Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 200/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1,  art. 3   ust. 1-4, art. 7  pkt 5i 6 ,  art. 41 pkt 2, art. 100,  art. 104  ust. 4, art. 106  ust. 1,  art. 107  ust. 5
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 7,11,77  par. 1, art. 80,107  par. 1i 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit.  c i  art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2009 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Pisemnym wnioskiem z dnia[...], złożonym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., W. K. domagał się odstąpienia od żądania zwrotu przyznanych mu kwot zwrotnych zasiłków celowych, w tym kwoty 400,- zł. przyznanej na podstawie decyzji z dnia [...] nr[...]. W uzasadnieniu wniosku zaznaczył, że w okresie objętym pomocą nie pobierał świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ale zostało mu ono przyznane dopiero od miesiąca września 2006 r. Aktualnie otrzymuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 415,- zł. miesięcznie, której wysokość nie jest wystarczająca do faktycznie ponoszonych przez niego kosztów leczenia w Klinice Okulistycznej w K. i Instytucie Laryngologicznym w N., nadto wymiany aparatów słuchowych, bieżących kosztów utrzymania, zakupu odzieży i obuwia, a więc tym bardziej nie pozwala na zwrot wypłaconych wcześniej zwrotnych zasiłków celowych.

Z danych zawartych w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] wynika, że strona mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną M. B., a ich miesięczny dochód wynosi 1 380,41- zł.(renta 415,26 - zł., emerytura konkubiny 807,27- zł., dodatek mieszkaniowy 157,26- zł.), a więc 690,20- zł. na osobę, przy tym wydatki obejmują czynsz w wysokości 304,- zł., opłatę za energię elektryczną w kwocie 16,- zł., za gaz - 108,- zł., ubezpieczenie PZU na dwie osoby - 53,- zł. oraz spłatę pożyczki konkubiny w [...] Banku w ratach po 280,- zł.(na okres 3 lat). W części III kwestionariusza tego wywiadu pracownik socjalny zaznaczył, że strona od miesiąca listopada 2007 r. ma decyzję przyznającą świadczenie rentowe z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 415,- zł. miesięcznie oraz otrzymała wyrównanie od miesiąca września 2006 r. w kwocie około 4 000,- zł., z którego zakupiła wersalkę, stół, kurtkę, obuwie, odzież, spłuczkę do toalety, a część pieniędzy przeznaczyła na leki (dołączone zostały faktury z dnia [...]) oraz na bieżące utrzymanie i opłaty związane z mieszkaniem (zaległe długi). Nadto, strona przewlekle choruje i przeznaczyła na leki kwotę 153,10- zł. (rachunki za miesiąc listopad 2007 r.) oraz korzysta ze wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z.

Decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 4, art. 7 pkt 5 i 6, art. 41 pkt 2, art. 104 ust. 4 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr z 2006 r. Nr 135, poz. 950), odmówiono przyznania W. K. pomocy społecznej w formie odstąpienia od żądania zwrotu zasiłku celowego zwrotnego w wysokości 400,- zł., przyznanego mu decyzją z dnia [...]. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że nie stwierdzono szczególnego przypadku uzasadniającego udzielenie wnioskowanej ulgi w zwrocie pomocy społecznej udzielonej w formie zasiłku zwrotnego w 2004 r., kiedy strona przekraczała kryterium dochodowe, jak również w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Strona mieszka z konkubiną M. B., jej miesięczny dochód wynosi łącznie z konkubiną 1 377,25 - zł., co na osobę stanowi kwotę 688,62 - zł. Obecna sytuacja osób w rodzinie strony nie uległa pogorszeniu, wszyscy posiadają stałe dochody a wysokość miesięcznych wydatków pozwala na zwrot zasiłku celowego zwrotnego w kwocie 400,- zł. w ratach po 50,- zł. miesięcznie począwszy od miesiąca grudnia 2008 r. W dalszej części organ wskazał, że strona nie współpracuje z nim tylko przyjmuje postawę roszczeniową bez przedłożenia jakikolwiek dowodów potwierdzających, że w sprawie zachodzi szczególny przypadek uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu przedmiotowego zasiłku. Pomimo dwukrotnej próby przeprowadzenia wywiadu w celu ustalenia obecnej sytuacji socjalno-bytowej strony, w szczególności, czy zwrot w ratach miesięcznych kwoty 400,- zł. stanowi dla niej nadmierne obciążenie lub niweczy skutki udzielonej pomocy, nie został on przeprowadzony. Strona odmawia udzielenia jakichkolwiek wyjaśnień, a w piśmie z dnia [...] poinformowała, że jej sytuacja materialna i zdrowotna nie uległa zmianie od dnia przeprowadzenia ostatniego wywiadu środowiskowego.

W odwołaniu W. K. domagał się zmiany niekorzystnej dla niego decyzji i zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę uznania, że spełnione zostały przesłanki żądania zwrotu pomocy społecznej oraz nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, koniecznych dla rozstrzygnięcia jego sprawy. Zakwestionował prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z właścicielką mieszkania, w którym przebywa, gdyż sam zajmuje w nim osobny pokój, ma osobną lodówkę i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe oraz ponosi wydatki związane ze swoim leczeniem. Dodatkowo osiągany przez niego dochód w wysokości 501,- zł. z tytułu świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na leki i kosztami miesięcznego utrzymania wskazuje na nie możliwość spłaty pomocy przyznanej mu wcześniej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. Odwołujący kolejny raz zaakcentował, że jego zdaniem, zwrotowi podlegają jedynie zasiłki za ten okres, za który wypłacone by mu zostało świadczenie z ZUS-u.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] nr[...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu zaznaczyło, że przedmiotowe postępowanie dotyczy odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w trybie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Ustawodawca w przepisie tym upoważnił organ właściwy do odstąpienia od zwrotu należności z pomocy społecznej w ramach uznania administracyjnego, pozostawiając do jego oceny okoliczności sprawy uzasadniające uwzględnienie lub odmowę uwzględnienia wniosku strony. Organ pierwszej instancji może przychylić się do żądania strony, ale nie ma takiego obowiązku. Orzeczenie dotyczące odstąpienia od żądania zwrotu jest rozstrzygnięciem uznaniowym, to jednak uznanie to nie może polegać na dowolności. Fakt ten obliguje do przeprowadzenia w każdej sytuacji postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia sytuacji finansowej strony a następnie dokonania jej oceny. Wydanie decyzji o charakterze uznaniowym musi być poprzedzone wszechstronnym i pełnym wyjaśnieniem okoliczności sprawy, przy czym obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału spoczywa na organie administracyjnym (art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 11 K.p.a.). Ocena ustalonych w ten sposób okoliczności faktycznych sprawy i okoliczności podnoszonych przez stronę musi następnie znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji w sposób na tyle jasny i precyzyjny, aby można było ocenić, czy nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego (wyrok NSA z dnia 04 września 1992 r., II S.A. 1331/92). Organ odwoławczy przytoczył również treść przywołanego wcześniej art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i zauważył, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia "uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny". W rozpatrywanym przypadku, zdaniem organu odwoławczego, zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie stanowi zagrożenia dla egzystencji rodziny a o przyznaniu wnioskowanej ulgi może przesądzić tylko przekonujące wykazanie w toku postępowania, że odmowa uwzględnienia żądania bezsprzecznie doprowadzi do nieodwracalnych, ciężkich strat dla rodziny oraz spowoduje zagrożenie możliwości dalszej egzystencji członków rodziny, albo uniemożliwi im zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, w tym także wynikających z potrzeby mieszkania, zapewnienia pożywienia, odzieży i obuwia. Odwołujący i jego konkubina M. B. posiadają stałe dochody z tytułu emerytury oraz renty. Miesięczny dochód rodziny wynosi około 1 377,- zł. i znacznie przekracza ustawowe kryterium wskazane w art. 8 ustawy o pomocy społecznej wynoszące 702,- zł., zatem zwrot zasiłku celowego zwrotnego nie stanowi zagrożenia dla egzystencji rodziny. Tym bardziej, że organ pierwszej instancji wyraża chęć rozłożenia spłaty na miesięczne raty po 50,- zł. W tej sytuacji zwrot zasiłku celowego zwrotnego nie stanowi nadmiernego obciążenia dla budżetu rodziny, skoro nie stwierdzono "szczególnego przypadku dotyczącego rodziny", jak np. zdarzenie losowe, nagła choroba itp. Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium zważyło, że w przypadku postępowania o odstąpienia od żądania zwrotu zasiłku celowego zwrotnego to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia zasadności jego żądania. Dlatego też strona zobowiązana jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i udokumentowania zasadności swoich żądań. Tymczasem odwołujący od szeregu miesięcy odmawia udzielenia jakichkolwiek wyjaśnień, w tym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i spraw dotyczących obecnej sytuacji, dochodu, wydatków i innych czynników mogących mieć znaczenie dla podjęcia rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Pracownik socjalny uzyskał jedynie od strony informację potwierdzoną pismem z dnia [...] iż: (cytat) "jego sytuacja materialna i zdrowotna nie uległa zmianie od dnia przeprowadzenia ostatniego wywiadu środowiskowego". Organ pierwszej instancji we własnym zakresie uzyskał informacje, co do wysokości emerytury M. B. oraz renty odwołującego i na tej podstawie przyjął wysokość miesięcznego dochodu. Zgodnie z art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Oznacza to, że sam fakt odmowy złożenia przez stronę oświadczenia o wysokości dochodów stanowi wystarczającą podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia, a w rozpatrywanej sprawie o odmowie odstąpienia żądania zwrotu świadczenia. Odnośnie zarzutów dotyczących prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego z M. B. Kolegium zważyło, że zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika bezspornie, że odwołujący mieszka w lokalu mieszkalnym M. B., a o od roku 2007 objęty był systematyczną pomocą społeczną i we wszystkich wnioskach do składu rodziny wykazywał M. B., tylko w przypadku decyzji odmownych kwestionował jej wliczenie do składu rodziny. Obecnie M. B. korzysta z dodatku mieszkaniowego i do składu rodziny wykazuje odwołującego (dowód: notatka z dnia [...] oraz kserokopie decyzji przyznającej dodatek mieszkaniowy na okresy od lipca do października 2007 r., od marca do sierpnia 2008 r. oraz od września 2008 r. do lutego 2009 r.) Fakty te są znane organowi z urzędu, nie wymagają dowodu i mogą być wykorzystane do udowodnienia danej okoliczności (art. 77 K.p.a.). W tym stanie faktycznym trudno dać wiarę twierdzeniom o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego przez odwołującego. Oznaczałoby to jego uwzględnienie w składzie rodziny tam gdzie jest to korzystne, jak w przypadku dodatku mieszkaniowego, natomiast nie uwzględnienie do składu rodziny w przypadku świadczeń z pomocy społecznej. Nie można jednak przyjąć, że do jednych świadczeń odwołujący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z M. B., a do innych świadczeń odrębne. Składanie przez stronę różnych oświadczeń w zakresie prowadzenia raz wspólnego a innym razem oddzielnego gospodarstwa domowego może wskazywać na próbę wymuszenia nienależnych świadczeń z pomocy społecznej w oparciu o fałszywe oświadczenie woli. Dlatego też Kolegium podziela stanowisko organu pierwszej instancji, że odwołujący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z M. B. i nie przedłożył żadnych nowych dowodów mogących potwierdzać inny stan faktyczny. W powołanych okolicznościach sprawy organ odwoławczy nie dopatrzył się w działaniu organu pierwszej instancji naruszenia zasad uznania administracyjnego, jak również reguł prowadzenia postępowania dowodowego w sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W. K. wyraził swoje niezadowolenie z treści podjętego w jego sprawie rozstrzygnięcia oraz niezgodzie się z twierdzeniem, że nie współpracuje z organem pomocy społecznej. Podniósł, że jego sytuacja materialna nie pozwala na zwrot zasiłku, który został mu przyznany jako pomoc w czasie, gdy nie posiadał żadnego innego dochodu. Dopiero w wyniku procesu sądowego przyznana mu została renta, która jest niewystarczająca do zaspokojenia podstawowych jego potrzeb, w szczególności kosztów utrzymania i leczenia w związku z wieloma poważnymi schorzeniami, które posiada. Akcentował, że w ostatnim czasie tan jego zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu, gdyż przeszedł stan przedzawałowy i jest pod stałą opieką lekarską, a koszt zakupu samych leków to wydatek około 100 do 150,- zł. miesięcznie. Jeszcze raz zaznaczył, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z M. B., co wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu jego zamieszkania. Nadto, sam zajmuje osobny pokój, ma lodówkę i dokonuje zakupu żywności. Powołał się również na pouczenia organu pierwszej instancji, że zwrotowi podlegają jedynie zasiłki celowe przyznane za ten okres, za który przyznano by mu świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co nie ma miejsca w sprawie, gdyż w miesiącu maju 2004 r. nie otrzymał żadnego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegał uwzględnieniu.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej.

Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a., uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania oraz ewentualnego zwrotu reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) oraz stosowane odpowiednio na podstawie art. 14 tej ustawy przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Natomiast z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 K.p.a. wynika, iż organ prowadzący postępowanie obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest rozstrzygnięcie odmawiające przyznania skarżącemu pomocy społecznej w formie "odstąpienia od żądania zwrotu zasiłku celowego w wysokości 400,- zł.", przy czym w uzasadnieniu decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] przyznającej ten zasiłek znalazł się zapis o treści: "Spłata zasiłku zwrotnego nastąpi z chwilą otrzymania świadczeń rentowych z ZUS." (cytat).

Bezspornym jest fakt przyznania wskazanej pomocy pod warunkiem jej zwrotu i przeznaczenia na częściowe pokrycie zadłużenia czynszowego. Wyjątkowy charakter udzielonej skarżącemu pomocy wymaga jednak szczególnej staranności przy dokładnym wyjaśnieniu przesłanek stanowiących podstawę do żądania zwrotu jej części lub całości.

Nie ulega wątpliwości, że warunek jej zwrotu został wprost określony w uzasadnieniu wspomnianej decyzji z dnia [...] i do niego powinny odnieść się w pierwszej kolejności organy administracji orzekające w rozpoznawanej sprawie.

Tymczasem nawet organ odwoławczy ograniczył swoje działanie wyłącznie do kontroli zasadności argumentów podniesionych w decyzji pierwszoinstancyjnej, dokonując jednak prawidłowych rozważań w zakresie obowiązywania przepisów ustawy o pomocy społecznej, w szczególności jej art. 104 ust. 4 i art. 107 ust. 5.

Z treści samego tylko wniosku skarżącego z dnia [...] wynika, iż w okresie objętym wskazaną pomocą nie pobierał on świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ale zostało mu ono przyznane dopiero od miesiąca września 2006 r. W związku z powyższym istotną sprawą stało się jednoznaczne ustalenie i ocenienie, czy w dacie wydania decyzji z dnia [...] była już wszczęta jakakolwiek procedura przed organem ubezpieczeń społecznych, która mogłaby stanowić podstawę zapisu dokonanego w uzasadnieniu tej decyzji. Związanie nim może mieć miejsce tylko wówczas, gdy już w okresie jej wydania skarżący zostałby objęty świadczeniem rentowym lub jakimkolwiek wyrównaniem. Okoliczność ta nie została w żaden sposób wyjaśniona. Zatem dokonana przez organy orzekające obu instancji analiza sytuacji skarżącego nie jest kompletna i nie wyjaśnia, od kiedy i w jakiej wysokości skarżący posiada środki finansowe umożliwiające spłatę przyznanego mu zasiłku celowego oraz z jaką datą zostały mu one wypłacone. Żaden z orzekających w sprawie organów pomocy społecznej nie ustosunkował się do tej kwestii, chociaż skarżący zarówno we wniosku, jak i w odwołaniu oraz w skardze podniósł zarzut, że w miesiącu maju 2004 r. nie otrzymał żadnego świadczenia, a zgodnie z udzielonym mu pouczeniem tylko otrzymanie tych świadczeń mogło stanowić podstawę żądania zwrotu przyznanego mu w miesiącu maju 2004 r. zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie zadłużenia czynszowego. Również akta postępowania administracyjnego nie zawierają materiału, który pozwoliłyby na dokonanie ustaleń w powołanym zakresie.

Zauważyć przyjdzie, że w dniu wydania decyzji organ pierwszej instancji dysponował przekazem pocztowym o przesłaniu skarżącemu świadczenia z ZUS-u za miesiąc listopad 2007 r. oraz zaświadczeniem ZUS-u w S. Inspektorat w Z. z dnia [...] (k- 61 akt administracyjnych), informującym o pobieraniu przez skarżącego renty z tytułu niezdolności do pracy za miesiąc listopad 2008 r. w wysokości netto 501,28 -zł. Bez wątpienia skarżący związany jest treścią decyzji z dnia [...] jednakże trudno zaakceptować braku wiążących ustaleń organów pomocy społecznej, co do kwestii terminu potencjalnego zwrotu przyznanego skarżącemu zasiłku celowego bez powiązania go z terminem uzyskania przez niego świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zauważyć przy tym należy, że przesłanki uzasadniające odmowę przyznania wnioskowanej przez skarżącego pomocy muszą mieć charakter konkretny a nie abstrakcyjny. Wydanie decyzji powinno poprzedzić postępowanie wyjaśniające dotyczące również aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej skarżącego, jako osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważenie możliwości zastosowania w sprawie art. 104 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej.

Wymaga podkreślenia, iż stosownie do art. 7 pkt 5 i 6 ustawy o pomocy społecznej, pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu niepełnosprawności oraz długotrwałej lub ciężkiej choroby. Nadto, zgodnie z treścią art. 100 ustawy o pomocy społecznej w prowadzonym postępowaniu należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych.

Z analizy akt administracyjnych dokonanej przez Sąd wynika, że organ odwoławczy sam nie poczynił stosownych ustaleń faktycznych w powołanym powyżej zakresie oraz nie dokonał ich oceny, chociaż z zasady ogólnej wyrażonej w art. 7 K.p.a. wynika, że wydając rozstrzygnięcie (zwłaszcza niekorzystne dla strony) obowiązany jest odnieść się do podnoszonych przez nią zarzutów odwołania.

Zdaniem Sądu, nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i brak jakiegokolwiek odniesienia się do wskazanego "warunku" zwrotu udzielonej skarżącemu pomocy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] skutkować musi ich wyeliminowaniem z obrotu prawnego na podstawie art. 135 p.p.s.a.

Przyjmuje się bowiem, że uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2432/05, Lex nr 185201).

W tym miejscu zauważyć przyjdzie, że na konieczność obszernego i szczegółowego uzasadniania decyzji uznaniowych wielokrotnie zwraca uwagę judykatura. Ze względu na pozostawioną organowi administracyjnemu swobodę wyboru rozstrzygnięcia, uzasadniając swoją decyzję w niniejszej sprawie organ powinien wskazywać na konkretne, zindywidualizowane przesłanki rozstrzygnięcia, nie poprzestając na przesłankach ogólnych oraz rozważyć zastosowanie w niej art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (o co wnioskował sam skarżący) oraz wykazanie zmiany w jego sytuacji dochodowej.

W kwestii wynikającego z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej obowiązku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej wskazać jeszcze trzeba, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (lub korzystającej z niej) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystania z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji, pomagających osobie lub rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Obowiązek współdziałania przedstawia się różnie w zależności od formy pomocy. Niektóre świadczenia charakteryzuje opiekuńczość, inne bez zaangażowania ich adresata nie mają racji bytu. Brak tego współdziałania jako przesłanka odmowy przyznania wsparcia z pomocy społecznej winien być zatem wykazany i uargumentowany w sposób niewątpliwy. Powinność współdziałania wyznacza bowiem określone obowiązki nie tylko dla świadczeniobiorcy, choć dla niego przede wszystkim, ale i dla pracownika socjalnego. Aktywności obydwu wymienionych stron, a nie tylko wnioskodawcy, wymaga już samo opracowanie planu współdziałania (vide I. Sierpowska "Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz", Wydawnictwo ABC 2007, tezy do art. 4 i 11). W orzecznictwie wskazuje się, że nawet, gdy brak współdziałania jest ewidentny, to za przyznaniem pomocy społecznej mogą przemawiać jej cele. Brak możliwości przyznania pomocy musi być wykazany, nie może być to gołosłowny argument, mający uzasadniać niechęć udzielenia pomocy z uwagi na trudności występujące w relacjach z osobą jej potrzebującą. Dlatego z dużą ostrożnością należy oceniać brak efektywnej współpracy z niektórymi świadczeniobiorcami (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 grudnia 2008 r., sygn. akt III SA/Kr 492/08, publ. http//:orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji ustali prawidłowo i rzetelnie stan faktyczny sprawy oraz dokona oceny całokształtu zebranego w niej materiału dowodowego, celem wykazania czy złożony przez skarżącego wniosek jest zasadny z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd rozważań faktycznych i prawnych. Wyjaśnienie zasygnalizowanych w sprawie problemów powinno mieć oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, jak również znaleźć się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, które ma jednoznacznie wskazać, na których faktach oparł się organ oraz określić ich wpływ na sytuację skarżącego.

Zważywszy na powyższe uchybienia, wobec naruszenia art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji Sąd, na podstawie art. 152 p.p.s.a., odstąpił od wstrzymania jej wykonania.