Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1962/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 5
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia NSA del. Jacek Hyla Protokolant asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 4 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej "[...]" Spółki z o.o. w [..] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 247/12 w sprawie ze skargi "[..]" Spółki z o.o. w [..] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., nr [..] w przedmiocie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od "[..]" Spółki z o.o. w [..] na rzecz Okręgowego Inspektora Pracy w Olsztynie kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 17 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 247/12, oddalił skargę "[..]" Sp. z o.o. w [..] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 roku nr [..] w przedmiocie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że po przeprowadzeniu kontroli w sprawie wykonywania prac o szczególnym charakterze, Państwowy Inspektor Pracy w [..] decyzją z dnia 22 grudnia 2011 r. nakazał umieszczenie pracownika I.K., ordynatora oddziału ginekologiczno-położniczego, w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, poz. 589 ze zm.) w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2 oraz art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.).

W uzasadnieniu wyjaśniono, że I.K. był zatrudniony w CM ZOZ "[..]" od 18 lipca 2001 r. na stanowisku ordynatora oddziału ginekologiczno-położniczego na podstawie umowy o pracę w wymiarze ¼ etatu oraz wykonywał pracę na podstawie kontraktu (umowy cywilno-prawnej) na świadczenie usług ginekologiczno-położniczych na tym samym oddziale. W dniu 1 czerwca 2010 r. zmieniono aneksem warunki umowy o pracę w zakresie wymiaru czasu pracy, z ¼ etatu na pełny etat. Od tego dnia Ireneusz Kowalik wykonuje pracę tylko na podstawie umowy o pracę na stanowisku ordynatora oddziału. W karcie stanowiska pracy, znajdującej się w jego aktach osobowych, zostały wskazane między innymi zadania na tym stanowisku pracy traktowane jako obowiązkowe. Oprócz obowiązków ogólnych, zostały wyróżnione obowiązki szczegółowe do których należy: nadzór nad prawidłowym tokiem pracy oddziału; nadzorowanie pod względem fachowym i etycznym pracy podległego personelu oraz dbanie o dyscyplinę pracy pracowników; nadzorowanie i dbanie o bezpieczeństwo pacjentek w oddziale oraz odpowiedzialność za ciągłość opieki; udział w sekcjach anatomopatologicznych dokonywanych na zmarłych w oddziale oraz analizowanie ewentualnych niezgodności między rozpoznaniem klinicznym anatomopatologicznym bądź uchybieniach w prowadzonym leczeniu; pełnienie dyżurów medycznych zgodnie z potrzebami i opracowanym harmonogramem; w przypadku przejęcia w grafiku zbiorczym w danym dniu wykonywania czynności głównego lekarza dyżuru - jest zobowiązany w tym dniu wykonywać wszystkie konieczne prace dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów, a także sprawuje pełną kontrolę nad szpitalem, nadzoruje jego działanie i innych lekarzy dyżuru oraz podejmuje inne czynności zapewniające sprawne i bezkolizyjne działanie szpitala związane z ewakuacją pacjentów w stanach zagrożenia.

W wyniku dokonanej analizy księgi sali cięć oddziału położniczego organ ustalił, że I. K. do 1 czerwca 2010 r. do 16 listopada 2011 r. wykonał 12 zabiegów cesarskiego cięcia, 35 zabiegów oraz w 44 zabiegach asystował. Natomiast z księgi wykonywanych operacji przez ginekologów wynika, że od lipca 2010 r. do czerwca 2011 r. wykonał 33 operacje i 8 asyst. Oceny ryzyka na stanowisku lekarz ginekolog dokonano metodą zgodną z PN-18002. Z przedłożonego organowi wykazu pracowników dyscyplin zabiegowych wynika, że na oddziale ginekologiczno-położniczym zatrudnionych jest 3 lekarzy na pełny etat oraz zastępca ordynatora zatrudniony na 0,8 etatu. Ze sporządzonego na potrzeby kontroli zestawienia wynika, że w okresie od 1 czerwca 2010 r. do 22 listopada 2011 r. na bloku operacyjnym na zlecenie oddziału ginekologiczno-położniczego wykonano 150 zabiegów operacyjnych planowanych oraz 14 pilnych, w tym 2 cięcia cesarskie. W tym samym okresie w oddziale ginekologiczno-położniczym wykonano 69 planowanych zabiegów cięcia cesarskiego oraz 231 pilnych. Na dzień 1 stycznia 2010 r. został opracowany wykaz pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, w którym znajduje się 16 osób zatrudnionych w pogotowiu ratunkowym, jako obsada 2 karetek wyjazdowych. Zaliczono je do personelu medycznego pracującego w warunkach ostrego dyżuru, jako załogi zespołów wyjazdowych karetek pogotowia.

Organ wskazał, że w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, w wykazie prac o szczególnym charakterze w pkt 24 widnieje zapis "prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru". Natomiast zgodnie z komunikatem z dnia 22 lipca 2009 r. Ministerstwa Zdrowia w sprawie rozumienia pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru" pod pojęciem tym rozumie się prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, przy czym to nie tylko prace wykonywane (w ramach obowiązków pracowniczych), które są wykonywane w ramach czasu pracy, kiedy istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, skutkującego koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym. Zdaniem organu, zakres prac wykonywanych przez I. K. spełnia kryteria dotyczące prac o szczególnym charakterze.

Od powyższej decyzji [..] w [..] Sp. z o.o. wniosła odwołanie zarzucając naruszenie art. 3 ust. 3 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych poprzez przyjęcie, że zakres prac wykonywanych przez I. K. spełnia kryteria dotyczące prac o szczególnym charakterze. Zdaniem Spółki, w zakładzie pracy przez nią prowadzonym mają miejsce okresy prac wykonywanych przez personel medyczny dyscyplin zabiegowych zarówno w warunkach ostrego dyżuru jak i normalnej pracy planowej. W godzinach normalnej pracy szpitala zabiegi operacyjne wykonywane w trybie nagłym należą do rzadkości, gdyż realizowane są operacje wcześniej zaplanowane nie wymagające podjęcia działań w trybie nagłym. Dopiero w trakcie dyżurów nocnych, w dni wolne od pracy i świąteczne istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia skutkującego koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym. Personel medyczny z założenia musi być wówczas przygotowany do podejmowania wyłącznie czynności nieprzewidzianych, wymagających szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej. Spółka podniosła również, że odsetek prac wykonywanych w warunkach ostrego dyżuru, tj. wymagających reakcji na nagłe zdarzenia i podejmowania działań w trybie nagłym jest nieznaczny w stosunku do wszystkich pozostałych czynności wykonywanych przez I. K..

Decyzją z dnia 31 stycznia 2012 r., nr [..] Okręgowy Inspektor Pracy w Olsztynie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że Ireneusz Kowalik zatrudniony od 1 czerwca 2010 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku ordynatora oddziału ginekologiczno-położniczego część pracy wykonuje w warunkach ostrego dyżuru i są to prace w zespołach operacyjnych. Zatem wykonuje on prace określane jako prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, są to prace o szczególnym charakterze wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się. W załączniku nr 2 do tej ustawy, zawierającym wykaz prac o szczególnym charakterze, w pkt 24 widnieje zapis "prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru". W orzecznictwie wskazuje się, że w przypadku prac o szczególnym charakterze definicja kładzie nacisk na szczególną odpowiedzialność pracownika, związaną z wykonywanymi czynnościami. W tym przypadku dominującą rolę odgrywa czynnik interesu publicznego - ochrony innych osób przed niebezpieczeństwem związanym z faktem, że pracownik wykonujący szczególnie odpowiedzialne czynności może nie mieć już należytej sprawności psychofizycznej. W interesie publicznym leży zatem odsuniecie takiego pracownika od wykonywania czynności obarczonych szczególnym ryzykiem.

Zdaniem organu, użyte w art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych pojęcie "pełnego wymiaru czasu pracy" odnosi się do czasu pracy określonego w umowie o pracę pracownika, a nie do czynności związanych wyłącznie z wykonywaniem zabiegów operacyjnych w trybie nagłym, które stanowią tylko część obowiązków ordynatora oddziału.

Na powyższą decyzję [..] w [..] Sp. z o.o. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 3 ust. 3 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych poprzez przyjęcie, że zakres prac wykonywanych przez I. K. spełnia kryteria dotyczące prac o szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu Spółka podniosła, że zawężenie przez ustawodawcę prac o szczególnym charakterze personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii do okresu dyżuru ostrego oznacza, iż nie wszystkie prace personelu medycznego w tych zespołach kwalifikowane są do prac o takim szczególnym charakterze. Istotne jest ustalenie, czy prace te są wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy. W zakładzie pracy prowadzonym przez Spółkę mają miejsce okresy prac wykonywanych przez personel medyczny w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych zarówno w warunkach ostrego dyżuru, jak i normalnej pracy planowej. Jednak zdecydowana większość czasu pracy pracowników realizowana jest w godzinach normalnej pracy szpitala, kiedy wykonywane są zabiegi wcześniej zaplanowane. Natomiast prace w warunkach ostrego dyżuru każdy z pracowników wykonuje w części marginalnej, głównie podczas dyżurów nocnych. Z uwagi na fakt, że odsetek prac wykonywanych w trybie nagłym jest nieznaczny, skarżąca nie zakwalifikowała tych prac wykonywanych przez I. K. do prac wykonywanych w pełnym wymiarze czasu pracy. Tymczasem organy w przedmiotowej sprawie nie dokonały analizy pełnego czasookresu pracy I. K. w celu ustalenia prawdopodobieństwa występowania w tym czasie zdarzeń, skutkujących koniecznością podejmowania działań w trybie nagłym oraz ustalenia, jak znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków tego pracownika wiąże się ze szczególnym charakterem w stosunku do pozostałych obowiązków.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w Olsztynie wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd I instancji uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656, ze zm), przez pojęcie prac o szczególnym charakterze ustawodawca rozumie prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

W załączniku tym w pozycji 24 jako prace o szczególnym charakterze zostały wskazane "prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru".

Z kolei art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych odnosi się do osób je wykonujących. Za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3.

W ocenie Sądu I instancji, określenie "prace o szczególnym charakterze" należy wiązać z treścią art. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, w którym ustawodawca określając przedmiot regulacji wskazał, iż chodzi o rodzaje prac w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze, których wykonywanie uprawnia do emerytury pomostowej. Odpowiednio do zakresu przedmiotowego tej ustawy w załączniku nr 2 zamieszczając wykaz prac o szczególnym charakterze, w tytule rubryki użyto określenia "rodzaje prac". Z powyższego zestawienia przepisów wyprowadzić trzeba zatem wniosek, że wszędzie tam, gdzie mowa o pracach o szczególnym charakterze chodzi w istocie o rodzaj pracy o szczególnym charakterze.

Kwestia ta ma znaczenie zasadnicze dla wykładni zwrotu użytego przez ustawodawcę w art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych, w którym mowa o wykonywaniu rodzajów prac w pełnym wymiarze czasu pracy. Jeżeli bowiem, jak to wskazano wyżej, należy przyjąć, że nie chodzi tu o wykonywanie prac o szczególnym charakterze, rozumianych jako poszczególne czynności, których wykonywanie odbywa się w pełnym wymiarze czasu pracy, lecz w istocie chodzi o wykonywanie przez pracownika określonego rodzaju pracy w ramach pełnego wymiaru czasu pracy, to bez znaczenia staje się to, czy, pracownik wykonuje oprócz rodzaju pracy uprawniającego do emerytury pomostowej, również inne prace.

Ponadto Sąd podkreślił, iż określenie "w pełnym wymiarze pracy" użyte w ustawie o emeryturach pomostowych jest pojęciem zawartym w kodeksie pracy. Jak stanowi art. 29 § 1 pkt 4 kodeksu wymiar czasu pracy stanowi istotny element umowy o pracę. Przeciwstawia się w prawie pracy pojęciu pełnego wymiaru czasu pracy jej wykonywanie w wymiarze niepełnym. Jeżeli zatem mowa o pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy należy przez to rozumieć że pracownik jest zatrudniony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zgodnie z dyrektywą interpretacyjną wykładni językowej, jeżeli określony termin należy do terminów specyficznych w określonej gałęzi prawa, to należy przyjąć, iż termin ten ma takie samo znaczenie w obrębie tej gałęzi. Ponieważ ustawa o emeryturach pomostowych należy niewątpliwie do tej samej gałęzi prawa pracy, którą normuje kodeks pracy, nie ma racjonalnego powodu, aby określeniu temu nadawać inne znaczenie niż użyte w tym kodeksie.

Zdaniem Sądu I instancji, określenie zawarte w art. 3 ust. 3 i 5 w związku z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć tak, że obowiązek umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze obciąża pracodawcę wówczas, gdy wykonuje on rodzaj pracy wymieniony w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych będąc zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, bez względu na to, czy oprócz wymienionego rodzaju pracy wykonuje również inne czynności (wyroki NSA z dnia 27 września 2011 r.: I OSK 442/11, I OSK 441/11, z dnia 12 października 2011 r. sygn. I OSK 509/11 i I OSK 500/11, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa. gov.pl).

W tej sytuacji Sąd I instancji przyjął, że bez znaczenia jest, czy w ramach pełnego wymiaru czasu należący do personelu medycznego ordynator oddziału będzie wykonywał wyłącznie prace w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, czy też oprócz wykonywania tego rodzaju pracy pracodawca powierzy mu wykonywanie innych czynności. Za pracownika wykonującego pracę o szczególnym charakterze należy uznać już takiego pracownika, którego znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków wiąże się ze szczególnym charakterem. Wykonywanie nawet tylko w ramach części obowiązków takich czynności niesie bowiem ze sobą niebezpieczeństwo związane z obniżoną sprawnością psychofizyczną. Zasadnie zatem organy zakwalifikowały prace wykonywane przez I. K. jako prace o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych, co w świetle art. 41 ust. 4 pkt 2 tej ustawy zobowiązywało skarżącą Spółkę, jako płatnika składek, do umieszczenia tego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożyła "[..]" Sp. z o.o. w [..].

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 3 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych ( Dz. U. Nr 237, poz. 1656) poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż zakres prac wykonywanych przez pracownika I. K. spełnia kryteria dotyczące prac o szczególnym charakterze.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi w trybie art. 188 P.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m. in., iż w myśl interpretacji Ministra Zdrowia zawartej w komunikacie dotyczącym rozumienia pojęcia "w warunkach ostrego dyżuru" prace w szczególnym charakterze personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru, to nie tylko prace polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym, ze wskazań życiowych, ale również inne prace tego personelu, kiedy istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, skutkującego koniecznością podjęcia działań w trybie nagłym. Zawężenie przez ustawodawcę przedmiotowych prac do okresu dyżuru ostrego oznacza, że nie wszystkie prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii kwalifikowane są do prac o szczególnym charakterze. Istotnym jest przy tym ustalenie, czy prace te wykonywane są w pełnym wymiarze czasu pracy (art. 3 ust. 5 wspomnianej ustawy). Podkreślić należy, iż w zakład pracy prowadzony przez spółkę [..], którym jest szpital, jest małą jednostką powiatową. Nie ma w nim oddziału intensywnej terapii ani szpitalnego oddziału ratunkowego tzw. SOR. Wszystkie nagłe zdarzenia zewnętrzne skutkujące koniecznością udzielenia pacjentowi pomocy medycznej w postaci zabiegu operacyjnego transportowane są do większych jednostek w [..] i [..]. Niemniej nie da się nie zauważyć, że w pracy wykonywanej przez personel medyczny dyscyplin zabiegowych w pełnym wymiarze czasu pracy mają miejsce prace zarówno w warunkach normalnej pracy planowej jak i sporadycznie w warunkach ostrego dyżuru. Należy jednak wyjaśnić, że w godzinach normalnej ordynacji pracy szpitala zabiegi operacyjne wykonywane w trybie nagłym należą do rzadkości, wówczas bowiem realizowane są operacje i zabiegi wcześniej zaplanowane i nie wymagające podejmowania działań w trybie nagłym.

Podkreślono również, iż skarżący przygotowując ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, dokonał analizy pracy wszystkich zatrudnionych pracowników zespołów operacyjnych dyscyplin zabiegowych. Analiza ta wykazała, iż zdecydowana większość czasu pracy tych pracowników realizowana jest w godzinach normalnej ordynacji pracy szpitala, kiedy wykonywane są zabiegi wcześniej zaplanowane. Nadto, wprawdzie każdy z tych pracowników wykonuje prace w warunkach ostrego dyżuru jednak w części marginalnej właśnie podczas dyżurów nocnych' i świątecznych. Prace na tzw. dyżurach kiedy zachodzą warunki "ostrego dyżuru" nie należą do podstawowych obowiązków tych pracowników, a stanowią powinność dodatkową obok pracy planowej odbywającej się stale w godzinach normalnej ordynacji pracy szpitala.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna wniesiona w rozpoznawanej spawie została oparta na zarzucie naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przepisów prawa materialnego tj. art. 3 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych ( Dz. U. nr. 237, poz. 1656 ze zm. ).

Zgodnie z wymienionymi przepisami prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy, ( art. 3 ust. 3 ). Za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3 ( art. 3 ust. 5 ). W pkt. 24 załącznika Nr. 2 zawierającego wykaz prac o szczególnym charakterze za takie uznano prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru.

Stosownie do art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2008r. Nr. 237, poz.1656 ze zm.) "Właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji". Zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt. 2 ustawy o emeryturach pomostowych płatnik składek jest obowiązany prowadzić m. in. ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2. Ustawą o emeryturach pomostowych przyznano pracownikowi, który nie został umieszczony w ewidencji środek prawny ochrony – skargę do Państwowej Inspekcji Pracy (art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych). W następstwie zasadnej skargi właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy stosuje środki unormowane w art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.

Zakres przedmiotowy stosowania nakazów unormowanych w art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wyznacza regulacja ustawy o emeryturach pomostowych. Przyjęta regulacja zakresu właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ustawie o emeryturach pomostowych oraz właściwość sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym i emerytur pomostowych ogranicza zakres właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W razie sporu właściwym jest do kwalifikacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny. Prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji ma służyć jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Umieszczenie lub nieumieszczenie w ewidencji nie przesądza zaś o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej (...). Umieszczenie w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wskazuje jedynie, że pracownik wykonuje prace na stanowisku, na którym jest wykonywana praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co nie jest równoznaczne z tym, że za takiego pracownika pracodawca ma obowiązek opłacania składek. Wskazują na to wyraźnie przepisy art. 41 ust. 1 pkt 2 oraz art. 41 ust. 4 pkt 2 i ust. 6, w których jest mowa o pracownikach "za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek", a nie pracownikach, za których opłaca się składki. Pracownik, za którego przewidziany jest obowiązek opłacania składek, to pracownik, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ale ocena i rozstrzygnięcie w razie sporu, czy za takiego pracownika pracodawca jest obowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych należy do właściwości organów rentowych i sądów powszechnych. Prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 oraz centralnego rejestru pracowników, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ma ułatwić pobór składek i orzekanie w tych sprawach przez organy rentowe.

W niniejszej sprawie nie istnieje spór co do tego, że I. K., którego dotyczy nakaz inspektora pracy z dnia 22 grudnia 2011r. w części swoich obowiązków wykonuje pracę w warunkach ostrego dyżuru. Okoliczność ta przyznana jest przez autora skargi kasacyjnej. W skardze tej stwierdza się bowiem, że skarżąca kasacyjnie dokonała analizy pracy wszystkich zatrudnionych pracowników zespołów operacyjnych dyscyplin zabiegowych i analiza ta wykazała że każdy z pracowników wykonuje prace w warunkach ostrego dyżuru, jednak w części marginalnej, podczas dyżurów nocnych i świątecznych. Zdaniem skarżącej kasacyjnie prace na tzw. dyżurach kiedy zachodzą warunki ostrego dyżuru nie należą do podstawowych obowiązków tych pracowników, a stanowią powinność dodatkową, obok pracy planowej.

Powyższe oraz dalsza część uzasadnienia skargi kasacyjnej jednoznacznie wskazuje na to, że w ocenie skarżącej kasacyjnie o niemożności uznania pracy I. K. i innych pracowników medycznych w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych przesądza to, że praca w warunkach ostrego dyżuru nie zajmuje im większości czasu pracy i nie stanowi podstawowego obowiązku pracowniczego. Kwestia ta została rozstrzygnięta w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego I OPS 4/12 z dnia 13 listopada 2012 ONSAiWSA 2013/2/24, w której stwierdzono, że w postępowaniu o umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), za pracownika wykonującego prace o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych może być uznany pracownik, który wykonując prace o szczególnym charakterze, wykonuje także inne dodatkowe czynności wskazane przez pracodawcę w ramach świadczenia pracy. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ewidencja, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ma na celu ujawnienie pracowników, którzy wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (określone w załączniku nr 1 i 2 do ustawy), bez względu na to, jaki jest rozmiar tych prac i czy pracownik poza pracą w tych warunkach wykonuje także prace innego rodzaju. Celem prowadzenia ewidencji jest objęcie nią pracowników, którzy wykonują prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co do których jest jedynie przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Oznacza to, że pracownik, który wykonuje prace na stanowisku pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, powinien być umieszczony w ewidencji niezależnie od tego, czy pracodawca powierzył takiemu pracownikowi wykonywanie także innych prac.

W tym stanie rzeczy skoro skarżąca kasacyjnie przyznała, że I. K. w pewnym, choćby marginalnym zakresie wykonuje prace w warunkach ostrego dyżuru, Sąd I instancji nie naruszył przepisów prawa materialnego, na zarzutach naruszenia których oparta została skarga kasacyjna.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 Ppsa i art. 204 pkt. 1 Ppsa orzekł jak w sentencji.