Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 576/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 17a, art. 7 ust. 5, art. 10, art. 11a, art. 20, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Bożena Popowska Protokolant Sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 marca 2009 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżona decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] 2. uchyla decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] 3. określa, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski /-/ E. Makosz-Frymus WSA/wyr.1-sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. (data prezentaty) złożonym na urzędowym formularzu w Biurze Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miejskiego w [...], K. G. zwróciła się o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu: opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego i samotnego wychowywania dziecka. Wniosek opatrzono stosownymi dokumentami. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) Prezydent Miasta [...] (dalej Prezydent Miasta), przyznał Stronie, na okres zasiłkowy od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r., wnioskowane świadczenia: zasiłek rodzinny, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od 1 września 2007r. do 15 sierpnia 2008 r. i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r.

Dnia 15 lipca 2008 r. (data prezentaty) K. P. (d. G.) złożyła, na swój wniosek oświadczenie, w trybie art. 75 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. 98/00/1071 ze zm.- dalej kpa), że Jej córka została uznana przez R. P. przed Kierownikiem USC w dniu [...] marca 2008 r. r.; dnia [...] czerwca 2008 r. zawarła związek małżeński z R. P. i że zobowiązuje się dostarczyć w ciągu 14 dni "zawiadomienie o dochodach męża za 2006 r., dokumenty do utraty dochodu męża za 2006 r. oraz zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za pierwszy pełen miesiąc". Nadto Strona oświadczyła, że została poinformowana, że niedostarczenie w/w dokumentów spowoduje odmowę świadczenia rodzinnego. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się oryginał odpisu zupełnego aktu urodzenia córki Strony (data urodzenia: [...] marca 2007 r.), a wydany dnia [...] 2008 r. z adnotacją o wzmiance dodatkowej – oświadczeniu złożonym przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego, że dziecko, którego dotyczy niniejszy akt – córka Strony – zostało uznane przez ojca R. P., nazwisko rodowe P., w dniu [...] marca 2008 r.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 3 pkt 17a, art. 7 ust. 5, art. 8, art. 10, art. 11a, art. 20, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. 139/06/992 ze zm.- dalej uśr bądź ustawa o świadczeniach rodzinnych), art. 104, art. 108, art. 163 kpa uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] r. przyznającą świadczenie i odmówił z dniem [...] marca 2008 r. prawa do zasiłku rodzinnego i obu dodatków. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu napisano, że na podstawie art. 32 ust. 1 uśr organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W decyzji przyznającej świadczenie Stronę pouczono, zgodnie z art. 25 ust. 1 uśr o konieczności niezwłocznego poinformowania o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, jednak Strona nie zawiadomiła o fakcie uznania Córki przez Jej ojca, w dniu [...] marca 2008 r. O zmianie sytuacji, jak i o zawarciu małżeństwa, Strona poinformowała dopiero dnia [...] lipca 2008 r. Z akt administracyjnych sprawy wynika przy tym, że Strona nie występowania do sądu o ustalenie alimentów na Córkę. Do dnia zawarcia związku małżeńskiego Strona była osobą samotnie wychowującą dziecko, zgodnie z definicją art. 3 pkt 17a uśr. Zgodnie z art. 7 pkt 5 uśr zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że:

a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje,

b) ojciec dziecka jest nieznany,

c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone,

d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka;

Ponieważ świadczenie alimentacyjne na Córkę nie zostało zasądzone, zasiłek rodzinny nie przysługuje Stronie od dnia uznania dziecka przez ojca. W przypadku braku prawa do zasiłku rodzinnego, zgodnie z art. 8 uśr nie przysługują dodatki do zasiłku. Nadając rygor natychmiastowej wykonalności organ kierował się tym, że oczekiwanie na termin, w którym decyzja stanie się ostateczna, spowodowałoby wypłacenie Stronie świadczeń za miesiąc [...] 2008 r.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 20, art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 30 ust. 5 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 104 kpa, orzekł o obowiązku zwrotu zasiłku rodzinnego i dodatków przyznanych decyzją własną z dnia [...] r. za okres od dnia 01 kwietnia 2008 r. do dnia 30 czerwca 2008 r., określając łączną kwotę do zwrotu 1.894,00 zł z odsetkami. W uzasadnieniu decyzji powtórzone zostały argumenty zawarte w decyzji odmownej z dnia [...] r. Nadto organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się, między innymi świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr).

W odwołaniu od decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku Strona napisała, że dwukrotnie, w towarzystwie swego ojca, w siedzibie organu uzyskała informację, że dodatek do zasiłku przysługuje matce samotnie wychowującej dziecko do czasu zawarcia związku małżeńskiego. Nie została pouczona, że na skutek uznania dziecka ten dodatek nie przysługuje.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej Kolegium), na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] 2008 r. W uzasadnieniu napisano, że w decyzji przyznającej świadczenie rodzinne pouczono Stronę o treści art. 25 uśr, który stanowi, że w przypadku wystąpienia zmian (w roku 2007 i 2008) w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba uprawniona do świadczeń jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. O tym obowiązku Strona została także pouczona we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji, decyzją z dnia [...] r. dokonał weryfikacji uprawnień Strony do przyznanego świadczenia i strona nie kwestionowała tego rozstrzygnięcia. Osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu, łącznie z ustawowymi odsetkami.

Pismem z dnia [...] r. (data nagłówkowa pisma) Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca wskazała, że dochody Jej i męża nie przekraczają pułapu, który zezwala na przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Do skargi załączyła zaświadczenie o dochodach męża z trzech miesięcy – od dnia [...] r.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

Materialnoprawną podstawą decyzji ocenianych w tym postępowaniu sądowo-administracyjnym jest ustawa o świadczeniach rodzinnych. Zaskarżona została decyzja utrzymująca w mocy decyzję orzekającą obowiązek zwrotu pobranych świadczeń, ale w ocenie Sądu w niniejszej sprawie koniecznym było również orzekanie w głąb sprawy. Decyzja z dnia [...] r. nr [...] uchylająca decyzję przyznającą świadczenie i odmawiająca przyznania świadczenia, mieści się w granicach danej sprawy – istnieje tożsamość sprawy administracyjnej.

Bezspornie w chwili składania wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego Skarżąca była osobą samotnie wychowującą dziecko. Spór nie dotyczy też zasadności przyznania świadczeń. Również bezsporne jest to, że dnia [...] r., w trakcie pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, obecny mąż skarżącej uznał córkę, a w 3 miesiące później ([...] r.), ciągle w trakcie pobierania przez Skarżącą świadczeń w tym samym okresie zasiłkowym, zawarł związek małżeński z matką dziecka. Bezsporny jest wreszcie i ten fakt, że to Skarżąca poinformowała organ administracji o zawarciu małżeństwa i wcześniejszym uznaniu dziecka przez męża.

W skład rodziny Skarżącej, w rozumieniu art. 3 pkt 16 uśr, wchodzą od dnia [...] r. w sumie 3 osoby: Skarżąca, córka i mąż Skarżącej. Przed dniem [...] r. rodzina składała się tylko z dwóch osób: Skarżącej i córki. Ustawodawca zdefiniował w słowniczku zawartym w art. 3 uśr pojęcia, które na tle tej ustawy należy w ten właśnie sposób rozumieć. Organy obu instancji nie dostrzegły, że czym innym jest zmiana składu rodziny, a czym innym uzyskanie dochodu przez członka rodziny.

W oparciu o art. 3 pkt 16 uśr, określający definicję rodziny i mając na uwadze materiał zgromadzony w sprawie, należy stwierdzić, że skład rodziny Skarżącej uległ zmianie dopiero dnia [...] r. (rodzina powiększyła się o jedną osobę - męża Skarżącej). Zmiany osobowe w składzie rodziny miały oczywiście odbicie w dochodzie rodziny- inny był dochód rodziny przed [...] r. gdy w jej skład wchodziła tylko Skarżąca i Jej córka, a inny, gdy członkiem rodziny został obecny mąż Skarżącej.

Ustawodawca w słowniczku, w art. 3 pkt 2 uśr określił, że przez dochód rodziny rozumie się przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zakres kognicji organów obu instancji określa norma prawa materialnego. Treść oświadczenia Skarżącej z dnia [...] r. – w zakresie w jakim Skarżąca zobowiązywała się do dostarczenia organowi zaświadczeń dotyczących dochodu męża za rok 2006 – pozwala przyjąć, że intencją organu I instancji było ponowne ustalenie dochodu rodziny za rok 2006 (rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy). Z tego zamiaru organ I instancji wycofał się jednak, nie podając zresztą przyczyn tego wycofania. Tymczasem w roku 2006 obecny małżonek Skarżącej nie należał do rodziny Skarżącej w rozumieniu art. 3 pkt 16 uśr i brak podstawy materialnoprawnej, by doliczać Jego dochód do dochodu rodziny, w rozumieniu art. 3 pkt 2 uśr.

Zmiana składu osobowego rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 uśr, w trakcie okresu zasiłkowego (art. 3 pkt 10), nie może być utożsamiania z uzyskaniem dochodu (art. 3 pkt 24 uśr i § 18 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne - Dz. U. 105/05/881 zm. 116/05/976, 58/06/401, 114/07/783) i nie może skutkować zmianą lub uchyleniem ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, na podstawie art. 32 ust. 1 uśr, z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej rodziny. Ewentualne skutki zmiany składu osobowego rodziny, mające wpływ na zmianę sytuacji dochodowej rodziny, mogą być - proporcjonalnie do okresu, w jakim dochody te wpływają na sytuację dochodową rodziny - uwzględnione w postępowaniu o prawo do świadczeń rodzinnych na nowy okres zasiłkowy - w zakresie o którym mowa w art. 3 pkt 2 uśr.

Na marginesie Sąd wskazuje, w przypadku wniosku o prawo do świadczeń rodzinnych na nowy okres zasiłkowy, że słuszne wydaje się jedynie takie obliczenie dochodu rodziny, w którym dochód obecnego męża Skarżącej zostałby uwzględniony jedynie w wysokości, w jakiej został uzyskany przez niego po [...] r. (odpowiednio- wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia: 18 stycznia 2007 r.- IV SA/Po 63/06; 8 marca 2007 r.- IV SA/Po 110/06 ; odpowiednio - na tle art. 3 pkt 23 uśr - wyrok WSA w Warszawie z 20 marca 2007 r. - I SA/Wa 234/07).

W ocenie Sądu zatem, z powodów przedstawionych powyżej nieuzasadnione było odmawianie Skarżącej przyznanego prawa zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. Odnośnie dodatków do zasiłku rodzinnego Sąd również ocenia działania organu za nieuzasadnione i nie mające oparcia w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Sąd nie podziela argumentacji organu I instancji.

W wyroku z dnia 18 maja 2005 r. sygn. K 16/04 (dalej wyrok TK z dnia 18 maja 2005 r.) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- art. 3 pkt 17 w brzmieniu pierwotnym jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji i z art. 27 Konwencji. Trybunał Konstytucyjny, z uwagi na zakres wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, rozważał w sprawie K 16/04 niezgodność z wzorcami kontroli pierwotnego brzmienia art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle przepisów regulujących instytucje: dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka (art. 8 pkt 4 i art. 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych) i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania (art. 8 pkt 3 i art. 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie wskazał, że definicja "samotnego wychowywania dziecka", zawarta w art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w pierwotnym brzmieniu, narusza art. 71 ust. 1 Konstytucji przez przyznanie pomocy materialnej wypłacanej ze środków publicznych tylko części rodzin i to wyodrębnionej według kryteriów nieodpowiadających wymaganiom określonym w art. 71 ust. 1 Konstytucji. Art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych [w pierwotnym brzmieniu] narusza nakaz równego traktowania, będący emanacją zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych [w pierwotnym brzmieniu] narusza art. 18 Konstytucji przez faktyczne osłabienie więzi między rodzicami a dziećmi oraz między małżonkami.

Kolejne uregulowania tej materii - w szczególności art. 3 pkt 17 w brzmieniu obowiązującym od dnia 01 czerwca 2005 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.; jak i art. 3 pkt 17a "Ilekroć w ustawie jest mowa o: [...] osobie samotnie wychowującej dziecko- oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem", nie różnią się w zakresie treści normatywnej. W istocie bowiem doszło jedynie do przeredagowania przepisu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że realizacja wyroku TK z dnia z dnia 18 maja 2005 r. była jedynie pozorna, a polegała na wprowadzeniu do ustawy o świadczeniach rodzinnych przepisu odmiennie brzmiącego, ale implikującego analogiczne normy prawne, jak jego niekonstytucyjna wersja pierwotna ( cz. III pkt 4.4 uzasadnienia wyroku TK z dnia 23 czerwca 2008 r.- P 18/06 (OTK-A 5/08/83- dalej wyrok TK z dnia 23 czerwca 2008 r.).

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

I. art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U 86/05/732, zm. 164/05/1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. 139/06/992 zm. 222/06/1630, 64/07/427, 105/07/720, 109/07/747, 200/07/1446, 70/08/416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. 120/91/526, zm. 2/00/11- dalej Konwencja);

II. art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo:

a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim,

b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem,

do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji; 3. art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji.

Sentencja wyroku TK z dnia 23 czerwca 2008 r. i argumentacja zawarta w uzasadnieniu tegoż wyroku - z uwagi na objęcie nim art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. 139/06/992 zm. 222/06/1630, 64/07/427, 105/07/720, 109/07/747, 200/07/1446, 70/08/416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozostaje w pełni przydatna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Rozważany w wyroku TK z dnia 23 czerwca 2008 r. art. 2 pkt 5 lit. a uzal ma bowiem wyłącznie charakter blankietowy, a przez dynamiczne odesłanie do art. 3 pkt 17, a następnie art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazuje na istotność definicji "samotnie wychowującym dziecko" w rozumieniu art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw spoczywa zarówno na sądach, jak i na organach administracji publicznej (art. 8 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji; K. Gonera, E. Łętowska "Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności" PiP 5/08/23,26 - dalej K. Gonera, E. Łętowska "Wieloaspektowość..."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 2 października 2007 r.- II SA/Rz 94/07 (dostępny na stronie internetowej NSA) trafnie wskazał, że wychowywanie przez pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu lub osobą rozwiedzioną, w związku faktycznym dzieci własnych obok dziecka wspólnego z konkubiną lub konkubentem, nie wyłącza statusu osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a uśr. WSA wskazał, że art. 3 pkt 17a II SA/Rz 94/07 musi być wykładany w sposób, który nie łamie obowiązujących zasad alimentacji dziecka przez jego rodziców. Konkubent na gruncie prawa polskiego nie ma żadnych obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci konkubiny. Skoro zasady takie obowiązują na gruncie prawa rodzinnego, to należy przyjąć, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wprowadza w tym zakresie żadnych nowych zasad. Regułą jest, że alimentacja dzieci obciąża rodziców. Obowiązek alimentacyjny nie może być wyłączony przez kogokolwiek, zwłaszcza niemożliwa jest sytuacja, gdy dziecko pozbawione zostaje zaliczki alimentacyjnej, gdyż jego matka pozostaje w konkubinacie. Konkubinat jako związek faktyczny nie jest przez prawo chroniony, lecz nie jest też represjonowany.

W istocie - z uwagi na tożsamość normatywną art. 3 pkt 17 (w obu brzmieniach) i art. 3 pkt 17a uśr, należało przyjąć, że wyrok TK z dnia z dnia 18 maja 2005 r. już z dniem jego ogłoszenia uchylił domniemanie zgodności z Konstytucją zarówno art. 3 pkt 17 w brzmieniu znowelizowanym, jak i art. 3 pkt 17a uśr (odpowiednio- cz. III pkt 6.1 uzasadnienia wyroku TK z dnia 23 października 2007 r.- P 28/07- OTK-A 9/07/106). Skutkiem tego wyroku TK nastąpiła zmiana stanu prawnego (odpowiednio- glosa J. Trzcińskiego do wyroku TK z 23 października 2007 r.- P 10/07- ZNSA 1/08/s. 161-162 i akceptowane przez Glosatora orzecznictwo NSA- przypis 9; R. Hauser, J. Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego" LexisNexis 2008 s. 41-43).

Skoro zatem Skarżąca i Jej obecny małżonek w okresie od [...] r. są małżeństwem, brak było podstaw do wydania zaskarżonych decyzji.

Przywołane wyroki Trybunału Konstytucyjnego należy mieć na uwadze przy wykładni art. 7 pkt 5 uśr – w szczególności zawarcie związku małżeńskiego z rodzicem dziecka w okresie zasiłkowym (art. 3 pkt 10 uśr) nie może skutkować utratą prawa do zasiłku rodzinnego na podstawie art. 7 pkt 5 uśr, a jedynie może być rozważane przy ustalaniu składu rodziny (art. 3 pkt 16 uśr) i dochodu rodziny (art. 3 pkt 2 uśr) przy rozpatrywaniu wniosku o zasiłek rodzinny na nowy okres zasiłkowy.

Jedynie na marginesie należy dodać, że brak było podstaw do nadania decyzji z dnia [...] r. rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 108 § 1 kpa). W istocie sytuacja, w której organ dostrzega potrzebę zapobiegania wypłacie świadczeń, które – w ocenie organu - mogą być świadczeniem nienależnie pobranym, skutkować winno wydaniem postanowienia na podstawie art. 32 ust. 2 uśr w związku z art. 152 § 1 kpa (per analogiam; J. Ostałowski "Ustawa o świadczeniach rodzinnych – świadczenia nienależnie pobrane" - Sam. Teryt. 4/06/54).

Skoro jednak decyzja z dnia [...] r. naruszała prawo materialne (art. 3 pkt 2, 16, 17a w związku z art. 7 pkt 5, art. 10 ust. 1 i art. 11a ust. 1 uśr) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa), to brak było podstaw do ustalenia, że pobrane świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi (art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 uśr).

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż wskazane wyżej naruszenia tak prawa materialnego jak i procesowego w sposób istotny wpłynęły na wynik sprawy, co powoduje konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji i poprzedzających ją decyzji organu I instancji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 ppsa. Wobec uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 152 ppsa orzekł, iż wskazane wyżej decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

/-/B. Popowska /-/M. Dybowski /-/E. Makosz - Frymus

mb