] maja 1946 r. w Ł., syn S. i D. z d. G. Organ odwoławczy, powołując się na treść art. 40 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.), dalej: "Prawo o aktach stanu cywilnego", wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie daje podstaw do sporządzenia przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Ł. aktu urodzenia skarżącego. Brak jest bowiem wymaganego przepisami prawa "pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka". Zaświadczenie z dnia [...] października 1946 r., wydane przez Zakład Położniczo-Ginekologiczny D. E. w Ł. nie spełnia wymogów pisemnego zgłoszenia. Zatem, skoro akt urodzenia nie został sporządzony i nie można go sporządzić w trybie ogólnym, przewidzianym w Prawie o aktach stanu cywilnego, to zdaniem organu odwoławczego, zasadnym jest ustalenie treści aktu urodzenia dziecka przez sąd. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 32 pkt 2 i art. 33 Prawa o aktach stanu cywilnego, orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, przyjmując że organy zasadnie odmówiły sporządzenia aktu urodzenia. Przede wszystkim zgodnie z art. 38 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, urodzenie dziecka należy zgłosić w ciągu 14 dni od dnia urodzenia. W tej sprawie zgłoszenie urodzenia skarżącego nastąpiło bezspornie z przekroczeniem 14 - dniowego terminu, albowiem skarżący zgłosił swoje urodzenie po 65 latach. Do zgłoszenia urodzenia dziecka są obowiązani: ojciec dziecka albo matka, jeżeli jej stan zdrowia na to pozwala, albo inna osoba obecna przy porodzie; lekarz albo położna. Jeżeli urodzenie dziecka nastąpiło w zakładzie opieki zdrowotnej, do zgłoszenia urodzenia jest obowiązany zakład opieki zdrowotnej (art. 39 ust. 2 ustawy). Stosownie do treści art. 40 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego akt urodzenia sporządza się na podstawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka wystawionego przez lekarza, położną lub zakład opieki zdrowotnej. Zaświadczenie o urodzeniu skarżącego wydane przez Zakład Ginekologiczno – Położniczy w Ł. z dnia [...] października 1946 r. budzi wątpliwości, ponieważ w toku postępowania administracyjnego nie ustalono, że w 1946 r. istniał w Ł. Zakład Położniczo – Ginekologiczny dra E. Z tego względu zaświadczenie to nie może stanowić podstawy do sporządzenia na jego podstawie aktu urodzenia skarżącego. Skoro istnieją wątpliwości co do prawdziwości zaświadczenia o urodzeniu dziecka, których nie można w sposób pozytywny zweryfikować, to wykluczone jest sporządzenie na jego podstawie aktu urodzenia. Ponadto występując z wnioskiem o sporządzenia aktu urodzenia, skarżący przedstawił wyciąg aktu urodzenia z dnia [...] października 1948 r. z Urzędu Stanu Cywilnego w O. dnia [...] października 1948 r. W ocenie Sądu, skarżący domagając się sporządzenia aktu urodzenia podważa legalność załączonego do akt sprawy wyciągu aktu urodzenia z dnia [...] października 1948 r. W przypadku sporządzenia aktu stanu cywilnego, który nie został unieważniony we właściwym trybie (tj. na podstawie art. 33 Prawa o aktach stanu cywilnego), nie jest możliwe sporządzenie kolejnego aktu rejestrującego to samo zdarzenie. Jednocześnie z zaświadczenia Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w O. z dnia [...] kwietnia 2008 r. wynika, że w księgach urodzeń sporządzonych w latach 1946-1950, przechowywanych w Urzędzie Stanu Cywilnego w O. nie figuruje akt urodzenia na nazwisko L. J. M. urodzony [...] maja 1946 r. w Ł. i, syn S. i D. z domu G. Ponadto zgodnie z art. 41 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego osoba zgłaszająca urodzenie dziecka, którego rodzice pozostają w związku małżeńskim, przedstawia odpis skrócony aktu małżeństwa. Skarżący zgłaszając swoje urodzenie nie przedstawił aktu małżeństwa rodziców.

W skardze kasacyjnej od wyroku skarżący zarzucił naruszenie: art. 40 ust. 1 w związku z art. 7 i 15 Prawa o aktach stanu cywilnego, art. 3 § 1 i 2, art. 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." oraz art. 7, 75, 77 i 80 K.p.a. Zdaniem skarżącego Sąd pierwszej instancji przyjął błędne założenie i w konsekwencji błędnie ustalił, że akt urodzenia skarżącego został już sporządzony, powołując się na stanowisko strony o niezakwestionowaniu autentyczności wyciągu aktu urodzenia z dnia [...] października 1948 r. Z całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w rzeczywistości fakt urodzenia Y. L. nie został odnotowany w księdze stanu cywilnego. Stąd też błędne są twierdzenia Sądu, że wyciąg aktu urodzenia nie znajduje potwierdzenia w księdze stanu cywilnego i twierdzenia strony wykluczają możliwość sporządzenia aktu stanu cywilnego na podstawie art. 40 Prawa o aktach stanu cywilnego, gdyż nie istnieje możliwość ponownej rejestracji zdarzenia, które już zostało odnotowane. Celem wniosku skarżącego było sporządzenie jego aktu urodzenia przy założeniu, że nie został on nigdy skutecznie sporządzony. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób dowolny zakwestionował autentyczność zaświadczenia o urodzeniu skarżącego wydanego przez Zakład Ginekologiczno-Położniczy w Ł. z dnia [...] października 1946 r. Ani forma tego dokumentu, ani jego autentyczność nie była w trakcie postępowania administracyjnego kwestionowana. Przeciwnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po przeprowadzeniu wszechstronnego postępowania wyjaśniającego, na jego podstawie ustalił datę oraz miejsce urodzenia skarżącego i jego dane osobowe. Brak pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka w postaci zaświadczenia lekarskiego wystawionego na specjalnym w tym celu opracowanym druku, którego wzór zawiera rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka (Dz.U. Nr 27, poz. 232) nie uniemożliwia uwzględnienia jego wniosku. Powołane rozporządzenie zaczęło obowiązywać dopiero po wejściu w życie ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, a § 5 tego rozporządzenia stanowi, że do dnia 31 grudnia 2005 r. pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka może być dokonywane na formularzu stosowanym przed dniem wejścia w życie rozporządzenia. Błędne jest zatem stanowisko Sądu I instancji kwestionujące możliwość sporządzenia aktu urodzenia w trybie art. 40 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, wyłącznie z tego powodu, że zgłoszenie nie nastąpiło na druku opisanym w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy. W dniu [...] października 1946 r. zostało wystawione zaświadczenie o narodzinach skarżącego, które stanowiło podstawę do sporządzenia aktu urodzenia zgodnie z obowiązującym w chwili zdarzenia przepisami dekretu z dnia 25 września 1945 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. Nr 48, poz. 272). Na skutek niewyjaśnionych okoliczności akt urodzenia nie został wpisany do ksiąg stanu cywilnego, pomimo że został wydany wyciąg aktu urodzenia przez Urząd Stanu Cywilnego w O. zawierający pełne dane osobowe. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na sporządzenie aktu urodzenia w trybie art. 40 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego. W trakcie postępowania administracyjnego o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego ostatecznie ustalono okoliczność miejsca i daty urodzenia skarżącego, dane osobowe jego rodziców, ich miejsce zamieszkania

Przytaczając takie podstawy kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lipca 2011 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Ł. z dnia [...] maja 2011 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W okolicznościach tej sprawy problem sprowadza się do oceny, czy możliwe jest sporządzenie aktu urodzenia skarżącego w trybie przewidzianym w art. 40 Prawa o aktach stanu cywilnego. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż przepisy Prawa o aktach stanu cywilnego nie przyznają Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego dowolności w sporządzaniu aktów urodzenia na podstawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka i szczegółowo regulują postępowanie w tym zakresie, co ma na celu przeciwdziałanie nadużyciom przy zgłoszeniach urodzenia. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku zasługuje na aprobatę, albowiem aktu urodzenia skarżącego nie można sporządzić w trybie administracyjnym przewidzianym w przepisach Prawa o aktach stanu cywilnego.

W tej sprawie przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że skarżący w dniu 2 lutego 2011 r. wystąpił z wnioskiem do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Ł. o sporządzenie aktu urodzenia na nazwisko: J. M. L., urodzony [...] maja 1946 r. w Ł., syn S. i D. z d. G. We wskazanej przez skarżącego dacie jego urodzenia obowiązywał dekret z dnia 25 września 1945 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (dalej: "dekret z 1945 r."), zgodnie z którym urodzenie dziecka należy zgłosić urzędnikowi stanu cywilnego, w którego obwodzie dziecko urodziło się, w ciągu dwóch tygodni celem sporządzenia aktu urodzenia, choćby dziecko zmarło przed upływem tego czasu (art. 58). Jeżeli zgłoszenie urodzenia dziecka nastąpiło z opóźnieniem powyżej trzech miesięcy, urzędnik stanu cywilnego może sporządzić akt urodzenia jedynie na mocy zezwolenia okręgowej władzy nadzorczej po zbadaniu przez nią przyczyny tego opóźnienia (art. 67 dekretu z 1945 r.). Zgodnie z art. 34 dekretu z 1945 r., gdy akt urodzenia nie został sporządzony w czasie właściwym i nie można go sporządzić w zwykłym trybie, to sąd grodzki, na wniosek władzy nadzorczej, prokuratora lub osoby interesowanej ustali w trybie postępowania niespornego treść aktu na podstawie dokumentów oraz zeznań świadków i zarządzi wpisanie go do ksiąg stanu cywilnego. Tym samym przepisy obowiązujące we wskazanej przez skarżącego dacie urodzenia zakreślały termin (do trzech miesięcy od urodzenia dziecka) w jakim dopuszczalne było sporządzenie aktu urodzenia przez urzędnika stanu cywilnego. Jeżeli w tym terminie nie został sporządzony akt urodzenia, to niedopuszczalne jest jego sporządzenie po upływie kilkudziesięciu lat w trybie administracyjnym określonym w Prawie o aktach stanu cywilnego przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Jakkolwiek obecnie obowiązująca ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego, która weszła w życie z dniem 1 marca 1987 r., w przeciwieństwie do dekretu z 1945 r., nie zakreśla terminu w jakim dopuszczalne jest sporządzenie aktu urodzenia przez urzędnika stanu cywilnego, to nie można przyjąć, że w związku z wejściem w życie tej ustawy reaktywowała się możliwość sporządzenia przez urzędnika stanu cywilnego aktu urodzenia skarżącego. W takiej sytuacji treść aktu stanu cywilnego ustala sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego, na podstawie art. 32 i 33 Prawa o aktach stanu cywilnego.

W rozpoznawanej sprawie zachodzą wątpliwości co do tego, czy akt urodzenia skarżącego nie został już wcześniej sporządzony, co także uniemożliwia sporządzenie aktu urodzenia na zasadach ogólnych, określonych w przepisach Prawa o aktach stanu cywilnego. W aktach sprawy znajduje się kserokopia (potwierdzona za zgodność z oryginałem) wyciągu aktu urodzenia J. M. L., syna S. L. i D. z domu G., małżonków L., z którego wynika, że skarżący urodził się w dniu [...] maja 1946 r. Wyciąg ten został wystawiony w dniu [...] października 1948 r. przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w O. Prawdziwość tego wyciągu została zakwestionowana przez organy administracji, albowiem ze zgromadzonych w sprawie zaświadczeń wynika, że w księgach urodzeń sporządzonych w latach 1946-1950 przechowywanych w Urzędzie Stanu Cywilnego w O. nie figuruje akt urodzenia na nazwisko J. M. L. Takiego aktu urodzenia nie odnaleziono również w księgach urodzeń przechowywanych w archiwum łódzkich urzędów stanu cywilnego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wywołuje zatem wątpliwości co do tego, czy akt urodzenia skarżącego nie został już wcześniej sporządzony, skoro w aktach sprawy znajduje się kserokopia wyciągu aktu urodzenia skarżącego. W świetle Prawa o aktach stanu cywilnego sporządzenie kolejnego aktu rejestrującego to samo zdarzenie nie jest możliwe. W takich okolicznościach sprawy niedopuszczalne jest sporządzenie aktu urodzenia przez Kierowania Urzędu Stanu Cywilnego w trybie art. 40 Prawa o aktach stanu cywilnego.

Ponadto Sąd pierwszej instancji trafnie zwrócił uwagę, że w świetle przepisów Prawa o aktach stanu cywilnego, które weszły w życie z dniem 1 marca 1987 r., urodzenie dziecka w celu sporządzenia aktu urodzenia należy zgłosić w ciągu 14 dnia od dnia urodzenia (art. 38 ust.1). Do zgłoszenia urodzenia dziecka są obowiązani ojciec dziecka albo matka, jeżeli jej stan zdrowia na to pozwala, albo inna osoba obecna przy porodzie, lekarz albo położna, bądź zakład opieki zdrowotnej, jeżeli urodzenie dziecka nastąpiło w zakładzie opieki zdrowotnej. Zgodnie z art. 40 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego pisemne zgłoszenie urodzenia dziecka powinno być wystawione przez lekarza, położną lub zakład opieki zdrowotnej. Zgłoszenie to powinno w szczególności zawierać: imię i nazwisko, nazwisko rodowe, datę urodzenia, PESEL, określenie stanu cywilnego oraz miejsca stałego zameldowania matki dziecka i ojca dziecka, miejscowość i datę urodzenia dziecka, określenie płci, ciężaru i długości dziecka (art. 40 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego). Osoba zgłaszająca urodzenie dziecka, stosownie do art. 41 Prawa o aktach stanu cywilnego, obowiązana jest przedstawić kierownikowi urzędu stanu cywilnego odpis skróconego aktu małżeństwa rodziców, jeżeli pozostają w związku małżeńskim. Brak zaświadczenia o urodzeniu dziecka albo wątpliwości co do tego, czy akt urodzenia nie został już wcześniej sporządzony uniemożliwia sporządzenie aktu urodzenia na zasadach ogólnych, określonych przepisami ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Przedstawione przez skarżącego zaświadczenie lekarskie nie odpowiada wymogom określonym w art. 40 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego, w szczególności nie zawiera imienia i nazwiska, daty urodzenia, określenia stanu cywilnego oraz miejsca stałego zameldowania ojca dziecka, ani wielu innych danych wymaganych według ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Skarżący nie przedstawił również, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 41 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, odpisu skróconego aktu małżeństwa rodziców. Z tego też względu nie można przyjąć, że akt urodzenia skarżącego może być sporządzony na podstawie zgłoszenia urodzenia dokonanego w tej sprawie przez samego skarżącego.

Mając powyższe względy na uwadze, a w szczególności to, że skarżący zgłosił swoje urodzenie po 65 latach oraz to, że zachodzą wątpliwości co do tego, czy nie został już wcześniej wystawiony jego akt urodzenia, a także to, że zaświadczenie lekarskie nie odpowiada wymogom określonym w art. 40 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego, nie jest możliwe sporządzenie aktu urodzenia skarżącego na jego wniosek w trybie określonym w art. 40 Prawa o aktach stanu cywilnego. W takich okolicznościach sprawy ustalenie treści aktu urodzenia wymaga przeprowadzenia postępowania sądowego przed sądem powszechnym. W tym postępowaniu możliwe jest ustalenie czy akt urodzenia nie został już wcześniej sporządzony albo ustalenie treści aktu urodzenia. Do przeprowadzenie tego rodzaju postępowania nie ma ustawowych kompetencji Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.