Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 69/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art.  156 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 145
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2008 r. sprawy ze skargi M. S. i B. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) listopada 2007 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważność decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. S. i B. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) lipca 2007 roku, Nr (...) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 1 kpa po rozpatrzeniu wniosku M. S. i B. S.j, spadkobierców K. M. K., po zmianie nazwiska S.,

stwierdził nieważność orzeczenia Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 r. Nr (...), dotyczącego uznania, że nieruchomość ziemska obj. whl. (...) i (...) ks. gr. gm. kat. N. o ogólnej powierzchni 80,5792 ha w tym 66,4229 ha użytków rolnych, stanowiąca współwłasność S. i A. braci Z. S., podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w części dotyczącej parceli gruntowej z zabudową mieszkalną "enklawa dworska N. nad S." o pow. 1,10 ha oznacz. hip. "Zd" (...).

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 roku

o przeprowadzeniu reformy rolnej, na własność Państwa przechodziły nieruchomości ziemskie, stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych. Nieruchomości spełniające warunki określone w cytowanym wyżej art. 2 ust. 1 lit. "e" przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dniem 13 września 1944 r. tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda R. orzeczeniem z dnia (...) stycznia 1950 roku postanowił uznać, iż nieruchomość ziemska obj. whl. (...) i (..) ks. gr. gm. kat. N. o ogólnej powierzchni 80,5792 ha w tym 66,4229 ha użytków rolnych, stanowiąca współwłasność S. i A. braci Z. S., podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 roku

o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednocześnie w uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdzając, że S. i A. S. rozparcelowali swoje nieruchomości jeszcze przed 1 września 1939 roku lub zaraz po 1 września 1939 roku, z wyłączeniem realności whl (...), która w arkuszu posiadłości gruntowej Nr (...) założonym przez Starostwo Powiatowe Referat Pomiarów wpisana jest na L. S., żonę ś.p. S. S.. Fakt ten jednak nie stanowi dowodu własności, a jedynie posiadania.

Wnioskodawcy tj. M. S. i B. S., którzy kwestionują orzeczenie Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 r. w części dotyczącej "Enklawy dworskiej N. nad S." oznaczonej hipotecznie "Zd" (...), o powierzchni całkowitej 1,10 ha, zabudowanej pałacem, twierdzą, że nieruchomość ta już w 1939 roku stanowiła własność ich spadkodawcy tj. K. M. K., a nie S. i A. braci Z. S..

Zgodnie z treścią art. 28 kpa stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu

ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Legitymację prawną do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze strony wnioskodawcy wykazali dołączając do akt sprawy:

• odpis zupełny aktu urodzenia K. M. K. z dnia (...) kwietnia 1985 roku wydany przez Urząd Stanu Cywilnego w T., zawierający klauzulę uzupełniającą, iż na podstawie decyzji Urzędu Wojewódzkiego Ś. Wydział Administracyjno Prawny w K. z dnia(...) listopada 1948 roku Nr (...), zezwolono na zmianę nazwiska z K na "S.",

• postanowienie Sądu Rejonowego dla W., Wydział I Cywilny z dnia (...) maja 1994 roku, sygn. akt (...), stwierdzające nabycie spadku po K. M. S. przez żonę zmarłego – B. L. S. i syna zmarłego – M. B. S. po 1/2 części spadku każde z nich.

Wnioskodawcy przedłożyli ponadto dokumenty potwierdzające, że K. M. K., po zmianie nazwiska S. stał się właścicielem enklawy dworskiej N. nad S. przed 1 września 1939 rokiem, tj:

• potwierdzony notarialnie za zgodność z oryginałem wypis sądowy wierzytelny Sądu Okręgowego w W. Wydział Hipoteczny Ziemski, z którego jednoznacznie wynika, iż enklawa dworska N. została wyodrębniona

z masy głównej na podstawie działu alienacyjnego Starosty B.

z dnia (...) stycznia 1939 roku, ostatni stan areałowy 1,10 ha na podstawie cesji majątkowej Nr (...) ze stanem z dnia 5 sierpnia 1939 roku przewłaszczona została na rzecz i dobro nabywcy cesjonarnego K. M. K. jako własność samoistna uregulowana,

• zawiadomienia Sądu Okręgowego w W. Wydział Hipoteczny Ziemski, sygn. akt (...) z dnia (...) sierpnia 1939 roku w sprawie zmiany stosunku prawnego, korekta stanu majątkowego, z którego wynika, że nastąpiło przewłaszczenie parceli gruntowej z zabudową mieszkalną "Enklawa dworska N. nad S." na rzecz K. M. K.. Przejście własności Enklawy Dworskiej zostało więc potwierdzone oficjalnie przez Sąd Rzeczypospolitej Polskiej, które nigdy nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego.

Z analizy całego materiału dowodowego wynikało w ocenie organu I instancji, iż "Enklawa dworska N. nad S." o pow. 1,10 ha została przed dniem 1 września 1939 roku prawnie wyodrębniona z majątku ziemskiego N., należącego do braci S. i A. Z. S. i przewłaszczona na rzecz K. M. K., co znajduje potwierdzenie w przedłożonych dowodach.

W związku z powyższym organ stwierdził, iż orzeczenie Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku, w sprawie uznania, że nieruchomość ziemska obj. whl. (...) i (...) ks.gr.gm. kat. N. o ogólnej powierzchni 80,5792 ha, w tym 66,4229 ha, stanowiąca współwłasność S. i A. braci Z. S., w części dotyczącej parceli gruntowej z zabudową mieszkalną określonej jako "enklawa dworska N. nad S." o pow. 1,10 ha oznacz. hip. "Zd" (...), wydane zostało z naruszeniem prawa i dlatego w tej części podlegało ono stwierdzeniu nieważności.

Ponieważ przedmiotowa nieruchomość na dzień 1 września 1939 roku stanowiła własność K. M. K. i posiadała jedynie 1,10 ha obszaru ogólnego, to nie podlegała ona pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Organ zaznaczył, że przed wydaniem decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności ocenione zostały skutki prawne zaskarżonego orzeczenia Wojewody R.. Z dokonanych w tej kwestii ustaleń wynikało, iż skutki prawne jakie w stosunku do tej nieruchomości nastąpiły są odwracalne. Przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa lecz jej użytkownikiem wieczystym są (...)"K." S.A. Przy czym budynek stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności użytkownika wieczystego. Nakłady finansowe poniesione przez użytkownika, nie stanowiły w ocenie organu przeszkody do stwierdzenia w tej części nieważności zaskarżonego orzeczenia Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku. Dokonanie bowiem na cudzej rzeczy nakładów finansowych jest działaniem faktycznym, które nie stwarza praw rzeczowych do cudzej rzeczy. Działania faktyczne polegające na dokonaniu nakładów na cudzą rzecz stwarzają jedynie po stronie osoby, która dokonała tych nakładów możliwość wystąpienia do właściciela rzeczy z określonymi w art. 226-231 Kodeksu cywilnego, roszczeniami.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyły (...)"K." S.A. podnosząc zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie, na skutek czego Minister Rolnictwa

i Rozwoju Wsi bezzasadnie stwierdził nieważność orzeczenia Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku z powodu naruszenia prawa. Nadto podniesiony został zarzut naruszenia art. 7 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie, wskutek czego organ nie dokonał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie uwzględnił słusznego interesu stron postępowania.

Zdaniem Spółki na gruncie kpa podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest istnienie przesłanki w postaci istnienia jednej z wad enumeratywnie wymienionych wart. 156 § 1 kpa, oraz brak przesłanek negatywnych określonych w art. 156 § 2 kpa w postaci upływu czasu oraz wywołania przez decyzję administracyjną nieodwracalnych skutków prawnych.

Na podstawie zebranego materiału w sprawie, zdaniem Spółki, stwierdzić należało, że zachodzi przesłanka do stwierdzenia nieważności decyzji określona wart. 156 § 1 pkt 3 kpa. Zgodnie z treścią powyższego przepisu organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 3 kpa następuje w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwoma decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Istnienie tożsamości sprawy zachodzi w przypadku występowania tych samych podmiotów w sprawie, tego samego stanu prawnego w nie zmienionym stanie faktycznym sprawy oraz tego samego przedmiotu. Przez ten sam przedmiot w sprawie rozumieć należy interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów.

Wystąpienie w sprawie takich elementów, jak: te same podmioty, ten sam przedmiot taki sam interes prawny strony, wskazuje na tożsamość sprawy rozstrzygniętej dwoma decyzjami administracyjnymi.

Przedmiotem postępowania w sprawie rozstrzygniętej decyzją, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności było ustalenie czy nieruchomość położona w N., zabudowana zabytkowym pałacem (tzw. Enklawa Dworska N.) podlegała pod hipotezę art. 2 ust. 1 lit "e" dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy.

Odwołujący się podniósł, że powyższa kwestia została rozstrzygnięta po raz pierwszy decyzją wydaną przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia (...) kwietnia 1945 roku, Nr (...). W decyzji tej organ stwierdził, że spod parcelacji na cele reformy rolnej wyłączona została parcela ziemska z zabudową mieszkalną o areale 1,10 ha. Kolejną decyzją odnoszącą się do tego samego przedmiotu postępowania była decyzja Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku, Nr (...) stwierdzająca, iż nieruchomość ziemska położona w miejscowości N. spełnia przesłanki określone wart. 2 ust. 1 lit "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. i podlega pod parcelację na cele reformy rolnej.

Wobec tego w ocenie Spółki w obrocie funkcjonują dwie ostateczne i skuteczne decyzje odnoszące sic do tej samej sprawy. Na kwestię powyższą zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku z dnia

27 listopada 2006 r., sygn. akt. IV SA/Wa 1778/06 – strona 12 uzasadnienia. Istniała wobec tego tożsamość przedmiotowa rozstrzyganej dwukrotnie sprawy administracyjnej.

W sprawie zachodziła tożsamość podmiotowa stron w obydwu rozstrzygnięciach. Właścicielem Enklawy Dworskiej N. zarówno w chwili wydania decyzji z 1944 roku jak i późniejszej z 1950 roku był, zgodnie z twierdzeniami wnioskodawcy M. S., jego ojciec K. M. K.. Zatem obie powyższe decyzje zostały skierowane i dotyczyły interesu prawnego jednego podmiotu. W przedmiotowej sprawie występują wszystkie elementy wskazujące na tożsamość sprawy rozstrzygniętej dwoma decyzjami administracyjnymi. Wobec tego decyzja rozstrzygająca w zakresie podlegania pod reformę rolną Enklawy Dworskiej N. wydana przez Wojewodę R. w dniu (...) stycznia 1950 roku, jako wydana w sprawie, którą poprzednio rozstrzygnięto już inną decyzją ostateczną, dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa.

Spółka zaznaczyła, że samo stwierdzenie wady nieważności decyzji nie stanowi wystarczającej podstawy do wydania decyzji stwierdzającej nieważność kwestionowanej decyzji. Do tego konieczny jest brak przesłanki negatywnej określonej wart. 156 § 2 kpa. Przepis ten stanowi, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 3, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat. Zatem wada decyzji, polegająca na wydaniu decyzji w sprawie rozstrzygniętej ostateczną decyzją administracyjną, ulega sanacji przez upływ czasu i nie może zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. W przedmiotowej sprawie od doręczenia decyzji upłynęło ponad 57 lat, wobec czego niedopuszczalne jest stwierdzenie jej nieważności. Jedynym rozstrzygnięciem, jakie mogło zapaść

w sprawie była zdaniem Spółki określona w art. 158 § 2 kpa decyzja stwierdzająca wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. Przepis tego artykułu stanowi, że jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 kpa, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu, których nie stwierdzono nieważności decyzji. Brak jest natomiast podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 zd 2 kpa, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Jak zauważono w literaturze przedmiotu (Janusz Borkowski [w] Komentarz do KPA, Warszawa 2004, str. 713) w art. 156 § 1 pkt 1,2 zd. pierwsze, 3–6 są wymienione wady decyzji nazwane, które stanowią przypadki rażącego naruszenia prawa, natomiast art. 156 § 1 pkt 2 zd. drugie otwiera drogę do stwierdzenia nieważności decyzji na skutek istnienia nienazwanej wady stanowiącej rażące naruszenie prawa. Konstrukcja w/w przepisu daje asumpt twierdzeniu, że jeżeli zachodzi jeden z przypadków rażącego naruszenia prawa określonych w punktach 1-6, to niedopuszczalne jest wydanie przez organ decyzji na podstawie zd. 2 pkt 2 § 1 art. 156 kpa jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Wprowadzenie przez ustawodawcę dodatkowej podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji w postaci klauzuli generalnej rażącego naruszenia prawa, ma na celu weryfikację decyzji administracyjnych obarczonych innymi ciężkimi wadami, które byłyby nie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. "Rażące naruszenie prawa" stanowi swoisty zawór bezpieczeństwa pozwalający organom administracji publicznej na eliminację z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami nie wymienionymi w punktach 1- 6. Rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszało także w ocenie odwołującej się Spółki zasadę praworządności oraz zasadę nakazującą uwzględnianie w równym stopniu interesów wszystkich stron postępowania, wyartykułowaną w art. 7 kpa. Przepis powyższy stanowi, że organy w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Treść w/w przepisu nakłada na organ prowadzący postępowanie obowiązek uwzględnienia w równej mierze interesu społecznego i słusznego interesu stron biorących udział w sprawie. Zaskarżana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zdaniem Spółki narusza także zasadę ochrony praw nabytych określoną w art. 2 Konstytucji RP. Ma to związek z faktem, iż (...) "K." S.A. od wielu lat włada w dobrej wierze przedmiotową nieruchomością na podstawie prawa trwałego zarządu oraz wieczystego użytkowania gruntu i prawa własności posadowionych na nim budynków. W w/w okresie Spółka i jej poprzednicy prawni poczyniła szereg kosztownych nakładów, które wielokrotnie przewyższają wartość nieruchomości, jaką przedstawiała w chwili jej nabycia. Do respektowania zasad wynikających z Konstytucji obliguje organy prowadzące postępowanie administracyjne przepisy art. 7 Konstytucji, w którym stwierdza się, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Powtórzenie tej zasady znajduje się w art. 6 kpa, który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Decyzją z dnia (...) listopada 2007 roku, Nr (...) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił własną decyzję z dnia (...) lipca 2007 roku i na podstawie art. 156 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kpa stwierdził, iż orzeczenie Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku (znak: (...)) w części dotyczącej enklawy dworskiej N. nad S. o powierzchni 1,10 ha zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że parcela ziemska z zabudową mieszkalną N., areał 1,10 ha została wyłączona spod parcelacji decyzją Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia (...) kwietnia 1945 r. (znak (...)) z uwagi na wielkość działki, która – nawet zsumowana łącznie z pozostałymi nieruchomościami stanowiącymi własność K. K. – nie podpadała pod wymogi art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Powyższe ustalenia prowadzą w ocenie organu II instancji do wniosku, że o losach prawnych "Enklawy dworskiej N." rozstrzygnęły w istocie dwie decyzje administracyjne, przy czym obie pozostają dotychczas w obrocie prawnym. Pierwsza z nich (decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia (...) kwietnia 1945 roku) stwierdzała, iż pałac w N. nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej, podczas gdy druga to jest orzeczenie Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku – w części dotyczącej pałacu tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym – uznała, że nieruchomość ta przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu PKWN. Wojewoda R. decyzją z dnia (...) stycznia 1950 roku rozstrzygnął ponownie sprawę, która już uprzednio była rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, a zatem orzeczenie Wojewody R. zostało wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 3 kpa.

Stosownie do postanowień art. 156 § 2 kpa nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyny wymienionej w art. 156 § 1 pkt 3 kpa, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W aktach sprawy nie zachowały się dowody doręczenia orzeczenia Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku, jednakże – z uwagi na upływ czasu, jaki minął od dnia jej wydania – należało przyjąć, iż w niniejszym przypadku zaistniała negatywna przesłanka określoną w art. 156 § 2 Kpa. Dlatego w chwili obecnej możliwe jest jedynie w ocenie Ministra wydanie decyzji stwierdzającej, że orzeczenie Wojewody R. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie złożyli B. i M. S..

Zdaniem skarżących orzeczenie Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku (znak: (...)), w części dotyczącej enklawy dworskiej N. nad S. o powierzchni 1,10 ha jest nieważne, gdyż posiada ono skrajną postać rażącego naruszenia prawa – a zatem powinno zostać trwale i skutecznie wyeliminowane z obecnego obrotu prawnego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając zaskarżoną decyzję na wniosek (...) "K." S.A. oparł się na art. 156 § 2 kpa, zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyny wymienionej w art. 156 § 1 pkt 3 kpa, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jak wynika jednak z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, dwie pierwsze przesłanki jak dotąd nie zostały wykazane dowodowo. Co więcej decyzja z dnia

(...) stycznia 1950 roku nie podlegała bliżej nie określonym ogłoszeniu, lecz doręczeniu stronom postępowania, której to czynności wobec byłych właścicieli nigdy nie wykonano. Fakt ten wynika wprost z uzasadnienia decyzji z dnia (...) listopada 2007 roku, a zatem w ocenie skarżących nigdy nie rozpoczął się w sensie formalnym dziesięcioletni bieg okresu, o którym mowa w przytoczonym przepisie. W rozpatrywanej sprawie sam upływ czasu, choćby nawet długi, zdaniem skarżących nie ma znaczenia dla wydania decyzji, a tylko upływ ponad dziesięciu lat od jej ogłoszenia bądź doręczenia takie znaczenie legitymizuje. Podstawą do stwierdzenia, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, nie może być jedynie przesłanka w postaci wywołania nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż w tym zakresie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zajął stanowiska, a więc w tym zakresie decyzję tę należałoby uznać, zdaniem skarżących, za nieumotywowaną.

Ponadto zdaniem skarżących posiadają oni interes prawny w stwierdzeniu nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa – albowiem występują również jako strona w odrębnym postępowaniu sądowym, o ustalenie zgodności istniejącego obecnie stanu rzeczywistego z obowiązującym stanem prawnym. Nieuwzględnienie wniosków skarżących doprowadziłoby więc de facto ich zdaniem do uznania wadliwej formalnie decyzji Wojewody R. z (...) stycznia 1950 roku, jako podstawy do obciążenia pokrzywdzonych kosztami tego postępowania i to w przypadku, gdy udowodnili oni rażąco bezprawny charakter powyższego orzeczenia. Kwestia ta zdaniem skarżących będzie miała również kardynalne znaczenie dla wtórnych rozstrzygnięć wynikających m.in. z procedury,

o naprawienie wyrządzonej szkody – powstałej w wyniku wydania decyzji obarczonej wadą określoną w art. 156 § 1 kpa.

Zdaniem skarżących orzeczenie Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku powinno zostać uznane za nieważne i tak jak to miało miejsce we wcześniejszej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2007 r. (znak (...)) wyeliminowane z obrotu prawnego, gdyż jedynie taka decyzja jest słuszna, uzasadniona merytorycznie i nie będzie powodowała w przyszłości coraz to nowych komplikacji i dwuznaczności prawno-finansowych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje

na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Zaskarżona decyzja zapadła

z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Stwierdzenie nieważności jest postępowaniem nadzwyczajnym i wyjątkiem

od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Podstawy stwierdzenia nieważności decyzji wymienione są enumeratywnie w art.156 kpa. Rozstrzygnięcie organu administracji może być dotknięte jedną lub wieloma uchybieniami, które mogą stanowić postawę stwierdzenia nieważności. Taka sytuacja zaistniała

w przedmiotowej sprawie.

Decyzja Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku w części dotyczącej enklawy dworskiej N. o powierzchni 1,10 ha wydana został

w sprawie już rozstrzygniętej inną decyzją co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. W tej samej kwestii wydana została bowiem decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia (...) kwietnia 1945 roku.

Decyzja Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku wydana została również z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reform rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 13 – tekst jednolity z późn. zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Tymczasem enklawa dworska N. miała powierzchnię 1,10 ha. Naruszenie to również może być podstawą stwierdzenia nieważności.

W sytuacji, gdy w sprawie występuje kilka różnych przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji, za podstawę stwierdzenia nieważności należy przyjąć przesłankę najdalej idącą.

Porównanie przesłanek nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa i z art. 156 § 1 pkt 3 kpa prowadzi do wniosku, iż dalej idącą przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest jej wydanie z rażącym naruszeniem prawa. Możliwość stwierdzenia nieważności decyzji z powodu jej wydania w sprawie rozstrzygniętej już inną decyzją ograniczone jest dziesięcioletnim terminem liczonym od daty doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Nadto nie stwierdza się też nieważności decyzji z tej przyczyny jeśli wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Stwierdzenie nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa jest niedopuszczalne, jeżeli decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne, jednakże stwierdzenie nieważności decyzji z tego powodu nie jest ograniczone żadnym terminem.

Rozstrzygając wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji organy administracji winny więc dokonać jej oceny pod kątem istnienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Niewątpliwie decyzja Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku w części dotyczącej enklawy dworskiej N. o powierzchni 1,10 ha wydana została z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 13 – tekst jednolity z późn. zm.). Stwierdzenie, iż decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa samo w sobie nie stanowi jeszcze podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Jak już bowiem zostało to wcześniej wskazane nie stwierdza się nieważności decyzji, jeżeli wywołała ona nieodwracalne skutki prawne.

Aktualnie użytkownikiem wieczystym nieruchomości, w której skład wchodzi dawna osada dworska N. jest Spółka Akcyjna (...) "K.".

W wyroku z dnia 17 sierpnia 1998 roku, sygn. akt IV SA 1976/97 (LEX

nr 45911) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że "Odpłatne ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości oraz wpisanie tego prawa w księdze wieczystej stanowi nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. Użytkowanie wieczyste jest prawem zbliżonym do prawa własności. Okoliczność, że w razie ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej prawo własności na nieruchomości nadal przysługuje Skarbowi Państwa lub gminie nie powoduje, iż dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej". Pogląd ten zdaniem Sądu należy podzielić.

Orzekając w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku organ odwoławczy winien więc ponownie ocenić czy mimo wydania jej z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej osady Dworskiej N., nie istnieje możliwość jej uchylenia z uwagi na wywołanie nieodwracalnych skutków prawnych.

W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 kpa, organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji (art. 158 § 2 kpa). Tymczasem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji stwierdzając zaistnienie przesłanki z art. 156 § 2 kpa stwierdził, że decyzja Wojewody R. wydana została z "rażącym naruszeniem prawa" zamiast stwierdzić, że wydano ją z "naruszeniem prawa". Nie jest to wprawdzie uchybienie istotne, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wydając swoje rozstrzygnięcia organy administracji winny jednak stosować terminologię określoną w kpa, gdyż stosowanie odmiennej terminologii może powodować wśród stron wątpliwości interpretacyjne.

Okoliczność, iż skarżący wytoczyli powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej i ponieśli w związku z tym określone koszty, nie może skutkować koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji przez organ administracji. Skarżący wytaczając powództwo wiedzieli, że w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku dotycząca enklawy dworskiej N.. Wytaczając powództwo i ponosząc z tym aktem określone koszty mimo istnienia w obrocie prawnym tej decyzji skarżący działali na własne ryzyko. Organy administracji rozstrzygając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji mają obowiązek brać pod uwagę, czy istnieją określone prawem przesłanki do stwierdzenia nieważności, a nie to, by wnioskodawcy nie musieli ponosić kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania cywilnego.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem skarżących, iż brak jest dowodu doręczenia decyzji Wojewody R. z dnia (...) stycznia 1950 roku ojcu M. S.. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak wynika z treści tej decyzji ojciec skarżącego nie został uznany za stronę postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji. Okoliczność ta mogłaby skutkować jedynie uprawnieniem do żądania wznowienia postępowania zakończonego wydaniem tej decyzji w oparciu o przesłankę wymienioną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Organ administracji przyznaje, że brak jest dowodów doręczenia lub ogłoszenia decyzji osobom, które zostały uznane za strony. Okoliczność ta również jednak nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji, gdy jak to już zostało wcześniej wskazane podstawą rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji winna być jej ocena pod kątem istnienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a nie 156 § 1 pkt 3 kpa.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 200 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.