Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 472/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3, 20
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 31 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Beata Sokołowska ( spr.) Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia r. nr w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej o d d a l a s k a r g ę


UZASADNIENIE

Dnia 24 maja 2006 roku R. złożył w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie renty strukturalnej.

Decyzją z dnia 13 września 2007 roku, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił wnioskodawcy przyznania renty strukturalnej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że R. w okresie od 3 lipca 2003 roku do 31 marca 2006 roku nie był posiadaczem gruntów rolnych i nie prowadził działalności rolniczej. Umowy dzierżawy i współużytkowania przedłożone przez wnioskodawcę nie zostały sporządzone w roku 2003. Według organu nie można przyjąć, że w roku 2006 dokonano jedynie pisemnego potwierdzenia zawarcia umów z 2003 roku. W preambułach przedłożonych umów widnieje zapis, że zostały one sporządzone w dniu 02 stycznia 2003 roku. Natomiast treść przedłożonych dokumentów nie wskazuje, aby zostały one sporządzone dla potwierdzenia faktu wcześniejszego zawarcia ustnych umów. Odciski pieczęci urzędowych wskazują, że umowa dzierżawy została zgłoszona w Urzędzie Gminy w dniu 3 lutego 2006 roku, w Starostwie Powiatowym w dniu 7 lutego 2006 roku, a w Oddziale KRUS 22 lutego 2006 roku.

Organ przyjął wobec tego, że sporządzenie dokumentu umowy dzierżawy w roku 2006 (jakoby dla potwierdzenia faktu jej zawarcia i obowiązywania od dnia 02 stycznia 2003 roku) to działanie podjęte wyłącznie celem uzyskania uprawnień do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników, a dalej celem spełnienia przesłanek koniecznych do uzyskania renty strukturalnej. Organ wyjaśnił ponadto, że w lipcu 2003 roku R. dokonał przeniesienia całego gospodarstwa rolnego na syna. Zatem, gdyby nie umowa dzierżawy gruntów rolnych, Wnioskodawca utraciłby podstawę do korzystania z ubezpieczenia KRUS. Przedkładając umowę dzierżawy do KRUS w dniu 22 lutego 2006 roku Wnioskodawca potwierdził, iż nie wykonał obowiązku wynikającego z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W tej sytuacji składki za okres trzech lat mogły zostać uregulowane dopiero w 2006 roku. Przepisy regulujące ubezpieczenie z systemu ubezpieczeń społecznych nie dopuszczają objęcia przez ZUS ubezpieczeniem wstecz na podstawie dokumentów przedłożonych przez wnioskodawców. Natomiast organy KRUS dopuszczają taką ewentualność, a ustalony w ten sposób okres ubezpieczenia traktują jako "nieprzerwany".

Zdaniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR treść umowy dzierżawy i współużytkowania wskazuje, że niemożliwe jest ustalenie innego celu zawarcia obu umów niż zamiar uzyskania dofinansowania unijnego w postaci renty strukturalnej. Umowa dzierżawy jest nieodpłatna przez cały okres jej obowiązywania (10 lat). Natomiast zgodnie z umową współużytkowania, stanowiącą integralną część umowy dzierżawy, to właściciel ma zgłosić dzierżawione grunty rolne do ARiMR w celu uzyskania środków pomocowych. Do właściciela należy także złożenie w imieniu właściciela i współużytkownika (dzierżawcy) wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz zgłoszenie gruntów do wszelkich innych programów pomocowych, co do których istnieje prawdopodobieństwo ich uzyskania. W ocenie organu postanowienia zawartych umów zapewniają wydzierżawiającemu skuteczne wnioskowanie o przyznanie płatności do wydzierżawianej działki i jednocześnie nie wpływają negatywnie na uprawnienia dzierżawcy do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników.

Dalej organ I instancji wskazał, że na mocy umowy z dnia 31 marca 2006 roku R. wraz z żoną z powrotem, na podstawie umowy darowizny, stali się współwłaścicielami gruntów rolnych uprzednio w dniu 3 lipca 2003 roku darowanych synowi. W dniu 24 maja 2006 roku, a więc będąc już właścicielem gospodarstwa, R. złożył zaś wniosek o przyznanie renty strukturalnej. W tych okolicznościach organ przyjął, że czynności prawne dokonywane przez Wnioskodawcę miały na celu jedynie uzyskanie świadczenia w postaci renty strukturalnej. Warunkiem, jaki powinien spełnić wnioskujący o rentę strukturalną jest prowadzenie nieprzerwanie działalności rolniczej przez 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku i podleganie, co najmniej przez 5 lat przed złożeniem wniosku, a także w dniu jego złożenia, ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zdaniem organu R. nie spełnił powyższego warunku.

Decyzją z dnia 3 stycznia 2008 roku Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR.

Według organu II instancji postępowanie pierwszoinstancyjne przeprowadzono z naruszeniem art. 10 Kpa. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR naruszył art. 7 i art. 77 Kpa, gdyż nie odniósł się do orzeczenia Prokuratury Rejonowej i orzeczenia Sądu Rejonowego w Kole w zakresie rozstrzyganych przez te organy zagadnień wstępnych.

Organ I instancji, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 7 października 2008 roku, na podstawie art. 105 § 1 Kpa oraz § 17 ust.1 w związku z § 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 114, poz. 1991 ze zm.), umorzył postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie skierowano do Dyrektora Departamentu Działań Społecznych i Środowiskowych ARiMR wniosek o zabezpieczenie środków pieniężnych na poczet wypłaty renty strukturalnej. Negatywne stanowisko Dyrektora DSS, poparte opinią Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jednoznacznie wskazuje, że nie ma możliwości uzyskania renty strukturalnej ze środków PROW 2004-2006, gdyż wyczerpany został limit środków przeznaczonych na ten cel. W tej sytuacji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, że nie ma możliwości wydania postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków do uzyskania świadczenia.

Decyzją z dnia 1 kwietnia 2009 roku Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR ponownie uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W ocenie organu odwoławczego nie zachodzi przesłanka bezprzedmiotowości postępowania. W uzasadnieniu decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, powołane zostały okoliczności powodujące niemożność przyznania renty strukturalnej dotyczące przekroczenia limitu środków finansowych na ten cel.

Decyzją z dnia 3 czerwca 2009 roku organ I instancji odmówił R. przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że środki przeznaczone na ten cel zostały wyczerpane.

Dyrektor ARiMR decyzją z dnia 30 listopada 2009 roku uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji powołał art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. nr 229, poz. 2273 ze zm.), który stanowi, że pomoc jest udzielana do wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty w euro określonej w planie na poszczególne działania, lecz nie później niż do dnia 30 czerwca 2008 roku.

Mając na uwadze treść powyższego przepisu Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że organ I instancji nie był władny do oceny żądań Wnioskodawcy, gdyż upłynął materialnoprawny termin (do 30 czerwca 2008 roku) do wydania decyzji w sprawie. Z tego powodu postępowanie w sprawie powinno zostać umorzone. Organ powołał się w tym zakresie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 lipca 2009 roku, sygn. akt III SA/Po 527/08, w którym na gruncie sprawy dotyczącej płatności obszarowych wyjaśniono, że decyzje w sprawie przyznania pierwszej płatności obejmują zarówno decyzje orzekające o przyznaniu odpowiedniej płatności, jak i odmawiające udzielania takiego dofinansowania. Po przekroczeniu terminu organ nie był już władny do wydania decyzji administracyjnej o charakterze merytorycznym.

R. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zakwestionował prawidłowość decyzji organów obu instancji, wniósł o ich uchylenie i przyznanie renty strukturalnej, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Zdaniem skarżącego wyczerpanie limitu środków na renty strukturalne nie przesądza o bezprzedmiotowości postępowania i decyzja została wydana bez podstawy prawnej. Organy powinny rozpoznać sprawę merytorycznie – wydać postanowienie o spełnianiu warunków do przyznania renty strukturalnej, nie zaś o ewentualnym przyznaniu lub odmowie przyznania renty strukturalnej. Skoro istnieje podmiot, który domaga się merytorycznej wypowiedzi organu, a żądanie nie zostało cofnięte, to nie zachodzi sytuacja braku któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego.

W ocenie R. zaskarżona decyzja naruszała §3 pkt 2 oraz §22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 114, poz. 1991 ze zm.).

Skarżący wskazał, że wstrzymanie przyjmowania wniosków o przyznanie renty strukturalnej, z uwagi na ich wpływ skutkujący osiągnięciem zakładanego na 2008 rok wskaźnika wykonania planu, nastąpiło od dnia 1 sierpnia 2006 roku. Limit środków do rozdysponowania w ramach planu rozwoju obszarów wiejskich na lata 2004-2006, został wyczerpany dopiero w dniu 31 lipca 2008 roku, zaś wniosek Skarżącego został złożony w dniu 24 maja 2006 roku, czyli na ponad dwa miesiące przed wyczerpaniem limitu.

W ocenie strony skarżącej skarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasad ogólnych - Kpa, a w szczególności z naruszeniem: art. 7 w zw. z art. 77, art. 8, art. 9, art. 10 w zw. z art. 73 §1 i §2, art. 11 oraz art. 12 §1 i §2.

Skarżący podkreślił, że postępowanie administracyjne toczyło się ponad dwa lata i na żadnym etapie postępowania nie poinformowano, że wniosek został złożony po terminie. W tym zakresie uniemożliwiono mu wypowiedzenie się, co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. O wyczerpaniu limitu dowiedział się natomiast z uzasadnienia decyzji. Ponadto wnioskodawca otrzymał odmowną odpowiedź na żądanie udostępnienia mu dokumentów, którą umotywowano brakiem ważnego interesu po jego stronie.

R. podniósł również, że komunikat Prezesa ARiMR o wstrzymaniu procesu przyjmowania wniosków nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego i nie zakreśla terminu, którego przekroczenie powoduje bezprzedmiotowość wniosku. W ocenie skarżącego, o konieczności merytorycznej oceny jego żądania przesądza fakt, że wniosek o rentę strukturalną złożył jeszcze przed wyczerpaniem limitu środków na ten cel przeznaczonych.

Ponadto skarżący podkreślił, że to na skutek błędów organów (m.in. niewłaściwą wykładnię prawa, bezpodstawne wszczynanie postępowań pobocznych, niezasadne zawieszenie postępowania, przewlekłe prowadzenie postępowania wyjaśniającego) doszło do wyczerpania limitu środków przeznaczonych na renty strukturalne.

Zdaniem R. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR miał obowiązek wydać korzystną dla niego decyzję, gdyż do wniosku załączył wszystkie wymagane dokumenty i organ nie był władny kwestionować zaświadczeń wystawionych przez KRUS i Urząd Gminy. Spełnił on bowiem wszystkie warunki niezbędne do przyznania renty strukturalnej.

Po rozpatrzeniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 czerwca 2010 r. (sygn. akt III SA/Po 130/10) uchylił zaskarżone decyzje organów obu instancji oraz poprzedzającą te orzeczenia decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 1 kwietnia 2009 r. i decyzję organu I instancji z dnia 7 października 2008 r.

W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało art. 105 §1 w związku z art. 107 § 3 Kpa. Uzasadnienie decyzji w żaden sposób nie odnosiło się do okoliczności rozpoznawanej sprawy w celu wykazania przesłanek zastosowania art. 105 § 1 Kpa. Organy nie wykazały ani przesłanki braku podstaw prawnych do wydania decyzji, ani braku przedmiotu żądania dla zrealizowania, którego postępowanie zostało wszczęte. Przyjęcia stanowiska o bezprzedmiotowości postępowania nie uzasadnia ani przewlekłość postępowania, ani jego zawieszenie; tym bardziej, że organ podjął postępowanie administracyjne, czym dowiódł, że w jego ocenie przyczyna zawieszenia postępowania nie uzasadniała jego umorzenia.

Sąd wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ arbitralnie stwierdzał brak podstaw do merytorycznego rozpoznania sprawy, bo w żaden sposób nie odniósł się w tym zakresie do okoliczności rozpoznawanej sprawy. Powołanie obszernych fragmentów z uzasadnień wyroków Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu nie realizowało normy z art. 107 § 3 Kpa, gdyż powyższe orzeczenia zostały wydane w odmiennym stanie prawnym i faktycznym.

Jeżeli bezprzedmiotowość postępowania wskutek braku podstaw prawnych do wydania decyzji nie zachodziła w dniu złożenia wniosku, a organ przez ponad dwa lata od dnia złożenia wniosku utrzymywał, że posiada kompetencję do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, to dla przyjęcia bezprzedmiotowości postępowania wskutek braku podstaw prawnych do załatwienia sprawy powinien, zdaniem Sądu, wykazać, że doszło do takiej zmiany przepisów prawa, która uzasadnia jego stanowisko. Taką zmianą prawa, według Sądu, nie było jednak wejście w życie art. 5 ust. 3 a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, który stanowi, że pomoc finansowa w zakresie wspierania obszarów wiejskich jest udzielana do wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty w euro określonej w planie na poszczególne działania, lecz nie później niż do dnia 30 czerwca 2008 roku.

Sąd stwierdził, że organ dokonał błędnej wykładni art. 5 ust. 3 a cytowanej ustawy. Treść tego przepisu nie uzasadniała bowiem stanowiska, że po dacie 30 czerwca 2008 roku wygasa kompetencja Agencji do orzekania w sprawie wniosku o przyznanie renty strukturalnej, który został złożony przed wskazaną datą. Sformułowanie, że pomoc nie może być udzielona po tej dacie, wyklucza jedynie przyznanie tej pomocy. Zatem przepis ustanawia przesłankę uwzględnienia żądania strony. Tym samym organ błędnie zastosował art. 105 §1 ustawy – Kpa.

Wcześniej decyzją z dnia 1 kwietnia 2009 roku Dyrektor ARiMR uchylił decyzję organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania, bo uznał, że wyczerpanie limitu środków przeznaczonych na ten cel nie uzasadniało umorzenia postępowania, lecz odmowę przyznania renty strukturalnej. Zakwestionowana decyzja organu pierwszej instancji została wydana na podstawie § 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 114, poz. 1191 ze zm.). Przepis powołanego rozporządzenia stanowi, że renty strukturalne są przyznawane do wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty w euro określonej w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich na uzyskiwanie rent strukturalnych lub do dnia, w którym suma beneficjentów osiągnie zakładany na 2008 r. wskaźnik wykonania tego planu określony w załączniku do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2004 r. w sprawie planu rozwoju obszarów wiejskich (M. P. Nr 56, poz. 958).

Sąd podkreślił, że art. 5 ust. 3a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej określa w sposób podobny, niemalże tożsamy, warunki udzielania pomocy, bo do wysokości limitu środków zarezerwowanych na ten cel i nie później niż do dnia 30 czerwca 2008 roku. Dyrektor ARiMR w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego przepisy o bliźniaczym brzmieniu w jego ocenie usprawiedliwiają zarówno odmowę przyznania renty strukturalnej, jak i umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

W ocenie Sądu żądanie R. w zakresie przyznania renty strukturalnej powinno zostać rozpoznane w zakresie wszystkich merytorycznych przesłanek uwzględnienia wniosku, czyli w zakresie określonym w § 20 ust.1-3. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 114, poz. 1191 ze zm.).

Strona powinna otrzymać wypowiedź organu administracji, co do tego, czy prowadziła nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i czy przez okres co najmniej 5 lat podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. Organy winny się ustosunkować też do kwestii wyczerpania limitu środków zabezpieczonych na pomoc w postaci rent strukturalnych, a także do kwestii udzielania pomocy do dnia 30 czerwca 2008 roku.

Według Sądu konieczne okazało się uchylenie także decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 czerwca 2009 r., decyzji Dyrektora o Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 1 kwietnia 2009 r. oraz decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 7 października 2008 r..

Usunięcie z obrotu prawnego powołanych decyzji spowodowało powrót sprawy do rozpoznania przez organ pierwszej instancji, albowiem pozostawiona w obrocie prawnym decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 stycznia 2008 roku uchyliła rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji (pierwszą decyzję, która zapadła w kontrolowanej sprawie) i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Sąd wskazał ponadto, iż argumentacja skargi, w której skarżący podnosił zarzut bezczynności oraz nieuzasadnionego zawieszenia postępowania wykracza poza granice rozpoznania zakreślone przez art. 135 p.p.s.a. Bezczynność organu administracji publicznej R. mógł natomiast zwalczać w odrębnym postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 3 §2 pkt 8 p.p.s.a. ).

Rozpoznając sprawę ponownie organy miały mieć na względzie, że przesłanki prawne przyznania renty strukturalnej są niezależne od warunków nabycia uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników. Zatem nie jest tak jak, to sugeruje skarżący, że przedłożenie dokumentów, które mogą potwierdzać okoliczności dla uzyskania pomocy, od razu i automatycznie (z mocy przedłożonego dokumentu) przesądza o spełnieniu warunków dla uzyskania tej pomocy. Zaświadczenie właściwej jednostki organizacyjnej KRUS potwierdza jedynie fakt podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników i w żaden sposób nie przesądza, o tym, czy wnioskodawca prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną.

Kierownik Biura Powiatowego po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 7 grudnia 2010 r. odmówił stronie przyznania renty strukturalnej, powołując się na przepis art. 17 ust. 1 w zw. z § 3 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 114, poz. 1991 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w listopadzie 2007 r. nastąpiło przekroczenie limitu dostępnych środków finansowych przeznaczonych na przyznawanie rent strukturalnych w ramach PROW 2004-2006. Zgodnie z § 4 powyżej powołanego rozporządzenia renta strukturalna przysługiwała rolnikowi, który prowadził działalność rolniczą na własny rachunek na terenie RP, skończył 55 lat lecz nie ma ustalonego prawa do emerytury i renty z ubezpieczenia społecznego, prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie przez minimum 10 lat przed złożeniem wniosku o rentę i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu przez okres minimum 5 lat, w dniu złożenia wniosku podlegał ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków minimum 1 ha, zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, został wpisany do ewidencji oraz nie posiada zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Organ wyjaśnił, iż na skutek ostatecznego umorzenia postępowania karnego prowadzonego przeciwko R. w zakresie usiłowania wyłudzenia renty poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających nieprawdę wszelkie wątpliwości w sprawie winny być interpretowane na korzyść Wnioskodawcy, wobec czego należało przyjąć, iż R. spełnia warunki do przyznania renty strukturalnej.

Jednakże na mocy § 3 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, znowelizowanego rozporządzeniem z dnia 24 lipca 2006 r. (Dz. U. 2006, nr 135, poz. 951), renty strukturalne są przyznawane do wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty euro określonej w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich na uzyskiwanie rent strukturalnych lub do dnia, w którym suma beneficjentów osiągnie zakładany na 2008 rok wskaźnik wykonania tego planu. W związku z tym, iż w listopadzie 2007 r. została przekroczona suma beneficjentów przewidzianych na 2008 r. organ I instancji, mimo spełniania przez Wnioskodawcę warunków do otrzymania renty strukturalnej, nie był już uprawniony do wydania postanowienia o spełnieniu przez niego tych warunków.

W odwołaniu od powyższej decyzji R. zarzucił, że została ona wydana bez podstawy prawnej oraz z naruszeniem § 3 pkt. 2 i § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich i z naruszeniem art. 8, 9, 10, 11, 12, 7 w zw. z 77, 73, 15 i 107 Kpa. Ponadto zarzucono przewlekłość działania i bezczynność organów w sprawie oraz niezrealizowanie wytycznych wyroku WSA. Strona wniosła o uchylenie decyzji.

W uzasadnieniu odwołujący podniósł, że organ nie wyjaśnił, dlaczego przyznawano renty osobom, które złożyły wniosek już po dacie złożenia wniosku przez niego. Wniosek został złożony 24 maja 2006 r. a limit środków wyczerpano z dniem 31 lipca 2006 r. Wnioski miały być rozpatrywane w kolejności ich składania, a organy Agencji były zobowiązane do monitorowania wykonania założeń planu udzielania rent strukturalnych. W ocenie strony organ winien odpowiednio zabezpieczyć środki finansowe na ewentualne udzielenie renty strukturalnej już po wniesieniu wniosku o jej przyznanie. Organ I instancji nie wyjaśnił nadto, dlaczego w listopadzie 2007 r. nastąpiło definitywne wyczerpanie środków na renty strukturalne. Strona nie powinna ponosić negatywnych skutków przewlekłości czy bezczynności organów, która nie wynikała z jej winy.

Decyzją z dnia 31 marca 2011 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne.

W uzasadnieniu wskazano, iż wprawdzie § 20 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich mówi o wydaniu przez organ postanowienia w zakresie spełniania przez wnioskodawcę warunków do otrzymania renty, jednakże w przypadku definitywnego przekroczenia w listopadzie 2007 r. sumy beneficjentów na 2008 r. organ nie był uprawniony do wydania takiego pozytywnego orzeczenia dla strony (pomimo spełniania przez nią tych warunków). Takie postępowanie mogłoby bowiem wprowadzać rolników w błąd i prowadzić do pozbywania się przez nich ich gospodarstw rolnych, pomimo niemożliwości otrzymania renty, co naruszałoby zasadę zaufania obywateli do państwa wyrażoną w art. 8 Kpa.

Odnośnie zarzutów w zakresie bezczynności organów lub przewlekłości ich postępowania organ II instancji wskazał, iż strona mogła korzystać z odrębnych środków zaskarżenia (skargi na bezczynność). W ocenie organu zrealizowano ponadto wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie III SA/Po 130/10, gdyż wypowiedziano się w zakresie spełniania przez stronę warunków do otrzymania renty.

W skardze na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR R. powtórzył dokładnie zarzuty podniesione w odwołaniu, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi powołano się ponownie na tezy dotyczące konieczności wyjaśnienia przez organ, dlaczego przyznawano renty osobom, które złożyły wniosek już po dacie złożenia wniosku przez stronę. Wniosek został złożony 24 maja 2006 r. a limit środków wyczerpano ponad dwa miesiące później. Wnioski miały być rozpatrywane w kolejności ich składania, a organy Agencji były zobowiązane do monitorowania wykonania założeń planu udzielania rent strukturalnych. Zdaniem strony skarżącej organ winien odpowiednio zabezpieczyć środki finansowe na ewentualne przyznanie renty. Organ I instancji nie wyjaśnił ponadto, dlaczego w listopadzie 2007 r. nastąpiło definitywne wyczerpanie środków na renty strukturalne. Po raz kolejny podkreślono, że wnioskodawca nie powinien ponosić negatywnych skutków przewlekłości czy bezczynności organów, która nie wynikała z jego winy.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na stanowisko i argumentację zawartą w swojej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 16 sierpnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał w całości skargę a w szczególności zarzuty w zakresie niewyjaśnienia przez organ wydania decyzji poza kolejnością składania wniosków i niezasadnego niezabezpieczenia środków od chwili złożenia wniosku bądź najpóźniej od postanowienia Prokuratora – korzystnego dla strony.

Wskazano m. in., że organ nie wyjaśnił szczegółowo okoliczności wyczerpania środków na renty strukturalne, nie powołując się też na żadne dowody w tym zakresie – przez co naruszył art. 107 § 3 Kpa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Wskazać należy na wstępie, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy przy tym rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą.

W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie, zdaniem danego sądu, zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem (zob. m. in. T. Woś i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473). Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999r.,sygn. akt IV SA 1681/97, LEX nr 47848 ).

Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy stwierdził, iż wytyczne wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 czerwca 2010 r. zostały wykonane prawidłowo, a zaskarżone decyzje organów obu instancji wydano bez naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W powyższym wyroku Sąd stwierdził m. in., iż żądanie R. w zakresie przyznania renty strukturalnej powinno zostać rozpoznane w zakresie wszystkich merytorycznych przesłanek uwzględnienia wniosku, czyli w zakresie określonym w § 20 ust.1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. nr 114, poz. 1191 ze zm.). Strona powinna otrzymać wobec tego jednoznaczną wypowiedź organu administracji, co do tego czy prowadziła nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i czy przez okres co najmniej 5 lat podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. Organy winny się ustosunkować do kwestii wyczerpania limitu środków zabezpieczonych na pomoc w postaci rent strukturalnych, a także do kwestii udzielania pomocy do dnia 30 czerwca 2008 roku. Rozpoznając sprawę ponownie organy miały mieć ponadto na względzie, że przesłanki prawne przyznania renty strukturalnej są niezależne od warunków nabycia uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników.

Zgodnie z przepisem § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich renta strukturalna przysługiwała rolnikowi, który prowadził działalność rolniczą na własny rachunek na terenie RP, skończył 55 lat lecz nie ma ustalonego prawa do emerytury i renty z ubezpieczenia społecznego, prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie przez minimum 10 lat przed złożeniem wniosku o rentę i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu przez okres minimum 5 lat, w dniu złożenia wniosku podlegał ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków minimum 1 ha, zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, został wpisany do ewidencji oraz nie posiada zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Według § 3 pkt. 1 powołanego rozporządzenia renty te były przyznawane do limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty euro określonej w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich na uzyskiwanie rent strukturalnych lub do dnia, w którym suma beneficjentów osiągnie zakładany na 2008 rok wskaźnik wykonania tego planu, określony w załączniku do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2004 r. w sprawie planu rozwoju obszarów wiejskich (M. P. nr 56, poz. 958) w części 11 "Wdrożenie Planu – monitoring i ocena Planu, kontrola i sankcje finansowe, promocja" w ust. 11.4 "Podstawowe wskaźniki monitorowania" w tabeli 65. Renty miały być przy tym przyznawane według kolejności otrzymywania przez Agencję wniosków o ich przyznanie.

Zgodnie natomiast z § 20 ust. 2 rozporządzenia po złożeniu danego wniosku był on weryfikowany przez organ I instancji w zakresie spełniania przez wnioskodawcę warunków do otrzymania renty. Na skutek negatywnego wyniku weryfikacji organ był zobowiązany do wydania decyzji o odmowie przyznania renty (§ 20 ust. 3), a w przypadku weryfikacji pozytywnej organ wydawał specjalne postanowienie o spełnianiu warunków w trybie § 20 ust. 4 rozporządzenia. Po wydaniu postanowienia i spełnieniu następnych warunków organ mógł wydać decyzję o przyznaniu renty (§ 21 ust. 1 rozporządzenia). Konieczność wydania takiego postanowienia w przypadku stwierdzenia przez organ spełniania kryteriów do otrzymania renty wynika wprost z rozporządzenia, które nie przewiduje generalnie możliwości odstąpienia od tego etapu postępowania (zob. m. in. wyrok WSA w Łodzi z 28 października 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 582/08, lex nr 504728).

W postępowaniu administracyjnym prowadzonym po wydaniu wyroku z dnia 30 czerwca 2010 roku (sygn. akt III SA/Po 130/10) organy obu instancji wykonały wytyczne Sądu w zakresie stwierdzenia, czy skarżący jako wnioskodawca spełniał warunki do otrzymania przedmiotowej renty strukturalnej. Na skutek ostatecznego umorzenia postępowania karnego (zarzut usiłowania wyłudzenia renty strukturalnej poprzez użycie dokumentów potwierdzających nieprawdę) organ I instancji stwierdził jednoznacznie, iż wszelkie wątpliwości należy rozstrzygnąć na korzyść strony, wobec czego uznał, że w momencie składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej spełniała ona warunki do otrzymania renty, wskazane wyczerpująco w przepisie § 4 cytowanego już wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. Wszelkie zarzuty skarżącego w tym zakresie, podnoszone w toku całego postępowania administracyjnego zostały wobec tego uwzględnione przez organ pozytywnie.

W niniejszej sprawie organ wypowiedział się w kwestii spełniania przez R. warunków do otrzymania renty strukturalnej nie w odrębnym postanowieniu (§ 20 ust 4 rozporządzenia), tylko w uzasadnieniu decyzji odmawiającej przyznania renty. Sąd zauważa więc, iż było to określone uchybienie o charakterze procesowo – formalnym, jednakże nie mogło być ono uznane za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istoty wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy bowiem rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania danego naruszenia prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, czyli na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnego materialnego lub procesowego. W tej kategorii podstaw uchylenia decyzji czy postanowienia mieści się brak należytej staranności wykazany przez organ w prowadzeniu sprawy, wyrażający się w rozstrzyganiu o niej bez pełnej znajomości jej stanu faktycznego oraz materiału dowodowego występującego w sprawie ( zob. m. in. T. Woś, Prawo o postępowaniu ..., s. 458-459 ).

W przedmiotowej sprawie pominięcie formy postanowienia pozostawało, zdaniem Sądu, bez istotnego wpływu na wynik sprawy, albowiem organy obu instancji zasadnie uznały, że na skutek definitywnego przekroczenia sumy beneficjentów na rok 2008 już w listopadzie 2007 roku - w momencie wydawania zaskarżonych decyzji nie było podstaw do przyznania skarżącemu renty strukturalnej ze względu na brak środków finansowych.

Sam fakt przekroczenia dopuszczalnej liczby beneficjentów w listopadzie 2007 r. był w zasadzie okolicznością bezsporną między stronami, wobec czego organ tak I jak i II instancji w dacie wydawania decyzji tj. 7 grudnia 2010 r. i 31 marca 2011 r., mając na względzie wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku, mógł zasadnie powoływać się na przepis § 3 pkt. 1 rozporządzenia zakreślający sytuację, w której można przyznawać rentę strukturalną.

Odmawiając przyznania renty strukturalnej z powodu definitywnego wyczerpania środków finansowych organy były w zasadzie zobligowane do szczegółowego wyjaśnienia, na podstawie jakich dowodów ustalono, że suma beneficjentów już w listopadzie 2007 r. osiągnęła, zakładany na 2008 rok, wskaźnik wykonania Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (zob. m. in. wyrok WSA we Wrocławiu z 11 października 2007 r., sygn. akt II SA/Wr 345/07). Organy nie wyjaśniły ponadto, czy w związku z datą wniesienia przez skarżącego wniosku o przyznanie renty strukturalnej można było odpowiednio wcześniej zabezpieczyć środki finansowe na udzielenie wnioskowanego świadczenia. Uchybienia organów w tym zakresie oznaczają naruszenie przepisu art. 107 § 3 Kpa, co w ocenie Sądu, nie mogło mieć jednak również istotnego wpływu na wynik sprawy. Jak już wskazano powyżej, ze względu na daty wydawania decyzji, prawidłowo przyjęto, że pomimo spełnienia przez skarżącego warunków do otrzymania renty strukturalnej należało odmówić mu przyznania tego świadczenia z uwagi na definitywny brak środków finansowych przeznaczonych na ten cel. Jednocześnie mając na względzie stanowisko Sądu zawarte w wyroku w dnia 30 czerwca 2010 r. a mianowicie, że organ wcześniej błędnie zastosował art. 105 § 1 Kpa oraz, że po dacie 30 czerwca 2008r. wygasła jedynie kompetencja Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do przyznawania pomocy w postaci renty strukturalnej należało uznać, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja odpowiada prawu.

W toku niniejszego postępowania sądowego badano legalność rozstrzygnięć organów w zakresie wniosku skarżącego, które przy uwzględnieniu treści wyroku w sprawie III SA/Po 130/10, a przede wszystkim zawartej w uzasadnieniu tego orzeczenia oceny prawnej okazały się prawidłowe.

Brano przy tym pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz regulacje prawne istniejące w dacie wydania obu decyzji. Natomiast, skoro nie tylko doszło do wyczerpania dostępnych w danym roku środków finansowych na przyznawanie rent strukturalnych, ale – co miało decydujące znaczenie – suma beneficjentów już w listopadzie 2007 r osiągnęła zakładany na 2008 rok wskaźnik wykonania Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (2004-2006 + 2 lata) tj. 52.400 beneficjentów – zobacz załącznik do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2004 r. w sprawie planu rozwoju obszarów wiejskich – część 11, ust. 11.4, tabela nr 65 (M.P. nr 56, poz. 958), to pomimo spełnienia przez R. warunków do przyznania renty strukturalnej organ nie mógł przyznać skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Sąd podziela równocześnie pogląd zaprezentowany już wcześniej w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 czerwca 2010 r., że zarzuty dotyczące nieuzasadnionego zawieszenia postępowania administracyjnego i bezczynności organu wykraczają poza granice rozpoznania przedmiotowej sprawy zakreślone przez art. 135 p.p.s.a. Niezasadne, w ocenie strony, zawieszenie postępowania jak i bezczynność organu, R. mógł zwalczać wnosząc odrębną skargę do sądu administracyjnego – zgodnie ze stosownym pouczeniem.

Ze względu na powyższe Sąd uznał, iż decyzje organów obu instancji zostały wydane bez naruszenia przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz bez naruszenia przepisów prawa materialnego.

W tym stanie rzeczy skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a, jak w sentencji wyroku.