Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 758/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2013-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 216 ust. 1 i 2, art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 41
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi S.K. i K.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty P. z dnia [...], umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 160/80 o pow. 0,0246 ha (obręb 08), będącej własnością Gminy P., w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej w P.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ II instancji ustalił, że wnioskiem z dnia 28 maja 2007 r. S. K. zwrócił się do Starosty P. o zwrot części działki wywłaszczonej decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w P. z kwietnia 1977 r. oznaczonej obecnie jako działka nr 160/80 położonej przy ulicy K. w P., z uwagi na niezagospodarowanie tej działki na potrzeby Spółdzielni Mieszkaniowej w P. mimo upływu 25 lat od wywłaszczenia. Podniósł też, że wnioskowana nieruchomość pozostaje cały czas w jego użytkowaniu i została przez Spółdzielnię odgrodzona od pozostałego obszaru osiedla mieszkaniowego "G.".

Po rozpatrzeniu tego wniosku Starosta P. decyzją z dnia [...] odmówił zwrotu opisanej wyżej wywłaszczonej nieruchomości. Po rozpatrzeniu odwołania S. K. Wojewoda decyzją z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W dniu 11 stycznia 2011 r. K. i S. małż. K. wystąpili do Starosty P. z kolejnym wnioskiem dotyczącym działki o powierzchni 0,0246 ha, który po wezwaniu organu sprecyzowali jako dotyczący zwrotu zawłaszczonej przez Urząd Miasta i Gminy w P. części ich działki numer 160/80 o powierzchni 246 m², a następnie przekazanej w dniu [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w P. w użytkowanie wieczyste.

Pismem z dnia 10 maja 2011 r. Starosta P. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu części działki nr 160/80 o pow. 246 m2 położonej w P. (obr. 08) stanowiącej własność Gminy P., w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej w P..

Po rozpatrzeniu wniosku K. i S. małż. K. z dnia 11 stycznia 2011r., Starosta P. decyzją z dnia [...], orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w P. (obr. 08), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 160/80 o pow. 0,0246 ha, będącej własnością Gminy P., w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej w P.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskodawcy w toku postępowania nie dostarczyli ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości oznaczonej nr hip. 2514/1 i 2514/4, która byłaby podstawą do zwrotu, a zatem nie może uwzględnić wniosku, ponieważ przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona.

Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania K. i S. małż. K. od w/w decyzji Starosty P., decyzją z dnia 26 października 2011r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Wojewoda wyjaśnił, że niedopuszczalnym było zignorowanie przez organ I instancji faktu, iż postępowanie z wniosku S. K. w trybie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, o zwrot przedmiotowej nieruchomości było już prowadzone przez Starostę P. i zostało zakończone decyzją tego organu z dnia [...], która następnie w wyniku wniesionego odwołania została decyzją Wojewody ego z dnia 29 listopada 2007r. uchylona w całości, a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Starosta P. winien był więc sprawdzić, w jaki sposób zostało zakończone postępowanie po uchyleniu przez organ II instancji decyzji Starosty P. z dnia [...], i dopiero w wyniku tych ustaleń wydać stosowne rozstrzygnięcie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta P. decyzją z dnia [...] orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 160/80 o pow. 0,0246 ha (obręb 08), będącej własnością Gminy P. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej w P.. W toku tego ponownego postępowania organ I instancji ustalił, że w dniu 22 grudnia 1975 r. Naczelnik Miasta i Gminy w P. wydał akt własności ziemi Nr PBG-ON.4511/1220/75, zgodnie z którym S. K. oraz jego żona K. K. stali się z mocy prawa właścicielami m.in. działki oznaczonej nr 2514 o pow. 0,1411 ha. W 1976 roku działka nr 2514 została podzielona na działki: nr 2514/1 o pow. 0,0085 ha, nr 2514/2 o pow. 0,0656 ha, nr 2514/3 o pow. 0,0480 ha oraz nr 2514/4 o pow. 0,0190 ha, zgodnie z mapą nr ewid. 2913-39/76 (stara numeracja: 248/3/759/76). Zawiadomieniem z dnia 14 marca 1977r. wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe na rzecz Państwa, na potrzeby spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego m.in. nieruchomości położonej w P. oznaczonej jako działki nr 2514/1 i nr 2514/4 o łącznej pow. 275 m2 od M. M. w użytkowaniu S. K..

Następnie organ I instancji ustalił, że decyzją Urzędu Wojewódzkiego Nr [...] z dnia [...] zezwolono Naczelnikowi Miasta i Gminy w P. na niezwłoczne zajęcie kompleksu nieruchomości pod budowę osiedla mieszkaniowego, w tym m.in. działek nr 2514/1 i 2514/4. Po kolejnych aktualizacjach ewidencji gruntów miasta P. i podziałach działek wywodzących się z działki nr 2514, działka hip. nr 2414/1 stała się częścią składową działki nr 325/27, natomiast działka hip. nr 2514/4 wraz z częścią północną działki hip. 2513/1, stały się częścią składową działki nr 325/35.

Następnie aktem notarialnym z dnia [...] Rep. A Nr [...] Urząd Miasta i Gminy w P. działając w imieniu Skarbu Państwa, przekazał w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej w P., nieruchomość położoną w P. przy ul. Z., oznaczoną jako działka nr 325/35 o pow. 17 ha 82 a 04 m², ujawnioną w księdze wieczystej KW Nr [...]. Kolejny podział i aktualizacja ewidencji gruntów spowodowały, że działka hip. nr 2514/4 wraz z północną częścią działki nr 2513/1 weszły w skład działki nr 325/36, a działki nr 325/36 i nr 325/39 objęto jednym numerem 160/2. Natomiast działka hip. 2514/1 otrzymała nr 201. Starosta P. ustalił również, że Wojewoda decyzją z dnia [...] stwierdził nabycie przez Gminę P. z mocy prawa nieodpłatnie nieruchomości o pow. 17,6653 ha oznaczonej nr 160/2 i nr 195, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą KW Nr [...], a dalsze podziały działki nr 160/2 spowodowały, że obecnie w księdze wieczystej KI1 P/000[...]/7 ujawniona jest m.in. działka nr 160/86 o pow. 0,0246 ha, o zwrot której toczy się niniejsze postępowanie. W dziale II w/w księgi wieczystej wpisana jest Gmina P. jako właściciel, a Spółdzielnia Mieszkaniowa w P. jako użytkownik wieczysty.

Organ I instancji wyjaśnił również, że mimo podjętych starań, nie udało się odnaleźć decyzji kończącej postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte zawiadomieniem z dnia 14 marca 1977 r. Pomimo jednak braku tej decyzji uprawniającej Skarb Państwa do przejęcia nieruchomości na budowę osiedla G., w księdze wieczystej KW nr [...], grunt oznaczony nr hip. 2514/1 i nr 2514/4 został włączony do powyższej księgi wieczystej. Mimo z kolei ujawnienia działki nr 160/80 w księdze wieczystej Spółdzielni Mieszkaniowej P., działka ta nie jest w użytkowaniu spółdzielni, lecz jest wydzielona trwałym ogrodzeniem i użytkowana przez S. i K. małż. K., którzy władają tym gruntem jak własnym (co stwierdzono na gruncie). Państwo K. powziąwszy wiadomość, że w ewidencji gruntów jest wpisany inny właściciel - Gmina P. - w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej w P., poczynili starania o wyjaśnienie tych niejasności i uregulowanie stanu prawnego nieruchomości. W tak ustalonym stanie faktycznym Wojewoda stwierdził, że K. i S. małż. K. domagają się zwrotu "zawłaszczonej" przez Urząd Miasta i Gminy w P. działki nr 160/80 o pow. 246 m², będącej obecnie w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej w P.. Poczynione przez Starostę P. starania dotyczące odnalezienia decyzji wywłaszczeniowej kończącej postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte zawiadomieniem z dnia 14 marca 1977r., nie przyniosły rezultatów. Również K. i S. małż. K. w toku postępowania nie dostarczyli ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu, a w swych pismach wielokrotnie twierdzili, że część ich działki nr 160/80 o pow. 0,0246 ha, nie została przez Naczelnika Miasta i Gminy P. wywłaszczona ani w 1977 r., kiedy dokonywano wywłaszczeń gruntów pod budowę osiedla mieszkaniowego "G.", ani w latach późniejszych. Z treści natomiast § 1 opisanego wyżej aktu notarialnego z dnia [...] Rep. A Nr [...] wynika, że Skarb Państwa wpisany był w księdze wieczystej KW nr [...] jako właściciel nieruchomości położonej w P. przy ulicy Z. obejmującej m.in. działkę gruntu nr 325/35 o pow. 17 ha 82 a 04 m2. W wyniku tego aktu z księgi wieczystej KW Nr [...] odłączono opisaną wyżej działkę do nowej księgi wieczystej Nr KW [...], gdzie w dniu [...] wpisano prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, a Spółdzielnię Mieszkaniową w P. jako użytkownika wieczystego. Powołując się na takie ustalenia i na treść art. 229 ugn, który jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 tej ustawy i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed 1 stycznia 1998r. (tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomosciami) ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, organ stwierdził, że zwrot wnioskowanej nieruchomości nie jest możliwy. Wojewoda stwierdził ponadto, że gdyby nawet przyjąć, że przedmiotowa nieruchomość nie został wywłaszczona od K. i S. małż. K., to tym bardziej brak byłoby przesłanek do zwrotu nieruchomości w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stosownie bowiem do art. 136 ugn, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu nieruchomości wywłaszczonej lub jej części, jeśli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Powołując się na orzecznictwo NSA organ stwierdził na koniec, że ujawnienie się okoliczności, iż nieruchomość wywłaszczona została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ugn, a prawo nabywcy zostało ujawnione w księdze wieczystej, powoduje umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 §1 kpa jako bezprzedmiotowego.

Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących sprostowania zaistniałej pomyłki odnośnie ujawnienia nie wywłaszczonych działek nr 2514/1 i 2514/4 jako własność Skarbu Państwa, organ wyjaśnił, postępowanie toczyło się w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i tylko w tym zakresie mogło być prowadzone.

W skardze na tę decyzję S. K. i K. K. wnieśli o:

1. unieważnienie decyzji orzekającej o utrzymaniu w mocy decyzji umarzającej, jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 160/80 o pow. 0,0246 ha, będącej własnością miasta i gminy P. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej w P.,

2. orzeczenie o zwrocie im działki nr 160/80 o pow. 0,0246 ha zawłaszczonej przez UMiG w P. i przekazanej w dniu [...] w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej w P..

W uzasadnieniu skargi podnieśli, że Wojewoda nie ustosunkował się do zasadniczej sprawy niezgodnego z prawem nabycia w 1986 r. części ich nieruchomości przez UMiG P., która to nieruchomość nigdy nie została wywłaszczona, ani też nie otrzymali za nią odszkodowania. Wyjaśnili bowiem, że Naczelnik Miasta i Gminy P. odstąpił od planowanego wywłaszczenia tej działki, ponieważ zgłosili, że pozbawiłoby ono ich dostępu do wybudowanych wcześniej budynku mieszkalnego i zabudowań gospodarczych. Zarzucili też, że wywłaszczenie miało charakter "dokumentacyjny", ponieważ nigdy nie zostali pozbawieni możliwości korzystania z przedmiotowej nieruchomości, gdyż już w 1978 r. została ona ogrodzona trwałym ogrodzeniem przez Spółdzielnię Mieszkaniową w P. Podnieśli też, że refundują Spółdzielni Mieszkaniowej koszty, jakie ponosi z tytułu użytkowania wieczystego działki o pow. 246 m².

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153/2002 poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nie rozstrzygają natomiast sprawy administracyjnej, przez co nie było możliwe żądane przez skarżących orzeczenie przez sąd administracyjny o zwrocie działki nr 160/80 o pow. 0,0246 ha, nawet w razie uwzględnienia ich skargi. Stosownie bowiem do treści art. 145 § 1 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi sąd administracyjny może jedynie:

1) uchylić decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdzić wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art.134 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi.

Zgodnie z art. 61 § 1 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W razie złożenia przez stronę wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego, jego treść determinuje przedmiot sprawy administracyjnej zawisłej przed organem administracji. Organ, który wszczął postępowanie na wniosek strony, nie może więc rozstrzygnąć innej sprawy, niż ta o której wszczęcie strona się zwróciła.

W sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją organy administracji trafnie przyjęły, że przedmiotem żądania S. i K. małż. K. był zwrot na ich rzecz w trybie art. 136 ust. 3 ugn nieruchomości położonej w P., obręb 08, oznaczonej jako działka nr 160/80 o pow. 0,0246 ha. Skarżący zwrócili się bowiem w dniu 28 maja 2007 r. do właściwego organu, tj. Starosty P. z takim właśnie pisemnym wnioskiem, w którym bezpośrednio powołali art. 136 ust. 3 ugn jako podstawę ich żądania. W oparciu o ten wniosek Starosta P., na podstawie art. 61 § 4 kpa zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości o nr ewid. 160/80 o pow. 0,0246 ha położonej w obrębie 08 w P.. W takiej też sprawie została wydana decyzja zaskarżona w niniejszej sprawie. Należy bowiem zauważyć, że decyzja wydana przez Starostę P. w dniu 30 sierpnia 2011 r. rozstrzygająca sprawę zwrotu tej samej nieruchomości w załatwieniu wniosku S.a i K. małż. K. z dnia 11 stycznia 2011 r., została następnie uchylona przez Wojewodę ego prawomocną decyzją z dnia 26 października 2011 r., którą organ II instancji umorzył ponadto postępowanie pierwszej instancji z powodu pozostawania w obrocie prawnym decyzji Wojewody ego z dnia [...] uchylającej decyzję Starosty P. z dnia [...]załatwiającej wniosek S. i K. małż. K. z dnia 28 maja 2007 r. W konsekwencji tej decyzji więc, zaskarżona obecnie decyzja Wojewody ego z dnia [...] i poprzedzająca ją decyzja Starosty P. z dnia [...] zostały wydane w wyniku kontynuacji postępowania wszczętego na skutek wniosku skarżących z dnia 28 maja 2007 r. i w tej samej sprawie, a więc w sprawie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 36 ust. 3 ugn. Potwierdzeniem zgodności takiej kwalifikacji z intencją skarżących jest również ich pismo z dnia 11 stycznia 2011 r., które należy potraktować jako pismo w sprawie wszczętej na wniosek z dnia 28 maja 2007 r., a nie nowy wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego. W związku z tym bowiem, że jego treść nie była wystarczająco jasna i precyzyjna, organ I instancji zasadnie, na podstawie art. 64 § 2 kpa wezwał S. i K. małż. K. do jego sprecyzowania, w wyniku czego skarżący w piśmie z dnia 9 kwietnia 2011 r. wyjaśnili, że domagają się "zwrotu zawłaszczonej przez Urząd Miasta i Gminy w P. części naszej działki o numerze 160/80 i powierzchni 246m², a następnie przekazanej Spółdzielni Mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste", dołączając do tego pisma ich pierwotny wniosek z dnia 28 maja 2007 r.

Należy także wyrazić pogląd, że nawet gdyby przyjąć, że skarżący w toku postępowania zmienili jednak swój wniosek, odstępując w ten sposób od popierania jego pierwotnej wersji, to i tak rozstrzygnięcie organu byłoby niewadliwe. Odstąpienie bowiem od popierania wniosku stanowiące w istocie wycofanie przez stronę wniosku o wszczęcie postępowania, a tym samym cofnięcie zgody na jego prowadzenie, skutkuje jego bezprzedmiotowością. Bezprzedmiotowość zaś wymaga umorzenia postępowania - zgodnie z art. 105 § 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2007 r., II OSK 377/06, LEX nr 337479), co uczynił właśnie organ I instancji, a zaakceptował Wojewoda .

Należy również ubocznie dodać, że nawet gdyby intencją wnioskodawców nie było żądanie zwrotu nieruchomości oparte na przepisie art. 136 ust. 3 ugn, ale żądanie dokonania przez Gminę P. zmian w księdze wieczystej nr Kw. [...] polegających na wykreśleniu z tej księgi powierzchni działki nr 160/80 o pow. 0,0246 ha jako nabytej bez podstawy prawnej (pismo skarżących z dnia 11 stycznia 2011 r.), to i tak żądanie takie nie mogło być uwzględnione w niniejszym postępowaniu z braku kompetencji organów administracji do takich czynności. Prowadzenie ksiąg wieczystych i dokonywanie wpisów do nich należy bowiem do właściwości sądów rejonowych, o czym stanowi art. 23 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 124/01 poz. 1361 ze zm.). Według natomiast art. 10 tej ustawy, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności w drodze stosownego powództwa przed sądem powszechnym. Wydane natomiast w takim postępowaniu orzeczenia podlegają kontroli instancyjnej, z której to możliwości powinny skorzystać strony niezadowolone z rozstrzygnięcia zapadłego przed sądem I instancji.

Skarżący nie mogli też skutecznie domagać się od organów administracji, aby "spowodowały sprostowanie w dokumentach przekazanych przez Urząd Miasta i Gminy P. (...) powierzchni gruntów pod osiedle mieszkaniowe "G." w P.". Takie żądanie sprowadzało się bowiem do próby spowodowania, aby podmiot publicznoprawny ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości, w ramach swojego dominium zainicjował zmiany zmierzające do uszczuplenia jego praw. W braku jednak takiej woli podmiotu uprawnionego, inny podmiot roszczący sobie pretensje do takiej nieruchomości, może dochodzić swych praw jedynie w drodze stosownych roszczeń mających oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Jak to jednak zostanie niżej wykazane, roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ugn, z jakim wystąpili w niniejszej sprawie S. i K. małż. K., do takich roszczeń nie należy.

Instytucja zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowana jest w przepisach działu III rozdziału 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przytaczanej dalej jako ugn (tekst jednolity – Dz. U. Nr 102/2010 poz. 651 ze zm.). Przepisy te mają bezpośrednie zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych w rozumieniu i na podstawie przepisów działu III rozdziału 4 ugn. Z mocy przejściowego przepisu art. 216 ust. 1 i 2 ugn, przepisy tej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z 1961 r. Nr 7, poz. 47 i Nr 32, poz. 159 oraz z 1972 r. Nr 27, poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego, a także do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: 1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172); 2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31); 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.).

Art. 136 ust. 3 ugn przewiduje z kolei, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ.

Z przytoczonych przepisów wynika, że wstępnym i koniecznym warunkiem skorzystania z roszczenia, o jakim mowa w art. 136 ust. 3 ugn, jest uprzednie dokonanie wywłaszczenia (przejęcia, nabycia) nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zwrot. Jeżeli bowiem do wywłaszczenia (przejęcia, nabycia) w ogóle nie doszło, to roszczenie o zwrot z racji braku jego przedmiotu w ogóle nie powstaje. Z braku przepisu rozciągającego stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III ugn do nieruchomości nabytych w inny sposób niż w drodze przejęcia lub nabycia na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ust. 1 i ust. 2 ugn, rozstrzyganie wniosku o zwrot nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w inny sposób niż w drodze wywłaszczenia bądź na podstawie wskazanych przepisów – jest bezprzedmiotowe.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo uznały, że nie zostało wykazane, aby nieruchomość objęta wnioskiem S. K. i K. K. o zwrot, została wcześniej wywłaszczona, przejęta bądź nabyta na podstawie któregokolwiek z przepisów wymienionych w art. 216 ust. 1 i 2 ugn. Ustalenie takie oparte zostało na wszechstronnej analizie całego możliwego do zgromadzenia materiału dowodowego, a ponadto zostało potwierdzone przez samych skarżących. W szczególności nie budzi wątpliwości nie odnalezienie decyzji wywłaszczeniowej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości, skoro organ I instancji podjął starania w kierunku jej odnalezienia we wszystkich instytucjach, w których mogła zostać zdeponowana, a także wezwał do jej złożenia samych wnioskodawców, co nie odniosło skutku. Analiza dokumentów wskazuje przy tym, że mimo wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego postanowieniem z dnia 14 marca 1977 r., do takiego wywłaszczenia jednak nie doszło. Wskazuje na to bowiem brak powołania decyzji wywłaszczającej S. i K. K. z własności przedmiotowej nieruchomości w jakichkolwiek dokumentach dotyczących tej nieruchomości, a w szczególności w księdze wieczystej nr Kw. [...], w której już w 1986 r. ujawniona była jako własność Skarbu Państwa działka nr 325/35 o pow. 17,8204 ha, której częścią jest przedmiotowa nieruchomość. Nie ma przy tym zdaniem Sądu wątpliwości co do identyfikacji przedmiotowej działki nr 160/80 o pow. 0,0246 ha jako wywodzącej się: z pierwotnej działki nr 2514 o pow. 0,1411 ha, na którą S. i K. małżonkowie K. uzyskali w 1975 r. akt własności ziemi, z działki nr 325/35 o pow. 17,8204 ha przekazanej w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej w P. aktem notarialnym z dnia [...], objętej księgą wieczystą nr Kw. [...], a także z działki nr 160/2 i 195 o powierzchni 17,6653 ha objętej decyzją Wojewody Kieleckiego z dnia [...] stwierdzającą ich nabycie przez Gminę P. z mocy prawa na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 i nr 43, poz. 253). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znalazło się bowiem mające oparcie w zgromadzonych dokumentach, szczegółowe przedstawienie kolejnych następujących po sobie podziałów i przekształceń nieruchomości, w skład których w okresie od początku lat 70-tych XX wieku, aż do chwili obecnej wchodziła działka nr 160/80 o pow. 0,0246 ha objęta wnioskiem o zwrot.

Nie było wreszcie i nie mogło być wątpliwości, że decyzja Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 8 kwietnia 1977 r., znak [...] zezwalająca Naczelnikowi Miasta i Gminy w P. na niezwłoczne zajęcie między innymi nieruchomości oznaczonej wówczas numerem 2514/1 o pow. 2680 m² i 2514/4 o pow. 685 m² pozostających w użytkowaniu S. K., w stosunku do której zostało wszczęte postępowanie wywłaszczeniowe – nie stanowiła decyzji wywłaszczającej (przejmującej, nabywającej) przedmiotową nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa. Instytucja niezwłocznego zajęcia nieruchomości uregulowana w art. 41 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10/74 poz. 64 ze zm.), miała bowiem na celu uzyskanie przez ubiegającego się o wywłaszczenie, jeszcze przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, gdy było to uzasadnione szczególnymi względami, a zwłoka zagrażałaby poważnie interesowi społecznemu. Zgodnie z art. 41 ust. 3 tej ustawy, naczelnik powiatu zarządzał z urzędu lub na wniosek właściciela niezwłoczne przywrócenie właścicielowi posiadania nieruchomości, jeżeli wniosek o wywłaszczenie zostanie wycofany lub ostateczną decyzją oddalony, co świadczy o czasowym i zabezpieczającym, a nie definitywnym i wywłaszczeniowym charakterze decyzji z art. 41 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Dlatego wspomniana decyzja Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 8 kwietnia 1977 r. nie mogło uzasadniać żądania zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ust. 1 ugn.

Skoro więc zostało bezspornie wykazane, że działka nr 160/80 o pow. 0,0246 ha nie została wywłaszczona, ani też nie została przejęta lub nabyta przez Skarb Państwa lub gminę na podstawie któregokolwiek z przepisów wymienionych w art. 216 ust. 1 i 2 ugn, to żądanie jej zwrotu oparte na treści art. 136 ust. 3 ugn było bezprzedmiotowe. Należy dodać, że w związku z takim ustaleniem bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy było wyjaśnienie, czy i ewentualnie na podstawie jakich zdarzeń prawnych Gmina P. stała się właścicielem działki objętej wnioskiem o zwrot. Jeżeli skarżący uważają, że są właścicielami tej działki, roszczeń swoich mogą dochodzić przed sądem powszechnym w stosownym postępowaniu.

Należy na koniec również wyrazić pogląd, że nawet gdyby przyjąć iż nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot była jednak przedmiotem wywłaszczenia, to i tak jej zwrot nie byłby możliwy z uwagi na treść art. 229 ugn. Zgodnie z tym przepisem bowiem, roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Tymczasem przedmiotowa działka, a ściślej nieruchomość oznaczona numerem 325/35 o pow. 17,8204 ha, której częścią była przedmiotowa działka nr 160/80 o pow. 0,0246 ha, aktem notarialnym z dnia [...], Rep. A Nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej w P., a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej Nr Kw. [...] jeszcze przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc przed dniem 1 stycznia 1998 r.

Ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.