Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Wr 2316/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2004-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 624  Powszechny obowiązek obrony kraju
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Krupiński (spr) Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Cisyk Asesor sądowy Grażyna Jeżewska Protokolant: ref. staż. Joanna Szyndrowska Po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2004 r. na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi E. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku świadczenia osobistego w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji Prezydenta [...] z dnia [...], nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego E. T. kwotę 10,- (dziesięć) złotych, tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], opartą na przepisach art. 200, 202 i 216 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1992 r., nr 4, poz. 16 ze zm.) oraz § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 1993 r. w sprawie świadczeń na rzecz obrony (Dz. U. nr 85, poz. 397), Prezydent [...] przeznaczył skarżącego E. T. w ramach świadczeń osobistych do obsługi elementów bazy mobilizacyjnej Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w O. wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny przez okres siedmiu dób w terminie natychmiastowym.

W uzasadnieniu podniesiono, że decyzję wydano na wniosek Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. z uwagi na potrzebę realizacji zadań obronnych w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny.

W odwołaniu E. T. zarzucił, że brak jest ustawowych podstaw do nakładania tego rodzaju obowiązku w czasie pokoju.

Decyzją z dnia [...], nr [...], Wojewoda [...] działając na podstawie art. 202 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wywiedziono, że art. 200 powołanej ustawy oraz § 14, 16 i 50 rozporządzenia wykonawczego pozwalają na nałożenie na obywatela obowiązku świadczenia osobistego na rzecz przygotowania obrony państwa.

W skardze E. T. zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego na skutek niewłaściwego zastosowania w okresie pokoju przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej, umożliwiających jedynie nałożenie obowiązków kurierskich lub świadczeń osobistych, innych niż te, które nałożono na niego. Przepis art. 216 dotyczy przy tym jedynie wypadku ogłoszenia mobilizacji i czasu wojny. Będący wnioskodawcą Wojskowy Komendant Uzupełnień ma inne możliwości planowania zabezpieczenia potrzeb obronnych na wypadek wojny.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko, powołując się m. in. na treść wzoru decyzji załączonego do rozporządzenia wykonawczego do ustawy, z którego wynika możliwość przeznaczania obywatela do wykonywania świadczeń rzeczowych w czasie pokoju oraz świadczeń osobistych lub rzeczowych wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny. Realizacja tych zadań po ogłoszeniu mobilizacji lub wybuchu wojny byłaby spóźniona, a przedsięwzięcia z tym związane muszą być realizowane - zarówno w stadium planowania jak i nakładania określonego obowiązku świadczeń - już w czasie pokoju. Ponadto treść § 50 rozporządzenia wprost wymienia możliwość zaistnienia sytuacji, w której decyzję nakładającą określone obowiązki rzeczowe lub osobiste doręcza się w okresie pokoju.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270). W wypadku, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2).

W rozpoznawanej sprawie zachodzi ten ostatni wypadek.

Powołana w osnowie decyzji zaskarżonej oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji podstawa prawna nie stanowi oparcia dla podjętego rozstrzygnięcia.

Kwestię świadczeń osobistych na rzecz obrony w czasie pokoju rozstrzyga przepis art. 200 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002 r., nr 21, poz. 205 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z nim na osoby posiadające obywatelstwo polskie, które ukończyły szesnaście, a nie przekroczyły sześćdziesięciu lat życia, może być nałożony obowiązek świadczeń osobistych, polegających na wykonywaniu różnego rodzaju prac doraźnych na rzecz przygotowania obrony państwa oraz zwalczania klęsk żywiołowych, nadzwyczajnych zagrożeń środowiska i likwidacji ich skutków. Obowiązek świadczeń osobistych może obejmować również obowiązek użycia posiadanych narzędzi prostych, a w stosunku do osób wykonujących świadczenia polegające na doręczaniu dokumentów powołania do czynnej służby wojskowej oraz wezwań do wykonania świadczeń, zwanych dalej "kurierami" - także posiadanych środków transportowych. Obowiązek świadczeń osobistych może być nałożony w związku z ćwiczeniami wojskowymi, ćwiczeniami w obronie cywilnej oraz ćwiczeniami praktycznymi w zakresie powszechnej samoobrony a także w celu dostarczenia i obsługi przedmiotów świadczeń rzeczowych, z zastrzeżeniem, że w stosunku do kurierów obowiązek świadczeń osobistych może być nałożony tylko w celu sprawdzenia gotowości mobilizacyjnej Sił Zbrojnych.

Wyliczenie to jest taksatywne i wyczerpujące, a zatem nie może być w drodze aktu prawnego wykonawczego do ustawy ani w drodze wykładni funkcjonalnej rozszerzane na osoby lub świadczenia nie wymienione w tym przepisie.

Redakcja przepisu jest jasna, a zatem zgodnie z zasadą clara non sunt interpretanda można tu przyjąć zakaz wykładni funkcjonalnej, jako że reguły językowe wykładni wykazały już jednoznaczność ujętych w nim wyrażeń. W doktrynie przyjmuje się jako zasadę, że jeżeli zgodnie z regułami znaczeniowymi danego języka przekładu przepisu na zakodowaną w nim normę można dokonać w jeden sposób, uzyskując normy ze sobą zgodne, to odwołanie się do innego sposobu wykładni naruszałoby zasady kultury prawnej państwa praworządnego. Ewentualna wykładnia funkcjonalna w takim wypadku z reguły prowadzona jest w celu wzmocnienia rezultatu językowego (zob. M. Zieliński "Wykładnia prawa", Wyd. Prawn. Lexis – Nexis, Warszawa 2002, str. 55-57).

Nałożony na skarżącego obowiązek "na wypadek ogłoszenia mobilizacji lub wybuchu wojny" nie mieści się w żadnej z kategorii świadczeń wymienionych w art. 200 ust. 1 i 2 ustawy, a w dodatku nie zachodzi żaden wskazany w ust. 3 tego przepisu wypadek, w którym wskazane w ust. 1 i 2 świadczenia mogą być nakładane.

W grę – jako podstawa prawna – nie może wchodzić także powołany przez organ I instancji przepis art. 216 ust. 1 ustawy, gdyż dotyczy on świadczeń nakładanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (tytuł rozdziału 3 ustawy) i tym samym nie może stosowany w czasie pokoju.

Samoistną podstawą nałożenia obowiązku wykonania określonych świadczeń, w tym także pracy osobistej nie może być przepis rangi rozporządzenia, gdyż naruszałoby to konstytucyjną normę z art. 65 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którą obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 1993 r. w sprawie świadczeń na rzecz obrony (Dz. U. nr 85, poz. 397) wydane zostało z delegacji wynikającej z art. 207 rozporządzenia, który upoważnił Radę Ministrów jedynie do określenia trybu planowania i nakładania obowiązku świadczeń osobistych oraz ich wykonywania, zadań i właściwości organów w tych sprawach, kategorii osób zwolnionych z tego obowiązku, a także trybu wypłacania ryczałtu i należności pieniężnych za wykonanie świadczeń osobistych.

Treść decyzji wskazuje, iż na skarżącego nałożono konkretny obowiązek, podlegający natychmiastowemu wykonaniu w czasie pokoju, co wyklucza możliwość przyjęcia tezy, iż decyzja ta miała jedynie charakter przedsięwzięcia o zaplanowaniu zadań na wypadek mobilizacji lub wybuchu wojny, a tylko do takich przedsięwzięć upoważniało rozporządzenie, o którym była mowa.

Powyższe prowadzi do konstatacji, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło z rażącym naruszeniem prawa materialnego, na skutek błędnej wykładni przepisu art. 200 ust. 1 i 2 ustawy, a wobec tego zachodzi przypadek nieważności decyzji, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 KPA.

Z tej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 i art. 200 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.