Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SAB/Po 143/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 par. 2 pkt 9, art. 52 par. 1 i 2, art. 53 par. 2b, art. 149 par. 1 pkt 3 oraz par. 1a i 2, art. 151, art. 154 par. 6, art. 161 par. 1 pkt 3, art. 199, art. 200, art. 205, art. 258 par. 2 pkt 8
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 ust. 1, art. 5 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a, art. 13 ust. 1 i 2, art. 14 ust. 2, art. 16 ust. 1, art. 21
journal: Dz.U. 2020 poz 2176
law: Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Sędziowie WSA Tomasz Grossmann (spr.) WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Prezesa Sądu do załatwienia wniosku R. S. z dnia [...] lipca 2020 r.; 2. stwierdza, że Prezes Sądu dopuścił się bezczynności w załatwieniu wniosku określonego w pkt 1 wyroku; 3. stwierdza, że bezczynność, o której mowa w pkt 2 wyroku, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. w pozostałej części skargę oddala.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] września 2020 r. R. S. (zwany też dalej "Skarżącym" lub "Wnioskodawcą") złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na bezczynność Prezesa Sądu w sprawie udostępnienia informacji publicznej, wnosząc o:

1. stwierdzenie bezczynności organu w sprawie udostępnienia informacji publicznej;

2. zobowiązanie organu do udostępnienia informacji publicznej zgodnie z wnioskiem z 06 lipca 2020 r.;

3. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kwoty [...][zł] zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a.;

4. ustanowienie dla skarżącego pełnomocnika z urzędu;

5. zwolnienie skarżącego od opłat i kosztów sądowych;

6. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów poniesionych w sprawie, w tym kosztów wysyłanej korespondencji oraz kosztów rozmów telefonicznych z pełnomocnikiem.

W uzasadnieniu skargi jej autor wyjaśnił, że wnioskiem z [...] lipca 2020 r. zwrócił się do Prezesa Sądu (zwanego też dalej "Prezesem SR" lub "Organem") o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wyroków wraz z uzasadnieniami rejestrowanych w repertorium [...] pod symbolem [...] i [...] zakończonych w roku 2018. Przy piśmie z [...] lipca 2020 r. Prezes SR udostępnił wnioskodawcy wyroki, ale tylko dotyczące pozwanego ZK we W.; nie udostępnił pozostałych wyroków ani nie wydał decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej. Wobec tego, zdaniem Skarżącego, Prezes SR pozostaje w zwłoce.

W odpowiedzi na skargę Prezes SR wniósł o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, wobec udzielenia Skarżącemu informacji publicznej zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu Prezes SR przyznał, że w odpowiedzi na wniosek Skarżącego z [...] lipca 2020 r., pismem z [...] lipca 2020 r., przekazał Skarżącemu wyroki wraz z uzasadnieniami (po dokonaniu anonimizacji) w sprawach [...], w których pozwanym był Zakład Karny we W., a nadto wskazał, że brak jest wyroków w sprawach [...]. Natomiast niezwłocznie po otrzymaniu skargi Organ uzupełnił wcześniej udzieloną odpowiedź, przekazując Skarżącemu – pismem z [...] października 2020 r. – wyroki w sprawach [...] inne niż te, w których pozwanym był Zakład Karny we W., a ponadto ponownie wskazując, że brak jest spraw o symbolu [...].

Zdaniem Organu, postępowanie zainicjowane wniesioną skargą winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Organ niezwłocznie po interwencji Skarżącego (złożeniu skargi na bezczynność), że nie otrzymał wszystkich wnioskowanych informacji publicznych, udzielił Skarżącemu pozostałych informacji, o które ten wnioskował pismem z [...] października 2020 r. Organ uwzględnił zatem w całości wniosek Skarżącego i nie pozostaje w bezczynności.

Zarazem Prezes SR wyjaśnił, że brak udzielenia Skarżącemu od razu wszystkich informacji, o które ten wnioskował, był wynikiem przeoczenia Organu, nie zaś intencjonalnym działaniem mającym na celu nieudostępnienie określonych informacji, co potwierdza fakt, że Organ udzielił Skarżącemu pozostałych informacji, o które ten wnioskował, niezwłocznie po jego interwencji. Organ wskazał przy tym, że omyłka była spowodowana faktem, iż Skarżący wnosi do Organu szereg wniosków o udzielenie informacji publicznej (w samym roku [...], w okresie do [...] października 2020 r. było to [...] wniosków), a wnioski te często dotyczą ZK we W. (jedynego zakładu karnego na obszarze właściwości SR S.).

Powyżej przedstawione okoliczności sprawy wskazują – zdaniem Prezesa SR – że nawet jeśli uznać, iż Organ dopuścił się bezczynności, w niniejszym przypadku nie można przyjąć w żaden sposób, że bezczynność ta nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Taka sytuacja nie miała z pewnością miejsca w niniejszej sprawie.

W ocenie Prezesa SR przedstawione okoliczności sprawy wskazują również, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wymierzenia Organowi grzywny lub przyznania od Organu na rzecz Skarżącego wnioskowanej przezeń sumy pieniężnej. Jak wskazuje się bowiem w doktrynie, wymierzenie grzywny lub przyznanie sumy pieniężnej powinno być ostatecznością i następować jedynie w przypadku dopuszczenia się przez organ rażącego naruszenia prawa, przy istotnym stopniu zawinienia organu i gdy uchybienie obowiązków przez organ wywarło wysoce negatywny wpływ na sferę interesów skarżącego. Również taka sytuacja nie ma z pewnością miejsca w niniejszej sprawie.

Pismem procesowym z [...] marca 2021 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik Skarżącego, r. D. – zaznaczając, iż przedstawia stanowisko reprezentowanej strony – wniósł o uwzględnienie skargi na podstawie art. 149 § 1 i 2 p.p.s.a., zasądzenie na rzecz Skarżącego od Organu zwrotu kosztów postępowania, a także przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu tego pisma pełnomocnik Skarżącego zaznaczył, iż co do zasady popiera wniesioną skargę w całej rozciągłości. Odnosząc się zaś do treści odpowiedzi na skargę wskazał, że sam Organ przyznał, iż udzielenie odpowiedzi na wniosek Skarżącego nastąpiło po ustawowym terminie, dopiero po złożeniu przez stronę skargi na bezczynność. W ocenie pełnomocnika Skarżącego nie jest trafne twierdzenie Organu, iż wykonanie wniosku powoduje bezprzedmiotowość postępowania. Pomimo wykonania wniosku, sąd administracyjnym ma prawo i obowiązek dokonać merytorycznego rozpoznania sprawy. Przyjmując zatem, iż rzeczywiście Organ udostępnił wszystkie żądane przez Skarżącego dokumenty po złożeniu skargi – co, jak zasygnalizował pełnomocnik, wymaga jeszcze potwierdzenia po skontaktowaniu się ze Skarżącym – to nie powoduje to bezprzedmiotowości postępowania, lecz niezbędność stwierdzenia, iż doszło do bezczynności w tej sprawie. Odnosząc się z kolei do wskazanych przez Organ przyczyn bezczynności, pełnomocnik wskazał, że dla oceny zasadności skargi pozostają one bez znaczenia. Formułowanie przez Skarżącego licznych wniosków o udostępnienie informacji publicznej, będących zresztą prawem Skarżącego, nie stanowi również uzasadnienia dla powstania stanu bezczynności. W tym zakresie również twierdzenia Organu nie są trafne. Jednocześnie strona skarżąca pozostawiła do oceny Sądu, czy wyjaśnienia złożone w odpowiedzi na skargę uzasadniają obalenie zarzutu rażącego naruszenia prawa.

W konkluzji pełnomocnik Skarżącego stwierdził, że w świetle powyższego zasadne jest uwzględnienie skargi, w tym także w zakresie żądania zasądzenia wnioskowanej przez Skarżącego sumy pieniężnej. Tym bardziej, że wniosek Skarżącego o udostępnienie określonych informacji był klarowny, zaś Organ de facto w sposób wybiórczy dokonał interpretacji tegoż, naruszając prawo Skarżącego. Z uwagi zatem na to, iż Skarżący przebywa w areszcie śledczym i ma z istoty rzeczy ograniczone możliwości uzyskiwania informacji, którymi są również treści uzasadnień wyroków, stanowiło dla Skarżącego znaczną niedogodność. Uzasadnia to zastosowanie środka określonego w art. 149 § 2 p.p.s.a.

W piśmie procesowym z [...] kwietnia 2021 r. pełnomocnik Skarżącego podtrzymał twierdzenia zawarte w poprzednim piśmie, jednocześnie zastrzegając sobie prawo do przedstawienia dalszych twierdzeń w przypadku uzyskania dalszych informacji od Skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4 p.p.s.a., tj. mających za przedmiot: (1) decyzje administracyjne; (2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; (3) postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; (4) inne niż określone w pkt 1–3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (...), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (...), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (...), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., przedmiotem skargi może być także bezczynność w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

W przypadku skarg na bezczynność, kontroli sądu poddawany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w określonej formie i w określonym przez prawo terminie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie mają znaczenia powody, dla których akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, jak również to, czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną, czy niezawinioną opieszałością organu. W sprawach o udostępnienie informacji publicznej skarga na bezczynność przysługuje nie tylko w przypadku faktycznego "milczenia" (bierności) podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji, ale również w sytuacji, gdy podmiot ten stwierdza, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej lub nie podlega udostępnieniu. Wówczas sąd zobligowany jest do rozpoznania skargi i rozstrzygnięcia, czy żądana informacja jest informacją publiczną i czy rzeczywiście wnioskodawca mógł skutecznie domagać się jej udostępnienia. Należy w tym miejscu od razu podkreślić, że aby można było uznać, iż nie zachodzi bezczynność w zakresie udzielenia informacji publicznej – także takiej, której organ nie posiada – podmiot zobowiązany do jej udzielenia w formie uregulowanej ustawą o dostępie do informacji publicznej powinien wypowiedzieć się w tym przedmiocie. Tylko w takim przypadku uwolni się od zarzutu bezczynności w sprawie. Identycznie powinien postąpić w sytuacji, gdy posiada żądane informacje, lecz z uwagi na ograniczenia dostępu nie może ich udostępnić (zob. wyrok NSA z 17.04.2013 r., I OSK 3109/12; por. też wyrok NSA z 22.02.2019 r., I OSK 414/17 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA").

W myśl art. 21 in principio ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176, w skrócie "u.d.i.p.") do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Jednakże zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej (czyli nie jest wymagane "wyczerpanie środków zaskarżenia" w rozumieniu art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.), ani też wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa (por. wyrok NSA z 24.05.2006 r., I OSK 601/05, CBOSA). Zasady tej nie zmieniło wprowadzenie do art. 37 k.p.a. (a w ślad za tym: także do art. 52 § 2 p.p.s.a.), z dniem 1 czerwca 2017 r. – mocą ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) – nowego środka zaskarżenia bezczynności lub przewlekłości postępowania organu administracji, w postaci ponaglenia (w miejsce dotychczas stosowanych w takich przypadkach: zażalenia albo wezwania do usunięcia naruszenia prawa).

Poza tym do skarg na bezczynność nie mają zastosowania terminy do wniesienia skargi ustalone w przepisach art. 53 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA: z 11.05.2011 r., I OSK 716/11; z 26.05.2011 r., I OSK 857/11 – CBOSA). Oznacza to, że skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona aż do chwili ustania stanu bezczynności, tj. do chwili załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej przez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcie czynności (por. wyrok NSA z 29.04.2011 r., I FSK 249/10, CBOSA; por. też wyrok WSA z 27.10.2011 r., II SAB/Po 60/11, CBOSA). Trafność takiej wykładni potwierdza obecnie – dodany z dniem 01 czerwca 2017 r. – przepis art. 53 § 2b ab initio p.p.s.a., zgodnie z którym skargę na bezczynność można wnieść "w każdym czasie".

Mając wszystko to na uwadze, Sąd uznał skargę wniesioną w niniejszej sprawie za dopuszczalną i przystąpił do jej merytorycznego rozpoznania.

Przedmiotem tej skargi uczyniono bezczynność Prezesa Sądu w udostępnieniu Skarżącemu informacji publicznej w zakresie określonym w jego wniosku z [...] lipca 2020 r.

Dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy niezbędne jest rozważenie następujących kwestii: (i) czy Prezes SR należy do kręgu podmiotów obowiązanych do udzielania informacji publicznej; (ii) czy informacje, o które wnioskował Skarżący, stanowią informację publiczną, (iii) czy Prezes SR prawidłowo załatwił sprawę ww. wniosku Skarżącego, tj. czy w zakresie, w jakim był do tego zobowiązany, udostępnił żądane informacje, zgodnie z wnioskiem.

Ad (i) Odnosząc się do pierwszej w wymienionych kwestii, należy stwierdzić, że nie ulega wątpliwości, iż prezes sądu rejonowego jest podmiotem obowiązanym do udzielenia informacji publicznej. Z przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej jasno wynika, że adresatami obowiązku udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, wymienione w przepisach art. 4 u.d.i.p. W szczególności są nimi organy władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.), do których niewątpliwie należy zaliczyć także prezesów sądów powszechnych wszystkich szczebli (w tym sądów rejonowych), będących organami władzy sądowniczej – co potwierdza jednolite, utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne (zob. m.in. wyroki WSA: z 06.03.2013 r., II SA/Sz 1244/12; z 22.01.2014 r., II SAB/Gd 47/13; z 19.02.2014 r., II SAB/Wa 443/13; z 18.06.2014 r., II SA/Go 305/14; z 01.10.2014 r., II SAB/Gd 103/14; z 09.10.2014 r., II SAB/Łd 110/14; z 27.05.2015 r., IV SAB/Po 32/15; z 14.03.2018 r., II SAB/Łd 11/18; z 14.05.2019 r., IV SA/Wr 70/19; z 19.05.2020 r., II SA/Ol 169/20; z 26.11.2020 r., II SA/Go 447/20 – CBOSA).

Wobec tego Prezes SR jest bez wątpienia podmiotem obowiązanym do udzielania posiadanych informacji publicznych. Wypada zauważyć, że kwestia ta nie była przedmiotem sporu pomiędzy stronami.

Ad (ii) Z kolei rozważając aspekt przedmiotowy – tj. czy żądane przez Skarżącego informacje i dokumenty mają charakter (są nośnikami) informacji publicznej – należy wskazać, że prawo dostępu do informacji publicznej wynika wprost z Konstytucji RP, która w art. 61 ust. 1 stanowi, iż obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, a ponadto o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (art. 61 ust. 2 Konstytucji RP). Ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa (art. 61 ust. 3 Konstytucji RP).

Tryb udzielania informacji, o jakich mowa w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, określają ustawy (art. 61 ust. 4 ab initio Konstytucji RP). Rudymentarnym aktem prawnym regulującym tę problematykę jest ustawa o dostępie do informacji publicznej, która normuje podstawowe zasady oraz tryby udostępniania tego rodzaju informacji. Jednocześnie ustawa ta wprowadziła swoistą (acz wysoce niedoskonałą) definicję legalną "informacji publicznej", przez którą – zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. – należy rozumieć "każdą informację o sprawach publicznych". W doktrynie zasadnie wskazuje się, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (zob. M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa NSA, Toruń 2002, s. 28–29). Przykładowe wyliczenie rodzajów informacji publicznej podlegających udostępnieniu zawiera przepis art. 6 ust. 1 u.d.i.p., w którym znalazły się m.in. informacje o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności: treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu (art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p.).

Na tym tle normatywnym nie ulega wątpliwości, że żądane przez Skarżącego informacje w postaci kopii wyroków (wraz z uzasadnieniem) zapadłych w ustalonym okresie (tu: w roku [...]) w określonej kategorii spraw (tu: rejestrowanych w repertorium pod symbolami [...] i [...]) rozstrzyganych przez sąd powszechny (tu Sąd Rejonowy w S.) stanowią informację publiczną w rozumieniu u.d.i.p., a dotyczący ich wniosek Skarżącego (tu: z [...] lipca 2020 r.) musi być uznany za wniosek o udostępnienie informacji publicznej, podlegający rozpoznaniu na zasadach określonych w tej ustawie. Wypada zauważyć, że również ta kwestia nie była przedmiotem sporu pomiędzy stronami.

Ad (iii) Przechodząc do oceny prawidłowości załatwienia przez Prezesa SR przedmiotowego wniosku Skarżącego o udostepnienie informacje publicznej, należy stwierdzić, że jest poza sporem, iż pierwotnie wniosek ten został załatwiony jedynie w części, gdyż w zakreślonym przez ustawodawcę terminie (14 dni), przy piśmie z [...] lipca 2020 r. (znak: [...]) Prezes SR przekazał wnioskowane kopie wyroków zapadłych tylko w tych sprawach, w których pozwanym był Zakład Karny we W.. Dopiero na skutek wpłynięcia do SR w S. skargi R. S. (data wpływu do SR: [...] października 2020 r., k. ), Prezes SR naprawił swoje niedopatrzenie i przy piśmie z [...] października 2020 r. (znak: [...]) przesłał Skarżącemu pozostałe wnioskowane wyroki (tj. dotyczące innych niż ZK we W. pozwanych) wraz z uzasadnieniami.

Na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej zgodnie przyjmuje się, że udostępnienie informacji publicznej następuje w formie tzw. czynności materialno-technicznej. Natomiast powiadomienie o tym, że żądana informacja nie jest informacją publiczną, następuje "zwykłym" pismem. W takiej samej formie ("zwykłego" pisma) organ powinien poinformować wnioskodawcę o tym, że żądanej informacji publicznej nie posiada. Natomiast obowiązek wydania decyzji administracyjnej ustawodawca przewidział jedynie w takich przypadkach, gdy żądana informacja jest informacją publiczną, lecz organ odmawia jej udostępnienia, bądź zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania (zob. art. 16 ust. 1 u.d.i.p.) – tj. gdy istnieją ustawowe podstawy do odmowy udostępnienia informacji publicznej (art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), bądź przeszkody do jej udostępnienia w określony sposób lub w określonej formie (zob. art. 14 ust. 2 u.d.i.p.).

W świetle art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Zgodnie z art. 13 ust. 2 u.d.i.p., jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, należy stwierdzić, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Skoro bowiem wniosek Skarżącego z [...] lipca 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej wpłynął do SR w S. w dniu [...] lipca 2020 ., to 14-dniowy termin na udostępnienie żądanej informacji publicznej upływał z dniem [...] lipca 2020 r. W tym terminie Prezes SR załatwił wniosek jedynie w części, a w całości (tj. w pozostałej części) – dopiero w dniu [...] października 2020 r. a więc z przekroczeniem ustawowego terminu i już po wniesieniu skargi przez Skarżącego (nadanej w dniu [...] września 2020 r.), ale jeszcze przed wydaniem wyroku w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie przezeń postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 149 § 1 b p.p.s.a. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jak wskazuje § 2, Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

W tym miejscu godzi się wyjaśnić, że w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – zarzucany w skardze stan bezczynności ustał (tu: w związku z udostępnieniem przez organ całej żądanej informacji publicznej) już po dniu wniesienia skargi, ale przed jej rozpoznaniem i rozstrzygnięciem przez sąd administracyjny, to postępowanie sądowe w części obejmującej zobowiązanie do wydania aktu, o jakim mowa w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z 26.11.2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009/4/63).

Z tych względów, i na wskazanej wyżej podstawie prawnej, Sąd orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Konsekwentnie, stosownie do art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że Organ dopuścił się bezczynności w załatwieniu wniosku Skarżącego (pkt 2 sentencji wyroku).

Z kolei oceniając charakter zaistniałej bezczynności – jak tego wymaga art. 149 § 1a p.p.s.a. – Sąd, po analizie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, uznał, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku).

Sąd wziął bowiem pod uwagę, że "rażącym naruszeniem prawa" w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (zob. wyrok NSA z 21.06.2012 r., I OSK 675/12, CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia (względnie braku zakończenia), lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W tradycyjnym ujęciu "rażącym naruszeniem prawa" jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Z konieczności logicznej kwalifikacja naruszenia jako "rażącego" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu ocenianego jako naruszenie "zwykłe". Dla uznania naruszenia prawa za rażące nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. To przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27.03.2013 r., II OSK 468/13; a także wyroki WSA: z 10.04.2014 r., II SAB/Wr 14/14; z 11.10.2013 r., II SAB/Po 69/13; z 11.03.2015 r., IV SAB/Po 19/15 – CBOSA).

W niniejszej sprawie taka sytuacja, zdaniem Sądu, nie wystąpiła. Formułując powyższą ocenę Sąd miał przede wszystkim na względzie, że Prezes SR nie pozostawił wniosku Skarżącego z [...] lipca 2020 r. bez odpowiedzi, lecz w ustawowym terminie udostępnił żądane wyroki, acz tylko ich określoną część. Zarazem Sąd dał wiarę wyjaśnieniom Organu, że nieudostępnienie wówczas wszystkich wnioskowanych wyroków nie wynikało ze złej woli lub opieszałości Organu, lecz było wynikiem jego omyłki związanej z pozostawaniem w błędnym przekonaniu, że udostępnienie posiadanych wyroków o symbolach [...] zapadłych w sprawach, w których pozwanym był ZK we W., czyni w pełni zadość żądaniu także tego wniosku. Co tu równie istotne, Organ tę omyłkę, wytkniętą przez Skarżącego w skardze z [...] września 2020 r., naprawił niezwłocznie po otrzymaniu tej skargi.

Odnosząc się z kolei do zgłoszonego w skardze żądania przyznania od Organu na rzecz skarżącego, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., sumy pieniężnej (w wysokości "[...]", jak należy rozumieć: złotych), wypada zauważyć, że z ww. przepisu jasno wynika, iż suma pieniężna, której przyznania domaga się skarżący, jest jednym z dwóch (obok grzywny) środków o charakterze finansowym, które mogą być orzeczone w razie uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Przy tym decyzja o ich zastosowaniu, w tym wybór konkretnego środka (grzywna, suma pieniężna albo oba te środki łącznie) należy do sądu (por. wyroki NSA: z 08.02.2017 r., I OSK 1314/16; z 11.04.2017 r., I OSK 1506/16; z 11.07.2017 r., II OSK 879/17 – CBOSA). Zatem zasądzenie na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej od organu – podobnie zresztą, jak i nałożenie na organ grzywny – jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu (por. wyroki NSA: z 03.02.2017 r., II GSK 1695/16; z 19.12.2017 r., I OSK 1685/17 – CBOSA). O ile jednak grzywna pełni przede wszystkim funkcję represyjną i prewencyjną (dyscyplinującą), o tyle w przypadku sumy pieniężnej, choć wskazane funkcje też zachowują pewne znaczenie, to na plan pierwszy wysuwa się funkcja kompensacyjna. Chodzi mianowicie o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (straty, krzywdy, itp.), jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji. W postanowieniu z 19 lipca 2016 r. o sygn. akt I OZ 705/16 Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie stwierdził, że suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., stanowi "szczególnego rodzaju zadośćuczynienie za stan bezczynności organu". W związku z tym nie ulega wątpliwości, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do określonego uszczerbku (o charakterze majątkowym lub niemajątkowym) wywołanego bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana, w istotnej mierze, wskazaną argumentacją. Oceny tej nie zmienia przewidziana w art. 149 § 2 p.p.s.a. możliwość przyznania przez sąd sumy pieniężnej z urzędu. Ograniczając się w tym zakresie do procesowego aspektu tego zagadnienia, należy stwierdzić, że sąd rozpoznający skargę na bezczynność lub przewlekłość powinien podjąć czynności wyjaśniające odnoszące się do ewentualnego przyznania sumy pieniężnej, jeśli istnienie takich okoliczności wynika z uzasadnienia skargi lub wniosku wyartykułowanego przed rozpoznaniem skargi, a przyznanie tej sumy jest uzasadnione względami materialnoprawnymi (por. wyroki NSA: z 08.02.2017 r., I OSK 1313/16; z 16.05.2017 r., I OSK 2934/16; z 07.09.2017 r., I OSK 798/17; z 19.12.2017 r., I OSK 1685/17 – CBOSA).

W kontrolowanej sprawie Skarżący swego wniosku o przyznanie sumy pieniężnej w sposób należyty nie uzasadnił. Wypada zauważyć, że skarga w tym zakresie nie zawierała żadnego uzasadnienia, zaś w piśmie procesowym z [...] marca 2021 r. pełnomocnik Skarżącego wskazał jedynie ogólnikowo i dość enigmatycznie, że dokonana przez Organ "wybiórcza interpretacja" wniosku Skarżącego stanowiła dla tego ostatniego "znaczną niedogodność". W ocenie Sądu taka argumentacja nie stanowi dostatecznego uzasadnienia dla przyznania Skarżącemu wnioskowanej sumy pieniężnej. Jak to już wyżej wskazano, zastosowania tego środka w konkretnej sprawie należy upatrywać przede wszystkim w jego funkcji kompensacyjnej, potrzeby uruchomienia której w niniejszej sprawie Skarżący w żaden sposób nie wykazał.

Już z tych względów skarga w tej części zasługiwała na oddalenie (pkt 4 sentencji wyroku), na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W ramach ww. pkt 4 wyroku mieści się także rozstrzygnięcie Sądu o nieuwzględnieniu wniosku Skarżącego o "zwrot kosztów poniesionych w sprawie, w tym kosztów wysyłanej w sprawie korespondencji oraz rozmów telefonicznych z pełnomocnikiem" (pkt 6 petitum skargi w zw. z pkt 2 petitum pisma procesowego pełnomocnika Skarżącego z [...] marca 2021 r.).

Należy pamiętać, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zasadą, iż – jak stanowi art. 199 p.p.s.a. – "Strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej". Takim przepisem szczególnym – o charakterze wyjątku od ww. zasady, którego nie należy interpretować rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae) – jest art. 200 p.p.s.a., w myśl którego: "W razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw". Katalog owych "niezbędnych kosztów postępowania" strony występującej w danej sprawie osobiście lub reprezentowanej przez pełnomocnika niezawodowego oraz strony reprezentowanej przez pełnomocnika zawodowego został określone w przepisach, odpowiednio, art. 205 § 1 oraz § 2 p.p.s.a., w myśl których:

- "Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie."

- "Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony."

Ustawowy katalog niezbędnych kosztów postępowania określony w ww. przepisach ma charakter wiążący i wyczerpujący. W związku z tym należy zauważyć, że w niniejszym postepowaniu Skarżący, w ramach przyznanego mu prawa pomocy, został zwolniony z kosztów sądowych, a koszty przyznanego mu w ramach tego prawa pełnomocnika zawodowego poniesie Skarb Państwa (o czym niżej). Ponadto Skarżący nie został zobowiązany do osobistego stawiennictwa w Sądzie, a jego pełnomocnik nie sporządził wykazu poniesionych przez siebie wydatków. Wobec tego koszty, których zwrotu dotyczyło żądanie zawarte w skardze, w tym koszty związane z wysyłką korespondencji oraz prowadzeniem rozmów z pełnomocnikiem – jako wykraczające poza zakres ustawowego katalogu "niezbędnych kosztów postępowania" – nie mogły podlegać zasądzeniu na rzecz Skarżącego (por. postanowienia NSA: z 12.10.2010 r., II OSK 1490/09; z 13.03.2012 r., II FZ 31/12; a także wyroki WSA: z 29.04.2014 r., III SA/Lu 932/13; z 22.05.2014 r., III SA/Lu 935/13; z 13.05.2015 r., II SAB/Bd 29/15; z 31.08.2016 r., II SAB/Gd 73/16; z 25.11.2019 r., I SA/Gl 1240/17 – wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA).

O kosztach pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu rozstrzygnie referendarz sądowy odrębnym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.