Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1786/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105  par. 1,  art. 28,  art. 217  par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015r. nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia [...] marca 2013r. J. S. wystąpił o stwierdzenie nieważności lub wydania z naruszeniem prawa orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] października 1956r. nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych w miejscowości L. powiat [...].

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013r. odmówił wszczęcia postępowania, a Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013r. nr [...] uchylił w całości powyższe postanowienie.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...] ponownie odmówił wszczęcia postępowania nadzorczego z wniosku J. S., a Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014r. nr [...] ponownie uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Decyzją z dnia [...] maja 2015r. nr [...] Wojewoda [...] umorzył prowadzone postępowanie administracyjne.

Organ I instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. orzeczeniem z dnia [...] października 1956r. nr [...] uznało, że we wsi L., gromada [...], powiat [...], przeszły względnie przejęte zostały na własność Państwa grunty i zagrody pozostałe po osobach przesiedlonych do ZSRR oraz grunty nieznajdujące się w faktycznym władaniu właścicieli przesiedlonych na Ziemie Zachodnie lub z niewiadomych z miejsca pobytu o ogólnym obszarze 933 ha. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U nr 46, poz. 339) oraz na podstawie przepisów dekretu x dnia 5 września 1947r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. nr 59, poz. 318) zmienionego dekretem z dnia 28 września 1949r. (Dz.U. nr 53, poz. 404).

Wojewoda stwierdził, że wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zależy od uprzedniej kontroli przez organ, czy zachodzą formalnoprawne przesłanki warunkujące jego dopuszczalność. Należy do nich w pierwszej kolejności ustalenie, czy wnioskodawcy przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu w rozumieniu art. 28 k.p.a. W przypadku uznania, ze wnioskodawca nie jest legitymowany do skutecznego zgłoszenia żądania stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, właściwy organ zobligowany jest wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, zaś postępowanie wszczęte z wniosku takiej osoby zobligowany jest umorzyć.

Wojewoda wskazał, że kwestionowane orzeczenie z 5 października 1956r. enumeratywnie wymienia nazwiska osób, których nieruchomości zostały tym orzeczeniem przejęte na rzecz Państwa, a konstrukcja orzeczenia pozwala na stwierdzenie, że lista osób w nim wymienionych stanowiła listę zamkniętą. Organ wydający to orzeczenie enumeratywnie wymienił nazwiska osób, których nieruchomości zostały przejęte, przypisując im poszczególne numery porządkowe. Wśród wymienionych nazwisk nie ma nazwiska S. S. Zatem organ nadzoru nie może domniemywać, że tym orzeczeniem zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości należące do S. S.

Wojewoda stwierdził ponadto, ze na podstawie wykazu hipotecznego [...] ustalono, że nieruchomości objęte tym wykazem ( Pb [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...], [...], [...]) stanowiły własność S. z J. W treści wykazów hipotecznych nie ma żadnej informacji, że nieruchomości zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem. W ogóle nie ma informacji, że nieruchomości te zostały przejęte. Ostatnim wpisem na karcie B ww wykazu jest wpis prawa własności tych nieruchomości na rzecz S. z J., datowany na dzień 2 stycznia 1940r. S. z J. została wymieniona jako właścicielka nieruchomości objętych wykazem hipotecznym [...] również w Pomocniczym rejestrze klasyfikacyjnym starego stanu posiadania gromady [...], znak: [...], w którym także brak informacji, że nieruchomości te zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Przy nazwisku S. z J. widnieje jedynie adnotacja: wysiedlona akcją "W" w W.

Organ I instancji wskazał, że wnioskodawca wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności przedstawił m.in. wykaz zmian gruntowych dla nieruchomości objętych lwh [...] należących do S. z J., wykonany przez geodetę uprawnionego K. D., zgodnie z którym: parcela budowlana [...] weszła do działki ewidencyjnej nr [...], parcele [...] i [...] weszły do działek nr [...],[...] i [...], parcele [...],[...] i cz. [...] utworzyły działkę [...], parcela [...] weszła do działki [...], parcele [...] i [...] weszły do działek nr [...] i [...], parcela [...] weszła do działek [...] i [...].

W uwagach do wykazu wskazano m.in., że księgi gruntowe gminy katastralnej [...] utraciły moc prawną i zostały zamknięte na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w G. z [...] kwietnia 1964r. Działki nr [...] i [...] znajdowały się w KW [...] założonej na Państwowy Fundusz Ziemi na podstawie orzeczenia z 1956r. Działkę nr [...] otrzymała S. S. jako ekwiwalent za gospodarstwo przejęte na Skarb Państwa orzeczeniem z 1956r., natomiast działkę nr [...] po podziale nabyli właściciele prywatni aktami kupna od Skarbu Państwa. Działki nr [...] i [...] znajdowały się w KW [...] założonej na Skarb Państwa Lasy Państwowe na podstawie orzeczenia z 1956r., natomiast po przeprowadzonej wymianie lasów nabyli je właściciele prywatni. Działki nr [...] i [...] wpisano w KW [...] na podstawie orzeczenia z 1956r.

Wojewoda podniósł ponadto, że w pozwie z dnia [...] lutego 2013r. wniesionym przez J. S. do Sądu Rejonowego w G. o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym wskazano, że przejęcie nieruchomości będących własnością poprzedniczki prawnej powoda nastąpiło bez podstawy prawnej, gdyż S. S. nie została wymieniona w orzeczeniu z 5 października 1956r., na podstawie którego to orzeczenia Skarb Państwa uzyskał wpis prawa własności i władanie nieruchomościami będącymi własnością poprzedniczki prawnej powoda. Wskazano też, że w związku z tym, że orzeczenie to nie wymienia S. S., nie mogło ono stanowić podstawy prawnej pozbawienia jej prawa własności nieruchomości będących przedmiotem postępowania sądowego na rzecz Skarbu Państwa.

W wyroku z dnia [...] listopada 2013r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w G. uzgodnił treść ww księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w ten sposób, że z księgi tej nakazał odłączyć do nowej księgi wieczystej działki [...] i [...] położone w L., powstałe z podziału działki [...] i w dziale II tej księgi wpisać jako właściciela J.S. w miejsce Skarbu Państwa PGL Lasów Państwowych Nadleśnictwa L. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że władanie pgr [...] i [...] wchodzącymi w skład działki nr [...] Skarb Państwa uzyskał na podstawie decyzji z dnia [...] października 1956r. W ocenie Sądu nastąpiło to jednak bez podstawy prawnej, bowiem orzeczenie to nie wymienia gruntów należących wówczas do S. S., objętej akcją przesiedleńczą, zaś decyzja wydana w oparciu o art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. miała charakter konstytutywny, bowiem przepisy tego dekretu nie przewidywały przejmowania z mocy prawa tych gruntów, które nie były we władaniu właścicieli, lecz dopuszczały możliwość takiego przejęcia. Prowadzi to zdaniem Sądu do wniosku, że zawładnięcie przez Państwo nieruchomościami będącymi przedmiotem postępowania, należącymi do poprzedniczki prawnej powoda, stanowiło wykorzystanie władczej pozycji Państwa.

Wojewoda stwierdził, że zebrana w sprawie dokumentacja potwierdza jedynie, że nieruchomości, które uprzednio stanowiły własność S. z J. stanowią aktualnie własność osób fizycznych oraz Skarbu Państwa. Nie stanowi ona zaś potwierdzenia, że nieruchomości będące własnością S.S. zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem, co zostało potwierdzone w cytowanym wyroku, w którym wskazano, że nieruchomości S. z J. zostały przejęte bez podstawy prawnej. Organ I instancji podniósł, że w pozwie z dnia 20 stycznia 2013r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że nieruchomości stanowiące własność S.S. były przejęte bez podstawy prawnej, natomiast we wniosku o stwierdzenie niwalności orzeczenia z [...] października 1956r. wskazał, że Skarb Państwa na mocy tego orzeczenia przejął nieruchomości stanowiące uprzednio własność S. S. W ocenie organu skoro Sąd w powołanym wyżej wyroku uznał, że przejecie części nieruchomości stanowiącej własność S. z J. nastapiło bez podstawy prawnej, pomimo, że Skarb Państwa został wpisany jako właściciel nieruchomości na podstawie kwestionowanego orzeczenia, to także pozostałe nieruchomości stanowiące własność S. S. przejęte zostały bez podstawy prawnej. W związku z powyższym zdaniem Wojewody nie jest zasadne występowanie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu w części, której ono nie zawiera, nawet jeżeli na jego podstawie ujawniono zmiany w zakresie prawa własności tych nieruchomości.

Wojewoda stwierdził, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie odnaleziono dokumentów potwierdzających, że kwestionowane orzeczenie stanowiło podstawę pozbawienia S. S. własności nieruchomości położonych w gromadzie L. W samej treści orzeczenia nie wskazano ani jej nazwiska ani też nieruchomości, których była właścicielką. Nie odnaleziono także dokumentów potwierdzających, że kwestionowanym orzeczeniem zostały przejęte nieruchomości stanowiące własność S. S. Na marginesie organ I instancji wskazał, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie art. 156 k.p.a. nie ma możliwości skonstruowania sentencji decyzji odnoszącej się do części kwestionowanej decyzji, której ta decyzja nie zawiera. W świetle powyższego Wojewoda stwierdził, że wnioskodawca nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia w części dotyczącej przejęcia nieruchomości należących do S. S., a wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających, że posiada interes prawny bądź obowiązek, o którym rozstrzygnąć należy przez wydanie decyzji administracyjnej w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] października 1956r. w części dotyczącej S. z J. W tej sytuacji zasadne jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. S. zarzucając naruszenie wielu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w tym 7, 8, 28, 77 oraz 80 k.p.a.

Rozpatrując sprawę niniejszą Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że w przedmiotowej sprawie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. orzeczeniem z dnia [...] października 1956r. nr [...] uznało, że we wsi L., gromada [...], powiat [...], przeszły względnie przejęte zostały na własność Państwa grunty i zagrody pozostałe po osobach przesiedlonych do ZSRR oraz grunty nieznajdujące się w faktycznym władaniu właścicieli przesiedlonych na Ziemie Zachodnie lub z niewiadomych z miejsca pobytu o ogólnym obszarze [...] ha wskazanym według "ogólnego i powierzchniowego określenia tych gruntów". Natomiast według szczegółowego oznaczenia wskazano osoby, których zagrody zostały opuszczone i niezajęte w związku z akcją przesiedleńczą do ZSRR oraz na Ziemie Zachodnie. Minister stwierdził, że organ wydający to orzeczenie enumeratywnie wymienił nazwiska osób, których nieruchomości zostały przejęte przypisując im poszczególne numery porządkowe. W powyższym wykazie nie wskazano S. S. – poprzednika prawnego J. S., jako osoby, której nieruchomość została przejęta wskazanym orzeczeniem.

Organ II instancji podniósł, że organ I instancji powołał się na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] listopada 2013r. sygn. akt [...] uzgadniającym treść księgi wieczystej KW [...] z rzeczywistym stanem prawnym. W wyroku tym wskazano, że przejęcie gruntów należących do S. S. nastąpiło bez podstawy prawnej, bowiem orzeczenie z dnia [...] października 1956r. wskazane jako podstawa wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela parceli gruntowych [...] i [...] nie wymieniało gruntów należących wówczas do S. S., objętej akcją przesiedleńczą, więc orzeczenie to nie mogło stanowić podstawy prawnej pozbawienia jej prawa własności nieruchomości będących przedmiotem postępowania sądowego na rzecz Skarbu Państwa.

Minister podniósł, że w decyzji organu I instancji powołano się również na inne materiały dowodowe w sprawie, np. pomocniczy rejestr klasyfikacyjny starego stanu posiadania gromady [...], z którego nie wynika, aby S.S. utraciła władztwo nad gruntami w Łosiach w wyniku wydania kwestionowanego orzeczenia. Skoro organ I instancji doszedł do przekonania, że nie istnieje przedmiot postępowania w postaci przejęcia gruntów S. S. na podstawie kwestionowanego orzeczenia, to właściwym było wydanie decyzji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. o umorzeniu postępowania.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji zauważył, że skoro skarżący nie posiada interesu prawnego w niniejszej sprawie, to nie posiada również uprawnień strony. W ocenie Ministra, choć w sprawie zgromadzono wiele różnego rodzaju dokumentów, to pierwszeństwo ma dokument pierwotny, tj. kwestionowane orzeczenie z dnia [...] października 1956r., z którego wynika, że nie został nim przejęty majątek należący do S. S.

Minister przywołał wskazany wyżej wyrok Sądu Rejonowego w G., z którego również wynika, że , kwestionowane orzeczenie z [...] października 1956r. nie wymienia gruntów należących do S.S.

W związku z powyższym zdaniem Ministra organ I instancji słusznie odmówił udzielenia wnioskodawcy przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu.

Skargę na decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. S. zarzucając jej:

1. naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez błędne uznanie,

a) że skarżący będący nastepcą prawnym S.i S. pozbawionej własności nieruchomości położonej w miejscowości L. na podstawie kwestionowanego orzeczenia z [...] października 1956r. nie posiada interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia nieważności tego orzeczenia w części będącej w dacie przejęcia własnością S. S.,

b) że organ I instancji prawidłowo ustalił, że skoro S.S. nie została wymieniona z imienia i nazwiska w kwestionowanym orzeczeniu, to nie była stroną postępowania administracyjnego, w którym wydano to orzeczenie, w sytuacji, gdy pomimo niewymienienia S.S. z imienia i nazwiska w tym orzeczeniu była ona adresatem tego orzeczenia i odnosiło ono bezpośredni skutek do jej praw i obowiązków, z uwagi na fakt pozbawienia jej tym orzeczeniem prawa własności nieruchomości położonych w miejscowości L.na rzecz Skarbu Państwa,

c) że organ I instancji prawidłowo ustalił, że skarżący nie posiada interesu prawnego, w sytuacji, gdy wykazał on posiadanie tego interesu m.in. poprzez wskazanie, iż bez stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia nie może domagać się przed sądem powszechnym odszkodowania za nieruchomość jego poprzednika prawnego, który został pozbawiony własności na podstawie kwestionowanego orzeczenia, a które stanowią obecnie własność osób prywatnych i nie może domagać się ich zwrotu,

2) naruszenie art. 7, 8, 77, 80 k.p.a. poprzez:

a) błędne uznanie, że organ I Instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w pełnym zakresie, a także dokonał prawidłowej oceny zebranych w sprawie dowodów, w sytuacji, gdy organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w zakresie wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącego we wniosku oraz w piśmie z 17 października 2014r,, a także dokonał błędnej oceny zebranych w sprawie dowodów, które zostały zebrane wybiórczo i zaniechał wszechstronnego rozważenia, czy zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów potwierdzają fakt przejęcia nieruchomości S.S. na podstawie kwestionowanego orzeczenia, pomimo tego, że S. S. nie została wymieniona z imienia i nazwiska w tym orzeczeniu,

b) błędne uznanie, że organ I instancji prawidłowo wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że grunty należące niegdyś do S. S. nie zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie kwestionowanego orzeczenia w sytuacji, gdy z przedstawionych przez skarżącego dokumentów (których wiarygodność i moc dowodowa nie zostały zakwestionowane przez organy orzekające) jednoznacznie wynika, że Skarb Państwa nabył własność nieruchomości należącej uprzednio do S. S. na podstawie kwestionowanego orzeczenia (taka jest podstaw wpisu dotycząca założenia ksiąg wieczystych na rzecz Skarbu Państwa, które obejmują nieruchomości należące uprzednio do S. S.),

c) błędnym uznaniu, że organ I instancji prawidłowo ustalił, iż konstrukcja kwestionowanego orzeczenia wskazuje, że katalog wymienionych w orzeczeniu osób jest katalogiem zamkniętym i orzeczenie nie dotyczy osób nie wymienionych w tym orzeczeniu, gdy z jego uzasadnienia wprost wynika co innego: "Gromada [...] została objęta akcją przesiedleńczą do ZSRR i akcją przesiedleńczą na Ziemie Zachodnie. Pozostała jedynie w gromadzie nieznaczna ilość rodzin, co przy trudnościach związanych z ustaleniem rzeczywistego stanu stosunków prawnych, dotyczących gruntów osób nieobecnych, nadto biorąc pod uwagę przewagę tych stosunków należało ustalić przy udziale osób obecnych oraz przyjąć, ze reszta gruntów bez konkretnego oznaczenia stosunków dotyczących każdej parceli z osobna, a ogólnie wg powierzchni należy do osób przesiedlonych do ZSRR, do osób przesiedlonych na Ziemie Zachodnie, nie zamieszkałych w gromadzie i niewiadomych z miejsca pobytu", a więc orzeczenie kwestionowane dotyczy także osób niewymienionych w orzeczeniu z powodów podanych w jego uzasadnieniu,

d) błędnym uznaniu, że w ustaleniu czy nieruchomości S. S. zostały przejęte na własność Skarbu Państwa kwestionowanym orzeczeniem, pierwszeństwo ma właśnie to orzeczenie, w sytuacji, gdy skarżący przedstawił szereg dowodów z dokumentów, z których jednoznacznie wynika, że nieruchomości należące do S.S. zostały przejęte na własność Skarbu Państwa tym orzeczeniem i Skarb Państwa został wskazany na podstawie tego orzeczenia jako właściciel nieruchomości w zakładanych księgach wieczystych,

e) nie odniesieniu się do tego dlaczego organ I instancji zaniechał odniesienia się do przedstawionego przez skarżącego dowodu z dokumentu w postaci badania hipoteki-do wykazu zmian gruntowych dla lwh [...] sporządzonego przez uprawnionego geodetę K. D., z którego jednoznacznie wynika, iż podstawą przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości S. S. było kwestionowane orzeczenie,

f) nie odniesienie się do tego, dlaczego organ I Instancji zaniechał przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez skarżącego przy piśmie z 17 października 2014r. tj. dowodów z dokumentów znajdujących się we wskazanych księgach wieczystych nr KW [...] oraz Kw [...] w sytuacji, gdy we wskazanych księgach wieczystych założonych pierwotnie na rzecz Skarbu Państwa znajdowały się działki ewidencyjne powstałe z parcel gruntowych należących uprzednio do S.S., a które to księgi zostały założone na podstawie kwestionowanego orzeczenia, co jednoznacznie wskazuje, że zostały one tym orzeczeniem przejęte na własność Skarbu Państwa,

g) braku odniesienia się do argumentacji prawnej i faktycznej skarżącego przedstawionej we wniosku o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia dotyczącej wykazania interesu prawnego skarżącego i w konsekwencji zupełnego przemilczenia tej kwestii,

h) braku odniesienia się do tego, iż w dwóch księgach wieczystych dotyczących miejscowości L. (KW [...] oraz KW [...]) wpisany jest jako właściciel Skarb Państwa na podstawie kwestionowanego orzeczenia w sytuacji, gdy logicznym jest, że skoro podstawą założenia tych ksiąg było kwestionowane orzeczenie, to nieruchomości objęte tymi księgami (w tym nieruchomości utworzone z parcel gruntowych stanowiących własność S.S.) zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie tego orzeczenia, gdyż w przeciwnym razie nie zostałaby na te nieruchomości założona księga wieczysta i nie zostałby w nich ujęty jako właściciel Skarb Państwa,

i) błędnym uznaniu, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że nie jest on władny domniemywać tego czy S. S. została pozbawiona własności nieruchomości na podstawie kwestionowanego orzeczenia, które nie wymienia jej z imienia i nazwiska, w sytuacji, gdy z wnioskowanych dowodów (zapisów w księgach wieczystych KW [...] i KW [...]) oraz dokumentów dołączonych przez skarżącego wprost wynika, że pomimo niewymienienia z imienia i nazwiska S. S. została ona pozbawiona własności nieruchomości, a więc jakiekolwiek domniemania w tym zakresie nie mogą mieć miejsca.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W obszernym uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Przedmiotem kontroli dokonanej przez Sąd była decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1956r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Przepis ten stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Z poglądów prezentowanych zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, które skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela, wynika, że bezprzedmiotowość postępowania występuje m.in. wówczas, gdy podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania zgłosił inicjatywę w tym względzie. Wszczęcie postępowania administracyjnego, w sytuacji, gdy zgodnie z przepisami prawa administracja publiczna może kształtować stosunki prawne wyłącznie na wniosek jednostki, oparte jest na zasadzie skargowości. Wymaga to wniosku strony - osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania (zob. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r. sygn. akt OPS 16/98, ONSA 1999, Nr 4, poz. 119; wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r., IV SA 599/99).

Kwestią stanowiącą podstawę do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest dokonanie oceny, czy organ w sposób prawidłowy ustalił że J.S. nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Przepis ten stanowi, iż stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa materialnego, których zastosowanie wobec konkretnego podmiotu prawa może mieć wpływ na jego sytuacje prawną.

Legitymację do żądania wszczęcia postępowania na wniosek ma podmiot, który twierdzi, że decyzja wadliwa dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku (art. 28 k.p.a.). Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r. sygn. akt II SA 2164/92, ONSA 1995, nr 1, poz. 32).

Przedmiotowa sprawa została zainicjowana wnioskiem J. S. z dnia [...] marca 2013 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1956r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych w miejscowości L., powiat [...].

Orzeczenie to wydane zostało na podstawie art. 1 i 3 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R., przepisów rozporządzenia Ministra Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. oraz art. 1, art. 2 i art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających we faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.

Stosownie do treści art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. wszelkie mienie ruchome i nieruchome osób przesiedlonych do Z.S.R.R. pozostałe na obszarze Państwa Polskiego przechodziło z mocy samego prawa z chwilą przesiedlenia tych osób na własność Państwa bez odszkodowania. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 tego dekretu, przejście nieruchomości ziemskich na własność Państwa i datę tego przejścia stwierdzały powiatowe władze administracji ogólnej, zaś procedura wydawania tych orzeczeń uregulowana została w rozporządzeniu Ministra Skarbu i Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. (ust. 2). Rozporządzenie to w § 1 stanowiło, że przy orzekaniu o przejściu na własność Państwa mienia osób przesiedlonych do Z.S.R.R. mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 15 lipca 1948 r. orzeczenie o przejęciu (które mogło obejmować mienie jednej lub więcej osób) winno określać:

a) imię i nazwisko osoby przesiedlonej,

b) określenie rodzaju mienia wraz z jego przynależnościami oraz miejsce jego położenia, a przy nieruchomościach, które mają urządzone księgi wieczyste, oraz przy wierzytelnościach i innych prawach majątkowych, wpisanych do księgi wieczystej - również określenie tego mienia według księgi wieczystej; przy wierzytelnościach i innych prawach majątkowych nie wpisanych do księgi wieczystej należy podać imię i nazwisko oraz miejsce zamieszkania osoby zobowiązanej,

c) datę przejścia mienia na własność Państwa; za datę tę przyjmuje się chwilę faktycznego opuszczenia granic Państwa Polskiego, a jeżeli chwila ta nie jest znana - datę sporządzenia opisu mienia przez władze przesiedleńcze; (...).

Z kolei dekret z dnia 27 lipca 1949 r. w art. 1 ust. 1 przewidywał możliwość przejęcia nieruchomości ziemskich położonych na wymienionych w nim terenach wówczas, gdy nie pozostawały we faktycznym władaniu właścicieli.

Z treści orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] października 1956 r. wynika, że dotyczy ono gruntów we wsi L. o ogólnym obszarze [...] ha wg ogólnego i powierzchniowego oznaczenia tych gruntów, tudzież wg szczegółowego oznaczenia reszty gruntów tej wsi w rejestrze przed regulacyjnym starego stanu posiadania.

W osnowie orzeczenia wymieniono w pkt 1 osoby przesiedlone do ZSRR i ich zagrody - 79 osób oraz osoby objęte akcją przesiedlenia na Ziemie Zachodnie z powodu opuszczenia gospodarstwa i przebywania w nieznanym miejscu pobytu oraz ich zagrody – 111 osób.

W pkt 2 orzeczenia uznano, że w gromadzie [...] przeszły z dniem 1 lipca 1945r. na własność Państwa grunty i zagrody uznane wyżej pkt 1a jako należące na prawie własności do osób przesiedlonych do ZSRR, a w pkt 3 orzeczono o przejęciu na podstawie art. 1, 2 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. na własność Państwa grunty i zagrody uznane wyżej o ile one należą na prawie własności do osób wymienionych pod 1b orzeczenia.

Wskazać należy, że choć przejęcie mienia w trybie dekretu z dnia 5 września 1947 r. następowało z mocy prawa, to jednak do potwierdzenia tego faktu wymagane było wydanie stosownego orzeczenia (art. 3 ust. 1). Z kolei przejmowanie mienia w trybie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. następowało nie z mocy prawa, ale wyłącznie na podstawie decyzji administracyjnych (art. 3 ust. 1).

Z kontrolowanego w trybie nadzoru orzeczenia, w ocenie Sądu wynika, że zawiera on katalog zamknięty osób, których nieruchomości na jego podstawie zostały przejęte. Wśród wymienionych w nim osób nie ma S.S. Orzeczenie nie wymienia także gruntów należących wówczas do S. S.

Oceny kwestionowanego orzeczenia dokonywał już Sąd Rejonowy w G. w sprawie sygn. akt [...], który w prawomocnym wyroku z dnia [...] listopada 2013r. uzgadniającym treść księgi wieczystej KW [...] z rzeczywistym stanem prawnym w odniesieniu do dwóch działek stanowiących uprzednio własność S.S. wpisał w miejsce Skarbu Państwa PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo L. jako właściciela J. S. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że orzeczenie z [...] października 1956r. nie wymienia gruntów należących wówczas do S.S., zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że prawo własności odnośnie nieruchomości objętej żądaniem (z uwagi na fakt nie objęcia ich decyzją wydaną na podstawie dekretu z dnia 27.07.1949r.) przed wymianą przysługiwało Skarbowi Państwa. Ponadto Sąd wskazał, że powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie jest" roszczeniem z tytułu utraty własności", bowiem zmierza do wykazania, że osoba, która go wytacza własności nie utraciła, a ujawnienie kogoś innego jako właściciela nastąpiło w sposób niezgodny z prawem. Sąd wskazał również powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005r., III CK 565/04, że przy rozpoznawaniu powództwa z art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece sąd nie jest uprawniony do badania ważności decyzji administracyjnej, jednakże ma obowiązek badania rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości, dla której jest prowadzona księga wieczysta i oceny skuteczności zdarzenia cywilnoprawnego, z którego wywodzi się prawo. Jeżeli zdarzeniem tym jest decyzja administracyjna, wówczas obowiązkiem sądu jest rozważenie dla potrzeb postępowania cywilnego, czy istotnie zdarzenie takie wprowadziło, czy też nie dokonało zmiany prawa własności konkretnej nieruchomości.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd rozstrzygając sprawę o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym uznał, że orzeczenie z [...] października 1956r. nie stanowiło podstawy do przyjęcia, że prawo własności nieruchomości należących do S. S. przysługiwało Skarbowi Państwa.

Wprawdzie rozstrzygnięcie Sądu dotyczy nieruchomości oznaczonych jako parcele kat. [...] i [...] objęte wykazem hipotecznym lwh [...] gm. kat. [...], ale tym samym wykazem hipotecznym zostały objęte wszystkie parcele katastralne stanowiące uprzednio własność S. S.

Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Oznacza to nakaz przyjmowania przez podmioty wymienione w art. 365 § 1 k.p.c., że w objętej orzeczeniem sytuacji faktycznej stan prawny przedstawia się tak, jak to wynika z sentencji wiążącego orzeczenia. Związanie prawomocnym wyrokiem rozciąga się także na motywy wyroku w takim zakresie, w jakim stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu tj. w jakim indywidualizują one sentencję jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają one istotę danego stosunku prawnego. Chodzi przede wszystkim o elementy uzasadnienia dotyczące rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, w których sąd wypowiada się w sposób stanowczy o żądaniu. Określony w art. 365 § 1 k.p.c. zakres oznacza zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie powtórnego postępowania dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2013 r., II PK 188/12 Legalis nr 1061633).

W związku z powyższym należy uznać, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] listopada 2013r. sygn. akt [...] jest wiążący zarówno Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, jak i organy orzekające w niniejszej sprawie. Z uwagi na to, że Sąd ten uznał, że orzeczenie z dnia [...] października 1956r. nie wymienia gruntów należących wówczas do S. S., a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że prawo własności jej gruntów przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie tego orzeczenia, to organy orzekające prawidłowo umorzyły postępowanie z wniosku J. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] października 1956r. zasadnie uznając, że nie przysługuje mu przymiot strony w tym postępowaniu.

W tej sytuacji zasadnie również organy przyjęły, że zasadnicze znaczenie w niniejszym postępowaniu ma treść orzeczenia kwestionowanego, jak i ww wyrok sądu powszechnego. Należy dodać, że z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w niniejszej sprawie , a w szczególności z wykazów hipotecznych, pomocniczego rejestru klasyfikacyjnego starego stanu posiadania gromady [...] nie wynika by nieruchomości S. S. przejęte zostały na rzecz Skarbu Państwa na mocy kwestionowanego orzeczenia. Ujawnianie Skarbu Państwa jako właściciela tych nieruchomości w księgach wieczystych na podstawie kwestionowanego orzeczenia pozbawione było podstaw prawnych, co potwierdził Sąd Rejonowy w G. w wyroku z dnia [...] listopada 2013r. W tej sytuacji zarzuty skargi dotyczące braku wzięcia pod uwagę przez organy orzekające treści wpisów zawartych w tych księgach wieczystych, czy innych dokumentów złożonych przez skarżącego są bezzasadne. Wpisy te dokonywane były bowiem jak wskazano wyżej bezprawnie.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego w skardze dotyczącego tego, że zaświadczenie Urzędu Gminy U. z dnia [...] października 1979r., potwierdza, że S. S. została pozbawiona własności gospodarstwa rolnego na podstawie kwestionowanego orzeczenia to należy uznać go za niezasadny, ponieważ wydanie na podstawie art. 217 § 2 k.p.a. zaświadczenia urzędowo potwierdzającego określone fakty lub stan prawny, wynikające z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, nie dotyczy okoliczności, których ustalenie i ocena następują w postępowaniu jurysdykcyjnym w sprawie rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej lub postanowienia.

Wywodzenie interesu prawnego przez skarżącego z faktu, że bez stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa pozbawia się go możliwości dochodzenia odszkodowania za utraconą nieruchomość pozostaje bez wpływu na niniejszą sprawę, ponieważ argumentacja ta świadczy ewentualnie o posiadaniu przez skarżącego interesu faktycznego, a nie prawnego, który to interes nie może skutecznie doprowadzić do prowadzenia postępowania nadzorczego w niniejszej sprawie z wniosku J. S.

Odnosząc się zaś do treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2015r. sygn. akt I OSK 2245/13 wskazanego przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie w dniu 21 stycznia 2016r. należy stwierdzić, że wyrok ten nie może znaleźć odniesienia do rozpoznawanej sprawy, ponieważ dotyczy sprawy o odmiennym stanie faktycznym, w którym kwestionowane w tamtym postępowaniu orzeczenie nie wymieniało enumeratywnie osób, których mienie zostało przejęte i dotyczyło osób, których nazwiska zostały błędnie wpisane w orzeczeniu .

Reasumując należy uznać, ze rozstrzygnięcia organów orzekających w niniejszej sprawie odpowiadają prawu, a zarzuty skargi są chybione.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.