Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1365/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1, art. 3, ust. 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 25 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 829/18 w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 29 stycznia 2019 r., sygn. II SA/Lu 829/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych, w pkt I stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji w części obejmującej okres od 1 stycznia 2018 r. do 16 lipca 2018 r., w pkt II oddalił skargę w pozostałej części, a w pkt III przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Uzasadniając rozstrzygnięcie zawarte w pkt I wyroku Sąd I instancji stwierdził, że istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w części orzekającej o przyznaniu specjalistycznych usług opiekuńczych w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 16 lipca 2018 r., tj. do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Specjalistyczne usługi opiekuńcze należą do tzw. świadczeń niepieniężnych z pomocy społecznej (art. 36 pkt 2 lit. m ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, dalej: u.p.s.) i mogą być przyznawane tylko na przyszłość. Wobec tego przedmiotowe usługi w zakresie przyznanym wstecz (tj. na okres od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji) nie będą mogły być wykonane ze względu na to, że okres ten minął już przed wydaniem decyzji. Niepieniężny charakter przedmiotowego świadczenia decyduje natomiast o tym, że nie będzie ono mogło zostać również "wyrównane" w okresie późniejszym, jak może mieć to miejsce w przypadku świadczeń pieniężnych. Sąd I instancji ocenił, że zaskarżona decyzja w części obejmującej okres poprzedzający jej wydanie, tj. od 1 stycznia 2018 r. do 16 lipca 2018 r., była niewykonalna od chwili jej wydania i jej niewykonalność w tym zakresie ma charakter trwały, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji we wskazanej części.

Uzasadniając natomiast rozstrzygnięcie zawarte w pkt II wyroku Sąd I instancji stwierdził, że ustalenie w decyzji wymiaru świadczeń nie nastąpiło z naruszeniem prawa. Świadczenie to zostało przyznane w wymiarze 70 godzin miesięcznie, podczas gdy skarżąca domagała się jego przyznania w wymiarze 80 godzin miesięcznie – zgodnie z zaleceniem zawartym w zaświadczeniu lekarskim z dnia 7 grudnia 2017 r. Wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia dla małoletniego syna mógł zostać uwzględniony w oparciu o art. 50 ust. 2 u.p.s. Przyznanie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych na podstawie tego przepisu pozostawione jest uznaniu organu administracji. Dokonując rozstrzygnięć w tym przedmiocie organy administracji oczywiście zobowiązane są wziąć pod uwagę potrzeby beneficjalna specjalistycznych usług opiekuńczych wynikające z jego schorzenia. Organy zobowiązane są jednak jednocześnie kierować się zasadą pomocniczości (subsydiarności), wyrażoną w art. 2 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie spornych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Dodatkowo ośrodek pomocy społecznej, ustalając wymiar specjalistycznych usług opiekuńczych, zmuszony jest uwzględniać wysokość przeznaczonych na wykonywanie tego rodzaju świadczeń środków finansowych – również w przypadku specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Okoliczność, na którą powołuje się skarżąca, że organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z tego rodzaju schorzeniami należy do zadań gminy zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, na które środki zapewnia budżet państwa (art. 18 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 u.p.s.), nie oznacza, że ilość tych środków jest nieograniczona. Także ustalenie miejsca oraz dni, w jakich wykonywane mają być specjalistyczne usługi opiekuńcze, organy ustalają w granicach własnego uznania, uwzględniając realne możliwości ośrodka pomocy społecznej.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że uprawnienia do określonych usług, świadczeń i działań na rzecz dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo wynikają z różnych przepisów, w tym: ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1878), ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1457 ze zm.) oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1510 ze zm.). Ostatnia z tych ustaw oraz wydane na jej podstawie rozporządzenia, określają rodzaje świadczeń gwarantowanych np. z zakresu rehabilitacji leczniczej, świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Wszystkie te unormowania gwarantują świadczenia z tego zakresu, także dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi, dostosowane do ich szczególnych potrzeb i w określonym godzinowym wymiarze w skali roku.

Pomoc społeczna, jako instytucja wspomagająca rodziny w ich trudnej sytuacji, nie może zastępować innych podmiotów, które w pierwszej kolejności są zobowiązane do działań na rzecz osób potrzebujących, może więc tylko dopełniać świadczenia, które prawnie zabezpieczane są przez inne systemy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w unormowaniu § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189 poz. 1598 ze zm., dalej: "r.s.u.o."), w myśl którego zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych następuje w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają oni możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Zatem rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze świadczone na podstawie powyższej ustawy wyprzedzają obowiązek świadczeń z systemu pomocy społecznej.

W sprawie ustalono, że skarżąca podejmuje starania i uzyskuje dla syna świadczenia zarówno z systemu ochrony zdrowia, jak i z systemu oświaty. Ustalono także wymiar tych uzyskanych świadczeń.

Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że organ odwoławczy przyznając świadczenia opiekuńcze w ustalonym decyzją wymiarze nie przekroczył granic uznania. Wydane rozstrzygnięcie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w toku którego organy – zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – należycie oceniły zgromadzone dowody i wzięły pod uwagę wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. Uzasadnienie kontrolowanej decyzji spełnia także wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd I instancji wskazał też, że określenie w decyzji świadczeń jako "odpłatnych" nie uzasadnia uchylenia decyzji, skoro organ odwoławczy kwestie ustalenia odpłatności za przyznane usługi pozostawił do rozstrzygnięcia organowi administracji w drodze odrębnej decyzji, zaś organ ten orzekając w tym zakresie będzie dysponował możliwością zwolnienia skarżącej z odpłatności za usługi w całości albo w części (§ 6 r.s.u.o.). Zawarte w decyzji określenie o odpłatności nie przesądza zatem, że skarżąca będzie musiała ponosić odpłatność za realizację przedmiotowego świadczenia.

Odnosząc się natomiast do dopuszczonych jako dowody pism Wojewody L. z 15 stycznia 2019 r. oraz z 14 grudnia 2018 r., Sad I instancji wyjaśnił, że jako dotyczące polityki wydatkowania środków finansowych na realizację specjalistycznych usług opiekuńczych przez OPS w R., nie mogą być przedmiotem kontroli Sądu. Realizacja takiego wydatkowania zależy od wielu czynników, przede wszystkim od wielkości pozostających do rozdysponowania środków finansowych i ilości złożonych wniosków.

W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła pkt II wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie:

1/ przepisów postępowania: art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozważenia całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pominięcie treści zaświadczenia lekarskiego z 22 listopada 2017 r. wystawionego przez lekarza specjalistę, skutkujące przekroczeniem granic uznania administracyjnego przy określaniu wymiaru i zakresu przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło nieuzasadnionego oddalenia skargi i utrzymania w mocy decyzji niesłusznie ograniczającej świadczenia do dni roboczych, do 70 godzin miesięcznie oraz przyznanie ich do 30 listopada 2018 r., a nie do 31 grudnia 2018 r., zgodnie z zaświadczeniem lekarskim;

2/ przepisów postępowania: art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie przy wydaniu wyroku całokształtu akt sprawy, a zwłaszcza pism L. Urzędu Wojewódzkiego w L. z 14 grudnia 2018 r. oraz z 15 stycznia 2019 r. złożonych przez skarżącą na rozprawie przed sądem w dniu 29 stycznia 2019 r., z których wynika, że OPS w R. w 2018 r. wykazał nadwyżkę środków finansowych przyznanych na realizację specjalistycznych usług opiekuńczych w wysokości 25.800 zł, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia skargi i utrzymania w mocy decyzji bezzasadnie ograniczającej wymiar przyznanych świadczeń;

3/ prawa materialnego: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 2 i 3 u.p.s. przez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się pominięciem treści tych przepisów przy wydawaniu orzeczenia;

4/ prawa materialnego: § 4 ust. 1 oraz § 6 pkt. 1 r.s.u.o. przez ich błędną wykładnię skutkującą niezasadnym przyjęciem, że dopuszczalne było określenie w sentencji zaskarżonej decyzji przyznanych świadczeń jako "odpłatnych".

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że określając wymiar i zakres przyznanych świadczeń organy nie uwzględniły zasad ich przyznawania wynikających z art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. Rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania administracyjnego nie może oznaczać dowolności organu, lecz powinno być przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Sąd I instancji naruszył art. 151 p.p.s.a. przez jego nieuprawnione zastosowanie spowodowane niedostrzeżeniem wad procesowych postępowania administracyjnego, a polegających na naruszeniu przez organ art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Organ administracyjny nie dość wszechstronnie rozważył całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co skutkowało przekroczeniem granic uznania administracyjnego przy określaniu wymiaru i zakresu przyznanych specjalistycznych usług opiekuńczych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia skargi i utrzymania w mocy decyzji bezzasadnie ograniczającej te świadczenia do dni roboczych, do 70 godzin miesięcznie oraz przyznanie ich jedynie do 30 listopada 2018 r., a nie do 31 grudnia 2018 r. – stosownie do zaświadczenia lekarskiego. W szczególności zostały pominięte zalecenia określone w zaświadczeniu lekarskim z 22 listopada 2017 r. wystawionym przez lekarza specjalistę psychiatrę, z których wynika, że ze względu na rodzaj schorzenia oraz sytuację rodzinną konieczne jest zapewnienie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi w wymiarze 80 godzin miesięcznie przez okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r.

Ponadto zostały pominięte inne okoliczności wynikające z zebranego materiału dowodowego, wskazujące na potrzebę przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych we wnioskowanym wymiarze 80 godzin miesięcznie i bez ograniczenia do dni roboczych. Małoletni jest uczniem szkoły podstawowej, mieszka na terenie wiejskim, korzysta z różnych form terapii. Trudno jest zrealizować tylko w dni robocze naukę w szkole, dojazdy do szkoły, terapie prowadzone w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych oraz pozostałe dodatkowe zajęcia świadczone z systemu oświaty i z systemu zdrowia. O ile placówki świadczące usługi z tych dwóch ostatnich systemów są nieczynne w soboty, niedziele i święta, o tyle specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być świadczone w takie dni, kiedy odbywają się imprezy masowe, spotkania lokalnej społeczności, spektakle teatralne. Realizacja specjalistycznych usług opiekuńczych we wszystkie dni tygodnia nie pociąga za sobą wzrostu kosztów lub innych zmian organizacyjnych. Zatem orzeczone ograniczenie ich do dni roboczych nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił przy wydaniu wyroku treści pism L. Urzędu Wojewódzkiego w L. z 14 grudnia 2018 r. oraz z 15 stycznia 2019 r. przez co doszło do naruszenia przepisów postępowania tj. art. 133 § 1 p.p.s.a i 151 p.p.s.a, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia skargi i utrzymania w mocy decyzji bezzasadnie ograniczającej wymiar przyznanych świadczeń. Z w/w pism wynika, że OPS w 2018 r. wykazał nadwyżkę środków finansowych przyznanych na realizację specjalistycznych usług opiekuńczych w wysokości 25.800 zł. Na tej podstawie został zmniejszony plan dotacji jednostki na dalszy okres. Dlatego nie stanowi żadnego uzasadnienia dla ograniczenia wymiaru godzin przyznanych świadczeń argument o dysponowaniu przez OPS ograniczonymi środkami na ten cel, skoro jak wynika z w/w pism, OPS posiadał wystarczającą ilość środków finansowych, nawet w nadmiarze, skoro powstała nadwyżka skutkująca zmniejszeniem planu dotacji na dalszy okres.

Z naruszeniem § 4 oraz § 6 pkt. 1 r.s.u.o. w decyzji określono przyznane świadczenia jako "odpłatne", podczas gdy w przedmiocie odpłatności powinna zostać wydana odrębna decyzja, zwłaszcza, że skarżąca spełnia warunki do zwolnienia jej z ponoszenia odpłatności za przyznane usługi. Specjalistyczne usług opiekuńcze są rodzajem świadczenia z pomocy społecznej. Odpłatność za specjalistyczne usług opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustala ośrodek pomocy społecznej (§ 4 ust. 1 rozporządzenia). W szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba zainteresowana może być zwolniona z odpłatności, zwłaszcza ze względu na konieczność korzystania co najmniej z dwóch rodzajów specjalistycznych usług (§ 6 pkt. 1 rozporządzenia). Syn skarżącej korzysta z dwóch rodzajów specjalistycznych usług zatem już z tego powodu skarżąca spełnia kryteria do zwolnienia jej z odpłatności.

W przekonaniu skarżącej decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest niewykonalna i nieważna z tego powodu, że nie określa rodzaju przyznanych usług i nie wskazuje specjalisty, który te usługi miałby świadczyć. Decyzja wskazuje wyłącznie czynności jakich mają dotyczyć specjalistyczne usługi opiekuńcze, mogą one jednak być wykonywane przez różnych specjalistów. Z tych względów zakres przyznanych w decyzji specjalistycznych usług opiekuńczych powinien być sformułowany w ten sposób, że powinien wymieniać czynności, które w ramach specjalistycznych usług będą wykonywane oraz specjalistów do wykonywania tych czynności. W przeciwnym razie decyzja nie nadaje się do wykonania.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.

Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlegała uwzględnieniu.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 11, 77 § 1 i 80 k.p.a., dotyczący rozważenia materiału dowodowego. Zarzut ten został sprecyzowany i odniesiony do zaświadczenia lekarskiego z 22 listopada 2017 r. Nie jest jednak prawdą, że zaświadczenie to zostało pominięte w postępowaniu. Organ odwoławczy rozważył kwestię aktualności tego zaświadczenia i przyjął, że ze złożonych materiałów wynika potrzeba udzielenia małoletniemu wsparcia przez przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi. W ten sposób organ II instancji nie podzielił stanowiska organu I instancji. Rodzaj przyznanych świadczeń (specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi) odpowiada zaleceniom zaświadczenia lekarskiego, co oznacza, że zostały one właściwie zidentyfikowane. Zarzut niewykonalności decyzji ze względu na niedostateczną precyzję w określeniu rodzaju usług i brak wskazania specjalistów te usługi wykonujących Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za bezpodstawny, składając skargę kasacyjną już po upływie okresu, na jaki świadczenie przyznano, strona nie wykazała, aby nie skorzystała ze świadczeń właśnie z tego powodu. Natomiast wymiar świadczeń, w tym ewentualne udzielanie ich w dni świąteczne, objęte było zakresem uznania organu. W tym zakresie zaświadczenie lekarskie nie miało dla organu pomocy społecznej wiążącego charakteru. Organ odwoławczy określając wymiar i warunki udzielenia świadczenia nie przekroczył granic uznania. W szczególności trafnie odwołał się do zasady subsydiarności świadczeń z pomocy społecznej i uwzględnił materiał dowodowy, wskazujący na korzystanie przez małoletniego z pomocy z innych źródeł. Jej wymiar uzasadnia ustalenie świadczeń z pomocy społecznej w ilości 70 godzin miesięcznie. Precyzyjnie zostało obliczone, że małoletni korzysta z pomocy z innych źródeł w wymiarze 5 godzin tygodniowo, co daje szacunkowo 20 godziny miesięcznie. Ustalony wymiar miesięczny usług z pomocy społecznej nie narusza wobec powyższego wskazań zaświadczenia lekarskiego. Z zaświadczenia lekarskiego nie wynika przy tym, że usługi specjalistyczne powinny być świadczone w każdym dniu tygodnia. Organ odwoławczy uzasadnił swoją decyzję w tym zakresie, powołując się na ustalenia dotyczące aktualnego stanu zdrowia dziecka, jego wiek, fakt korzystania z innych form pomocy i możliwości finansowe pomocy społecznej. Żaden z tych argumentów nie może zostać uznany za pozbawiony znaczenia i przyjęty bez związku ze sprawą i warunkami funkcjonowania organów pomocy społecznej. Wydane zaświadczenie nie obligowało także organu do przyznania pomocy w całym okresie objętym zaświadczeniem. Przekonanie beneficjenta pomocy społecznej o celowości innej organizacji pracy pracowników pomocy społecznej nie ma wpływu na ocenę legalności decyzji kontrolowanej przez Sąd I instancji. Natomiast twierdzenie, że realizacja usług we wszystkie dni tygodnia nie pociąga wzrostu ich kosztów i nie wymaga zmian organizacyjnych, pozbawione jest rzeczowych podstaw.

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 133 § 1 i art. 151 p.p.s.a. Sąd I instancji dopuścił jako dowód złożone przez stronę pisma Wojewody z 15 stycznia 2019 r. i z 14 grudnia 2018 r. Trafnie też Sąd I instancji stwierdził, że wydatkowanie przez właściwy Ośrodek Pomocy Społecznej środków finansowych na realizację specjalistycznych usług opiekuńczych nie podlega jego kontroli, zwłaszcza z punktu widzenia celowości. Zwrot części środków (nie jest przy tym jasne, jaki procent całości środków stanowi zwrócona kwota 25.800 zł) nie jest tożsamy z wykazaniem, że argument o ograniczonych możliwościach finansowych OPS był fałszywy. Należy wszak uwzględnić, że decyzja przyznająca świadczenie stronie była wydana w lipcu, a zatem w połowie roku. Gospodarowanie środkami przyznanymi na ten cel musiało uwzględniać, że finansowanie przedmiotowych usług musi być możliwe także na rzecz wnioskodawców ubiegających się o pomoc w drugiej połowie roku.

Nie są skuteczne zarzuty naruszenia prawa materialnego. Nie poddaje się rozpoznaniu zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, 2 i 3 u.p.s. Po pierwsze, nie jest jasne, na czym miałaby polegać forma naruszenia "przez niewłaściwe zastosowanie wyrażające się pominięciem". Jeżeli przyjąć, że chodzi o sytuację, w której dokonano wykładni lub zastosowania prawa materialnego z pominięciem określonych w tych przepisach zasad, to uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno precyzyjnie wskazywać, pominięcie której z zasad taki skutek wywołało i w jakiej sferze. Uzasadnienie tych zarzutów sprowadza się jednak wyłącznie do przytoczenia brzmienia art. 2 ust. 1 u.p.s. i art. 3 u.p.s., a następnie do opisania sytuacji życiowej małoletniego i jego matki. Nadto przepis art. 2 ust. 1 u.p.s. określa cele pomocy społecznej jako instytucji polityki społecznej państwa i nie stanowi źródła samodzielnych roszczeń dla ubiegających się o pomoc. Natomiast wydając decyzję z zakresu pomocy społecznej organ powinien kierować się przesłankami ustawowymi, w tym także zasadami zawartymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., dostosowując rodzaj i rozmiar świadczeń do okoliczności. Sąd I instancji ocenił, że w sprawie organ wziął pod rozwagę zasady dotyczące wymiaru świadczeń. W tej sytuacji zarzut powinien być skierowany przeciwko skonkretyzowanemu argumentowi, postawiony w sposób tak ogólny nie poddaje się weryfikacji.

Nie uzasadnia uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzut naruszenia § 4 ust. 1 i § 6 pkt 1 r.s.u.p. Zgodnie z art. 50 ust. 6 u.p.s. specjalistyczne usługi opiekuńcze są odpłatne, przy czym w przypadku specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, warunki i tryb pobierania opłat, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwalniania z opłat określa w rozporządzeniu minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia (art. 50 ust. 7 u.p.s.). Określając w decyzji przyznane świadczenia jako odpłatne organ odwoławczy nie naruszył zatem ustawy. Jednocześnie, nie określając kwoty odpłatności, nie naruszył zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, wydanego w oparciu o delegację z art. 50 ust. 7 u.p.s. Wprost w decyzji zastrzeżono, że w przedmiocie odpłatności odrębną decyzję wyda organ I instancji. W ten sposób, skoro nie orzeczono o kwocie ewentualnie należnej opłaty, nie mogło dojść do naruszenia wskazanych przepisów rozporządzenia.

Końcowo trzeba też wskazać, że Sąd I instancji orzekał w styczniu 2019 r., a zatem po upływie okresu, na jaki strona ubiegała się o przyznanie świadczeń. Strona skarżąca uznała argument, że przyznanie świadczeń niepieniężnych nie jest możliwe z mocą wsteczną, a jedynie na przyszłość. Wobec tego należy uznać, że żadne ewentualne naruszenia stwierdzone przez Sąd I instancji nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy, uchylenie decyzji organu odwoławczego nie mogło skutkować przyznaniem usług za okres, który już upłynął, postępowanie administracyjne w tym zakresie podlegałoby umorzeniu.

Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnik skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym art. 258-261 p.p.s.a. Po zwrocie akt do sądu I instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpozna wniosek pełnomocnika zawarty w skardze kasacyjnej.