Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1673/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Sędzia WSA Marek Kraus, Protokolant starszy referent Paweł Jurczyński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów wniesionych na postępowanie egzekucyjne za bezzasadne 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] października 2011 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz W. K. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezydent W. postanowieniem z [...] października 2011 r. uznał zarzuty Skarżącego – K. K. wniesione na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego [...] z [...] listopada 2008 r. za bezzasadne.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że [...] listopada 2008 r. wystawił na podstawie ostatecznej decyzji własnej z [...] lipca 2008 r., tytuł wykonawczy Nr [...] obejmujący zaległość z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2003 w kwocie głównej 6.619 zł. powiększonej o odsetki i wszczął wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne. Odpis tytułu wykonawczego doręczono Skarżącemu 23 marca 2009 r. wraz z zawiadomieniem nr [...] z 17 marca 2009 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną, tj. kwotę z tytułu zwrotu podatku VAT należnego podatnikowi.

24 marca 2009 r. Skarżący wniósł zarzuty na czynności podjęte w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym podnosząc, iż wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Prezydenta W. z [...] lipca 2008 r. ustalającej wysokość podatku od nieruchomości za rok 2003 za nieruchomość położoną w W. przy ul. O., działka ewidencyjna nr [...] i [...] z obrębu [...] na kwotę 6.619 zł.

Prezydent W. wydając postanowienie z [...] października 2011 r. wyjaśnił, że z akt sprawy, w szczególności ze skargi zobowiązanego opatrzonej datą 23 marca 2009 r., zakwalifikowanej przez organ egzekucyjny jako zarzuty w rozumieniu art. 33 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229 poz. 1954 z późn. zm.), dalej "u.p.e.a." wynika, że jedynym zarzutem przedstawionym przez Skarżącego w 7-dniowym terminie zakreślonym przepisami ustawy, jest fakt wszczęcia przez zobowiązanego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, czyli wyeliminowania z obiegu prawnego, przedmiotowej decyzji Prezydenta W. z [...] lipca 2008 r. ustalającej wysokość podatku od nieruchomości za 2003, będącej podstawą prawną wydanego przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego. Organ pierwszej instancji podkreślił jednak, że poczynione ustalenia poparte stanowiskiem judykatury wskazują, iż powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący podniósł zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2003 oraz błędy formalne w treści tytułu wykonawczego. Ponadto, w ocenie Skarżącego, tytuł egzekucyjny dotyczy 1 raty podatku za rok 2008, a więc nie może stanowić podstawy dochodzenia przez organ egzekucyjny podatku od nieruchomości za rok 2003.Nie może być też podstawą do dochodzenia należności za 2008 r. bo takowa nie powstała.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z [...] marca 2012 r. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z treścią decyzji Prezydenta W. z [...] lipca 2008 r. ustalającej wysokość podatku od nieruchomości za rok 2003, podatnik zobowiązany był dokonać zapłaty ustalonego podatku w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji. Z akt sprawy wynika, że ww. decyzja wobec dwukrotnego awizowania została uznana, zgodnie z art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. nr 8 poz. 60 ze zm.), dalej "O.p." za skutecznie doręczoną Skarżącemu 29 lipca 2008 r. Z uwagi na fakt, że w ustawowym terminie 14 dni należność z tytułu podatku od nieruchomości nie została uiszczona, organ podatkowy był zobowiązany do wystawienia tytułu wykonawczego na powstałą zaległość podatkową i skierowanie go do egzekucji.

Wydając [...] listopada 2008 r. tytuł wykonawczy obejmujący zaległość z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2003 organ egzekucyjny powołał jako podstawę prawną dochodzonej należności przedmiotową decyzję Prezydenta W. z [...] lipca 2008 r. Powyższa decyzja istniała w obiegu prawnym zarówno w dacie wystawienia ww. tytułu wykonawczego, w dacie zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanego, jak i w dacie wydania zaskarżonego w niniejszym postępowaniu postanowienia z [...] października 2011 r. Skoro tak to istniała zaległość podatkowa, której zapłaty wierzyciel będący zarazem organem egzekucyjnym mógł skutecznie i zgodnie z prawem dochodzić w postępowaniu egzekucyjnym.

Organ podkreślił, że samo zainicjowanie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji "wymiarowej" nie powodowało niedopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko Skarżącemu z tytułu zaległości podatkowej. Dopiero wydanie decyzji, na podstawie art. 251 § 1 O.p. o stwierdzeniu nieważności decyzji może bowiem doprowadzić do uwzględnienia zarzutu Skarżącego.

Organ podkreślił, że jako organ odwoławczy, nie jest uprawniony do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego po raz pierwszy w postępowaniu zażaleniowym, a więc podniesionych po upływie 7-dniowego terminu.

W skardze na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie i zwrot zajętych należności powiększonych o odsetki ustawowe za okres zajęcia na jego rachunek bankowy, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił, że nieprawdą jest stwierdzenie organu jakoby przedmiotowy tytuł dotyczył roku 2003, zapisano w nim bowiem że dotyczy I raty za rok 2008. Również załączone zawiadomienie z 17 marca 2009 r. dotyczy roku 2008 i nie ma w nim mowy o żadnym zajęciu zwrotu podatku VAT.

Skarżący podkreślił, że podniesiona przez organ okoliczność braku możliwości rozpatrzenia zarzutów nie podniesionych w terminie 7 dni od daty dostarczenia tytułu wykonawczego stoi w jawnej sprzeczności z obowiązkiem dbania o prowadzenie postępowań w zgodzie z obowiązującymi normami prawa, a ponadto jest bezzasadny, gdyż nie wskazuje do jakiej rzeczywistości prawnej powinien się Skarżący w swojej skardze odnosić, czy do prowadzonej procedury odwoławczej w sprawie należności za rok 2003, czy zgodnie z literą tytułu 2008 r.

Ponadto Skarżący podniósł, że tytuł egzekucyjny został mu doręczony 22 marca 2009 r., więc po upłynięciu okresu przedawnienia zaległości podatkowej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Taki tryb postępowania przyjęły organy orzekające w sprawie. Prezydent W. przesłał skargę Strony przy piśmie z dnia 21 kwietnia 2009 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z którego wynika, iż doszedł do przekonania, iż jest to skarga na czynności egzekucyjne, bowiem odwołuje się w treści do zawiadomienia o zajęciu wierzytelności Skarżącego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] przekazało pismo do Prezydenta W., z informacją, iż wobec braku stanowiska wierzyciela nie może rozstrzygnąć zarzutów o jakich stanowi art.33 i 34 u.p.e.a. Z powyższego postanowienia wynika, iż organ drugiej instancji uznał pismo Skarżącego za zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym i z tego względu rozpatrzył je w trybie przewidzianym w art.34 u.p.e.a. Ani organ pierwszej ani drugiej instancji nie wezwał Strony do doprecyzowania żądania oraz w jakim trybie jego sprawa ma być rozpatrzona, jednakże po wniesieniu zażalenia przez Skarżącego, organ odwoławczy, nie rozpatrzył wszystkich podniesionych w zażaleniu zarzutów uznając, iż są one spóźnione.

W tym miejscu wyjaśnić należy, iż zgodnie z zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną m.in. w art. 63, 65, 128 i 140 k.p.a., które to przepisy mają odpowiednie zastosowanie do postępowania egzekucyjnego na podstawie art.18 u.p.e.a.jest jego odformalizowanie, tak aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony właśnie bez zbędnego formalizmu. Nie można jednak przyjąć, że jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, to organ administracji publicznej jest uprawniony do sprecyzowania treści żądania. Jest to niedopuszczalne chociażby dlatego, że mogłoby to doprowadzić do niedopuszczalnej zmiany żądania, wbrew intencji wnoszącego podanie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA 2188/00, niepubl.)

Stosownie do treści art. 61 § 1 k.p.a. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego (w tej sprawie egzekucyjnego) określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 1990 r., sygn. akt I SA 367/90, ONSA z 1990, Nr 2-3, poz. 47).

Wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w przypadku wątpliwości co do treści żądania, stanowi podstawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi. Postępowaniu temu towarzyszy należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego(egzekucyjnego). W przeciwnym razie mamy do czynienia z naruszeniem art. 7 i art. 9 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia. Organy orzekające w sprawie mogły mieć wątpliwości co do treści żądania, jednakże to na organach prowadzących postępowanie spoczywał obowiązek ich wyjaśnienia, a nie prowadzenie go przez dwa latach mnożąc uchybienia proceduralne i przedłużając sprawę. Zauważenia również wymaga, iż jeżeli już doszło do zakwalifikowania pisma strony jako zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, to nie było podstaw do pozostawienia zarzutów zażalenia bez rozpatrzenia, w którym Skarżący odnosi się do argumentacji postanowienia wydanego w pierwszej instancji. Zdaniem Sądu opierając się na aktach sprawy, zrozumiałe są też wątpliwości Skarżącego, o co właściwie chodzi organom w kolejnych pismach, skoro Samorządowe Kolegium Odwoławcze w postanowieniu z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] przekazującemu Prezydentowi W. pismo Skarżącego z dnia 23 marca 2009 r., w pierwszym zdaniu uzasadnienia postanowienia nazywa pismo Strony skargą na czynności egzekucyjne, po czym informuje, że zwraca je organowi pierwszej instancji, bowiem wierzyciel nie zajął stanowiska w sprawie powołując art.34 § 2 u.p.e.a. (nie zauważając, że wierzycielem jest organ egzekucyjny).Jednocześnie w dalszej części uzasadnienia wskazano, iż podstawę skargi Strony stanowią zarzuty o jakich stanowi art.33 i art.34 § 1 u.p.e.a. Wzajemnie wykluczające się stwierdzenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. już świadczą o tym, iż działania organu odwoławczego mają charakter dowolny i chaotyczny oraz nie zostały poparte analizą faktyczną i prawną sprawy. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż skarga, której mowa w art.54 § 4 u.p.e.a jest odrębnym środkiem zaskarżenia i nie dotyczy zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, o których mowa w art.33 u.p.e.a. Jest to odrębny tryb postępowania, o czym należało pouczyć Skarżącego i wyjaśnić mu okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Poinformować, że jeżeli jego żądanie dotyczy zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, to jedynie w zakresie zarzutów wskazanych w art.33 u.p.e.a. sprawa będzie rozpatrywana. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie na etapie wniesienia pisma Skarżącego z dnia 23 marca 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie ma wątpliwości, ze takie zarzuty zostały podniesione (postanowienie z [...] maja 2009 r.), to po wniesieniu zażalenia przez Stronę, w którym kwestionuje stanowisko Prezydenta W., iż zobowiązanie jest wymagalne, uznaje, że Skarżący takich zarzutów w piśmie z dnia 23 marca 2009 r. nie podniósł. Powstaje więc pytanie dlaczego kwestię niewymagalności obowiązku rozważał organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia Prezydenta W. z dnia [...] października 2011 r. [...] jednoznacznie stwierdza się, że skarżący podniósł zarzut braku wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a więc przesłankę określoną w art.33 pkt 2 u.p.e.a. W związku z taką kwalifikacją treści pisma Strony, należało zarzut ten rozpatrzeć w oparciu o analizę stanu faktycznego sprawy, a nie tylko na podstawie wyrwanego z kontekstu zdania z pisma Strony. Z tytułu wykonawczego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że został wydany na podstawie decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. [...], która dotyczy roku 2003 r., natomiast w rubryce 32 tytułu wykonawczego, wpisano jako okres za który egzekwowana jest należność –pierwsza rata za 2008 r. Wydaje się, że nie wymaga szerszego wyjaśnienia okoliczność, iż tytuł wykonawczy, nie może być podstawą egzekwowania należności za 2008 r. na podstawie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego za 2003 r. Organ egzekucyjny pierwszej instancji rozpatrzył zarzuty podniesione przez Skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym, w oparciu o tytuł wykonawczy dotyczący należności za 2008 r., który sam wskazał jako właściwy. Powinien był więc zbadać, czy decyzja wskazana w tytule wykonawczym dotyczy roku 2008 .Jeżeli bowiem w chwili wystawienia tytułu wykonawczego, decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości nie została doręczona Skarżącemu to obowiązek objęty tytułem wykonawczym jest niewymagalny, a zarzut ten był rozpoznawany przez organ pierwszej instancji. W aktach sprawy brak jest decyzji ustalającej Skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2008 r. W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze bezzasadnie pozostawiło argumentację zażalenia bez rozpatrzenia, podnosząc, iż są to nowe zarzuty w sprawie, wskazując jedynie na przedawnienie i braki formalne tytułu wykonawczego, w oparciu o ich powierzchowną analizę, a nie na ich istocie. Pozostała argumentacja Strony oraz okoliczności faktyczne sprawy wskazane przez Sąd, nie zostały przez organ odwoławczy rozpatrzone.

Zdaniem Sądu obowiązkiem organu egzekucyjnego było również zbadanie czy wskazane przez stronę okoliczności nie wyczerpują przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a., które organ egzekucyjny zobowiązany jest badać z urzędu.

Przypomnieć więc należy, iż przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą pojawić się zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem . Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. W tym ostatnim przypadku zobowiązany poprzez wniesienie zarzutów (art. 33 u.p.e.a.), oraz skargi na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.) może wskazać na istnienie podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaznaczyć należy, że organ egzekucyjny jest zobligowany do umorzenia postępowania także wówczas, gdy zarzuty zostały wniesione już po upływie terminu określonego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. do zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, który wynosi 7 dni, oraz po upływie terminu do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne, określonego w art. 54 § 4 u.p.e.a., który zasadniczo wynosi 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Przepis ten nie ustanawia bowiem terminu do wnoszenia żądania wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Żądanie takie zobowiązany może więc wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. W tych przypadkach organ egzekucyjny umarza postępowanie egzekucyjne z urzędu, o ile stwierdzi wystąpienie przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Podsumowując, można zatem wskazać, iż organ egzekucyjny umarza postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie. Wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania obliguje zawsze do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu. Z powyższego wynika, iż obowiązkiem organu egzekucyjnego było rozpatrzenie z urzędu wskazanej wyżej przesłanki umorzenia postępowania.

Z tych wszystkich względów przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy egzekucyjne będą zobowiązane uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i rozpatrzeć sprawę mając na uwadze, iż Strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji z powodu błędów i uchybień proceduralnych organów egzekucyjnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art.145 § 1pkt lit. c) i na podstawie art.135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji. Na podstawie art.152 p.p.s.a. Sąd orzekł , iż nie podlegają one wykonaniu w całości. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 p.p.s.a.