Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1006/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67 ust. 1, art. 72 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 290
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity
article: art. 667 par. 2, art. 939 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1822
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 marca 2017 r. sprawy ze skarg M. S. – kuratora spadku po zmarłym J. J. oraz K. L. – kuratora spadku po zmarłej B. J. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] 2016 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargi.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego – po rozpatrzeniu odwołania K. L. - kuratora spadku po B. J. oraz odwołania M. S. - kuratora spadku po zmarłym J. J., od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], nakazującej ww. kuratorom spadku rozbiórkę budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr ewid.[...] położonej przy ul. [...] w miejscowości R., gmina R. i uporządkowanie terenu w terminie od [...] lipca 2016 r. do [...] sierpnia 2016 r. – uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej terminu wykonania obowiązku i orzekł w tym zakresie o wyznaczeniu nowego terminu przystąpienia do rozbiórki przedmiotowego budynku mieszkalnego - od dnia [...] września 2016 r. oraz nowego terminu zakończenia rozbiórki i uporządkowania terenu - do dnia [...] listopada 2016 r., natomiast w pozostałej części utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił następująco okoliczności faktyczne i prawne sprawy:

W dniu [...] kwietnia 2016 r. do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w C. wpłynęło pismo B. K. dotyczące stanu technicznego budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr ewid.[...] położonej przy ul. [...] w R..

W piśmie z dnia [...] czerwca 2013 r. znak: [...] PINB w C. zawiadomił strony o przeprowadzeniu oględzin ww. budynku mieszkalnego, których termin wyznaczono na dzień [...] lipca 2013 r.

Podczas oględzin ustalono, że na działce nr ewid.[...] położonej przy ul. [...] w R. znajduje się budynek mieszkalny konstrukcji drewnianej o wymiarach 10.50 x 4.80 m, parterowy z dwuspadowym dachem, pokrytym częściowo papą i eternitem. Budynek ten zlokalizowany jest w odległości około 0,40 m od granicy z działką sąsiednią nr ewid. [...], w odległości 5 m od działki sąsiedniej nr ewid.[...] oraz w odległości 6,5 m od drogi (krawędzi ul. [...]). Budynek jest nieużytkowany od kilkunastu lat.

Inspektorzy przeprowadzający oględziny stwierdzili, że przedmiotowy budynek jest w złym stanie technicznym z uwagi na liczne odkształcenia i zniekształcenia jego konstrukcji w pionie oraz poziomie. Elementy drewniane obiektu są w zaawansowanej korozji biologicznej, stwierdzono liczne ubytki w konstrukcji ścian, stropu i dachu. Liczne ubytki stwierdzono również w elementach murowanych, głównie w konstrukcji komina, który częściowo uległ zawaleniu. Budynek częściowo pozbawiony jest otworów okiennych i drzwiowych. Ściany wewnątrz są całkowicie zniszczone i zawalone, zaś istniejące elementy drewniane budynku są spróchniałe i zagrzybione oraz wykazują liczne wypaczenia i odkształcenia. Konstrukcja dachu wraz z więźbą dachową jest częściowo uszkodzona i zawalona do wewnątrz, z naruszoną strukturą pokrycia i z licznymi jego ubytkami. Zniekształcona i częściowo zniszczona połać dachowa z ubytkami w dachu powoduje zalewanie wodami atmosferycznymi, co przyczynia się do dalszej degradacji obiektu. Obecny stan budynku spowodowany jest brakiem remontów i prac konserwacyjnych obiektu w okresie jego użytkowania. Stan prawny obiektu jest natomiast nieuregulowany. Budynek uległ degradacji i zniszczeniu w stopniu przekraczającym ekonomicznie uzasadnione koszty remontu.

W toku prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że współwłaściciel przedmiotowej nieruchomości J. J. zmarł w dniu [...] września 1985 r. Druga współwłaścicielka tego obiektu B. W. wyszła ponownie za mąż i zmieniła nazwisko na J.. Zmarła natomiast w dniu [...] października 2006 r.

Wobec powyższego Sąd Rejonowy w K. I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 mr. sygn. akt IX Ns [...] ustanowił kuratora spadku po zmarłym J. J. w osobie radcy prawnego M. S..

Jeżeli zaś chodzi o zmarłą B. J., to Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w C. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. znak: [...], działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., zawiesił postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie do czasu ustalenia jej następców prawnych. Jednocześnie organ pierwszej instancji wystąpił z wnioskiem o wyznaczenie kuratora spadku po zmarłej B. J..

Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w L. z siedzibą w Ś. I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. sygn. akt I Ns [...] ustanowił kuratorem spadku po B. J. aplikanta radcowskiego K. L..

Uznając w tej sytuacji, że ustąpiły przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania, organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] z urzędu orzekł o jego podjęciu.

Następnie w dniu [...] lipca 2013 r. organ dokonał kolejnych oględzin przedmiotowego budynku, zaś w dniu [...] marca 2016 r. przeprowadził rozprawę administracyjną, o terminie której wcześniej powiadomił ustanowionych kuratorów spadku. M. S. nie stawił się na rozprawie. Stawiła się natomiast kurator spadku po B. J. – K. L., która oświadczyła, że w świetle zebranych materiałów zasadna jest rozbiórka przedmiotowego budynku.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w C. nakazał K. L. - kuratorowi spadku po B. J. oraz M. S. - kuratorowi spadku po J. J. - rozbiórkę spornego budynku mieszkalnego na działce nr ewid.[...] przy ul. [...] w miejscowości R. oraz uporządkowanie terenu po wykonanych robotach, wyznaczając przy tym termin realizacji tych obowiązków na okres od dnia [...] lipca 2016 r. do dnia [...] sierpnia 2016 r.

Zobowiązani do rozbiórki kuratorzy spadku wnieśli odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając jej naruszenie art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego oraz art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a., zaś w szczególności kwestionując uczynienie ich adresatami przedmiotowego obowiązku.

Rozpatrując odwołania L. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uznał, że ustalony przez organ pierwszej instancji stan faktyczny niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości. Z przeprowadzonych dwukrotnie oględzin spornego budynku mieszkalnego jednoznacznie bowiem wynika, że nie nadaje się on do remontu lub odbudowy, a jego stan techniczny powoduje zagrożenie bezpieczeństwa życia bądź zdrowia ludzkiego.

Odnosząc się do zarzutów odwołań kwestionujących nałożenie obowiązku rozbiórki budynku na ustanowionych kuratorów spadku, organ odwoławczy powołał się na pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 1357/15, w świetle którego z treści art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego wynika, że obowiązki, o których przepis ten stanowi, mogą być adresowane do zarządcy, zaś zarządcą w rozumieniu Prawa budowlanego, jest bez wątpienia także kurator spadku, do którego zgodnie z art. 667 § 2 k.p.c., stosuje się przepisy o zarządzie nieruchomością w toku egzekucji.

Organ odwoławczy za bezzasadny uznał również zarzut odwołania wskazujący na naruszenie przez organ pierwszej instancji art. 10 § 1 w zw. z art. 94 § 2 k.p.a. poprzez uniemożliwienie kuratorowi spadku M. S. osobistego udziału w rozprawie administracyjnej (wskutek odmowy odroczenia terminu rozprawy) w sytuacji, gdy jego nieobecność w wyznaczonym terminie rozprawy była usprawiedliwiona. Organ drugiej instancji podkreślił, że PINB w C. prawidłowo zawiadomił M. S. o terminie rozprawy administracyjnej wyznaczonym na dzień [...] marca 2016 r. O braku możliwości stawiennictwa w tym dniu na rozprawie M. S. poinformował natomiast organ dopiero w dniu rozprawy, powołując się w tym względzie na awarię samochodu.

W ocenie organu odwoławczego słusznie zatem organ pierwszej instancji, za podstawę prawną przeprowadzonego postępowania oraz rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przyjął art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego, nakazując K. L. - kuratorowi spadku po B. J. oraz M. S. - kuratorowi spadku po J. J., rozbiórkę przedmiotowego budynku mieszkalnego i uporządkowanie terenu, wyznaczając przy tym termin wykonania tego obowiązku. Mając jednak na uwadze, że w toku postępowania odwoławczego upłynął wyznaczony w decyzji pierwszoinstancyjnej termin rozpoczęcia wykonywania obowiązku, organ odwoławczy uznał za konieczne uchylenie powyższej decyzji w tej części i wyznaczenie nowego terminu wykonania obowiązku zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2004 r. w sprawie warunków i trybu postępowania w sprawach rozbiórek nieużytkowanych lub niewykończonych obiektów budowlanych.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na przedstawioną wyżej decyzję ostateczną L. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2016 r. wnieśli M. S. - kurator spadku po J. J. oraz K. L. - kurator spadku po B. J..

W skardze kuratora M. S., zarejestrowanej pod sygnaturą II SA/Lu 1006/16, zaskarżonej decyzji zarzucono:

- naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji zgodnie z art 156 § 1 pkt 4 k.p.a., wynikające ze skierowania decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. do osoby, która nie jest stroną w sprawie;

- rażące naruszenie art. 67 ust. 1 ustawy Prawo budowalne poprzez uznanie, że powołanie kuratora spadku daje podstawę do zobowiązania go przez organ do dokonania rozbiórki budynku jak i innych czynności związanych z koniecznością rozbiórki, podczas gdy z ww. przepisu wynika wprost, że nakaz rozbiórki może zostać nałożony na właściciela nieruchomości lub zarządcę budynku, zaś brak jest podstaw do uznania, że kurator jest jednocześnie zarządcą, wobec którego nakaz określony decyzją może zostać wydany;

- rażące naruszenie art. 30 § 5 k.p.a. poprzez uznanie, że kurator spadku jest jednocześnie zarządcą majątku, co stoi w sprzeczności z ww. przepisem; w ocenie strony skarżącej dopiero na etapie uprawomocnienia się decyzji nakazującej rozbiórkę organ może wystąpić do sądu z wnioskiem o ustanowienie zarządcy nieruchomości lub też kuratora, który będzie mógł wykonać decyzję;

- naruszenie art. 30 § 5 w zw. z art, 107 § 3 k.p.a. poprzez jego pominięcie i brak wskazania w treści decyzji, czy organ prowadząc postępowanie (które zostało zainicjowane przez dniem ustanowienia skarżącego jak i K. L. kuratorami spadku) podjął działania zmierzające do ustalenia, czy przedmiotowa nieruchomość była przez osoby trzecie zarządzana, względnie czy na przedmiotowej nieruchomości pojawia się (lub pojawiała) osoba, która traktuje nieruchomość jak właściciel, a tym samym wydanie decyzji zobowiązującej do działania kuratorów spadku po zmarłych bez ustalenia, czy w stanie faktycznym sprawy nie występuje zarządca, który mógłby być adresatem decyzji;

- rażące naruszenie art. 935 § 3 w zw. z art. 667 § 2 k.p.c. poprzez jego pominięcie i zobowiązanie kuratora spadku do dokonania rozbiórki budynku w sytuacji, gdy jest to czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu (o ile można uznać, że kurator jest zarządcą w zakresie postępowania objętego decyzją), a kurator ustanowiony przez Sąd nie jest upoważniony do wykonania decyzji i powinien posiadać w tym zakresie zezwolenie Sądu,

- naruszenie § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 sierpnia 2004 r, w sprawie warunków i trybu postępowania w sprawie rozbiórek nieużytkowanych lub niewykończonych obiektów budowlanych, poprzez ustalenie terminu do dokonania rozbiórki w sposób nazbyt dowolny, z pominięciem przez organ przepisów odnoszących się do dokonania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu oraz dowolne uznanie przez organ, że kuratorzy spadku mogą ewentualnie w terminie określonym wykonać decyzję w zakresie rozbiórki w sytuacji, gdy zachodzi konieczność wystąpienia do Sądu z wnioskiem o pozwolenie na dokonanie czynności przekraczających zwykły zarząd, a w związku z tym Sąd z pewnością nie zdoła wydać postanowienia w tym zakresie w terminie decyzją wskazanym, podczas gdy przepis powyższy daje uprawnienie do nakazania dokonania rozbiórki ustalając minimalny termin przed upływem którego nakazanie rozbiórki nie może mieć miejsca, tj.6 tygodni;

- naruszenie art, 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. poprzez nieuzasadnioną odmowę przedłużenia terminu załatwienia sprawy w związku z informacją, jaka została skierowana przez kuratora spadku po zmarłym J.J. a także poprzez nieuzasadnione stwierdzenie, że dopiero w dniu [...] kwietnia 2016 r. kurator podjął działania zmierzające do ustalenia kręgu spadkobierców.

Kurator spadku po J. J. podniósł ponadto, że organ drugiej instancji zupełnie pominął w swej decyzji kwestie związane z ustaleniem, skąd mają pochodzić środki na wykonanie rozbiórki i uporządkowanie terenu po jej wykonaniu. Obciążanie kuratorów spadku wydatkami związanymi wykonaniem tych czynności jest natomiast – zdaniem skarżącego – oczywiście bezpodstawne. Z ustanowieniem kuratora spadku nie może bowiem wiązać się jednocześnie zobowiązanie do wydatkowania z własnych środków jakichkolwiek kwot. Jeżeli więc organ uznał, że tylko kurator spadku może (lub też musi) wykonać decyzję, powinien był – w ocenie M. S. – wskazać, czy ma możliwość wnioskowania o wypłatę zaliczki na poczet wydatków związanych z wykonaniem decyzji bezpośrednio do organu.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kurator spadku M. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez wydłużenie terminu do dokonania rozbiórki w taki sposób, by termin obejmował zobowiązanie kuratora do wystąpienia z wnioskiem do Sądu o wyrażenie zgody na dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji nakazującej rozbiórkę, oraz nakazanie rozbiórki w terminie od 42 do 102 dni od daty uprawomocnienia się wyroku Sądu w przedmiocie wyrażenia zgody na dokonanie przez kuratora czynności przekraczającej zwykły zarząd.

W skardze K. L. – kuratora spadku po zmarłej B. J. (zarejestrowanej pod sygnaturą II SA/Lu [...]) również sformułowano wniosek o uchylenie decyzji organów administracji obu instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Wnioski te oparto na zarzutach naruszenia zaskarżoną decyzją:

1) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.,

2) art. 67 ust. 1 ustawy Prawo budowlane w związku z art. 30 § 5 k.p.a.,

3) art. 2 oraz art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 11 i art. 107

§ 3 k.p.a.,

4) art. 7 oraz art. 77 k.p.a.,

5) art. 667 § 2 w zw. z art. 935 k.p.c.,

6) art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.,

7) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.,

8) art. 10 § 1 w zw. z art. 94 k.p.a.

9) art. 7 i art. 8 k.p.a.

Uzasadniając powyższe zarzuty skarżąca K. L. podtrzymała stanowisko wyrażone w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, w dalszym ciągu kwestionując dopuszczalność nałożenia obowiązku rozbiórki budynku na osobę ustanowioną kuratorem spadku po dawnym właścicielu tego budynku. Skarżąca podtrzymała także zarzuty dotyczące niezapewniania M. S. w sposób prawidłowy udziału w postępowaniu wskutek odmowy odroczenia terminu rozprawy, pomimo, że niestawiennictwo kuratora spadku po J. J. na rozprawie w wyznaczonym przez organ terminie było usprawiedliwione. Jako sprzeczną z art. 7 i art. 8 k.p.a. skarżąca oceniła natomiast odmowę "przedłużenia terminu załatwienia sprawy" ze względu na podjęcie przez kuratora spadku po J. J. czynności zmierzających do ustalenia spadkobierców wskazanego zmarłego współwłaściciela spornego budynku.

Odpowiadając na powyższe skargi L. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o ich oddalenie jako bezzasadnych, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu [...] marca 2017 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę ze skargi M. S. – kuratora spadku po J. J. (II SA/Lu 1006/16) ze sprawą ze skargi K. L. – kuratora spadku po B. J. (II SA/Lu 1007/16) i prowadzić obie sprawy pod sygnaturą II SA/Lu 1006/16.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Podstawą materialnoprawną decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymanej w mocy (w części nakazującej dokonanie rozbiórki obiektu budowlanego) decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. - zaskarżoną w niniejszej sprawie - stanowi art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tj. Dz.U. z 2016 r. , poz. 290 ze zm., dalej powoływanej jako Pr. bud.)

Zgodnie z tym przepisem ,,Jeżeli nieużytkowany lub nieukończony obiekt budowlany nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia, właściwy organ wydaje decyzję nakazującą właścicielowi lub zarządcy rozbiórkę tego obiektu i uporządkowanie terenu oraz określającą terminy przystąpienia do tych robót i ich zakończenia". Sformułowania użyte w cyt. przepisie:,, nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia" wskazują, że istotną okolicznością wymagającą ustalenia przed wydaniem nakazu rozbiórki obiektu budowlanego jest jego stan techniczny. Znajduje to potwierdzenie w wydanym na podstawie art. 72 ust. 1 Pr. bud. rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 30 sierpnia 2004 r. w sprawie warunków i trybu postępowania w sprawach rozbiórek nieużytkowanych lub niewykończonych obiektów budowlanych (Dz.U.Nr 198, poz.2043 dalej jako ,,rozporządzenie"). Zgodnie z § 2 rozporządzenia przed wydaniem decyzji o nakazie rozbiórki (w trybie art. 67 Pr. bud.), właściwy organ:

1. ustala przyczyny niewykonania przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego remontu, odbudowy lub wykończenia obiektu budowlanego;

2. dokonuje oględzin i wyceny stanu technicznego, a w przypadku o którym mowa w § 4 ust. 1 (t.j. jeżeli w wyniku oględzin powstaną uzasadnione wątpliwości co do stanu technicznego obiektu budowlanego) nakazuje właścicielowi lub zarządcy obiektu sporządzenie ekspertyzy technicznej w tym przedmiocie;

3. przeprowadza rozprawę.

Również systematyka rozdziału 6 Pr. bud. prowadzi do wniosku, że celem zawartych w nim przepisów jest zapewnienie należytego stanu technicznego obiektów budowlanych. Dlatego też, stosując wykładnię systemową, art. 67 Pr. bud. nie można traktować jako regulacji oderwanej od kwestii stanu technicznego obiektu budowlanego. Fakt, że przepis ten umożliwia daleko idącą ingerencję organu administracji publicznej w konstytucyjnie chronione prawo własności (art. 64 Konstytucji RP) przemawia przeciwko rozszerzającej jego wykładni i wymaga rozważnego stosowania. Przejawem wykładni rozszerzającej byłoby dopuszczenie do wydania na podstawie art. 67 ust. 1 Pr. bud. nakazu rozbiórki obiektu budowlanego z pominięciem oceny jego stanu technicznego (zob. A. Despot-Mładanowicz [w:] Prawo budowlane – Komentarz pod red. A. Glinieckiego, LexisNexis, Warszawa 2012, s. 600). Również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 grudnia 2010 r. , II OSK 73/10 ( ONSA i w.s.a. 2011, nr 6, poz. 123) uznał, że warunkiem wydania na podstawie art. 67 ust. 1 decyzji w sprawie rozbiórki obiektu budowlanego jest wcześniejsze ustalenie jego aktualnego stanu technicznego.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że przedmiotowy budynek mieszkalny jest w złym stanie technicznym, uległ degradacji i zniszczeniu w stopniu przekraczającym ekonomicznie uzasadnione koszty remontu.

Powyższe ustalono w trakcie przeprowadzonych dwukrotnie przez organ pierwszej instancji oględzin (12 lipca 2013 r. i 12 stycznia 2016 r.). Ustalenia te potwierdza także znajdujący się w aktach sprawy materiał fotograficzny. Budynek jest od wielu lat nieużytkowany. Jego współwłaściciele: J. J. i B. J. zmarli (odpowiednio) w 1985 r. i 2006 r. a ich spadkobiercy nie są znani. Zaistniały zatem warunki do wydania decyzji nakazującej jego rozbiórkę na podstawie art. 67 ust. 1 Pr. bud. Z akt sprawy nie wynika przy tym, by obiekt ten był wpisany do rejestru zabytków, co wykluczałoby jego rozbiórkę w tym trybie (ust. 2 cyt. przepisu) albo objęty ochroną konserwatorską, co z kolei wymagałoby uzgodnienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków (ust. 3 i 4 art. 67).

Wydanie decyzji poprzedzone zostało postępowaniem przeprowadzonym zgodnie z wymogami rozporządzenia, w szczególności dokonano oględzin i oceny stanu technicznego obiektu. Odbyła się także rozprawa administracyjna.

W protokole oględzin z dnia [...] stycznia 2016 r. stwierdzono, że obecny stan budynku spowodowany jest brakiem wykonania remontu oraz robót konserwacyjnych obiektu w trakcie jego użytkowania. Dodatkowo stan ten jest następstwem nieużytkowania obiektu od kilkunastu lat ( k. 98-105) akt adm. I inst.).

Kuratorzy spadku po J. J. i B. J. nie deklarowali w trakcie postępowania zamiaru wyremontowania obiektu. Uczestnicząca w rozprawie skarżąca K. L. oświadczyła, że rozbiórka budynku jest zasadna (k. 117 v. akt adm. I inst.). Z kolei skarżący M. S. w uzasadnieniu swojej skargi stwierdził, że nie kwestionuje decyzji co do zasady w zakresie uznania, że przedmiotowy obiekt jest w złym stanie technicznym uzasadniającym dokonanie rozbiórki.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii dopuszczalności nałożenia obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego w trybie art. 67 ust. 1 Pr. bud. na skarżących jako kuratorów spadku.

Jak już wyżej wskazano działka gruntu oznaczona numerem ewidencyjnym [...] położona przy ulicy [...] w R., na której usytuowany jest przedmiotowy nieużytkowany budynek mieszkalny, stanowiła współwłasność J. J. i B. J.. Osoby te nie żyją a ich spadkobiercy nie są znani. W tej sytuacji na wnioski Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. Sąd Rejonowy w K. ustanowił radcę prawnego M. S. kuratorem spadku po zmarłym J. J., zaś Sąd Rejonowy L. – Wschód w L. z siedzibą w Ś. ustanowił aplikanta radcowskiego K. L. kuratorem spadku po B. J..

Podstawę do udziału w postępowaniu administracyjnym kuratora spadku stwarza art. 30 § 5 kpa. W myśl tego przepisu ,, W sprawach dotyczących spadków nieobjętych jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich braku – kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji publicznej". Norma ta jest konieczna i niezbędna z uwagi na specyficzną pozycję procesową kuratora spadku. Działa on bowiem w warunkach, w których spadkodawca już nie żyje, natomiast spadkobierca nie jest znany (działalność kuratora zmierza dopiero do jego ustalenia). W takiej sytuacji stroną postępowania administracyjnego nie może być ani nieżyjący spadkodawca, ani nieznany spadkobierca, w związku z czym jako strona występuje samodzielnie we własnym imieniu (jednak na rzecz poszukiwanych spadkobierców) kurator spadku (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 1 lutego 2011 r. III CZP 78/10, OSNC 2011, Nr 6, poz. 61). To bezpośrednio kuratora spadku należy zatem traktować jako stronę postępowania ze wszystkimi tego konsekwencjami procesowymi (patrz: R. Hauser, M. Wierzbowski – Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2014, s. 149).

Powyższe oznacza, że właśnie na kuratorów spadku, skoro zostali oni ustanowieni przez właściwe miejscowo sądy rejonowe ze względu na toczące się postepowanie administracyjne w sprawie stanu technicznego przedmiotowego budynku, należało nałożyć obowiązek jego rozbiórki wobec stwierdzenia, że zaistniały przesłanki z art. 67 ust. 1 Pr. bud.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 1357/15 przywołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, według którego wyegzekwowanie nakazu rozbiórki (wydanego w stosunku do kuratora spadku) w żadnej mierze nie jest uzależnione od konieczności badania zakresu przysługującego mu prawa, a tym bardziej czy wykonanie nakazu rozbiórki przekracza czynności zwykłego zarządu. Kurator spadku z mocy art. 666 § 1 kpc ustanawiany jest dla czuwania nad całością nieobjętego spadku. Z treści art. 935 § 1 kpc wynika natomiast, że jego zadaniem jest zarządzanie majątkiem spadku zgodnie z zasadami racjonalnej gospodarki w celu jego zachowania w stanie możliwie nieuszczuplonym i niepogorszonym. Jednak, gdy bezwzględnie wiążące prawo publiczne/administracyjne tego jasno wymaga od zarządcy we władczej formie przewidzianej prawem, uszczuplenie majątku jest możliwe. Prawo publiczne stanowi bowiem swoiste, dopuszczalne w systemie prawa, ograniczenie norm prawa cywilnego. WSA w Krakowie w cyt. wyroku trafnie zwraca też uwagę, że inny sposób rozumowania prowadziłby do wniosku, że zgodę na wykonanie ostatecznej, wiążącej i władczej decyzji administracyjnej wydaje sąd powszechny, co jest sprzeczne z mechanizmem działania prawa administracyjnego.

Kończąc tę część rozważań, należy raz jeszcze podkreślić, że ustanowiony w trybie art. 30 § 5 k.p.a. na żądanie organu administracji kurator spadku jest stroną postępowania administracyjnego, w którym występuje samodzielnie we własnym imieniu, ze wszystkimi tego konsekwencjami procesowymi, a więc także z taką, że w wyniku tego postępowania może zostać na niego nałożony określony obowiązek. Przyjęcie odmiennego stanowiska podważałoby sens ustanawiania kuratora spadku dla potrzeb toczącego się postępowania administracyjnego. Wypada zauważyć, że w sprawach dotyczących stanu technicznego obiektów budowlanych niejednokrotnie mamy do czynienia z sytuacją, gdy stan ten stanowi zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi bądź bezpieczeństwa mienia. Oczekiwanie wówczas na ustalenie spadkobierców zmarłego właściciela, co wiązałoby się zapewne z zawieszeniem postępowania na nieokreślony bliżej czas, byłoby nieracjonalne i sprzeczne z ideą unormowania art. 30 § 5 k.p.a.

Z tego też względu Sąd nie podziela przytoczonych w skargach poglądów, wynikających z orzeczeń sądowych (w szczególności wyroku WSA w Krakowie z dnia 16 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 2303/02), które wskazują taki właśnie kierunek postępowania, tj. zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu stwierdzenia nabycia spadku. Nie kwestionując tego, że legitymacja procesowa kuratora spadku jest jedynie refleksem legitymacji nieznanych spadkobierców poprzednich właścicieli danej rzeczy lub prawa, którzy, gdyby byli ustaleni, samodzielnie braliby udział w postępowaniu w charakterze stron oraz, że poza prawami stricte procesowymi z art. 30 § 5 k.p.a. nie wynikają dla kuratora spadku żadne dodatkowe uprawnienia, w szczególności o charakterze materialnoprawnym, np. zawarcie ugody administracyjnej (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski – op.cit. s. 149), to jednak nie oznacza to, że decyzja administracyjna wydana w postępowaniu, w którym kurator jest stroną, nie może nakładać na niego określonych obowiązków, w tym nakazywać rozbiórkę obiektu budowlanego.

Podnoszona w skardze M. S. kwestia przyznania kuratorowi środków na pokrycie wydatków związanych z wykonaniem decyzji pozostaje poza zakresem rozpoznania sprawy, podobnie jak i ewentualne rozliczenia pomiędzy kuratorami spadku i spadkobiercami co do poniesionych kosztów związanych z wykonaniem kontrolowanej decyzji. Organy administracji nie dokonują bowiem wzajemnych rozliczeń pomiędzy zarządcą obiektu a jego właścicielem (obecnie nieznanym) w drodze władczej decyzji administracyjnej. Decyzja oparta na treści art. 67 ust. 1 Pr. bud. nie przesądza też, kogo będą w ostatecznym rozliczeniu obciążały koszty rozbiórki obiektu budowlanego (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2006 r., sygn. akt II OSK 637/05 – dostępny w CBOSA). Ubocznie tylko należy wskazać, że kurator spadku, do którego z mocy art. 667 § 2 k.p.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości, może na podstawie art. 939 § 1 k.p.c. żądać wynagrodzenia oraz zwrotu wydatków, które w związku z zarządem poniósł z własnych funduszów. O roszczeniach tych rozstrzyga jednak sąd powszechny (sąd spadku).

Chybiony jest nadto podniesiony w skardze M. S. zarzut naruszenia art. 30 § 5 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak ustalenia, czy przedmiotowa nieruchomość była przez osoby trzecie zarządzana, względnie czy pojawia się na niej osoba, która traktuje nieruchomość jak właściciel, a tym samym czy w stanie faktycznym sprawy nie występuje zarządca, który mógłby być adresatem decyzji. Należy w związku z tym zarzutem podkreślić, że z treści art. 30 § 5 k.p.a. jednoznacznie wynika, iż wyznaczenie kuratora przez sąd powszechny na wniosek organu administracji w sprawach dotyczących spadków nieobjętych następuje dopiero w sytuacji, gdy brak jest osób sprawujących zarząd majątkiem masy spadkowej. Okoliczność ta była więc przesłanką wyznaczenia kuratorów spadku po zmarłych spadkodawcach.

Podobny zarzut pojawia się w skardze K. L., zdaniem której kwestia istnienia zarządcy przedmiotowej nieruchomości nie została należycie wyjaśniona. Przedstawiona w tym zakresie argumentacja skargi prowadzi w istocie do podważenia prawomocnych postanowień o ustanowieniu kuratorów spadku. Tymczasem po ich ustanowieniu postępowanie było prawidłowo prowadzone z ich udziałem i prawidłowo – co wyżej zostało wykazane – nałożono na nich obowiązek rozbiórki przedmiotowego obiektu.

Nie można zgodzić się także z zarzutem nieprzedłużenia zakończenia sprawy z powodu poszukiwania przez kuratorów spadkobierców poprzednich właścicieli nieruchomości. Organy administracji publicznej obowiązane są bowiem załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki w terminach określonych w art. 35 i 36 k.p.a. lub w przepisach szczególnych. Wstrzymywanie się przez organ z załatwieniem sprawy ze wskazanej przez skarżących przyczyny miałoby ten sam praktyczny skutek co zawieszenie postępowania do czasu ustalenia spadkobierców J. J. i B. J. i niweczyłoby cel ustanowienia kuratorów spadku.

Jeżeli chodzi o argumentację przedstawioną w skardze K. L., stwierdzającą, że kuratorzy spadku zostali ustanowieni już po wszczęciu postępowania w przedmiocie stanu technicznego budynku mieszkalnego i w żaden sposób nie przyczynili się do zaistnienia jego złego stanu technicznego, a wobec tego nałożenie na nich obowiązku rozbiórki jest niesprawiedliwe i narusza art. 2 oraz art. 7 Konstytucji RP, należy wskazać, że przepis art. 67 ust. 1 Pr. bud. nie uzależnia sankcji rozbiórki obiektu budowlanego od zawinienia osoby, na którą ten obowiązek jest nakładany. W niniejszej sprawie brak winy skarżących jest oczywisty i nie wymaga uzasadnienia. Skarżący jako kuratorzy spadku działają zresztą jako tzw. zastępcy pośredni, dokonujący czynności prawnych we własnym imieniu, lecz na cudzy rachunek. Występują więc – jak już wyżej wskazano przywołując uchwałę 7 sędziów Sądu Najwyższego z 1.02.2011 r. sygn. akt III CZP 78/10 – samodzielnie we własnym imieniu, jednak na rzecz poszukiwanych spadkobierców.

§ 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 sierpnia 2004 r. wymaga wprawdzie, by protokół oględzin obiektu budowlanego wskazywał m.in. przyczyny powstania uszkodzeń lub zniszczenia obiektu budowlanego, co w sprawie niniejszej zostało uczynione, jednak rodzaj tych przyczyn w żaden sposób nie determinuje ani samego obowiązku rozbiórki ani określenia osoby, na którą ten obowiązek się nakłada. Przesłanki zastosowania art. 67 ust. 1 Pr. bud. mają charakter wyłącznie przedmiotowy (obiekty budowlany nieużytkowany lub niewykończony nienadający się do remontu, odbudowy lub wykończenia).

Odnośnie zarzutu zawartego również w skardze K. L. naruszenia art. 10 § 1 w związku z art. 94 k.p.a. poprzez nieodroczenie rozprawy w dniu [...] marca 2016 r. mimo niestawiennictwa M. S., który w tym dniu usprawiedliwił swoją nieobecność, to należy stwierdzić, że zarzutu tego nie podnosi w swojej skardze sam M. S. i już z tej tylko przyczyny nie mógłby on być uwzględniony. Ponadto gdyby nawet w tym względzie dopatrywać się naruszenia przez organ przepisów postępowania, to i tak należałoby uznać, że nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Oboje skarżący nie kwestionują bowiem okoliczności złego stanu technicznego przedmiotowego obiektu budowlanego uzasadniającego nakazanie jego rozbiórki na podstawie art. 67 ust. 1 Pr. bud. Wbrew wywodom skargi nieodroczenie rozprawy nie spowodowało zatem braku wszechstronnego zebrania i rozważenia materiału dowodowego.

Z tych wszystkich względów należało uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a wniesione na nią skargi jako pozbawione uzasadnionych podstaw podlegały oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).