Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 591/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 199, art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 1386/09 przyznające skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i oddalające wniosek w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 18 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z 9 listopada 2009 r., I SA/Wr 1386/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, zwalniając go z wpisu od skargi w części przekraczającej 200 zł i w pozostałym zakresie wniosek oddalił, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z 18 czerwca 2009 r., w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej.

2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: W. C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu wniosku, że na dzień 30 stycznia 2009 r. ciążyły na nim zaległości podatkowe z zakresu podatku dochodowego od osób fizycznych w kwotach 72.124,90 zł (odsetki - 59.024 zł), 11.881 zł i 465,10 zł (odsetki - 553 zł) oraz z tytułu podatku od towarów i usług w wysokości 135.493,80 zł (odsetki -136.606 zł). Ponadto jest zadłużony z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na kwotę 16.262,89 zł. Wydatkuje 420 funtów na utrzymanie, 532,30 zł z tytułu wierzytelności prywatnoprawnych. Spłaca kredyt w PKO BP, do spłaty którego pozostało 2.000 zł oraz raty na wykup mieszkania w wysokości 800 zł. Resztę pieniędzy przekazuje żonie na utrzymanie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie żoną, z którą posiada mieszkanie o powierzchni 52,10 m2 i nieruchomość rolną (2 ha). Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Żona skarżącego pozostaje całkowicie na jego utrzymaniu. Wymieniona wyżej nieruchomość rolna należy do jej majątku odrębnego i nie przynosi jakichkolwiek dochodów. Wnioskodawca zakończył działalność gospodarczą w 2004 r., a jej wykreślenie z ewidencji nastąpiło 2008 r. Czynsz najmu w kwocie 700 zł w całości przekazuje do Urzędu Skarbowego na poczet zaległości podatkowych egzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym. Poza czynszem najmu w kwocie 700 zł dochód rodziny skarżącego stanowi jego wynagrodzenie z prac dorywczych w wysokości 1.000 funtów.

Nadto sąd pierwszej instancji wskazał, iż z akt administracyjnych oraz z treści odpowiedzi na skargę wynika, że skarżący na dzień złożenia wniosku o przyznanie ulgi podatkowej w postaci rozłożenia zaległości podatkowych na raty, tj. w styczniu 2009 r., posiadał samochód marki Rover o wartości około 500 funtów, spłacał kredyt w PKO BP, którego pozostało do spłaty około 2.000 zł oraz raty w wysokości 800 zł (na dzień złożenia wniosku pozostało do spłaty osiem rat).

W odpowiedzi, na wezwanie z 9 września 2009 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nadesłał: zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych w wysokości 3.500 zł. Ponadto oświadczył, że rozlicza się na terenie Wielkiej Brytanii i w związku z tym nie złożył zeznania podatkowego za 2008 r. w polskich organach podatkowych. Dochód wynikający z przedłożonego zeznania pochodzi z czynszu najmu mieszkania przy ul. G. we W., który został w całości zajęty przez organ egzekucyjny. Wskazał, że żona nie jest w stanie przedstawić dowodów ponoszonych opłat w zakreślonym w wezwaniu terminie. Podał, że wysokość i podstawa zadłużenia wynika z dokumentacji prowadzonego przez organ podatkowy postępowania egzekucyjnego. Posiada jedynie pojazd wskazany we wniosku o przyznanie ulgi podatkowej. Nieruchomość rolna jest utrzymywana przez żonę skarżącego tylko na cele ubezpieczenia rolniczego.

3. Postanowieniem z 5 października 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc.

4. Uzasadniając podjęte w dniu 9 listopada 2009 r. rozstrzygniecie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a), oraz art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd wskazał, że nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Uznał jednak, że z uwagi ilość skarg strony oczekujących na rozpoznanie przez WSA we Wrocławiu, ocenianych w kontekście aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy, uzasadnione jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ułamkowej części wpisu od skargi. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącego zobowiązany jest uwzględniać obciążenie finansowe strony na które składają się koszty wpisów sądowych we wszystkich 6 sprawach. W konsekwencji, biorąc pod uwagę deklarowane przez skarżącego wynagrodzenie w kwocie 1000 funtów brytyjskich, jak również fakt, że skarżący jest jedynym żywicielem rodziny (żona pozostaje na utrzymaniu męża) należało ocenić, czy łączna wysokość wpisów sądowych we wszystkich 6 sprawach nie będzie stanowić dla strony nadmiernego obciążenia w jej domowym budżecie o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Analizując przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście normy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uznał zasadność wniosku w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, przyznając skarżącemu zwolnienie od wpisu ponad kwotę 200 zł. W ocenie Sądu, kwota ta znajduje się w możliwościach finansowych strony, jej zaś uiszczenie nie spowoduje uszczerbku w domowym budżecie. Sąd nie znalazł natomiast podstaw zarówno do całkowitego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, jak i od całości wpisu wymaganego wpisu od skargi. Jak wynika bowiem z oświadczenia strony, wnioskodawca nie posiada na utrzymaniu dzieci, egzekwowane w toku egzekucji świadczenia pieniężne pokrywane są z czynszu najmu (skarżący wynajmuje mieszkanie we W. przy ul. G.), a nadto, trudno o skarżącym powiedzieć, iż znajduje się w ubóstwie, skoro posiadają z żoną nieruchomość rolną o powierzchni 2 ha, oraz są w stanie tylko z pensji wnioskodawcy pokrywać niemałe - w stosunku miesięcznym - wydatki, jak spłata kredytu w banku PKO BP (wysokości miesięcznej raty skarżący nie wskazał, podał jedynie, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostało mu do spłaty 2000 zł a w sprzeciwie zaprzeczył jakoby zadłużenie to zostało spłacone na dzień wydania postanowienia z dnia 5 października 2009 r.) oraz raty w wysokości 800 zł zaciągniętej na wykup mieszkania.

5. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, sprowadzające się do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w sytuacji, gdy brak było podstaw do tejże odmowy albowiem, skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, w postaci pozbawienia go przysługującego mu prawa do sądu, wskutek odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w sytuacji gdy nie posiada on środków na pokrycie kosztów związanych z wniesioną skargą.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6. Zażalenie nie zasługuj na uwzględnienie. Należy zauważy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie pomocy prawnej osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Nie można zarzucić sądowi pierwszej instancji naruszenia prawa procesowego przez niewłaściwe jego zastosowanie. Sąd ten wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Skarżący zaś wskazał między innymi, że rozlicza się na terenie Wielkiej Brytanii, wobec czego nie złożył zeznania podatkowego za 2008 r. przed polskimi organami podatkowymi oraz że żona nie jest w stanie przedstawić dowodów ponoszonych opłat w zakreślonym w wezwaniu terminie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 200 zł i znajduje się w możliwościach finansowych strony, jej zaś uiszczenie nie spowoduje uszczerbku w domowym budżecie oraz wyczerpująco odniósł się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Z wniosku złożonego przez skarżącego wynika, iż prócz żony, nie posiada on kogokolwiek innego na utrzymaniu, a kwotę 700 zł z czynszu najmu skarżący w całości przekazuje do urzędu skarbowego na poczet zaległości podatkowych egzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym. Co prawda skarżący ponosi wydatki związane ze spłatą zadłużenia w banku PKO BP jednak jak słusznie wskazał sąd pierwszej instancji wysokości miesięcznej raty skarżący nie wskazał, podał jedynie, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostało mu do spłaty 2000 zł a w sprzeciwie zaprzeczył jakoby zadłużenie to zostało spłacone na dzień wydania postanowienia z 5 października 2009 r. oraz raty w wysokości 800 zł zaciągniętej na wykup mieszkania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uiszczenie kwoty 200 zł nie będzie stanowiło uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny, w szczególności, iż prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z żoną, z którą posiada mieszkanie o powierzchni 52,10 m2 i nieruchomość rolną (2 ha), a dochód rodziny poza wskazanym już czynszem najmu w kwocie 700 zł, stanowi wynagrodzenie skarżącego z prac dorywczych w wysokości 1000 funtów.

Przechodząc do wskazanego w zażaleniu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka należy na wstępie wskazać, że sprawa podatkowa nie należy do spraw z katalogu spraw cywilnych określonych w art. 6 ust. 1 Konwencji. Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 12 lipca 2001 r., nr skargi 44759/98, w sprawie Ferrazzini przeciwko Włochom, wskazał, iż sprawy podatkowe mogą nie podlegać ochronie przewidzianej w tym przepisie. Ponadto, podjęte przez sąd pierwszej instancji postanowienie w żaden sposób nie zamyka stronie skarżącej dostępu do drogi sądowej, gdyż droga do rozstrzygnięcia sprawy przez sąd jest otwarta. Podkreślić bowiem trzeba, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, dlatego też odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie żądanym przez skarżącego, w przypadku braku uzasadnionych podstaw, nie stanowi naruszenia powołanych przepisów.

Mając powyższe na uwadze na podstawie zebranego materiału dowodowego, słusznie przyjęto, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.