Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1384/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: § 2 ust/ 1 pkt 4, § 6 ust. 1, § 23 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 16 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARIMR w W. z dnia .. sierpnia 2014 r. nr ... w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. W. (dalej jako: "skarżący", lub "strona") jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej jako: "Dyrektor OR", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), z [...] sierpnia 2014 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej jako: "Kierownik BP" lub "organ I instancji") z [...] marca 2014 r., nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

[...] maja 2013 r. skarżący złożył wniosek m.in. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok.

[...] lipca 2013 r. w gospodarstwie strony odbyła się kontrola na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni (nr protokołu z czynności kontrolnych [...]) oraz kontrola w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" (nr protokołu z czynności kontrolnych [...]).

Na działkach rolnych J (1,40 ha) oraz L (5,61 ha) inspektorzy terenowi stwierdzili brak deklarowanej uprawy wskazując iż zamiast deklarowanej mieszanki strączkowo-zbożowej na gruntach występuje jedynie mieszanka zbożowa.

[...] września 2013 r. odbyła się ponowna kontrola na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni oraz w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" - w związku z wytypowaniem skarżącego do kontroli w zakresie kontroli UKS.

Podczas tej kontroli stwierdzono, iż działki rolne J i L są zaorane i brak jest możliwości weryfikacji uprawy. Wyniki odnośnie stwierdzonej na ww. działkach uprawy zostały zatem uwzględnione z kontroli z [...] lipca 2013 r. Tym samym ustalono, iż na działce rolnej L położonej na dz. ew. nr [...] obręb [...], gm. [...] o powierzchni 5,61 ha oraz na działce rolnej J położonej na dz. ew. nr [...] obręb [...] , gm. [...] o powierzchni 1,40 ha, zamiast deklarowanej w plonie głównym rośliny "mieszanka strączkowo-zbożowa" była "mieszanka zbożowa".

W związku z powyższymi ustaleniami zastosowano kod błędu DR 6 (Nie stwierdzono deklarowanej grupy upraw. Stwierdzona uprawa należy do tej samej grupy upraw do której należy roślina deklarowana).

Ponadto w zakresie płatności rolnośrodowiskowej dokonano następujących ustaleń:

- działka rolna AD: powierzchnia deklarowana 1,12 ha - powierzchnia stwierdzona 1,05 ha;

- działka rolna AE: powierzchnia deklarowana 0,20 ha - powierzchnia stwierdzona 0,15 ha.

- działka rolna AG: powierzchnia deklarowana 0,75 ha - powierzchnia stwierdzona 0,71 ha;

- działka rolna B: powierzchnia deklarowana 1,73 ha - powierzchnia stwierdzona 1,65 ha;

- działka rolna D: powierzchnia deklarowana 2,61 ha - powierzchnia stwierdzona 2,49 ha.

- działka rolna K: powierzchnia deklarowana 2,24 ha - powierzchnia stwierdzona 2,07 ha.

- działka rolna M: powierzchnia deklarowana 3,10 ha - powierzchnia stwierdzona 3,00 ha;

- działka rolna N: powierzchnia deklarowana 1,89 ha - powierzchnia stwierdzona 1,90 ha.

- działka rolna Y: powierzchnia deklarowana 0,77 ha - powierzchnia stwierdzona 0,76 ha.

Różnica w powierzchni po kompensacji wyniosła łącznie 0,63 ha.

Decyzją z [...] marca 2014 r. nr [...] Kierownik BP przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w wysokości 24.948 zł dla Pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne Wariant 2.2 Uprawy rolnicze (w okresie przedstawienia).

W oparciu o treść protokołów z kontroli przeprowadzonych w gospodarstwie skarżącego organ I instancji stwierdził łączną powierzchnię 7,64 ha wykluczoną z płatności rolnośrodowiskowej. Wyjaśnił, że powierzchnia 0,63 ha została wyłączona z powodu błędu przekroczenia powierzchni deklarowanej w stosunku do powierzchni stwierdzonej podczas kontroli dla działek rolnych: AD (różnica 0,07 ha); AE (różnica 0,05 ha); AG (różnica 0,04 ha); B (różnica 0,08 ha); D (różnica 0,12 ha); K (różnica 0,17 ha); M (różnica 0,10 ha); N (różnica 0,01 ha); Y (różnica 0,01 ha).

Dalej wskazał, że powierzchnię 7,01 ha wyłączono w związku z przypisaniem do działek: L (o pow. 5,61 ha) oraz J (o pow. 1,40 ha) kodu DR6, z uwagi na fakt, że powyższych działkach zamiast deklarowanej w plonie głównym rośliny: mieszanka strączkowo-zbożowa stwierdzono mieszankę zbożową.

Kierownik BP wyjaśnił, że wyliczona procentowa różnica pomiędzy powierzchnią działek rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności, a powierzchnią stwierdzoną w niniejszej sprawie jest mniejsza niż 20%, a zatem zgodnie z art. 16 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28 stycznia 2011 r., dalej jako: "rozporządzenie nr 65/2011") przyznaną stronie płatność do zatwierdzonego obszaru należało pomniejszyć również o kwotę przypadającą na dwukrotną różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a zatwierdzoną. Dodał, że zmniejszenie w ramach wariantu 2.2 wyniosło 19.252,80 zł (przy stawce 840 zł /1 ha).

Kierownik BP zauważył, że jeżeli zaistnieje konieczność zmiany rośliny zadeklarowanej przez rolnika we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, to na podstawie art. 14 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L. 316 z 2 grudnia 2009 r., dalej jako: "rozporządzenie nr 1122/2009") rolnik do dnia 31 maja danego roku ma prawo złożyć zmianę do wniosku z własnej inicjatywy. Jednocześnie w myśl art. 73 rozporządzenia nr 1122/2009 rolnik zobowiązany jest do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu jego złożenia. Jeżeli rolnik z własnej inicjatywy poinformuje Kierownika BP na piśmie, że dane zawarte we wniosku są nieprawidłowe lub dane wykazane we wniosku zdezaktualizowały się od czasu jego złożenia, pod warunkiem, że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu oraz nie został poinformowany o nieprawidłowościach we wniosku, lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy, nie stosuje się pomniejszenia płatności.

Dodał, że, w przypadku, gdy w wyniku kontroli na miejscu stwierdzono inną uprawę niż deklarowana we wniosku i rolnik nie zgłosił zmiany na podstawie art. 73 rozporządzenia nr 1122/2009 to powierzchnię taką należy wykluczyć z płatności rolnośrodowiskowej i zastosować sankcje.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący stwierdził, że nie kwestionuje stwierdzonej w decyzji Kierownika BP różnicy 0,63 ha wynikającej z przedeklarowania powierzchni działek objętych wnioskiem o płatność rolnośrodowiskową. Nie zgodził się natomiast z wykluczeniem powierzchni 7,01 ha, tj. działki rolnej J i L. Wyjaśnił, że na przedmiotowych działkach wysiał wiosną mieszankę zbożowo-strączkową o składzie: zboża jare i łubin, ale na skutek przymrozków oraz silnych opadów deszczu łubin jako roślina bardziej delikatna słabo rósł na skutek panujących warunków atmosferycznych. Stwierdził, że nie kontrolował tych pól w fazie wegetacji i dopiero podczas kontroli zauważył, że w wysianej mieszance nie ma już roślin strączkowych. Dodał, że na powyższą okoliczność zostało sporządzone przez jego żonę oświadczenie podczas kontroli na miejscu.

Decyzją z [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Dyrektor OR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o przyznaniu skarżącemu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości. Organ II instancji podzielił ustalenia dokonane przez Kierownika BP stwierdzając, że wykluczenie przez organ I instancji z płatności działki rolnej J oraz L było prawidłowe. Dyrektor OR wyjaśnił, że powyższe wykluczenie jak również niekwestionowane przez stronę wykluczenie powierzchni 0,63 ha spowodowało przedeklarowanie powierzchni zgłoszonej w pakiecie 2 Rolnictwo ekologiczne z wariantem 2.2 Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) o 16,98 %, co spowodowało pomniejszenie kwoty przyznanej płatności zgodnie z art. 16 ust. 5 rozporządzenia nr 65/2011.

Odnosząc się do treści odwołania organ odwoławczy podkreślił, że brak wiedzy w zakresie posiadanych upraw oraz kontroli nad uprawami od zasiewu do dnia kontroli z [...] lipca 2013 r. nie stanowi przesłanki usprawiedliwiającej stwierdzone nieprawidłowości, ale wskazuje jedynie na rażące zaniedbanie rolnika. Dodał, że w przypadku braku możliwości realizacji zamierzonego celu w postaci uprawy określonej rośliny bądź ich grupy, strona zobowiązana była do niezwłocznego informowania Agencji o zaistniałych okolicznościach.

W skardze na ww. decyzję Dyrektora OR skarżący wniósł o jej uchylenie.

Organowi II instancji zarzucił naruszenie przepisów:

1) postępowania, mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj.

– art. 107 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") poprzez sporządzenie decyzji w sposób sprzeczny z treścią tego przepisu polegające na przywołaniu samych tylko przepisów prawa oraz orzecznictwa bez przedstawienia uzasadnienia faktycznego, niewskazania dowodów, na których oparta została zaskarżona decyzja oraz nieprzedstawienie ich oceny, a także nierozpoznanie wszystkich okoliczności sprawy i nie ustosunkowanie się do twierdzeń skarżącego,

– art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w konsekwencji przyjęcia za prawidłową argumentacji i oceny organu kontrolującego co doprowadziło do powielenia błędów sfery faktycznej sprawy,

2) prawa materialnego, tj.

– art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz.634, ze zm., dalej jako: "ustawa o ARiMR") - poprzez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż istniała podstawa do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

– § 38 i § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 poprzez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż istniała podstawa do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

Skarżący podkreślił m.in., że wyniki kontroli przeprowadzonej [...] września 2013 r. nie są zgodne ze stanem faktycznym. Wskazał, że działki J oraz L nie były zaorane i istniała możliwość weryfikacji uprawy. Wyjaśnił, że jedyną uprawą, która znajdowała się na przedmiotowych działkach była uprawa deklarowana we wniosku, tj. uprawa mieszanki strączkowo-zbożowej. W ocenie strony w konsekwencji powyższego błędu doszło do błędnego określenia powierzchni działek rolnych deklarowanych do płatności rolnośrodowiskowej.

Zdaniem strony zaskarżona decyzja posiada wady prawne polegające na przywołaniu samych przepisów prawa oraz orzecznictwa bez przedstawienia uzasadnienia faktycznego, niewskazania dowodów, na których oparta została zaskarżona decyzja oraz nieprzedstawienia ich oceny, a także nierozpoznanie wszystkich okoliczności sprawy i nie ustosunkowanie się do twierdzeń skarżącego.

Skarżący wskazał również, że spełnił wszystkie warunki do przyznania płatności wypełniając swoje zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Podkreślił, że zadeklarował określony grunt i uprawy, a uprawy zostały zasiane zgodnie z deklaracją. Dodał, że jest w stanie przedstawić dowody na potwierdzenie powołanych okoliczności, które składa w załączeniu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor OR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Z uwagi na fakt, że strona nie kwestionuje ustaleń organów w zakresie przedeklarowania powierzchni działek rolnych AD, AE, AG, B, D, K, M, N, Y oraz P łącznie o 0,63 ha Sąd wskazuje, że ustalenia organów w tym zakresie uznaje za prawidłowe i w pełni je podziela.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie są natomiast ustalenia organów w zakresie działek rolnych J oraz L. Skutkiem niestwierdzenia na powyższych działkach deklarowanych upraw wykluczono ich powierzchnię z płatności rolnośrodowiskowej za 2013 rok.

Na wstępie wyjaśnić należy, że zasady przyznawania wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) określone zostały w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21 października 2005 r., dalej jako: "rozporządzenie nr 1698/2005").

W art. 36 lit. a pkt iv tego rozporządzenia przewidziano wsparcie "Poprawy środowiska naturalnego i terenów wiejskich" poprzez przyznawanie płatności rolnośrodowiskowych. Zgodnie z art 39 ww. rozporządzenia, płatności rolnośrodowiskowych udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmą zobowiązania rolnośrodowiskowe (ust. 2). Płatności rolnośrodowiskowe obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe ustanowione zgodnie z art. 4 i 5 oraz załącznikami III i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, jak również minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne odpowiednie wymogi obowiązkowe ustanowione ustawodawstwem krajowym i określone w programie (ust. 3).

Zaznaczenia wymaga, że rozporządzenie nr 1698/2005 nie zawiera szczegółowych warunków przyznawania płatności rolnośrodowiskowych pozostawiając te uregulowania przepisom krajowym. Warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich określa ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173, dalej jako: "u.w.r.o.w."), o czym stanowi art. 1 pkt 2 lit. a tej ustawy. Program jest realizowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i obejmuje między innymi działanie "program rolnośrodowiskowy" (art. 5 ust. 1 pkt 14 u.w.r.o.w.).

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" określone zostały przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe").

Zgodnie z § 2 ust 1 pkt 4 ww. rozporządzenia płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który, obok spełnienia innych warunków, realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005 obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, a także spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu (o czym stanowi § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego).

Wskazać należy, że zakres danych, jakie rolnik zobowiązany jest podać we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej został określony w § 23 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zgodnie z § 23 ust 1 pkt 5 tego rozporządzenia wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej zawiera oświadczenie o:

a) powierzchni działek ewidencyjnych,

b) sposobie wykorzystywania działek rolnych, w szczególności z podaniem rośliny uprawnej,

c) liczbie zwierząt ras lokalnych.

W świetle powyższych regulacji stwierdzić należy, że w zakresie spełnienia warunków dla przyznania płatności rolnośrodowiskowej niezbędnym jest zadeklarowanie powierzchni działek rolnych, zgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym ze wskazaniem konkretnej rośliny uprawnej, wynikającej z zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Stosownie do § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie podlega zmianie w trakcie jego realizacji, chyba że przepisy rozporządzenia dopuszczają dokonanie takiej zmiany. Przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego dopuszczają zmianę polegającą na zmianie uprawianej rośliny w ramach określonych pakietów i wariantów, ale dopuszczając możliwość zmiany określają równocześnie warunki niezbędne dla skutecznego jej dokonania, stanowiąc, że taką zmianę wprowadza się w planie działalności rolnośrodowiskowej (ust. 2) i zgłasza się kierownikowi biura powiatowego Agencji we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok, w którym rolnik realizuje zmienione zobowiązanie rolnośrodowiskowe, chyba że przepisy rozporządzenia stanowią inaczej (ust. 3).

Ponadto w myśl art. 73 rozporządzenia nr 1122/2009 rolnik zobowiązany jest do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu jego złożenia. Jeżeli rolnik z własnej inicjatywy poinformuje Kierownika BP na piśmie, że dane zawarte we wniosku są nieprawidłowe lub dane wykazane we wniosku zdezaktualizowały się od czasu jego złożenia, pod warunkiem, że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu oraz nie został poinformowany o nieprawidłowościach we wniosku, lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy, nie stosuje się pomniejszenia płatności.

Dalej wskazać należy, że zgodne z art. 20 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z 31 stycznia 2009 r.) państwa członkowskie przeprowadzają kontrole administracyjne oraz kontrole na miejscu wniosków o pomoc w celu weryfikacji warunków kwalifikowalności do pomocy.

Mając na uwadze powyższe, w przypadku, gdy w wyniku kontroli na miejscu zostanie stwierdzona inna uprawa niż deklarowana we wniosku i rolnik nie zgłosił zmiany na podstawie art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, to powierzchnia taka nie kwalifikuje się do przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący zadeklarował we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w pakiecie 2 – Rolnictwo ekologiczne wariant 2.2 uprawy rolnicze (w okresie przedstawienia) m.in.: działkę rolną J oraz działkę rolną L, deklarując na nich grupę upraw JPO/RS z rośliną uprawną w plonie głównym – mieszanka strączkowo-zbożowa.

Tymczasem jak wynika z raportu z czynności kontrolnych z [...] lipca 2013 r., inspektorzy terenowi na spornych działkach stwierdzili roślinę uprawną w plonie głównym – mieszanka zbożowa (kod nieprawidłowości DR6 – nie stwierdzono deklarowanej uprawy). W raporcie z czynności kontrolnych z [...] września 2013 r. inspektorzy terenowi wskazali natomiast, że w dacie kontroli przedmiotowe działki były zaorane, co uniemożliwiło weryfikację uprawy. Dlatego wyniki odnośnie stwierdzonej uprawy uwzględniono z kontroli z [...] lipca 2013 r., podczas której stwierdzono mieszankę zbożową.

Podkreślić trzeba, że okoliczność niestwierdzenia przez inspektorów w toku kontroli mieszanki strączkowo-zbożowej nie była kwestionowana przez skarżącego. W aktach sprawy znajduje się jedynie oświadczenie J. W. (żony skarżącego) z [...] lipca 2013 r., w którym stwierdziła, że "w uprawach strączkowo-zbożowych gatunki roślin strączkowych nie przyjęły się ze względu na przymrozki i silne opady w roku 2013". Skarżący w treści odwołania wskazał natomiast, że zasiał na wiosnę mieszankę zbożowo-strączkową (zboża jare i łubin), ale na skutek przymrozków oraz silnych opadów deszczu łubin słabo rósł. Dodał, że nie kontrolował tych pól w fazie wegetacji i dopiero podczas kontroli zobaczył, że w wysianej mieszance nie ma już roślin strączkowych. Tym samym skarżący przyznał, że z uwagi na brak kontroli nad swoimi uprawami do dnia przeprowadzenia kontroli z [...] lipca 2013 r. nie wiedział, jakie rośliny rosły na jego działkach. Ponadto nie przedstawił on żadnych dowodów, dzięki którym mogłyby wykazać, że na działkach J oraz L została faktycznie wysiana mieszanka strączkowo-zbożowa, oraz że w wyniku zaistnienia niekorzystnych warunków atmosferycznych w dniu przeprowadzenia kontroli stwierdzono jedynie rośliny z mieszanki zbożowej.

Mając na uwadze cytowane wyżej przepisy oraz prawidłowo ustalony przez organy stan faktyczny sprawy, w ocenie Sądu, uznać należało, że powierzchnia 7,1 ha (działki J oraz L) powinna zostać wyłączona z płatności rolnośrodowiskowej dla pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.2 uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) z uwagi na stwierdzenie na tych działkach uprawy innej niż zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności. Tym samym organy słusznie przyjęły, że łączna powierzchnia wykluczona z płatności rolnośrodowiskowej (po doliczeniu 0,63 ha przedeklarowanych działek AD, AE, AG, B, D, K, M, N, Y oraz P) wyniosła 7,64 ha.

Konsekwencją powyższego było natomiast prawidłowe zastosowanie w sprawie art. 16 ust. 5 rozporządzenia nr 65/2011 i pomniejszenie płatności w ramach wariantu 2.2 o kwotę 19.252,80 zł.

W ocenie Sądu organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie naruszył zatem przepisów prawa materialnego, w tym przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Mając na uwadze właściwie ustalony stan faktyczny sprawy prawidłowo wyłożył i zastosował przepisy zarówno prawa krajowego jak i unijnego, które miały zastosowanie w niniejszej sprawie.

Za niezasadny uznać należało również zarzut naruszenia art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy o ARiMR. Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że powyższe przepisy nie stanowiły podstawy wydania decyzji w niniejszej sprawie. Organy nie wskazywały ich jako podstawy zmniejszenia płatności rolnośrodowiskowej, nie mogły też na ich podstawie przyjąć, że "istniała podstawa do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności". Należy bowiem zauważyć, że żaden z ww. przepisów nie reguluje kwestii związanych ze zmniejszaniem płatności rolnośrodowiskowych.

W sprawie brak było również podstaw do zastosowania art. 73 rozporządzenia nr 1122/2009, który przewiduje wyjątki od stosowania zmniejszeń i wykluczeń. Zgodnie z jego treścią zmniejszeń i wykluczeń, przewidzianych w rozdziałach I i II rozporządzenia, nie stosuje się w przypadku gdy rolnik złożył wniosek zgodny ze stanem faktycznym lub gdy może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy (ust. 1). Ponadto zmniejszeń i wykluczeń przewidzianych w rozdziałach I i II nie stosuje się w odniesieniu do tych części wniosku o przyznanie pomocy, co do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że organ ten nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku (ust. 2).

Zarówno z treści oświadczenia J. W. z [...] lipca 2013 r. jak i stanowiska strony zaprezentowanego w odwołaniu od decyzji Kierownika BP wynika, że od dnia zasiewu do dnia przeprowadzenia kontroli skarżący nie kontrolował upraw na działkach J oraz L. Nie przedstawił on żadnego dowodu, który potwierdziłby zaistnienie niekorzystnych warunków atmosferycznych, które jak twierdzi strona dotknęły uprawę wyłącznie roślin strączkowych na przedmiotowych działkach. Skarżący nie przedstawił również dokumentów świadczących o składzie mieszanki wysianej na działkach J oraz L (np. faktur za zakup nasion) oraz żadnego innego dowodu, który mógłby podważyć ustalenia inspektorów terenowych zawartych w protokołach z kontroli. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał zatem skutecznie, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy, co uniemożliwiło zastosowanie wobec niego cytowanego wyżej art. 73 rozporządzenia 1122/2009.

Z uwagi na podnoszone przez stronę okoliczności wystąpienia niekorzystnych warunków atmosferycznych na działkach J oraz L wyjaśnienia wymaga również, że w sprawie nie ma zastosowania art. 75 rozporządzenia nr 1122/2009. Obowiązujące w sprawie przepisy prawa nie zawierają bowiem odesłań pozwalających na zastosowanie przepisów dotyczących siły wyższej zawartych w art. 75 rozporządzenia nr 1122/2009 w sprawie z zakresu płatności rolnośrodowiskowych. (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2017 r. sygn. akt II GSK 2892/15, dostępny w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z związku z powyższym, odwoływanie się przez stronę skarżącą do okoliczności, które mogłyby świadczyć o wystąpieniu siły wyższej pozostaje bez znaczenia z punktu widzenia przepisów określających zasady przyznawania przedmiotowych płatności.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia przez organ II instancji przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 oraz 107 § 1 i § 2 k.p.a. podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 21 ust.1 u.w.r.o.w., z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Stosownie do treści ust. 2 tego artykułu, w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (ust. 3 cyt. art. 21 u.w.r.o.w.).

Ta zmiana zasad i reguł postępowania wyraźnie wskazuje, że zadania organu prowadzącego postępowanie w zakresie obowiązku zgromadzenia materiału dowodowego zostały ograniczone w stosunku do ogólnych reguł zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Konsekwencją powyższego jest konieczność wzmożenia aktywności stron, bowiem postępowanie w sprawach przyznania pomocy finansowej zostało oparte na dowodach, które przedstawia strona. Organ nie ma obowiązku, tak jak w k.p.a., podejmować z urzędu wszelkich środków dowodowych niezbędnych do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Wobec stwierdzenia w toku kontroli na miejscu uprawy mieszanki zbożowej, pomimo, iż wnioskujący o płatność rolnik zadeklarował na tym gruncie mieszankę strączkowo-zbożową, to strona powinna wykazać się aktywnością w celu uwiarygodnienia własnej wersji.

Skarżący, o czym byłą już mowa wyżej, nie przedstawił jednak żadnego dowodu, który mógłby podważyć ustalenia inspektorów zawarte w protokołach kontroli z [...] lipca oraz [...] września 2013 r.

Podkreślić należy, że z przedstawionych do kontroli Sądu akt sprawy jednoznacznie wynika, iż w dniu przeprowadzenia kontroli na miejscu [...] lipca 2013 r. na działkach rolnych J oraz L nie stwierdzono zadeklarowanej uprawy mieszanki strączkowo-zbożowej, a mieszankę zbożową, co skutkowało pomniejszeniem przyznanej płatności rolnośrodowiskowej.

W sytuacji zatem, gdy przed wszczęciem kontroli nie poinformowano organu o zmianach na gruncie, w celu podważenia tych ustaleń i wykazania, że pomimo zasiewu mieszanki strączkowo-zbożowej w dniu kontroli stwierdzono mieszankę zbożową, to skarżący powinien przedłożyć przeciwdowód. Nie było obowiązkiem organu odwoławczego, który w oparciu o zebrany materiał dowody ustalił stan faktyczny, dalsze poszukiwanie dowodów. Tym bardziej, iż wniosek taki nie został sformułowany na żadnym etapie postępowania administracyjnego.

W skardze strona podniosła również, że wyniki kontroli z [...] września 2013 r. nie są zgodne ze stanem faktycznym, bowiem działki nie były zaorane i istniała możliwość weryfikacji upraw.

Zauważyć zatem wypada, że podczas kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie strony we wrześniu 2013 r. obecny był skarżący, który zaakceptował wyniki przeprowadzonych czynności kontrolnych składając podpisy na raporcie. Pomimo zawartego w raporcie pouczenia nie zgłosił on również żadnych zastrzeżeń, co do zawartych w nim ustaleń. Również raport z czynności kontrolnych z [...] lipca 2013 r., w którym inspektorzy stwierdzili na działkach J oraz L mieszankę zbożową został podpisany natomiast przez działającą z upoważnienia skarżącego J. W. Strona również nie zgłosiła do treści tego raportu zastrzeżeń.

Zgodzić się należy z Dyrektorem OR, że przedmiotowe kontrole zostały przeprowadzone w sposób właściwy, tj. zgodnie z obowiązującymi przepisami, przez upoważnionych do tego inspektorów i prawidłowo zostały udokumentowane w formie protokołu z czynności kontrolnych. Podkreślenia również wymaga, że raport z czynności kontrolnych ma moc prawną dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 k.p.a., gdyż został sporządzony przez uprawniony do tego organ i w przypisanej formie, w zakresie powierzonych jemu z mocy prawa zadań, wskazanych w zakresie działania tego organu.

Tym samym w ocenie Sądu brak jest podstaw do podważenia zawartych w raportach ustaleń dokonanych przez inspektorów terenowych.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja zawiera wszystkie niezbędne elementy, o których mowa art. 107 k.p.a. Wbrew twierdzeniom strony, Dyrektor OR w uzasadnieniu decyzji przedstawił stan faktyczny sprawy, wskazał dowody na których oparł zaskarżone rozstrzygnięcie poddając je ocenie, a także wyjaśnił powody nieuwzględniania argumentacji prezentowanej przez stronę. Podjęte rozstrzygnięcie wynika przede wszystkim z uwzględnienia przez organ wyników kontroli przeprowadzonych w 2013 r. Skarżący, mimo, że miał możliwość przedstawienia dowodów na poparcie swojego stanowiska, skutecznie nie podważył tych ustaleń. Organ odwoławczy, kierując się natomiast zasadą dwuinstancyjności ponownie rozpoznał sprawę i podzielił wnioski organu I instancji, co w ocenie Sądu w niniejszej sprawie było rozstrzygnięciem prawidłowym.

Istotnym z punktu widzenia niniejszej sprawy jest również fakt, że każdy rolnik, który ubiega się o przyznanie płatności w sekcji IX wniosku (oświadczenia i zobowiązania) oświadcza m.in., że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. W przedmiotowej części wniosku wskazane są także zobowiązania jakie rolnik podejmuje ubiegając się o przyznanie płatności, m.in. zobowiązanie do niezwłocznego informowania Agencji o każdym fakcie, który może mieć wpływ na wysokość płatności i o każdej zmianie, która nastąpi w okresie w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności. Podpisując wniosek strona potwierdza prawdziwość danych w nim zawartych. Zatem skoro strona podpisała ww. oświadczenia i zobowiązania to należy uznać, iż miała świadomość nie tylko korzystnych dla siebie skutków przedsięwziętych działań, ale również godziła się na obarczenie określonymi konsekwencjami w razie określonego naruszenia prawa.

Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, ani też naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.