Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 128/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6.
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia NSA Przemysław Dumana,, Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Protokolant Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm. ) – dalej określany zamiennie skrótem "kpa" oraz art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1 i ust. 3 a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205, poz. 1585 z 2009 r. z późn. zm. ) – dalej określana zamiennie skrótem "u.s.u.s."– po ponownym rozpatrzeniu sprawy M.P.( P. ) w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w kwocie odpowiednio 19.581,23 zł., oraz 1.744,78 zł. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...] .

Uzasadniając rozstrzygnięcie, wskazano, że w/w decyzją, organ I instancji odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okresy styczeń 2006 oraz kwiecień 2006 – październik 2008. Wnioskiem z dnia 21 stycznia 2010 r. strona wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału ZUS – u w Z., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja ta została uchylona przez WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1322/10.

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. ponownie odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy. Jak wskazał organ, uwzględniając wytyczne zawarte w w/w wyroku zgromadzono materiał dowodowy obejmujący 48 dokumentów, w tym m.in. zawiadomienia o wszczęciu postępowań egzekucyjnych, pisma z Urzędu Skarbowego w Z., Ośrodka Pomocy Społecznej w R., oświadczenia o sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, pisma komornika sądowego o zajęciu wierzytelności, postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T., dane dotyczące działalności gospodarczej, historię choroby z dnia 2 grudnia 2005 r., zaświadczenie NZOZ "A." z dnia 19 lipca 2011 r., postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia 19 lipca 2011 r., zajęcie wynagrodzenia za pracę i innych wierzytelności, wykaz zobowiązań B Z. P. z dnia 11 sierpnia 2011 r. Organ wskazał ponadto, że rozpoznając ponownie sprawę uwzględniono:

- fakt prowadzenia przez Z. P. pozarolniczej działalności gospodarczej pod firmą "B" od 30 grudnia 2011 r. do 1 marca 2011 r.,

- fakt rozpoczęcia przez W. P. działalności gospodarczej od dnia 16 sierpnia 2011 r.

Jak wskazał organ dokonano ponownie oceny istnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 41, poz. 1365 z późn. zm. ) dalej określanym zamienne "rozporządzeniem" . Nadmieniono także, że zobowiązany został pouczony – trybie art. 10 § 1 i art. 123 kpa – o prawie czynnego udziału w każdym etapie postępowania oraz o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Przedstawiając ustalony w sprawie stan faktyczny przede wszystkim zaakcentowano, że zobowiązany prowadził firmę pod nazwą C na zasadzie spółki cywilnej na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] wydanego przez Burmistrza R. w okresie od 15 kwietnia 2005 r. do 31 października 2008 r. w przedmiocie wykonywania instalacji cieplnych, wentylacyjnych gazowych, wykonywania instalacji budowlanych, sprzedaży hurtowej wyrobów metalowych, sprzedaży detalicznej drobnych wyrobów metalowych, mebli, sprzętu oświetleniowego, artykułów radiowo – telewizyjnych i innej i z tego powodu ciążył na nim obowiązek odprowadzenia składek zarówno na ubezpieczenie społeczne, jak i Fundusz Pracy.

Odnosząc się do twierdzeń zawartych we wniosku o umorzenie należności, głównie zaś do nierzetelności wspólnika i nie regulowania przez niego zobowiązań, ZUS podniósł, że żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a dotyczących całkowitej nieściągalności nie została spełniona. Tożsame twierdzenie organ odniósł do przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 a i § 3 rozporządzenia.

Kontynuując, organ zacytował zobowiązanego odwołując się do twierdzeń zawartych we wniosku o umorzeniu i wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W tym zakresie wskazano przede wszystkim na fakt, że zobowiązany jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku, że firma żony ponosiła straty oraz że żona jest w 6 – miesiącu ciąży. Wskazano także, że kwota zadłużenia w wysokości 28 tys. zł. doprowadziła do likwidacji firmy.

W dalszej kolejności stwierdzono, że – rozpoznając ponownie wniosek – należy przyjąć, że w sprawie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu, a to z tej przyczyny, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jednakże zaakcentowano – odwołując się do orzecznictwa sądowo – administracyjnego – że korzystając z instytucji uznania administracyjnego, nie znaleziono podstaw do umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Cytując przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ zaakcentował, że w/w przepis stanowi zamknięty katalog sytuacji, które przesądzają o całkowitej nieściągalności należności. Tylko zaistnienie którejkolwiek z w/w przesłanek daje potencjalną możliwość ich umorzenia.

Odnosząc się do zgromadzonego materiału dowodowego, organ podniósł, że co prawda Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowy w Z. postanowieniem z dnia 14 czerwca 2011 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku wierzyciela D Sp. z o.o., to jednak rozstrzygnięcie to oparte zostało na art. 824 § 1 pkt 3 kpc. Egzekucja administracyjna prowadzona jest jednak nadal przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z., tym samym – w ocenie organu – nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.p.s.u.s.

Wskazano ponadto, że zgodnie z art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz.1365), a w szczególności jego § 3 ust. 1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonując w dalszej kolejności analizy działalności gospodarczej firmy B prowadzonej przez Z.P. wskazano na straty firmy w miesiącu styczniu i lutym 2011 r., a także na wskazane w oświadczeniu wydatki dwuosobowej rodziny w wysokości 350 zł. miesięcznie. Dalej podniesiono, że zobowiązania w/w firmy wyniosły w dniu 11 sierpnia 2011 r. kwotę 26.464,92 zł., jednakże, jak zauważono, termin płatności części tych zobowiązań przypada np. w dniu 8 września 2011 r. W ocenie organu przekonuje powyższe o chęci kontynuowania działalności gospodarczej, o czym świadczy także dotychczasowa praktyka tj. prowadzenia tej działalności przez zobowiązanego, jego matkę, żonę a od dnia 16 sierpnia 2011 r. przez ojca. Wskazano także, że zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada zadłużenia w organach podatkowych. Powołując się w dalszej części uzasadnienia decyzji na liczne orzecznictwo sądów administracyjnych wyrażono m.in. poglądy, że:

- wniosek o umorzenie należności z tytułu składek nie może być traktowany jako forma uchylania się od skutków przymusowego dochodzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne,

- należyta staranność dłużnika określana przy uwzględnieniu zawodowego charakteru prowadzonej działalności gospodarczej obejmuje także znajomość obowiązującego prawa,

- trudna sytuacja materialna byłego płatnika składek sama w sobie nie może być przesłanką umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi,

- przy ocenia zaistnienia ważnego interesu byłego płatnika w konkretnej sprawie nie można pomijać sposobu powstania zaległości.

Organ podniósł, że "zadłużenie z tytułu składek dotyczy 2006 r., a kończy na 2008 r." a ponadto, że zobowiązany regulował zobowiązania podatkowe, tym samym – w ocenie organu – kredytowanie własnej działalności gospodarczej – przerzucił na ZUS. Płatnik nie może oczekiwać, że spłacając zadłużenie wobec kontrahentów i banków – z pominięciem składek należnych ZUS – owi – uzyska ulgę w postaci umorzenia należności. Wyjaśniając rolę jaką spełniają składki, akcentując ich powszechność oraz konieczność zabezpieczenia wypłaty świadczeń uprawnionym osobom oraz akcentując tzw. produkcyjny wiek zobowiązanego uznano końcowo, że pomimo trudnej sytuacji zobowiązanego, umorzenie stanowiłoby nieuzasadniony przywilej, gdyż istnieje możliwość wyegzekwowania należności w dłuższej perspektywie czasowej.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązany nie zgadzając się z uzasadnieniem decyzji, stwierdził jej bezzasadność. Jak podkreślił skarżący, w jego ocenie istnieją podstawy prawne do umorzenia należności z tytułu zaległych składek, jednakże organy orzekające w sprawie pominęły je.

Skarżący wskazał na:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż dla ustalenia przesłanki oczywistości braku uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne koniecznym jest ustalenie braku ściągalności składek w trakcie postępowania toczącego się w ramach egzekucji administracyjnej odnośnie tej konkretnej należności, a nie na podstawie również innych dowodów, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a zwłaszcza postanowień komorniczych o umorzeniu postępowań egzekucyjnych wobec bezskuteczności egzekucji oczywistym jest, iż egzekucja przedmiotowych należności również będzie bezskuteczna,

2. naruszenie zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 kpa, która obliguje organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji:

a. przy błędnie ustalonym stanie faktycznym polegającym na nieuzasadnionym przyjęciu, iż:

- Skarżący nie wykazał, że zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy za okres wskazany w decyzji pomimo przedłożenia postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia [...] sygn. akt [...] oraz z Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...],sygn. akt [...] o umorzeniu postępowań wobec bezskutecznej egzekucji oraz wykazania, iż ubezpieczony wraz z żoną są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku,

- Skarżący nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległości, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, wobec braku jakiegokolwiek majątku umożliwiającego prowadzenie egzekucji oraz zadłużeń wobec byłych kontrahentów,

b. pomimo nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, a zwłaszcza poprzez: pominięcie trudnej sytuacji zdrowotnej Skarżącego co rzutuje na niekorzystną prognozę co do możliwości uzyskania dochodów w przyszłości, dowolność ustalenia związku pomiędzy prowadzeniem przez

W. P. działalności gospodarczej a sytuacją majątkową rodziny Skarżącego,

3. Naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 80 kpa. i 107 § 3 kpa poprzez dokonanie powolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Uzasadniając skargę, w pierwszej kolejności podniesiono, że wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy podlegał powtórnemu rozpoznaniu, a to wskutek uchylenia uprzedniej negatywnej decyzji przez WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1322/11. Cytując fragment w/w wyroku, Skarżący podkreślił, że uchybienia w nim wskazane, nie zostały przez organ wyeliminowane.

W ocenie Skarżącego – wbrew temu, co przyjął organ – w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3, jak i ust. 3 a, przy czym jak zaznaczył całkowita nieściągalność została wykazana dwoma postanowieniami Komorników Sądowych przy Sądzie Rejonowym w T. i Z., pismem PUP w T. z dnia 23 marca 2011 r., wykazem zobowiązań B Z. P. oraz oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. Dowody te jednoznacznie wykazują, że egzekucja związana ze ściągnięciem należności objętych wnioskiem o umorzenie będzie bezskuteczna. Postanowienia komorników świadczą o spełnieniu przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Skarżący podkreślił ponadto, że organ w uzasadnieniu – odwołując się do wszczętego postępowania egzekucyjnego przez ZUS – nie wskazał, czy została wyegzekwowana jakakolwiek kwota, jaki środek egzekucyjny został zastosowany, oraz czy uzyskana z prowadzonej egzekucji kwota została zaliczona na poczet czy to zadłużenia, czy kosztów egzekucyjnych. Nadmieniono, że faktycznie nie została wyegzekwowana żadna kwota, wobec braku majątku i dochodów.

Zaakcentowano ponadto, że spór dotyczy także istnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Jak zaznaczono w sprawie zgromadzony został materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego, jednakże wnioski, które organ wywiódł pozostają w kolizji z tym materiałem. W tym zakresie wskazano w szczególności na bezpodstawne uwzględnienie faktu prowadzenia działalności gospodarczej przez W. P.– ojca Skarżącego, gdyż jak zaakcentowano, nie jest prowadzone wspólne gospodarstwo domowe, a ponadto Skarżący nie jest w jakikolwiek sposób zaangażowany w prowadzoną przez ojca działalność. Za nieuprawnioną uznał Skarżący konkluzję organu o kontynuowaniu przez ojca działalności uprzednio prowadzonej przez żonę, podnosząc, że po pierwsze, żona zakończyła działalność w marcu, a ojciec rozpoczął w sierpniu, a więc po upływie czterech miesięcy, a po drugie, że organ nie dysponuje żadnymi dowodami wskazującymi na przejęcie składników majątkowych jednej firmy przez drugą. Zakwestionowano także pominięcie przyczyn związanych z zadłużeniem, a dotyczących wspólnika, a ponadto zarzucono dowolność ustaleń w odniesieniu do inicjatyw w zakresie szkoleń, źródła przychodów rodziny, spłacie innych należności związanych z prowadzoną działalnością.

Dalej, odwołując się do orzecznictwa sądowego, Skarżący zakwestionował odmowę umorzenia zaległych należności i w tym zakresie podniósł, że orzecznictwo akcentuje konieczność uzasadnienia odmowy umorzenia oraz oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brania pod uwagę aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej płatnika. Zarzucono także organowi brak oceny sytuacji zdrowotnej Skarżącego, a ponadto niewłaściwą weryfikację w zakresie pomocy społecznej, gdyż jak wskazano właściwym miejscowo jest Ośrodek Pomocy Społecznej w T., a nie w R.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Dyrektor Oddziału ZUS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w objętej skargą decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja ZUS – u z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

Zasadnym jest zaakcentowanie, że sprawa była już oceniana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1322/10 uchylił poprzednią decyzję ZUS – u z dnia [...] Nr [...].

Uchylając w/w decyzję, podniesiono w uzasadnieniu m.in., że "W ocenie Sądu orzekającego organ administracyjny pominął w swoich wywodach ocenę wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 pkt 5 i 6 oraz w pkt 1 § 3 przepisów wykonawczych chociaż w aktach sprawy zostały one udokumentowane. Organ nie wyjaśnił, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa wnioskodawcy, a dokonana ocena zgromadzonych dowodów jest powierzchowna. Z jednej strony organ wskazuje, że za odmową umorzenia zaległych składek przemawia fakt pozostawania powyżej progu interwencji socjalnej, a z drugiej stwierdza, że nie jest możliwe dokonanie analizy bieżącej sytuacji finansowej skarżącego".

W świetle zacytowanego fragmentu wyroku, należy stwierdzić, że organ nie tylko nie zastosował się do zawartych w nim dyrektyw, ale zignorował ocenę prawną w nim zawartą. Wniosek taki uprawniony jest przede wszystkim z tej przyczyny, że na stronie 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji stwierdzono, że "Rozpatrując Pana wniosek z dnia 13.11.2009r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 nie została w Pana przypadku spełniona". Stwierdzenie to dotyczyło oceny istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Taki wniosek organu pozostaje jednak w jawnej sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Przede wszystkim należy bowiem podkreślić, że w aktach sprawy znajdują się m.in. takie dokumenty urzędowe jak:

1. postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z dnia 30 stycznia 2009 r. w sprawie umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego z wniosku wierzyciela E S.A. ( karta nr 121 akt administracyjnych ),

2. postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia 14 czerwca 2011 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku D Sp. z o.o. wobec bezskuteczności egzekucji ( karta nr 140 akt administracyjnych ).

W obydwu w/w sprawach koszty egzekucyjne zostały pokryte przez wierzycieli. Twierdzenie zatem organu, iż wszczęte postępowanie egzekucyjne przez ZUS w Z., uprawnia do wniosku, że nie ziściła się żadna z przesłanek art. 28 ust. 3 u.s.u,.s., jest twierdzeniem chybionym. To, że ZUS wszczął egzekucję administracyjną, w żadnym razie nie przesądza o braku istnienia przesłanki określonej w art. 23 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Jak stanowi pierwszy z w/w przepisów całkowita nieściągalność występuje w sytuacji, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W badanej sprawie dokumenty stwierdzające bezskuteczność egzekucji wydane zostały przez komorników sądowych, a więc wbrew twierdzeniu organu – przesłanka wymieniona w tym przepisie została spełniona. W tym też zakresie ustalenie organu narusza zasadę swobodnej oceny dowodów, gdyż uprawniona jest konstatacja, że wywiedzione wnioski zostały oparte tylko na fakcie wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez ZUS w Z., z pominięciem faktu, że dwukrotnie komornicy umarzali postępowanie egzekucyjne, stwierdzając bezskuteczność prowadzonej egzekucji. Bezskuteczność egzekucji, to przede wszystkim taka sytuacja, gdy komornik stwierdzi brak majątku u zobowiązanego, z którego możliwe byłoby zaspokojenie dochodzonej należności. Przepis art. 23 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. posługuje się – co wymaga podkreślenia – sformułowaniem "lub" a to oznacza, że wystarczającą okolicznością do uznania za nieściągalne wierzytelności jest postanowienie komornika sądowego. W tym też zakresie, co wymaga szczególnego podkreślenia, nie zastosował się organ do oceny prawnej zawartej w wyroku tut. Sądu z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1322/10.

Przesłanka z kolei wymieniona w art. 23 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. dotyczy sytuacji, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Także ocena istnienia tej przesłanki – zdaniem Sądu – została przeprowadzona w sposób naruszający zasady postępowania administracyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że organ błędnie przyjął brak jej istnienia. Poza sporem pozostają takie okoliczności jak pozostawanie bez pracy zarówno zobowiązanego, jak i jego żony ( dokumenty urzędowe z PUP – karty nr 4, 19, 26, 102, 111 ) oraz brak jakichkolwiek dochodów i majątku. Tę ostatnią okoliczność potwierdzają takie dokumenty jak zaświadczenie z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych oraz oświadczenia zobowiązanego. Za zasadny należy uznać także zarzut błędnego ustalenia organu właściwego w sprawie pomocy społecznej, w konsekwencji przyjęcie, że skarżący i jego rodzina nie korzystają z tej pomocy. Pełnomocnik skarżącego na rozprawie przedłożył dwa dokumenty w tym przedmiocie tj. decyzję Wójta Gminy S., przyznającą skarżącemu dofinansowanie na zakup żywości i opału w lutym 2012 r., oraz pismo Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 24 kwietnia 2012 r., w którym wskazano, że skarżącemu przyznano zasiłek na córkę J. P. na okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 października 2012 r. Co prawda dokumenty te dotyczą 2012 r., jednakże występowanie przez ZUS do Ośrodka Pomocy Społecznej w R., a więc organu niewłaściwego miejscowo, świadczy o braku staranności organu. Należy także wskazać, że z wyżej wskazanych postanowień komorników sądowych wynika, że koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego pokryli wierzyciele. W świetle tak zgromadzonego materiału dowodowego przyjęcie przez organ, że nie występuje także ta przesłanka – zdaniem Sądu – narusza zasadę swobodnej oceny dowodów. Takiemu działaniu ZUS – u przypisać można dowolność oraz pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości wskazują na istnienie przesłanki określonej w art. 23 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Uzasadnionym jest twierdzenie, że ocena dokonana przez organ pomija rzetelną analizę poszczególnych przesłanek zawartych w tym przepisie, a w konsekwencji stanowi ocenę ogólną, bez jasnego i precyzyjnego określenia, która z przesłanek nie występuje w badanym stanie faktycznym i na jakiej podstawie organ przyjął taką okoliczność.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 stycznia 2011 r. nie został zaskarżony przez żadną ze stron, a skoro tak, to przysługuje mu przymiot prawomocności. Stwierdzenie to jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 170 uppsa "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Wskazany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. Podmiotami tymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Ratio legis art. 170 uppsa polega na tym, że gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl.). Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 uppsa w odniesieniu do organów administracyjnych, a także sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Dlatego też w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana ( por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r. I CKN 169/98 OSP 2001 z. 4, poz. 63 ). Skoro ZUS nie skorzystał z prawa wniesienia skargi kasacyjnej, to związany było poglądem prawnym zawartym w prawomocnym wyroku. Związanie to dotyczy także składu orzekającego w niniejszej sprawie, a to oznacza, że kwestii tej, Sąd nie może rozstrzygnąć inaczej czy w odmienny sposób niż wynika to z prawomocnego orzeczenia.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji uwzględnić należy także treść art. 153 uppsa – zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie sądu oceną prawną oznacza, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika nie tylko z sentencji orzeczenia, ale również z jego uzasadnienia (wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2004 r. FSK 349/2004).

Przepis art. 153 uppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego (wyrok NSA z dnia 23 października 1998 r. I SA 1663/96), co w niniejszym przypadku nie miało miejsca.

Powołany przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa. Zasada ta obowiązuje także organ orzekający, który będąc związany wykładnią prawa w sprawie nie może odstąpić ani od oceny prawnej, ani też od wskazań co do dalszego postępowania.

Reasumując, podkreślić wypada, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciąży na organie administracyjnym i na sądzie ponownie rozpatrującym tą samą sprawę, gdyż zgodnie z art. 170 uppsa, ocena prawna wyrażona w prawomocnym orzeczeniu wiąże sąd, który je wydał, a także strony i inne sądy oraz organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W badanej sprawie Sąd uznał, że organ orzekający w sprawie nie uwzględnił oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 11stycznia 2011 r., uchybiając tym samym art. 153 i 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ – nie podzielając poglądu zawartego w w/w wyroku – mógł skorzystać z prawa złożenia skargi kasacyjnej. Nie czyniąc tego de facto zaakceptował pogląd prawny wyrażony w tym wyroku, z uzasadnienia, którego w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że ZUS winien ocenić przede wszystkim istnienie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 i ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w dalszej kolejności podjąć rozstrzygnięcie co do wniosku o umorzenie. Przy tym, zaakcentowania w tym miejscu wymaga, że Sąd wyraźnie wskazał, że oceniając istnienie tych przesłanek organ nie przekroczy granic uznania administracyjnego.

Rozpoznając ponownie sprawę ZUS przede wszystkim wykona wyrok tut. Sądu z dnia 11 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1322/10. Stosownie do wskazań w uzasadnieniu tego wyroku organ ustali stan faktyczny sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, oceni istnienie przesłanek, a następnie uzasadni decyzję, w sposób umożliwiający jej weryfikację.

Z uwagi na naruszenia prawa wskazane powyżej, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak w pkt 1 wyroku.