Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 65/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie 2) w zakresie ustalenia terminu rozpoczęcia biegu świadczenia pielęgnacyjnego; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej W. D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 29 listopada 2021 r., znak: SKO.4114.516.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania W.D., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", w związku z art. 17, art. 24 i art. 27 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018r. poz. 570) w pkt 1 uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 października 2021 r., znak: SOCII.5111.108163.2021.022368.000001.2021 orzekającą o odmowie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad W.D. w okresie od 28 sierpnia 2021 r. w całości oraz w pkt 2 ustaliło W.D. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad W.D. w wysokości w wysokości 1.971,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2021 r. do dnia 31 lipca 2023 r.

Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 24 sierpnia 2021 r. wniesionym do organu pierwszej instancji w dniu 27 sierpnia 2021 r., skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści wniosku wynika, że osobą wymagającą opieki, jest mąż skarżącej – W.D. Do wniosku załączona została w szczególności kopia (skan) pierwszej strony orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. orzekającego o niezdolności do samodzielnej egzystencji W.D. trwającej do 31 lipca 2023 r.

Pismem z dnia 10 września 2021 r. organ pierwszej instancji wezwał skarżącą do złożenia wyjaśnień dotyczących jej sytuacji rodzinnej oraz, w szczególności, do doręczenia wszystkich orzeczeń o niepełnosprawności W.D. dokumentujących datę powstania jego niepełnosprawności. W dniu 24 września 2021 r. przeprowadzono u skarżącej wywiad środowiskowy w celu potwierdzenia sprawowania przez nią opieki nad W.D.. W dniu 4 października 2021 r. do organu pierwszej instancji wpłynęły nadane przesyłką z dnia 1 października 2021 r. dokumenty objęte wezwaniem tego organu z dnia 10 października 2021 r., w szczególności: orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. (nr akt [...]) stwierdzające, że W.D. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 31 lipca 2023 r. oraz wskazujące, przy zdaniu dotyczącym daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji, że "trwa" oraz orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. (nr akt [...]) stwierdzające, że W.D. jest trwale całkowicie niezdolny do pracy oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 31 r. oraz wskazujące, że nie da się ustalić daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji.

W powyższym stanie faktycznym organ pierwszej instancji wydał zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że z zebranego materiału dowodowego nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność W.D., co stanowi negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jednocześnie Prezydent Miasta Łodzi wskazał, że fakt, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki, a zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji W.D. wniosła odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 23 i art. 27 k.r.i.o. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Łodzi od dnia 1 sierpnia 2021 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpoznaniu powyższego odwołania, w pkt 1 uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 października 2021 r., znak: SOCII.5111.108163.2021.022368.000001.2021 w całości oraz w pkt 2 ustaliło W.D. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad W.D. w wysokości w wysokości 1.971,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2021 r. do dnia 31 lipca 2023 r.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3a-3d, ust. 5 u.ś.r., wskazało, że W.D. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w rozumieniu u.ś.r. Organ stwierdził, że status osoby wymagającej opieki – W.D. wynika z orzeczeń Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. i z dnia [...] r. Wątpliwości Kolegium nie budzi również fakt sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem, co zostało ustalone podczas przeprowadzonego w dniu 23 września 2021 r. wywiadu środowiskowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji została oparta na niezasługującej na aprobatę wykładni relewantnych w sprawie przepisów u.ś.r. W pierwszej kolejności organ II instancji zaznaczył, że przesłanką odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia nie mogła być okoliczność, że w oparciu o dowodzące legitymowaniem się niezdolnością do pracy i niezdolnością do samodzielnej egzystencji przez W.D. orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS nie można wykazać, od kiedy powstała niepełnosprawność. Następnie Kolegium wskazało, że żona osoby wymagającej opieki mieści się w kręgu osób uprawnionych do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne określonym przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem małżonek osoby wymagającej opieki jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka. W konsekwencji przepis ten ma w pełni zastosowanie do małżonka ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ oznajmił również, że nie zachodzą inne negatywne przesłanki ustalenia prawa do tego świadczenia odnoszące się czy to do osoby sprawującej opiekę, czy to do osoby opieki tej wymagającej określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

W odniesieniu do wskazania daty początkowej, powołując się na treść art. 24 u.ś.r., Kolegium stwierdziło, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami w dniu 4 października 2021 r., ponieważ w tym bowiem dniu do organu pierwszej instancji wpłynęło pismo zawierające dokumenty (w szczególności orzeczenia dotyczące W.D.) pozwalające stwierdzić, że wniosek z dnia 24 sierpnia 2021 r., wszczynający postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, uzyskał walor wniosku, który wpłynął wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W ocenie Kolegium w zakresie przedmiotowym terminu "prawidłowo wypełnione dokumenty" mieści się między innymi przekazanie organowi prowadzącemu postępowanie orzeczeń dowodzących, że osoba wymagająca opieki jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie orzeczenia takie zostały organowi przekazane przez skarżącą w dniu 4 października 2021 r., co uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia od dnia 1 października 2021 r.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, W.D., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zaskarżyła w części decyzję organu II instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1. art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 sierpnia 2021 r.;

2. art. 23 ust. 4 u.ś.r. przez błędne uznanie, że ze złożeniem w październiku 2021 r. przez skarżącą oświadczenia do celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego nastąpiło kompletne złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z niezbędnymi załącznikami.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej w części decyzji i ustalenie na rzecz W. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 sierpnia 2021 r. oraz o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej stwierdził, że skarżąca w sierpniu 2021 r. złożyła wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ we wrześniu 2021 r. wezwał ją do uzupełnienia oświadczenia dla celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, które zostało wysłane przez skarżącą 27 września 2021 r. Z treści art. 23 ust. 4 u.ś.r. nie wynika, aby wskazany dokument, którego domagał się od skarżącej organ był niezbędnym dokumentem, który należy przedłożyć, aby został rozpoznany wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też w świetle powyżej powołanych przepisów u.ś.r. trudno się zgodzić z organem II instancji, że dopiero w październiku 2021 r. skarżąca złożyła komplet dokumentów niezbędny do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto organ I instancji, poza oświadczeniem dla celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego domagał się również od skarżącej przedłożenia orzeczenia o niepełnosprawności W.D., z którego wynika, że jego niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia. Skarżąca nie przedłożyła jednak tego dokumentu i pomimo tego organ nie pozostawił jej wniosku bez rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna z przyczyn wskazanych niżej.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), cytowanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach w.w. kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Zauważyć należy, iż skarga w niniejszym postępowaniu została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).

W niniejszej sprawie pismem z dnia 24 sierpnia 2021 r. wniesionym do organu pierwszej instancji w dniu 27 sierpnia 2021 r., W.D. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem W.D..

Odnosząc się do przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie należy wskazać, że stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z Obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (M. P. z 2020 r. poz. 1031) wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (na dzień wydania decyzji) wynosiła 1971,00 zł.

Mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny oraz powołane wyżej przepisy, organ I instancji wydał decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że na podstawie zebranego materiału dowodowego nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność W.D., co stanowi negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., a ponadto skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki, a zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie.

Po rozpatrzeniu odwołania od w.w. decyzji organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji została oparta na niezasługującej na aprobatę wykładni relewantnych w sprawie przepisów u.ś.r. Kolegium podniosło, że przesłanką odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia nie mogła być okoliczność, że z Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS nie wynika, od kiedy powstała niepełnosprawność, a ponadto, że żona osoby wymagającej opieki mieści się w kręgu osób uprawnionych do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne określonym przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem małżonek osoby wymagającej opieki jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka. Mając na uwadze powyższe, Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 października 2021 r., znak: SOCII.5111.108163.2021.022368.000001.2021 orzekającą o odmowie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad W.D. w okresie od 28 sierpnia 2021 r. w całości oraz w pkt 2 ustaliło W.D. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad W.D. w wysokości w wysokości 1.971,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2021 r. do dnia 31 lipca 2023 r.

Odnosząc się do powyższego rozstrzygnięcia oraz argumentacji organu II instancji, Sąd podziela poczynione przez organ II instancji ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną w powyższym zakresie, za wyjątkiem terminu, od którego przyznano świadczenie pielęgnacyjne.

Rację ma bowiem organ II instancji wskazując na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104). Zgodnie z prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, opublikowany dnia 23 października 2014 r. w Dzienniku Ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) w.w. wyrok TK wszedł w życie, a jego sentencja, jednoznacznie stwierdzająca niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę w zależności od wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych, jest wiążąca. Tak więc kryterium chwili powstania niepełnosprawności utraciło przymiotu konstytucyjności i nie stanowi kryterium przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę. (Wyrok WSA w Łodzi z 30.03.2022 r., II SA/Łd 834/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl/ - dalej określana w skrócie jako "CBOSA").

W ocenie Sądu na pełną aprobatę zasługuje także pogląd organu II instancji, znajdujący potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, że małżonek osoby wymagającej opieki jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem drugiego małżonka w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Tym samym przepis ten stanowi podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy o takie świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ubiega się małżonek osoby niepełnosprawnej.

Rację ma też organ II instancji wskazując, że w niniejszej sprawie nie zachodzą inne negatywne przesłanki ustalenia prawa do tego świadczenia odnoszące się czy to do osoby sprawującej opiekę, czy to do osoby opieki tej wymagającej określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Zasadniczym problemem, który pojawił się na tle rozpoznawanej sprawy jest określenie terminu rozpoczęcia biegu świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Stosownie do art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Wskazując na treść art. 24 u.ś.r., Kolegium przyjęło, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami w dniu 4 października 2021 r., ponieważ w tym bowiem dniu do organu pierwszej instancji wpłynęło pismo zawierające dokumenty (w szczególności orzeczenia dotyczące niepełnosprawności W.D.) pozwalające stwierdzić, że wniosek z dnia 24 sierpnia 2021 r., wszczynający postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, uzyskał walor wniosku, który wpłynął wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Kolegium stwierdziło, że w zakresie przedmiotowym terminu "prawidłowo wypełnione dokumenty" mieści się między innymi przekazanie organowi prowadzącemu postępowanie orzeczeń dowodzących, że osoba wymagająca opieki jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie, w ocenie Kolegium, orzeczenia takie zostały organowi przekazane przez skarżącą w dniu 4 października 2021 r., co uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia od dnia 1 października 2021 r.

Sąd nie podziela stanowiska organu II instancji w powyższym zakresie, a to z przyczyn wskazanych poniżej.

Jak wynika z wyżej cytowanego art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Należy zauważyć, że pojęcie "prawidłowo wypełnione dokumenty" nie zostało zdefiniowane w przepisach u.ś.r.

Organ I instancji pismem z dnia 10 września 2021 roku wezwał W.D. do doręczenia wszystkich orzeczeń dotyczących niepełnosprawności W.D., w tym orzeczenia ZUS, orzeczenia Miejskiego Ośrodka do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, dokumentującego datę powstania niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia oraz oświadczenia dla celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.

W odpowiedzi na wskazane wyżej wezwanie skarżąca przesłała kserokopię Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] roku, które było dołączone już do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 24 sierpnia 2021 roku oraz kserokopię Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] roku. Zauważyć należy, że skarżąca nie dołączyła do tego pisma oświadczenia dla celów ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego (brak takiego dokumentu w aktach postępowania administracyjnego), aczkolwiek fakt ten nie miał wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Na marginesie zauważyć należy, że wydaje się, iż brak było podstaw do żądania przez organ I instancji tego dokumentu.

Jak wynika z rozstrzygnięcia organu II instancji, organ ten przyjął, że wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami został nadany za pośrednictwem operatora pocztowego (zgodnie datą stempla pocztowego na kopercie) dnia 1 października 2021 roku, a do organu wpłynął 4 października 2021 roku. W ocenie organu II instancji pod pojęciem "prawidłowo wypełnione dokumenty" mieści się między inni przekazanie organowi prowadzącemu postępowanie orzeczeń dowodzących, że osoba wymagająca opieki jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu organ II instancji pominął jednak fakt, że w aktach sprawy do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 24 sierpnia 2021 roku dołączona została kserokopia Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] roku nr akt [...]. Nie można nie zauważyć, że dołączona została pierwsza strona tego orzeczenia, co podnosi organ II instancji w odpowiedzi na skargę. Trzeba mieć jednak na uwadze i to, że organ I instancji wezwaniu z dnia 10 września 2021 roku skierowanym do pani W. D., w żadnym zakresie nie kwestionował złożonego razem z wnioskiem Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] roku. Jeśli zaś organ doszedł do przekonania, że w.w. orzeczenie nie spełnia wymagań, powinien był wezwać do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania, stosownie do art. 64 § 2 K.p.a.

W tym miejscu zauważyć należy że zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż kserokopie, a także kserokopie, które zostały uwierzytelnione mogą być dowodem w sprawie. Podstawą ustaleń faktycznych mogą być także odpisy, czy nawet kserokopie dokumentów, a także odpisy uwierzytelnione. Należy przyjąć, że nieuwierzytelniona kserokopia dokumentu urzędowego nie może korzystać z mocy dowodowej oryginału dokumentu. Niewłaściwe byłoby jednak wnioskowanie, że kserokopia dokumentu urzędowego nie może być środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym. Różnica w mocy dowodowej polega na tym, że kserokopia właściwie uwierzytelniona korzysta z mocy dokumentu oryginalnego, natomiast brak właściwego uwierzytelnienia powoduje, że taki dokument musi być oceniany w świetle całego materiału dowodowego (tak Wyrok NSA z 12.12.2014 r., II GSK 1961/13, CBOSA). Z powyższymi poglądami Sąd w niniejszym składzie w pełni się zgadza i stoi na stanowisku, że kserokopia dokumentu urzędowego może być środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym.

Zauważyć należy, że data powstania niepełnosprawności nie ma wpływu na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (nie ma konieczności ustalenia daty jej powstania), zatem, w ocenie Sądu, załączona do wniosku Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. (pomijając konieczność spełnienia innych przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r., których spełnienie organ II instancji wykazał, o czym była mowa wyżej) powinno być wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo że była to kserokopia jedynie pierwszej strony. Przyjęcie powyższego założenia za słuszne, winno skutkować innym określeniem początkowego terminu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu wskazane wyżej braki postępowania wyjaśniającego spowodowały, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podsumowując, podkreślić trzeba, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek wyjaśnić wszystkie wskazane wyżej i istotne z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. kwestie przeprowadzając w tym celu postępowanie dowodowe respektujące podstawowe zasady postępowania administracyjnego wynikające z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Tym samym doszło do naruszenia art. 24 ust. 2 u.ś.r., a skarga w powyższym zakresie okazała się zasadna.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyżej przedstawioną wykładnię przepisu art. 24 ust. 1 i 2 u.ś.r. badając, czy stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję normy prawnej z niego wynikającej.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu, które organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni. Przy czym przedmiotem ponownego rozstrzygnięcia winna być wyłącznie kwestia dotycząca początkowej daty, od której skarżącemu powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne z punktu widzenia normy zawartej w art. 24 ust. 2 u.ś.r., a zatem przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia wymaganego przez ustawę wniosku.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w części określonej w sentencji wyroku. W tym zakresie została ona wydana z naruszeniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. i przepisów postępowania, w tym zwłaszcza art. 7 i 77 § 1 K.p.a., które miały istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą radcę prawnego ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

dc