Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1482/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski, Włodzimierz Kubiak (sprawozdawca), Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 31 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z.[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 marca 2007 r. sygn. akt I SA/Gl 1432/06 w sprawie ze skargi Z.[...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 27 lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 marca 2007 r., sygn. akt I SA/Gl 1432/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Z. w W. (zwanego dalej: "Z.") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 27 lipca 2006 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że w związku z brakiem realizacji zajęć dokonanych przez organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko G. S.S.A., Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wydał w dniu 19 września 2005 r. postanowienie określające wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności - Z. (198.783,56 zł). Po rozpatrzeniu zażalenia na powyższe postanowienie, Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 14 listopada 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. zostało zaskarżone do sądu administracyjnego.

W dniu 2 grudnia 2005 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. (wierzyciel) wystawił przeciwko Z. tytuł wykonawczy, obejmujący zaktualizowane należności wynikające z opisanego wyżej postanowienia z dnia 19 września 2005 r. w kwocie 173.967,90 zł i skierował ten tytuł - zgodnie z właściwością - do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego W.

W związku z wystawieniem tytułu wykonawczego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., jako wierzyciel, otrzymał przesłane przez organ egzekucyjny zarzuty wniesione przez Z., celem zajęcia stanowiska w ich sprawie. Zarzuty te dotyczyły art. 33 pkt 1, 3, 4, 7, 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – zwanej dalej: "ustawą o postępowaniu egzekucyjnym").

Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2006 r., nr [...91...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. orzekł o niedopuszczalności zarzutów zgłoszonych przez Z. na podstawie art. 33 pkt 1 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast postanowieniem z dnia 23 czerwca 2006 r., nr [...92...] organ ten oddalił, jako bezzasadne, zarzuty wniesione w trybie art. 33 pkt 3, 7, 10 powołanej wyżej ustawy.

Postanowieniem z dnia 27 lipca 2006 r. zaskarżonym do Sądu w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. w przedmiocie oddalenia zarzutów wniesionych w oparciu o art. 33 pkt 3, 7, 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, tj. dotyczących:

a) określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym,

b) braku uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym,

c) niedopełnienia wymogów zawartych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym.

Ustosunkowując się do pierwszej spornej kwestii organ odwoławczy podniósł, że przyczyną różnicy między kwotą wynikającą z postanowienia z dnia 19 września 2005 r., a kwotą wskazaną w przedmiotowym tytule wykonawczym (kwota niższa) jest fakt, iż część zaległości G. S.S.A. objęta była układem ratalnym. Niedotrzymanie płatności rat spowodowało wznowienie zajęć. Wystawiony w dniu 2 grudnia 2005 r. tytuł wykonawczy objął zaś kwotę należną na dzień wystawienia.

W dalszej kolejności Dyrektor Izby Skarbowej w K. zwrócił uwagę, że w rozpatrywanej sprawie upomnienie nie było konieczne, ponieważ zgodnie z § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm. – zwanego dalej: "rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r."), postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Zdaniem organu przepis ten ma bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie, ponieważ należność objęta tytułem wykonawczym z dnia 2 grudnia 2005 r. określona została postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 19 września 2005 r., które to rozstrzygnięcie stało się ostateczne i znajduje się w obrocie prawnym. Tym samym za chybione uznano twierdzenie o naruszeniu art. 33 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym.

Jednocześnie podkreślono, że wierzyciel w rubryce 50 tytułu wykonawczego prawidłowo wskazał przepis § 13 pkt 1 cytowanego wyżej rozporządzenia, na podstawie którego odstąpiono od obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Za niezasadny uznano zatem zarzut naruszenia art. 33 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym.

W skardze do sądu administracyjnego Z. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i "umorzenie postępowania". Strona ponawiając dotychczasową argumentację podkreśliła, że czynności egzekucyjne podjęte wobec Z. naruszają prawo i nie uwzględniają faktu zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowienia z dnia 19 września 2005 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. zażądał jej oddalenia podtrzymując prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na wstępie rozważań zwrócił uwagę, że przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 3, 7 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie Sąd podkreślił, że w świetle art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zaskarżenie przez Z. postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 listopada 2005 r. utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 19 września 2005 r. nie spowodowało wstrzymania prawa do wystawienia tytułu wykonawczego w oparciu o wspomniane postanowienie określające wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności.

Odnosząc się do kwestii zarzutu określonego w art. 33 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w uzasadnieniu wyroku podniesiono, że dochodzona suma, określona w tytule wykonawczym z dnia 2 grudnia 2005 r. jest niższa niż wymieniona w postanowieniu z dnia 19 września 2005 r., na podstawie którego tytuł ten został wystawiony, a nadto odzwierciedla ona rzeczywisty stan należności z dnia wystawienia tytułu wykonawczego. W tych okolicznościach Sąd nie dopatrzył się naruszenia cytowanego przepisu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Wojewódzki sąd administracyjny uznał przy tym za miarodajne wyjaśnienia organu, że przyczyną wymienionej różnicy jest fakt, iż część zaległości G. S.S.A. była objęta układem ratalnym. Niedotrzymanie płatności rat było przyczyną wznowienia realizacji zajęć, o czym Z. został powiadomiony pismem z dnia 24 listopada 2005 r. Po wznowieniu realizacji zajęć wystawiony został sporny tytuł wykonawczy, którym objęto kwotę należną od Z. wg stanu na dzień wystawienia tego tytułu, tj. 2 grudnia 2005 r. Za słuszną należało zatem uznać konstatację organu, że kwota wskazana w tytule wykonawczym różni się od kwoty wymienionej w postanowieniu z dnia 19 września 2005 r. (jest niższa), ale wynika ona z tego orzeczenia.

W dalszej kolejności Sąd - powołując art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym oraz § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. - wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Użycie przez prawodawcę określenia "orzeczenie" wskazuje, że podstawą odstąpienia od doręczenia upomnienia będzie zarówno wydanie decyzji, jak i postanowienia określających należność pieniężną. W ocenie składu orzekającego w rozpatrywanym przypadku zastosowanie znajdował powołany wyżej przepis rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. Należność pieniężna objęta tytułem wykonawczym z dnia 2 grudnia 2005 r. określona została bowiem postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 19 września 2005 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 listopada 2005 r. Tym samym za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 33 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. W związku z tym, że w rubryce 50 spornego tytułu wykonawczego wskazano na okoliczność niedoręczenia wspomnianego upomnienia, z powołaniem podstawy prawnej, tj. § 13 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Ministra Finansów, nie można było również uwzględnić zarzutu opartego na art. 33 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Z., wnosząc o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucił:

1/ naruszenie przepisów postępowania – w szczególności art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) poprzez niezachowanie przez organy egzekucyjne, a także Sąd zasady podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci uznania za bezzasadny zgłoszonego przez Z. zarzutu opartego na treści art. 33 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym i błędne przyjęcie – za organami egzekucyjnymi - iż kwota na tytule wykonawczym jest tożsama z kwotą określoną w postanowieniu z dnia 9 września 2004 r. wydanym przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.,

2/ naruszenie przepisów postępowania – art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niedochowanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co z kolei mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci uznania za bezzasadny zarzutu Z. opartego na treści art. 33 pkt 7 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym,

3/ naruszenie prawa materialnego - § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem należność objęta tytułem wykonawczym z dnia 9 grudnia 2004 r., nr [...] nie została w sposób tożsamy określona postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 9 września 2004 r., co miało wpływ na uznanie za bezzasadny zarzutu Z. opartego na treści art. 33 pkt 7, jak również pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym,

4/ naruszenie prawa materialnego – art. 27 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodził obowiązek doręczenia upomnienia, co miało wpływ na uznanie za bezzasadny zarzutu Z. zgłoszonego w trybie art. 33 pkt 10 i pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że organ egzekucyjny wszczął egzekucję w niniejszej sprawie bez uprzedniego przekazania do Z. upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, że ze względu na określenie kwoty należności pieniężnej w postanowieniu z dnia 19 września 2005 r. (które zawierało jedynie wzmiankę, iż stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego) w przedmiotowej sprawie upomnienie nie jest wymagalne. Zdaniem Z., w rozpatrywanym przypadku nie znajduje bezpośredniego zastosowania § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w zakresie, w jakim przewiduje możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Autor skargi kasacyjnej argumentował, że postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 19 września 2005 r. zostało zaskarżone na drodze sądowej. Powyższe stanowi – według Z. – naruszenie art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, co jest pierwszą podstawą do uwzględniania zarzutu opartego na treści art. 33 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

W skardze kasacyjnej podtrzymano również zarzuty wynikające z art. 33 pkt 3 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym poprzez niespełnienie wymogów określonych w art. 27 powołanej ustawy. W przekonaniu skarżącego, ograniczenie się przez wierzyciela do zamieszczenia w tytule ogólnej klauzuli wskazującej na § 13 rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r. nie było wystarczające z uwagi na treść art. 27 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym oraz rozbieżność między kwotą należności głównej podaną w tytule wykonawczym, a określoną w postanowieniu Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 19 września 2005 r. Wyjaśnienie w zaskarżonym wyroku różnicy między wysokością zobowiązania wynikającą z w/w postanowienia oraz kwotą egzekwowaną na podstawie tytułu wykonawczego z rachunku bankowego nie może być – zdaniem strony - traktowane jako wystarczające.

Skarżący wskazał ponadto, że większość kwot przekazywanych przez Z. w latach 2001-2005 była przeznaczana wprost na realizację zaległych wynagrodzeń pracowniczych, ściśle według list płac sporządzanych i podpisywanych przez władze G. S.S.A.

W ocenie skarżącego istotna dla niniejszej sprawy jest również okoliczność, że w latach 2001-2005 Z. na rzecz organów egzekucyjnych zrealizował świadczenie w łącznej kwocie 2.455.168,56 zł. Fakt, że różnica pomiędzy łączną kwotą zajęcia w poszczególnych latach, a sumą środków przekazanych do urzędu skarbowego, komornika i ZUS-u wynosi na korzyść Z. 45.677,99 zł przemawia za słusznością zarzutu wynikającego z art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym.

W końcowej części rozważań autor skargi kasacyjnej, powołując art. 71 b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, podkreślił, że sporna wierzytelność nie istniała w momencie wystawiania tytułu wykonawczego. Po wygaśnięciu wierzytelności, a zwłaszcza po dokonaniu jej spłaty na rzecz wierzyciela (który jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym), niedopuszczalne było – zdaniem skarżącego – jej ściągnięcie. Wierzytelność Z. wobec G. S.S.A. wygasła. Z tego też względu w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki zarzutu z art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym.

W piśmie procesowym z dnia 24 października 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Już z samego sformułowania zarzutów, a także ich uzasadnienia, wynika, że nie daje ona Sądowi żadnej możliwości merytorycznej kontroli zaskarżonego wyroku. Jest to o tyle niezrozumiałe, że w licznych już orzeczeniach wydanych w identycznych stanach faktycznych (por. np. wyrok z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt II FSK 1444/05 i II FSK 1445/05) Sąd wyjaśniał zasady, którymi "rządzi się" postępowanie kasacyjne oraz związane z tym wymogi, jakim powinna odpowiadać skarga kasacyjna. Te wyjaśnienia, jak o tym świadczą sprawy rozpoznane w dniu wydania niniejszego wyroku, nie zapobiegły powieleniu przez skarżącego tych samych błędów.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego należy podkreślić, że Sąd nie mógł naruszyć wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów gdyż ich nie stosuje. Sądy wojewódzkie nie są adresatem norm Kodeksu postępowania administracyjnego, ich działanie nie jest oparte na tej ustawie, a zatem nie mają możliwości naruszenia tych przepisów.

Paragraf 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. wprowadzający wyjątek od zasady wszczynania egzekucji po uprzednim doręczeniu upomnienia (art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym) to przepis procesowy, a nie materialnoprawny. Sąd administracyjny, który nie wszczyna postępowania egzekucyjnego, w żadnej sytuacji nie może tego przepisu stosować. Już tylko z tej przyczyny zarzut jego naruszenia był oczywiście chybiony.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie ma śladu, by Sąd pierwszej instancji dokonywał wykładni art. 27 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, który to przepis, wbrew poglądowi skarżącego, również nie ma charakteru materialnoprawnego. Jest on przy tym tak jasny w treści, że nie wymaga żadnych zabiegów interpretacyjnych. Adresowany jest do wierzyciela gdyż to wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia bądź – jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – podaje podstawę prawną braku tego obowiązku. Skarżący nie wskazał żadnego przepisu, który miałby naruszyć Sąd dokonując kontroli prawidłowości postępowania egzekucyjnego w tym aspekcie. Zatem i ten zarzut uznać należało za chybiony.

Stosownie do art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny – poza przypadkami nieważności postępowania – rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie sądu podniesionymi w tej skardze zarzutami. Skoro zarzuty okazały się bezzasadne skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).