Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1056/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, 145 par 1 pkt 1 lit. "a", "c", 153, 200, 205 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 10 stycznia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant st. sekr. sąd. Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi C. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Nr [...] z dnia [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej C. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpoznaniu wniosku C. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 19 stycznia 2011 roku, sygn. akt: II SA/Łd 1224/10, po rozpoznaniu skargi C. P., uchylił wcześniejszą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku, Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] roku, Nr [...] w sprawie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła C. P. podnosząc, iż została wysiedlona z własnego domu, gdyż w tym miejscu zorganizowany był poligon. Ojciec strony została wywieziony na przymusowe roboty do Niemiec.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy własne wcześniejsze rozstrzygnięcie. W motywach organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Jak wskazał organ, treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. Z treści zacytowanego art. 2 ust. 2 w/w ustawy wynika, iż konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy dana osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Nadto, niezbędnym jest stwierdzenie, iż praca przez tę osobę była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż rodzina strony została wysiedlona z rodzinnej miejscowości T. do oddalonej o ok. 10 km miejscowości W. Pobyt w miejscowości W. potwierdza m.in. ankieta strony. Natomiast na fakt wysiedlenia wskazuje zaświadczenie wydane przez Archiwum Państwowe, z którego wynika, że wysiedlenia z tego terenu miały związek z budową poligonu niemieckiego. W W. przebywały także inne osoby z rodzinnej miejscowości strony, z którymi porozumiewała się ona w języku polskim. Z matką pozostała do końca wojny. Matka pracowała w gospodarstwie rolnym, a strona jej w tej pracy pomagała. Zdaniem organu, brak jest natomiast przesłanek wskazujących, iż zmiana przez stronę miejsca zamieszkania spowodowana była skierowaniem rodziny strony do pracy przymusowej. Jak wskazał organ w uzasadnieniu decyzji, nie kwestionuje on faktu wysiedlenia strony i jej rodziców, ale świadczenie, o którego przyznanie wnioskuje strona nie przysługuje za wysiedlenie, ale za deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej. Strona w trakcie okupacji pozostawała w otoczeniu swojej rodziny.

W skardze na powyższą decyzję C. P. wskazała, iż wcześniejszy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uprawomocnił się, bowiem organ nie wniósł skargi kasacyjnej, co oznacza, iż zaakceptował on pogląd wyrażony w tym wyroku. Mimo tego organ ponownie wydał decyzję o odmowie przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Strona w trakcie wojny została wysiedlona wraz z rodzicami, pozbawiona domu rodzinnego i osobistych rzeczy. Pierwotnie rodzina była przetrzymywana w budynkach nieczynnych kościołów i szkół. W S. przeprowadzona była selekcja, młodsi i zdolni do pracy zostali wywiezieni do Niemiec, a pozostali skierowani do pracy w gospodarstwach niemieckich na terenie kraju. Ludzie kierowani byli do różnych miejsc bez uwzględnienia uwarunkowań rodzinnych, sąsiedzkich, czy przyjacielskich. Nikt nie miał prawa powrócić do domu rodzinnego. Ojciec strony początkowo pracował jako robotnik leśny, a po roku został wywieziony do Niemiec, powrócił do kraju dopiero po wojnie. W czasie wysiedlenia nie miał możliwości nawiązania kontaktu w rodziną. Strona mimo iż była wówczas dzieckiem nie miała możliwości chodzić do szkoły, a była zmuszana do ciężkiej pracy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Na wstępie rozważań wskazać należy na unormowanie przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w cytowanym przepisie, należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpatrywanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Zakamycze 2009). Ustanie mocy wiążącej oceny prawnej może spowodować zmiana, po wydaniu orzeczenia, istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia (zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym trybie.

Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy przypomnieć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 19 stycznia 2011 roku uchylił decyzję II, jak i I instancji w sprawie odmowy przyznania skarżącej uprawnień do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wiążące organ zalecenia co do dalszego postępowania wyjaśniającego. W szczególności Sąd uznał, że w stanie faktycznym sprawy doszło do uchybienia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Warunkiem przyznania świadczenia pieniężnego na gruncie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku jest stwierdzenie faktu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. Zdaniem składu orzekającego, organ administracji nie poczynił wyjaśnień w odniesieniu do tej właśnie kwestii. Przy uwzględnieniu przepisów ustawy i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku, Sąd uznał, że deportacja musiała łączyć się z przymusowym wywiezieniem, wyrwaniem i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wytyczne, które organ powinien uwzględnić dokonując oceny materiału dowodowego w kontekście ustawowych przesłanek przyznania świadczenia. Konkludując Sąd wskazał, że organ miał obowiązek ustalić te wszystkie okoliczności, by móc stwierdzić, czy obowiązek przymusowej pracy skarżącej przybrał szczególnie dotkliwą formę, gdyż był połączony z wysiedleniem rozumianym jako przymusowa zmiana miejsca pobytu. Tymczasem organ z niezrozumiałych powodów uznając, że dokumenty złożone przez stronę nie były wystarczające zaniechał podjęcia jakichkolwiek innych działań zmierzających do wyjaśnienia sprawy. Organ w szczególności nie podjął żadnych czynności zmierzających do potwierdzenia okoliczności wysiedlenia ojca skarżącej do pracy, odległości od miejsca zamieszkania, a przede wszystkim samego faktu deportacji. Okolicznością bezsporną jest to, iż w miejscowości Burzenin zorganizowany został poligon wojskowy, co już wskazuje na to, że skarżąca została wyrwana z dotychczasowego środowiska.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącej o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego, organ ponownie odmówił przyznania stronie rzeczonego uprawnienia. Po rozpoznaniu środka odwoławczego strony, organ utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, lektura akt administracyjnych, w tym treści rozstrzygnięć zapadłych w sprawie nie potwierdza realizacji wytycznych zawartych we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wyrok ten nie był kwestionowany przez organ, zatem jest prawomocny, a zalecenia zawarte w jego treści obligują Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do ich zastosowania. Tymczasem zdaniem Sądu, wnioski organu wyciągnięte ze zgromadzonych dowodów doprowadziły do wykładni sprzecznej z przepisami prawa, czym organ naruszył przepis art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Powołany przepis art. 2 pkt 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ stanowił, iż represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Z treści zacytowanego przepisu i z uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie wynika, że wykładni pojęcia "deportacja" nie można odnosić wyłącznie do odległości między rodzinną miejscowością strony, a miejscem w które została przesiedlona w czasie okupacji. Sąd we wcześniejszym wyroku nakazał uwzględnić, poza odległością, także wszelkie inne aspekty deportacji, przede wszystkim związane z realiami czasów okupacji.

Podkreślić należy, iż ocena materiału dowodowego przeprowadzona przez organ była dowolna i jako taka sprzeczna z treścią art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z regulacją tego przepisu, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ nosi znamiona dowolności, gdyż nastąpiła w sytuacji kiedy miało miejsce wywiezienie, bez zgody zainteresowanych i skierowanie do pracy przymusowej. Nawet jeżeli praca matki skarżącej pozwalała na zachowanie egzystencji rodziny, to z tego powodu nie traciła waloru niewolniczej pracy. Również fakt, że strona w trakcie okupacji przebywała z matką, nie niweluje możliwości przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, gdyż umknąć uwadze nie może fakt, że skarżąca w trakcie deportacji zmuszana była do pracy. W dalszej kolejności zakwestionować należy pogląd organu, iż strona była deportowana na skutek działań wojennych, a nie w celu wykonywania pracy, gdyż w jej rodzinnej miejscowości zorganizowano poligon. Zdaniem Sądu, w sprawie należy też rozważyć, czy nawet jeśli skarżąca została deportowana wraz z rodzicami, to czy nie stanowiło wystarczająco uciążliwej represji zmuszanie jej do pracy, gdyż miała dopiero 11 – 15 lat. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, świadczenie przysługuje także dzieciom, wywiezionym wraz z rodzicami, nawet jeżeli dzieci te nie były zmuszane do pracy niewolniczej (przymusowej). Sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości byłoby wywodzenie, że skoro np. skarżąca miała kontakt z rodzicami podczas deportacji na terenie kraju, to pomimo świadczenia pracy nie nabywa uprawnień do świadczenia tylko dlatego, że deportacji w granicach kraju podlegała wraz z rodzicami. Poglądy powyższe znajdują swoje potwierdzenie w orzecznictwie, które Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela (por. np. wyroki NSA z dnia 11 maja 2010 roku, II OSK 918/09, Lex Nr 706018 i z dnia 23 stycznia 2009 roku , II OSK 1456/08, Lex Nr 515990 i inne).

Ocena spełnienia przesłanki deportacji przedstawiona przez organ nie uwzględnia wykładni tego pojęcia dokonanej przez Sąd w wyroku wydanym w sprawie, co jak wskazywano powyżej prowadzi do naruszenia art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Fakt, że ojciec skarżącej wykonywał pracę przymusową przez okres ponad 6 miesięcy, w warunkach wywiezienia (deportacji), to z tego tytułu skarżącej, która była wywieziona wraz z rodzicami przysługuje uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidzianego ustawą z dnia 31 maja 1996 roku, chociaż do pracy niewolniczej nie byłaby zmuszana.

Na marginesie podkreślić należy, że wszelkie okoliczności objęte postępowaniem dowodowym miały miejsce niemalże 70 lat temu, do tego strona postępowania to osoba starsza. Okoliczności te organ powinien uwzględnić w trakcie oceny poszczególnych dowodów i faktów zaistniałych w sprawie.

W tej sytuacji Sąd orzekł jak w wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" przy zastosowaniu art. 135 i art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił w punkcie drugim wyroku na mocy art. 200 i 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na zasądzoną kwotę złożył się wpis od skargi uiszczony przez skarżącą.

k.o.