Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2785/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska (spr.), , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak- Pęczkowska, Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Protokolant spec. Katarzyna Ławnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz A. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu wniosku A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2013 r., znak: [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków budynku dworu w [...], gm. [...], wpisanego wraz z parkiem jako element zespołu dworsko-parkowego do tego rejestru pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] marca 1990 r., znak: [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, postępowanie w sprawie skreślenia zabytku z rejestru wszczyna się z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy.

Jak wynika z akt sprawy, skreślenie z rejestru zabytków zespołu dworsko-parkowego w [...] było już rozpatrywane w minionych latach. W roku 2009 z wnioskiem o skreślenie z rejestru ww. zespołu wystąpiła A. K. - właścicielka zabytkowej nieruchomości, dla której prowadzone są Księgi Wieczyste nr [...] oraz nr [...]. Wniosek ten był uzasadniony bardzo złym stanem zachowania zabytku. Do wniosku dołączono "Ekspertyzę konstrukcyjno-budowlaną dotyczącą stanu technicznego dworu w [...]" z 2009 r. autorstwa mgr inż. S. J.. W toku postępowania administracyjnego została wykonana opinia specjalistyczna Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w [...] z dnia [...] maja 2010 r.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., znak: [...] odmówił skreślenia z rejestru zabytków zespołu dworsko-parkowego.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż pomimo zniszczeń części zabytkowej substancji budynku dworu, nadal zostały zachowane: struktura architektoniczna budynku - oryginalne charakterystyczne dla stylu, elementy drewnianej konstrukcji, detalu architektonicznego i zdobnictwa, co pozwala na jego odtworzenie poprzez wymianę znacznej ilości substancji budowlanej z zachowaniem formy, bryły oraz elementów detalu architektonicznego, która nie spowoduje utraty jego wartości historycznych, naukowych i zabytkowych. Ponadto wskazano, że dwór jest uznanym, wyjątkowym przykładem recepcji stylu zakopiańskiego w architekturze rezydencjonalnej, a jego wartość zabytkową podnosi dodatkowo nazwisko architekta - S. W.. W odniesieniu do obszaru parku stwierdzono, że zachowane zostały: czytelne w terenie historyczne granice; kompozycja przestrzenna; a także charakterystyczne, identyfikowalne formy zagospodarowania; ukształtowanie terenu i drzewostan, co pozwala na przeprowadzenie jego rewaloryzacji. W konkluzji uzasadnienia swojej decyzji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że zachowana kompozycja zespołu - oryginalnego w konstrukcji i formie architektonicznej dworu usytuowanego w zachowanej kompozycji parku ma szczególną wartość zabytkową i naukową.

Pismem z dnia 1 lutego 2013 r. A. K. wystąpiła ponownie z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków tym razem wyłącznie budynku dworu w [...].

Zdaniem wnioskującej zabytkowy charakter budynku dworu budzi wątpliwości. Wnioskodawczyni zanegowała twierdzenie, że twórcą projektu dworu był S. W., bowiem informacja ta jest oparta jedynie na rodzinnym przekazie rodziny D.. Powyższe nie może stanowić podstawy do uznania, że to on jest twórcą projektu, a tym samym nie można uznać, że mamy do czynienia ze stylem witkiewiczowskim. Strona stwierdziła również, że wobec dewastacji substancji budowlanej budynek dworu utracił wartość artystyczną, jednocześnie podkreślając, iż wartość walorów historycznych i artystycznych przedmiotowego dworu już w chwili wpisywania obiektu do rejestru zabytków była znikoma. Na poparcie argumentacji zawartej we wniosku wskazała, że realizacja dworu w [...] nie została uwzględniona w monografii autorstwa T. J. "Styl zakopiański S. W." (Wyd. BOSZ 2008 r.), a w konsekwencji to nieuwzględnienie w opracowaniu traktującym o stylu [...] w projektach S. W., pozbawia dwór w [...] zasadniczego elementu, stanowiącego podstawę wpisu do rejestru zabytków. W świetle treści wniosku, organ prowadzący postępowanie uznał, że intencją wnioskodawczyni było wskazanie nowych ustaleń naukowych wraz z odniesieniem do dewastacji obiektu, który w ten sposób miałby zatracić, wątpliwe już w momencie wpisu, wartości zabytkowe.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] maja 2013 r., sygn. [...][...] odmówił skreślenia z rejestru zabytków budynku dworu w [...], gm. [...]. Zdaniem organu w stosunku do przedmiotowego budynku nie zachodzą przesłanki określone w art. 13 ust 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła A. K. zarzucając brak odniesienia się do pisma z dnia 26 kwietnia 2013r w którym wskazała na inne, niż wskazane w zaskarżonej decyzji publikacje na temat stylu S. W., w których nie wspomina się o dworze w [...].

W toku postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego pismem z dnia 9 grudnia 2013r zwrócił się do dr. Z. M. o wydanie specjalistycznej opinii w przedmiotowej sprawie. W sporządzonej opinii, na podstawie dokonanych ustaleń autor stwierdził, że dwór w [...] stanowi ważny element zabytkowego zespołu, a jego wartość zabytkowa związana jest głównie z przesłankami historycznymi (zastosowanie stylu [...], pierwszego polskiego stylu narodowego, w architekturze dworskiej) i naukowymi (zastosowanie nietypowej dla stylu zakopiańskiego konstrukcji słupowo- ramowej, wzniesienie w miejscu wcześniejszego dworu, a także na obszarze dawnego folwarku [...]). Odniósł się do stanu technicznego dworu, który ocenił, że jest bardzo zły, jego zniszczenie szacowane jest na ok. 75%, jednak ze względu na zachowaną strukturę konstrukcyjną budynku oraz bryłę architektoniczną nie utracił wartości zabytkowych; remont konserwatorski dworu jest bardzo trudny, ale możliwy [do wykonania] metodami skansenowskimi: ponumerowanie elementów z oznaczeniem ich na inwentaryzacji architektonicznej, rozbiórka, przeprowadzenie badań terenowych metodami archeologicznymi, konserwacja i uzupełnienie elementów budowlano-konstrukcyjnych, wzmocnienie posadowienia z wykonaniem izolacji przeciwwilgociowych, montaż, prace wykończeniowe. Podkreślono przy tym, że działania konserwatorskie winny odnosić się nie do dwóch pojedynczych zabytków, ale do układu przestrzennego (zespołu dworsko- parkowego), a zaproponowany remont dworu, mieści się w ramach restauracji zespołu dworsko-parkowego. W konkluzji opinii wskazano, że wniosek o skreślenie dworu w [...] z rejestru zabytków (ściślej wykreślenie z zespołu dworsko-parkowego) jest wobec powyższego bezzasadny, a ewentualna rozbiórka budynku przyczyniłaby się do istotnego zmniejszenia wartości zabytkowej zespołu, którego znaczenie dla regionu jest niezwykle ważne i którego stanowi integralną część. Opinia ta zawierała dokumentację fotograficzną wykonaną w dniu 5 grudnia 2013 r.

A. K. w piśmie z dnia 10 marca 2014 r. przedstawiła swoje uwagi do treści opinii, zarzucając sformułowanie przez organ zlecenia ogólnikowo, bez tez dowodowych, dokonanie oględzin przez biegłego na kilka dni przed terminem pisma informującego o jego powołaniu oraz niezapewnienie udziału w przeprowadzeniu dowodu i możliwości zadawania pytań biegłemu przez pełnomocnika. Zdaniem wnioskodawczyni opinia powinna zostać uzupełniona o ustalenie okoliczności wynikających z art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i postawienie biegłemu pytań: czy wartość będąca podstawą wpisu do rejestru została potwierdzona w najnowszych ustaleniach naukowych, jakie konkretnie wartości historyczne, artystyczne i naukowe posiada dwór w [...] i czy obecne zniszczenia dworu spowodowały ich utratę. Strona zakwestionowała ustalenia biegłego, że dwór w [...] stanowi przejaw architektury w stylu [...] bowiem w opinii nie zostało zdefiniowane pojęcie stylu [...] ([...] ) i strona nie mogła dokonać porównania dworu w [...] z przyjętymi kanonami tego konkretnego stylu architektonicznego.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ stwierdził, że w odniesieniu do dworu w [...], gm. [...], wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...] wraz z parkiem jako element zespołu dworsko- parkowego, nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Obiekt nie utracił wartości zabytkowych, historycznych i naukowych, dla zachowania których został objęty ochroną konserwatorską. Jego wartość nie została również zdyskwalifikowana wobec nowych ustaleń naukowych.

Organ wskazał, że stosownie do wyrażonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, uwzględniając, że stosownie do przepisu art. 81 k.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. Wszystkie zgromadzone dowody podlegają ocenie organu prowadzącego postępowanie.

Analiza całego materiału dowodowego dała organowi podstawy do odmowy skreślenia z rejestru zabytków budynku dworu w [...]. Wśród dowodów znajdują się kopie dokumentów z akt sprawy [...], zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2011 r.; protokoły kontroli zabytku z dnia [...] czerwca 2011 r., [...] maja 2012 r., [...] grudnia 2012 r. oraz [...] stycznia 2013 r., a także kopia artykułu monograficznego dotyczącego dworu w [...], autorstwa Pana A. S. "Dwór w [...]. Uwagi o recepcji stylu zakopiańskiego w architekturze rezydencjonalnej", zawartego w zbiorze "Dwór polski, zjawisko historyczne i kulturowe" - Materiały V Seminarium zorganizowanego przez Oddział [...] Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Instytut Historii Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. [...] w [...] oraz [...] Dom Środowisk Twórczych, [...] 7-9 października 1999 r., pod redakcją naukową prof. T. S. J., [...][...], 2000 ([...]).

Argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia z rejestru zabytków budynku dworu w [...], gm. [...] zostały, w ocenie organu, wyczerpująco wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2013 r.

Organ stwierdził, że w uzasadnieniu tej decyzji faktycznie nie odniósł się do pisma strony z dnia 26 kwietnia 2013r zawierającego uwagi do zebranego materiału dowodowego niemniej w piśmie strona nie podniosła żadnych nowych okoliczności mogących wpłynąć na ocenę zgromadzonego materiału dowodowego.

Budzące wątpliwości A. K. ustalenia, które znalazły wyraz w treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] marca 1990 r., były przedmiotem badań A. S., których wyniki zamieścił on w artykule monograficznym dworu w [...] z 1999 r., pt. Dwór w [...], w której stwierdzono m.in., że dwór w [...] należy do realizacji zależnych od wzorów [...] i może być określany jako kreacja w stylu [...].

W odniesieniu do stanu zachowania przedmiotowego budynku dworu, organ stwierdził, iż w latach 2011-2013 obiekt ulegał postępującej degradacji substancji budowlanej. Jednakże pomimo stwierdzenia w dniu 14 stycznia 2013 r. korozji biologicznej elementów konstrukcyjnych oraz licznych ubytków podmurówki, a także ugięcia połaci dachu od strony drogi głównej, protokół kontroli nie wskazuje, aby przedmiotowy budynek utracił posiadane wartości artystyczne, historyczne i naukowe, w tym czytelną bryłę i artykulację architektoniczną. Wartości te są trwale przynależne omawianemu obiektowi, dopóki istnieje w formie wskazanej w decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] marca 1990 r.

Objęty ww. decyzją budynek, odpowiada definicji legalnej zabytku, określonej przez art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którą zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespołu, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. A zatem według art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy, podlega ochronie i opiece bez względu na stan zachowania. Organ stwierdził, iż negatywna ocena stanu technicznego budynku z punktu widzenia ochrony konserwatorskiej nie stanowi przesłanki do skreślenia obiektu z rejestru zabytków, o ile nie prowadzi do trwałej i nieodwracalnej utraty jego wartości artystycznej, historycznych lub naukowych. Organ konserwatorski uznał, że w przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą, bowiem budynek dworu w [...] zachował większość swoich charakterystycznych elementów wyrazu architektonicznego, nadal stanowi oryginalny element dawnej zabudowy zespołu dworsko-parkowego, będąc jednocześnie przykładem architektury rezydencjonalnej utrzymanej w stylu [...]. Tym samym stanowi świadectwo epoki minionej, niosąc w sobie wartości zarówno artystyczne, jak i naukowe, dokumentujące próby przeniesienia idei stylu zakopiańskiego, jako stylu narodowego na grunt architektury rezydencjonalnej, oraz historyczne, wpisujące się w dziedziny historii architektury oraz historii lokalnej.

Zły stan zachowania dworu jest bezsporny, a podjęcie przy nim prac konserwatorskich i budowlanych wiązało się będzie z odtwarzaniem jego struktury budowlanej, niemniej jednak w świetle art. 6 pkt 1 ww. ustawy, w myśl którego ochronie podlegają m.in. dzieła architektury i budownictwa bez względu na stan zachowania, okoliczność ta nie ma decydującego znaczenia w postępowaniu administracyjnym w sprawie skreślenia obiektu z rejestru zabytków. Zaznaczenia przy tym wymaga, że zabytkiem jest zespół dworsko- parkowy, a dwór jest częścią tego zabytku. Pomimo jego znacznej destrukcji, reprezentowane przez niego wartości zabytkowe są zachowane, pozostaje istotnym elementem układu przestrzennego zespołu. Za udowodnioną okoliczność w sprawie należało także przyjąć, istnienie wciąż technicznej możliwości zachowania autentycznej substancji dworu.

Przyczyną katastrofalnego stanu technicznego obiektu jest, w ocenie organu, brak wieloletnich kompleksowych remontów budynku.

W stosunku do wnioskowanego przez stronę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia, czy dwór w [...] nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej o ile w ogóle wartość taką posiadał w chwili wydawania decyzji o wpisaniu do rejestru zabytków, organ prowadzący niniejszą sprawę uznał za celowe zwrócenie się o sporządzenie dodatkowej specjalistycznej opinii. Opinia taka została sporządzona przez dr. [...]. W ocenie organu odpowiedzi na pytania, które wskazano w piśmie z dnia 10 marca 2014 r. jako konieczne do zadania biegłemu, dotyczące zachowania wartości zabytkowych będących podstawą wpisu do rejestru zabytków, znajdują się w treści opinii. Bezcelowe zatem byłoby zwrócenie się o jej uzupełnienie w tym zakresie do autora.

Organ podkreślił, że w postępowaniu badane są ustawowe przesłanki do skreślenia obiektu z rejestru zabytków, wskazane w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ocena zaistnienia tych przesłanek na podstawie zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego sprawę. Generalny Konserwator Zabytków, działający w imieniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jest kompetentny dokonać samodzielnej oceny merytorycznej w sprawie. Punktem odniesienia są wartości zabytkowe (artystyczne, historyczne i naukowe) obiektu, które obiekt posiadał w momencie jego wpisania do rejestru zabytków, a te w przedmiotowej sprawie nie uległy znaczącemu uszczupleniu. Wbrew przekonaniu odwołującej się, bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie pozostaje stopień nawiązania architektury budynku dworu do stylu zakopiańskiego/Witkiewiczowskiego i jak wiele zastosowano rozwiązań wspólnych dla tego stylu. Badanie "czystości stylu", w jakim wzniesiono budynek czy też porównanie zastosowanego detalu z "wzorcem" nie ma istotnego znaczenia dla stwierdzenia zachowania wartości zabytkowych, dla których dwór został wpisany do rejestru zabytków. Formę, którą wówczas posiadał zachował, a nowe ustalenia naukowe czy raczej szersze rozpoznanie zabytku nie spowodowało zdyskwalifikowania dokonanej oceny jego wartości.

Organ wskazał, że kupując w 2003 r. zespół dworsko-parkowy w [...], A. K. dobrowolnie przyjęła na siebie szereg ograniczeń i zobowiązań wynikających z faktu, iż nieruchomość ta jest wpisana do rejestru zabytków i stanu technicznego dworu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami,

2. przepisów prawa procesowego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 79 §2 k.p.a., w związku z art. 84 k.p.a.,

3. przepisów prawa procesowego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., 10 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że uchybienia zawarte w treści uzasadnienia są wynikiem między innymi wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w [...]. W szczególności liczne zastrzeżenia budzi zasadniczy dla przedmiotowej sprawy dowód, tj. dowód z opinii biegłego. Wątpliwości skarżącej - które zostały podniesione w piśmie z dnia 10 marca 2014 r. - budzi fakt okoliczności przeprowadzenia opinii. Zawiadomienie o zleceniu biegłemu sporządzenia opinii jest datowane na dzień 9 grudnia 2013 r., gdy tymczasem zgodnie z zapisami zawartymi w opinii biegły opinię sporządził w okresie listopad-grudzień 2013 r., a oględzin w terenie dokonał w dniu 5 grudnia 2013 r., czyli kilka dni przed tym, jak organ przygotował pismo informujące stronę o powołaniu biegłego. Biegły w opinii stwierdza również, że czynności podjęte przez niego na terenie dworu w Klimontowie dokonane zostały w obecności właściciela obiektu, tymczasem skarżąca twierdzi, że w takich czynnościach nie brała udziału. W tych czynnościach nie brał udziału również pełnomocnik skarżącej. W związku z powyższym zasadne są wątpliwości co do prawidłowości przeprowadzenia tego dowodu. Skoro biegły podejmował czynności przed oficjalnym zleceniem sporządzenia opinii, to rodzi się pytanie, czy podjęte wówczas czynności są prawidłowe, gdyż nie było formalnej podstawy do ich przeprowadzenia. Oprócz wątpliwości natury formalnej rodzi się też pytanie natury praktycznej, a mianowicie skoro biegły przeprowadzał czynności w terenie przed oficjalnym zawiadomieniem, to czy był w stanie, nie znając zgromadzonego materiału dowodowego zebranego w sprawie, oraz, co najważniejsze, tezy dowodowej w sposób właściwy przeprowadzić oględziny i zebrać materiał w oparciu, o który wydał opinię. Dodatkowo biegły stwierdził, że oględzin dokonywał w obecności właściciela, co jest nieprawdą, a tym samym rodzą się kolejne pytania, z kim tak naprawdę te czynności przeprowadzał. Skarżąca wskazała, że budynek dworu jest zabezpieczony w sposób trwały przed dostępem osób trzecich i opatrzony stosownymi informacjami o zakazie wstępu. W związku z powyższym wejście do środka dworu - bo z opinii wynika, że biegły był w jego wnętrzu - odbyło się w sposób nielegalny, bo bez zgody właściciela i dodatkowo dr Z. M. nie działał jako biegły, gdyż czynności wykonywane były przed formalnym zleceniem mu sporządzenia opinii. Swoje wątpliwości skarżąca przedstawiła organowi, który w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do nich się nie odniósł.

Zdaniem skarżącej błędne jest przekonanie organu o tym, że w sposób prawidłowy został zapewniony jej udział w postępowaniu jako strony. To, że strona została zawiadomiona w oparciu o art. 10 k.p.a. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji nie świadczy o zapewnieniu stronie czynnego udziału w postępowaniu zwłaszcza w postępowaniu dowodowym.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie dokonał analizy ustaleń poczynionych przez biegłego w opinii, tylko przyjął ustalenia biegłego bezkrytycznie. Opinia nie została nawet przeanalizowana pod kątem uwag i zastrzeżeń wniesionych przez skarżącą. Takie działanie organu należy uznać za nieprawidłowe i stojące w sprzeczności z zasadą swobodnej oceny dowodów.

Skarżąca podkreśliła, że przez kilka dziesięcioleci właścicielem przedmiotowego obiektu był Skarb Państwa. Wówczas gdy Skarb Państwa był właścicielem, budynek ten wydawał się nie mieć znaczenia dla dziedzictwa narodowego, właścicielowi i zarządzającym w jego imieniu nie grożono sankcją karną, a organy, które dzisiaj tak gorliwie bronią zachowania dla potomnych budynku stanowiącego odtwórczą pracę rzemieślników starających się naśladować styl [...], nie zabiegały o wpisanie dworu w [...] na listę zabytków chronionych prawem.

Podnosząc powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2014 r., utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2013 r., odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków budynku dworu w [...].

W ocenie sądu zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 7 kpa, art. 8 k.p.a. art. 10 k.p.a. art. 77 § 1 kpa, art. 80 k.p.a. art. 79 § 2 k.p.a. i art. 84 k.p.a. które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy dlatego skarga podlegała uwzględnieniu.

Naruszenie wskazanych przepisów postępowania polegało w szczególności na wadliwie przeprowadzonym przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego postępowaniu dowodowym dotyczącym dowodu z opinii biegłego.

Zarzuty skarżącej, która kwestionuje opinię biegłego i sposób jej sporządzenia są trafne.

Z opinii wynika, że została sporządzona w okresie listopad-grudzień 2013 r., a oględziny w terenie były przeprowadzone w obecności właściciela obiektu w dniu 5 grudnia 2013 r.

Tymczasem zawiadomienie o zleceniu biegłemu sporządzenia opinii jest datowane na dzień 9 grudnia 2013r co oznacza, że biegły podejmował czynności przed oficjalnym zleceniem sporządzenia opinii.

Ponadto w aktach sprawy brak jest dowodu o poinformowaniu skarżącej o przeprowadzonych przez biegłego oględzinach, które miały się odbyć w obecności skarżącej.

Skarżąca zaprzecza, aby została poinformowana o oględzinach i brała w nich udział. Podnosi również, że budynek dworu jest zabezpieczony w sposób trwały przed dostępem osób trzecich i opatrzony stosownymi informacjami o zakazie wstępu. W związku z powyższym wejście do środka dworu przez biegłego odbyło się w sposób nielegalny.

Treść przepisu art. 79 k.p.a. który został naruszony jest jednoznaczna. Strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z biegłych oraz ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu i ma prawo zadawać biegłym pytania i składać wyjaśnienia.

W związku z tym trafnie przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nawet wówczas, gdy opinia biegłego przybiera formę pisemną, należy stronie stworzyć warunki do zadawania biegłemu pytań i składania wyjaśnień, zwłaszcza wtedy, gdy zgłasza ona do sporządzonej opinii zastrzeżenia /wyrok NSA z dnia 19 stycznia 1990 r., SA/Gd 1115/89 - Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1993 nr 4 poz. 67, wyrok NSA z dnia 6 maja 1998 r., I SA/Ka 1604/96, nie publ., wyrok NSA z dnia 7 lipca 1983 r. II SA 635/83 - ONSA 1983 nr 2 poz. 52/.

Naczelny Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 24 maja 2001 r, sygn.akt II SA/Gd 233/99 (LEX nr 655019 ) wskazał, że jeżeli biegły sporządził opinię w formie pisemnej, należy zawiadomić stronę o sporządzeniu takiej opinii, pouczyć o możliwości zapoznania się z jej treścią i zgłoszenia zastrzeżeń. Następnie zaś, jeżeli strona zgłosi zastrzeżenia do opinii biegłego, należy przesłuchać biegłego z udziałem stron postępowania. Takie postępowanie zapewni stronie możliwość zarówno zadawania biegłemu pytań i składania wyjaśnień, jak i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uchybił powyższemu obowiązkowi i opinię biegłego sporządzoną z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego włączył do materiału dowodowego oraz uczynił elementem swego rozstrzygnięcia.

Wadliwie sporządzona opinia posłużyła organowi do rozstrzygnięcia sprawy, o czym świadczy uzasadnienie zaskarżonej decyzji w którym organ cytuje fragmenty opinii biegłego.

Mając powyższe na uwadze uznano, iż skarga jest zasadna, gdyż podejmując zaskarżoną decyzję Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego naruszył powołane przepisy postępowania w stopniu, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pk 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku na zasadzie art. 152 w/w ustawy, a orzeczenie o kosztach znajduje oparcie w art. 200 powołanej ustawy.