Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2167/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2014 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Starosty [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] znak: [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zwany dalej Ministrem na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. –Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267) zwanej dalej kpa po rozpatrzeniu odwołań M.M., T. T., T. T. i B. J. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] (znak: [...]) uchylił zaskarżoną decyzję w całości i stwierdził, że dwór wraz z otaczającym go parkiem położony w [...], powiat [...], w skład którego wchodzą działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha, [...] pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha, obręb nr [...][...], o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiący byłą własność M. L. nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 13).

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną, które Minister przedstawił na wstępie uzasadnienia decyzji.

Spadkobiercy M. L. – M.M., T.T., T.T. i B.J., wystąpili do Wojewody [...] z wnioskami z dnia [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że dwór wraz z parkiem o pow. [...] ha, posadowione na nieruchomości oznaczonej jako [...], położone w [...] (powiat [...]), wchodzące w skład byłego majątku ziemskiego M. L., nie podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wnioskodawcy precyzując wnioski pismem z dnia [...] objęli swym roszczeniem parcele katastralne: [...] o łącznej powierzchni [...] ha.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] (znak:[...]) stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy w [...], objęty na dzień 1 września 1939r. [...] księgi tabularnej Sądu Okręgowego w [...], składający się z parcel katastralnych: [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, pb [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] (znak: [...]) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...], uznając, że organ pierwszej instancji prawidłowo wykazał istnienie związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko-parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego w [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2005r. (sygn. akt IV SA/Wa 37/04) stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 września 2006r. (sygn. akt I OSK 977/06) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem dnia 20 grudnia 2006r. (sygn. akt IV SA/Wa 2108/06) oddalił skargi M. M. i innych na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]. Sąd wskazał, że nieuzasadnione są zarzuty skargi, iż organ nie rozpatrzył całego materiału dowodowego i nie wyjaśnił w całości stanu faktycznego. Według oceny Sądu, organ prawidłowo wykazał związek funkcjonalny pomiędzy przedmiotowym zespołem dworsko-parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2008r. (sygn. akt I OSK 532/07) uchylił ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...].

Pełnomocnik stron pismem z dnia [...] zmodyfikował żądanie wnosząc

o wydanie decyzji stwierdzającej, że dwór wraz z otaczającym go parkiem położony w [...], w skład którego wchodzą działki ewidencyjne nr: [...] o łącznej powierzchni [...] ha nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] (znak:[...]), po rozpatrzeniu odwołań wnioskodawców od decyzji Wojewody [...], umorzył postępowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe i następnie postanowieniem z dnia [...] (znak:[...]) przekazał organowi stopnia wojewódzkiemu wniosek z dnia [...] jako właściwemu do jego rozpoznania.

Wnioskami z dnia [...] M. M., T. T., T. T. i B. J. wystąpili do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] (znak:[...]).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] (znak:[...]) stwierdził nieważność ww. decyzji z dnia [...]. Niezależnie od powyższego organ wskazał, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] (znak:[...]) zostało umorzone postępowanie prowadzone po przekazaniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosku z dnia [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia [...] (znak: [...]).

Z powyższego stanu faktycznego wynika, że do rozpatrzenia pozostały odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...], które Minister rozpoznał wydając decyzję w dniu [...], znak: [...] o treści wskazanej wyżej.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że podstawę prawną do orzekania przez Wojewodę [...] w przedmiocie wniosków spadkobierców M.L. stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13; dalej: dekret) oraz § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51; dalej: rozporządzenie).

Następnie wyjaśnił, iż zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu, pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe normy obszarowe, przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, bez wydawania decyzji administracyjnej. Na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego dokonywano jedynie wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa w miejsce dotychczasowych właścicieli.

Na podstawie § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r., strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister dodał także, iż w uchwale z dnia 5 czerwca 2006r. (sygn. akt I OPS 2/06), Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił możliwość orzekania na podstawie § 5 rozporządzenia, co do części przejętej nieruchomości ziemskiej. Natomiast w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990r. (sygn.TKW 3/89) zaznaczono, że z przepisów dekretu PKWN nie wynika, aby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające charakteru rolnego w szczególności nie pozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym.

Dalej, Minister wskazał, że pomijając przesłankę normy obszarowej, którą niewątpliwie spełniała nieruchomość o pow. całkowitej [...] ha (w tym [...] ha użytków rolnych), w skład której wchodził zespół dworsko-parkowy, kluczowe przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy są wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane w sprawie, z dnia 14 września 2006 r. sygn. akt I OSK 977/06 i z dnia 22 kwietnia 2008 r. (sygn. akt I OSK 532/07), w których ocena prawa i wskazania co do dalszego postępowania wiążą sąd oraz organ ( art. 153 p.p.s.a).

Analizując, czy majątek położony w [...] podpadał pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej Minister wskazał, na wiążący wyrok wydany w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny dnia 22 kwietnia 2008 r.

w uzasadnieniu którego Sąd podniósł, że nieruchomość ziemska w rozumieniu dekretu, to nieruchomość o charakterze rolniczym lub powiązana funkcjonalnie z prowadzeniem produkcji rolnej. Przedmiotowy dwór z otaczającym go parkiem z uwagi na charakter zabudowy, przeznaczenie i sposób użytkowania bezspornie nie miał charakteru nieruchomości rolniczej. O związku tego zespołu z pozostałym majątkiem nie mogą natomiast przesądzać wyłącznie powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne. Nie ma zatem znaczenia czy został on fizycznie oddzielony (np. ogrodzeniem) od zabudowań gospodarczych, ani też to czy park graniczył z częścią gospodarczą majątku. Decydującego znaczenia nie mogą mieć także źródła dochodów właściciela, ani też fakt zamieszkania przez właściciela nieruchomości ziemskiej w pałacu i korzystanie przez niego z parku.

W świetle powyższego Minister wyjaśnił, że w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że związek funkcjonalny, zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu dworsko - parkowego (pałacowo - parkowego) i odwrotnie. Zwracano też uwagę na to, że polskie dwory (pałace) z reguły nie były związane z produkcją rolną lecz były integralną częścią otaczających je parków. Minister nadmienił, że odmienna sytuacja istniała w odniesieniu do dworów poniemieckich na terenie [...] i [...], gdzie budynek mieszkalny powiązany były z produkcją rolną, wkomponowany w zabudowę podwórza gospodarczego i spełniający rolę centrum zarządzania gospodarstwem rolnym (por. wyroki NSA z dnia 19 września 2000r.; sygn. akt IV SA 451/00 i z dnia 5 marca 2003r.; sygn. akt IV SA 1593/02).

Minister wskazał, że zespół dworsko-parkowy w [...] stanowił zwartą całość jako siedziba właściciela i jego rodziny, kompleks mieszkalny oddzielony parkiem od części folwarcznej majątku, następnie przeznaczony na budynek szkolny. Świadczy o tym materiał dowodowy zebrany w sprawie: mapa zespołu pałacowo-parkowego wraz ze spisem parcel majątku (dokumenty uzyskane z Archiwum Państwowego w [...]), protokół zdawczo- odbiorczy z dnia [...], protokół oszacowania składników majątku w [...] z dnia [...], zeznania świadka M.R. oraz wyjaśnienia stron postępowania M. M. i T.T.

Organ podzielił pogląd utrwalony w orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreślając, iż sam związek podmiotowy - przez osobę właściciela - był niewystarczający. Ponadto zabudowania i obiekty gospodarcze znajdowały się poza objętą wnioskiem nieruchomością dworsko-parkową. Wszelka działalność rolnicza także odbywała się poza objętą wnioskiem częścią majątku. Nieruchomość rolna w żaden sposób nie korzystała z nieruchomości dworsko- parkowej i funkcjonowała w pełni samodzielnie. Nadto część dworsko-parkowa mogła funkcjonować całkowicie samodzielnie, bez gospodarstwa rolnego, służąc - tak jak dotychczas - jako miejsce zamieszkania dla rodziny właściciela. Minister zaznaczył, że kwestia utrzymywania się mieszkańców dworu z dochodów gospodarstwa rolnego nie przesądza jeszcze

o istnieniu więzi funkcjonalnej pomiędzy dwiema nieruchomościami, co podkreślił również Sąd w wyroku wydanym w sprawie. Za więź gospodarczą nie może być uznany fakt, iż właściciel i jego rodzina korzystali z dóbr, zarówno w postaci żywności jak i środków finansowych, wytworzonych przez majątek ziemski. Właściciel korzysta bowiem w sposób dowolny ze swoich dochodów i fakt, że dochody z jednej nieruchomości przeznacza na utrzymanie innej nie znaczy, że istnieje między nimi ścisły związek funkcjonalny. Zatem w ocenie Ministra nieruchomość rolna i dworsko-parkowa nie były ze sobą powiązane w żaden sposób ani w sensie finansowym, ani organizacyjnym i funkcjonowały całkowicie niezależnie od siebie i żadna z nich nie była niezbędna drugiej. Przedmiotowy dwór w otoczeniu parku był zwartym kompleksem oddzielonym od części gospodarczej i rolnej majątku.

Dodatkowo Minister zaznaczył, że w związku z zatrudnieniem zarządcy majątku w [...] (wyjaśnienia M.M.) stanowisko sądów administracyjnych jest jednoznaczne bowiem fakt, że w majątku ziemskim zatrudniony był administrator, którego siedziba znajdowała się poza domem mieszkalnym "świadczy o oderwaniu centrum decyzyjnego od osoby właściciela zamieszkującego zespół pałacowo - parkowy, a tym samym przeniesieniu centrum kierowniczego poza jego teren". Powołał wyrok NSA z dnia 14 lipca 2009r., sygn. akt I OSK 1014/08; wyrok WSA z dnia 14 października 2009r., sygn. akt IV SA/Wa 1249/09.

Powyższe informacje poświadczają i uzupełniają zeznanie świadka oraz wyjaśnienia stron, zaprotokołowane dnia [...] w [...] Urzędzie Wojewódzkim w [...]. M.R. potwierdził, że dwór stanowił dom mieszkalny, jednorodzinny, otoczony starym parkiem, zaś naokoło parku był parkan odgradzający dwór od części gospodarczej - folwarku, majątku. M.M., której wyjaśnienia potwierdziła również T.T., wskazała, że dwór był domem mieszkalnym, miejscem spotkań towarzyskich i w żadnym stopniu nie był związany z gospodarstwem.

Zdaniem Ministra zeznania świadków są spójne, logiczne i wzajemnie się niewykluczające, w związku z tym nie znaleziono podstaw by nie dać im wiary. Minister podkreślił, że z powyższych źródeł wynika, iż zarówno objęty wnioskiem zespół dworsko - parkowy jak również część gospodarczo - rolna majątku M.L. mogły bez siebie prawidłowo, oddzielnie i sprawnie funkcjonować.

Reasumując Minister stwierdził, że przeprowadzona analiza jednoznacznie pozwalała uznać, że dwór objęty wnioskiem M.M. i innych, położony

w P., stanowiący byłą własność M.L., jako pozbawiony związku funkcjonalnego z częścią rolniczą majątku nie był wykorzystywany rolniczo i nie stanowił nieruchomości, która kwalifikowałaby się do wykorzystania na cele reformy rolnej i tym samym nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na opisaną wyżej decyzję wniósł Skarb Państwa-Starosta O. wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 1 ust. 2 i art. 2 ust.1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), wskutek niewłaściwego uznania, że dwór wraz z otaczającym go parkiem w P., powiat [...] w skład którego wchodzą działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha, [...] pow. [...] ha o pow. [...] ha, [...] pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha i [...] o pow.[...] ha, obręb P., o łącznej pow. [...] ha, stanowiący byłą własność M. L. nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust.1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13), ponieważ grunty te nie pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską,

2) naruszenie art.7,8,77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa wskutek niewłaściwej oceny materiału dowodowego sprawy, w tym zeznań świadka, wyjaśnień stron w uzasadnieniu decyzji.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że wywody organu odwoławczego polegają jedynie na negocjacji ustaleń Wojewody [...], bez przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego. Strona skarżąca wskazała, że mimo wcześniej poczynionych ustaleń organu pierwszej instancji odnośnie powiązania pałacu z nieruchomością rolną, organ drugiej instancji zaprzeczył nie dysponując nowymi dowodami, iż nieruchomość rolna w żaden sposób nie korzystała z nieruchomości dworsko-parkowej i funkcjonowała w pełni samodzielnie. Tym samym dla strony skarżącej za niezrozumiałe jest stwierdzenie, że nieruchomość rolna i dworsko-parkowa nie były ze sobą powiązane w żaden sposób ani w sensie finansowym, ani organizacyjnym i funkcjonowały całkowicie niezależnie od siebie.

Strona skarżąca podziela poczynione ustalenia i dokonaną interpretację zapisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przez organ pierwszej instancji. Zdaniem strony skarżącej Wojewoda prawidłowo zbadał okoliczności sprawy, w tym kwestię związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko-parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego w P. którego istnienie zostało przez organ pierwszej instancji wykazane.

Skarżący wskazał, że z ustaleń organu pierwszej instancji, w tym z zawartych

w aktach map wynika, że-dwór sąsiadował bezpośrednio z ogrodem, pastwiskiem,

a nawet oborą. Park natomiast otaczał nie tylko dwór, lecz sięgał także do spichlerza. Zdaniem skarżącego trudno zatem stwierdzić, aby został wyodrębniony terytorialnie od budynków gospodarczych. W 1950r. jako resztówkę przekazano pałac, dwie obory, dwa kurniki, pralnię, spichlerz, stajnię i czworaki. Wszystkie te zabudowania były niezbędne do prawidłowego funkcjonowania majątku ziemskiego. Organ pierwszej instancji ustalił, iż dwór był wykorzystywany do celów mieszkalnych, ale stanowił ośrodek zarządzania, mimo, że do codziennego zarządzania i pilnowania pracowników był zatrudniony zarządca. Skarżący wskazał, że zatrudnienie zarządcy było rzeczą oczywistą biorąc pod uwagę obszar majątku. Skarżący podkreślił, że nie bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż zespół dworsko - parkowy został przeznaczony na cel określony w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Teren bowiem z zabudowaniami został przekazany szkole rolniczej.

Zdaniem strony skarżącej, związek pomiędzy zespołem dworsko-parkowym a majątkiem ziemskim w P. istniał, gdyż nie wykazano, że przedmiotowy zespół był odrębną częścią nieruchomości ziemskiej, wyodrębnioną w wyniku dokonanego podziału prawnego. Takie wyodrębnienie było konieczne, by domagać się wydania decyzji stwierdzającej, iż ta część nieruchomości ziemskiej nie podlega przejęciu na cele reformy rolnej. Skoro dwór nie był wyodrębniony jako osobna nieruchomość, to zespół ten stanowił integralną część majątku ziemskiego. Sama okoliczność, iż majątek ziemski służył utrzymaniu zespołu dworsko- parkowego chociażby w części, przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego między zespołem dworsko- parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego - wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2010r. sygn. akt I OSK 1134/09.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. poz. 270).

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie została uwzględniona.

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa po rozpatrzeniu odwołań M. M., T. T., T. T. i B.J. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] (znak:[...]) uchylił zaskarżoną decyzję w całości i stwierdził, że dwór wraz z otaczającym go parkiem położony w P. powiat [...], w skład którego wchodzą działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha, [...] pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha, obręb nr [...] P., o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiący byłą własność M. L. nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 13).

Przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, stanowiący postawę zaskarżonej decyzji, ma charakter materialnoprawny, w przeciwieństwie do § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., który ma charakter procesowy, określający tryb postępowania w tych sprawach. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Jednakże dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w tym przepisie należy brać pod uwagę również (zgodnie z zawartym tam odesłaniem) przepis "art. 1, część druga". Już ze wstępu do art. 2 dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu (zdanie zamykające ust. 1). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być określone jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w pkt a, b, c, d i e w art. 1 ust. 2 dekretu.

Próbę zdefiniowania pojęcia "nieruchomości ziemskiej" na potrzeby dekretu podjął Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska przyjętego w tej uchwale przez to pojęcie należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Jeżeli nawet na mocy art. 239 ust. 3 Konstytucji RP uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc powszechnie obowiązującą, nie oznacza to, że utraciły walor poznawczy czy też nie mogą być brane pod uwagę jako dyrektywy interpretacyjne w procesie stanowienia lub stosowania prawa.

Kolejne kryteria, według których scharakteryzował prawodawca nieruchomości w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to ich powierzchnia ogólna (100 ha) bądź powierzchnia użytków rolnych (50 ha), w zależności od rejonu kraju, w którym są położone, i to, iż muszą one stanowić własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych.

Mając za podstawę przytoczone wyżej rozważania, prawidłowe odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu powinno oznaczać, że na własność Skarbu Państwa w całości przechodzą bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu określa jednocześnie zakres przedmiotowy, w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Wydając decyzję administracyjną w trybie tego przepisu, organ administracji publicznej powinien zbadać (wziąć pod uwagę) wszystkie okoliczności wyprowadzone z pełnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ( vide uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 (ONSAiWSA 2006/5/123).

Dla potwierdzenia prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia kwestią zasadniczą jest fakt, iż w sprawie niniejszej wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 kwietnia 2008r. sygn.akt I OSK 532/07, a wyrażona w uzasadnieniu tego orzeczenia ocena prawna, wbrew twierdzeniom skargi wiąże zarówno organy jak i Sąd orzekający w sprawie.

Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przywołana norma prawna wskazuje wprost na ograniczenie swobody (także w rozumieniu art. 134 p.p.s.a.) sądu pierwszej instancji przy wydawaniu nowego orzeczenia, po orzeczeniu NSA przekazującym mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Należy zważyć, iż użyte w art. 190 p.p.s.a. pojęcie "wykładni prawa" trzeba rozumieć wąsko - jako wyjaśnienie znaczenia przepisów prawa. Sąd pierwszej instancji rozpoznający sprawę ponownie nie może zatem dokonać interpretacji przepisów w sposób odmienny niż wynikająca z orzeczenia wydanego w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej; nie może też ocenić prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. Jak akcentuje się w orzecznictwie sądowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 4 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1064/08, LEX nr 550070): "Istnienie możliwości oceny przez sąd pierwszej instancji orzeczenia sądu instancji wyższej stanowiłoby bowiem zaprzeczenie zasady dwuinstancyjności i zasad ustrojowych, wynikających z art. 176 Konstytucji RP oraz przepisów ustrojowych - art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Na wyrażoną w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP zasadę postępowania sądowego co najmniej dwuinstancyjnego składa się bowiem m.in. konieczność zapewnienia sprawności sądowej i określenia oznaczonej liczby instancji. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt SK 77/06 (opubl. w OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 39) interpretując ten przepis stwierdził, że w pewnym momencie musi zapaść rozstrzygnięcie, które nie podlega kontroli innych organów i z którym wiąże się domniemanie zgodności z prawem, niepodlegajace obaleniu w dalszym postępowaniu".

Należy podkreślić, że na mocy art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny przy ponownym rozpoznawaniu danej sprawy jest związany wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny zarówno w zakresie prawa materialnego jak i przepisów postępowania, przy czym ocena ustaleń faktycznych jest pochodną oceny wykładni (a w konsekwencji zastosowania) przepisów postępowania. W tym sensie orzeczenie NSA może pośrednio wiązać sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy co do oceny ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracyjne.

Przekładając powyższe na grunt sprawy niniejszej należy podkreślić, iż w wyroku z dnia 22 kwietnia 2008r. (I OSK 532/07) poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji Naczelny Sąd Administracyjny w sposób niebudzący wątpliwości stwierdził, iż nieruchomość ziemska w rozumieniu dekretu, to nieruchomość o charakterze rolniczym lub powiązana funkcjonalnie z prowadzeniem produkcji rolnej. Przedmiotowy dwór z otaczającym go parkiem z uwagi na charakter zabudowy, przeznaczenie i sposób użytkowania bezspornie nie miał charakteru nieruchomości rolniczej. O związku tego zespołu z pozostałym majątkiem nie mogą natomiast przesądzać wyłącznie powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne. Nie ma zatem znaczenia czy został on fizycznie oddzielony (np. ogrodzeniem) od zabudowań gospodarczych, ani też to czy park graniczył z częścią gospodarczą majątku. Decydującego znaczenia nie mogą mieć także źródła dochodów właściciela, ani też fakt zamieszkania przez właściciela nieruchomości ziemskiej w pałacu i korzystanie przez niego z parku.

W okolicznościach powyższej sprawy potwierdza to zatrudnienie w majątku administratora, którego siedziba znajdowała się poza dworem mieszkalnym, co świadczy o oderwaniu centrum decyzyjnego od właściciela majątku zamieszkującego dwór (pałac). Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i w jego ramach uzyskane zeznania świadków M.R. oraz M.M. i T.T. co do charakteru i przeznaczenia zabudowań dworskich, wbrew twierdzeniom skarżącego nie budzą żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności. W toku postepowania nie przedstawiono zresztą żadnego kontrdowodu na tę okoliczność.

Słusznie organ podniósł, iż związek funkcjonalny o którym mowa, zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu dworsko - parkowego (pałacowo - parkowego) i odwrotnie co w przedmiotowym stanie faktycznym nie miało miejsca co również podniósł Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, iż w przeciwieństwie do dworów poniemieckich, dwory polskie nie były związane bezpośrednio z produkcja rolną lecz stanowiły integralna część otaczających je parków.

Z tych względów za całkowicie pozbawione podstaw należy uznać wywody skargi o prawidłowości rozstrzygnięcia Wojewody [...] z dnia [...] zwłaszcza, iż nie zasłużyło ono na aprobatę Naczelnego Sadu Administracyjnego co znalazło wyraz w uzasadnieniu przywołanego wyroku.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż zarzuty skargi są chybione i w istocie stanowią niedopuszczalną w świetle przepisów prawa, co zostało podkreślone powyższej , polemikę z ocena prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 kwietnia 2008r. , która zarówno organ wydający zaskarżona decyzję jak i Sad orzekający był związany.

Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zatem skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.