Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1095/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K. S na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Ł. z dnia [...] października 2015 r. nr [...].


UZASADNIENIE

K. S. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. z dnia [...] maja 2016r. Nr [...], uchylającą decyzję Burmistrza [...]. z dnia [...] października 2015r., nr [...], w całości, ustalając że świadczenie z funduszu alimentacyjnego pobrane podstawie decyzji Nr [...] z dnia [...] września 2014 r. w sprawie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. Z. w wysokości [...] zł miesięcznie, są świadczeniami nienależnie pobranymi w okresie od [...] października 2014 r. do [...] lutego 2015 r. w łącznej kwocie [...] zł i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty ww. świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia [...] grudnia 2015 r. oraz wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia [...] stycznia 2016 r. do dnia spłaty.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak [...], Burmistrz [...]. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia, że świadczenie pobrane na podstawie decyzji [...] z dnia [...] września 2014 r. w sprawie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. Z. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od [...] października 2014 r. do [...] lutego 2015 r. w łącznej kwocie [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi.

W wyniku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że w dniu [...] sierpnia 2014 r. K. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. Z. Do wniosku wnioskodawczyni dołączyła dokumenty z których wynikało, że w 2013 r. dochód wnioskodawczym z tytułu renty socjalnej wyniósł [...] zł. Ponadto wnioskodawczyni w 2013 r. uzyskała nieopodatkowany dochód ze stypendium (specjalnego i socjalnego), przyznanego na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r., poz. 572, z późn. zm.). Organ ustalił, że dochód na członka rodziny wyniósł [...] zł. Dlatego też decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...], przyznał prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. Z. w wysokości [...] zł miesięcznie - na okres świadczeniowy 2014/2015 tj. od dnia [...] października 2014 r. do [...] września 2015 r. W związku z wszczęciem postępowania o przyznaniu świadczenia na kolejny okres, wnioskodawczyni przedstawiła świadectwo pracy z którego wynika, że w okresie od dnia [...] sierpnia 2014 r. do [...] lutego 2015 r. była zatrudniona w [...] Sp. z o.o. Z zaświadczenia o zarobkach z dnia [...] września 2015 r. wynika, że wynagrodzenie za miesiąc następujący po miesiącu w którym osiągnięto dochód tj. wrzesień 2015 r. wyniosło [.,..] zł. Po ponownym przeliczeniu dochodu organ ustalił, że dochód w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł [...] zł. Dochód ten przekraczał kwotę uprawniającą do wnioskowanych świadczeń w okresie od 1 października 2014 r. do dnia [...] lutego 2015 r., kiedy to wnioskodawczyni pozostawała w stosunku pracy i otrzymywała z tego tytułu wynagrodzenie. Dlatego też organ decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...], ustalił, że świadczenie pobrane na podstawie decyzji [...] z dnia [...] września 2014 r. w sprawie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. Z. w wysokości [...] zł miesięcznie - na okres świadczeniowy 2014/2015 tj. od dnia [...] października 2014 r. do [...] września 2015 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w okresie od [...] października 2014 r. do [...] lutego 2015 r., w łącznej kwocie [...] zł i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi do dnia spłaty.

Od powyższej decyzji K. S. wniosła w ustawowym terminie odwołanie. W odwołaniu skarżąca podniosła, że jej rodzina w dniu składania wniosku składała się z [...] osób, dochód z tytułu renty osiągnięty w 2013 r. wyniósł [...] zł, wysokość składki zdrowotnej [...] zł. Następnie dochód ten został utracony jeszcze w 2013 r. Z dochodu nieopodatkowanego skarżąca uzyskiwała dochód ze stypendium od [...] 2013r. do [...] 2014 r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Pracę zarobkową natomiast skarżąca rozpoczęła w [...] 2014 r. Od [...] 2014 r. otrzymywała dochód tylko ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, dlatego też zdaniem skarżącej nie przekroczyła ona kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania przedmiotowego świadczenia i z tego powodu nie widziała potrzeby zgłaszania uzyskania dochodu z tytułu wykonywania pracy. Zdaniem skarżącej organ ustalając dochód pominął też treść art. 5 ust. 4a in fine ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącej w pierwszej kolejności wymaga rozstrzygnięcie zasadności doliczenia do dochodu ww. stypendium otrzymywanego w roku akademickim 2013/2014, którego w dacie wystąpienia z wnioskiem, tj. [...] sierpnia 2014 r. skarżąca już nie otrzymywała. Ponadto skarżąca dla poparcia swoich twierdzeń powołała się na wyrok WSA w Olsztynie z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 369/15 oraz wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1449/06.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 850, z późn. zm., dalej jako "ustawa") świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł.

Weryfikując dochód skarżącej w związku z podjęciem zatrudnienia należy wziąć pod uwagę zarówno dochód ze stosunku pracy skarżącej jak i dochód uzyskany ze stypendiów specjalnego i socjalnego. Zgodnie bowiem z art. 2 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o: (...)

4) dochodzie - oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych;

5) dochodzie rodziny - oznacza to dochód rodziny o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych;

5 a) dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3- 4a; (...).

Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t j. Dz. U. z 2015, poz. 114 z późn. zm) ilekroć w ustawie jest mowa o:

1) dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, (...)

c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych: (...)stypendia doktoranckie i habilitacyjne przyznane na podstawie ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2014 r. poz. 1852), stypendia doktoranckie określone w art. 200 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.), stypendia sportowe przyznane na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2014 r. poz. 715) oraz inne stypendia o charakterze socjalnym przyznane uczniom lub studentom, (...)

2) dochodzie rodziny - oznacza to sumę dochodów członków rodziny;(...).

Organ wskazał, że brak pobierana przez skarżącą stypendiów specjalnego i socjalnego od [...] 2014 r. nie ma wpływu na konieczność uwzględnienia w dochodzie skarżącej dochodu ze stypendiów, gdyż dochód ten nie stanowi dochodu utraconego w rozumieniu ustawy. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 17 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu - oznacza to utratę dochodu spowodowaną:

a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej,

e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.),

e) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń.

f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

g) utratą świadczenia rodzicielskiego,

h) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

i) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.).

Jak wynika z powyższego ustawa nie zalicza do kategorii "utraconego dochodu" utraty dochodu z tytułu pobierania stypendiów specjalnego i socjalnego. W związku z powyższym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut strony dotyczący doliczenia do dochodu rodziny dochodu z ww. stypendium.

Podjęcie zatrudnienie przez skarżącą w [...] 2015 r. powoduje natomiast uzyskanie dochodu w rozumieniu ustawy. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 18 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o uzyskaniu dochodu - oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane:

a) zakończeniem urlopu wychowawczego,

b) uzyskaniem prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, (...).

Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 4a ustawy W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W związku z powyższym weryfikując dochód skarżącej w niniejszej sprawie organ wziął pod uwagę przeciętny miesięczny dochód uzyskany ze stypendiów specjalnego i socjalnego w 2013 r. powiększony o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu w związku z podjęciem pracy. Organ ustalił, że zweryfikowany dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł i tym samym przekracza kryterium dochodowe określone w art. 9 ust. 2 ustawy (725 zł).

Zgodnie z art. 18 ust. 5 w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 7 pkt ustawy nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Dlatego organ uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. Z. są świadczeniami nienależnie pobranymi w okresie od [...] października 2014 r. do [...] lutego 2015 r.

Organ wskazał, że w obecnie obowiązującej ustawie w art. 23 ust. 2 i art. 23 ust. 4 mowa jest o "decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń". Powołane brzmienie art. 23 ust. 2 i art. 23 ust. 4 jest wynikiem zmiany ustawy jakiej dokonano ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302, dalej jako "ustawa zmieniająca"). W ww. zakresie ustawa zmieniająca weszła w życie 18 września 2015 r. Ustawa zmieniająca nie zawierała w tym zakresie przepisów przejściowych dlatego też zdaniem Kolegium organy od dnia 18 września 2015 r. powinny wydawać w przypadku nienależnie pobranych świadczeń jedną decyzję o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Organ I instancji zawarł w zaskarżonej decyzji pouczenie mówiące o tym, że w odrębnym postępowaniu wyda decyzję o żądaniu zwrotu świadczeń nienależnie pobranych i ustali wysokość odsetek na dzień wydania decyzji (pkt 2 pouczenia), a zatem w istocie orzekł jedynie w przedmiocie ustalenia świadczeń za niezależnie pobrane.

Kolegium wskazało, iż ponadto ustawą z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1830) zmieniono m.in. art. 23 ust. 1 ustawy. Po zmianie art. 23 ust. 1 ustawy stanowił, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Od 1 kwietnia 2016 r. regulacja dotycząca naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot nienależnie pobranego świadczenia została przeniesiona do art.23 ust. 1a ustawy. Zgodnie z art. 56 ww. ustawy o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw do odsetek należnych za okres kończący się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

W zakresie dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustawa ta weszła w życie w dniu 1 stycznia 2016 r. W związku z powyższym do odsetek od świadczenia nienależnego pobranego należnych do dnia 31 grudnia 2015 r. należy stosować art. 23 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r. Art. 23 ust. 1 ustawy do dnia 31 grudnia 2015 r. stanowił, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

W związku z powyższym organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w całości i ustalił, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego pobrane podstawie decyzji [...] z dnia [...] września 2014 r. w sprawie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. Z. w wysokości [...] zł miesięcznie, są świadczeniami nienależnie pobranymi w okresie od [...] października 2014 r. do [...] lutego 2015 r. w łącznej kwocie [...] zł i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty ww. świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia [...] grudnia 2015 r. oraz wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia [...] stycznia 2016 r. do dnia spłaty.

K. S. złożyła skargę na decyzję z dnia [...] maja 2016 r. wydaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. nr [...].

Powyższej decyzji zarzucała nieprawidłowe przyjęcie do ustalenia wysokości dochodu w roku 2014 r. kwoty uzyskanej z tytułu stypendium socjalnego i specjalnego w miesiącach od października 2014 r. do lutego 2015 r., pomimo nie otrzymywania tych pieniędzy w tych miesiącach a zatem braku ustalenia realnego, faktycznego dochodu w tym okresie czasu co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji sprzecznej ze stanem faktycznym i prawnym.

Wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Wskazywała, iż w dniu [...] sierpnia 2014 roku złożyła wniosek z kompletem dokumentów w sprawie ustalenia prawa do świadczeń na osobę uprawnioną M. Z. z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2014/2015. Rodzina w dniu składania wniosku składała się z dwóch osób, a dochód z tytułu renty osiągnięty w 2013 roku wyniósł [...] zł, wysokość składki zdrowotnej wyniosła [...] zł, a następnie dochód ten został utracony jeszcze w roku 2013. Z dochodów nieopodatkowanych wykazała stypendium, które było przyznane w okresie od października 2013 roku do lipca 2014 roku w kwocie [...] zł miesięcznie przez okres [...] miesięcy.

Zwracała uwagę, iż stypendium to było świadczeniem okresowym i zakończyło się [...] 2014 roku - przed dniem ustalania prawa do świadczenia, a pracę zarobkową podjęłam w dniu [...] sierpnia 2014 roku w związku z czym od [...] 2014 roku otrzymywała tylko dochody ze stosunku pracy w kwocie [...] zł, a więc nie przekroczyłam kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymywania przedmiotowego świadczenia i z tego też powodu nie widziałam potrzeby zgłaszania uzyskania dochodu z tytułu wykonywania pracy.

Ustalając dochód rodziny, zdaniem skarżącej, organ pominął też treść art. 5 ust. 4a Ustawy o świadczeniach rodzinnych in fine, od słów: "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych". Użycie przez ustawodawcę tego sformułowania w stosunku do uzyskanego dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, nie może nie mieć znaczenia prawnego. Zwrot ten wskazuje, że świadczenie, które było uzyskiwane w roku poprzedzającym okres zasiłkowy podlega wliczeniu do dochodu tylko, gdy jest uzyskiwane przez stronę również w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 2 czerwca 2015 r. sygn. Akt II SA/OI 369/15).

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Dokonując we wskazanym zakresie kontroli zaskarżonych decyzji Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one prawo w stopniu powodującym potrzebę ich uchylenia.

Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 850, z późn. zm., dalej jako "ustawa") świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł.

Weryfikując dochód skarżącej w związku z podjęciem zatrudnienia organ wziął pod uwagę zarówno dochód ze stosunku pracy skarżącej (pracy podjętej w okresie otrzymywania świadczenia) jak i dochód uzyskany ze stypendiów specjalnego i socjalnego, które to stypendia nie były już przez skarżącą pobierane w dacie złożenia wniosku.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym, zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy dokumenty nie dają podstaw do stwierdzenia przekroczenia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm.). Zgodnie z art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b. Zasadą jest zatem przyjmowanie do wyliczeń dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, chyba że wystąpią okoliczności zastrzeżone w art. 5 ust. 4-4b. W myśl tych unormowań: w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 4); w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych (ust. 4a); w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych (ust. 4b).

Obecna treść art. 5 ust. 4, 4a i 4b została wprowadzona ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), uchwaloną między innymi w celu wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r. (sygn. akt P 45/08), w którym stwierdzono, że § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.) jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 23 ust. 5 i art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Zakwestionowany przepis rozporządzenia stanowił, że nie pomniejsza się dochodu rodziny o dochód utracony, jeżeli w tym samym roku kalendarzowym osoba uzyskała inny dochód i nie utraciła go przed zgłoszeniem wniosku o zasiłek, bez względu na przerwę w uzyskiwaniu dochodów w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Przy czym Trybunał Konstytucyjny stwierdził jedynie, że zawarte w art. 23 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowanie: "sposób ustalania dochodu uprawniającego do świadczeń rodzinnych" upoważniało jedynie do określenia w rozporządzeniu szczegółowego trybu postępowania oraz dokumentów służących określeniu dochodu uprawniającego do świadczeń rodzinnych przez organy administracji, ale nie do modyfikacji materialnoprawnych przesłanek nabycia tych świadczeń, a zatem zakwestionowany przepis rozporządzenia nie spełnia warunków określonych przez ustawodawcę co do zakresu spraw przekazanych do uregulowania w rozporządzeniu. Jednocześnie Trybunał stwierdził, że wprowadzone w ustawie o świadczeniach rodzinnych zasady uwzględniania utraty dochodów przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę służą przede wszystkim ustaleniu rzeczywistej wysokości tego dochodu. Powołano się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1449/06, Lex nr 344897), w którym wskazano, że jeżeli przesłanką przyznania określonego świadczenia jest wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, to nie można wysokości tego dochodu ustalać nie uwzględniając wysokości rzeczywistej tego dochodu.

Skarżąca miała przy tym rację, że ustalając dochód rodziny organy pominął treść art. 5 ust. 4a i b ustawy o świadczeniach rodzinnych in fine, od słów: "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych". Istotnie, użycie przez ustawodawcę tego sformułowania w stosunku do uzyskanego dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, nie może nie mieć znaczenia prawnego. Zwrot ten wskazuje, że świadczenie, które było uzyskiwane w roku poprzedzającym okres zasiłkowy podlega wliczeniu do dochodu tylko, gdy jest uzyskiwane przez stronę również w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

W aktualnym stanie prawnym nie sposób przyjmować utraty dochodu w oderwaniu od treści art. 5 ust. 4-4b omawianej ustawy, których rozumienie powinno uwzględniać wykładnię systemową i celowościową. Jak już wskazano w myśl art. 5 ust. 4a i b ustawy o świadczeniach rodzinnych - jeżeli dochód został osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, to przyjmuje się go do ustalenia dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Z unormowania tego należy wywieść wniosek, że nie można uwzględniać takiego dochodu, którego członek rodziny nie posiadał już w dacie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 141/15, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Organy dokonały więc błędnej wykładni art. 5 ust. 4 – 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co skutkowało przyjęciem do wyliczenia kryterium dochodowego stypendiów, których w dacie złożenia wniosku skarżąca już nie otrzymywała. Powyższe skutkowało potrzebą uchylenia zaskarżonych decyzji, bowiem naruszenie prawa materialnego miało wpływ na rozstrzygnięcia organów. Przy czym ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić wskazania Sądu, stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Mając powyższe na względzie, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.