Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3026/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 154-156, art. 145, art. 28, art. 30, art. 105, art. 97 par. 1 pkt 1, art. 10, art. 126
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Karolina Heman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2017 r. sprawy ze skarg K. S. i S. S. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz skarżącej K. S. 597 (słownie pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpatrzeniu wniosków S. K., K. S. i S. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. odmawiające stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r., nr [...] oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] października 1993 r., nr [...] o sprostowaniu orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych m. P. z dnia [...] lutego 1965 r., nr [...], o wywłaszczeniu za odszkodowaniem 1/2 części nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], składającej się z działki nr [...] o pow. 1506 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], działki nr [...] o pow. 63 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr 1951 i działki nr [...] o pow. 302 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącej w 1/2 części współwłasność H. i S. małżonków S.. Wydając zaskarżone postanowienie organ działał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej K.p.a.).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wskazał, że orzeczeniem z dnia [...] lutego 1965 r. Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych m. P., orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem 1/2 części nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], składającej się z działki nr [...] o pow. 1506 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], działki nr [...] o pow. 63 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] i działki nr [...] o pow. 302 m2 zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącej w 1/2 części współwłasność H. i S. małżonków S..

Postanowieniem z dnia [...] października 1993 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w P., wskazując jako podstawę art. 113 § 1 K.p.a. sprostował w/w orzeczenie Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych m. P. z dnia [...] lutego 1965 r. w wierszu 11, wskazując iż w miejsce oznaczenia działki [...] powinno wystąpić oznaczenie [...].

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 1994 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu zażalenia S. S. utrzymał w mocy w/w postanowienie z dnia [...] października 1993 r., wskazując, iż oczywistość popełnionego błędu pisarskiego, w świetle akt sprawy wywłaszczeniowej, nie budzi wątpliwości.

Pismem z dnia [...] września 2013 r. S. K., S. S. oraz K. S., wnieśli o stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia [...] października 1993 r. oraz postanowienia z [...] stycznia 1994 r. Zaskarżonym postanowieniom zarzucili rażące naruszenie prawa, tj. art. 113 § 1 K.p.a., podnosząc iż błąd podlegający sprostowaniu postanowieniem Kierownika Urzędu Rejonowego w P. nie należał do kategorii błędów pisarskich, rachunkowych lub też innych oczywistych omyłek.

Postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. Minister Infrastruktury i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności w/w postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r. oraz postanowienia Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] października 1993 r.

We wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawcy ponownie podnieśli zarzut naruszenia art. 113 § 1 pkt 2 K.p.a.

Zawiadomieniem z dnia [...] marca 2016 r. strony postępowania zostały poinformowane o złożonych w sprawie wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz pouczone o treści art. 10 § 1 K.p.a.

Zgodnie z rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Infrastruktury i Budownictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 1907 ze zm.), właściwym w sprawie do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od postanowienia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. stał się Minister Infrastruktury i Budownictwa.

Uzasadniając swe rozstrzygnięcie Minister Infrastruktury i Budownictwa wskazał, że stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia administracyjnego jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji wynikającej z art. 16 K.p.a. i może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy dotknięte jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wynikających z art. 156 § 1 K.p.a. Powyższe odnosi się zarówno do postanowień jak i decyzji, które są ostateczne, gdy nie przysługuje środek zaskarżenia.

Art. 126 K.p.a. stanowi, że do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 K.p.a. stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. regulujące wznowienie postępowania (art. 145-152 K.p.a.) oraz stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156-159 K.p.a.), z tym że zamiast decyzji wydaje się postanowienia.

Zdaniem organu w postępowaniu miały zastosowanie odpowiednie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, dlatego też postanowienie Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] października 1993 r. oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r. utrzymujące w mocy w/w postanowienie o sprostowaniu, zostały ocenione jako zgodnie z treścią obowiązujących wówczas przepisów K.p.a. Zgodnie z art. 113 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.

W ocenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa, organ wywłaszczeniowy w wyniku pomyłki popełnił błąd pisarski w orzeczeniu z dnia [...] lutego 1965 r. polegający na tym, iż w wierszu 11-tym rozstrzygnięcia zamiast działki nr [...] wpisano działkę nr [...]. Powyższe w ocenie Ministra uzasadnia to, że poprawnie została wskazana powierzchnia przedmiotowej działki - obszar 63 m2, adres całej nieruchomości - ul. [...] oraz właściciele - do połowy H. i S. S.. Z analizy wniosku wywłaszczeniowego z dnia [...] listopada 1964 r. oraz zawiadomienia z dnia [...] grudnia 1964 r. wynika, iż organ wywłaszczeniowy jednoznacznie określił przedmiot wywłaszczenia wskazując, że wywłaszcza się z nieruchomości o numerze działki [...], zaś pozostałe elementy orzeczenia wywłaszczeniowego identyfikujące wywłaszczaną nieruchomość zostały oznaczone poprawnie. Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego błąd popełniony w orzeczeniu z dnia [...] lutego 1965 r. miał charakter błędu pisarskiego, polegający na omyłkowym użyciu cyfr nr [...] zamiast prawidłowo [...]. W ocenie Ministra błąd pisarski, w żaden sposób nie zmienił przedmiotu wywłaszczenia, bowiem z załączonych map ewidencyjnych nie wynika, iż działka o oznaczeniu [...] leżała w sąsiedztwie wywłaszczanej nieruchomości, a w samym zawiadomieniu wskazywano poprawnie numer wywłaszczanej działki [...] i jej lokalizację. Tym samym wątpliwości co do przedmiotu wywłaszczenie nie mogli mieć, w ocenie organu, również współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości. Wniosek o wywłaszczenie z dnia [...] listopada 1964 r. prawidłowo określał działkę o pow. 63 m2 numerem [...], a w orzeczeniu wskazano, iż dla przedmiotowej działki prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

Jak podał organ, sprostowanie orzeczenia poprzez prawidłowe oznaczenie wywłaszczonej działki nr [...] nie prowadziło do zmiany merytorycznej rozstrzygnięcia, bowiem ww. rozstrzygnięcie poprzez pozostałe elementy opisu przedmiotowej nieruchomości dookreślały przedmiot wywłaszczenia. Tym samym postanowienie z [...] października 1993 r. nie narusza w sposób rażący przepisu art. 113 § 1 K.p.a., zaś postanowienie z [...] stycznia 1994 r. zostało wydane zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami prawa.

Wobec powyższego Minister Infrastruktury i Budownictwa nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] oraz postanowienia Kierownika Urzędu Rejonowego w P..

Pismem z dnia [...] września 2016 r. pełnomocnik K. S. poinformował organ, iż w dniu [...] czerwca 2016 r. zmarła S. K..

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] września 2016 r. wnieśli S.S. (sygn. akt IV SA/Wa 3027/16) oraz K. S. (sygn. akt IV SA/Wa 3026/16), reprezentowani przez profesjonalnych pełnomocników.

Skarżąca K. S. zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

- naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a. oraz art. 113 § 1 K.p.a. poprzez błędną ocenę, że nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r. utrzymującego w mocy postanowienie Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] października 1993 r.;

- naruszenie art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. i art. 7 K.p.a. poprzez pobieżną, niepełną ocenę dowodów, w szczególności brak oceny dowodów, na które powoływała się skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na skutek czego organ nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, w szczególności tego, dlaczego inny numer jednej z działek widnieje także w innych dokumentach znajdujących się w aktach sprawy;

- naruszenie art. 8 i art. 11 K.p.a. poprzez wydanie orzeczenia nie do zaakceptowania w demokratycznym i praworządnym państwie, utrzymanie w mocy postanowienia w sposób jednoznaczny faworyzującego interesy władzy publicznej kosztem interesów obywateli, co nie służy pogłębianiu zaufania obywateli do działań władzy publicznej oraz zasadzie przekonywania;

- naruszenie art. 107 § 1 i § 4 K.p.a. polegające na sporządzeniu uzasadnienia faktycznego postanowienia nie odpowiadającego powyższym wymogom, w szczególności poprzez dokonanie pobieżnej analizy dowodów i nie wyjaśnienie, dlaczego organ pominął te dowody z dokumentów, powstałych przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej, a które to świadczą o przeciwnym stanowisku a mianowicie o tym, że sprostowanie numeracji działki wcale nie miało charakteru omyłki oczywistej;

- naruszenie art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez wydanie ostatecznego postanowienia w sytuacji, gdy nastąpiła śmierć S. K., co obligowało organ do zawieszenia postępowania do czasu ustalenia oraz wezwania do udziału w sprawie następców prawnych strony.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi wskazała, że organy administracyjne w trybie sprostowania decyzji dokonały istotnej zmiany orzeczenia wywłaszczeniowego a nie sprostowania drobnej omyłki, poprawiły błędne ustalenia faktyczne zawarte w orzeczeniu wywłaszczeniowym a przez to doprowadziły do odmiennego rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie.

Skarżący S. S. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 113 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie i przyjęcie, iż postanowienie Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] października 1993 r. i postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r., nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa (tzn. przepisu art. 113 § 1 pkt 2 K.p.a.).

Mając na uwadze powyższe wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia Wojewody [...] oraz postanowienia Kierownika Urzędu Rejonowego w P., ewentualnie z ostrożności, wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. (sygn. akt P 46/13), o stwierdzenie wydania ww. postanowień z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi wskazał, że zmiana numeru działki w orzeczeniu wywłaszczeniowym w trybie przepisu art. 113 § 1 K.p.a. nie jest dopuszczalna, gdyż błędne wskazanie numeru działki nie stanowi błędu pisarskiego ani innej oczywistej omyłki, dokonane przez organ sprostowanie doprowadziło do istotnej zmiany rozstrzygnięcia. W ocenie skarżącego orzeczenie wywłaszczeniowe nie identyfikuje jednoznacznie wywłaszczonej działki, w sytuacji gdy błędnie wskazano jej numer tzn. jedyny parametr, który prowadzi do jednoznacznej, konkretnej identyfikacji przedmiotu wywłaszczenia. Ponadto wskazał, iż pierwotna decyzja wywłaszczeniowa z [...] stycznia 1964 r. także wskazywała na działkę nr [...] o pow. 63m2.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.

Podczas rozprawy pełnomocnik skarżącej wskazał na toczące się postępowanie spadkowe po zmarłej S. K. oraz sporządzonych testamentach, nie posiadał wiedzy o innych spadkobiercach poza ustawowymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi są zasadne, choć nie wszystkie podniesione w nich zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem S. K., S. S. oraz K. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych m. P. z dnia [...] lutego 1965 r. dotyczącego wywłaszczenia, jak również postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1994 r., nr [...] oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...] października 1993 r., nr [...] o sprostowaniu orzeczenia. Jako podstawę swego żądania wnioskodawcy wskazali wydanie ww. orzeczeń z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.).

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 K.p.a.), wznowienia postępowania (art. 145 K.p.a.), jak również w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji (art. 154 i 155 K.p.a.) określone jest mianem postępowania nadzwyczajnego albowiem prowadzone jest w przedmiocie wzruszenia rozstrzygnięć – prowadzonych w trybie zwykłym. Jednakże zarówno w postępowaniu prowadzonym w trybie zwykłym, jak i nadzwyczajnym organ administracji publicznej prowadząc postępowanie działa na podstawie K.p.a., tym samym obowiązują go zasady postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 126 K.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym, że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.

W myśl art. 28 K.p.a. stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, zaś stosownie do art. 30 § 1 K.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. W § 4 art. 30 K.p.a. ustawodawca wskazał, iż w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

Wobec powyższego, zauważyć należy, iż w dniu wydania zaskarżonego postanowienia, czy też doręczenia go ówczesnemu pełnomocnikowi stroną postępowania przed organem administracji publicznej w niniejszej sprawie nie była S. K. ale jej następcy prawni. Z akt administracyjnych jednoznacznie wynika, że S. K. zmarła [...] czerwca 2016 r., a więc przed wydaniem zaskarżonego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienia z dnia [...] września 2016 r., a po złożeniu przez nią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – [...] października 2015 r. Organ nie ustalił więc prawidłowo kręgu osób będących stronami w sprawie. Przyczyny z jakich doszło do takiego uchybienia nie mają znaczenia albowiem to obowiązkiem organu administracji publicznej jest prawidłowe ustalenie stron postępowania.

Zauważyć należy, że w aktach administracyjnych brak jest postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, czy też poświadczenia dziedziczenia po zmarłej stronie S. K.. Natomiast z informacji uzyskanych w toku postępowania sądowoadministracyjnego wynika, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku oraz otwarcia i ogłoszenia testamentu po zmarłej S. K. jest prowadzone przez [...] Wydział Cywilny Sądu Rejonowego [...] pod sygn. akt [...]. Ponadto podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, pełnomocnik skarżącej K. S. potwierdził fakt toczącego się postępowania spadkowego oraz sporządzonych testamentów. Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, co wynika także z informacji przedstawionych przez pełnomocnika skarżącej prowadzone jest w oparciu o testament. Obecnie nie możliwym więc jest dokonanie oceny, czy spadkobiercy S. K. brali udział w postępowaniu. K. S. i S. H., którzy brali udział w postępowaniu administracyjnym są dziećmi zmarłej S. K.. Jednakże z uwagi na fakt, że przed Sądem Rejonowym otwarto i ogłoszono testament S. K., to zachodzą uzasadnione wątpliwości, czy dzieci skarżącej są jej spadkobiercami, a co za tym idzie czy wszystkie strony postępowania administracyjnego brały w nim udział.

Wobec powyższego okoliczności, które rodzą uzasadnione wątpliwości, że w postępowaniu, zainicjowanym wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie brali udziału następcy prawni zmarłej S. K. – nie zostali oni przez organ ustaleni, stanowiły podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Z tych też przyczyn zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za zasadny. W myśl wspomnianego artykułu organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 K.p.a. a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105 K.p.a.). Warto w tym miejscu odnieść się do odpowiedzi na skargę i zajętego stanowiska odnośnie stron postępowania, zgodnie z którym spadkobiercy S. K. brali udział w prowadzonym postępowaniu. W ocenie Sądu, wobec informacji o sporządzonych testamentach nie można wykluczyć, że stronami postępowania przed organem administracji publicznej będą także inne osoby nie wskazane przez organ. Z uwagi na zasadność zarzutu dotyczącego naruszenia art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a., i związanego z nim naruszenia przepisów postępowania przed organami administracji, to jest nieustalenia kręgu następców prawnych zmarłej S. K. a tym samym stron postępowania (art. 28 K.p.a., art. 30 § 4 K.p.a.), uniemożliwienie im zajęcia stanowiska w sprawie (art. 10 K.p.a.) – koniecznym okazało się uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ustali krąg uczestników postępowania, to jest spadkobierców po zmarłej S. K. i przeprowadzi postępowanie z ich udziałem.

W przypadku niezakończenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej S. K. przez Sąd Rejonowy [...]. organ rozważy konieczność zawieszenia postępowania w sprawie.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

W oparciu o art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. Sąd zasądził od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz skarżącej K. S. kwotę 597 zł.