Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3230/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-28 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 243, art. 246 par. 2 pkt 2, art. 245 par. 3, art. 259, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 28 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za luty 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie


UZASADNIENIE

M. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej zwana "Spółką" lub "Skarżącą") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2013r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za luty 2010r.

Następnie Spółka zwróciła się z wnioskiem o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Do formularza załączyła kopię wyciągu z rachunku bankowego, bilans oraz rachunek zysków i strat. W uzasadnieniu wniosku poinformowała, że za 2012 r. poniosła stratę w wysokości 1.778.766,26 zł oraz w wyniku wprowadzenia nowych przepisów w przedmiocie podatku od gier z tytułu prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych zapłaciła ponad 46 mln zł podatku więcej niż gdyby uiszczała go na zasadach obowiązujących przed nowelizacją przepisów. Ponadto wyjaśniła, że podejmuje próby zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych, obniżając koszty funkcjonowania firmy, w tym między innymi zmniejszając liczbę zatrudnionych osób oraz wartość środków trwałych. Jednocześnie zwróciła uwagę na bardzo niekorzystne zjawisko zagrażające dalszemu istnieniu firmy polegające na spadku wskaźnika rentowności sprzedaży i kapitału własnego w porównaniu do poprzedniego okresu sprawozdawczego. Spółka wskazała, iż ponoszenie przez nią kosztów postępowania sądowego jest wydatkiem przekraczającym jej możliwości finansowe. Ponadto zaznaczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych określiła na kwotę [...] zł. Wskazała, że na rachunku bankowym posiada 17.807,08 zł.

Skarżąca, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 29 stycznia 2014r., nadesłała bilans oraz rachunek zysków i strat za 2011 r. i 2012 r. wraz z informacją dodatkową, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu CIT-8 za 2011 r. i 2012 r., wyciągi z rachunków bankowych, zapisy w rejestrze zakupów za czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2013 r., obroty i salda, konta bilansowe i wynikowe za grudzień 2013 r. Ponadto poinformowała, że nie posiada nieruchomości, a koszty działalności pokrywa ze środków bieżących.

Postanowieniem z 25 lutego 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Spółka pismem z 10 marca 2014 r., dochowując terminu ustawowego, złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwana "P.p.s.a."), poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części.

Skarżąca podkreśliła, że posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku wprowadzenia nowych przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.) mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Spółka dodała ponadto, że z uwagi na fakt, że nowe licencje nie będą wydawane, ewentualni nabywcy nie mogliby eksploatować zakupionych automatów, w związku z czym popyt na ten składnik majątku Spółki jest obecnie zerowy. Podkreśliła ponadto, że sprzedaż jej majątku miałaby charakter nieodwracalny, gdyż w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji w wyniku sądowej weryfikacji tego aktu zasądzany jest zwrot poniesionych nakładów, jednak nie jest możliwe odzyskanie posiadanego majątku trwałego.

Skarżąca na potwierdzenie swojego stanowiska powołała się na tezę postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2005 r., sygn. akt II OZ 954/05 oraz postanowienia z 6 czerwca 2008 r., I GSK 1202/07 i z 30 czerwca 2010 r., I GZ 193/10.

Skarżąca dodała jednocześnie, że z uwagi na ilość zarejestrowanych przed tut. Sądem oraz przed sądami na terenie całego kraju spraw i łączną wysokość wpisów we wszystkich sprawach, nie jest w stanie uiścić wpisu w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

W myśl art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 25 lutego 2014 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące.

Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od tej zasady. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu Państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Tak więc przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z 30 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012r., sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl dalej "CBOSA").

Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej sytuacji majątkowej. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego.

W niniejszej sprawie Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wymagalnym kosztem postępowania, na obecnym etapie jest wpis sądowy od skargi w wysokości 3.281 zł. Podkreślić jednocześnie należy, iż na Spółce ciąży ponadto obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w innych, zawisłych przed tutejszym Sądem, sprawach o sygn. akt III SA/Wa 3229/13 oraz od III SA/Wa 3231/13 do III SA/Wa 3235/13. Łączna kwota wymagalnych wpisów we wszystkich zawisłych sprawach wynosi 21.398 zł.

Podkreślenia wymaga, że rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Użyte w art. 246 P.p.s.a. określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W związku z tym strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Dokonując oceny okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej Spółki, przedstawionych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Z danych ujętych we wniosku oraz w przedłożonych dokumentach nie wynika bowiem, iż nie posiada ona środków pozwalających na sfinansowanie pełnych kosztów sądowych. Wskazać należy, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą o dużych rozmiarach i posiada znaczny majątek, o czym przekonują chociażby dane wynikające z deklaracji podatkowej CIT-8 za 2012 r., z której wynika, iż przychody netto z prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej za 2012 r. wyniosły 111.705.005,24 zł przy kosztach uzyskania przychodów w kwocie 113.249.582,91 zł. Zauważyć jednak wypada, iż po stronie kosztów uzyskania przychodów znajdują się odpisy amortyzacyjne (w kwocie 9.182.431,32 zł), które są jedynie pozycjami księgowymi, wpływającymi na ostateczny wynik finansowy, lecz realnie nie stanowią wydatku. Wprawdzie, w tym też roku Skarżąca poniosła stratę w wysokości 1.544.577,67 zł, jednakże podkreślić należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, mającym wpływ na rozliczenia podatkowe, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11; CBOSA). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 22 marca 2011r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z 19 listopada 2004r. o sygn. akt I FZ 436/04: jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy.

Podkreślić należy, że z nadesłanych przez Spółkę dokumentów wynika, iż na dzień 31 grudnia 2012 r. dysponowała ona aktywami trwałymi na kwotę 20.516.989,58 zł, należnościami krótkoterminowymi na kwotę 2.292.974,57 zł. Przychody netto ze sprzedaży Spółka oznaczyła na kwotę 111.490.974 zł, stratę z działalności operacyjnej – 1.747.632,28 zł, stratę ze sprzedaży – 987.728,59 zł. Ponadto z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż środki zgromadzone na tym rachunku wynoszą przeszło 17 tys. zł.

Jednocześnie wskazania wymaga, iż ze złożonych rejestrów zakupów za końcowe miesiące 2013 r. wynika, iż Spółka dokonywała obrotu gotówkowego znacznie przekraczającego wielkością kwoty wymaganych wpisów od skarg (przykładowo w kwotach 149.667,21 zł, 123.385,60 zł, 133.086 zł, 178.350 zł, 133.086 zł, 296.541,19 zł, 1.151.280 zł, 324.777,16 zł, 122.499 zł, 202.089 zł; 246.000 zł, 122.499,99 zł, 113.603,19 zł).

Zauważyć również należy, że nadesłany do spraw o sygn. akt III SA/Wa 2185/13 – III SA/Wa 2191/13 (wpis sądowy od skarg w tych sprawach został uiszczony) rachunek zysków i strat sporządzony na dzień 31 lipca 2013r. wskazuje, że Skarżąca za pierwsze półrocze 2013r. uzyskała przychód 41.779.910,00 zł, natomiast strata wyniosła 2.561.868,81 zł, przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości 43.739.778,81 zł. Natomiast z przedłożonych do tych spraw deklaracji VAT-7 wynika, że Spółka wykazała podstawę opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju, zwolnione od podatku: w styczniu 2013 r. – 8.241.856,00 zł, w lutym – 7.123.745,00 zł, w marcu – 7.121.641,00 zł, w kwietniu – 7.013.114,00 zł oraz w maju 2013 r. – 6.200.313,00 zł. W kwietniu 2013r. Spółka ponadto wykazała podstawę opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju, opodatkowane stawką 22% albo 23% w kwocie 125.000 zł. Ponadto jak wynika, z przedstawionego w tych sprawach bilansu sporządzonego na 31 lipca 2013r. Skarżąca posiada środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie 11.598.931,00 zł.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Spółka nie wykazała, iż grozi jej sugerowana w składanych przez nią pismach niewypłacalność, ponieważ przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę i uzyskiwaniu znacznych przychodów w zupełności wystarczających na pokrycie wymagalnych w sprawie kosztów sądowych. Spółka dysponuje także majątkiem trwałym o znacznej (kilkumilionowej) wartości oraz przychodami, także o znacznej wartości, co wynika ze złożonych przez nią dokumentów (rachunek zysków i strat, bilans) oraz z oświadczenia o stanie majątkowym.

Ponadto zauważyć należy, że Skarżąca prowadząc działalność gospodarczą należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie. Istotne jest zatem to, że Spółka uzyskuje przychody z działalności i kształtują się one na znacznym poziomie.

Trudno zatem przyjąć, że Skarżąca – przy tak wysokich przychodach i dużym majątku – nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym przezeń sporem sądowym. W tej sytuacji w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia odnotowany ujemny wynik działalności gospodarczej.

Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z 1 sierpnia 2013r. o sygn. akt I FZ 327/13 NSA stwierdził m.in., że nie można stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania.

W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 lutego 2014 r. Skarżąca podniosła, że posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku wprowadzenia nowych przepisów ustawy o grach hazardowych mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Dodatkowo podkreśliła, że sprzedaż majątku Spółki miałaby charakter nieodwracalny.

Sąd, odnosząc się do powyższego stwierdził, że nawet, jeżeliby przyjąć – jak twierdzi Spółka – że automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku nie mogą zostać spieniężone z uwagi na brak popytu na tego rodzaju ruchomości, to zauważyć należy, że wskazywane automaty nie są jedynym majątkiem ruchomym Skarżącej. Dokumenty zebrane w sprawach ze skarg wniesionych przez Skarżącą wskazują, że do środków trwałych Spółki zalicza się także inne maszyny i urządzenia techniczne oraz środki transportu (por. postanowienia NSA z 30 stycznia 2014r., sygn. akt II FZ 1649/13 i II FZ 1477/13). W takiej sytuacji trudno podzielić argumentację Spółki, że nie posiada ona możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu z posiadanego majątku.

W kontekście powyższych ustalonych okoliczności należy uwzględnić, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, dostępne CBOSA).

W związku z powyższym uznać należy, iż wysokość osiąganych przez Skarżącą przychodów, wartość posiadanego majątku oraz wartość środków, jakimi Spółka w ostatnim okresie obracała, w porównaniu z wysokością należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi w wysokości 3.281 zł, czyni nieuzasadnionym twierdzenia Spółki, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Wbrew twierdzeniom Spółki istniała możliwość wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Oceny możliwości płatniczych Spółki nie zmienia również fakt, że jest ona stroną także w innych, zawisłych przed tut. Sądem sprawach, z czym również wiąże się obowiązek poniesienia należnych wpisów, których łączna wysokość wynosi ponad 21 tysięcy zł, albowiem wszelkie wydatki znajdują pokrycie w zgromadzonym przez Spółkę majątku, którego wartość wielokrotnie przewyższa łączną sumę tychże kosztów.

Reasumując, analiza sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącej w 2012r. i w 2013r. daje podstawę do przyjęcia, że Skarżąca z uwagi na wysokie przychody oraz posiadanie majątku znacznych rozmiarów, powinna dysponować środkami pozwalającymi jej na uiszczenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż w 2013r. Skarżąca kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej, zaś wedle zapisów znajdujących się w jej bilansie sporządzonym na dzień 31 lipca 2013r. posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w kwocie 11.598.931,00 zł.

Trudno zatem przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak wysokiej wartości, a ponadto regularnie dysponowała znacznymi środkami pieniężnymi na rachunku bieżącym nie jest w stanie wygospodarować kwoty, która na danym etapie postępowania obejmuje wpis od skargi w kwocie 3.281 zł, a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić. Dodatkowo należy podkreślić, że strona wnosząca skargę do sądu powinna liczyć się z koniecznością uiszczenia wpisu sądowego. Zdaniem Sądu Skarżąca mogła poczynić stosowne oszczędności w swoich wydatkach miesięcznych pozwalające na uiszczenie wpisu sądowego. Decydując się na wszczęcie postępowania sądowego Skarżąca powinna przewidywać konieczność ponoszenia kosztów z tym związanych i nie może, jeżeli ma możliwości zgromadzenia wymaganych należności, choćby w wyniku przedsięwzięcia oszczędności, oczekiwać, że zostaną one zapłacone z budżetu sądu (por. postanowienie NSA z 26 października 2004 r. sygn. OZ 510/04, CBOSA).

W związku z powyższym Sąd uznał, że Skarżąca nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Sąd, mając na uwadze całość przedstawionej wyżej argumentacji na mocy art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 259 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.