Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 834/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 4b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi V. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...], Burmistrz [...] orzekł:

1. o uznaniu zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz dodatku na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła, przyznanego na A. G., wypłaconego za okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r. za świadczenie nienależnie pobrane,

2. o konieczności zwrotu kwoty nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego w łącznej wysokości 1240,00 zł za okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r.

3. o konieczności zwrotu kwoty nienależnie pobranego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100 zł za wrzesień 2020 r.

4. o konieczności zwrotu kwoty nienależnie pobranego dodatku na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła w łącznej wysokości 678,00 zł za okres od 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r.

5. o konieczności zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 2018,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi zgodnie ze schematem zawartym w pkt 6

6. o konieczności zwrotu odsetek ustawowych za opóźnienie, liczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia zapłaty zgodnie z przedstawionym schematem

Stwierdził jednocześnie, że "należność należy uiścić z chwilą uprawomocnienia się niniejszej decyzji, tj. 14 dni od odbioru decyzji".

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzją z [...] października 2019 r. nr [...], zmienioną decyzją z [...] lutego 2021 r., nr [...], przyznano V. G. (skarżącej) zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz dodatkiem na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła jej dziecka, na okres zasiłkowy 2019/2020. W dniu 30 listopada 2020 r. skarżąca poinformowała organ o uzyskaniu dochodu 8582,68 zł w wyniku rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej od dnia 4 listopada 2019 r. Przytoczywszy treść art. 5 ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej "u.ś.r.") wskazał, że zgodnie z ww. przepisem dochód skarżącej został uwzględniony za grudzień 2019 r. Dalej stwierdził, że dochód rodziny skarżącej za rok 2018 r. wyniósł 3126,59 zł miesięcznie, z czego kwota 2448,65 zł stanowi dochód utracony. Po ponownej weryfikacji ustalono, że dochód na osobę wyniósł 2315,16 zł, co wynika z wyliczenia: [(3126,59 zł – 2448,65 zł)+8582,68 zł, tj. kwota dochodu uzyskanego przez skarżącą] : 4 osoby w rodzinie. Organ stwierdził, że kwota dochodu uzyskanego na osobę w rodzinie przekracza kryterium określone w art. 5 ust. 1 u.ś.r., tj. 674,00 zł. Organ wskazał też, że w przypadku skarżącej nie można zastosować art. 5 ust. 3 u.ś.r., albowiem różnica pomiędzy łączną kwotą uzyskanych zasiłków wraz z dodatkami (226,50 zł), a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny (6564,62 zł) daje wynik ujemny. Przytoczywszy treść art. 24 ust. 7, art. 30 ust. 2 pkt 1 i art. 30 ust. 8 u.ś.r. organ stwierdził, że z powodu niepowiadomienia o okoliczności uzyskania dochodu w grudniu 2019 r. wypłacone świadczenia w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r. uznać należy za pobrane nienależnie, a więc podlegające zwrotowi wraz odsetkami za opóźnienie.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że organ zastosował błędne wyliczenia uzyskanego dochodu rodziny za 2019 r. Zgodnie z deklaracją PIT-36 za rok 2019 jej dochód brutto wyniósł 23463,02 zł, co na osobę w rodzinie netto daje w tym roku kwotę 469,41 zł. Wskazała, że nie wiadomo skąd w wyliczeniach organu pojawiły się kwoty miesięcznego dochodu rodziny w kwocie 9260,62 zł, ani też dlaczego do wyliczeń uwzględniono kwoty za rok 2018, skoro okres wypłaconych zasiłków obejmował okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r. Skarżąca zażądała nadto przedstawienia dokumentacji, na podstawie której organ wyliczył przedmiotowe kwoty, podnosząc, że z uwagi na pandemię nie mogła wziąć czynnego udziału w postępowaniu.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego oraz treści art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 3 pkt 23 lit. c i pkt 24 lit. c oraz art. 5 ust. 4-4b u.ś.r. organ odwoławczy stwierdził, że dochód rodziny na okres zasiłkowy 2019/2020 prawidłowo ustalono na podstawie dochodu osiągniętego w roku 2018 r., z uwzględnieniem późniejszego uzyskania dochodu.

Wskazał za organem I instancji, że obliczając dochód należało uwzględnić dochód rodziny osiągnięty w 2018 r. w kwocie miesięcznej 677,94 zł oraz dochód uzyskany przez skarżącą za grudzień 2019 r. w wysokości 8582,68 zł, co w sumie dało dochód miesięczny 9260,62 zł, w przeliczeniu na osobę – 2315,16 zł. Oznacza to, że w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r. skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczeń rodzinnych pobranych w łącznej kwocie 2018,00 zł. Organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności umożliwiające zastosowanie wobec skarżącej art. 5 ust. 3-3b u.ś.r. Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego udziału skarżącej w postępowaniu organ odwoławczy stwierdził, że została ona prawidłowo poinformowana o możliwości czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, przy czym organ przyjmował petentów z zachowaniem obostrzeń sanitarnych, o czym również skarżąca została powiadomiona.

V. G. w skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy analogicznie jak w odwołaniu zarzuciła, że MOPS w B. zastosował błędne wyliczenia dochodu rodziny uzyskanego za rok 2019. Podkreśliła, że zgodnie z deklaracją PIT-36 za rok 2019, jej dochód wyniósł brutto 23.463,02 zł, co daje miesięczny dochód 4-osobowej rodziny w wysokości 1955,25 zł brutto a na osobę 488,81 zł. Zaś kwota netto dochodu za rok 2019 wynosi 22.531,46 zł co daje miesięczny dochód 4- osobowej rodziny w wysokości 1877,62 zł a na osobę 469,41 zł. Stanem faktycznym dochodu przedsiębiorcy jest bowiem bilans roczny. Skarżąca zakwestionowała interpretacje MOPS przepisów związanych z wyliczeniem stanu faktycznego uzyskanego dochodu w roku 2019, opartych jedynie na dochodzie z jednego miesiąca, który tak faktycznie jest dochodem z finalizacji kontraktów zawartych w biznesplanie dotyczącym rozpoczęcia działalności i nie ma odzwierciedlenia w przyszłych przychodach firmy. Organ dysponował rozliczeniem PIT 36 za rok 2019, który jest dokumentem cyfrowo poświadczonym i najbardziej urealniającym uzyskane dochody w roku 2019 r. Przyjęte przez organ wartości nie są odzwierciedleniem rzeczywistych średniomiesięcznych dochodów rodziny uzyskanych w roku 2019.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów tj. § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105 poz. 881 ze zm.), zgodnie z którym w przypadku utraty przez członka rodziny dochodu, od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu. Z kolei według przepisu § 18 - w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny (tym samy odzwierciedleniem jest analogiczna czynność wyrażona w § 17 ust. 1, która wyraża, że należy zastosować przeciętny miesięczny dochód w roku).

Powołując się na treść art. 3 ust. 1 pkt a i art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych strona wskazała, że dochód za rok 2019 wynika z dokumentów dostarczonych 30 listopada 2020 r., w tym pominiętym w wyliczeniach MOPS PIT 36 za rok 2019 zaświadczonego certyfikowanym podpisem cyfrowym. Z dokumentu tego wynika, że skarżąca osiągnęła w 2019 r. dochód, pomniejszony zgodnie z § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach oświadczenia rodzinne o podatek należny, składki na ubezpieczenia społeczne oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne we wskazanej wyżej wysokości.

Skarżąca zakwestionowała także stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażone w decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. kwestionując realizację zasady czynnego udziału w postępowaniu, która miałaby się sprowadzać wyłącznie do prób odwiedzenia placówki MOPS w dobie pandemii i utrudnionego dostępu, przy zabarykadowanym urzędzie, przewlekłych kolejkach w placówce, która wprowadziła politykę zamkniętych drzwi i załatwiania petentów przez wewnętrzny telefon, kwarantannę dokumentacji papierowej, a tym samym brak bezpośredniego - fizycznego - dostępu do dokumentacji, przy wizycie w placówce. Skarżąca wielokrotnie spotkała się z sytuacją, gdy petenci urzędu są obsługiwani przez szparę w uchylonych drzwiach, a wszelka dokumentacja jest pozostawiana w zewnętrznej skrzynce. Tak więc trudno tu dojść do zgodnych stwierdzeń, iż strona będąca profesjonalistą i działając urzędowo, dokonała wszelkiej staranności by umożliwić stronie skarżącej dostęp do pełnej dokumentacji w sprawie, ograniczając się jedynie do przesyłania drogą pocztową informacji o wszczęciu postępowania czy wydania decyzji. Skarżąca nie miała możliwości zapoznania się z pełną posiadaną dokumentacją w tej sprawie, która powinna być dołączona jako dokumentacja dowodowa. Nie opisano również w trakcie postępowania, z jakiej dokumentacji dowodowej w danym etapie korzystano. Podano jedynie kwoty. Zatem ciężko stwierdzić, iż jest to prawidłowe podejście w myśl onus probandi - ciężar dowodu, zgodnie z art. 6 KC.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), w tym jej art. 134 w zw. z art. 145 § 1, wykazała, że zachodzą podstawy do uwzględnienia skargi, mimo tego, że jej zarzuty i argumentacja w dominującym zakresie są niezasadne.

W sprawie niniejszej powodem rozstrzygnięcia o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami) pobranych przez skarżącą w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r., a także o obowiązku ich zwrotu, było ustalenie przez organy, że świadczenia to zostały skarżącej wypłacone mimo uzyskania przez nią dochodu w wysokości powodującej ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Przy czym jako osoba pobierająca świadczenia rodzinne, na podstawie decyzji Burmistrza [...] z [...] października 2019 r., skarżąca nie poinformowała organu o uzyskiwaniu już od listopada 2019 r. dochodu z tytułu podjętej działalności gospodarczej.

Organy stwierdziły, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej przedłożonym organowi I instancji dnia 30 listopada 2020 r. osiągnęła ona w grudniu 2019 r. dochód w wysokości 8582,68 zł z tytułu rozpoczęcia działalności gospodarczej. Powyższe spowodowało, jak wskazały organy, wzrost dochodu na osobę w rodzinie skarżącej powyżej kryterium uprawniającego do uzyskania przyznanych świadczeń rodzinnych, w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r., tj. od miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskano dochód.

W ocenie Sądu przyjęte przez organy obu instancji wartości służące ustaleniu, czy kryterium dochodowe w istocie zostało przekroczone, nie zostały poparte w decyzjach (ich uzasadnieniach) odniesieniem do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a co za tym idzie przedwczesne jest zasadnicze dla sprawy stanowisko, że świadczenia rodzinne wypłacone w postaci zasiłku rodzinnego wraz z odsetkami w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r. pobrane zostały przez skarżącą nienależnie. Z decyzji obu instancji nie wynika, skąd wywiedziono konkretnie powołane w nich wartości. Przede wszystkim chodzi o kwotę dochodu uzyskanego przez skarżącą, ustaloną w toku weryfikacji przesłanek do uzyskania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, jak również przyjętą jako wysokość dochodu uzyskanego w miesiącu grudniu 2019 r.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zamknięty katalog przypadków, które ustawodawca uważa za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne określono w ust. 2 art. 30, w tym (pkt 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Do okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia pieniężnego, bo o takiej konsekwencji rozstrzygnęły w niniejszej sprawie organy obu instancji, zaliczyć należy niewątpliwie zmianę sytuacji rodzinnej lub dochodowej beneficjenta.

Jak wynika z treści wniosku skarżącej z 11 października 2019 r., na podstawie którego przyznano skarżącej świadczenie uznane następnie za nienależnie pobrane, skarżąca została pouczona o tym, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego, w tym m.in. uzyskania dochodu, wnioskodawca jest obowiązany niezwłocznie powiadomić właściwy organ, co z kolei może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ze wszystkimi tego konsekwencjami. Spełniony został zatem warunek pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia w sytuacji zaistnienia okoliczności zmiany dochodu na rodzinę beneficjenta.

Niesporna w sprawie pozostaje okoliczność, że skarżąca w listopadzie 2019 r. podjęła działalność gospodarczą (wpis do ewidencji 4.11.2019 r. k. 18 akta administracyjnych), z której od tego też miesiąca uzyskiwała dochód.

Z uwagi na istotę niniejszej sprawy przywołać w tym miejscu należy za art. 5 ust 1 u.ś.r., że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł. W niniejszej sprawie organy obu instancji ustalając powtórnie sytuację dochodową rodziny skarżącej po przyznaniu jej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, jako okoliczność aktualizującą obowiązek weryfikacji dochodów na osobę w rodzinie skarżącej powołały dostarczenie do organu I instancji (w dniu 30 listopada 2020 r.) informacji o uzyskaniu dochodu – rozliczenie za okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. (k. 19 akt adm.). Z akt sprawy ani uzasadnień decyzji organów administracji nie wynika w jaki sposób weszły w posiadanie tej informacji, czy strona zgłosiła ten fakt, czy też może składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na nowy okres zasiłkowy strona przedłożyła dokumenty wykazujące dochód uzyskiwany w 2019 r., na potrzeby odrębnej sprawy. W decyzjach obu instancji wskazano, że dochód osiągnięty w grudniu 2019 r. wyniósł 8582,68 zł. Taką też kwotę doliczyły do dochodu rodziny skarżącej ustalonego na podstawie dokumentów uwzględnionych przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami (różnica dochodu za rok 2018 r. w kwocie 3126,59 i dochodu utraconego w kwocie 2448,65 zł) . Miesięczny dochód rodziny skarżącej wyniósł zatem według organów 9260,62 zł, co na osobę w rodzinie czyniło 2315,16 zł i co stanowiło o przekroczeniu wskazanego kryterium dochodowego.

Ustalenie, że w sprawie zachodzi sytuacja, w której wypłacone świadczenie uznać należy za nienależnie pobrane przez beneficjenta z uwagi na zmianę jego sytuacji dochodowej (jego rodziny) jest uzależnione od precyzyjnego i niebudzącego wątpliwości wykazania, czy i w jaki sposób zmieniła się ta sytuacja dochodowa. Stanowi to zasadniczą okoliczność faktyczną warunkującą w ogóle rozstrzyganie sprawy na podstawie art. 30 u.ś.r. Powyższe ma tym bardziej istotne znaczenie ze względu na doniosłość uznania wypłaconego świadczenia rodzinnego za świadczenie pobrane nienależnie związaną z dotkliwymi konsekwencjami dla beneficjenta i to bez względu na to, jaka kwota zostanie uznana za nienależnie pobrana. Oczywistością jest, że świadczenie pomocowe wypłacane jest osobom potrzebującym, dla których zwrot nienależnie pobranego świadczenia będzie stanowić istotną ingerencję w rodzinny budżet. Nie wyłącza to jednak obowiązku zwrotu świadczeń rodzinnych pobranych ze środków publicznych - nienależnie.

Nie powinno budzić w związku z tym również wątpliwości, że ustalenia organu dokonywane w tym zakresie winny znajdywać wyczerpujące odzwierciedlenie w uzasadnieniu podejmowanego rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego, zwłaszcza, że skutki wynikające dla adresata tej strony są negatywne i dolegliwe. Wyjaśnienia organu w tym zakresie winny być klarowne i spójne, poddające się weryfikacji w oparciu o zgromadzony w aktach materiał dowodowy. Wskazywać winny okoliczności powodujące konieczność weryfikacji dochodu rodziny beneficjenta, podstawę przyjętych obliczeń (kwot pieniężnych) oraz wyjaśnienie wpływu wyniku dokonanych obliczeń na sytuację materialnoprawną adresata decyzji, w tym przedstawienie wykładni przepisów prawa materialnego, które sytuację tę regulują. Decyzja o uznaniu danych świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i obligująca adresata do ich zwrotu, zawierająca wyjaśnienie motywów rozstrzygnięcia dokonane w zgodzie z powyższymi uwagami, wypełniać będzie dyspozycję art. 107 § 3 k.p.a. W myśl tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Dodatkowo wobec treści uzasadnienia skarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego podkreślenia wymaga, że wyrażona w art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wymaga, aby sprawa administracyjna była rozpatrzona w dwóch instancjach, co oznacza, że przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej. Zasada dwuinstancyjności powoduje, że każdy z organów (najpierw pierwszej, a potem drugiej instancji) przeprowadza postępowanie merytoryczne tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. W odwoławczym postępowaniu administracyjnym nie mamy zatem do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu pierwszej instancji, lecz prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę co do jej istoty.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem powyższej zasady, jak również innych przepisów procedury administracyjnej (art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 12, art. 77 § 1, art. 80, w zw. z art. 138 i art. 107 § 3 k.p.a.), co czyni ją przedwczesną, niejasną w zakresie zasadniczych okoliczności rozpoznawanej sprawy. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji potwierdza zasadność zarzutów skargi w tej części, w której odnoszą się one do braku możliwości niebudzącego wątpliwości odczytania, jaki materiał dowodowy stanowił podstawę przy obliczaniu przez organ odwoławczy osiągniętego przez skarżącą i jej rodzinę dochodu stanowiącego podstawę zastosowania w tej sprawie przepisów materialnoprawnych odnoszących się do ustalenia nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych wypłaconych za okres od 1 stycznia co 31 października 2020 r. W rozpoznawanym przypadku organ odwoławczy nie rozpoznał w całokształcie sprawy administracyjnej powtórnie, jak również nie wyjaśnił stronie adekwatnie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a. i zarzutów odwołania, stanu faktycznego i prawnego tej sprawy. Organ odwoławczy ograniczył się do przytoczenia treści przepisów prawa materialnego oraz prostego powielenia twierdzeń organu I instancji w zakresie przede wszystkim dochodu skarżącej za grudzień 2019 r., niewyjaśniając sposobu i dokumentów na podstawie, których ustalił ten dochód. W związku z powyższym zaskarżona decyzja winna zostać uchylona a sprawa przekazana organowi odwoławczemu celem ponownego jej rozpoznania, zgodnie z zasadą z art. 15 k.p.a.

Istotne w okolicznościach rozpoznawanej sprawy pozostaje, że strona już w odwołaniu wyrażała stanowisko co do tego, ze podstawę ustalenia dochodu za 2019 r. winien stanowić PIT-36 za ten rok i przedstawiła własne wyliczenie dochodu 4-osobowej rodziny w 2019 r.. Zarzucała, że z decyzji organu I instancji nie wynika na podstawie jakich dowodów i w jaki sposób organ ustalił dochód rodziny i dochód na osobę w rodzinie w 2019 r., brak możliwości czynnego udziału w postępowaniu i zapoznania się z całokształtem materiału dowodowego, wnosząc jednoznacznie i przedstawienie szczegółowej dokumentacji dowodowej, wszelkich zastosowanych wyliczeń.

Taka treść zarzutów odwołania winna skutkować szczegółowym odniesieniem się do tych spornych kwestii w kontekście indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy w uzasadnieniu faktyczny i prawnym decyzji organu II instancji. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych sprawy nie jest obszerny, jest to zaledwie kilka kart, zatem nie było przeszkód, aby organ odwoławczy, utrzymując w mocy w całości decyzję organu I instancji konkretnie wskazał dowody, na podstawie których dokonał własnych ustaleń co do wysokości dochodu członków rodziny w 2018r., dochodu utraconego oraz dochodu uzyskanego przez skarżącą w roku następującym po roku , jak również dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Organ winien wyjaśnić konkretnie źródło istotnych w sprawie ustaleń faktycznych, czy stanowią go dokumenty urzędowe, czy prywatne, przez kogo wytworzone i przedłożone czy też pozyskane z urzędu, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. W przypadku wskazywania wartości kwot np. dochodu nie wynikających wprost z treści dokumentu, winien również przedstawić w uzasadnieniu decyzji przebieg działań matematycznych i dodawanych lub odejmowanych innych składników mających wpływ na sposób ustalania dochodu członka rodziny lub dochodu rodziny.

W tym w zakresie przykładowo można wskazać, że brak jest w aktach administracyjnych sprawy przedłożonych sądowi jakiegokolwiek dokumentu urzędowego, który potwierdzałby wskazaną przez organy administracji publicznej obydwu instancji kwotę "8582,65 zł" jako dochód uzyskany przez skarżącą w grudniu 2019 roku. W aktach na k. 19 znajduje się niepodpisany przez nikogo odnoszący się do V. G. dokument "Rozliczenie za okres od 2019-01-01 do 2019-12-31" (z datą wpływu do MOPS 2020-11-30), który jednak w żadnej rubryce czy w jego treści nie zawiera takiej wartości jako wartości dochodu, w tym za grudzień 2019 r.

Stwierdzić również należy w tym miejscu, że brak przywołania wykładni zastosowanych przepisów jest istotny w kontekście zarzutów odwołania, gdzie skarżąca zakwestionowała prawidłowość decyzji I instancji prezentując konkurencyjny sposób wyliczenia dochodu za rok 2019 w oparciu o deklarację PIT-36 za ten rok. Do powyższego organ w ogóle się nie odniósł. W ocenie Sądu, nie wyjaśniono w sposób wyczerpujący stanu faktycznego niezbędnego dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia, czym naruszono zasady postępowania określone w ww. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powyższe uchybienie związane jest z niedostatecznym udowodnieniem i wyjaśnieniem stronie, że w sprawie zachodzi sytuacja uzyskania dochodu wpływającego na miesięczny dochód rodziny w ten sposób, że spowodowało to przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskiwania świadczeń rodzinnych w trakcie pobierania tych świadczeń.

Niezależnie od powyższego Sąd zważył jednak, że niezasadna i nieaktualna jest zasadnicza argumentacja faktyczna i prawna skargi, odnosząca się do sposobu ustalania dochodu rodziny osoby pobierającej ze środków publicznych świadczenia rodzinne, która tak jak skarżąca osiągnęła dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Zwrócić należy przede wszystkim uwagę, co zdaje się pomijać skarżąca, że ustawodawca odmiennie uregulował pierwotny sposób liczenia dochodu rodziny na etapie ubiegania się o uzyskania świadczeń rodzinnych (zasadniczo dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy), a odmiennie przepisy regulują sposób uwzględniania zmian w sytuacji dochodowej rodziny, następujących po roku bazowym, w tym po przyznaniu już świadczeń rodzinnych. Skarżąca uważa w szczególności, że w niniejszym postępowaniu jej miesięczny dochód osiągnięty za rok 2019 r. obliczany i uwzględniany winien być zgodnie z kwotą wynikającą z deklaracji PIT-36 za ten rok, podzieloną na 12 miesięcy. Nie znajduje to jednak uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa.

Z akt sprawy wynika, że przed wydaniem decyzji Burmistrza [...] z [...] października 2019 r. o przyznaniu V. G. świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2019/2020, ustalając dochód jej rodziny organ uwzględnił dochód członków rodziny zgodnie z art. 3 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli przeciętny miesięczny dochód członków rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (czyli tu w roku 2018).

Niesporna w sprawie pozostaje okoliczność, że skarżąca podjęła działalność gospodarczą w listopadzie 2019 r. (wpis do ewidencji [...].11.2019 r.). Uzyskała zatem dochód, w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. f u.ś.r., po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy 2019/2020.

Wskazać należy w tym miejscu, że ustawowa definicja pojęcia "dochód członka rodziny" określona w art. 3 pkt 2a u.ś.r. zawiera zastrzeżenie odsyłające wprost do art. 5 ust. 4-4c. Przepisy te stanowią:

4. W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

4a. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

4b. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

4c. Przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny, osoba ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy, lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą.

Tak więc do pojęcia "uzyskania dochodu" odnoszą się ust. 4 i 4b, z czego pierwszy wyłącznie do uzyskania dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a ust. 4b do uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Ten przepis, jak zasadnie wskazały organy, ma zatem zastosowanie przy wyliczeniu dochodu rodziny skarżącej z uwzględnieniem dochodu uzyskanego z działalności gospodarczej podjętej w listopadzie 2019 r.

Należy podkreślić, że przepis ten jest precyzyjny i jednoznacznie wskazuje jak wyliczyć dochód uzyskany po roku bazowym. Wynika z niego po pierwsze, że należy ustalić który miesiąc był pierwszym miesiącem uzyskania dochodu po roku bazowym, po drugie należy ustalić dochód uzyskany w miesiącu następującym po pierwszym miesiącu uzyskania dochodu (na podstawie wysokości tego dochodu ustalany będzie dochód uzyskany), a po trzecie – należy ustalić czy spełniony jest warunek kontynuacji uzyskiwania dochodu, tzn. czy "nowy" dochód jest uzyskiwany także w okresie na jaki ustalane bądź weryfikowane jest prawo do świadczeń. W przypadku świadczenia jednorazowego ten ostatni warunek należy rozumieć jako konieczność ustalenia kontynuacji uzyskiwania "nowego" dochodu także w miesiącu, w którym organ wydaje decyzję ustalającą prawo do świadczenia (por. wyrok w sprawie I OSK 3909/18).

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy niniejszej wskazać należy na dwie istotne okoliczności: pierwszą świadczącą o niepełności ustaleń organów, tj. niewyjaśnienie w sposób niebudzący wątpliwości który miesiąc uzyskania dochodu przez skarżącego był pierwszym miesiącem uzyskania "nowego" dochodu oraz drugą świadczącą z kolei o nietrafności zarzutów skargi o sposobie wyliczania dochodu uzyskanego – jako średniego z roku 2019 a nie z konkretnego miesiąca.

Skarżąca rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej 4 listopada 2019 r., to organ musi ustalić czy już w tym miesiącu uzyskała z tego tytułu dochód (w rozumieniu art. 3), a następnie ustalić wysokość dochodu uzyskanego w miesiącu kolejnym. Przedwczesne a tym samym nieprawidłowe było przyjęcie przez organy a priori, iż rozpoczynając prowadzenie działalności gospodarczej w listopadzie 2019 r. już w tym miesiącu uzyskała ona dochód. W konsekwencji przedwcześnie organy przyjęły, że pierwszym miesiącem po miesiącu uzyskania dochodu powinien być grudzień 2019 r. W tym zakresie wyjaśnienia i ustalenia organów wykazują braki naruszające zasady prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sposób mogący mieć istotne znaczenie dla wyniku końcowego sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w myśl których obowiązek całościowego wyjaśnienia i rozpoznania sprawy spoczywa na organach, które mogą przyjąć określoną okoliczność za udowodnioną wyłącznie na podstawie całokształtu wszechstronnie zebranego materiału dowodowego.

Jak wskazał NSA w wyroku z 23 stycznia 2019 r. w sprawie sygn. I OSK 668/17, nie każde rozpoczęcie działalności gospodarczej przynosi uzyskanie dochodu już w pierwszym miesiącu tej działalności. Uzyskanie dochodu nie zawsze jest więc równoznaczne z rozpoczęciem działalności gospodarczej. Ta okoliczność musi być udowodniona w sposób niepozostawiający wątpliwości (verba legis art. 3 pkt 24 lit. "f" u.ś.r.). Tymczasem w aktach znajduje się wyłącznie informacja o rozpoczęciu przez skarżącą działalności gospodarczej z dniem 4 listopada 2019 r. i opisany wyżej niepodpisany dokument wskazujący na uzyskiwanie dochodu w listopadzie oraz grudniu 2019 r., nie pozwala to na ustalenie ponad wszelką wątpliwość, który z tych dwóch miesięcy był pierwszym miesiącem uzyskania dochodu, a w konsekwencji który z nich (bądź dopiero styczeń 2020 r., jeśli np. w listopadzie 2019 nie uzyskano dochodu), powinien być kluczowy dla ustalenia dochodu uzyskanego wedle regulacji art. 5 ust. 4b u.ś.r.

Natomiast organy obydwu instancji bez naruszenia prawa przyjęły regułę wyliczania dochodu uzyskanego na podstawie miesięcznej wielkości tego dochodu a nie wysokości średniej (przeciętnej), o co wnosi skarżąca. W tym zakresie sąd podziela stanowisko sformułowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 31 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 1996/18. NSA wskazał, że przepis art. 5 ust. 4b u.ś.r. został dodany do u.ś.r. przez art. 1 pkt 2 lit. "b" ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 205, poz. 1212) z dniem 1 stycznia 2012 r. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (druk sejmowy nr 3897) " zmiana pozwoli na precyzyjne określenie dochodu i przyznanie świadczeń rodzinom, których faktyczny dochód nie przekracza przyjętego w ustawach kryterium dochodowego. Wykazany zostanie dochód faktycznie otrzymywany, a nie dochód zaniżony, co miało miejsce w przypadku osób, które pod koniec roku podjęły dopiero pracę (po podziale ich rocznego dochodu przez liczbę miesięcy w roku wykazywany był dochód znacznie zaniżony względem dochodu faktycznie przez nich miesięcznie otrzymywanego)". Natomiast w wyroku z 22 lutego 2019 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 980/17 NSA przyjął, że sposób liczenia dochodu rodziny w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, zgodnie z którym w sytuacji określonej w art. 5 ust. 4b u.ś.r., uzyskany dochód powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny, jest niezgodny z jednoznaczną i niebudzącą wątpliwości treścią art. 5 ust. 4b u.ś.r. Stosowanie normy prawnej wynikającej z art. 5 ust. 4b u.ś.r. powoduje, że prawo do świadczeń rodzinnych ustalane jest na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie pobierania świadczeń a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim (także w wyroku z 4 lipca 2013 r. sygn. I OSK 2373/12, wyrok WSA w Białymstoku z 22 kwietnia 2021 r., sygn. II SA/Bk 227/21).

Zdaniem sądu w sprawie niniejszej, konieczność obliczenia dochodu z roku bazowego jako przeciętnego a dochodu uzyskanego po roku bazowym jako miesięcznego wynika jednoznacznie z brzmienia przepisu art. 3 pkt 2a u.ś.r. W przepisie tym mowa jest o dochodzie członka rodziny jako "przeciętnym miesięcznym dochodzie członka rodziny osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy", ale przepis zastrzega stosowanie art. 5 ust. 4-4c u.ś.r., zaś w art. 5 ust. 4b nie ma mowy o dochodzie przeciętnym ale o dochodzie uzyskanym w konkretnym miesiącu. Dlatego argumenty skarżącej wnioskującej o wyliczenie dochodu uzyskanego jako przeciętnego nie mogły zostać uwzględnione.

Kwestia zaś składników wynagrodzenia odliczanych od przychodu i prowadzących do ustalenia dochodu uregulowana została w art. 3 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., zgodnie z którym jeśli w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tylko tak wskazane składniki wynagrodzenia organy mogły zatem odliczyć ustalając dochód i w tym zakresie argumenty skarżącego również nie zasługują na uwzględnienie.

Oczywiście jak już wskazano w treści art. 5 ust. 4b u.ś.r. ustawodawca zastrzegł, że "dodania" dokonuje się, jeżeli dochód "uzyskany" jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Warunkiem zastosowania tego przepisu jest zatem warunek tożsamości (przedmiotowej) dochodu "uzyskanego" z dochodem uzyskiwanym nadal w trakcie okresu na który (w okolicznościach tej sprawy) weryfikowane jest prawo do świadczenia rodzinnego.

Z powyższym koreluje treść § 5 pkt 3 lit. c obowiązującego aktualnie (w dacie przyznania stronie świadczeń rodzinnych oraz orzekania w przedmiocie nienależnego ich pobrania) rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466), zgodnie z którym przy ustalaniu prawa do zasiłku uwzględnia się – w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy - dokument, w tym oświadczenie, określające datę uzyskania dochodu oraz wysokość i rodzaj dochodu uzyskanego przez członka rodziny za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu.

Zauważyć należy, że skarżąca na poparcie swojego stanowiska powołuje w skardze przepisy nieobowiązującego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881) – uchylonego z dniem 1 stycznia 2012 r. Samo zaś stanowisko skarżącej odnosi się do argumentów wywodzonych w innym stanie prawnym, i stało się bezzasadne wraz z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. art. 5 ust. 4b u.ś.r. (art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - Dz.U. nr 205, poz. 1212).

Nie zasłużył też na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący ograniczenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a., w tym przeglądania i wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. W zawiadomieniu z dnia 9 marca 2021 r. (k. 26 akt adm.) zawarto stosowne w tym przedmiocie pouczenia. Ograniczenie działalności urzędów w związku z wprowadzeniem reżimów sanitarnych związanych ze stanem epidemii nie może być oceniane jako ograniczenie praw strony, o których mowa w art. 10 § 1 k.p.a. Zauważyć też należy, że twierdzenia skarżącej są gołosłowne i nie wykazała ani nawet nie uprawdopodobniła ograniczenia jej w tej sprawie uprawnień do zapoznania się z materiałem dowodowym (np. odmowa wglądu do akta). Nadto do odwołania skarżąca mogła dołączyć wszelkie dowody, które jej zdaniem mogłyby mieć wpływ na wynik przedmiotowej sprawy w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i nakazania ich zwrotu.

Ponownie rozpoznając odwołanie Kolegium uwzględni ocenę prawną sądu, uzupełni materiał dowodowy oraz wyda rozstrzygnięcie oparte na jego wszechstronnej ocenie i uzasadnione w sposób wymagany przepisem art. 107 § 3 K.p.a. Zakres postępowania wyjaśniającego ma charakter uzupełniający w rozumieniu art. 136 K.p.a., co wymagało wyeliminowania z obrotu prawnego wyłącznie decyzji zaskarżonej.

Kolegium także rozważy, oceni i wyjaśni zakres oraz treść rozstrzygnięcia wydawanego w trybie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne niniejszej sprawy. W szczególności to, że

- ostateczną decyzją z [...] stycznia 2019 r. Burmistrz [...] przyznał skarżącej świadczenia w formie:

1. zasiłek rodzinny na dziecko A. G., w kwocie 124,00 zł miesięcznie na okres od 2019-11-01,

2. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021, przyznany na A. G. w kwocie 100,00 zł jednorazowo,

3. dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła, w kwocie 113,00 zł miesięcznie, na okres od 2019-11-01 do 2020-06-30,

4. dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła, w kwocie 113,00 zł miesięcznie, na okres od 2020-09-01 do 2020-10-31. Wskazał, jednocześnie, że warunkiem wypłaty świadczenia z pkt 4 jest dołączenie do akt sprawy zaświadczenia ze szkoły w terminie od 1-15 września 2020 r.

- decyzją z [...] lutego 2021 r. ([...]), Burmistrz [...] uchylił decyzję z dnia [...] października 2019 r. "w części dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła na A. G.". Wskazać przyjdzie, że ta decyzja została wydana po upływie okresu zasiłkowego.

Wydaną w niniejszej sprawie decyzją z [...] marca 2021 r. ([...]), Burmistrz [...] orzekł z kolei :

1. o uznaniu zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz dodatku na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła, przyznanego na A. G., wypłaconego za okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r. za świadczenie nienależnie pobrane,

2. o konieczności zwrotu kwoty nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego w łącznej wysokości 1240,00 zł za okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 października 2020 r.

3. o konieczności zwrotu kwoty nienależnie pobranego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 100 zł za wrzesień 2020 r.

4. o konieczności zwrotu kwoty nienależnie pobranego dodatku na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła w łącznej wysokości 678,00 zł za okres od 1 stycznia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r.

5. o konieczności zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 2018,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi zgodnie ze schematem zawartym w pkt 6

6. o konieczności zwrotu odsetek ustawowych za opóźnienie, liczonych od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia zapłaty zgodnie z przedstawionym schematem

Wskazał jednocześnie, że "należność należy uiścić z chwilą uprawomocnienia się niniejszej decyzji, tj. 14 dni od odbioru decyzji".

W tym miejscu, nie przesądzając rozstrzygnięcia organu odwoławczego, należy jednak zwrócić uwagę chociażby na budzące wątpliwości okoliczność, że już w pkt 2-4 decyzji z 19 marca 2021 r. organ I instancji orzekł o konieczności zwrotu opisanych tam nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 2018,00 zł (1240 + 100 + 678), po czym w punkcie 6 decyzji orzeka również o konieczności zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 2018,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi zgodnie ze schematem zawartym w pkt 6. Tym samy wynikać z tego może konieczność zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 4036,00 zł, przy czym od kwoty 2018 z odsetkami.

Uwzględniając treść przepisów art. 30 oraz innych tej ustawy organ odwoławczy winien także odnieść ,się do tego czy przepisy te stanowią podstawę do określania w decyzji wydanej w tym postępowaniu schematu spłaty odsetek ustawowych, jak również wskazać podstawę prawną do orzeczenia w decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i ich zwrocie, że "wymienioną należność należy uiścić z chwilą uprawomocnienia się niniejszej decyzji, tj. 14 dni od odbioru decyzji".

Zaskarżoną decyzją wszakże Kolegium utrzymało w całości w mocy decyzję organu pierwszej instancji, jednakże jakkolwiek nie odniosło się w uzasadnieniu faktycznym ani prawnym swej decyzji do tych istotnych dla strony kwestii, co potwierdza także orzeczenie z naruszeniem art. 15 w zw. z art. 138 k.p.a..

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, że w obowiązującym stanie prawnym takie pojęcia odnoszone do decyzji administracyjnej jak jej "ostateczność" oraz "prawomocność" są ustawowo zdefiniowane. Zgodnie z art. 16 § 1 zdanie pierwsze k.p.a. decyzje od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Z kolei w myśl art. 16 § 3 k.p.a. decyzje ostateczne, których nie można zaskarżyć do sądu, są prawomocne.

Od decyzji wydanej w pierwszej instancji przysługuje zasadniczo stronie odwołanie do właściwego organu odwoławczego, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 127 i art. 129 k.p.a.). Z kolei zgodnie z art. 130 k.p.a., przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie podlega wykonaniu (§ 1), a wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji (§ 2). Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się w przypadkach, gdy: 1) decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności (art. 108); 2) decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy (§ 3). Nadto zgodnie z § 4 decyzja podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, jeżeli jest zgodna z żądaniem wszystkich stron lub jeżeli wszystkie strony zrzekły się prawa do wniesienia odwołania. Zachodzić mogą wyjątki określone w innych przepisach np. w związku z zrzeczeniem się prawa do odwołania ( art. 127a k.p.a.), co jednak nie jest wiadomym w dacie wydawania decyzji pierwszoinstancyjnej, a nadto nie zaistniało w tej sprawie, w której strona w terminie wniosła odwołanie.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II WSA w Bydgoszczy z 15 września 2021 r. wydanego w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), w związku z zarządzeniem Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r.