Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1563/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Elżbieta Lenart (spr.) Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant referendarz sądowy Aneta Wirkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2006 r. sprawy ze skargi E. G. i Z. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za budynki oraz za grunt nieruchomości [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2005 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia

[...] lutego 2005 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości o powierzchni [...] m², położonej w W. przy ulicy [...], oznaczonej hipotecznie jako [...] działka nr [...], oraz za budynki znajdujące się na powyższym gruncie.

W uzasadnieniu decyzji podano następujące okoliczności.

Nieruchomość zabudowana o powierzchni [...] m², położona w W. przy ulicy [...], oznaczona hipotecznie jako [...] działka nr [...] została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. z 1945 r. nr 50, poz.279).

Jak wynika z treści zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w W. z dnia [...] maja 1983 r. w księdze wieczystej pod nazwa [...], tytuł własności działki gruntu nr [...] przysługiwał: A. O. - w [...] części i C. P. - w [...] części, zaś właścicielami pozostałej połowy działki nr [...] byli: W. i N. małżonkowie G. - w [...] częściach oraz S. G. - w [...] części.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 w/w dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące - uprawnieni byli w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego (dawniej prawa własności czasowej) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłata symboliczną. Gmina miała obowiązek uwzględnienia wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonym w planie zabudowania. Nieruchomość przy ul. [...] została objęta w posiadanie w dniu [...] kwietnia 1949 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. Nr [...] z 1949 r. Zatem termin do złożenia przez dotychczasowych właścicieli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej upływał z dniem [...] października 1949 r.

Byli właściciele nie złożyli wniosku o przyznanie im prawa własności czasowej w trybie art. 7 w/w dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Nie złożenie w terminie wniosku spowodowało, iż budynek znajdujący się na przedmiotowym gruncie przeszedł po upływie tego terminu (tj. [...] października 1949 r.) na własność Gminy W. (potem - Skarbu Państwa).

Zaś na mocy art. 1 tegoż dekretu, grunt powyższej nieruchomości przeszedł na własność Gminy W. z dniem wejścia w życie dekretu (tj. 21 listopada 1945 r.), a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130), stał się własnością Skarbu Państwa.

Obecnie nieruchomość przy ul. [...] wchodzi w skład działek ewidencyjnych: nr [...] z obrębu [...] i stanowi własność:

- Miasta W. - co do powierzchni [...] m² wchodzącej w skład działek nr [...],

- Skarbu Państwa - co do powierzchni [...] m² m wchodzącej w skład działki nr [...] w użytkowaniu wieczystym T.).

Odnośnie przedmiotowej nieruchomości zostało wydanych szereg decyzji dotyczących przyznania odszkodowania – nieprawomocnych.

Następnie w piśmie złożonym w dniu [...] grudnia 1991 r. E. G. ponowił wniosek o ustalenie odszkodowania za powyższą nieruchomość oraz wnosił o przyznanie - w ramach tego odszkodowania – zamiennej działki budowlanej.

Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] orzekł o odmowie przyznania S. G., E. G., Z. G., W. P., M. P., R. P. i A. O. (spadkobiercom byłych właścicieli nieruchomości) odszkodowania za grunt nieruchomości o powierzchni [...] m², położonej w W. przy ulicy [...], oznaczonej hipotecznie jako [...] działka nr [...], oraz za budynki znajdujące się na powyższym gruncie.

Prezydent stwierdził, że kwestię odszkodowania reguluje art. 215 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, z 2000 r. poz. 543 ze zm.), który jest wyłączną podstawą prawną dla przyznania odszkodowania. Z treści ust. 2 wymienionego art. jednoznacznie wynika, iż w trybie w nim określonym można jedynie dochodzić odszkodowania za:

- dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r.

- działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Prezydent uznał, że przewidziane w cytowanym wyżej przepisie warunki dotyczące przyznania odszkodowania za działkę, odnoszą się tylko do działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie w/w dekretu, tj. w dniu 21 listopada 1945 r., natomiast nie odnoszą się do przyznania odszkodowania za grunt (działkę) pod takim domem. Grunt pod takim domem przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Prezydent uznał więc, że nie można przyznać odszkodowania za działkę zabudowaną, że odszkodowanie przysługuje za inną działkę niż ta pod domem jednorodzinnym.

Jeżeli zaś chodzi o budynek znajdujący się na gruncie przy ul. [...], to przeszedł on na własność Skarbu Państwa z dniem [...] października 1949 r. (tj. następnego dnia po upływie terminu na złożenie wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu), a więc przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

Prezydent uznał więc, że skoro jedna z podstawowych przesłanek ustalenia odszkodowania nie została spełniona, zatem odszkodowanie za nieruchomość położoną przy ul. [...] nie może być przyznane. Nie jest również możliwe przyznanie wnioskodawcom działki zamiennej, bowiem oddanie w użytkowanie wieczyste działki pod budowę domu jednorodzinnego jest formą ustalenia odszkodowania.

Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji odwołanie złożyli następcy prawni byłych współwłaścicieli nieruchomości – E. G., Z. G. i M. P. oraz J. K. w imieniu byłego współwłaściciela A. O. wnosząc o jej uchylenie i przyznanie odszkodowania. W odwołaniu zgłosili zarzut, iż odmowa odszkodowania jest niezgodna z obowiązującymi aktualnie zasadami sprawiedliwości społecznej. Poza tym, powołały się na wydawane już w pierwszej instancji w latach 1983 i 1987 decyzje ustalające odszkodowanie za tę nieruchomość, a które były uchylane w wyniku rozpatrzenia odwołań przez organ II instancji, lecz nie z tego względu, iż odszkodowanie nie przysługuje.

Po rozpoznaniu odwołań, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości o powierzchni [...] m², położonej w W. przy ulicy [...], oznaczonej hipotecznie jako [...], oraz za budynki znajdujące się na powyższym gruncie.

Wojewoda uznał, iż istotnie przedmiotowy budynek i działka nie spełniają przesłanek z art. 215 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc organ pierwszej instancji zasadnie wywiódł, że odszkodowanie którego domagają się skarżący nie przysługuje. Powołane w odwołaniu decyzje, które zostały wydane w tej sprawie nie podlegają ocenie w niniejszym postępowaniu. Przepisy art. 215 ust. 2 w/w ustawy przewidują jedynie możliwość ustalenia odszkodowania za dom jednorodzinny, który przeszedł na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę niezabudowaną, która przed wejściem w życie w/w dekretu z dnia 26.10.1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu

5 kwietnia 1958 r. Wojewoda zaznaczył, iż w myśl zaprezentowanego stanowiska doktryny (D. Kozłowska, E. Mzyk - Grunty, Warszawskie, Wydanie II, Zielona Góra 2000) odszkodowanie za grunt zabudowany domem jednorodzinnym - lub jakimkolwiek innym - nie przysługuje).

W tej sytuacji, organ II instancji powołaną wyżej decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2005 r. jako prawidłową utrzymał w mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. G. i Z. G. wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem. Powoływali się na fakt wydania wcześniej decyzji ustalających odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Ponadto, uznali oni wykładnię w/w art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami dokonaną przez organy administracji za niezgodną z celem tego przepisu i dokonaną w sposób sprzeczny z ich uzasadnionym interesem.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art.13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny nie jest kolejną instancją odwoławczą od ostatecznej decyzji administracyjnej a - jak wspomniano wyżej - ocenia ten akt pod względem legalności. Należy także podkreślić, że stosownie do treści art.134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że oceniając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem, Sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Decyzje te zostały wydane bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 7, 77 i 80 kpa.

Obecnie kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z dnia

26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy reguluje art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Dz. U. Nr 46 poz. 543 ze zm.) zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane tylko za:

1) gospodarstwo rolne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania tym gospodarstwem po 5 kwietnia 1958 r.,

2) dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu

5 kwietnia 1958 r.,

3) działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu (a więc przed 21 listopada 1945 r.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli były właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Odnośnie odszkodowania za dom jednorodzinny znajdujący się na przedmiotowej działce, to organy I i II instancji dokonały prawidłowych ustaleń, że przeszedł on na własność Skarbu Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r., zatem odszkodowanie za niego nie przysługuje.

Z powołanego przepisu nie wynika jednak, jak to przyjął Prezydent W. i czego nie zakwestionował Wojewoda [...], że przedmiotem postępowania o odszkodowanie może być wyłącznie działka niezabudowana. Z treści art. 215 ust. 2 w/w ustawy nie można wyprowadzić takiej przesłanki, wynika z niego, iż konieczne jest tylko wykazanie, że nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, nie jest natomiast istotne, czy była zabudowana.

Tak więc do przyznania odszkodowania za działkę potrzebne jest łączne zaistnienie dwóch przesłanek:

- działka mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne,

- poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Tych istotnych elementów organy nie wyjaśniły i nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania wyjaśniającego. Organy w ogóle nie zajmowały się kwestią, czy przedmiotowa działka mogła być przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne w planach zagospodarowania przestrzennego – mimo treści pisma z dnia [...] grudnia 1997 r. Urzędu Rejonowego w W. z którego wynika, że z ogólnego planu zabudowania W. zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych dnia [...].VIII.1931 r. w/w nieruchomość znajduje się na terenie przeznaczonym pod zabudowę zwartą o [...] kondygnacjach, [...]% powierzchni zabudowania i oznaczona jest kolorem [...].

Organy nie wyjaśniły także, kiedy właściciele lub ich następcy prawni, zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką. Należało przy tym uwzględnić, że "faktyczna możliwość władania nieruchomością" o jakiej mowa w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 1998 r. IV SA 311/96 LEX nr 45948).

Ponieważ organy nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności niezbędnych do wydania prawidłowej decyzji, dlatego też Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2005 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit a i c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr.152 poz. 1270 ze zmianami), orzekł jak w sentencji wyroku.