Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 434/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16  art. 30
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8  art. 4 ust. 8
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2016 r. sprawy ze skargi Gospodarstwa Rolnego [...] spółki jawnej na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 13 maja 2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR (dalej jako BP ARiMR) wpłynął wniosek spółki Gospodarstwo M sp. jawna (dalej jako Gospodarstwo) o przyznanie płatności na rok 2013. Wnioskodawczyni zadeklarowała do jednolitej płatności obszarowej (JPO) działki rolne o łącznej powierzchni 108,28 ha, do uzupełniającej płatności obszarowej do grupy upraw podstawowych (UPO) działki o łącznej powierzchni 102,55 ha.

W dniu 15 maja 2013 r. złożona została do organu korekta wniosku, a następnie w dniach 31 maja, 15 lipca i 24 października 2013 r. oraz 30 kwietnia 2014 r. zmiana do wniosku.

W dniu 11 stycznia 2013 r. do Oddziału Regionalnego ARiMR przekazano akt oskarżenia przeciwko S.M., który wpłynął do Sądu Okręgowego Wydział Karny w sprawie sygn. akt [...]. Protokoły z zeznań świadków i oskarżonych zgromadzone w postępowaniu prokuratorskim oraz sądowym pod sygn. akt [...], na mocy postanowienia z dnia [...] lipca 2014 r. zostały włączone przez organ do akt sprawy administracyjnej.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówił Gospodarstwu M sp. jawna przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W wyniku analizy dokumentacji przekazanej przez Prokuratora Okręgowego Kierownik ustalił, iż M.W. będący właścicielem ponad tysiąca hektarów gruntów rolnych wspólnie z innymi osobami w tym m.in. z S.M., reprezentującą Gospodarstwo M doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem otrzymując nienależne dotacje do posiadanych przez siebie gruntów. Prowadząc od kilkunastu lat działalność rolniczą M.W. zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi do prac rolnych. Część osób, które znajdowały się w stosunku zależności służbowej od M.W., powiązanych z nim rodzinnie lub towarzysko nabywała dla pozoru ziemię, które w rzeczywistości pozostawały we władaniu M.W.. Zakup ziemi odbywał się na polecenie i za pieniądze M.W. w celu uzyskania przez niego pełnych dopłat unijnych, omijając w ten sposób ograniczenia wynikające z degresywności płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PROW 2004-2006), płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej PROW (2007- 2013). O pozorności nabycia gruntów rolnych, jedynie w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji, świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Część osób za namową M.W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi. W rzeczywistości cała ziemia była użytkowana przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z jego polecenia fikcyjni właściciele i dzierżawcy składali wnioski o dotacje do ARiMR, ale kwoty płatności przyznane w ramach złożonych wniosków do ARiMR były przekazywane M.W.. Ustalono, że w ten sposób uzyskały nienależne dotacje m.in. S.M.. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez m.in. S.M., a później współdziałał w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach. Służyć temu miał podział jego gruntów rolnych pomiędzy fikcyjnych posiadaczy, aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości. Powyższe ustalenia poparte są dowodami w postaci wyjaśnień samych podejrzanych oraz zeznań świadków, którzy byli zatrudnieni i poznali funkcjonowanie wyżej opisanego mechanizmu.

Materiał dowodowy zebrany w postępowaniu karnym i włączony do postępowania administracyjnego, w postaci zeznań świadków i oskarżonych, organ ocenił jako wiarygodny oraz miarodajny, albowiem zeznające osoby zostały pouczone o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i miały pełną świadomość o odpowiedzialności karnej w przypadku zeznawania nieprawdy.

W świetle powyższych ustaleń organ stwierdził, że Gospodarstwo M sp. jawna nie było posiadaczem gruntów rolnych. W niniejszej sprawie ustalony stan faktyczny, który w znaczącym zakresie wynika z zeznań złożonych przez świadków oraz wyjaśnień podejrzanych potwierdzają, iż S.M. reprezentująca Gospodarstwo M nie prowadziła działalności rolniczej. Świadkowie w trakcie przesłuchań jednoznacznie wskazali, że to M.W. był właścicielem i użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2013 przez Gospodarstwo M. Kierownik wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci zeznań świadków i wyjaśnień podejrzanych jednoznacznie wynika, że M.W. sam decydował co będzie uprawiane oraz na jakim areale, używał do tego swojego sprzętu rolniczego i zatrudnionych przez siebie pracowników, sam osiągał korzyści finansowe albowiem fikcyjni użytkownicy przekazywali mu pieniądze z dopłat. M.W. posiadał całość dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności składanych przez świadków i podejrzanych. Wydawał polecenia wyznaczonym osobom do przygotowania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników, nadzorował ich podpisywanie oraz wykorzystywał ich faksymile do podpisu części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności.

Zdaniem Kierownika całokształt okoliczności faktycznych potwierdza zaistnienie swoistego "mechanizmu" mającego na celu obejście przez M.W. przepisów ograniczających uprawnienie do uzyskanych płatności. Organ wskazał, że M.W. podzielił gospodarstwo rolne pomiędzy następujące osoby składające wnioski o przyznanie płatności w ARiMR tj.: M.C., K.S., J.J., M.B., P.S., T.S., S.B., J.M., S.M., J.G., J.B., B.P., K.P., T.P. oraz P sp.j., Spółka M sp.j., Gospodarstwo M sp.j, U sp. j.

Wobec powyższych ustaleń Kierownik stwierdził, że grunty rolne zgłoszone przez Gospodarstwo oraz przez w/w osoby zarządzane były przez M.W. i nie stanowią samodzielnych, odrębnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Prowadzeniem działalności na przedmiotowych gruntach zajmował się faktycznie M.W., a dzieląc swoje gospodarstwo pomiędzy w.w. osoby zmierzał do obejścia przepisów prawa związanych z ograniczeniami dotyczącymi maksymalnych kwot wsparcia dla działek powyżej 300 ha dla płatności ON W oraz ominięcie degresywnych stawek płatności stosowanych dla ONW i PRŚ - rolnictwo ekologiczne.

W ocenie organu poczynione ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że w/w działanie wyczerpało przesłanki określone w art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z 31.01.2009 r., str. 16, ze zm., dalej jako rozporządzenie nr 73/2009).

Nadto organ podniósł, że w niniejszej sprawie nie został spełniony przez wnioskodawcę warunek, o którym mowa w art. 2 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1166/2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Dz. Urz. UE. L. 2008.321.14). W przypadku, gdy warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc jest przyznawana temu współposiadaczowi gruntu, na którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. W przedmiotowej sprawie M.W. nie występował jako współposiadacz gospodarstwa zgłoszonego do płatności i ukrywał przed organami ARiMR fakt posiadania zgłoszonych we wniosku na rok 2013 gruntów rolnych. Nie udzielił też pisemnej zgody wnioskodawcy na zgłoszenie działek do płatności.

Organ wskazał, iż celem systemu wsparcia jest finansowe wspieranie rolników czyli osób które faktycznie uprawiają grunty rolne tzn. decydują jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Wobec braku sformułowania oddzielnych definicji ,,posiadania gospodarstwa rolnego" na potrzeby rozdziału pomocy finansowej dla rolnictwa oraz z uwagi na posługiwanie się tym pojęciem we wszystkich powołanych aktach prawnych dotyczących pomocy dla rolnictwa organ odwołał się do definicji posiadania zawartej w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z treścią art. 336 kc posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Organ zauważył, że samo istnienie tytułu prawnego wywołującego skutki w zakresie regulowanym prawem cywilnym nie przesądza o posiadaniu. Wyłączone jest uznanie za posiadacza osoby, która legitymuje się, co prawda, tytułem prawnym do władania rzeczą, ale uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która choć ma tytuł prawny do władania rzeczą, nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą.

W ocenie organu S.M. reprezentująca Gospodarstwo składając wniosek o przyznanie płatności na 2013 r. nie była posiadaczem gospodarstwa deklarowanego do płatności, ponieważ gospodarstwo to było nadał w posiadaniu M.W.. "Gospodarstwo" rozpatrywane jest jako całość wszystkich gruntów będących przedmiotem posiadania, a nie są to poszczególne działki ewidencyjne. Programy realizowane są w gospodarstwach, a nie na poszczególnych działkach ewidencyjnych, które nie stanowią przecież odrębnego gospodarstwa. To M.W. prowadził zabiegi agrotechniczne na wskazanych we wniosku przez Gospodarstwo działkach rolnych.

W świetle przedstawionych powyżej faktów Kierownik stwierdził stworzenie przez M.W. sztucznych warunków dla uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowej. W związku z powyższym organ uznał, że w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy:

- art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, który stanowi, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego (UE) mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści,

- pkt. 25 preambuły do Rozporządzenia rady (WE) nr 73/2009, zgodnie z którą aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzieleniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia,

- art. 30 rozporządzenia Rady (WE Nr 73/2009, który stanowi, że nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia,

- art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, zgodnie z którym nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyło Gospodarstwo M sp. j., oraz S.M. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu strona podniosła, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie administracyjnej, oparł się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, a takie postępowanie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej ustalenia faktyczne oparte na zeznaniach świadków, którym przedstawiono zarzuty nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto można czynić ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie karnej, albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. W związku z powyższym zarzucono organowi oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie.

Pełnomocnik odwołującej zarzucił również, że stroną toczącego się postępowania nie jest S.M., zatem żadne toczące się przeciwko niej postepowanie karne nie ma wpływu na postepowanie administracyjne dotyczące spółki, zaś w stosunku do spółki nie toczy się żadne postępowanie karne. Dodatkowo pełnomocnik zwrócił uwagę, że okres którego dotyczy postępowanie karne nie odnosi się do okresu objętego postępowaniem administracyjnym.

Pełnomocnik zarzucił organowi dowolne i błędne ustalenie, polegające na przyjęciu, że odwołująca nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego. Pełnomocnik wskazał, iż za poprzednie okresy organ przyznawał jej płatności, a ARiMR przeprowadzał kontrole na miejscu. Za uznaniem spółki za posiadacza gospodarstwa rolnego przemawia zdaniem pełnomocnika fakt, iż spółka uzyskiwała certyfikaty rolnictwa ekologicznego, prowadziła wymagane przez ARiMR rejestry, utrzymywała grunty w dobrej kulturze rolnej.

Pełnomocnik odwołującej wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wspólników spółki jawnej oraz J.H. na okoliczność posiadania gruntów rolnych będących przedmiotem postępowania.

Natomiast S.M. zarzuciła w odwołaniu brak podstaw prawnych do wydania zaskarżonej decyzji. Wskazała na szereg uchybień organu w tym dotyczących pomyłek w uzasadnieniu co do osób w nim wskazanych.

W związku ze złożonymi w odwołaniu wnioskami dowodowymi organ odwoławczy zlecił organowi I instancji przeprowadzenie postępowania uzupełniającego. Przesłuchany został jedynie J.H., bowiem pomimo kilkukrotnego wezwania S.M. i M.W. nie stawili się w celu złożenia zeznań, usprawiedliwiając swoją nieobecność złym stanem zdrowia (wezwania na termin: [...] pażdziernika 2014 r, [...] listopada 2014 r., [...] grudnia 2014 r., [...] lutego 2015 r., [...] marca 2015 r., [...] maja 2015 r., [...] maja 2015 r., [...] sierpnia 2015 r., [...] września 2015 r., [...] pażdziernika 2015 r., [...] pażdziernika 2015 r., [...] pażdziernika 2015 r.). W związku z powyższym organ wezwał S.M. i M.W. - wspólników spółki Gospodarstwo M sp. jawna, do złożenia wyjaśnień na piśmie w zakresie prawa własności i posiadania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności na 2013r. oraz do przedstawienia dowodów potwierdzających w/w prawa. S.M. i M.W. nie udzielili żadnych wyjaśnień.

W wyniku rozpoznania odwołania decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako Dyrektor) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy uznał postępowanie organu I instancji za prawidłowo przeprowadzane oraz przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm. - dalej jako ustawa o płatnościach) rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009. Przez użyte w cyt. przepisie pojęcie – "rolnik" – należy rozumieć osobę fizyczną lub prawną łub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast przez działalność rolniczą należy rozumieć produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska.

Organ odwoławczy wskazał, że system dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Krajowy ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności wskazał na posiadanie jako ustawowo określoną przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku i odniósł to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego (art. 336). Organ podkreślił, iż dla uzyskania płatności bezpośrednich nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale ponadto należy je rolniczo użytkować. Ustawowa przesłanka ,,faktycznego posiadania" kwalifikująca do uzyskania płatności nie może być rozumiana zdaniem organu jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg nie został sformułowany w żadnym przepisie prawa.

W tym miejscu organ wskazał na definicję gospodarstwa w rozumieniu art. 2 lit. a i b rozporządzenia nr 73/2009 oznaczającą wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego. Natomiast w art. 2 lit. a rozporządzenia nr 1166/2008 określono, że gospodarstwo rolne lub gospodarstwo oznacza wyodrębnioną jednostkę pod względem technicznym, ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą jako działalność podstawową lub drugorzędną.

Mając na uwadze powyższe przepisy oraz zgromadzony materiał dowodowy, w tym włączoną do akt sprawy dokumentację z postępowania prokuratorskiego ([...]) oraz sądowego ([...]), organ stwierdził, iż Gospodarstwo nie wypełniło w/w przesłanek, od których realizacji uzależnione jest przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zdaniem organu Gospodarstwo nie było rolnikiem ani gospodarstwem, nie prowadziło działalności rolniczej na zgłoszonych gruntach jak również nie było faktycznym posiadaczem zadeklarowanych we wniosku gruntów rolnych.

Z załączonej dokumentacji tj, protokołów przesłuchania podejrzanych świadków wynika zdaniem organu odwoławczego, iż M.W. przekazał w fikcyjne użytkowanie swoje grunty pracownikom zatrudnionym w prowadzonej przez niego firmie P. Pracownicy firmy za pieniądze M.W. nabywali ziemię w celu uzyskania przez niego pełnej wysokości dopłat unijnych. W ten sposób M.W. omijał ograniczenia wynikające z modulacji płatności. Pracownicy firmy podpisywali z M.W. fikcyjne umowy dzierżawy ziemi, które pozwalały pracownikom uzyskać dotacje do gruntów rolnych. W rzeczywistości ziemia była użytkowana przez M.W.. Pracownicy firmy, którzy składali wnioski o płatności do gruntów rolnych w ramach złożonych wyjaśnień jednoznacznie wskazali, że nie byli użytkownikami gruntów, nie zajmowali się uprawami na gruntach, a jedynie jako osoby fikcyjne na wnioskach występowały o dopłaty unijne, które w całości były przekazywane M.W.. Wskazane powyżej ustalenia potwierdził: J.J., M.C., M.B., J.M., J.B., K.S., T.S. i P.S..

Dyrektor stwierdził, że brak jest podstaw do zakwestionowania zeznań w/w osób albowiem są one ze sobą spójne, wszyscy zeznający w sposób jednakowy opisują mechanizm podziału gruntów oraz swoją rolę w tym procederze. Dodatkowo podkreślił, iż w/w osoby pierwsze zeznania złożyły w okresie od sierpnia 2011 r., do listopada 2011, a następnie potwierdziły w zeznaniach złożonych w okresie od kwietnia 2012 r., do listopada 2012 r. Organ podkreślił, że proceder podziału gruntów pomiędzy w/w osoby potwierdził sam M.W. w zeznaniach z dnia [...] września i [...] listopada 2011 r.

Natomiast za mało wiarygodne uznał organ odwoławczy wyjaśnienia S.M.. Wskazano, że składała ona wnioski o przyznanie płatności jako osoba fizyczna oraz jako współwłaściciel Spółki M sp. j., Gospodarstwa M sp. j., P sp. j. i U sp. j., od roku 2007 do 2013 roku w łącznej powierzchni 1 191,40 ha. Twierdzenia S.M. o nieznajomości poniesionych kosztów oraz zysków w związku z gospodarowaniem, organ ocenił za jednoznaczne z brakiem wykonywania jakichkolwiek czynności na zgłaszanych do płatności gruntach jako osoba fizyczna i jako wspólnik spółki jawnej Gospodarstwo M.

Organ zwrócił uwagę, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego S.M. jak również M.W. nie złożyli stosownych wyjaśnień, które stanowiłyby przeciwdowody na przytoczone powyżej zeznania świadków opisujące proceder stosowany przez M.W., a dotyczący fikcyjnego podziału swoich gruntów jak również wykazaujących, że S.M. była faktycznym posiadaczem zgłaszanych gruntów rolnych przez siebie i jako wspólnik spółki janwej. Organ wskazał, że S.M. oraz M.W. mieli możliwość złożenia stosownych wyjaśnień, a następnie udzielenia wyjaśnień na piśmie, ale z prawa tego nie skorzystali..

Organ wskazał na wynikające z treści art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 kpa, jak również od wyrażonej w art. 77 kpa zasady postępowania dowodowego, nakładając jednocześnie na stronę ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi ona skutki prawne.

Organ wskazał, że zawnioskowany przez stronę postępowania świadek J.H., nie potwierdził aby S.M. prowadziła samodzielnie i użytkowała grunty zgłoszone przez Gospodarstwo. Świadek wskazał, że od 2009 roku nie ma nic wspólnego z w/w gospodarstwem, a w latach wcześniejszych prace na gruntach gospodarstwa wykonywał na prośbę M.W..

Mając powyższe na uwadze organ uznał, że Gospodarstwo M sp. jawna nie spełnia norm prawnych świadczących o uznaniu za rolnika, który na własnych gruntach prowadzi działalność rolniczą czyli jest faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych gruntów we wniosku o przyznanie płatności na rok 2013.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że gospodarstwo stworzyło sztuczne warunki do otrzymania jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz uzupełniającej płatności (UPO). Organ wskazał, iż M.W. dzierżawiąc swoje gospodarstwo fikcyjnym podmiotom, w tym – Gospodarstwu M sp. jawna - stworzył sztuczne warunki w celu otrzymania większych płatności z pominięciem wskazanych poniżej przepisów prawa. Ponadto w/w okoliczności potwierdziła otrzymana dokumentacja ze Starostw Powiatowych w formie ksiąg wieczystych i uproszczony wypis z rejestru gruntów z których wynika, że właścicielem/władającym działek ewidencyjnych w/w powiatach są M.W., P.B., P sp. j., Spółka M sp. j., i S.M., S.B., S.P., Gospodarstwo M sp. j. Organ dodał, że grunty których właścicielem/władającym jest B.P. były w roku 2013 deklarowane przez S.M. reprezentującą Gospodarstwo.

Organ przedstawił degresywny system płatności określony w § 3 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz, U. Nr 40, poz. 329 z późn. zm.) - zwane dalej rozporządzenie ONW oraz § 14 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.) - zwane dalej rozporządzeniem PRŚ.

Dokonując analizy zadeklarowanych gruntów w 2013 r. przez osoby fizyczne i spółki prawa handlowego organ stwierdził, że do płatności zgłoszone zostały grunty o powierzchni 1068,79 ha. Organ wyliczył, że M.W. dzieląc swoje gospodarstwo pomiędzy poszczególne osoby, które występowały o płatności uzyskał płatność ONW z jednego roku, ktora wynosiła 167.049,10 zł, podczas gdyby powierzchnię tą zgłosił jednym wnioskiem otrzymałby płatność w wysokości 22.375 zł. W przypadku płatności rolnośrodowiskowej różnica w takich okolicznościach wynosiłaby natomiast 403.477,73 zł.

W związku z fikcyjnym wydzierżawieniem gruntów przez M.W. oraz tworzeniem fikcyjnych spółek jawnych doszło, zdaniem organu, do ominięcia regulacji prawnych stosowanych od roku 2013 rozporządzeniem wykonawczym Komisji Europejskiej (UE) Nr 964/2013 z dnia 9 października 2013 r. w sprawie ustalenia współczynnika korygującego do płatności bezpośrednich przewidzianych w rozporządzeniu nr 73/2009 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2013 (Dz. Urz. UE L 268, str. 5). Wprowadzenie dyscypliny finansowej wynika z art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009. Przepis ten stanowi, że kwoty przeznaczone na finansowanie wydatków związanych z rynkiem i płatności bezpośrednich w ramach WPR muszą mieścić się w rocznych pułapach określonych w decyzji 2002/929/WE przedstawicieli rządów państw członkowskich. W przypadku, gdy prognozy dotyczące finansowania wyżej wymienionych środków przewidzianych na dany rok budżetowy wskazują, że przekroczony zostanie pułap roczny należy określić współczynnik korygujący do płatności bezpośrednich wymienionych w załączniku I do rozporządzenia (WE) nr 73/2009.

Zgodnie z art. 1 ust 1 Rozporządzenie Rady (UE) Nr 1181/2013 z dnia 19 listopada 2013 r. określające współczynnik korygujący do płatności bezpośrednich przewidzianych w rozporządzeniu nr 73/2009 w odniesieniu do roku kalendarzowego 2013 i uchylające rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 964/2013 (Dz. Urz. UE L 313/13) kwoty płatności bezpośrednich w rozumieniu art. 2 lit. d) rozporządzenia (WE) nr 73/2009 wyższe niż 2 000 euro, które mają być przyznane rolnikowi na podstawie wniosku o przyznanie płatności złożonego w odniesieniu do roku kalendarzowego 2013, zostają zmniejszone o 2,453658%. Dodatkowo od roku 2012 w przypadku płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zastosowanie ma art. 7 rozporządzenia nr 73/2009 stanowiący, że wszelkie płatności bezpośrednie, których kwota przekracza 5 000 euro, objęte są modulacją podstawową wynoszącą 10%.

Mając na uwadze treść w/w przepisów, organ wyliczył, że przy powierzchni gruntów zadeklarowanej przez fikcyjnych dzierżawców w osobach: S.B., S.M., Spółki M sp. j., Gospodarstwa M sp. j. i M.W. w roku 2013, o łącznej powierzchni 599,81 ha, w przypadku wystąpienia o dopłaty tylko przez M.W. płatność wyniosłaby 43 8322,16 zł. Natomiast łączna kwota płatności, w sytuacji gdy wnioski złożyły poszczególne osoby i spółki wyniosłaby 447 612,35 zł.

W świetle powyższych ustaleń organ stwierdził, iż M.W. dzieląc na mniejsze gospodarstwo tj. na fikcyjnych dzierżawców i użytkowników oraz spółki, miał na celu ominięcie wskazane powyżej przepisy prawa określone w § 3 ust. 3 Rozporządzenia ONW, jak również art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011 oraz art. 7 rozporządzenia nr 73/2009 i § 14 rozporządzenia PRŚ, i tym samym zaistniał sztuczny podział gospodarstwa.

Ukazując mechanizm stosowany przez M.W., mający na celu zmaksymalizowanie wysokości otrzymanych płatności, organ oparł się na danych z lat 2004-2011, gdyż zdaniem organu sztuczność i pozorność w podziale gruntów będących w posiadaniu M.W. przekłada się także na ustalenia dokonane przez organ I instancji w sprawie o przyznanie płatności na rok 2013, które to ustalenia w trwającym postępowaniu odwoławczym nie zostały zakwestionowane przez wspólników spółki Gospodarstwo M sp. jawna.

Organ wskazał, że oprócz Gospodarstwa, M.W. wraz z S.M. zawiązali jeszcze w 2011 roku kolejne spółki tj. Spółkę M sp. j., P sp. j. oraz U sp. j., które od roku 2011 do 2012 zaczęły przejmować grunty, deklarowane w latach wcześniejszych przez osoby fizyczne tj. J.B., M.C., J.G., J.J., J.M., K.S., T.S. i P.S., a które zeznały, iż deklarowanych gruntów nigdy nie uprawiały i nie były ich posiadaczami. Grunty zadeklarowane w roku 2011 przez J.B. przejęła Spółka M sp. j. ,od J.G. grunty przejęła spółka - U sp. j., od M.C. grunty przejęła Spółka M sp. j., od K.S. - przejęła spółka U, natomiast od J.J. grunty przejął J.K., a w roku 2012 grunty te przejęła Spółka M, a w roku 2012 grunty T.S. i P.S. przejęła S.M., natomiast od J.M. - Spółka M sp. j.

Organ stwierdził, iż M.W. oraz S.M. dokonali multiplikacji spółek celem zmaksymalizowania wysokości otrzymanych płatności. M.W. odmiennie niż w latach 2004 -2010 jednakże z zastosowaniem podobnego mechanizmu podziału gospodarstwa rozdysponowuje grunty będące w swoim posiadaniu na poszczególne spółki.

Przedmiotem deklaracji Gospodarstwa we wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 były działki ewidencyjne, które były własnością Gospodarstwa, P.B., P.K., M.W., Z.W.. Zgodnie danymi z ewidencji gruntów i budynków w 2013 r. oprócz części działek zgłaszanych we wniosku, Gospodarstwo było właścicielem, także działek deklarowanych do płatności przez inne spółki M.W. i S.M. a mianowicie Spółki M sp. j, oraz U sp.j. Mając na względzie okoliczności podniesione w niniejszej decyzji tj. fakt wyodrębniania i zawiązywania przez M.W. i S.M. gospodarstwa oraz innych spółek i dzielenie łącznie posiadanego przez M.W. areału na mniejsze gospodarstwa/podmioty, organ stwierdził, iż jest to działanie pozostające w sprzeczności z celem i sensem przepisów regulujących wspieranie rolników gospodarujących na swoich gruntach. Organ stwierdził, że grunty rolne zgłaszane przez Gospodarstwo do płatności w roku 2013 były zarządzane przez M.W., a grunty zgłaszane do płatności przez osoby i spółki wymienione w niniejszej decyzji, nie stanowią odrębnych, samodzielnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie.

Gospodarstwo zostało zawiązane przez M.W. (faktyczny posiadacz jednego gospodarstwa) i powiązanego z nim wspólnika w osobie S.M. - w celu podzielenia łącznie posiadanych gruntów na mniejsze gospodarstwa, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom jest chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż płatność jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z wzrostem jego powierzchni.

Mając na uwadze problematykę tworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania płatności do gruntów rolnych organ podkreślił, iż do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (woła uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności. W ramach istnienia elementu obiektywnego do organu należy zatem rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, iż nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich (EFRROW). Natomiast w ramach drugiego z elementów (subiektywnego) należy rozważyć obiektywne dowody pozwalające na stwierdzenie, iż poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW, ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie opierać się należy nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w przedsięwzięcie, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

Organ podniósł, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego strona nie przedstawiła żadnych dowodów pozwalających na uznanie, że działania wspólników Gospodarstwo sp. jawna - M.W. i S.M. oraz pozostałych osób były prowadzone na własny rachunek, stanowiły działania odrębnych podmiotów wykonujących działalność gospodarczą na swoich gruntach.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ uznał je za chybione. Wskazując na treść art. 75 kpa zgodnie z którym jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, organ nie znalazł podstaw odmowy wykorzystania materiału dowodowego zebranego w ramach innego postępowania. Za nieuzasadniony uznał także podniesiony w odwołaniu zarzut dotyczący braku pouczenia osób zeznających treści art. 233 § 1 kk.

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika organu Dyrektor uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji przyjmujące, iż spółka nie była posiadaczem gospodarstwa, mimo wskazanych przez pełnomocnika odwołującej okoliczności dotyczących przyznawania spółce płatności za wcześniejsze okresy, przeprowadzanych przez organ kontroli, utrzymywania grunty w dobrej kulturze rolnej, prowadzenia stosownych zabiegów. Organ wskazał, iż organy ARiMR o fikcyjnym podziale gruntów przez M.W. dowiedziały się z pisma Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia [...] listopada 2011 r., tym samym nie było wcześniej dowodów na stworzenie procederu związanego ze sztucznym podziałem gruntów przez M.W.. Również pozostałe zarzuty odwołania organ uznał za bezzasadne.

Skargę na decyzję organu odwoławczego złożyło Gospodarstwo M Sp. jawna wnosząc o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa, polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego.

2. Dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 kpk nie może stanowić dowodu w sprawie - bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie.

3. pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strony winny być przesłuchane z urzędu, czego próby sanowania tych czynności przez organ drugiej instancji, nie mogą zastąpić.

4. pominiecie dowodu z zeznań stron w sytuacji gdy z powodu choroby strony nie mogły zostać przeprowadzone, co w istocie potwierdza, że całe postępowanie było jednoinstancyjne, a nie dwuinstancyjne, tak jak nakazują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

5. Błędne przyjęcie, że skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów.

6. Naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez pominięcie przez organ I instancji oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. w sprawach:

– sygn. akt II SA/Go 531/13 z dnia 8 sierpnia 2013r.

– sygn. akt II SA/Go 532/13 z dnia 8 sierpnia 2013r.

– sygn. akt II SA/Go 533/13 z dnia 8 sierpnia 2013r.

7. Przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjne w przedmiocie przyznania płatności za rok 2013 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2014. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U 2016. 718 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu podlegała decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2016r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] lipca 2014 r. o odmowie przyznania skarżącej spółce płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013.

Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego reguluje ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (DZ.U. z 2012 r. poz. 1164), zwana dalej ustawą.

W myśl art. 2 pkt 9 a) oraz 10 ustawy przez płatność bezpośrednią należy rozumieć a) jednolitą płatność obszarową natomiast przez płatność uzupełniającą - przejściowe wsparcie krajowe, o którym mowa w art. 133b rozporządzenia nr 73/2009. Zgodnie z art. 2 pkt 2 gospodarstwo rolne to gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 lit. b rozporządzenia nr 73/2009, znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rozporządzenie nr 73/2009 w art. 2 b stanowi, że "gospodarstwo" oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Stosownie do treści art. 7 ust. 1 ustawy rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli:

1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha;

2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;

3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W myśl ust. 1a jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W myśl ust. 2a rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej i złożył wniosek o przyznanie tej płatności, przysługuje płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu, do której przyznano mu płatność uzupełniającą do powierzchni uprawy chmielu za 2006 r., zwana dalej "płatnością uzupełniającą do powierzchni uprawy chmielu niezwiązaną z produkcją".

Z powyższego wynika, że jednym z koniecznych warunków uzyskania płatności bezpośredniej jest posiadanie działek rolnych o minimalnym areale wynoszącym 1 ha na dzień 31 maja roku którego dotyczy wniosek o przyznanie płatności. "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą.

Należy mieć na uwadze, że w odniesieniu do spraw o przyznanie płatności do działek rolnych przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na nich działalność rolniczą i to w dacie złożenia wniosku. Legitymowanie się prawem własności określonego gruntu bądź jego posiadaniem nie wystarcza dla otrzymania płatności ONW, konieczne jest ich rolnicze użytkowanie przez osobę ubiegającą się o płatność, które przejawia się w podejmowaniu szeregu czynności agrotechnicznych związanych z uprawą ziemi oraz podejmowaniem decyzji w tym przedmiocie.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca nie spełnia warunku do uzyskania płatności bezpośrednich na 2013 r., albowiem nie była posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych i nie prowadziła na nich działalności rolniczej. Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z naruszeniem przepisów proceduralnych - art. 7 i art. 77 k.p.a. należy wskazać, że ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zawiera szczególną, w stosunku do k.p.a. regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą obowiązki organu w tym zakresie.

Przepis art. 3 ust. 1 tej ustawy stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Według art. 3 ust. 2 w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 3 ww. ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W powyższym uregulowaniu ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz w art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a.

Obowiązek organów został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na organie nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności (por. np. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012r., sygn. akt II GSK 810/11).

Zdaniem Sądu organy orzekające w rozpoznawanej sprawie nie naruszyły powołanych wyżej przepisów, przy czym należy jeszcze raz podkreślić, że nie ma racji skarżąca odwołując się do przepisów k.p.a. (art. 7 i art. 77), które wobec szczególnej regulacji nie znajdują w sprawie zastosowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 863/11, LEX nr 1217430).

W świetle powołanych wyżej przepisów, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że takie działania w sprawie zostały podjęte. Organ wzywał wspólników spółki jawnej – S.M. i M.W. w celu ich przesłuchania na okoliczność posiadania deklarowanych gruntów, jednak pomimo wielokrotnie wyznaczanych terminów wymienione osoby nie stawiły się. Pismem z dnia [...] pażdziernika 2015 r. organ zwrócił się do profesjonalnego pełnomocnika skarżącej spółki jawnej o złożenie na piśmie wyjaśnień przez wspólników spółki – S.M. i M.W., odnośnie użytkowania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności, takie wyjaśnienia nie zostały jednak złożone.

Skarżąca, na której ciąży ciężar dowodu, mimo kierowanych do niej wezwań nie tylko nie przedstawiła dowodów, które uzasadniałyby wystąpienie przez ten konkretnie podmiot o płatności, ale również nie podjęła jakiegokolwiek współdziałania z organami w celu wykazania powyższego.

Raz jeszcze należy podkreślić, że zasadą jest, iż to podmiot domagający się pomocy jest obowiązany wykazać okoliczności uprawniające do jej otrzymania. Zatem, to rolnik ma przedłożyć organowi stosowne dokumenty na poparcie swoich uprawnień (np. faktury potwierdzające wykonywanie zabiegów agrotechnicznych, potwierdzenie zbywania plonów, sprawozdania finansowe itd.). Rozpatrując wniosek pomocowy, co do zasady organ nie jest zobowiązany ani do poszukiwania dowodów, ani do informowania rolnika z urzędu o istotnych okolicznościach prawnych i faktycznych, o ile rolnik nie zwraca się o pouczenia i informacje. Wydanie decyzji następuje w oparciu o dane przedstawione we wniosku o przyznanie płatności.

Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których prowadzi on działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu rolnikowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw. Powoływanie się zatem przez skarżącą na tytuł prawny do zgłoszonych do płatności gruntów nie jest wystarczające.

Zaniechanie przedstawienia dowodów potwierdzających prowadzenie przez skarżącą odrębnego gospodarstwa rolnego, przez które - zgodnie z art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008 roku w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej – należy rozumieć wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą, wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną powoduje, że prawidłowo organy przyjęły, że skarżąca spółka nie wykazała tej okoliczności. Sąd w pełni akceptuje stanowisko prezentowane w objętej skargą decyzji, że w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających powyższą okoliczność, a tym samym prawidłowe było ustalenie, że na dzień 31 maja 2013 r. nie była faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych do płatności działek i nie prowadziła na nich samodzielnej działalności rolniczej.

Należy zauważyć, że w postępowaniu karnym w sprawie prowadzonej przez Prokuratora Okręgowego pod sygn. [...] ustalono okoliczności, które miały istotne znaczenie dla oceny danych zawartych we wniosku skarżącej o przyznanie płatności bezpośredniej na 2013 r. Z treści aktu oskarżenia w sprawie [...] oraz protokołów przesłuchań świadków i podejrzanych zgromadzonych w tej sprawie karnej wynika, że w latach 2004 – 2011, S.M. oraz inne osoby, uczestniczyła w mechanizmie stworzonym przez M.W., aplikując jako fikcyjny posiadacz sztucznie wydzielonego gospodarstwa rolnego o płatności rolne. Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym i włączonego do badanej sprawy administracyjnej wynika, że osoby, które aplikowały o płatności (m.in. S.M.) nie były posiadaczami deklarowanych do dopłat gruntów, nie prowadziły na nich działalności rolniczej i nie posiadały wiedzy na ten temat. Poszczególne działki gruntu deklarowane były do dopłat przez "podstawione" osoby, które nie prowadząc na nich działalności rolniczej, w kolejnych latach przekazywały je osobom następnym, w celu uzyskania dopłat rolniczych. Z protokołów przesłuchań osób, które brały udział w tym procesie jednoznacznie wynika, że nie zajmowały się one uprawą gruntów deklarowanych przez siebie do dopłat (por. protokoły przesłuchań: B.P., K.P., Z.W., J.B., M.C., J.G., J.J., J.M., K.S., T.S., P.S.). Według oceny organu w procederze tym brała udział również spółka Gospodarstwo M sp. jawna, która faktycznie nie była posiadaczem deklarowanych do dopłat gruntów. Zdaniem organu faktycznym posiadaczem gruntów zgłoszonych do dopłat przez skarżącą oraz osoby wymienione w akcie oskarżenia, był M.W., który podejmował wszystkie decyzje związane z rolniczym ich użytkowaniem w celu uzyskania korzyści finansowej dla siebie, a stworzony proceder sztucznego podziału miał na celu uzyskanie dopłat z ominięciem przepisów modulacyjnych. Dopiero materiał dowodowy zebrany w postępowaniu karnym ujawnił okoliczność, która nie wynikała z treści ze złożonego wniosku o dopłatę. Taką okolicznością było odtworzenie czynnika woli skarżącej, co do posiadania gruntów dla siebie. W opinii organu, wprawdzie materiał dowodowy włączony do akt sprawy administracyjnej dotyczy lat 2004 – 2011 jednak mechanizm podziału gruntów M.W. pomiędzy osoby fizyczne i osoby prawne funkcjonował także w latach następnych. W tych okolicznościach sprawy całkowicie uzasadnione było stanowisko organu, zgodnie z którym zwrócił się do wspólników skarżącej spółki o wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących posiadania deklarowanych do dopłat gruntów. Jak wyżej podniesiono, pomimo wielokrotnych wezwań S.M. oraz M.W. nie stawili się w celu złożenia zeznań, nadto nie przedłożyli wyjaśnień na piśmie. Należy w tym miejscu ponownie wskazać na przepis art. 3 ust. 3 ustawy, który nakłada na strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie , która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W wyroku z dnia 7 marca 2012 r. sygn. II GSK 88/11 (Lex) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, zgodnie z którym dla przyznania pomocy określonej w ustawie z 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich istotne jest, czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych z ww. ustawy. Wnioskodawca nie musi zatem wykazać, że przysługuje mu prawo do gruntu, a jedynie, że faktycznie posiada wnioskowane grunty rolne i utrzymuje je zgodnie z odpowiednimi normami. Dalej Sąd stwierdził, że stanowiąc w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a. W postępowaniu w sprawie pomocy to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne.

Wprawdzie powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy płatności ONW, jednak pogląd w nim wyrażony pozostaje całkowicie aktualny na tle analizowanej sprawy, bowiem regulacje procesowe dotyczące obydwu rodzaju płatności są zbieżne.

Oceniając tak zgromadzony materiał dowodowy w badanej sprawie stwierdzić przyjdzie, że tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej. Brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r. sygn. akt II GSK 798/09, Lex).

Nie budzą zastrzeżeń Sądu ustalenia organów, dokonane na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach postępowania karnego, odnośnie sztucznego tworzenia w okresie od 2004 do 2011r. przez M.W. oraz osoby i podmioty z nim powiązane warunków do otrzymania płatności w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemów wsparcia. Należy jednak zauważyć, iż działania te w stosunku do skarżącej spółki, w odniesieniu do 2013 r. i zgłoszonych do płatności gruntów, nie zostały wykazane. Ustalenia organu w tym zakresie opierają się na materiale dowodowym dotyczącym lat 2004 – 2011, brak jest zatem podstaw dowodowych do przyjęcia, że sytuacja dotycząca sztucznego podziału miała miejsce również w 2013 r.

Wobec powyższego zagadnienie zastosowania regulacji przewidzianej w art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, zgodnie z którym nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia, na stwierdzonym etapie postępowania dowodowego było przedwczesne.

W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy skarżąca nie wykazała, że jest posiadaczem deklarowanych do dopłat gruntów rolnych. Wobec regulacji wynikającej z art. 21 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, wykazanie powyższej okoliczności obciążało skarżącą.

Nie znalazł potwierdzenia zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a., albowiem przedmiotem spraw sądowych o wymienionych przez skarżącą sygnaturach było zawieszenie postępowania administracyjnego, natomiast analizowania sprawa dotyczyła merytorycznego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie administracyjne. Ze względu na inny przedmiot postępowania związanie o jakim mowa w art. 153 p.p.s.a. nie obejmowało niniejszego postępowania.

Z przedstawionych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, należało na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.

-----------------------

fiilJfC ;

Strona 35 z 56