Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 550/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134, art. 145 par. 1 lit. c, art. 152, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 1 ust. 4, art. 4, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1949 nr 18 poz 117
law: Ustawa z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych.
article: art. 7, art. 10 par. 1, art. 40, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. H. reprezentowanego przez kuratora w osobie K. H. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącego kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., znak [...], Starosta S. na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej k.p.a.) odmówił zwrotu wywłaszczonych decyzją Naczelnika Miasta S. z dnia [...] grudnia 1979 r., nr [...], nieruchomości położonych w mieście S., oznaczonych nr [...] i [...], będących własnością C. i J. H. oraz I. S., obecnie wchodzących w skład działek nr [...], [...] i [...].

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 1992 r. J. H. wystąpił o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Ustalono, że stronami niniejszego postępowania są spadkobiercy po zmarłych byłych właścicielach C. i J. H. oraz L. i I. S., tj. J. H., syn J. (wnioskujący o zwrot nieruchomości), i J. S., syn L., a także obecni użytkownicy/właściciele nieruchomości. W toku postępowania wyłonił się nadto problem, czy postępowanie w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej stanowi zagadnienie wstępne, a tym samym uzasadnia zawieszenie postępowania zwrotowego na mocy art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Wątpliwości te zostały ostatecznie rozstrzygnięte wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Po 107/10. W dniu [...] września 2011 r. dokonano oględzin wywłaszczonej nieruchomości, obecnie oznaczonej jako działki [...], [...] i [...], w trakcie których stwierdzono, że działki [...] i [...] wchodzą w skład pracowniczych ogródków działkowych oraz zagospodarowane są jako działki ogrodnicze. Natomiast działkę nr [...] trudno jest zlokalizować, gdyż sytuacja na gruncie jest inna niż na mapie sytuacyjnej. Wobec tego w dniu [...] października 2011 r. dokonano oględzin z udziałem uprawnionego geodety, który wyznaczył i ustabilizował granice działki nr [...]. Na tej podstawie ustalono, że część działki znajduje się poza betonowym ogrodzeniem i wchodzi w skład ogródków działkowych. Natomiast 2/3 działki wchodzi w skład urządzonej drogi dojazdowej. W dniu [...] grudnia 2011 r. odbyła się rozprawa administracyjna, podczas której przedstawiciele Ogródków Działkowych wyjaślili, że do 2000 r. od strony drogi działki były ogrodzone siatką, pozostawiono pas zieleni stanowiący dojazd do bramy wjazdowej na działki, będący zarazem integralną częścią ogródków. Sytuacja zmieniła się jednak na skutek decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] stycznia 2001 r., znak [...], zatwierdzającej podział nieruchomości, w wyniku którego opisany pas zieleni wydzielono jako drogę wewnętrzną, przeznaczoną nie tylko dla działkowców, ale też jako dojazd do innych posesji. W związku z tym pas zieleni nie został oddany w użytkowanie wieczyste Polskiemu Związkowi Działkowców na mocy aktu notarialnego z dnia [...] maja 2001 r., nr [...]. Przedmiotowe nieruchomości zostały wywłaszczone decyzją z dnia [...] grudnia 1979 r., która stała się ostateczna w dniu [...] stycznia 1980 r., w celu budowy międzyzakładowych ogródków działkowych. Cel ten wynikał wyraźnie z decyzji lokalizacyjnej Głównego Architekta Województwa K. z dnia [...] listopada 1979 r., znak [...]. Podstawę prawną wydania decyzji wywłaszczeniowej stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10 poz. 64 z późn. zm.). Wymieniony akt normatywny nie zawierał jednak żadnego katalogu celów publicznych i nie definiował pojęcia "niezbędności" wywłaszczenia. Niemniej, wedle art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogródkach działkowych (Dz. U. nr 18 poz. 117) ogródki działkowe były urządzeniami użyteczności publicznej, a obowiązek ich tworzenia odnosił się do osiedli, w których co najmniej 20% ludności mieszkała w domach zbiorowych, pozbawionych ogrodów. Nie ma zatem wątpliwości w ocenie organu, że działki wywłaszczono w celu urządzenia na tym terenie ogrodu działkowego. Tym samym wszystkie przesłanki wskazane w art. 3 powołanej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zostały spełnione. Wywłaszczone nieruchomości weszły w skład działek obecnie oznaczonych numerami geodezyjnymi [...], [...] i [...]. W wyniku oględzin ustalono zarazem, że aktualnie działki nr [...] i [...] weszły w skład ogródków działkowych i zagospodarowane są jako działki ogrodnicze. Natomiast działka nr [...] stanowi drogę wewnętrzną. Tym samym zgodnie z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261 poz. 2603 z późn. zm.), nie zachodzą podstawy do zwrotu przedmiotowej nieruchomości, ponieważ cel wywłaszczenia został zrealizowany. W okresie od daty przekazania w użytkowanie decyzją Naczelnika Miasta S. z dnia [...] grudnia 1979 r. do oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste aktem notarialnym rep. nr [...], wywłaszczone działki stanowiły teren ogródków działkowych. Dlatego nie ma przesłanek do uznania wywłaszczonych nieruchomości za zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Działki nr [...] i [...] są bowiem obecnie częścią ogródków działkowych. Natomiast działka [...] do 2001 r. stanowiła także część tych ogródków, służąc jako dojazd do dwóch bram. Niemniej, ze względu na specyficzną rozbudowę miasta, przykryto część rowu przylegającego do działek i urządzono tam drogę wewnętrzną jako dojazd do innych posesji. Niniejsza droga w dalszym ciągu służy jednak działkowcom.

Pismem z dnia [...] grudnia 2011 r. J. H. odwołał się od opisanej wyżej decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skarżący zarzucił organowi I instancji nierozważenie całego materiału dowodowego, w tym nieuwzględnienie decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2011 r., znak [...], (1) stwierdzającej nieważność wymienionej decyzji z dnia [...] grudnia 1979 r. w części dotyczącej wywłaszczenia działki oznaczonej obecnie jako działka numer [...], (2) stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa w stosunku do działek oznaczonych obecnie jako działki nr [...] oraz [...] oraz (3) stwierdzającej nieważność w części dotyczącej odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Organ I instancji powinien był zatem w zakresie oznaczonym pkt 1 wydać decyzję o umorzeniu postępowania bądź też zawiesić postępowanie do czasu rozpatrzenia odwołania Burmistrza Miasta S. od powyższej decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nadto, analizie należało poddać stopień zgodności wykorzystania działek nr [...] i [...] z celem, na jaki zostały wywłaszczone, na dzień złożenia wniosku, tj. [...] grudnia 1992 r., a nie wedle wykorzystania tych gruntów w chwili obecnej. Wreszcie, w toku postępowania nie zapewniono czynnego udziału w sprawie J. S. i przekroczono termin do załatwienia sprawy wyznaczony w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II SAB/Po 52/10.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., znak [...], Wojewoda Wielkopolski na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty S.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny oraz zauważył, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102 poz. 651 z późn.) poprzedni właściciel bądź jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei w świetle art. 137 ust. 1 powołanej ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: (1) mimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo (2) mimo upływu 10 lal od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Przedmiotowe nieruchomości zostały przy tym przejęte na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji Naczelnika Miasta S. z [...] grudnia 1979 r., wydanej na podstawie art. 1, 8, 15 i 23 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1964 r. nr 10 poz. 64 z późn. zm.). W jej uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 2 i 3 cytowanej ustawy możliwe jest wywłaszczenie nieruchomości na rzecz Państwa między innymi na cele użyteczności publicznej, obrony Państwa albo wykonania zadań wynikających z zatwierdzonych planów społeczno-gospodarczych przy czym o wywłaszczenie może ubiegać się zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja bądź też przedsiębiorstwo państwowe. Rejonowy Zarząd Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w S., jako organ dysponujący odpowiednimi kredytami, przewidział w planie społeczno-gospodarczym na 1979 r. budowę międzyzakładowych ogrodów działkowych w Mieście S. Inwestycja ta została zlokalizowana decyzją Głównego Architekta Województwa K. z dnia [...] listopada 1979 r. Nadto, sposób sformułowania art. 3 ust. 1 tejże ustawy przesądza o szerokim rozumieniu użytego w nim pojęcia "cel użyteczności publicznej", gdyż ustawodawca w żadnym innym przepisie nie zamieścił jego definicji lub choćby wyliczenia takich celów. Zgodnie z kolei art. 1 ust. 4 ustawy o pracowniczych ogrodach działkowych ogród działkowy był urządzeniem użyteczności publicznej. Wobec tak szeroko rozumianej użyteczności publicznej należy więc stwierdzić, że przesłanki wywłaszczenia omawianych gruntów zostały niewątpliwie spełnione, gdyż zlokalizowanie na wywłaszczonej nieruchomości ogrodów działkowych stanowiło realizację celu użyteczności publicznej. Podstawą oceny zbędności jest przy tym wyłącznie okoliczność faktyczna zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Zbędności nieruchomości w omawianym znaczeniu nie można natomiast wyprowadzać ze zdarzeń, które nastąpiły po osiągnięciu celu wywłaszczenia. Nie można zatem mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a dopiero następnie doszło do zmiany jej przeznaczenia. Cel użyteczności publicznej, na jaki zostały w omawianej sprawie wywłaszczone przedmiotowe nieruchomości, tj. budowa ogrodów działkowych został zatwierdzony decyzją Głównego Architekta Województwa K. z dnia [...] listopada 1979 r. Następnie na mocy decyzji Naczelnika Miasta S. z dnia [...] grudnia 1979 r., znak [...], przekazano wywłaszczoną nieruchomość w użytkowanie Wojewódzkiemu Zarządowi Pracowniczych Ogrodów Działkowych w K. z siedzibą w S. W świetle powyższych ustaleń nie może być zatem mowy o niezrealizowaniu celu publicznego, na który nieruchomość była wywłaszczona, jak również nie może być mowy o zbędności w rozumieniu art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż podmiot, na rzecz którego nieruchomość ta została wywłaszczona przejął ją w użytkowanie z chwilą uprawomocnienia się decyzji o oddaniu w użytkowanie, tj. dnia [...] stycznia 1980 r., a więc niespełna 2 miesiące po wywłaszczeniu. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ wyjaśnił, że w aktach administracyjnych znajduje się wskazana decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2011 r. Tym samym chybiony jest zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Co więcej, kwestia prejudycjalności postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej wobec postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości została rozstrzygniętą w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 27 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Po 107/10. W orzeczeniu tym podkreślono, że ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej prowadzić będzie do sytuacji, jakby nieruchomość nie została wywłaszczona, a to skutkować będzie także bezprzedmiotowością postępowania o zwrot nieruchomości. Jednakże decyzja Naczelnika Miasta S. z dnia [...] grudnia 1979 r. na dzień wydania kwestionowanej decyzji pozostawała nadal w obrocie prawnym, a zatem organ I instancji obowiązany był ocenić zasadność wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Biorąc przy tym pod uwagę, że w chwili wydania decyzji zwrotowej przez Starostę S. sprawa stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej nie została jeszcze ostatecznie zakończona, organ ten zobowiązany był do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Przechodząc do dalszych zarzutów skarżącego Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 40 § 1 k.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela – temu przedstawicielowi. J. S. na mocy pełnomocnictwa z dnia [...] marca 2011 r., umocował K. H. do reprezentowania go przed organami prowadzącymi postępowania administracyjne w sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości i stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Przed wydaniem decyzji, organ I instancji pismem z [...] listopada 2011 r., zawiadomił K. H. w trybie art. 10 k.p.a. o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z jego treścią. Pismo to zostało odebrane w dniu [...] grudnia 2011 r. Tym samym organ I instancji wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 10 kpa i zapewnił stronie czynny udział na każdym etapie postępowania, a przed wydaniem decyzji zapewnił możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych wniosków i żądań. Odwołujący zarzucili też organowi I instancji wydanie decyzji po upływie terminu wskazanego wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt. II SAB/Po 52/10. W wyroku tym Sąd zobowiązał Starostę S. do wydania decyzji w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia wyroku i akt administracyjnych. Wspomniane orzeczenie wraz z aktami zostało doręczone organowi I instancji w dniu [...] lipca 2011 r. Termin wskazany przez sąd upłynął zatem w dniu [...] września 2011 r. Niemniej, w dniu [...] września 2011 r. Starosty S. otrzymał wniosek o wyznaczenie nowego terminu oględzin nieruchomości, co z kolei stanowiło uzasadniony powód przedłużenia terminu załatwienia sprawy do dnia [...] listopada 2011 r. Oględziny te przeprowadzono w dniu [...] października 2011 r., a w dniu [...] grudnia 2011 r., odbyła się rozprawa administracyjna. Ze względu na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego przez dwukrotne przeprowadzanie oględzin omawianej nieruchomości i przeprowadzenia rozprawy administracyjnej przekroczenie o 3 miesiące terminu wydania decyzji nie nosi znamion rażącego naruszenia prawa, które uzasadniałoby uchylenie przedmiotowej decyzji. Dlatego też zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a zarzuty zawarte w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie.

Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. J. H. zaskarżył powyższą decyzję Wojewody Wielkopolskiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że pas zieleni, który stanowił dojazd do bramy wjazdowej na działki, pomimo upływu czasu określonego w przepisach, nie został wykorzystany na cel zgodny z wywłaszczeniem. Ponadto w toku postępowania nie ustalono daty rozpoczęcia realizacji celu wywłaszczenia, gdyż samo przekazanie nieruchomości Wojewódzkiemu Zarządowi Pracowniczych Ogródków Działkowych w K. nie przesądza jeszcze o realizacji celu wywłaszczenia czy stworzeniu tychże ogródków. Organ II instancji badał przy tym, w ocenie skarżącego, decyzję Starosty S. głównie z perspektywy istnienie rażącego naruszenie prawa, co nie powinno mieć miejsca w postępowaniu odwoławczym, oraz zalegalizował naruszenie prawomocnych rozstrzygnięć sądu. Nie jest również prawidłowe stanowisko organu w kwestii doręczenia pism J. S. Poza tym skarżący wskazał również na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2011 r.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami oraz wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z art. 145 § 1 powołanej ustawy – sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie oraz orzeka o ich uchyleniu, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102 poz. 651 z późn. zm.). Zgodnie z art. 136 ust. 3 powołanej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei art. 137 ust. 1 przywołanej ustawy precyzuje, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli (1) mimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzji o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo (2) mimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika z kolei, że decyzją z dnia [...] grudnia 1979 r., znak [...], Naczelnik Miasta S. na podstawie art. 1, art. 8, art. 15 i art. 23 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1964 r. nr 10 poz. 64 z późn. zm.) dokonał wywłaszczenia działki nr [...] i [...], nieposiadających urządzonej księgi wieczystej, ani zbioru dokumentów, będących współwłasnością C. H., I. S. i J. H. (k. 19-22 akt adm. organu I instancji). Przymiot ostateczności decyzja ta uzyskała z kolei w dniu 29 grudnia 2012 r. Trzeba przy tym wskazać, że wedle art. 3 ust. 1 powołanej ustawy wywłaszczenie było dopuszczalne, jeśli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określony w zatwierdzonych planach gospodarczych. Słusznie organy administracji publicznej wskazywały zarazem, że ustawodawca nie uściślił w cytowanym akcie normatywnym pojęcia "cel użyteczności publicznej" i "niezbędność wywłaszczenia". Tym samym konieczne jest odwołanie się do innych ustaw, które znajdowały wtedy zastosowanie w rozważanej sprawie.

Jak wynika zarazem z uzasadnienia powyższej decyzji z dnia [...] grudnia 1979 r., przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona w związku z realizacją na tym terenie międzyzakładowych ogródków działkowych, ujętych już w planie społeczno-gospodarczym na 1979 r. W konsekwencji więc należy odwołać się do przepisów ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. nr 18 poz. 117). Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 4 powołanej ustawy pracownicze ogrody działkowe zostały uznane za urządzenia użyteczności publicznej, co z kolei oznacza, że przeznaczenie gruntu pod ich budowę mieści się w pojęciu "celu użyteczności publicznej". Z kolei art. 4 i art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy zobowiązywał gminę do zakładania takich ogrodów w każdym osiedlu, w którym co najmniej 20% ludności mieszka w domach zbiorowych, pozbawionych ogrodów. Nałożenie tego obowiązku na gminę pozwala natomiast przyjąć, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka "niezbędności wywłaszczenia". Tym bardziej, że wcześniej – według uzasadnienia decyzji z dnia [...] grudnia 1979 r. – została już wydana decyzji Głównego Architekta Województwa K. z dnia [...] listopada 1979 r., znak [...], o lokalizacji pracowniczych ogrodów działkowych na przedmiotowej nieruchomości, a ponadto Rejonowy Zarząd Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w S. miał już na ten odpowiednie kredyty przewidziane w planie społeczno-gospodarczym na rok 1979.

Do akt sprawy dołączono poza tym decyzję z dnia [...] grudnia 1979 r., znak [...], na mocy której Naczelnik Miasta S. oddał omawiane działki w użytkowanie Wojewódzkiemu Zarządowi Pracowniczych Ogrodów Działkowych w K. z siedzibą w S. (k. 468 akt adm. organu I instancji). Jak wynika z kolei z protokołu oględzin z dnia [...] września 2011 r., działki nr [...] (dawna działka nr [...]) i [...] (część dawnej działki nr [...]) wchodzą obecnie w skład ogródków działkowych (k. 415-416 akt adm. organu I instancji). Natomiast działka nr [...] (część dawnej działki nr [...]) według protokołu oględzin z udziałem uprawnionego geodety z dnia [...] października 2011 r. znajduje się obecnie w 1/3 za ogrodzeniem ogródków działkowych, będąc ich fragmentem, a w 2/3 znajduje się przed ogrodzeniem, stanowiąc drogę dojazdową (k. 456 akt adm. organu I instancji). Nie ulega zarazem wątpliwości, że aktualnie przeznaczenie tychże działek jest zgodne z celem wywłaszczenia. Konkluzja ta dotyczy również działki nr [...], która w części zagospodarowana jest wprawdzie pod wewnętrzną drogę dojazdową, lecz niemniej jest on powiązana funkcjonalnie z ogródkami działkowymi, pozwalając na korzystanie ze wspomnianych terenów rekreacyjnych. Tym bardziej, że jak wynika z protokołu z rozprawy administracyjnej z dnia [...] grudnia 2011 r., ten sposób korzystania z działki nr [...] utrzymywał się od dłuższego czasu, tj. do 2000 r., a później został w istocie zaaprobowany w wyniku wydana decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] stycznia 2001 r., znak [...] (k. 410-412 i 493-495 akt adm. organu I instancji).

Powyższe rozważania nie zmieniają natomiast faktu, że w toku rozpatrywania wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organy administracji publicznej mają w świetle art. 137 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami obowiązek ustalić moment (1) rozpoczęcia oraz (2) zakończenia realizacji inwestycji, której dotyczy cel wywłaszczenia. Wskazany wymóg nie został jednak zachowany w kontrolowanej sprawie. Nie można bowiem uznać, że decyzja Naczelnika Miasta S. z dnia [...] grudnia 1979 r. o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie Wojewódzkiemu Zarządowi Pracowniczych Ogrodów Działkowych wyznacza chwilę rozpoczęcia realizacji inwestycji, choć bez wątpienia stanowiła ona konieczny etap przygotowujący inwestycję i stwarzała warunki do jej rozpoczęcia. Momentem rozpoczęcia realizacji inwestycji jest bowiem podjęcie prac w terenie związanych z urządzeniem ogrodów działkowych. Tak samo nie ustalono daty zakończenia realizacji inwestycji. Tymczasem dopiero te ustalenia są z perspektywy art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami miarodajne dla określenia, czy wywłaszczona nieruchomość rzeczywiście okazała się zbędna.

W świetle powyższych uwag nie powinno zatem ulegać wątpliwości, że organ odwoławczy nie rozważył materiału dowodowego w sposób dostateczny. Jak wynika tymczasem z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej k.p.a.), organy administracji publicznej powinny stać na straży praworządności oraz podejmować działania niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego. Zasadę tę precyzuje z kolei art. 77 § 1 k.p.a., nakazujący wyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego oraz rozpatrzenie go jako całość. Jak wynika ponadto z art. 80 k.p.a., dopiero na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego możliwe jest stwierdzenie, czy dana okoliczność została rzeczywiście udowodniona. Uchybienie temu obowiązkowi stanowi więc wadę postępowania, która może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Odnosząc się jeszcze do zarzutów podnoszonych przez skarżącego, należy podkreślić, że zagadnienie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 1979 r. jako zagadnienia wstępnego w rozważanym postępowaniu w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało już przesądzone w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 27 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Po 107/10. W powołanym orzeczeniu sąd stwierdził bowiem jednoznacznie, że oba postępowania mogą być co do zasady prowadzone niezależnie, a zatem nie istnieje też potrzeba zawieszania w tym zakresie postępowania. Trzeba przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) pogląd wyrażony w prawomocnym orzeczeniu wiąże nie tylko organy administracji publicznej, lecz także sąd orzekający w danej sprawie. Dlatego też powyższa ocena prawna, zawarta w wyroku z dnia 27 sierpnia 2010 r., pozostaje wiążąca również dla składu orzekającego na skutek wniesienia niniejszej skargi. Tym samym fakt wydania przez Wojewodę Wielkopolskiego nieostatecznej decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r., znak [...], stwierdzającej częściowo nieważność decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 1979 r., a częściowo wydanie jej z naruszeniem prawa (k. 475-487 akt adm. organu I instancji), nie stanowił podstawy do odkładania w niniejszej sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku o zwrotu przedmiotowych nieruchomości. Brak w konsekwencji podstaw do oczekiwania przez organy administracji publicznej w niniejszej sprawie na uostatecznienie się decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2012 r.

Podobnie za bezzasadne należy także uznać zarzuty skarżącego, odnoszące się do przekroczenia przez organ I instancji terminu załatwienia sprawy, określonego w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II SAB/Po 52/10. W tej kwestii za trafne należy uznać wyjaśnienie organu II instancji co do uzasadnionych podstaw przedłużenia postępowania przed Starostą S., związanych w szczególności z koniecznością ustalenia przebiegu granicy działki nr [...]. Słusznie także Wojewoda Wielkopolski wskazał, że w myśl art. 40 § k.p.a. pisma w toku postępowania doręcza się pełnomocnikowi, jeżeli ten został ustanowiony. Tymczasem z pisma z dnia [...] marca 2011 r. wynika, że J. S. umocował K. H.do reprezentowania go m.in. w sprawie o "zwrot nieruchomości jako zbędnych na cel wywłaszczenia" (k. 60 akt adm. organu I instancji). Zarówno zawiadomienie z art. 10 § 1 k.p.a., jak i decyzja organu I instancji oraz II instancji zostały przy tym doręczone wskazanemu wyżej pełnomocnikowi (k. 497 i 509 akt adm. organu I instancji, k. 17 akt adm. organu II instancji). Nie można zatem mówić o naruszeniu prawa strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

Mając powyższe na uwadze należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) uchylić zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 137 § 1 pkt 1 i 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Rozpatrując ponownie sprawę organ II instancji powinien uwzględnić dotychczasowe uwagi Sądu, a w szczególności ustalić moment rozpoczęcia i zakończenia realizacji ogródków działkowych.

Sąd orzekł o kosztach na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 wymienionej ustawy.