Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 302/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 132 ust. 3, art. 216 ust. 2 pkt 2.
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 105 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 2.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia WSA Robert Hałabis, Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi T. G. i M. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie odmowy waloryzacji odszkodowania oraz wypłaty odsetek za zwłokę I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty L. z dnia [...] r., nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz T. G. i M. S. kwotę 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia [...] r., nr [...] - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami po rozpatrzeniu odwołania T. G. i M. S. od decyzji Starosty L. z dnia [...] r., nr [...] orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania oraz odsetek za zwłokę za wywłaszczoną od S. i A. małż. S. na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 31 [...] r., nieruchomość położoną w miejscowości Ł., gm. L., oznaczoną nr [...] o pow. [...] m˛ - uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił waloryzacji odszkodowania oraz wypłaty odsetek za zwłokę za ww. wywłaszczoną nieruchomość.

W uzasadnieniu Wojewoda wyjaśnił, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] r., nr [...], odjęto z dniem 28 kwietnia 1951 r. prawo własności nieruchomości położonej we wsi Ł. o pow. 14.246 m˛, oznaczonej na wyrysie planu miasta L. nr [...], stanowiącej własność S. i A. małż. S., F. Z., J. Z. oraz Z. Z.. Wywłaszczenia dokonano w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4 poz. 31).

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] r., nr [...], ustalono na rzecz S. i A. małż. S. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w wysokości [...] zł. Do wypłaty odszkodowania zobowiązany został wnioskodawca wywłaszczenia L. Okręgowe Przedsiębiorstwo Obrotu Zwierzętami Rzeźnymi. Powołane orzeczenie stało się wykonalne z dniem 15 listopada 1954 r.

Podstawą materialno-prawną ww. decyzji były przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości (Dz. U. z 1952 r. Nr 52, poz. 340).

Pismem z dnia 21 maja 2008 r. M. S. i T. G., wystąpili do Starosty L. z wnioskiem o waloryzację niewypłaconego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz wypłatę odsetek za zwłokę.

Legitymacja wnioskodawców do działania w niniejszym postępowaniu potwierdzona została postanowieniem o stwierdzeniu nabycia praw do spadku, znajdującym się w aktach sprawy - postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] r., sygn. akt [...].

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta L. , działając na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. umorzył postępowanie wszczęte na wniosek M. S. i T. G. w sprawie rewaloryzacji niewypłaconego odszkodowania oraz odsetek za zwłokę za wywłaszczoną nieruchomość, położoną w miejscowości Ł., gmina L., oznaczoną nr [...] o pow. [...] m˛, stanowiącą byłą własność S. i A. małż. S..

Na skutek wniesionego odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] r. znak[...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że waloryzacja odszkodowania, o którą wnioskuje strona jest czynnością techniczną, podlegającą kognicji sądów powszechnych, a zatem nie powinna być dokonana w drodze decyzji administracyjnej. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Lu 17/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę na ww. decyzję Wojewody.

Pismem z dnia 28 września 2009 r. (data wpływu) M. S. i T. G. ponownie zwrócili się do Starosty L. o merytoryczne rozpoznanie wniosku o waloryzację niewypłaconego odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości i orzeczenie o wysokości odsetek za zwłokę, podnosząc, że istotą waloryzacji jest urealnienie już ustalonego, a niewypłaconego odszkodowania przy zastosowaniu odpowiednich wskaźników, a umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego nie znajduje oparcia w świetle obowiązujących przepisów.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Starosta L. odmówił wypłaty odsetek za zwłokę oraz waloryzacji odszkodowania za nieruchomość położoną w miejscowości Ł. wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] r., Nr [...], w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że w myśl przepisu art. 39 ww. dekretu, roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat, a ponadto art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464, ze zm.) stanowi, że niewypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłaca się jednorazowo po zwaloryzowaniu w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Zdaniem organu przepis ten miał również zastosowanie do sytuacji, gdzie nie wypłacono całej kwoty odszkodowania, ponadto w związku z faktem, że powołana ustawa weszła w życie w dniu 5 grudnia 1990 r., roszczenie spadkobierców małżonków S. o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość uległo przedawnieniu w dniu 6 czerwca 1991 r. Taką interpretację potwierdzają również przepisy przejściowe ustawy z dnia 21 września 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, które w art. 261 ust. 2 pkt 2, nakazują stosowanie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., jedynie przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy, dotyczącego zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego, zgodnie z art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, waloryzacji odszkodowania dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do jego zapłaty, a w myśl tego przepisu w brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, waloryzację odszkodowania należy rozumieć jako czynność techniczną, podlegającą kognicji sądów powszechnych, zatem nie powinna być ona dokonywana w drodze decyzji administracyjnej.

Wyrokiem z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt II SA/Lu 331/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na ww. decyzję Wojewody. Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 19/11 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok z dnia 30 września 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd I instancji wyrokiem z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Lu 81/12 uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] r. W ocenie sądu prawidłowe jest stanowisko organu I instancji, iż sprawa o waloryzację odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest sprawą administracyjną i podlega załatwieniu w trybie decyzji administracyjnej, a waloryzacji dokonuje organ orzekający o zapłacie odszkodowania. Skoro ustalenie odszkodowania następuje w formie decyzji administracyjnej, to waloryzacja będąca uaktualnieniem wysokości odszkodowania również wymaga zachowania formy decyzji administracyjnej. Zdaniem sądu, badając ponownie sprawę organ ma ocenić ją w świetle przepisu prawa materialnego, mając na uwadze, że podstawą prawną wywłaszczenia nieruchomości należącej do poprzedników prawnych skarżących stanowił dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, który w art. 39 zawierał wpis, iż roszczenie odszkodowawcze przedawniają się po upływie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Powyższy przepis, jak wskazał Sąd, utracił moc z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1958 r. Nr 17 poz. 70), tj. z dniem 5 kwietnia 1958 r., a wskazana ustawa, jak i kolejne, które regulowały kwestie wywłaszczeń nie zawierały zapisów dotyczących wprowadzenia instytucji przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, czego konsekwencją jest utrwalone w orzecznictwie stanowisko, że obowiązki nałożone na organy administracji związane z wywłaszczeniem podlegają wykonaniu niezależnie od upływu czasu. Przy czym, jak podkreślił Sąd ww. dekret w okresie obowiązywania wywarł określone skutki prawne w zakresie dotyczącym konkretnego przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, zatem rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uzależni swoje rozstrzygnięcie od jednoznacznego ustalenia, iż odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał na treść art. 39 ust. 1 ww. dekretu, podnosząc, że w terminie "roszczenia odszkodowawcze" zawiera się również waloryzacja ustalonego odszkodowania, jednakże z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, czy powyższe odszkodowanie zostało wypłacone dlatego w tej kwestii należałoby przeprowadzić postępowanie dowodowe, jak również ustalić, z jaką datą orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 31 [...] r. stało się ostateczne, bowiem od tej daty biegnie termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, organ I instancji ustalił, że orzeczenie o wywłaszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 31 [...] r. znak[...] stało się prawomocne z dniem 21 listopada 1953 r. - k. 90. W aktach sprawy znajduje się ponadto wniosek L. Okręgowego Przedsiębiorstwa Gospodarki Zwierzętami Rzeźnymi w L. z dnia [...] r. znak[...] do Sądu Powiatowego w L. o wydanie zaświadczenia o stanie hipotecznym nieruchomości stanowiącej własność m.in. małż. S., celem wypłacenia przez Bank Inwestycyjny odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości oraz wniosek z dnia 22 stycznia 1959 r. znak[...] dotyczący założenia księgi wieczystej dla nieruchomości położonej w Ł., z którego wynika, że orzeczenia o odszkodowaniu przesłane zostały w odpisach w dniu 16 lutego 1956 r. do Sądu Powiatowego w L. , przy wniosku o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego sumy odszkodowania - k. 91-92.

W piśmie z dnia 25 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w L. I Wydział Cywilny udzielił informacji, że z ustaleń poczynionych w zasobach archiwalnych wynika, że w latach 1953-1959 przed Sądem nie toczyło się postępowanie z wniosku L. Okręgowego Przedsiębiorstwa Obrotu Zwierzętami Rzeźnymi w L. o złożenie do depozytu sądowego sumy odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Zawiadomieniem z dnia 30 sierpnia 2013 r. znak[...] organ I instancji poinformował strony o zakończeniu postępowania dowodowego, możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów.

Decyzją z dnia [...] r. znak[...] Starosta L. , działając na podstawie art. 105 § 1 kpa, umorzył postępowanie wszczęte na wniosek M. S. i T. G. w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania oraz odsetek za zwłokę za wywłaszczoną nieruchomość, położoną w miejscowości Ł., gmina L., oznaczoną nr [...] o pow. [...] ha, stanowiącą własność S. i A. małż. S.. Organ I instancji wskazał, że z analizy akt sprawy wynika, że orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości uprawomocniło się w dniu 21 listopada 1953 r., termin do złożenia wniosku o wypłatę z tego tytułu odszkodowania upłynął, zgodnie z art. 39 ww. dekretu z dnia 26 września 1949 r. w dniu 21 listopada 1956 r., zatem roszczenie o wypłatę przedmiotowego odszkodowania uległo przedawnieniu. W ocenie organu przyjętą interpretację potwierdzają przepisy przejściowe o gospodarce nieruchomościami, które w art. 216 ust. 2 pkt 2 nakazują stosowanie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu, jedynie przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy, dotyczącego zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, zaś powoływany przez wnioskodawców przepis art. 132 ust. 3 ustawy nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik T. G. i M. S., zarzucili decyzji Starosty naruszenie art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych, poprzez błędne jego zastosowanie oraz art. 105 § 1 K.p.a. poprzez uznanie, że zaistniały przesłanki bezprzedmiotowości postępowania i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o wypłacie zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżąca podniosła, że złożony wniosek dotyczy wypłacenia przyznanego wcześniej odszkodowania po uprzedniej rewaloryzacji w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, która nie wprowadza żadnych ograniczeń czasowych.

Wojewoda po rozpatrzeniu ww. odwołania decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzje w całości i odmówił waloryzacji odszkodowania oraz wypłaty odsetek za zwłokę za wywłaszczona nieruchomość. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie uwzględnił całość zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego oraz zalecenia WSA w Lublinie zawarte w wyroku z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 81/12.

W niniejszej sprawie orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 5 [...] r. znak: [...] o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, stanowiącą byłą własność S. i A. małż. S. zostało wydane na podstawie przepisów dotyczących zasad odszkodowania, zawartych w rozdziale 4 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości (Dz. U. z 1952 r. Nr 52 poz. 340).

Zgodnie z art. 27 dekretu obowiązek odszkodowania ciążył na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie. W myśl art. 30 ust. 1 dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiemu domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną położoną, o ile możliwe, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. W innych przypadkach dostarczenie nieruchomości zamiennej wymagało zezwolenia władzy naczelnej wykonawcy narodowych planów gospodarczych, udzielonego za zgodą Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Wypłata odszkodowania w pieniądzach, w przypadkach przewidzianych w ust. 1, mogła nastąpić tylko na wniosek wywłaszczonego, złożony prezydium wojewódzkiej rady narodowej lub, gdy wywłaszczony odmówił przyjęcia nieruchomości zamiennej, uznanej przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej za odpowiadającą wymogom ust. 2. Odszkodowanie, ustalone w pieniądzach, wypłacało się w gotówce - ust. 3 powołanego przepisu.

Szczegółowe przepisy o trybie wypłaty określało rozporządzenie rady ministrów. Zgodnie z § 2 rozporządzenia, odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość płatne było na podstawie ostatecznego orzeczenia o odszkodowaniu lub o zatwierdzeniu ugody, dotyczącej wysokości odszkodowania, w terminach określonych w § 5. O wysokości ustalonego odszkodowania wykonawca zawiadamiał bank w ciągu 15 dni od dnia, w którym stało się wykonalne orzeczenie, stanowiące podstawę do wypłaty. Do zawiadomienia należało dołączyć urzędowo poświadczony odpis orzeczenia stanowiącego podstawę wypłaty oraz zaświadczenie sądu, co do praw ujawnionych w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów.

Niezależnie od zawiadomienia banku przez wykonawcę (ust. 1) wywłaszczony mógł wystąpić do banku z wnioskiem o wypłatę odszkodowania, załączając dokumenty, o których mowa w ust. 1 i 2 - § 3 ust. 1-4.

Termin wypłaty odszkodowania przy sumie nieprzekraczającej [...] zł określony był w § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i wynosił 6 miesięcy, licząc od daty orzeczenia. W myśl § 7 rozporządzenia, bank ustalał zgodnie z § 5 ust. 1 lub § 6 daty wypłaty, zawiadamiając o tym wywłaszczonego pocztą za zwrotnym poświadczeniem odbioru, co najmniej na 14 dni przed wyznaczonym terminem i jednocześnie przesyłał odpis tego zawiadomienia do prezydium powiatowej rady narodowej (miejskiej rady narodowej miasta stanowiącego powiat) oraz do prezydium gminnej (miejskiej) rady narodowej, właściwych ze względu na położenie wywłaszczonej nieruchomości i miejsce zamieszkania wywłaszczonego. Jeżeli suma odszkodowania podlegała złożeniu do depozytu sądowego, bank dokonywał przelewu w terminach przewidzianych w § 5 ust. 1 i zawiadamiał o tym wywłaszczonego i sąd - § 8 rozporządzenia.

Poza tym ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu rozprawy wywłaszczeniowej przeprowadzonej w dniu 19 lutego 1952 r. wynika, że wywłaszczeniu podlegały nieruchomości rolne o łącznej pow. [...] m˛ oraz, że byli właściciele zostali poinformowani o możliwości uzyskania nieruchomości zamiennych - gospodarstw rolnych położonych w gminie L., jednakże nie wyrazili na to zgody. W aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego, że S. i A. małż. S. złożyli wniosek o wypłatę odszkodowania w formie pieniężnej, stosownie do art. 30 ust. 3 dekretu, jednakże zgromadzone dowody potwierdzają, że wnioskodawca wywłaszczenia podejmował działania mające na celu wypłatę ustalonego orzeczeniem z dnia 5 [...] r. odszkodowania.

Jak wynika z informacji udzielonej przez Sąd Rejonowy w L. powyższe odszkodowanie nie zostało złożone do depozytu sądowego, brak jest również możliwości zastosowania środka dowodowego w postaci przesłuchania byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości na tę okoliczność, jak również uzyskania oświadczenia od podmiotu zobowiązanego do wypłaty, tj. Banku Inwestycyjnego z uwagi na jego likwidację. Ponadto, jak wyjaśnił Narodowy Bank Polski w piśmie z dnia 5 czerwca 2013 r. znak DOR-TB-Eł/622/146/13, zgodnie z art. 74 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, obowiązek przechowywania dokumentacji księgowej wynosi 5 lat.

Wobec tego organ przyjął, że pomimo przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego, zgromadzone dokumenty nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że ustalone decyzją z dnia 5 [...] r. odszkodowanie nie zostało wypłacone byłym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości. Niezależnie od powyższego w ocenie organu II instancji powyższa okoliczność powinna być rozpatrzona w kontekście analizy treści art. 39 powołanego dekretu z 1949 r., zgodnie z którym roszczenie odszkodowawcze przedawnia się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. W przypadku istnienia sporu na tle prawa własności zgłoszonego w toku postępowania wywłaszczeniowego bieg przedawnienia był przerwany od czasu wniesienia pozwu do prawomocnego zakończenia sporu, jednak przedawnienie następowało w każdym czasie po upływie 6 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się prawomocne - ust. 2 art. 39.

W przedmiotowej sprawie stan prawny wywłaszczonej nieruchomości był uregulowany, orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości uprawomocniło się w dniu 21 listopada 1953 r., zatem termin na złożenie roszczeń odszkodowawczych upłynął z dniem 21 listopada 1956 r., czyli przed dniem utraty mocy prawnej powołanego dekretu na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., tj. przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

Jak wskazał WSA w Lublinie w ww. wyroku z dnia 6 marca 2012 r., powołany przepis art. 39 dekretu w okresie jego obowiązywania, wywarł określone skutki prawne w zakresie dotyczącym konkretnego przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, pomimo, że kolejna ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jak i następne ustawy regulujące kwestie wywłaszczeń i odszkodowań z tego tytułu, nie zawierały zapisów dotyczących wprowadzenia instytucji przedawnienia roszczeń odszkodowawczych.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż w rozpatrywanej sprawie przepis art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie znajduje zastosowania, bowiem z woli ustawodawcy, na mocy przepisu szczególnego, jakim był art. 39 dekretu z 26 września 1949 r., została wprowadzona instytucja przedawnienia roszczeń odszkodowawczych ustalanych i wypłacanych na mocy powołanego dekretu i przepisów wykonawczych. Powyższe, potwierdza również pouczenie zawarte w treści orzeczenia o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość, w którym wskazano, że prawo do otrzymania odszkodowania ulega przedawnieniu po upływie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się prawomocne. Za błędne uznał jednak stanowisko organu I instancji, iż przedawnienie roszczenia wyłącza możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy. Orzekając w przedmiocie umorzenia postępowania organ I instancji naruszył powagę rzeczy osądzonej, bowiem rozstrzygnięcie w tym zakresie było już zakończone ostateczną decyzją Wojewody z dnia [...] r. nr [...], w stosunku do której WSA w Lublinie postanowieniem z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Lu 17/09 odrzucił skargę. Ponadto w wyroku z dnia 6 marca 2012 r., podjętym w niniejszej sprawie, Sąd wskazał na błędne stanowisko organu II instancji, co do umorzenia postępowania, czyli orzeczenia formalnego, bez rozstrzygnięcia sprawy, co do jej istoty i zobowiązał organ do merytorycznej oceny i ustosunkowania się do argumentów odwołania w kwestii zarzutu naruszenia prawa materialnego. W związku z powyższym organ II instancji zastosował art. 138 § 1 pkt 2 kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka, co do istoty sprawy.

T. G. i M. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Wojewody z dnia [...] r. zarzucili zaskarżonej decyzji:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r., poprzez jego błędną interpretację oraz art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez uznanie, że powyższy przepis ma zastosowanie do omawianego stanu faktycznego

b) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik spraw, a mianowicie: art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego materiału dowodowego, zwłaszcza przez przyjęcie, że zgromadzone dokumenty nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, iż odszkodowanie nie zostało wypłacone.

W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że organ II instancji uznał, że brak jest postaw do wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę, stojąc na stanowisku, że nastąpiło przedawnienie roszczeń. Takie stanowisko zdaniem skarżących jest nietrafne. Bezspornym faktem jest, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 31 [...] r., spadkodawcy skarżących zostali wywłaszczeni z nieruchomości położonej w miejscowości Ł., a orzeczeniem z dnia 5 [...] r., przyznano S. i A. małż. S. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość wysokości [...] zł.

Tak więc zupełnie niezrozumiałe jest stanowisko organu, że termin do złożenie roszczeń odszkodowawczych upłyną w dniu 21 listopada 1956 r. w sytuacji, gdy odszkodowanie zostało przyznane w dniu 5 [...] roku.

Organ mógłby powoływać się na dyspozycję art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. tylko wtedy, gdyby spadkodawcy skarżących wystąpiliby do właściwego organu z roszczeniem odszkodowawczym po upływie trzech lat od uprawomocnienia się orzeczenia o uwłaszczeniu, a nie w sytuacji gdy odszkodowanie zostało przyznane po upływie jednego roku od orzeczenia o uwłaszczeniu. Art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. nie ma zastosowania przy rewaloryzacji przyznanego, a nie wypłaconego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

W związku z powyższym niewypłacone odszkodowanie skarżącym podlega waloryzacji na dzień zapłaty w postępowaniu administracyjnym na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i nie podlega przedawnieniu. Takie stanowisko znajduje oparcie w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych.

Zdaniem skarżących organ w sposób dowolny przyjął, że zgromadzone dokumenty nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, iż odszkodowanie nie zostało wypłacone. W toku postępowania administracyjnego organ ustalił, że taki wniosek nie został złożony. Z powyższego jednoznacznie wynika, że S. i A. małż. S. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone i nie może tego podważyć ogólnikowe i niczym nie poparte w uzasadnieniu stwierdzenie, że zgromadzone dowodu potwierdzają fakt, iż podejmowane były działania mające na celu wypłatę odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia wystąpiły.

Wojewoda decyzją z dnia [...] r. po rozpatrzeniu odwołania T. G. i M. S. od decyzji Starosty L. z dnia [...] r. orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania oraz odsetek za zwłokę za nieruchomość nr [...] o pow. [...] m ˛ wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] r., stanowiącą własność A. i S. małżeństwo S., położoną w Ł. gmina L. - uchylił zaskarżoną decyzję i odmówił waloryzacji odszkodowania oraz wypłaty odsetek za zwłokę za ww. wywłaszczoną nieruchomość.

Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U z 1952 r. Nr 52 poz. 339).

Organ odwoławczy przyjął, że pomimo przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego, zgromadzone dokumenty nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że ustalone decyzją z dnia 5 [...] r. odszkodowanie nie zostało wypłacone byłym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości. Niezależnie od powyższego w przedmiotowej sprawie zastosowania znalazł art. 39 powołanego dekretu z 1949 r. Orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości uprawomocniło się w dniu 21 listopada 1953 r., zatem termin na złożenie roszczeń odszkodowawczych upłynął z dniem 21 listopada 1956 r., czyli przed dniem utraty mocy prawnej powołanego dekretu na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., tj. przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

Ze sprawy także wynika, że sprawa była przedmiotem rozstrzygania przez sądy administracyjne.

W wyroku z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 19/11 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 331/10 i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temuż sądowi. Zdaniem NSA w sprawie nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, bowiem postępowanie administracyjne prowadzone w 2008 r. zakończone zostało umorzeniem postępowania – czyli orzeczeniem formalnym, bez merytorycznego rozstrzygnięcia co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania natomiast oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego wykluczający możliwość załatwienia sprawy przez rozstrzygnięcia jej istoty. Sąd wskazał przy tym, że w postępowaniu objętym skargą istnieje przepis prawa materialnego – art. 29 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych dający organowi podstawę do orzekania w sprawie objętej wnioskiem, co oznacza, iż wadliwe jest uznanie by zachodziła bezprzedmiotowość postępowania określona w art. 105 § 1 kpa. Zaskarżony skargą kasacyjną wyrok zamknął stronie drogę do dochodzenia jej praw, przez co naruszył art. 105 § 1 kpa a także przepisy art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Ponadto NSA uchylając wyrok nakazał sądowi I instancji rozważenie kwestii dopuszczalności postępowania administracyjnego w sprawie waloryzacji odszkodowań i dokonanie oceny decyzji zaskarżonej – zarówno w tym zakresie jak i w kwestii wynikającej z zapisu zawartego w art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. WSA ponownie rozpatrując sprawę - mając na uwadze wytyczne NSA - wyrokiem z dnia 6 marca 2012 r. uchylił decyzję z dnia 19 kwietnia 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie waloryzacji odszkodowania oraz odsetek za wywłaszczoną nieruchomość. W uzasadnieniu wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę oceni zarzuty zgłoszone w skardze pamiętając przy tym, że rozważania w tej kwestii będą uzależnione od jednoznacznego ustalenia, iż odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą własność poprzedników prawnych skarżących nie zostało wypłacone zgodnie z zasadami określonymi w powołanym dekrecie oraz wydanym na jego podstawie rozporządzeń Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Oceni również merytorycznie decyzję organu I instancji i ustosunkuje się do argumentów odwołania w kwestii zarzutu naruszenia prawa materialnego, pamiętając przy tym, że podstawą prawną wywłaszczenia nieruchomości należącej do poprzedników prawnych skarżących stanowił dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych, który w art. 39 zawierał wpis, iż roszczenie odszkodowawcze przedawniają się po upływie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Powyższy przepis utracił moc z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Wobec powyższych ustaleń należy zatem wskazać na art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. To oznacza, że Sąd w obecnym składzie zobowiązany jest do oceny działań organów w zakresie wywiązania się do wskazań poprzedniego wyroku.

Należy wskazać, iż użyty w cytowanym przepisie zwrot "wiąże w sprawie" oznacza, iż chodzi tutaj o tożsamość sprawy oraz wyznaczające ją elementy, zakreślające granice związania orzeczeniem sądu. W szczególności o tożsamości sprawy, decyduje podstawa powstania danego stosunku prawnego, tj. podstawa prawna i okoliczności faktyczne. Istotna zmiana któregoś z tych elementów powoduje, że mamy do czynienia z nową sprawą. II FSK 100/07 - Wyrok NSA z 3 kwietnia 2008 r.

Zdaniem Sądu to oznacza, że w przypadku takim, jak w niniejszej sprawie tj. zaskarżenia rozstrzygnięcia organu administracyjnego, wydanego w powtórnym postępowaniu, prowadzonym po uchyleniu decyzji - sąd administracyjny jest związany swoją uprzednią oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania, tylko wtedy gdy nie zmieniły się okoliczności sprawy powodujące nieaktualność tej oceny i wskazań (vide T. Woś: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 478).

W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ administracji orzekający w niniejszej sprawie, nie wykonał wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 81/12 i nie uzasadnił w sposób satysfakcjonujący odmowy waloryzacji odszkodowania oraz wypłaty odsetek za zwłokę za wywłaszczoną nieruchomość objętej żądaniem skarżących. Organ nie ustalił – na podstawie już zgromadzonego materiału dowodowego - w sposób jednoznaczny (jak wskazano w wytycznych powyższego wyroku WSA w Lublinie z dnia 6 czerwca 2012 r.), czy ustalone decyzją z dnia 5 [...] r. odszkodowanie zostało wypłacone byłym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości. Uchybienie to w ocenie Sądu stanowiło naruszenie art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, a jako, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, koniecznym jest uchylenie wydanej w niniejszym postępowaniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy oceni zarzuty zgłoszone w skardze pamiętając przy tym, że rozważania w tej kwestii będą uzależnione od jednoznacznego ustalenia, iż odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą własność poprzedników prawnych skarżących nie zostało wypłacone zgodnie z zasadami określonymi w powołanym dekrecie oraz wydanym na jego podstawie rozporządzeń Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Dopiero wówczas rozważy zastosowanie w sprawie art. 39 powyższego dekretu.

Z tych względów zaskarżona decyzja wymagała uchylenia jako wydana z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o kosztach postępowania wydano na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.