Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 277/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151, art. 151, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 2 ust. 3, par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2013 poz 461
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb  Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 6 sierpnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2013 roku sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi J. P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) netto powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 sierpnia 2011 r., działając z upoważnienia Burmistrza M., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., przyznał D.P. świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 197,43 zł oraz odmówił przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków w wysokości 179,17 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał m.in., że strona wnioskowała o przyznanie przedmiotowego świadczenia w wysokości 376,60 zł na zakup wszystkich leków wymienionych na załączonych receptach. Organ pierwszej instancji stwierdził, że lekami ratującymi życie są preparaty związane z leczeniem chorób układu krążenia i na zakup tych leków przyznał zasiłek w kwocie 197,43 zł. Odmówił natomiast przyznania kwoty 179,17 zł na zakup leków przepisanych przez lekarza laryngologa. W tym zakresie wskazał, że recepta ta nie została wykupiona i została "przepisana" z czerwca 2011 r. na sierpień 2011 r., a z zaświadczenia lekarskiego wynikało jedynie, że wnioskodawca jest leczony wymienionymi na tej recepcie lekami. Organ pierwszej instancji wyjaśnił ponadto, że uwzględnił zakres pomocy, którą jest objęty wnioskodawca, a także konieczność zaspokajania potrzeb wszystkich beneficjentów znajdujących się pod opieką MOPS w M., z uwzględnieniem środków finansowych pozostających w dyspozycji Ośrodka.

Po rozpoznaniu odwołania D.P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia 31 stycznia 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium podniosło, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy i stwierdziło, że organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, przyznając stronie pomoc w kwocie 197,43 zł.

Decyzję tę wnioskodawca zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który wyrokiem z dnia 18 września 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 338/12, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu i zasądził od Skarbu państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego kwotę 240 zł, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Sąd wskazał w uzasadnieniu wyroku na wątpliwości, jakie budziło kryterium, którym kierował się organ odmawiając przyznania świadczenia pieniężnego na zakup leków przepisanych od lekarza laryngologa. Stwierdził, że argumentacja organów obu instancji odnosząca się do ograniczonych środków pieniężnych na zasiłki celowe przy jednoczesnej dużej liczbie potrzebujących, nie stanowiła kryterium, w oparciu o które odmówiono stronie sfinansowania recepty od lekarza laryngologa. W wyniku analizy działania i przedstawionej w decyzji organu pierwszej instancji argumentacji Sąd doszedł do wniosku, że organ podjął arbitralną decyzję co do wyboru recepty, która nie została sfinansowana, jednocześnie wybór ten nie został poparty wystarczającą argumentacją, np. w oparciu o stanowisko lekarza specjalisty.

Decyzją z dnia 31 grudnia 2012 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. przyznał D.P. świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 197,43 zł (pkt 1), odmówił przyznania zasiłku celowego na tej cel w wysokości 179,17 zł (pkt 2) i zaliczył na poczet przyznanego świadczenia kwotę 197,43 zł, wypłaconą dnia 17 sierpnia 2011 r. na podstawie uchylonej decyzji tego organu z dnia 12 sierpnia 2011 r. (pkt 3). Organ pomocy społecznej podał w uzasadnieniu, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ma dorosłą córkę, z którą nie utrzymuje kontaktów, jest osobą niepełnosprawną w umiarkowanym stopniu i z tego tytułu otrzymuje zasiłek stały, od października 2012 r. w wysokości 529 zł, co stanowi jego jedyny dochód. W trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawca potwierdził żądanie przyznania pomocy na zakup leków według potrzeb istniejących w sierpniu 2011 r. na łączną kwotę 376,60 zł. Wnioskodawca przedłożył zaświadczenie lekarza laryngologa lekarskie z dnia 7 czerwca 2011 r. i zaświadczenie z dnia 28 sierpnia 2012 r. potwierdzające leczenie w poradni laryngologicznej od dnia 30 sierpnia 2010 r., a także fakturę z dnia 17 sierpnia 2011 r. dokumentującą zakup leków od lekarza "[...]", na kwotę 179,17 zł. Organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie spełnione zostały przesłanki ustawowe warunkujące możliwość przyznania zasiłku celowego. Zgłoszona potrzeba stanowi niezbędną potrzebą bytową, tym bardziej, że z przedstawionych zaświadczeń lekarskich wynikało, iż wnioskodawcy zalecono przyjmowanie tych leków. Organ zaznaczył, że z faktury za zakup leków laryngologicznych wynikało, że zostały one wykupione w innym dawkowaniu (lekarz przepisał 120 tabletek leku "[...]"przy dawkowaniu 2 x 1, zaś wnioskodawca wykupił 4 opakowania tego leku po 50 tabletek). Organ pomocy społecznej zaznaczył, że przy dawkowaniu zaleconym przez lekarza na jeden miesiąc wnioskodawca potrzebował tylko 60 szt. tabletek tego leku. Z zaświadczenia z dnia 28 sierpnia 2012 r. wynikało, że wnioskodawca leczony jest lekiem "[...]". W tej sytuacji organ uznał ten lek za główny preparat zalecony przez lekarza laryngologa. Zakup tego leku na okres jednego miesiąca (60 tab.) stanowił wydatek ok. 47 zł, zaś jego zamiennika -według informacji pracownika apteki -33,90 zł. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej stwierdził, że nie posiada wiedzy medycznej pozwalającej na określenie, które leki spośród wskazanych przez wnioskodawcę, są lekami niezbędnymi, a które tylko pomocniczymi, więc nie rozpoznawał wniosku pod tym kątem. Zaznaczył przy tym, że brak było podstaw do kwestionowania zaleceń lekarza. Uwzględniając powyższe, przyznał wsparcie na częściowe pokrycie kosztu zakupu leków w wysokości 197,43 zł, pozwalających na zakup leków przepisanych przez lekarza rodzinnego i chirurga, i odmówił przyznania wsparcia w pozostałym zakresie. W odniesieniu do leków przepisanych przez lekarza laryngologa organ uznał, że wnioskodawca może wykupić te leki z własnych środków, tj. z zasiłku stałego. Podkreślił, że leki, na które wnioskodawcy odmówiono wcześniej wsparcia, zostały przez niego wykupione w podwójnej ilości, a przyznane świadczenia stanowiłoby tylko rekompensatę poniesionych już wydatków na leczenie, co zdaniem Ośrodka nie stanowi zadania pomocy społecznej. Wsparcie z pomocy społecznej winno być przyznawane na zaspokojenie niezbędnych i istniejących potrzeb bytowych, za które nie można uznać zwrotu środków finansowych za zakup leków. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że przyznano świadczenie w górnej wysokości przyznawanych zasiłków celowych na zakup leków. Wskazał też, że wsparcie w formie zasiłku celowego należy do fakultatywnych form pomocy. Stwierdził, że mimo, iż wnioskodawca spełnił przesłanki do otrzymania zasiłku celowego, to nie było możliwe udzielenie pomocy

w żądanej wysokości, gdyż nie pozwalały na to posiadane środki. Podniósł, że z uwagi na koniec roku kalendarzowego, organ pomocy społecznej nie otrzyma żadnych dodatkowych środków na udzielanie dodatkowego wsparcia, a przyznane w budżecie na 2012 r. zostały już wykorzystane. Pozostałe niewielkie kwoty przeznaczone zostały na sfinansowanie zakupu opału osobom, które są w trudnej sytuacji i z takiego wsparcia jeszcze nie korzystały, na zabezpieczenie żywności w nieprzewidzianych sytuacjach i na sfinansowanie kosztów pobytu osób bezdomnych w schroniskach. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że wnioskodawca co miesiąc otrzymuje wsparcie na różne cele: zakup żywności, leków (w kwotach od 150 zł do 200 zł miesięcznie), butli gazowych czy odzieży, obecnie - na zakup 0,5 tony węgla. Ocenił, że rozmiar udzielonego wsparcia jest znaczny, a Ośrodek nie może przejąć na siebie całkowitego kosztu utrzymania wnioskodawcy, gdyż wykraczałoby to poza zadania pomocy społecznej.

W złożonym odwołaniu D.P. zarzucił, że organ pierwszej instancji nie zastosował się do wytycznych wyroku Sądu, gdyż nie zasięgnął opinii lekarza laryngologa. Stwierdził, że w sierpniu 2011 r. organ posiadał środki na sfinansowanie zakupu wycenionych lekarstw w całości, lecz wątpliwość budziła wysokość jednorazowej pomocy. Odwołujący się wywiódł, że organ pomocy społecznej przerzuca swój ciężar przeznaczenia środków na zakup niezbędnych lekarstw dla podopiecznego na zasiłek stały, co jest niezgodne z Konstytucja RP, która zdaniem odwołującego się gwarantuje, że Państwo przejmie ciężar utrzymania, wyżywienia i leczenia osób, które nie posiadają wystarczających środków w celu zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb.

W uzupełnieniu odwołania stwierdził, że z zasiłku stałego może wykupić dodatkowe leki "nagłej potrzeby", lecz nie lekarstwa niezbędne, na zakup których winien mieć przyznany zasiłek celowy. Środki z zasiłku stałego służą, zdaniem odwołującego się, zaspokojeniu innych podstawowych potrzeb, jak: wyżywienie, dojazdy, leczenie stomatologiczne, praca z komputerem, zakup środków czystości, uiszczanie opłat za korzystanie z mieszkania i opłat eksploatacyjnych oraz drobnych napraw w mieszkaniu.

Decyzją z dnia 15 lutego 2013 r., sprostowaną postanowieniem z dnia

17 kwietnia 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. uchyliło pkt 3. decyzji organu pierwszej instancji i umorzyło w tej części postępowanie organu pierwszej instancji, a w pozostałej części utrzymało w mocy kwestionowaną decyzję. Kolegium stwierdziło w uzasadnieniu, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy zostało spełnione kryteria warunkujące przyznanie zasiłku celowego, określone art. 7 pkt 2-15 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U.

z 2008 r. nr 115 poz. 728 z późn. zm.). Podkreśliło, że powyższe nie oznaczało obowiązku przyznania żądanego świadczenia w określonej przez stronę wysokości, gdyż rozstrzygnięcie w sprawie ma charakter uznaniowy, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Kolegium oceniło, że organ pierwszej instancji szczegółowo wykazał wysokość środków, jakimi dysponował, sposób ich dysponowania i ilość osób objętych pomocą. Podał, w jakiej wysokości przyznawane były zasiłki celowe na oczekiwany przez wnioskodawcę cel. Zasiłek uzyskany przez odwołującego się mieści się w górnych granicach zasiłków celowych przyznawanych na leki. Organ pierwszej instancji wykazał, że wnioskodawca systematycznie jest objęty opieką społeczną, co stanowi jego jedyne źródło utrzymania. Zarówno prawidłowość ustaleń organu pierwszej instancji, jak i motywy jakimi się kierował udzielając wnioskodawcy pomocy

w formie zasiłku celowego nie budzą wątpliwości orzekającego w niniejszej sprawie składu Kolegium. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, przyznając stronie pomoc w kwocie 197,43 zł.

Ustosunkowując się do uchylenia punktu 3. decyzji organu pierwszej instancji

i umorzenia w tej części postępowania Kolegium podniosło, że przepisy ustawy

o pomocy społecznej i Kodeksu postępowania administracyjnego nie dają podstaw organowi pierwszej instancji do dokonania w formie decyzji administracyjnej zaliczenia w poczet przyznanego świadczenia kwot wypłaconych na podstawie wcześniejszej decyzji, która następnie została uchylona. Wcześniej wypłacona kwota na podstawie decyzji wyeliminowanej z obrotu prawnego może być zaliczona na poczet kolejnych świadczeń, lecz nie może to być dokonane w formie decyzji administracyjnej.

W złożonej skardze D.P. zarzucił, że organ pierwszej instancji nie zastosował się do treści powołanego wyżej wyroku Sądu i nie zebrał dodatkowej dokumentacji medycznej, aby dopełnić formalności przed podjęciem decyzji. Nie ustalił bowiem konieczności zażywania w tamtym okresie przez skarżącego spornych lekarstw. Tym samym, organ podjął arbitralną decyzję, uzasadniając ją niewystarczającymi środkami z pomocy społecznej. W ocenie skarżącego powyższe świadczy o niewłaściwym planowaniu potrzeb i złym przyznawaniu środków.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotowa sprawa była już przedmiotem kontroli tut. Sądu, który wyrokiem

z dnia 18 września 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 338/12, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu i zasądził od Skarbu państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego kwotę 240 zł, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Stosownie do

art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone

w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Stwierdzenie, że "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże w sprawie ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, jest on związany oceną prawną wyrażoną

w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 358). Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. oznacza więc, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą, w tej samej sprawie, w przyszłości formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wyrażonym wcześniej w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci bowiem moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję tut. Sąd nie mógł więc dokonać jej oceny

z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych

w wyroku tut. Sądu z dnia 18 września 2012 r.

Sąd wskazał w uzasadnieniu powołanego wyroku na wątpliwości, jakie budziło kryterium, którym kierował się organ odmawiając przyznania świadczenia pieniężnego na zakup leków przepisanych przez lekarza laryngologa. Stwierdził, że argumentacja odnosząca się do ograniczonych środków pieniężnych na zasiłki celowe przy jednoczesnej dużej liczbie potrzebujących, nie stanowiła kryterium, w oparciu

o które odmówiono stronie sfinansowania recepty od lekarza laryngologa. Sąd nie doszukał się jasnych i precyzyjnych kryteriów, na podstawie których organ pomocy społecznej dokonał selekcji i uznały, że określone recepty winny zostać wykupione,

a wobec jednej odmówiono dofinansowania. Zaznaczył, że w przypadku lekarstw, które organ zgodził się dofinansować, znajdowały się preparaty przepisane przez lekarza rodzinnego i specjalistów, a nie wykazano przy tym, że leki przepisane przez laryngologa nie były niezbędnymi farmaceutykami. W ocenie sądu arbitralny dobór leków, bez oparcia w postaci stanowiska lekarza specjalisty, wykraczał poza ramy uznania administracyjnego. Sąd dodał przy tym, że powyższe nie oznacza obowiązku organów dofinansowania w każdym przypadku wszystkich recept przedłożonych przez stronę. W takiej jednak sytuacji należy przeprowadzić dokładne postępowanie wyjaśniające, w ramach którego zebrane zostaną zaświadczenia od lekarzy określające zakres niezbędnego leczenia określonymi farmaceutykami wraz z możliwym zastosowaniem tańszych zamienników lub należy rozważyć cząstkowe – w dawce wystarczającej na jeden miesiąc – dofinansowanie wszystkich przepisanych leków. Jeżeli zaś organ uzna, że część farmaceutyków strona jest w stanie wykupić sama to powinien to w swoim rozstrzygnięciu wykazać.

W ocenie Sądu, organ pomocy społecznej zrealizował wytyczne Sądu. Przeprowadził bowiem postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalił, że podstawowy w terapii prowadzonej przez lekarza laryngologa lek ("[...]")

w dawce na jeden miesiąc (60 tabletek) to koszt ok. 47 zł, zaś koszt zakupu jego zamiennika, również w dawce na jeden miesiąc (60 tabletek), wynosi 34 zł. Organ stwierdził, że bezspornie zakup leków stanowi niezbędną potrzebę życiową, szczególnie gdy zostały one przepisane przez lekarza. Uznał przy tym, że nie jest władny rozstrzygnąć, które z preparatów zgłoszonych przez skarżącego są niezbędne, a które tylko pomocnicze, wobec tego nie stosował tego kryterium przy rozpoznawaniu sprawy. Organ pomocy społecznej stwierdził, że skarżący jest w stanie z własnych środków (w wysokości 529 zł miesięcznie) dokonać zakupu wymienionego wyżej preparatu w ilości potrzebnej na jednomiesięczną terapię. Zaznaczył dodatkowo, że

z przedłożonej faktury wynikało, że skarżący wykupił aż 200 tabletek tego leku. Rozpoznając sprawę organ uwzględnił też, że skarżący objęty jest stałą pomocą, gdyż co miesiąc przyznawany jest mu zasiłek celowy na zakup leków w kwotach od 150 zł do 200 zł, podczas gdy przeciętnie zasiłek celowy na ten cel przyznawany jest przez organ w wysokości od 50 zł do 200 zł. Ponadto, niezależnie od przyznawanych zasiłków celowych na leki, skarżący otrzymuje też zasiłki celowe na inne zgłaszane potrzeby (zakup żywności, butli z gazem, odzieży, opału). Organ pomocy społecznej wziął też pod uwagę, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, których wysokość –

z uwagi na koniec roku – nie zwiększy się. Uwzględnił, że z tych ograniczonych środków musi zaspokoić potrzeby innych podopiecznych, priorytetowe w okresie zimowym, jak zakup opału, żywności czy opłacenie miejsc w schroniskach dla osób bezdomnych.

Argumenty organu pomocy społecznej uzasadniające przyznanie zasiłku celowego o na zakup leków w kwocie niższej, niż zgłoszona przez skarżącego, zasługuje na akceptację. Należy podnieść, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy

z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 175 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może być on przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Dodatkowo ustawodawca w art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy wskazał, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

W art. 2 ust. 1 ustawy zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej - zasada pomocniczości (subsydiarności). Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot

w realizacji zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku gdy zadania przekraczają możliwości jednostki lub małej wspólnoty. Zgodnie z zasadą subsydiarności Państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Należy umacniać pierwszeństwo i autonomię jednostki. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa (zob. I. Sierpowska, Komentarz do ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2009 r.). W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną jednostka może otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki

w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz jej gotowość współdziałania w tym celu z innymi.

W art. 4 ustawy określony został kolejny cel pomocy społecznej – aktywizacja świadczeniobiorców. Zgodnie z tą zasadą należy, przy współpracy beneficjenta, wykształcić u niego poczucie odpowiedzialności i wskazać mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych rozsądnych propozycji pracowników socjalnych, pomagających osobie i rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych.

Bezsporne w sprawie było, że skarżący spełnia kryteria do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego. Powyższe nie oznaczało jednak obowiązku automatycznego przyznania skarżącemu zasiłku celowego w żądanej przez niego kwocie. Przepisy dotyczące pomocy społecznej nie nakładają na organy administracji obowiązku refundacji kosztów zakupionych leków.

W sprawie nie jest również sporne, że skarżący otrzymuje pomoc także na zakup żywności, butli gazowych, odzieży i obuwia, co wraz z zasiłkiem stałym i przyznawanymi comiesięcznie zasiłkami celowymi na leki daje kwotę ok. 800 zł miesięcznie. Należy zauważyć, że jest to kwota znacznie wykraczająca poza minimum socjalne i przy racjonalnym gospodarowaniu oraz współdziałaniu, skarżący jest w stanie zabezpieczyć podstawowe potrzeby swojego jednoosobowego gospodarstwa. Zaznaczyć przy tym należy, że bez podstawy prawnej jest pogląd skarżącego, że

z kwoty zasiłku stałego może on kupić tylko leki w nagłych przypadkach, zaś leki stosowane w stałej terapii winien mu finansować organ pomocy społecznej przyznając na ten cel zasiłek celowy w żądanej wysokości. Stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy, zasiłek stały jest świadczeniem przyznawanym obligatoryjnie, w przypadku gdy ubiega się o niego pełnoletnia osoba samotnie gospodarująca, niezdolna do pracy

z powodu wieku lub całkowicie niezdolna do pracy, a jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W ustawie nie określono przeznaczenia tego świadczenia, lecz nie może budzić wątpliwości, że jego celem jest zapewnienie osobie niezdolnej do uzyskania dochodu ("niezdolnej do pracy") środków na bieżącą egzystencję, której nie można ograniczać, jak to wywiódł skarżący w piśmie z dnia

29 stycznia 2013 r., do wydatków na wyżywienie, dojazdy, leczenie stomatologiczne, pracę z komputerem, zakup środków czystości, uiszczanie opłat za korzystanie

z mieszkania i opłat eksploatacyjnych oraz drobnych napraw w mieszkaniu do 50 zł. Zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, które może być przyznane w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przykładowe wyliczenie w ust. 2 art. 39 celów, na który może być przyznany ten zasiłek nie oznacza, że osoba spełniająca przesłanki do otrzymania tej pomocy winna zrealizować zgłoszoną potrzebę (m.in. pokrycie części lub całości kosztu zakupu leków) wyłącznie z uzyskanego zasiłku celowego przyznanego na dany cel.

Oceniając zaskarżoną decyzję, podkreślić również należy, że skarżącemu przyznano sporne świadczenie w górnej granicy udzielanej przez MOPS pomocy na ten cel. Ponadto, przy ograniczonych możliwościach finansowych Ośrodka, uwzględnienie wniosku skarżącego w całości pozbawiłoby pomocy inne osoby potrzebujące, co pozostawałoby w sprzeczności nie tylko z zasadą solidaryzmu społecznego, ale także

z celami ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, że przyznając skarżącemu zasiłek celowy w zakresie, w jakim nie odpowiadał jego oczekiwaniom, organy postąpiły w sposób arbitralny. Niemożność uwzględnienia wniosku w całości podyktowana była bowiem możliwościami finansowymi, jakimi dysponował organ pierwszej instancji. Przy ocenie prawidłowości zaskarżonych decyzji nie bez znaczenia pozostaje fakt, że środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych,

w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci,

a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. Wiadomym jest, że ze względu na dużą ilość osób takiej pomocy potrzebujących i ograniczone możliwości budżetowe organów pomocy społecznej, potrzeby takich osób nie mogą być zaspokojone w całości.

Pozostaje też dodać, że pomoc w formie zasiłku celowego jest pomocą fakultatywną przyznawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie organy szczegółowo przeanalizowały sytuację skarżącego i przyznały mu pomoc w odpowiedniej wysokości, wyczerpująco uzasadniając swoje stanowisko.

W ocenie Sądu, zaskarżonej decyzji nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, gdyż organ szczegółowo wskazał, czym kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje na akceptację.

Wbrew przekonaniu skarżącego, Sąd w wyroku z dnia 18 września 2013 r., nie zobligował organu pierwszej instancji do zgromadzenia dowodu w postaci zaświadczenia lekarza laryngologa, czy innej dokumentacji medycznej w celu stwierdzenia, czy skarżący musiał zażywać przepisane przez tego lekarza preparaty, lecz wskazał, że w przypadku gdy organ wybrał niektóre tylko recepty do dofinansowania, winien był taki wybór poprzeć argumentacją opartą na przykład o takie dowody.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, działając na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., skargę należało oddalić. Na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c

i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461), Sąd orzekł jak w pkt. II sentencji wyroku.