Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 543/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
658
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Rysz, Sędzia NSA Zbigniew Czarnik, Krystyna Anna Stec (sprawozdawca), Protokolant Konrad Piasecki, po rozpoznaniu w dniu 17 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. akt V SAB/Wa 22/18 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w K. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie zażalenia na postanowienie z dnia [...] kwietnia 2018 r. w sprawie sprostowania decyzji p o s t a n a w i a: uchylić zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2019 r., sygn. akt V SAB/Wa 22/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. sp. z o.o. w K. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu na złożenie zażalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzasadniając odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wskazał, że skarga dotyczy bezczynności Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania zażalenia skarżącej na postanowienie w sprawie sprostowania omyłki pisarskiej w decyzji z [...] kwietnia 2016 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Postanowienie z [...] kwietnia 2018 r. zostało wydane na zarządzenie Sądu Okręgowego w K. (sygn. akt [...]) zgodnie z art. 467 § 4 k.p.c., celem poprawienia danych zawartych w decyzji organu dotyczących zatrudnienia ubezpieczonej S. W. w B. sp. z o.o. (nie jak podano w decyzjach S.A.). Prezes ZUS, wykonując zarządzenie Sądu z [...] marca 2018 r., dokonał poprawienia braków w sentencji decyzji postanowieniem o sprostowaniu z [...] kwietnia 2018 r., po czym przesłał tak poprawioną decyzję wraz z postanowieniem do Sądu i bezpośrednio do strony odwołującej, pouczając, że od tego postanowienia zażalenie nie przysługuje z uwagi na treść art. 83b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778).

Zdaniem Sądu I instancji, rozpoznawana sprawa nie podlega kognicji sądu administracyjnego. W toku postępowania przed organem rentowym, w myśl art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sprawach uregulowanych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczną regulację, co do zastosowania ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096; dalej: k.p.a.) w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, zawiera art. 180 § 1 k.p.a. Dalej, WSA wskazał, że zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach, zaś stosownie do art. 83b ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zażalenie na takie postanowienie nie przysługuje. Nie ma zatem zastosowania art. 113 § 3 k.p.a. Sąd wyjaśnił, że po wniesieniu przez stronę odwołania do sądu nie może dojść do zmiany merytorycznej zaskarżonej decyzji, chyba żeby była to decyzja na korzyść odwołującego się. Takie stwierdzenie nie odnosi się jednak do dopuszczalności sprostowania oczywistej omyłki, przez organ rentowy po wniesieniu odwołania do sądu. W toku postępowania przed sądem ubezpieczeń społecznych możliwe jest zatem sprostowanie decyzji przez organ rentowy. Sąd został powiadomiony o sprostowaniu (dołączono postanowienie z [...] kwietnia 2018 r. do akt sprawy) przed zamknięciem rozprawy. Sąd pracy i ubezpieczeń społecznych powinien uwzględnić treść decyzji nadaną jej po sprostowaniu. Może jednak pominąć zmianę wynikającą ze sprostowania jeżeli wkracza ona w merytoryczną treść rozstrzygnięcia i nie jest zmianą na korzyść odwołującego się. Możliwe jest badanie przez sąd ubezpieczeń społecznych prawidłowości sprostowania decyzji przez organ rentowy, zwłaszcza dokonanego w czasie trwania postępowania przed sądem ubezpieczeń społecznych. Odnosi się to do sytuacji kiedy sprostowanie nie znajduje podstawy w art. 113 § 1 k.p.a. i ingeruje w treść orzeczenia o uprawnieniach lub obowiązkach stron, to jest w sytuacji kiedy w istocie prowadzi do zmiany decyzji w drodze sprostowania, a zmiana ta nie jest zmianą na korzyść strony wnoszącej odwołanie. Sąd I instancji stwierdził, że wobec treści art. 83b ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie jest dopuszczalne zażalenie na postanowienie organu rentowego. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych odwołanie do sądu służy jedynie od decyzji (nie od postanowienia). Celem tej regulacji było zaś uniknięcie dwóch dróg postępowania (administracyjnej i sądowej) pozostawienie sądowi możliwości oceny postępowania przed organem rentowym w ramach orzekania o prawach i obowiązkach stron.

Zdaniem WSA, przytoczone przepisy w sposób kompleksowy regulują postępowanie odwoławcze w sprawach z ubezpieczeń społecznych w postaci możliwości wniesienia odwołania do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach k.p.c. Tym samym nie sposób według tego Sądu przyjąć, że rozpoznawana sprawa należy do sfery administracji publicznej, nad którą kontrolę sprawują sądy administracyjne. Uznając zatem, że w sprawie nie jest właściwy sąd administracyjny a sąd powszechny, Sąd I instancji stwierdził, że w świetle art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., skarga na bezczynność ZUS jest niedopuszczalna.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła spółka, zaskarżając to orzeczenie w całości. Orzeczeniu zarzuciła:

I. na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 33 § 1 p.p.s.a. poprzez brak przyznania statusu uczestnika osobom fizycznym i prawnym, które były stronami postępowania administracyjnego — ich praw i obowiązków dotyczyło postępowanie przed Prezesem ZUS, a ponadto zostały wymienione w osnowie postanowienia, na które skarżąca złożyła zażalenie, a którego brak rozpoznania był przedmiotem skargi na bezczynność organu, gdyż wynik postępowania dotyczy interesu prawnego tych osób,

b. art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1-3 i § 1a oraz § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 180 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 113 § 3 k.p.a. poprzez odrzucenie skargi i uznanie, że sprawa nie należy do sfery administracji publicznej, nad którą kontrolę sprawują sądy administracyjne, mimo że postanowienie o sprostowaniu decyzji organu rentowego podlega zaskarżeniu zażaleniem, które rozpoznawane jest w trybie administracyjnym,

c. art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 – 3 i § 1a oraz § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 180 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 113 § 1 k.p.a. w zw. z art. 467 § 4 k.p.c. w zw. z art. 111 k.p.a. poprzez uznanie, że wydanie postanowienia o sprostowaniu decyzji na skutek zarządzenia sądu powszechnego zobowiązującego organ rentowy wydający decyzję do jej uzupełnienia skutkuje wyłączeniem możliwości strony zaskarżenia postanowienia o sprostowaniu decyzji w drodze przewidzianej przepisami powszechnie obowiązującymi,

II. na wypadek nieuwzględnienia zarzutu z pkt. I lit. b powyżej, postanowieniu zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania, tj.:

a. art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1-3 i § 1a oraz § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 180 § 1 i 2 w zw. z art. 144 w zw. z art. 134 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia skargi i jej odrzucenie w sytuacji, w której Prezes ZUS uznając niedopuszczalność wniesienia zażalenia na postanowienie o sprostowaniu decyzji organu rentowego nie wydał w tym przedmiocie postanowienia o niedopuszczalności zażalenia.

Mając powyższe na uwadze, autor skargi kasacyjnej wniósł o rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie o uchylenie postanowienia Sądu I instancji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydal orzeczenie, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna znajduje usprawiedliwione podstawy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą ten środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 p.p.s.a., a których istnienia w niniejszej sprawie nie stwierdzono.

Kontroli kasacyjnej, w granicach zakreślonych zarzutami skargi kasacyjnej, zostało poddane postanowienie WSA w Warszawie o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Stosownie do tego przepisu sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd I instancji uznał, że sprawa nie podlega kognicji sądu administracyjnego, gdyż rozpoznawana sprawa nie należy do sfery administracji publicznej.

W skardze kasacyjnej kwestionuje się to stanowisko, twierdząc, że należało przyjąć tryb weryfikacji postanowienia o sprostowaniu – na drodze sądowoadministracyjnej. Zdaniem skarżącej kasacyjnie spółki, postanowienie o sprostowaniu decyzji organu rentowego podlega zaskarżeniu zażaleniem, które rozpoznawane jest w trybie administracyjnym.

Zarzutem, który uderza w sedno tego problemu jest zarzut postawiony w pkt I lit. b) skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 149 § 1 pkt 1 - 3 i § 1a oraz § 2 p.p.s.a. w związku z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 180 § 1 i 2 k.p.a. w związku z art. 83b ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i w związku z art. 113 § 3 k.p.a.

Na wstępie wskazać należy, że sprawy dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym i wymiaru składek, zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3 u.s.u.s., w związku z art. 180 § 2 k.p.a. i art. 476 § 2 k.p.c. należą do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Są to sprawy rozstrzygane w drodze decyzji, a do postępowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w tych sprawach stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Potwierdza to także uregulowanie zawarte w art. 180 § 1 k.p.a., zgodnie z którym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. W art. 181 k.p.a. wskazano z kolei, że organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne, a do postępowania przed tymi organami stosuje się odpowiednio przepis art. 180 § 1 tego kodeksu. Z unormowań tych wynika, że w sprawach uregulowanych przepisami o ubezpieczeniach społecznych - te przepisy mają zastosowanie, natomiast w pozostałym zakresie przepisy k.p.a. mają zastosowanie wprost.

Analiza przepisów regulujących postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wskazuje, że po rozpatrzeniu sprawy na etapie administracyjnym i wydaniu decyzji administracyjnej znajduje zastosowanie tryb odwoławczy - "do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego" (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.). Powierzenie rozpoznawania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznym sądom powszechnym oznacza bowiem, że od momentu wniesienia odwołania do sądu rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną, podlegającą rozstrzygnięciu wedle reguł postępowania cywilnego. Odwołanie pełni rolę pozwu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1998 r., II UKN 105/98, OSNAPiUS 1999 nr 16, poz. 529 oraz postanowienie z dnia 29 maja 2006 r., I UK 314/05, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 173).

Należy jednak zauważyć, że mimo przeniesienia od tego momentu merytorycznego rozpoznania danej sprawy indywidualnej z zakresu ubezpieczeń społecznych na etap postępowania cywilnego, sprawa ta nie znika całkowicie z obszaru zainteresowań organu administracji, który ją rozpoznawał w postępowaniu administracyjnym (tak samo jak nie znika sprawa, w której, zgodnie z właściwym trybem, wniesiono by skargę do sądu administracyjnego).

Zdaniem organu, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych odrębna regulacja trybu odwoławczego zawarta w art. 83 u.s.u.s. (a także w art. 83a ), w sposób kompleksowy reguluje postępowanie odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postaci możliwości wniesienia odwołania do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach k.p.c. Natomiast celem regulacji ustawowych (art. 83 b ust. 2 u.s.u.s.) było uniknięcie dwóch dróg postępowania (administracyjnej i sądowej) i pozostawienie sądowi możliwości oceny postępowania przed organem rentowym w ramach orzekania o prawach i obowiązkach stron. Stanowisko to podzielił Sąd I instancji, uznając, że na gruncie art. 83 b u.s.u.s. od postanowienia w przedmiocie sprostowania decyzji nie przysługuje ani zażalenie ani inny środek zaskarżenia, w konsekwencji postanowienie to nie jest objęte zakresem kognicji sądu administracyjnego.

W uchwale z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt I UPZ 3/10, Sąd Najwyższy przesądzając, że dla weryfikacji decyzji w przedmiocie nieważności decyzji z zakresu ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych wskazywał, że "Zasada trybu odwoławczego ustanowionego w systemie ubezpieczeń społecznych polega na tym, że od decyzji Zakładu »przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego«. Nie ma tu administracyjnego postępowania w jego - według Kodeksu postępowania administracyjnego koniecznych - stadiach instancyjnych, nie ma też nadzwyczajnych weryfikacji decyzji wadliwych, w specjalnych - również dwuinstancyjnych - trybach. Wszystko na etapie postępowania administracyjnego należy do Zakładu, a jedynym środkiem odwoławczym jest «odwołanie do sądu» (por. art. 83 ust. 2), które przenosi rozpoznanie roszczeń (zobowiązań), co do których ZUS wydał decyzje, na drogę postępowania sądowego. Tak samo jednolicie jest skonstruowana zasada działania Zakładu («Zakład wydaje decyzje») jak i zasada drogi sądowej jako sposobu zaskarżenia decyzji do sądu". W uchwale tej SN podkreślał kompleksowość regulacji dotyczącej pełnej weryfikacji decyzji administracyjnej przez sąd cywilny na skutek odwołania, zapewniającej pełnię ochrony praw zainteresowanego. Wynika ona, według tego Sądu, przede wszystkim ze zderzenia modeli przyjętej kontroli sądowej - na drodze cywilnoprawnej, jak i odmiennego modelu - sądowoadministracyjnego. SN podkreślił, że "Na sądowej drodze (dwuinstancyjnej), korzystając z przewidzianych w procedurze cywilnej środków, strony uzyskują możliwość pełnego (co do istoty) wyjaśnienia wszystkich spornych kwestii, tak w zakresie faktów jak i prawa. Wyraża się w tym istota przyjętego dla spraw ubezpieczeń społecznych specjalnego - sądowego (przed powszechnym sądem ubezpieczeń społecznych) trybu odwoławczego. Tak pełnej i odpowiadającej zasadom stosunku ubezpieczenia społecznego ochrony nie zapewniłaby - według alternatywnego modelu interpretacji przedmiotowego trybu odwoławczego - właściwość sądu administracyjnego, który w zasadzie nie przeprowadza dowodów i działa wyłącznie kasacyjnie". Podobne stanowisko co do wyłączności drogi cywilnej - weryfikacji prawidłowości postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w zakresie decyzji, o których mowa w art. 83a ust. 2 u.s.u.s. - przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów w sprawie sygn. akt I OPS 1/13. NSA uznał, że: "Objęcie omawianych decyzji trybem zaskarżania uregulowanym w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. zapewnia efektywne rozstrzyganie ogółu spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych przez sądy powszechne".

Zgadzając się co do zasady z tymi poglądami wyrażonymi w cytowanych uchwałach, stwierdzić należy, że ochrona strony - przy przyjęciu stanowiska prezentowanego w zaskarżonym postanowieniu WSA [...] akceptującego stanowisko organu - zawodzi w sytuacji takiej, jak będąca przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie.

Należy zważyć bowiem, że postanowienie o sprostowaniu decyzji, z istoty swojej zapadające już po jej wydaniu a nieraz i po jej skontrolowaniu przez sąd cywilny lub nawet po wykonaniu, nie podlegałoby żadnej kontroli. Jeśli uwzględni się zarazem, że sprawa oczywistej omyłki może być nieraz niezwykle kontrowersyjna i w istocie prowadzić do zmiany decyzji na niekorzyść strony (vide: liczne orzecznictwo dot. oczywistych omyłek oraz błędów rachunkowych, z którego wynika, że w tym trybie prostowano i oznaczenie stron, i kwoty kar, prostowano również oznaczenie decyzji, w sprawie, w której stwierdzono nieważność decyzji innej, niż zamierzano, itd.), strona postępowania pozostawałaby bez żadnego zabezpieczenia. Byłoby to, po pierwsze, nie do pogodzenia z wyrażoną w art. 78 Konstytucji RP zasadą dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą każde rozstrzygniecie organu administracji musi podlegać kontroli w ramach postępowania administracyjnego (niezależnie od tego, jaki model tej kontroli ustawodawca wybierze - dewolutywny czy niedewolutywny). Po drugie, przyjęcie takiego rozwiązania pozbawiałoby w konsekwencji stronę zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu, w tym jego aspekcie, który dotyczy możliwości uruchomienia stosownej procedury jurysdykcyjnej.

W tym miejscu zasadne będzie przywołanie wyroku TK w sprawie sygn. akt SK 49/13 (opubl. OTK-A 2017/41), w którym Trybunał rozgraniczał obszary właściwości sądów administracyjnych i powszechnych w sprawach związanych z wykonywaniem zadań publicznych przez podmioty prywatne. W orzeczeniu tym TK wskazał, że ustalając wykładnię przepisów regulujących właściwość sądów powszechnych i administracyjnych należy uwzględniać konstytucyjny standard prawa do sądu. Wykluczył możliwość takiej interpretacji przepisów ustawowych wyznaczających właściwość sądów administracyjnych i powszechnych, która mogłaby doprowadzić do sytuacji, w której w jakichkolwiek sprawach w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji nie przysługiwałaby droga do sądu.

Uwzględniając zatem powyższe uwagi i nie tracąc z pola widzenia, że postępowanie przed organem rentowym w sprawie wydania decyzji, o których mowa w art. 83 ust 1 u.s.u.s., jest postępowaniem administracyjnym, należy uznać, że słuszne jest stanowisko autora skargi kasacyjnej, że interpretacja art. 83b ust. 2 u.s.u.s. nie może prowadzić do pozbawienia strony możliwości zakwestionowania postanowienia o sprostowaniu decyzji.

Stosownie do treści art. 83 b ust. 1 powołanej ustawy, jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie, Zakład w tych sprawach wydaje decyzję; zgodnie zaś z ust. 2, od wydanych w trakcie postępowania innych postanowień Zakładu zażalenie nie przysługuje. Uwzględnić zatem należy w dalszych wywodach, że art. 83b ust. 2 nie zawiera pełnego katalogu postanowień, jakie zapadają na etapie postępowania administracyjnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Jak wcześniej wspomniano, postanowienie o sprostowaniu decyzji merytorycznej, z natury rzeczy jest podejmowane już po wydaniu tej decyzji, kończącej jurysdykcyjne postępowanie administracyjne. Postanowienie takie nie kończy zatem postępowania, nie może więc przybrać formy decyzji, o której mowa w art. 83b ust. 1 u.s.u.s. Zgodzić się również należy z wnoszącą skargę kasacyjną spółką, że postanowienie o sprostowaniu nie jest w takiej sytuacji postanowieniem wydanym "w trakcie" postępowania, ale już po jego zakończeniu. Nie dotyczy go więc ograniczenie z ustępu 2 omawianego artykułu, co do możliwości zaskarżenia zażaleniem. Na takie rozumienie art. 83b ust. 2 u.s.u.s. wskazał również trafnie WSA w Krakowie w wyroku z dnia 16 lipca 2013r., sygn. akt I SA/Kr 498/13 stwierdzając, że wydanie postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki w decyzji "wydawane w trybie art. 113 § 1 k.p.a. nie jest więc postanowieniem wydanym »w toku postępowania« - w rozumieniu art. 83b ust. 2 u.s.u.s. Przysługuje zatem na nie zażalenie, zgodnie z ogólną zasadą z art. 113 § 3 k.p.a. (...), brak zaskarżalności postanowień wydawanych po zakończeniu postępowania pozbawiałby strony, przysługującego im, zgodnie z art. 45 Konstytucji RP, prawa do sądu".

Z tych też przyczyn stanowisko Sądu I instancji, co do niepodlegania postanowienia o sprostowaniu decyzji zaskarżeniu zażaleniem, a w konsekwencji braku możliwości domagania się w tym zakresie kontroli sądowoadministracyjnej w oparciu o art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie zasługiwało na podzielenie. W rezultacie bezpodstawna była argumentacja WSA o braku kognicji sądu administracyjnego w przedmiocie bezczynności organu co do nadania biegu wnioskowi o przywrócenie terminu oraz zażaleniu na postanowienie w przedmiocie sprostowania decyzji.

Uznanie trafności zarzutu skargi kasacyjnej postawionego w pkt I lit. b) przesądziło o sposobie rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy. Skoro bowiem kontrola sądowoadministracyjna obejmuje postanowienie wydane na skutek zażalenia na postanowienie o sprostowaniu decyzji, to kontroli tej powinna podlegać również bezczynność organu w wydaniu tegoż postanowienia.

W świetle dotychczasowych rozważań zasadny jest też zarzut bezzasadnego wyłączenia możliwości strony zaskarżenia postanowienia o sprostowaniu decyzji – z naruszeniem przepisów wskazanych w pkt. I lit. c) skargi kasacyjnej. Przyczyny/powód sprostowania decyzji nie mają znaczenia dla oceny zaskarżalności wydanego w tym przedmiocie postanowienia.

Odnosząc się do zarzutu sformułowanego w punkcie II. petitum skargi kasacyjnej trzeba zauważyć, że został on podniesiony jedynie "na wypadek nieuwzględnienia zarzutu z pkt I lit. b)". W tym stanie rzeczy - wobec wskazanej na wstępie zasady związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i z uwagi na uwzględnienie wskazanego wyżej zarzutu - pozostaje on poza kontrolą kasacyjną.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, bezpodstawny okazał się zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 33 § 1 p.p.s.a. poprzez brak przyznania statusu uczestnika osobom fizycznym i prawnym, które były stronami postępowania administracyjnego.

Wskazać mianowicie należy, że w postępowaniu bezczynnościowym, bez względu na to jakiej procedury ono dotyczy, bo przecież nie zawsze będzie to k.p.a., interes prawny podmiotu należy wiązać z bezczynnością organu. Innymi słowy o podmiotowym zakresie postępowania nie decyduje interes prawny wynikający z regulacji merytorycznej, na tle której dochodzi do bezczynności, ale sama bezczynność jest tą okolicznością, która przydaje ten interes podmiotowi, który twierdzi, że organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności. Zatem sam fakt niedziałania organu nie materializuje interesu prawnego podmiotów objętych postępowaniem, natomiast daje im możliwość zmaterializowania takiego interesu poprzez podjęcie prawem określonych czynności, np. złożenia ponaglenia lub wystąpienia wprost ze skargą, jeżeli przepisy prawa nie wymagają występowania z ponagleniem.

Stąd NSA za nietrafny musiał uznać omawiany zarzut, bo w bezczynności sprawą sądowoadministracyjną jest brak działania organu, a nie sprawa, której to niedziałanie dotyczy.

Poza tym przyjąć należy, że naruszenie interesu prawnego podmiotu w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być podnoszone przez podmiot, którego interes został naruszony, a nie przez inne podmioty współuczestniczące w sprawie, bowiem z treści art. 50 § 1 p.p.s.a. wynika, że skargę do sądu administracyjnego może złożyć podmiot, który ma interes prawny, co jest szerszą formułą niż wynikająca z art. 28 k.p.a.

Z tych wszystkich przyczyn, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale siedmiu sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie.