Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2354/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6165 Nasiennictwo i ochrona roślin uprawnych
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 796
law: Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Wąsikowska,, sędzia WSA Aleksandra Westra (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Jastrzębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 września 2022 r. nr DHR.ns.810.39.2022.63 w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na wprowadzenie do obrotu organicznego środka poprawiającego właściwości gleby oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 21 września 2022 r., znak sprawy DHR.ns.810.39.2021.63, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. z 2021 r. poz. 76, z późn. zm.), orzekł o cofnięciu spółce [...] Sp. z o. o., ul. [...], [...] pozwolenia Nr [...] z dnia [...] września 2017 r. znak: [...] na wprowadzanie do obrotu organiczno-mineralnego środka poprawiającego właściwości gleby pn.: [...]

Stan sprawy przedstawia się w sposób następujący:

Decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2017 r. (znak: [...]) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał spółce [...] Sp. z o. o., ul. [...], [...] pozwolenie na wprowadzenie do obrotu organiczno-mineralnego środka poprawiającego właściwości gleby pn.: [...]. Zgodnie z dokumentacją jaka została załączona do wniosku spółki z dnia 17 maja 2017 r. o wydanie pozwolenia na wprowadzenie do obrotu organiczno-mineralnego środka poprawiającego właściwości gleby pn.: [...], środek ten wytwarzany jest z ustabilizowanych komunalnych osadów ściekowych z oczyszczalni ścieków w [...] oraz wapna palonego.

Pismem z dnia 30 grudnia 2020 r. [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w trybie art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska wniósł do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o wszczęcie postępowania w sprawie cofnięcia pozwolenia Nr [...], powyższe uzasadniając ustaleniami dokonanymi w trakcie kontroli przeprowadzonej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w [...] w dniach 16 czerwca 2020 r. - 31 sierpnia 2020 r. w spółce.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi pismem z dnia 14 stycznia 2021 r. poinformowało [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, że przedłożone informacje nie umożliwiają wszczęcia postępowania w sprawie cofnięcia pozwolenia Nr [...] z dnia [...] września 2017 r. na wprowadzanie do obrotu organiczno-mineralnego środka poprawiającego właściwości gleby pn.: [...]

W związku z informacjami przekazanymi przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi pismem z dnia 25 marca 2021 r. znak: JPR.ns.8100.1.3.2021 zwróciło się do Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa o przeprowadzenie kontroli sprawdzającej jakość środka pn.: [...] pod względem spełnienia parametrów jakościowych w tym zanieczyszczeń biologicznych.

Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa pismem z dnia 6 grudnia 2021 r. znak: BORiN.051.3.2021.2 przekazał do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi informację o wynikach kontroli przeprowadzonej przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa w [...] w przedsiębiorstwie [...] Sp. z o. o., ul. [...], [...] i przy piśmie z dnia 19 stycznia 2022 r. znak BORiN.051.3.2021.5 Główny inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa przekazał do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi materiał dowodowy potwierdzający przedstawione informacje.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawiadomieniem z dnia 20 maja 2022 r. poinformował spółkę [...] Sp. z o. o. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie cofnięcia pozwolenia Nr [...], oraz o przysługującym jej prawie do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym wraz z możliwością pisemnego wypowiedzenia się przed podjęciem decyzji przez Ministra.

Przy piśmie z dnia z dnia 7 czerwca 2022 r. znak: [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska przekazał dodatkowy materiał dowodowy w sprawie w postaci opinii biegłego sądowego Sądu Okręgowego w [...] dr inż Z. S.

W dniu 21 września 2022 r. Minister wydał powołaną na wstępie zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Minister wskazał, że zostały spełnione przesłanki z art. 7 ust. 2 ustawy o nawozach i nawożeniu albowiem środek [...] jest produktem, na który zostało wydane pozwolenie MRiRW, jak również wystąpiło w procesie wprowadzania do obrotu zagrożenia dla zdrowia ludzi lub zwierząt i zagrożenie dla środowiska. Organ powołał, że produkowany przez [...] Sp. z o.o. organiczno-mineralny środek poprawiający właściwości gleby pn.: [...] uzyskał pozwolenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Nr [...], a zagrożenie dla zdrowia ludzi zostało potwierdzone w następstwie przeprowadzonej przez uprawnione jednostki kontroli (por. pismo GIORIN z dnia 19 stycznia 2022 r. znak BORiN.051.3.2021.5, protokół z kontroli z dnia 3 grudnia 2021 r. znak: DORIN.7125.4.1.1.2021). Dodatkowo zagrożenie dla środowiska zostało potwierdzone dowodami przedstawionymi przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa tj. na badaniami próbek środka przeprowadzonych przez OSChR w Warszawie (sprawozdanie z badań nr NK/1/1-1/2021 z dnia 17 czerwca 2021 r.) oraz przez OSChR w Lublinie (sprawozdanie z badań nr NO/65/2021 z dnia 29 października 2021 r.). Organ powołał, że w toku przeprowadzonej kontroli, zakończonej podpisaniem protokołu z kontroli z dnia 3 grudnia 2021 r. znak: DORIN.7125.4.1.1.2021, stwierdzono w tym środku zawartość niklu w ilości:

108+26 mg/kg suchej masy (sprawozdanie z badań nr NK/1/1-1/2021 z dnia 17 czerwca 2021 r.) i

107 mg/kg suchej masy (sprawozdanie z badań nr NO/65/2021 z dnia 29 października 2021 r.), co jednoznacznie przekracza dopuszczalną zawartość tego zanieczyszczenia określoną w §14 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu, czyli maksymalnie do 60 mg/kg suchej masy.

Minister wskazał, że obydwa laboratoria OSCHR, w Warszawie i Lublinie stwierdziły w pobranej próbce przekroczenie dopuszczalnego limitu niklu, a laboratoria te są jednostkami realizującymi zadania związane z agrochemiczną obsługą rolnictwa i są im powierzane badania realizowane przez organy administracji państwowej.

Organ wskazał również, że udzielone spółce pozwolenie Nr [...] z dnia 11 września 2017 r. na wprowadzanie do obrotu organiczno-mineralnego środka poprawiającego właściwości gleby pn.: [...] wydane zostało w wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia 22 maja 2017 r. do którego zostały załączone dokumenty o których mowa w art. 4 ust. 4 ustawy o nawozach i nawożeniu, w tym wyniki badań fizykochemicznych i biologicznych oraz opinii jednostek organizacyjnych uprawnionych w trybie § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu zawierających informacje, o których mowa w § 7-10 tego rozporządzenia. Powołano, że w przypadku organiczno-mineralnego środka poprawiającego właściwości gleby pn.: [...] kluczową opinią dla niniejszego postępowania była opinia Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa -PIB w Puławach z dnia 3 sierpnia 2016 r. znak: NZN- 415-221/16 o spełnieniu wymagań jakościowych oraz wymagań w zakresie dopuszczalnych zawartości zanieczyszczeń przez środek poprawiający właściwości gleby [...], w której dokonano oceny tego środka w zakresie spełnienia wymogów określonych § 14 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu, w tym również w zakresie dopuszczalnej zawartości niklu, którego dopuszczalną zawartość na poziomie 60 mg/kg suchej masy określono w § 14 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia. Ponadto, w procesie opiniowania środka poprawiającego właściwości gleby [...], w związku z przedłożeniem badań potwierdzanych nieprzekraczanie w tym produkcie dopuszczalnych limitów np. metali ciężkich wydane zostały również opinie o których mowa w § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu tj: opinia Instytut Medycyny Wsi z dnia 10 listopada 2016 r. - w zakresie braku negatywnego oddziaływania środka [...] na zdrowie ludzi; opinia Państwowego Instytutu Weterynaryjnego PIB z dnia 10 października 2016 r. znak: ZP-067/13149/111/16 - w zakresie braku negatywnego oddziaływania środka [...] na zdrowie zwierząt; opinia Instytutu Ochrony Środowiska - PIB w Warszawie z dnia 30 stycznia 2017 r. znak: BI.521.49.[...].2017.GB - w zakresie braku negatywnego oddziaływania środka [...] na środowisko. Minister wskazał również, że z załączonej do wniosku o wydanie pozwolenia opinii Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach z dnia 3 sierpnia 2016 r. znak: NŻN-415-212/16 wynika, że w badanej próbce środka [...] zawartość niklu wynosiła 20,5 mg/kg suchej masy. Z uwagi na powyższe Minister ocenił, że wykazana przekroczona zawartość zanieczyszczenia metalem ciężkim niklem we wprowadzanym do obrotu organiczno-mineralnym środku poprawiającym właściwości gleby pn.: [...] w sposób jednoznaczny podważa praktycznie całą pozytywną ocenę tego środka dokonaną przez właściwe jednostki organizacyjne na etapie wydawania pozwolenia dopuszczającego ten środek do obrotu. Organ powołał, że nikiel jako jeden z metali ciężkich jest substancją szkodliwą o właściwościach, rakotwórczych oraz wywołującą uczulenia w kontakcie ze skórą, te właściwości w szczególności zadecydowały o określeniu w § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu dopuszczalnej zawartości tego zanieczyszczenia we wprowadzanych do obrotu nawozach i środkach wspomagających uprawę roślin, przy czym wartość dopuszczalnej zawartości tego zanieczyszczenia określona została jako nie przekraczającą 60 mg/kg suchej masy, co w praktyce oznacza w sposób jednoznaczny, że występowanie tego zanieczyszczenia na poziomie do 60 mg/kg s. m. uznaje się za zawartość bezpieczną dla zdrowia i życia ludzi i zwierząt oraz środowiska, a przekroczenie tej zawartości oznacza wystąpienie takiego zagrożenia.

Minister wskazał również, że zgodnie z treścią art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy o nawozach i nawożeniu na ministrze właściwym do spraw rolnictwa ciąży obligatoryjny obowiązek cofnięcia pozwolenia jeżeli zostanie ujawnione, że nawóz albo środek wspomagający uprawę roślin zagrażają zdrowiu ludzi lub zwierząt lub środowisku.

Organ wskazał, że spółka posiadała zapewniony czynny udział w prowadzonym postępowaniu, a przed wydaniem decyzji możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Strona zapoznała się z pełnym materiałem dowodowym zgromadzonym w postępowaniu, co nastąpiło w dniu 2 czerwca 2022 r., ponadto w związku z wnioskami strony wskazany przez stronę materiał dowodowy postępowania został jej przesłany w formie potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii przy piśmie MRiRW z dnia 8 czerwca 2022 r. Dodatkowo przekazano spółce zarówno przekazaną przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska opinię biegłego sądowego Sądu Okręgowego w [...] dr inż Z. S. jak i samo pismo [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska przy piśmie z dnia 7 czerwca 2022 r. znak: 1.7023.71.2020.2023.JP. Minister zauważył również, że po przeprowadzeniu w dniu 20 kwietnia 2021 r. kontroli przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w [...], został sporządzony protokół kontroli nr 1/2021 z dnia 3 grudnia 2021 r., który został podpisany przez Członka Zarządu M. Z. (nie zgłosił on żadnych uwag do protokołu) a z ww. protokołu wynika również, że strona brała czynny udział w postępowaniu kontrolnym.

Odnośnie kwestii niedotrzymania parametrów określonych w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Nr [...] z dnia 11 września 2017 r. w zakresie deklarowanej zawartości fosforu w przeliczeniu na P2O5 Minister zauważył, że powyższy fakt nie posiada odpowiedniego poparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, dlatego też organ wydając decyzję nie wziął tej okoliczności pod uwagę i w podstawie prawnej ww. decyzji nie przytoczył art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu.

Organ uznał również, że argumentacja strony o nieuwzględnienie w niniejszym postępowaniu wyników badań przeprowadzonych przez OSChR w Lublinie, a zawartych sprawozdaniu z badań nr NO/65/2021 z dnia 29 października 2021 r, gdyż oznaczenie zawartości niklu w próbie środka poprawiającego właściwości gleby [...] przeprowadzone było metodą nieakredytowaną nie może być uwzględniona. Minister wskazał, że kwestionowaniu przez stronę faktu przekroczenia limitu niklu w badanej próbie przeczy w sposób dobitny nawet materiał dowodowy przedstawiony przez samą stronę przy piśmie z dnia 27 czerwca 2022 r. znak OZ/413/2022, przy którym strona przedstawiła: • badania próbki środka [...] pobranego przez WIORiN w [...] z tej samej partii produktu i pozostawionego w dyspozycji spółki [...] Sp. z o. o. w zaplombowanej torbie strunowej, przeprowadzone przez niezależne od spółki akredytowane laboratorium [...] S.A., zawarte w sprawozdaniu z badań nr P/0/04/2021/331/F/C/2/P/1. Badania te wykazały, że zawartość niklu wynosi 80 ± 20 mg/kg suchej masy, czyli po uwzględnieniu niepewności wyniku wskazują na przekroczenie normy dla niklu określonej w przepisach jako normy nieprzekraczającej 60 mg/kg suchej masy środka; • wyniki badań przeprowadzonych w akredytowanym laboratorium - [...] Sp z o.o. z s. w [...] (sprawozdanie z badań nr 1937K/28.06.2021-1/Z), przeprowadzonych na próbce środka [...] pobranej z zakwestionowanej przez WIORiN w [...] w czasie kontroli partii tego środka, zgodnie z którym zawartość niklu wynosi: 79±28 mg/kg suchej masy. Organ uznał, że nie można zgodzić się ze sposobem interpretacji uzyskanych wyników badań środka [...] przedstawionych przez spółkę [...] Sp. z o. o. w myśl których zawartość niklu wynosząca 80 + 20 mg/kg suchej masy ([...] S.A. sprawozdanie z badań nr P/0/04/2021/331/F/C/2/P/1) zawartość niklu wynosząca 79+28 mg/kg suchej masy ([...] Sp. z o.o. z s. w [...] (sprawozdanie z badań nr 1937K/28.06.2021-1/Z), znacząco różnią się od wyników badania OSChR w Warszawie (zawartość niklu wynosząca 108+26 mg/kg s.m.) i OSChr w Lublinie (zawartość niklu wynosząca 107 mg/kg suchej masy ), gdyż po odjęciu wartości niepewności nie ma możliwości stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnych parametrów w zakresie zawartości niklu). Minister stwierdził, że spółka twierdzi, że uwzględniając sprawozdanie z badań nr P/0/04/2021/331/F/C/2/P/1, zgodnie z którym zawartość niklu wynosi 80 ± 20 mg/kg suchej masy i biorąc pod uwagę niepewności wyniku, nie doszło do przekroczenia zawartości niklu w środku [...], pomijając przy tym całkowicie to, że również uwzględniając niepewności wyniku, zawartość niklu w [...] mogła wynosić nawet 100 mg/kg suchej masy. Organ ocenił, że nie ma żadnych podstaw, by przyjąć tak korzystną dla strony interpretację przedmiotowych badań a biorąc pod uwagę to, że niepewności wyniku może dotyczyć 20 mg/kg niklu w suchej masy, zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść strony i uwzględniając szkodliwość niklu, to Minister ocenił, że należy co najmniej uwzględnić wartość uzyskaną w wyniku badań, bez uwzględniania niepewności wyniku. Organ, powołując wynikający z art. 5 Konstytucji obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa obywateli i ochrony środowiska uznał, że przyjęcie, czego domaga się strona, skrajnie dla niej korzystnej interpretacji sprawozdania z badań nr P/0/04/2021/331/F/C/2/P/1, byłoby niezgodne z tym przepisem, gdyż stwarzałaby realne zagrożenie zarówno dla bezpieczeństwa (zdrowia) obywateli jak i środowiska.

Minister zauważył również, że art. 7a § 1 kpa nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania gdyż dotyczy on "wątpliwości co do treści normy prawnej" podczas gdy kwestia wyników badań poziomu niklu w [...] dotyczy stanu faktycznego. Ponadto, z art. 7a § 2 pkt 2 kpa wynika, że 7a § 1 kpa nie stosuje się w szczególności jeżeli wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego. Organ wskazał również, że art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U z 2021 poz. 162, z późn. zm.), nakazującego rozstrzygać wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść przedsiębiorcy, nie stosuje się w szczególności wówczas, gdy wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego (art. 10 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U z 2021 poz. 162, z póżn. zm.).

Odnosząc się do materiału dowodowego złożonego przez stronę Minister zauważył, że opracowanie IUNG-PIB w Puławach z marca 2022 r. pt. "Wartość nawozowa i przydatność do stosowania w rolnictwie środka poprawiającego właściwości gleby [...] wprowadzanego do obrotu na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Nr [...] z dnia [...].09.2017 r." opiera się o wyniki badań zawartych w sprawozdaniu z badań Nr 16S28 Głównego Laboratorium Analiz Chemicznych IUNG-PIB w Puławach z dnia 30 czerwca 2016 r., czyli badań fizykochemicznych środka [...], które były podstawowym elementem wniosku spółki o wydanie pozwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Nr [...] z dnia [...] września 2017 r. na wprowadzanie do obrotu organiczno- mineralnego środka poprawiającego właściwości gleby pn.: [...]. Minister zauważył, że to właśnie na podstawie sprawozdania z badań Nr 16S28 Głównego Laboratorium Analiz Chemicznych IUNG-PIB w Puławach z dnia 30 czerwca 2016 r. uprawnione jednostki organizacyjne dokonały oceny środka poprawiającego właściwości gleby pn.: [...] wydając poszczególne opinie będące również elementami wniosku o wydanie pozwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Nr [...]. Organ wskazał, że zgodnie z zapisem zawartym na stronie 6 i 7 opracowania IUNG-PIB w Puławach spółka dysponując powyższym dokumentem była poinformowana o uprawnieniach Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa w zakresie kontroli nawozów i środków wspomagających uprawę roślin jak i konsekwencjach przekroczenia dopuszczalnych zawartości zanieczyszczeń. Minister uznał również, że seria sprawozdań z badań wykonanych przez [...] Polska Sp. z o. o. (dawniej [...] S.A.) środka [...] na zlecenie spółki w okresie od stycznia do maja 2022 r. potwierdza spełnienie wymogów jakościowych środka [...] określonych w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Nr [...], w tym deklarowanej jako P2O5 zawartości fosforu. Natomiast organ zauważył, że pozytywne wyniki badań wymagań jakościowych są odrębne od badań metali ciężkich jak zawartości niklu i nie mogą wpłynąć na rozstrzygnięcie niniejszej decyzji, gdyż zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy o nawozach i nawożeniu na ministrze właściwym do spraw rolnictwa ciąży obligatoryjny obowiązek cofnięcia pozwolenia na wprowadzenie do obrotu środka wspomagającego uprawę roślin, o którym mowa w art. 4 ust. 1, jeżeli zostanie ujawnione, że nawóz albo środek wspomagający uprawę roślin zagrażają zdrowiu ludzi lub zwierząt lub środowisku. Organ powołał, że zawartość niklu przedstawiona w serii sprawozdań z badań wykonanych przez [...] Sp. z o. o. środka [...] na zlecenie spółki w okresie od stycznia do maja 2022 r. nie zaprzecza temu, że w próbie pobranej PIORIN w dniu 20 kwietnia 2021 r. do przekroczenia dopuszczalnej zawartości niklu doszło. Organ zauważył również, że sprawozdania z badań [...] Sp. z o. o. wykazują, co najmniej podwyższoną zawartość niklu: nr P/0/02/2022/316/FM/6 (50 mg/kg s.m. ± 13), nr P/0/04/2022/2/FM/2 (51 mg/kg s.m. ± 13), nr P/0/04/2022/414/FM/1 ( 47 mg/kg s.m. ± 12), a po uwzględnieniu granicy błędu oznaczenia te należy traktować z dużą ostrożnością w zakresie twierdzenia, że do przekroczenia nie doszło.

Minister wskazał, że wniosek strony o uwzględnienie wyroku WSA w Łodzi z dnia 6 października 2021 r. Sygn. akt IISA/Łd 904/20 w sprawie ze skargi spółki na zarządzenie pokontrolne [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia 16 października 2020 r. znak 1.7023.71.2020 organ potraktował jedynie jako materiał informacyjny, gdyż powyższe rozstrzygnięcie dotyczy jedynie zarządzeń pokontrolnych [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w [...], wydanych wprawdzie na podstawie ustaleń kontroli zawartych w protokole z kontroli przeprowadzonej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w [...] w dniach 16 czerwca 2020 r. - 31 sierpnia 2020 r. w spółce, której celem była m.in, kontrola warunków stosowania i przechowywania nawozów organicznych, środków wspomagających właściwości gleby, jednak postępowanie zakończone wydaniem niniejszej decyzji toczyło się z urzędu po wcześniejszym przeprowadzeniu kontroli i zgromadzeniu dowodów przez WIORIN w [...], a nie przez WIOŚ w [...].

Minister podkreślił również, że przedmiotowa sprawa dotyczy produktu, który ma związek ze środowiskiem i jego ochroną, ze względu na jego przeznaczenie, którego celem jest poprawa właściwości gleby lub wzrost roślin a zatem należy przyjąć, iż ratio legis, jakie przyświecało ustawodawcy wprowadzającemu reżim ustawowy w zakresie środków poprawiających właściwości gleby, sprowadzało się do ograniczenia, czy też wyeliminowania sytuacji, w których do obrotu, a w dalszej konsekwencji do środowiska, trafiają produkty zagrażające zdrowiu ludzi i zwierząt oraz środowisku.

Organ zauważył, że organiczno-mineralny środek pn. [...] dopuszczony do obrotu pozwoleniem Nr [...] z dnia [...] września 2017 r. był przewidziany do stosowania w zastosowaniach rolniczych czyli w uprawach polowych roślin rolniczych i dodatkowo w uprawie roślin ozdobnych i na trawniki, spółka korzystając z posiadanego pozwolenia, mogła zbyć i zbywała swój produkt rolnikowi, czy też działkowiczowi, który nieświadomy zagrożenia stosując produkt zawierający ponadnormatywną ilość niklu wpływał niekorzystnie na jakość wyprodukowanych płodów rolnych, a tym samym na zdrowie ludzi zwierząt oraz środowisko, istnienie więc interesu publicznego w powyższej sprawie jest faktem bezspornym.

Organ wskazał, że wniosek o ponowne przeprowadzenie kontroli przez organ nie jest zasadny, albowiem to Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa sprawuje nadzór nad wprowadzaniem do obrotu nawozów i środków wspomagających uprawę roślin a w ramach sprawowanego nadzoru, organy Inspekcji oraz upoważnieni pracownicy Inspekcji są uprawnieni do szeregu działań umożliwiających sprawowanie powierzonego ustawowo nadzoru w tym spełniania przez nawozy, nawozy oznaczone znakiem "NAWÓZ WE" i środki wspomagające uprawę roślin wymagań jakościowych oraz określonych, na podstawie art. 10 pkt 5 lub art. 11 pkt 5, wymagań, jakie powinny one spełniać w zakresie dopuszczalnych wartości zanieczyszczeń - dokonywanej na podstawie badań ich parametrów chemicznych, fizycznych, fizykochemicznych i biologicznych, wykonywanych w laboratoriach wskazanych w przepisach wydanych na podstawie art. 15 pkt 1 - dla nawozów oznaczonych znakiem "NAWÓZ WE" lub w okręgowych stacjach chemiczno-rolniczych - dla pozostałych nawozów i środków wspomagających uprawę roślin. Natomiast art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy o nawozach i nawożeniu nakłada na ministra właściwego do spraw rolnictwa obligatoryjny obowiązek cofnięcia pozwolenia jeżeli zostanie ujawnione, że nawóz albo środek wspomagający uprawę roślin zagrażają zdrowiu ludzi lub zwierząt lub środowisku.

Ponadto Minister jako bezzasadne ocenił żądanie przeprowadzenia kontroli w sytuacji, gdy już ujawniono realne zagrożenie zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska polegające na wystąpieniu w środku wprowadzanym do obrotu ponadnormatywnej zawartości niklu w stosunku do normy określonej w § 14 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu i stałoby to w sprzeczności z art. 108 i 109 kpa nakazującym organowi podjęcie stanowczych i szybkich działań eliminujących zagrożenie.

Minister stwierdził, że niezaprzeczalnie wyniki badań wykonane przez Okręgową Stację Chemiczno-Rolniczą w Warszawie wskazują na przekroczenie dopuszczalnego limitu niklu i nie są przez stronę kwestionowane. Jednocześnie podważanie są późniejsze wyniki badań próbki środka [...] przeprowadzone przez Okręgową Stację Chemiczno-Rolniczą w Lublinie wykonane na wniosek strony, które również wykazały przekroczenie limitu niklu. Organ uznał, że zastrzeżenia strony dotyczące wiarygodności oznaczenia zawartości niklu przez laboratorium Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w Lublinie zawarte w sprawozdaniu z badań nr NO/65/2021 z dnia 29 października 2021 r., ze względu na fakt, że zostało wykonane metodyka nieautoryzowaną, w sytuacji gdy nie jest to jedyny dowód w przedmiotowej sprawie potwierdzający przekroczenia dopuszczalnej zawartości niklu w produkcie wprowadzanym do obrotu są bez znaczenia, gdyż fakt ten został w pełni udokumentowany i dowiedziony poprzez oznaczenia innych laboratoriów w tym badania przeprowadzone na zlecenie strony (sprawozdanie z badań nr P/0/04/2021 /331 /F/C/2/P/1 wykazujące zawartość niklu 80 ± 20 mg/kg s.m.) (sprawozdanie z badań nr 1937K/28.06.2021-1/Z), wykazujące zawartość niklu: 79 ± 28 mg/kg s. m.). Organ wyjaśnił, że niepewność pomiaru towarzysząca wynikowi badań jest to parametr związany z wynikiem pomiaru, charakteryzujący rozrzut wartości, które można w uzasadniony sposób przypisać wielkości mierzonej, czyli nie tylko w kontekście wartości ujemnej, ale też wartości dodatniej.

Ponadto Minister zauważył, że uzyskane wyniki badań składu środka poprawiającego właściwości gleby pn. [...] wskazują na niewłaściwy przebieg procesu technologicznego produkcji tego środka, co może nie być tylko jednostkowym zdarzeniem i może dotyczyć również kolejnych partii środka. W tym aspekcie organ powołał informacje przekazane w piśmie z dnia 30 grudnia 2020 r. znak 1.7023.71.2020 oraz piśmie z dnia 9 czerwca 2022 r. znak: 1.7023.71.2020 przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, w myśl których spółka posiadając decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., znak: [...] w sprawie pozwolenia na wytwarzanie odpadów oraz zezwolenia na przetwarzanie odpadów, zmienioną decyzją Marszałka Województwa [...] z dnia [...] czerwca 2019r., znak: [...] prowadzi działalność polegającą na unieszkodliwianiu odpadów. Organ wskazał, że odpady przyjmowane przez spółkę wprowadzane są bezpośrednio do ciągu technologicznego oczyszczalni tj. do piaskownika poziomego oraz zbiornika magazynowania czasowego o pojemności 1100 m3, z którego sukcesywnie przekierowywane są do neutralizatora. W następnej kolejności kierowane są na ciąg oczyszczania biologicznego. W dalszej części zachodzi rozdział osadów i zawiesin od cieczy tj. ścieków oczyszczonych. Wytworzone na oczyszczalni, osady ściekowe są poddawane wyłącznie procesowi higienizacji wapnem palonym w podwyższonej temperaturze, co zdaniem WIOŚ w [...], w żaden sposób nie eliminuje obecności nadmiernej ilości metali ciężkich (np. takich jak nikiel) i zanieczyszczeń chemicznych, których obecność powoduje zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka, a jest ona wysoce prawdopodobna z uwagi na fakt przetwarzania w/w odpadów na bardzo znaczącą skalę, a nie wyłącznie ścieków komunalnych. Jak podaje [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w 2022 r. (do czerwca 2022 r.) na oczyszczalnię przyjęto następujące rodzaje i ilości odpadów (zgodnie z zdanymi zawartymi w Bazie Danych o Odpadach): Grupa: 11 Odpady z chemicznej obróbki i powlekania powierzchni metali oraz innych materiałów i z procesów hydrometalurgii metali nieżelaznych

Podgrupa: 11 01 Odpady z obróbki i powlekania metali oraz innych materiałów (np. procesów galwanicznych, cynkowania, wytrawiania, fosforanowania, alkalicznego odtłuszczania, anodowania)

11 01 99 Inne niewymienione odpady - 0,36 tony

02 05 01 Surowce i produkty nieprzydatne do spożycia oraz przetwarzania - 0,28 tony 08 01 12 Odpady farb i lakierów inne niż wymienione w 08 01 11 - 8,7 tony Grupa: 19 Odpady z instalacji i urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów, z oczyszczalni ścieków oraz z uzdatniania wody pitnej i wody do celów przemysłowych Podgrupa: 19 09 Odpady z uzdatniania wody pitnej i wody do celów przemysłowych 19 09 99 Inne niewymienione odpady - 20 ton

Grupa 07 Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii organicznej

Podgrupa : 07 06 Odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania tłuszczów, natłustek, mydeł, detergentów, środków dezynfekujących i kosmetyków

07 06 99 Inne niewymienione odpady - 80,96 tony

16 03 80 Produkty spożywcze przeterminowane lub nieprzydatne do spożycia - 77,173 tony 16 03 04 Nieorganiczne odpady inne niż wymienione w 16 03 03, 16 03 80 - 21,76 tony 20 01 30 Detergenty inne niż wymienione w 20 01 29 - 0,68 tony

07 05 81 Odpady ciekłe inne niż wymienione w 07 05 80 - 47,18 tony

08 01 20 Zawiesiny wodne farb lub lakierów inne niż wymienione w 08 01 19 -1948,84 tony 16 03 06 Organiczne odpady inne niż wymienione w 16 03 05, 16 03 80 - 240,302 tony 08 01 14 Szlamy z usuwania farb i lakierów inne niż wymienione w 08 01 13 -31,03 tony 16 10 02 Uwodnione odpady ciekłe inne niż wymienione w 16 10 01 - 748,802 tony.

Minister wskazał, że informacje o unieszkodliwianiu odpadów w oczyszczalni ścieków spółki [...] Sp. z o. o. nie były znane organowi na etapie wydawania pozwolenia Nr [...] z dnia [...] września 2017 r.

Spółka zaskarżyła decyzję Ministra z 21 września 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa, w tym prawa procesowego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 81a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego,

b) art. 123 w zw. z art. 78 § 2 kpa,

c) art. 7a § 1 Kpa, art. 10 ust. 1 i 2, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r., poz. 162).

W uzasadnieniu skargi spółka przedstawiła swoją argumentację.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 16 stycznia 2023 r. skarżącą podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie i przedstawiła kolejne zarzuty w związku z wydaną decyzją.

W odpowiedzi na powyższe organ przedstawił swoje stanowisko w piśmie z 31 stycznia 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że w świetle art. 184 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonywanie oceny pod kątem zgodności z prawem oznacza, że sąd administracyjny sprawując wymiar sprawiedliwości bada legalność działania administracji publicznej. Równocześnie należy zwrócić uwagę na okoliczność, że wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ppsa)

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ppsa) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa).

Uwzględniając powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Kontroli Sądu podlegała decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2022 r., cofająca udzielone skarżącej pozwolenie Nr [...] z dnia [...] września 2017 r. znak: [...] na wprowadzanie do obrotu organiczno-mineralnego środka poprawiającego właściwości gleby pn.: [...].

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 7 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 10 lipca 2017 r. o nawozach i nawożeniu, zgodnie z którym Minister właściwy do spraw rolnictwa cofa w drodze decyzji pozwolenie na wprowadzenie do obrotu nawozu albo środka wspomagającego uprawę roślin, o którym mowa w art. 4 ust. 1 jeżeli zostanie ujawnione, że nawóz albo środek wspomagający uprawę roślin zagrażają zdrowiu ludzi lub zwierząt lub środowisku.

W ocenie Sądu Minister prawidłowo uznał, że zaistniały przesłanki z art. 7 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy obligujące organ do cofnięcia skarżącej udzielonego pozwolenia.

W przedmiotowej sprawie produktem, na który zostało wydane pozwolenie z dnia [...] września 2017 r. MRiRW był organiczno-mineralny środek poprawiający właściwości gleby pn [...]. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika jednoznacznie, że wystąpiło w procesie wprowadzania tego środka do obrotu zagrożenia dla zdrowia ludzi lub zwierząt i zagrożenia dla środowiska. W wyniku dokonanej przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa kontroli w spółce [...] Sp. z o.o. w zakresie prawidłowości wprowadzania do obrotu organiczno-mineralnego środka poprawiającego właściwości gleby pn.: [...] zakończonej podpisaniem protokołu z kontroli z dnia 3 grudnia 2021 r. znak: DORIN.7125.4.1.1.2021, stwierdzono w tym środku zawartość niklu w ilości: - 108+26 mg/kg suchej masy (sprawozdanie z badań nr NK/1/1-1/2021 z dnia 17 czerwca 2021 r.) i - 107 mg/kg suchej masy (sprawozdanie z badań nr NO/65/2021 z dnia 29 października 2021 r.), co przekracza dopuszczalną zawartość tego zanieczyszczenia określoną w §14 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu, czyli maksymalnie do 60 mg/kg suchej masy.

Jak słusznie wskazał organ w zaskarżonej decyzji udzielone skarżącej pozwolenie Nr [...] z dnia [...] września 2017 r. na wprowadzanie do obrotu organiczno-mineralnego środka poprawiającego właściwości gleby pn.: [...] wydane zostało w wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia 22 maja 2017 r. do którego zostały załączone dokumenty o których mowa w art. 4 ust. 4 ustawy o nawozach i nawożeniu, w tym wyniki badań fizykochemicznych i biologicznych oraz opinii jednostek organizacyjnych uprawnionych w trybie § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu zawierających informacje, o których mowa w § 7-10 tego rozporządzenia. Do wniosku załączona została m.in. opinia Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa -PIB w Puławach z dnia 3 sierpnia 2016 r. znak: NZN- 415-221/16 o spełnieniu wymagań jakościowych oraz wymagań w zakresie dopuszczalnych zawartości zanieczyszczeń przez środek poprawiający właściwości gleby [...], w której dokonano oceny tego środka w zakresie spełnienia wymogów określonych § 14 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu, w tym również w zakresie dopuszczalnej zawartości niklu, którego dopuszczalną zawartość na poziomie 60 mg/kg suchej masy określono w § 14 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia, z której wynika, że w badanej próbce środka [...] zawartość niklu wynosiła 20,5 mg/kg suchej masy. Ponadto załączone zostały opinie Instytutu Medycyny Wsi z dnia 10 listopada 2016 r. - w zakresie braku negatywnego oddziaływania środka [...] na zdrowie ludzi, opinia Państwowego Instytutu Weterynaryjnego PIB z dnia 10 października 2016 r. - w zakresie braku negatywnego oddziaływania środka [...] na zdrowie zwierząt i opinia Instytutu Ochrony Środowiska - PIB w Warszawie z dnia 30 stycznia 2017 r. w zakresie braku negatywnego oddziaływania środka [...] na środowisko. Tym samym prawidłowa jest ocena Ministra, że wykazana przekroczona zawartość zanieczyszczenia metalem ciężkim niklem we wprowadzanym do obrotu produkcie w sposób jednoznaczny podważa praktycznie całą pozytywną ocenę tego środka dokonaną przez właściwe jednostki organizacyjne na etapie wydawania pozwolenia dopuszczającego ten środek do obrotu. Powołać należy za organem, że nikiel jako jeden z metali ciężkich jest substancją szkodliwą o właściwościach, rakotwórczych oraz wywołującą uczulenia w kontakcie ze skórą i te właściwości w szczególności zadecydowały o określeniu w § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu dopuszczalnej zawartości tego zanieczyszczenia we wprowadzanych do obrotu nawozach i środkach wspomagających uprawę roślin, przy czym wartość dopuszczalnej zawartości tego zanieczyszczenia określona została jako nie przekraczającą 60 mg/kg suchej masy, co w praktyce oznacza, że występowanie tego zanieczyszczenia na poziomie do 60 mg/kg s. uznaje się za zawartość bezpieczną dla zdrowia i życia ludzi i zwierząt oraz środowiska, a przekroczenie tej zawartości oznacza wystąpienie takiego zagrożenia.

Prawidłowe było również stanowisko organu, że zgodnie z treścią art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy o nawozach i nawożeniu na ministrze właściwym do spraw rolnictwa ciąży obligatoryjny obowiązek cofnięcia pozwolenia jeżeli zostanie ujawnione, że nawóz albo środek wspomagający uprawę roślin zagrażają zdrowiu ludzi lub zwierząt lub środowisku. W przypadku wystąpienia przesłanek z ww. art. organ administracji jest zobligowany do cofnięcia wcześniej udzielonego zezwolenia. Niewątpliwie ratio legis, jakie przyświecało ustawodawcy wprowadzającemu reżim ustawowy w zakresie środków poprawiających właściwości gleby, sprowadzało się do ograniczenia, czy też wyeliminowania sytuacji, w których do obrotu, a w dalszej konsekwencji do środowiska, trafiają produkty zagrażające zdrowiu ludzi i zwierząt oraz środowisku. Organiczno-mineralny środek pn. [...] dopuszczony do obrotu pozwoleniem Nr [...] z dnia [...] września 2017 r. był przewidziany do stosowania w zastosowaniach rolniczych czyli w uprawach polowych roślin rolniczych i dodatkowo w uprawie roślin ozdobnych i na trawniki, skarżąca mogła więc sprzedawać przedmiotowy produkt rolnikom i działkowiczom nieświadomym zagrożeń wynikających z ponadnormatywnej ilości zawartego w nim niklu, co wpływało niekorzystnie na jakość wyprodukowanych płodów rolnych, a tym samym na zdrowie ludzi zwierząt oraz środowisko.

Ponadto Sąd w całości podziela stanowisko organu, że uzyskane wyniki badań składu przedmiotowego produktu wskazują na niewłaściwy przebieg procesu technologicznego produkcji tego środka, co może nie być tylko jednostkowym zdarzeniem i może dotyczyć również kolejnych partii środka. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że spółka nie zidentyfikowała przyczyny stwierdzonego przekroczenia zawartości niklu w produkcie. Dodatkowo podzielić należy stanowisko organu, że obciążającymi spółkę są informacje przekazane w piśmie z dnia 30 grudnia 2020 r. znak 1.7023.71.2020 oraz piśmie z dnia 9 czerwca 2022 r. znak: 1.7023.71.2020 przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, w myśl których spółka posiadając decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] kwietnia 2015r., znak: [...] w sprawie pozwolenia na wytwarzanie odpadów oraz zezwolenia na przetwarzanie odpadów, zmienioną decyzją Marszałka Województwa [...] z dnia [...] czerwca 2019r., znak: [...] prowadzi działalność polegającą na unieszkodliwianiu odpadów. Organ w tym zakresie powołał się na stanowisko WIOŚ w [...], który stwierdził, że wytworzone na oczyszczalni, osady ściekowe są poddawane wyłącznie procesowi higienizacji wapnem palonym w podwyższonej temperaturze, co w żaden sposób nie eliminuje obecności nadmiernej ilości metali ciężkich (np. takich jak nikiel) i zanieczyszczeń chemicznych, których obecność powoduje zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka, a jest ona wysoce prawdopodobna z uwagi na fakt przetwarzania w/w odpadów na bardzo znaczącą skalę, a nie wyłącznie ścieków komunalnych. Słusznie Minister zauważył, że informacje o unieszkodliwianiu odpadów w oczyszczalni ścieków skarżącej nie były znane organowi na etapie wydawania pozwolenia z dnia [...] września 2017 r.

W ocenie Sądu zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Minister prowadził postępowanie z poszanowaniem wszelkich zasad wynikających z przepisów kpa. Stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu a przed wydaniem decyzji, zgodnie z art. 10 § 1 kpa, zapewniono możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Skarżąca zapoznała się z pełnym materiałem dowodowym zgromadzonym w niniejszym postępowaniu w dniu 2 czerwca 2022 r., fakt ten znajduje potwierdzenie w protokole z udostępnienia akt postępowania podpisanym przez skarżącą. Ponadto, w związku z wnioskami skarżącej, wskazany przez spółkę materiał dowodowy z postępowania został jej przesłany w formie potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii przy piśmie z dnia 8 czerwca 2022 r. Skarżąca została również zawiadomiona o zgromadzeniu nowego materiału dowodowego zawiadomieniem z dnia 9 czerwca 2022 r., organ umożliwił jej zapoznanie się z nowymi dokumentami i jednocześnie wydłużył termin na przedstawienie stanowiska przez stronę. W toku całego prowadzonego postępowania skarżąca wielokrotnie zajmowała stanowisko w sprawie na piśmie, zgłaszając zarzuty i wnioski dowodowe. Niezasadny jest również zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez zgromadzenie przez organ zdecydowanej większości dowodów przed wszczęciem przedmiotowego postępowania, skoro organ wszczął postępowanie z urzędu w dniu 22 maja 2022 r., po analizie materiałów nadesłanych Ministrowi przez Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa -tj. pisma z dnia 6 grudnia 2021 r. zawierającego informację o wynikach kontroli przeprowadzonej przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa w [...] Środowiska (protokół z kontroli nr 1/2021 z dnia 3 grudnia 2021 r. został podpisanych przez członka zarządu spółki) oraz materiałów potwierdzających ww. informacje nadesłanych przy piśmie z dnia 19 stycznia 2022 r. Dopiero więc po wszczęciu przedmiotowego postępowania organ był w stanie umożliwić stronie czynny udział w postępowaniu, co też uczynił, zapewniając jej dostęp do wszystkich otrzymanych dokumentów. Zwrócić również należy uwagę, że zgodnie z art. 7b kpa organy administracji publicznej współdziałają ze sobą w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, tym samym nie może zasługiwać na uwzględnienie zarzut dotyczący wymiany korespondencji pomiędzy poszczególnymi organami z pominięciem skarżącej, która miała miejsce jeszcze przed wszczęciem postępowania w przedmiotowej sprawie. Natomiast spółka miała możliwość zapoznania się i wypowiedzenia się co do wszystkich dowodów w toku przedmiotowego postępowania. Zarzuty skargi dotyczące zawartości fosforu są bezzasadne, skoro z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie brał tej okoliczności pod uwagę wydając zaskarżoną decyzję. Również nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący nieistniejącej kontroli [...] Inspektora Ochrony Środowiska w [...] w dniu 20 kwietnia 2021 r.; z akt sprawy wynika, że kontrola została przeprowadzona przez Wojewódzkiego Inspektora Nasiennictwa i Ochrony Roślin, błąd w uzasadnieniu decyzji stanowi oczywistą omyłkę pisarską. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 kpa. W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 79 kpa. Skarżąca została poinformowana o wpływie nowego materiału dowodowego, w tym opinii biegłego z innej sprawy. W przedmiotowym postępowaniu organ nie powoływał biegłego, a skarżąca mogła na piśmie ustosunkować się do całości zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym do opinii sporządzonej w innej sprawie a nadesłanej do Ministra przez inny organ.

Bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 123 w zw. z art. 78 § 2 kpa. Jak słusznie zauważył organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnioskowana kontrola nie dowiodłaby jak twierdzi skarżąca, że produkowany przez spółkę organiczno-mineralny środek poprawiający właściwości gleby [...] spełnia wymagania dotyczące dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadnie wyjaśnił, że w sytuacji gdy już ujawniono realne zagrożenie zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska polegające na wystąpieniu w środku wprowadzanym do obrotu ponadnormatywnej zawartości niklu w stosunku do normy określonej w § 14 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2008 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach, to przeprowadzanie kolejnych kontroli stałoby w sprzeczności z obowiązkami organu w zakresie podejmowania stanowczych i szybkich działań eliminujących zagrożenie. Ponadto, dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie miały znaczenia kwestie parametrów jakościowych produktu a tylko przekroczenie dopuszczalnych zanieczyszczeń. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do zgłoszonego wniosku dowodowego a więc niewydanie odrębnego postanowienia w przedmiocie nieuwzględnienia zgłoszonego wniosku dowodowego nie było uchybieniem mogącym mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślić należy, że w sprawie nie wystąpiły wątpliwości co do treści normy prawnej uzasadniające rozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony, a więc nie doszło również do naruszenia art. 7a § 1 kpa. Stwierdzić również należy, że w złożonych przez skarżącą sprawozdaniach z badań za okres od stycznia do maja 2022 r. wynika, że zawartości niklu jest dużo wyższa niż w opinii z 3 sierpnia 2016 r. dołączonej do wniosku o udzielenie pozwolenia na wprowadzenie do obrotu przedmiotowego produktu (50 mg/kg, 51 mg/kg ii 47 mg/kg zamiast 20,5 mg/kg).

Niezasadne pozostają również zarzuty skarżącej w zakresie spełniania przez przebadane próbki wymagań dotyczących dopuszczalnej zawartości niklu zgodnie z przepisami § 14 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2008 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 119, poz. 765, z późn. zm., dalej jako: "rozporządzenie z dnia 18 czerwca 2008 r.") jak i interpretacji wyników badań dokonanej przez organ na niekorzyść spółki. Mianowicie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że ustalenia odnośnie przekroczonej zawartości niklu oparto o wyniki badań próbek pobranych z kontrolowanej partii:

- sprawozdanie nr NK/1/1 -1/2021 z dnia 17 czerwca 2021 r. z badania przeprowadzonego w Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w Warszawie, w którym oznaczono zawartości niklu w ilości 108±26 mg/kg,

- sprawozdanie nr NO/65/2021 z dnia 29 października 2021 r. z badania przeprowadzonego w Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w Lublinie, w którym oznaczono zawartości niklu w ilości 107 mg/kg, badanie przeprowadzone metodą nieakredytowaną),

- sprawozdanie nr P/0/04/2021/331/F/C/2/P/1 z 22 czerwca 2022 r. z badania przeprowadzonego przez JARS S.A., w którym oznaczono zawartości niklu w ilości 80 ± 20 mg/kg suchej masy,

- sprawozdanie z nr 1937K/28.06.2021-1/Z z badania przeprowadzonego przez Aquanet Laboratorium Sp. z o.o. w Poznaniu, w którym oznaczono zawartości niklu w ilości 79±28 mg/kg.

Ze wszystkich ww. badań wynika (tylko jedno badanie przeprowadzono metodą nieakredytowaną), że zawartość niklu została przekroczona. We wszystkich badaniach podane zostały najbardziej prawdopodobne wyniki tych badań, które wskazują na znaczne przekroczenie w [...] dopuszczalnego stężenia niklu. Badanie w Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w Warszawie, w którym oznaczono zawartości niklu w ilości 108+26 mg/kg zostało przeprowadzone metodą akredytowaną. W odniesieniu do wyników tego badania, nawet przyjęcie najbardziej korzystnej dla spółki interpretacji tego wyniku, oznacza przekroczenie w [...] dopuszczalnego stężenia niklu. W odniesieniu do badań przeprowadzonych w JARS S.A., w którym oznaczono zawartości niklu w ilości 80 ± 20 mg/kg suchej masy i Aęuanet Laboratorium Sp. z o.o. w Poznaniu, w którym oznaczono zawartości niklu w ilości 79±28 mg/kg, to uznanie, że w [...] nie doszło do przekroczenia dopuszczalnego stężenia niklu, wymagałoby przyjęcia najbardziej korzystnej dla skarżącej, ale równocześnie najmniej prawdopodobnej interpretacji wyników tych badań, tj. skrajnej wartości niepewności pomiaru. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę, że logika wskazuje, że podanie najbardziej prawdopodobnego wyniku badania oznacza, że im większa odchyłka od tego wyniku, tym mniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia takiego wyniku, tzn. jeżeli najbardziej prawdopodobny wynik badania wskazuje na zawartości niklu w ilości 80 ± 20 mg/kg suchej masy, to prawdopodobieństwo, że wynik ten w rzeczywistości wynosi 81 lub 79 mg niklu na kilogram suchej masy jest dość duże. Natomiast prawdopodobieństwo, że wynik ten w rzeczywistości wynosi 60 lub 100 mg niklu na kilogram suchej masy jest skrajnie małe.

Podzielić tym samym należy ocenę Ministra, że wskazane w § 14 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18 czerwca 2008 r. maksymalne dopuszczalne poziomy zanieczyszczeń, dotyczą właśnie tych najbardziej prawdopodobnych wyników badań. Przyjmując stanowisko skarżącej, że wyniki badań poziomu niklu należy uwzględniać biorąc pod uwagę wynikający z niepewności pomiaru najniższy możliwy poziom, to biorąc pod uwagę zakres niepewności pomiaru (np. w przypadku Aquanet Laboratorium Sp. z o.o. wynosi on ±28 mg/kg), okazałoby się, że nie stanowi naruszenia prawa wprowadzanie do obrotu organiczno-mineralnego środka poprawiającego właściwości gleby, w sytuacji gdy najbardziej prawdopodobny wynik pomiaru wynosi 88 mg niklu na kilogram suchej masy, gdyż niepewność pomiaru wynosi ±28 mg/kg. Tym samym dopuszczony do stosowania byłby organiczno-mineralny środek poprawiający właściwości gleby, w którym najbardziej prawdopodobny wynik pomiaru wskazywałby na przekroczenie niemal o 50% dopuszczalnej zawartości niklu. Tak więc nie można zgodzić się z twierdzeniami strony, że wyniki badań próbek pobranych podczas kontroli spełniają wymagania odnośnie dopuszczalnej zawartości niklu, czy też że organ zinterpretował badania na niekorzyść strony. Przepis § 14 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 18 czerwca 2008 r. jest jasny. W sposób jednoznaczny określa on dopuszczalny poziom zawartości zanieczyszczeń niklem w maksymalnej wysokości 60 mg/kg s.m.. Nie ma żadnych wątpliwości, co do treści tej normy, a co za tym idzie przepisy art. 7a § 1 kpa oraz art. 11 ust. 1 ustawy prawo przedsiębiorców nie znajdują zastosowania w przedmiotowej sprawie. Ponadto stosowanie ww. przepisów jest wyłączone, jeżeli wymaga tego ważny interes publiczny (art. 7a § 2 pkt 1 kpa i art. 11 ust. 2 ustawy prawo przedsiębiorców). Niewątpliwie ochrona środowiska, zdrowia i życia ludzi przed nadmiernym wprowadzaniem do środowiska niklu (jako substancji toksycznej i rakotwórczej) stanowi ważny interes publiczny. Nie można również podzielić stanowiska skarżącej jakoby organ błędnie ocenił istnienie ważnego interesu publicznego, skoro dopuszczalne zawartości niklu w komunalnych osadach ściekowych stosowanych w rolnictwie oraz do rekultywacji gruntów na cele rolne może wynosić 300 mg/kg s.m. (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie stosowania komunalnych osadów ściekowych) i wobec tego trudno uznać jako zagrożenie dla środowiska nikiel w zawartości około 80-100 mg/kg jako substancję toksyczną i rakotwórczą. Zauważyć należy, że przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie stosowania komunalnych osadów ściekowych regulują kwestie dopuszczalnych dawek komunalnych osadów ściekowych, które mogą być stosowane na jednostkę gruntu i warunki, jakie muszą spełniać osady ściekowe pod względem zawartości. Natomiast wobec środków wspomagających uprawę roślin, a tym samym wobec [...] nie istnieje wymóg ustalenia w nim suchej masy, co dokładnie precyzuje dawkę i limituje tym samym ilość metali ciężkich wnoszonych na powierzchnię pola. Producent przedmiotowego środka nie warunkuje dawki od zawartości suchej masy i nie określił nawet suchej masy jako wymagania jakościowego. Ponadto w stosunku do zastosowania osadów ściekowych wprowadzono szereg ograniczeń przepisami ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (art. 96 ust. 12) (Dz. U. 2022 poz. 699). Dodatkowe ograniczenia wynikają również z przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie stosowania komunalnych osadów ściekowych. Natomiast wobec środków ochrony roślin, stosowanie w rolnictwie, bezpieczne dla ludzi, zwierząt i środowiska mają zapewnić standardy określone m.in. w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2008 r. i organ orzekający w sprawie był zobowiązany do stosowania przepisów tego rozporządzenia. Tak więc czynione przez skarżącą porównania nie są zasadne.

W sprawie nie doszło również od naruszenia art. 81a kpa i art. 10 ust. 2 ustawy prawo przedsiębiorców. Po pierwsze, zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy prawo przedsiębiorców, art. 10 ust. 2 nie stosuje się gdy wymaga tego ważny interes publiczny. Ponadto, wbrew twierdzeniom strony, w sprawie nie zaszły niedające się usunąć wątpliwości co do stanu fatycznego. We wszystkich przeprowadzonych w przedmiotowej sprawie badaniach podany zostały najbardziej prawdopodobne wyniki tych badań, które wskazują na znaczne przekroczenie w [...] dopuszczalnego stężenia niklu. Tak więc w przedmiotowej sprawie istnieje jedna, najbardziej prawdopodobna wersja stanu faktycznego. Wersja podnoszona przez skarżącą dotycząca brania pod uwagę wyników badań poziomu niklu w [...] z uwzględnieniem największej dopuszczalnej wartości odchyłki od najbardziej prawdopodobnego wyniku pomiaru jest znacznie mniej prawdopodobna, od wersji przyjętej przez podmioty przeprowadzające badania, a za nimi przez organ. Ponadto, pomijając nawet wyniki badań przeprowadzonych metodą nieakredytowaną należy zauważyć, że w badaniu metodą akredytowaną przeprowadzonym w Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w Warszawie oznaczono zawartości niklu w ilości 108±26 mg/kg. W powyższym sprawozdaniu wyznaczono niepewność pomiaru, dokonano stwierdzenia zgodności z wymaganiami określonymi w przepisach rozporządzenia z dnia 18 czerwca 2008 r., sprawozdanie zawiera wszystkie elementy wymienione w pkt 7.8.6.2 normy PN-EN ISO/IEC 17025:2018. Wskazać również należy, że informacje zawarte w ILAC-G8:09/2019 nie wskazują jaką zasadę należy wykorzystać w konkretnym badaniu a przepisy rozporządzenia MRiRW z 18 czerwca 2008 r. są jednoznaczne i w odniesieniu do dopuszczalnej zawartości niklu nie wskazują zasady podejmowania decyzji8 w stwierdzeniu zgodności. Stan faktyczny wskazujący na przekroczenie dopuszczalnego poziomu niklu w [...] jest więc oczywisty. W badaniu przeprowadzonych w JARS S.A. oznaczono zawartości niklu w [...] ilości 80 ± 20 mg/kg suchej masy. Tak więc uznanie, że w [...] nie nastąpiło przekroczenie maksymalnego dopuszczalnego poziomu niklu, możliwe byłoby tylko wtedy, gdyby przyjąć maksymalną niepewność pomiaru, tj. -20. Przyjęcie niepewności pomiaru mniejszego tylko o jeden, tzn. na poziomie -19, oznaczałoby, że [...] nie spełnia wymogów dotyczących maksymalnego dopuszczalnego poziomu niklu. W odniesieniu do badania Aęuanet Laboratorium Sp. z o.o. w Poznaniu, w którym oznaczono zawartości niklu w ilości 79+28 mg/kg, należy przede wszystkim zauważyć, że badanie to obarczone jest najwyższą niepewnością pomiaru spośród wszystkich przeprowadzonych badań, tj. ±28. Ponadto uznanie, że w [...] nie nastąpiło przekroczenie maksymalnego dopuszczalnego poziomu niklu, możliwe byłoby tylko wtedy, gdyby przyjąć wynik przy niepewności pomiaru -19 lub większej, a więc bardzo znaczącą odchyłkę od najbardziej prawdopodobnego wyniku pomiaru. Tak więc ocena organu została dokonana zgodnie z art. 80 kpa, przy uwzględnieniu zasady logiki i doświadczenia życiowego.

Zwrócić należy również uwagę, że w przedmiotowej sprawie Minister działając w ramach swoich kompetencji, wydał decyzję o cofnięciu udzielonego zezwolenia. Natomiast kwestie dotyczące zakazu wprowadzenia do obrotu zakwestionowanej 30-tonowej partii przedmiotowego produktu były przedmiotem odrębnego postępowania, zakończonego wydaniem decyzji przez inny organ. Jeszcze raz podkreślić należy, że w sprawie nie przedłożono żadnych dowodów potwierdzających ustalenie przyczyny przekroczenia zawartości niklu w produkcie, również nie przedstawiono dowodów potwierdzających wprowadzenie zmian w technologii produkcji przedmiotowego środka. Tak więc niezasadne jest stanowisko skarżącej, która twierdzi, że podjęcie przez organ dalszych działań na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy o nawozach jest sankcją zbyt daleko idącą i narusza zasadę proporcjonalności. Wobec ujawnionego zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi a także środowiska, braku dowodów wskazujących na wyeliminowanie dalszego zagrożenia dla środowiska i braku uznaniowego charakteru decyzji wydawanej na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy o nawozach, organ był zobligowany do podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Brak jest w sprawie podstaw do uznania, że zaistniałe przekroczenie zawartości niklu było incydentalne i nie powtórzy się w przyszłości. Jednocześnie zastosowanie sankcji z art. 7 ust. 2 pkt. 2 ustawy nie zależy od skali naruszenia i zagrożenia dla środowiska. Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy o nawozach. Brak jest podstaw do twierdzenia, że w przedmiotowej sprawie art. 7 ust. 2 pkt 2 należy interpretować w związku z art. 31 ustawy o nawozach. Ponadto nie jest zasadna wykładnia art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy o nawozach w ten sposób, że "ujawnienie" ma mieć miejsce na dzień wydania decyzji. Przyjęcie takiej interpretacji sprawiałoby, że przepis art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy byłby w istocie martwym przepisem, ponadto taka interpretacja byłaby sprzeczna z wykładnią językową tego przepisu. Przy przyjęciu wykładni zaprezentowanej przez stronę, Minister nie miałby kompetencji do cofnięcia zezwolenia, a jedynie mogłyby być podejmowane decyzje co do poszczególnych partii towaru.

Stwierdzić również należy, że przedmiotem prowadzonego postępowania nie były okoliczności związane z wydaniem Zarządzenia pokontrolnego z 16 października 2020 r. Kwestie powyższe były przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Natomiast niewątpliwie technologia produkcji przedmiotowego środka nie pozwala na uzyskanie ustabilizowanego składu, skoro doszło do przekroczenia zawartości niklu. Informacje o unieszkodliwianiu odpadów w oczyszczalni ścieków nie były znane organowi na etapie wydawania pozwolenia z dnia 11 września 2017 r., a ze złożonych przez samą skarżącą sprawozdań z badań z okresu styczeń – maj 2022 wynika, że zawartość niklu prawie dwukrotnie przewyższa wskazywaną w dokumentach załączonych przez spółkę o wydanie pozwolenia.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.