Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 174/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5b, art. 28
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3 ust. 1 pkt 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Ścibor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 lutego 2022 r. nr 180/2022 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje radcy prawnemu I. S.-M. kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), która obejmuje VAT, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ) odmówił T. P. (skarżący) umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 23.949,02 zł, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za czas od listopada 2014 r. do maja 2017 r. 11.064,68 zł;

- ubezpieczenia zdrowotne za czas od listopada 2014 r. do maja 2017 r. 12.484,12 zł;

- Fundusz Pracy za czas od listopada 2016 r. do maja 2017 r. 400,22 zł.

W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że skarżący wystąpił o umorzenie wymienionych należności z tytułu składek, powołując się na brak majątku, oszczędności i źródeł dochodów. Skarżący argumentował również, że nie pracuje. Na utrzymaniu ma żonę i dwoje małoletnich dzieci. Z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Prowadzone wobec niego egzekucje komornicze zostały umorzone z powodu bezskuteczności. Jest zadłużony z tytułu kredytów, pożyczek, grzywien i kosztów sądowych. Obecnie odbywa karę półtora roku pozbawienia wolności. Zdaniem skarżącego, w tej sytuacji konieczność spłaty zadłużenia z tytułu wymienionych we wniosku składek doprowadzi go do skrajnego ubóstwa.

Odnosząc się do oczekiwań skarżącego, organ przede wszystkim tłumaczył, że skarżący prowadził działalność gospodarczą do 16 maja 2017 r., ale nie płacił składek. W następstwie organ ma ustawowy obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie.

Następnie organ stwierdził, że omawiane należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Bieg pięcioletniego terminu przedawnienia został zawieszony w trybie art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.1009 ze zm. - u.s.u.s.) od doręczenia tytułów wykonawczych, co nastąpiło 1 marca 2016 r. Postępowanie egzekucyjne nadal trwa.

Według ustaleń organu, skarżący pozostaje w związku małżeńskim. Ma dwie córki. Żona skarżącego podlega ubezpieczeniu z tytułu umowy o pracę oraz jako wspólnik jednoosobowej spółki. Rodzina skarżącego ponosi koszty utrzymania w wysokości 1.100 zł miesięcznie (czynsz 600 zł, opłaty eksploatacyjne 300 zł, inne wydatki 100 zł, koszty leczenia 100 zł). Skarżący nie ponosi żadnych kosztów utrzymania w związku z pozbawieniem wolności. Jego zadłużenie wobec innych wierzycieli stanowi kwotę rzędu 158.000 zł. Jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowych o powierzchni 0,1900 ha położonych w gminie K. oraz lokalu mieszkalnego o powierzchni 35 m˛ położonego w K. Na nieruchomościach skarżącego ustanowiono zabezpieczenia hipoteczne na rzecz innych wierzycieli.

W tych okolicznościach organ przyjął, że nie zaistniały przesłanki umorzenia należności składkowych zawarte w art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 - rozporządzenie MGPPS). W ocenie organu, obecne położenie życiowe oraz materialne skarżącego nie nosi cech ubóstwa i ma charakter przejściowy. Pozbawienie wolności jest okolicznością przemijającą. Natomiast wiek skarżącego daje perspektywę osiągania przychodów i spłaty należności wobec organu.

W dalszej kolejności organ motywował, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. ma obowiązek domagać się od skarżącego zapłaty składek w trybie egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte 1 marca 2016 r. W jego ramach zajęto rachunek bankowy. Nie doszło do wyegzekwowania całości należności, ale jednocześnie postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne i dlatego nie zostało zakończone. "(...) Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. (...) Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. (...)"

Zdaniem organu, nie należy pomijać, że środki finansowe pochodzące ze składek służą całemu społeczeństwu. Z tego względu organ nie jest uprawniony do dowolnej rezygnacji z przymusowego dochodzenia od skarżącego omawianych należności.

Organ zwrócił również uwagę na przysługujące mu ustawowe uprawnienie do ustanowienia zabezpieczeń, przypadających mu należności, na majątku dłużnika.

Skarżący nie zgodził się z decyzją organu. W skardze do sądu zarzucił organowi naruszenie:

- art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2022.2000 ze zm. - K.p.a.) przez przyjęcie, że to skarżący ma wykazać organowi okoliczności, uzasadniające wniosek o umorzenie należności z tytułu składek;

- art. 10, art. 73 § 1 K.p.a., bowiem skarżący nie miał możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i przedstawienia własnego stanowiska w sprawie; nie został doprowadzony do organu, a organ nie udostępnił mu akt w Areszcie Śledczym w L.;

- art. 78 § 1 K.p.a. z tego powodu, że organ nie uwzględnił wniosków dowodowych skarżącego;

- art. 24 u.s.u.s., gdyż należności z tytułu składek objęte wnioskiem o umorzenie uległy przedawnieniu;

- art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5, pkt 6, ust. 3a u.s.u.s. ze względu na pominięcie, że skarżący nie ma możliwości podjęcia pracy, nie ma dochodów ani majątku, w rezultacie komornik sądowy stwierdził bezskuteczność egzekucji, a spłata zadłużenia wobec organu spowodowałaby zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny.

W następstwie skarżący domagał się: - uchylenia zaskarżonej decyzji; - umorzenia należności z tytułu składek zgodnie z jego wnioskiem; - prowadzenia dowodów pominiętych przez organ, a w szczególności uzyskania wszystkich postanowień komornika sądowego o umorzeniu postępowań egzekucyjnych z powodu bezskuteczności; - doprowadzenia na termin rozprawy; - ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

W uzasadnieniu formułowanych zarzutów i wniosków skarżący przede wszystkim podkreślił, że podczas pobytu w Areszcie Śledczym w L. jego zadłużenie staje się coraz wyższe, a jednocześnie jest pozbawiony źródeł dochodów. Wbrew stanowisku organu, nie istnieje majątek, pozwalający na prowadzenie egzekucji. Tym samym skarżący nie jest w stanie zapłacić należności składowych dochodzonych przez organ.

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Na mocy postanowienia z 24 marca 2022 r. sygn. I SPP/Lu 32/22 skarżący uzyskał prawo pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego, który reprezentował skarżącego w niniejszym postępowaniu sądowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu nie jest zgodna z prawem.

Jak stanowi art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1).

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe (Dz.U.2020.1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b).

Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy (art. 28 ust. 5).

W przypadku gdy nastąpiło wyrejestrowanie płatnika składek oraz ubezpieczonych, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 28 ust. 5a).

W przypadku gdy dłużnik zmarł, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym datę zgonu dłużnika (art. 28 ust. 5b).

W przypadku, o którym mowa w ust. 5a i 5b, Zakład nie wydaje decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (art. 28 ust. 5c).

Przepisu ust. 3 pkt 4b nie stosuje się do składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, chyba że jest on jednocześnie płatnikiem składek (art. 28 ust. 6).

Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 1 rozporządzenia MGPPS, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., określa ono szczegółowe zasady umarzania przez Zakład należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek.

Według § 3 rozporządzenia MGPPS, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1).

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2).

Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3).

W celu rzetelnego rozpatrzenia i prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie zgodnie z wymogami określonymi w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego.

Wobec tego trzeba przypomnieć, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.).

Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.).

Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.).

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 K.p.a.).

Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).

W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (art. 79a § 1 K.p.a.).

Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).

Sąd jest zdania, że z perspektywy przytoczonego stanu prawnego i twierdzeń oferowanych przez skarżącego organ dotychczas nie przeprowadził wyczerpującego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego. Nie rozpatrzył istoty sprawy w sposób bezstronny. W następstwie przedstawił wybiórczą i dowolną argumentację.

Z jednej strony organ przyjął, że sytuacja życiowa, materialna skarżącego daje perspektywę przymusowej zapłaty należności z tytułu składek wymienionych we wniosku o umorzenie. Z drugiej zaś w żaden sposób nie wytłumaczył dlaczego zatem egzekucja tych należności prowadzona od 2016 r., a więc przez kilka lat, nie przyniosła efektów.

Organ nie omówił jak dokładnie przebiegało postępowanie egzekucyjne, poczynając od marca 2016 r., a w szczególności, w jakich odstępach czasu były stosowane środki egzekucyjne i z jakim skutkiem. Nie przedstawił żadnego materiału dowodowego, obrazującego tok i skuteczność egzekucji, mającej za przedmiot należności z tytułu składek objęte wnioskiem skarżącego o umorzenie.

Ponadto organ wymienił z majątku skarżącego udziały w nieruchomościach, ale w żaden sposób nie wytłumaczył, z jakich konkretnych przyczyn faktycznych i prawnych do tych składników majątkowych nie została skierowana egzekucja; czy miały miejsce obiektywne przeszkody i o jakim charakterze; czy też zaistniała sytuacja, w której organ był zainteresowany jedynie formalnym utrzymaniem postępowania egzekucyjnego w toku.

Co więcej, organ całkowicie przemilczał argument skarżącego, nawiązujący do umorzenia postępowań egzekucyjnych przez komornika sądowego właśnie ze względu na ich bezskuteczność, na brak majątku. Organ tych twierdzeń skarżącego nie zweryfikował, nie ocenił ich znaczenia na gruncie faktów i przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.

W świetle powyższego organ nie wyjaśnił istoty sprawy w zakresie dotyczącym przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s., a ściślej na czym w realiach rozpatrywanej sprawy miałaby polegać obiektywnie rozumiana celowość, skuteczność jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Organ przedstawił swoje wnioski bez jakiegokolwiek nawiązania do konkretnego materiału dowodowego i konkretnych ustaleń faktycznych.

Aspekt analizowanej sprawy odnoszący się do postępowania egzekucyjnego jest również ważny z punktu widzenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek. W art. 24 ust. 5b u.s.u.s. ustawodawca zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności składkowych powiązał z podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do ich wyegzekwowania. Jednak nie może ulegać wątpliwości, że omawiana przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia obejmuje swoim zakresem wyłącznie egzekucję prowadzoną zgodnie z zasadami zawartymi w art. 6 § 1 i art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2022.479 ze zm.), a więc egzekucję, która jest rzeczywiście prowadzona i która ma realny cel. Natomiast poza zakresem rozważanej przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek pozostaje sytuacja, w której wierzyciel i organ egzekucyjny utrzymują stan postępowania egzekucyjnego w toku przez lata w sposób wyłącznie formalny. Rzecz wymaga od organu konkretnych ustaleń na płaszczyźnie faktów i rzetelnej analizy na płaszczyźnie prawa. Innymi słowy, organ powinien (w rozumieniu obowiązku) wykazać, że nie korzysta z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w sposób instrumentalny, pozbawiony związku z istotą i celami postępowania egzekucyjnego w administracji.

Trzeba również zauważyć, że organ powołał się na przyznane mu uprawnienie do zabezpieczenia należności z tytułu składek przez ustanowienie hipoteki bądź zastawu, stosownie do art. 24 ust. 5 u.s.u.s., ale nie wykazał, aby w realiach tej konkretnej sprawy takie zabezpieczenia miały zostać wdrożone w odniesieniu do majątku skarżącego.

Na zakończenie tej części rozważań prawnych należy zatrzymać się na jeszcze jednej kwestii. Otóż organ w kontekście art. 24 ust. 5b u.s.u.s. wymienił doręczenie tytułów wykonawczych w marcu 2016 r. Całkowicie przemilczał przy tym, że wniosek skarżącego o umorzenie obejmował należności z tytułu składek za czas następujący także po marcu 2016 r. Oznacza to, że nie wszystkie należności składkowe mogły być objęte tytułami wykonawczymi doręczonymi skarżącemu - według twierdzeń organu - w marcu 2016 r.

Niezależnie od omówionych wyżej kluczowych zaniechań organu, sąd ocenia, że organ dowolnie odniósł się do sytuacji rodzinnej, a w następstwie i materialnej skarżącego. Dowolnie bowiem odstąpił od rozważenia sytuacji życiowej, materialnej żony skarżącego. Ograniczył się do odnotowania, że żona skarżącego podlega ubezpieczeniu z tytułu umowy o pracę oraz jako wspólnik jednoosobowej spółki. Nie zobowiązał skarżącego do przedstawienia konkretnych okoliczności i dowodów czy choćby źródeł dowodowych, obrazujących stan majątkowy i dochody żony skarżącego, a w szczególności z czego żona skarżącego miałaby sama utrzymywać rodzinę założoną ze skarżącym. Z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek nie ma znaczenia, w jakim ustroju majątkowym pozostają małżonkowie. Ważna jest natomiast rzeczywista sytuacja życiowa i materialna obojga małżonków, a w szczególności, jakimi środkami finansowymi, zasobami majątkowymi i perspektywami w tym zakresie dysponuje każde z małżonków na potrzeby zaspokojenia potrzeb tworzonej przez nich rodziny. Jak wynika z § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS, skarżący ma obowiązek wyczerpująco i wiarygodnie przedstawić, a organ wnikliwie i wszechstronnie przeanalizować sytuację nie tylko samego skarżącego, ale także jego rodziny rozumianej zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia MGPPS.

Organ dowolnie pominął istotną niespójność dotychczasowych ustaleń. Z jednej strony organ przyjął, że skarżący nie ma dochodów. Z drugiej, że rodzina skarżącego ponosi stałe wydatki rzędu 1.100 zł miesięcznie. Nie zobowiązał skarżącego do wyczerpującego i wiarygodnego wykazania źródeł środków finansowych na te systematyczne wydatki rzędu kilkunastu tysięcy złotych w skali roku. Nie przeanalizował czy taka wysokość koniecznych wydatków rodziny skarżącego jest wiarygodna w świetle logiki i doświadczenia życiowego, w tym danych statystycznych, a także informacji od organów świadczących pomoc społeczną o ewentualnym wspieraniu rodziny skarżącego. W tym stanie sprawy organ miał obowiązek wnikliwie i rzetelnie rozważyć: - po pierwsze kto łoży na utrzymanie rodziny skarżącego, jakie są źródła tych środków finansowych; - po drugie czy rodzic, który sam opiekuje się dwójką małoletnich dzieci, realnie jest w stanie zaspokoić konieczne potrzeby związane z mieszkaniem, żywnością, lekarstwami, środkami czystości, podstawowym ubraniem, obuwiem za 1.100 zł miesięcznie, czy w takiej sytuacji niezbędne są świadczenia w ramach pomocy społecznej i czy rodzina skarżącego korzysta z tego rodzaju świadczeń.

Także w tym zakresie organ miał obowiązek wezwać skarżącego do udzielenia wyczerpujących wyjaśnień i przedstawienia organowi konkretnych dowodów bądź choćby źródeł dowodowych. Dotychczas organ takich działań nie podjął, a z kolei skarżący nie zaoferował organowi wszystkich niezbędnych informacji. Dla ułatwienia skarżącemu udzielenia ścisłej i wyczerpującej odpowiedzi - adekwatnej do okoliczności istotnych dla rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek zgodnie z prawdą obiektywną - organ miał obowiązek konkretnie wymienić w wezwaniu kierowanym do skarżącego, jakie informacje są istotne dla oceny sytuacji życiowej i materialnej skarżącego oraz jego rodziny. Wezwanie dotychczas skierowane przez organ do skarżącego z 14 grudnia 2021 r. było zbyt ogólne. W zasadzie obejmowało przedstawienie skarżącemu stanu prawnego. Natomiast nie precyzowało zagadnień faktycznych niezbędnych do wszechstronnej analizy przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący mógł więc pozostawać w mylnym przekonaniu, że wyłącznie twierdzenia o braku dochodów, pozbawieniu wolności oraz o konieczności utrzymania rodziny dają mu prawo do umorzenia tych należności.

W podsumowaniu powyższych rozważań sąd ocenia, że dopiero po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania wyjaśniającego organ uzyska podstawy faktyczne i prawne do trafnego stwierdzenia, w jakim zakresie doszło do przedawnienia należności składkowych objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie, a następnie czy i jakie przesłanki umorzenia nieprzedawnionych należności składkowych zostały spełnione w realiach rozpatrywanego wniosku skarżącego. Z perspektywy dotychczasowych argumentów wymienianych przez strony organ powinien w szczególności skoncentrować ustalenia faktyczne i rozważania prawne na okolicznościach, do których nawiązują art. 24 ust. 5, ust. 5b, art. 28 ust. 3 pkt 5, pkt 6 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1, ust. 2 rozporządzenia MGPPS.

Bez wątpienia stosowanie przez organ wnioskowanej instytucji umorzenia zaległych składek zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu. Jednak nie oznacza to, że organ miałby być uprawniony do rozstrzygania wniosków o umorzenie w sposób dowolny. Uznanie administracyjne spełnia bowiem kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki i doświadczenia życiowego, na prawdzie obiektywnej od strony faktów oraz od strony prawa na konstytucyjnych standardach wyznaczonych przez art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483), zgodnie z którymi w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

W kontrolowanym postępowaniu administracyjnym organ skoncentrował swoją argumentację na dowolnie wybranych aspektach rozpatrywanej sprawy, pomijając przy tym inne, wynikające z twierdzeń oferowanych przez skarżącego i z obowiązującego stanu prawnego, które - obiektywnie rzecz biorąc - mogą okazać się istotne dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek.

Takie postępowanie organu świadczy o dowolności i prowadzi do konstatacji, że kontrolowana decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., które może istotnie wpływać na wynik sprawy. Bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bez odtworzenia prawdy obiektywnej we wszystkich istotnych aspektach, bez spójnego i wyczerpującego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, bez obiektywnej wykładni adekwatnych przepisów prawa - odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie spełnia kryterium zgodności z prawem.

W dalszym postępowaniu organ zastosuje się do stanowiska prawnego sądu.

Przede wszystkim wyjaśni i przeanalizuje wszystkie istotne aspekty faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy przy zastosowaniu ustawowych reguł prowadzenia postępowania administracyjnego i obiektywnej wykładni przesłanek umorzenia należności składkowych. Jednocześnie sąd podkreśla, że rezultat niniejszej sądowej kontroli legalności w żaden sposób nie przesądza (ani pozytywnie, ani negatywnie) treści przyszłego rozstrzygnięcia organu.

W świetle powyższego aktualnie zarzuty skarżącego dotyczące możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym nie miały znaczenia prawnego, nie przekładały się na wynik sprawy. Wniosek skarżącego o doprowadzenie na wyznaczony termin rozprawy sądowej był nieuzasadniony. Jak stanowi art. 91 § 1 - § 3, art. 93 pkt 1 - pkt 5, art. 107, art. 108, art. 109 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm. - P.p.s.a.) osobisty udział skarżącego w rozprawie sądowej nie był warunkiem koniecznym jej przeprowadzenia. W celu zagwarantowania skarżącemu nieograniczonego udziału w postępowaniu sądowym był on reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, który brał udział w rozprawie sądowej i przedstawił stanowisko skarżącego. Natomiast wnioski dowodowe złożone przez skarżącego dotyczyły postępowania administracyjnego, a ściślej rozpatrzenia i rozstrzygnięcia istoty sprawy, jego wniosku o umorzenie należności składkowych. W związku z tym, należy wyjaśnić, że rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej należy do organu. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organu w realizacji tych ustawowych obowiązków i prowadzenia za organ postępowania wyjaśniającego. Rola sądu polega wyłącznie na kontroli decyzji organu z punktu widzenia przepisów prawa, o czym stanowi art. 3 § 1, § 2 pkt 1 P.p.s.a.

Z tych powodów zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Sąd orzekł o przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu za pomoc prawną świadczoną z urzędu, które obejmuje VAT (razem 295,20 zł), według art. 250 P.p.s.a. oraz § 4 ust. 1, ust. 3, § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U.2019.68 ze zm.).