Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 476/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 140 ust. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1131
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Nita, Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2017 r. przy udziale - sprawy ze skargi J.M. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. - dalej: k.p.a.) oraz art. 140 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1131 ze zm., dalej: p.g.g.), po rozpatrzeniu odwołania J. M. od decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z [...] r. nr [...] ustalającej opłatę podwyższoną w wysokości 472.826 zł za wydobycie bez wymaganej koncesji 20.738 ton kopaliny - piasku z terenu działek nr ewid. [...] oraz [...] położonych w obrębie M., Z. gmina T., powiat [...] - utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym:

Podczas oględzin terenu działek o numerach ewidencyjnych: [...] i [...] położonych w obrębie M., Z. gmina T., powiat [...], woj. [...], dokonanych 18 września 2015 r. przez pracowników Okręgowego Urzędu Górniczego w G. (dalej w skrócie: OUG) w następstwie anonimowego zgłoszenia o prowadzeniu na tych gruntach nielegalnej eksploatacji kopaliny-piasku, potwierdzono istnienie wyrobisk oraz fakt tejże eksploatacji. Stwierdzono także w pobliżu terenu eksploatacji obecność maszyn, w tym ładowarki oraz koparki. Metodą GPS wykonano pomiary sytuacyjno-wysokościowe miejsc wydobycia. Jednocześnie sporządzono dokumentację fotograficzną rejonu eksploatacji kruszywa oraz wykonano obliczenia kubatury wyrobisk, rozgraniczając wyrobiska na obu działkach na wyrobisko A (działka nr [...]) i wyrobisko B (działka nr [...]). Ustalono, że z wyrobiska A wydobyto 44.669 m3 kruszywa naturalnego, a z wyrobiska B – 7.771 m3 takiego kruszywa.

Następnie Dyrektor OUG w G. na podstawie informacji uzyskanych od Starosty [...]ego (wypisy z rejestru gruntów wraz z mapą geodezyjną) ustalił, że obie działki stanowią własność J. M., któremu nie wydano koncesji na eksploatację kopalin.

Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G. postanowieniem z [...] r. wszczął w stosunku do J. M. postępowanie administracyjne w sprawie naliczenia opłaty podwyższonej za wydobycie kruszywa naturalnego bez koncesji na w/w działkach o numerach ewidencyjnych: [...] i [...].

W toku postępowania, w piśmie złożonym 10 listopada 2015 r., J. M. m.in. oświadczył, że nie ma koncesji na eksploatację kruszywa ani o taką koncesję nie występował. Roboty ziemne na działce nr [...] wykonywał jego ojciec w latach dziewięćdziesiątych i nie wie do czego wykorzystano urobek. Natomiast na działce nr [...] roboty faktycznie wykonywał w 2015 r. (wykonał staw), a cały urobek rozplantował lub spryzmował w bliskiej okolicy. W kolejnym oświadczeniu z 23 grudnia 2015 r. J. M. stwierdził, że na działce nr [...] prowadził jednak eksploatację kruszywa: do 2009 r. wydobył 7.500 ton piasku, a w latach 2009 – 2015 ok. 3.000 ton. Natomiast wyrobisko na działce nr [...] zasypał.

W dniu 12 stycznia 2016 r. pracownicy organu przeprowadzili z udziałem strony i jej pełnomocnika oględziny obu działek oraz wykonali dokumentację fotograficzną. Stwierdzili m.in., że w stosunku do wcześniejszych oględzin z 18 września 2015 r. stan wyrobiska A nie uległ zmianie, natomiast wyrobisko B zostało zasypane. J. M. oświadczył m.in., że wydobywane kruszywo przeznaczył na własne cele, a pełnomocnik strony dodał, że w okresie od 2011 do 2016 r. wydobyto z wyrobiska A – 3.000 ton kruszywa.

Decyzją z [...] r. Dyrektor OUG w G., na podstawie art. 140 p.g.g., naliczył J. M. opłatę podwyższoną w wysokości 68.400 zł za wydobycie bez wymaganej koncesji łącznie 3.000 ton kopaliny z terenu działki o nr ewidencyjnym [...].

Wskutek odwołania Prezes Wyższego Urzędu Górniczego decyzją z [...] r., na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu m.in. wskazał, że skoro Dyrektor OUG uznał, że wydobycie bez wymaganej koncesji było prowadzone na obu działkach, to wyliczając opłatę podwyższoną powinien wypowiedzieć się także co do wydobycia piasku w wyrobisku B, zlokalizowanym na działce nr [...]. Zdaniem organu II instancji w trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji nie zebrał w tym zakresie i nie rozpatrzył wyczerpująco materiału dowodowego w celu określenia ilości wydobytej kopaliny. Pominął przy tym ustalenie gęstości kopaliny, która jest elementem koniecznym do obliczenia objętości, a nadto nie sprecyzował okresu w jakim miała miejsce eksploatacja.

Rozpatrując sprawę ponownie organ I instancji m.in. ustalił, że przedmiotem wydobycia z terenu działek [...] i [...] było kruszywo naturalne w postaci piasku o gęstości 1,76 t/m3. Rodzaj i gęstość kruszywa określono na podstawie wyników badań zawartych w "Dokumentacji geologicznej złoża kruszywa naturalnego M. w kat. C.1" sporządzonej w/g stanu na 31 grudnia 2013 r. (załączona do akt płyta CD).

Przesłuchany 27 września 2016 r. J. M. m.in. wyjaśnił, że eksploatację prowadził na działce [...] w okresie od września 2011 r. do maja 2015 r. i z wyrobiska tego wydobył 2.000 ton kruszywa, na potrzeby własne i córki.

W dniu [...] r. pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego w G. przeprowadzili kolejne oględziny na działkach o numerach ewidencyjnych [...] oraz [...]. Jednocześnie, wobec zmiany wyjaśnień strony co do ilości wydobytej kopaliny, mierniczy górniczy wykonał geodezyjne pomiary sytuacyjno-wysokościowe zawodnionego wyrobiska położonego na działce nr [...].

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ I instancji stwierdził, że J. M. wydobywał kopalinę - piasek, z terenu obu działek, tj. nr [...] oraz [...]. Obliczył także, że wydobył bez koncesji 7.989 ton (4.539m3) piasku z terenu działki nr [...] (wyrobisko A) oraz 12.749 ton (7.244m3) z terenu działki nr [...] (wyrobisko B). Przy obliczeniu ilości wydobytej kopaliny uwzględniono objętość nadkładu w ilości odpowiednio 203 m3 i 527 m3.

Ustalenia i rozstrzygnięcie w tym zakresie organ I instancji zawarł w decyzji z [...] r., ustalającej J. M. opłatę podwyższoną w wysokości 472.826 zł za wydobycie bez wymaganej koncesji łącznie 20.738 ton kopaliny z terenu obu działek, w tym w okresie od 30 października 2013 r. do [...] r. z terenu działki nr [...] oraz w okresie od 4 lutego 2014 r. do 18 września 2015 r. z terenu działki nr [...]. Stawkę opłaty eksploatacyjnej organ przyjął za obwieszczeniem Ministra Środowiska z 8 sierpnia 2014 r. w sprawie stawek opłat na rok 2015 z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego (Monitor Polski z dnia 25 sierpnia 2014 r., poz. 705).

W odwołaniu od powyższej decyzji J. M. podniósł, że nie można brać pod uwagę pomiaru przeprowadzonego 18 września 2015 r., ponieważ pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego w G. weszli na teren jego nieruchomości bez wiedzy strony, a ponadto nie udokumentowali tej czynności w formie określonej w k.p.a. Zakwestionował przy tym uprawnienia pracowników Okręgowego Urzędu Górniczego w G. przeprowadzających oględziny 18 września 2015 r. oraz fakt wykorzystania mapy sporządzonej w 2013 r. do określenia parametrów wyrobiska A.

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego po przeanalizowaniu obowiązujących przepisów, materiałów zgromadzonych w sprawie oraz treści odwołania, decyzją z [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu podzielił stanowisko organu I instancji co do przyjętej podstawy wymiaru opłaty, sposobu jej wyliczenia oraz kwoty samej opłaty. Stwierdził, że 18 września 2015 r., jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego, pracownicy OUG przeprowadzili zgodnie z prawem oględziny na działkach nr [...] oraz [...], w czasie której wykonali stosowne pomiary, a podstawę prawną tych działań stanowił art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b) p.g.g., w myśl którego przy wykonywaniu nadzoru i kontroli upoważnionym pracownikom organów nadzoru górniczego, w granicach ich właściwości rzeczowej i miejscowej, przysługuje, po okazaniu legitymacji służbowej, prawo całodobowego wstępu, wraz z pracownikami pomocniczymi, rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem do miejsc wydobywania kopalin. Działanie to nie naruszało art. 75 § 1 k.p.a., a zgromadzone w toku tych oględzin materiały stanowią prawidłowe dowody, zebrane z poszanowaniem art. 10 oraz art. 81 k.p.a. Organ dodał, że pomiaru miejsca wydobywania kopaliny dokonał upoważniony pracownik Okręgowego Urzędu Górniczego w G. posiadający uprawnienia mierniczego górniczego, wykorzystując prawidłowo do określenia wyrobisk mapy z obmiaru sporządzone w 2013 r., a pochodzące z "Dokumentacji geologicznej złoża kruszywa naturalnego M. w kategorii C.1", zatwierdzone przez organ administracji geologicznej.

Uznając zarzuty odwołania za bezzasadne organ II instancji stwierdził, że opłata podwyższona za wydobywanie kopalin ustalona została prawidłowo w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny.

W skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia w całości oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, skarżący działający przez pełnomocnika zarzucił:

1. naruszenie przepisów ustawy Prawo geologiczne i górnicze, mające istotny wpływ na treść decyzji, a to:

- art. 4 ust. 3 w zw. z art. 140 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 p.g.g. poprzez zaniechanie rozważenia, że organem właściwym w sprawach o ustalenie podwyższonej opłaty do 1 stycznia 2015 r. był w określonym zakresie starosta, a na mocy decyzji z [...] r. Starosta [...] zatwierdził projekt robót geologicznych dla udokumentowania złoża kruszywa naturalnego na części działki nr [...] i [...], a następnie decyzją z [...] r. zatwierdził dokumentację geologiczną w kat. C.1 złoża piasku "M. Pole A i Pole B", zlokalizowanego na działkach nr [...] i [...], co powoduje że skarżący dochował obowiązku związanego z zawiadomieniem właściwego organu o zamiarze podjęcia wydobywania kopaliny przeznaczonej dla zaspokojenia potrzeb własnych, a nie w celach majątkowych lub związanych z działalnością gospodarczą i uzyskał zatwierdzenie projektu robót geologicznych, a to z kolei prowadzi do oczywistej bezzasadności postępowania w sprawie o ustalenie opłaty podwyższonej za wydobycie bez wymaganej koncesji według stanu prawnego po nowelizacji;

- art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b) p.g.g. poprzez przekroczenie granic legalności uprawnień pracowników organów przy wykonywaniu nadzoru i kontroli w dniu 18 września 2015 r., co wynikało z niepoinformowania skarżącego o wstępie, wraz z pracownikami pomocniczymi, rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem do miejsca wydobywania kopalin, zaniechania okazania skarżącemu legitymacji służbowej oraz prowadzenie czynności pod jego nieobecność i bez jego wiedzy, w sytuacji gdy skarżący zamieszkuje na sąsiednim gruncie;

2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na treść decyzji, a to:

- art. 7 w zw. z art. 75 § 1 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem ważnego interesu strony, co wynikało w szczególności z zaniechania dopuszczenia jako dowodu opinii geologiczno-górniczej sporządzonej przez biegłego geodetę, co niewątpliwie przyczyniłoby się do wyjaśnienia sprawy. Tylko i wyłącznie dzięki wiadomościom specjalnym możliwe było ustalenie ilości wydobytego kruszywa poprzez obmiar geodezyjny mas ziemi objętej działalnością eksploatacyjną na działce nr [...], a postępowanie organu drugiej instancji w tym zakresie daje podstawy do stwierdzenia, że oparcie decyzji na elektronicznie dostępnych zdjęciach satelitarnych (Google Earth) implikuje niezastosowanie przez urzędnika zatrudnionego przez organ nadzoru górniczego, który przeprowadził oględziny, niezbędnych i precyzyjnych narzędzi geodezyjnych, co w rezultacie doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia, że na wyrobisku "B" doszło do wydobycia kopalin i zupełnie chybionego ustalenia wydobytej kubatury piasku, mającej wpływ na wysokość opłaty podwyższonej;

- art. 75 § 1 i art. 79 § 2 k.p.a. w zw. z art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b) p.g.g. polegające na niesłusznym zaakceptowaniu przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego zaniechań organu dążenia do dokładnego i wszechstronnego zebrania materiału dowodowego, wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, nadto polegające na zaniechaniu stwierdzenia przez organ nadzoru górniczego braku legalności i bezkrytyczne zaaprobowanie działania organu pierwszego stopnia w zakresie przeprowadzenia oględzin w dniu 18 września 2015 r. pod nieobecność skarżącego, pomimo tego, że jest to czynność procesowa stanowiąca dowód w sprawie, a uchybienie tym przepisom, w szczególności jeżeli przeprowadzone bez udziału strony i kwestionowane przez nią dowody stanowiły podstawę rozstrzygnięcia sprawy, uznać należy za naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy;

- art. 154 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie rozważenia przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego, że decyzja ostateczna, na mocy której skarżący nie nabył prawa, a w miejsce tego zobowiązano go do wniesienia należności z tytułu naliczonej opłaty podwyższonej za wydobycie kopalin bez wymaganej koncesji, powinna zostać uchylona lub zmieniona, z uwagi na fakt, iż za takim rozstrzygnięciem przemawia słuszny interes strony.

W odpowiedzi na skargę Prezes Wyższego Urzędu Górniczego wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 14 grudnia 2017 r. strony podtrzymały swoje stanowiska. Pełnomocnik organu odwoławczego zapewnił, że pomiary wyrobisk wykonane zostały przez osoby mające uprawnienia geologa i mierniczego górniczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszym rzędzie należało dokonać analizy przepisów prawnych regulujących kwestię wydobywania kopalin oraz sankcji za ich nieprzestrzeganie.

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (t.j.: Dz. U. z 2011 r. nr 163, poz. 981 ze zm. – dalej zwana w skrócie: p.g.g.) złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża. Oznacza to, że proces odłączania kopaliny od jej złoża stanowi wydobycie.

Ponadto, stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 2 p.g.g., działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być wykonywana po uzyskaniu koncesji.

W myśl art. 4 ust. 1 p.g.g., przepisów działu III-VIII oraz art. 168-174 nie stosuje się do wydobywania piasków i żwirów, przeznaczonych dla zaspokojenia potrzeb własnych osoby fizycznej, z nieruchomości stanowiących przedmiot jej prawa własności (użytkowania wieczystego), bez prawa rozporządzania wydobytą kopaliną, jeżeli jednocześnie wydobycie:

1) będzie wykonywane bez użycia środków strzałowych;

2) nie będzie większe niż 10 m3 w roku kalendarzowym;

3) nie naruszy przeznaczenia nieruchomości.

Jednakże ten, kto zamierza podjąć wydobywanie, o którym mowa w ust. 1, jest obowiązany z 7-dniowym wyprzedzeniem na piśmie zawiadomić o tym właściwy organ nadzoru górniczego, określając lokalizację zamierzonych robót oraz zamierzony czas ich wykonywania – ust. 2 art. 4 p.g.g.

W przypadku naruszenia wymagań określonych w ust. 1 i 2 właściwy organ nadzoru górniczego, w drodze decyzji, ustala prowadzącemu taką działalność opłatę podwyższoną, o której mowa w art. 140 ust. 3 pkt 3 – ust. 3 art. 4 p.g.g.

W odniesieniu do kwestii wydobycia kopalin w celu zaspokojenia "potrzeb własnych", konieczne jest ustalenie charakteru tego wydobycia, jak również tytułu prawnego do wydobywanego złoża. W praktyce chodzi o wydobycie złoża objętego prawami podmiotowymi (prawem własności, wieczystego użytkowania), pozbawionego cech działalności gospodarczej w rozumieniu art. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.) – bez prawa do rozporządzania kopaliną. W takim przypadku stosuje się złagodzone rygory prawa górniczego, lecz co do zasady działalność taka prawu temu podlega. Przepis ten nie miał jednak w sprawie zastosowania. Wskazać w tym miejscu trzeba, że – wbrew argumentom skargi - skarżący nie dochował obowiązku związanego z zawiadomieniem właściwego organu o zamiarze podjęcia wydobywania kopaliny przeznaczonej dla zaspokojenia potrzeb własnych. Dowodu na tą okoliczność nie dostarczył starosta [...], również skarżący nie zaoferował dowodu w tym zakresie. Nie stanowią natomiast takiego dowodu wydane dla M. M. (a nie skarżącego) 5 grudnia 2013 r., [...] r. oraz [...] r. akty administracyjne dot. dokumentacji projektowo - geologicznej złoża piasku "M.". Co równie istotne, ustawowy limit wydobycia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 p.g.g. wynosi 10 m3 w roku kalendarzowym, podczas gdy wydobycie ustalone w sprawie wielokrotnie tą wartość przekracza. Wszystko to czyni zarzuty skargi w w/w zakresie niezasadnymi.

Przechodząc do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w aktach przedłożonych Sądowi znajduje się doniesienie z 11 sierpnia 2015 r. o nielegalnym wydobywaniu kruszywa na działkach nr [...] i [...] w miejscowości Z., gmina T..

Stosownie do art. 153 ust. 1 p.g.g., przy wykonywaniu nadzoru i kontroli upoważnionym pracownikom organów administracji geologicznej oraz pracownikom organów nadzoru górniczego, w granicach ich właściwości rzeczowej i miejscowej, przysługuje, po okazaniu legitymacji służbowej, prawo całodobowego wstępu, wraz z pracownikami pomocniczymi, rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem m.in. do:

1) miejsc wydobywania kopalin;

2) dostępu do niezbędnych informacji, urządzeń i dokumentów;

3) żądania pisemnych lub ustnych informacji oraz wzywania i przesłuchiwania osób;

4) żądania udzielania wyjaśnień w zakresie niezbędnym do sprawowania nadzoru i kontroli;

5) legitymowania osób w celu stwierdzenia ich tożsamości, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli;

6) żądania okazania dokumentów i udostępniania niezbędnych danych;

7) pobierania próbek, przeprowadzania niezbędnych badań lub wykonywania innych czynności kontrolnych.

Inspektorzy OUG w G. przeprowadzili oględziny terenu w/w działek w dniach 18 września 2015 r., a następnie 12 stycznia 2016 r. i [...]r., potwierdzając istnienie wyrobisk oraz fakt eksploatacji kruszywa.

W dniu 18 września 2015 r. stwierdzono w pobliżu działek (pomiędzy wyrobiskiem a zabudowaniami J. M.) obecność maszyn, w tym ładowarki hydraulicznej kołowej oraz koparki na podwoziu gąsienicowym. Metodą GPS wykonano pomiary sytuacyjno-wysokościowe miejsc wydobycia. Jednocześnie sporządzono dokumentację fotograficzną rejonu eksploatacji kruszywa oraz wykonano obliczenia kubatury wyrobisk na obu działkach: wyrobiska A i wyrobiska B. W przypadku wyrobiska A (działka nr [...]) stwierdzono m.in., że jest ono ogrodzone siatką i oznaczone tablicami z napisami "teren prywatny wstęp wzbroniony" oraz "głębokie wykopy". Z kolei na wyrobisku B (działka nr [...]) stwierdzono widoczne ślady maszyn gąsienicowych i kołowych oraz ślady niedawnych prac wydobywczych. Mając na uwadze powyższe regulacje pracownicy właściwego organu ustalili podczas oględzin miejsca wydobywania kopalin, że właścicielem działek jest J. M.. Jak wynika z notatki służbowej z 18 września 2015 r. sporządzonej przez pracowników OUG w G., J. M. oświadczył podczas oględzin, że maszyny do eksploatacji kruszywa (ładowarka oraz koparka) nie należą do niego i nie prowadzi on wydobycia. Dodał, że teren pod wyrobisko użycza właścicielowi maszyn. Na tą okoliczność nie przedłożył żadnych dowodów.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu skargi naruszenia w toku w/w oględzin przepisów art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b) p.g.g. wskazać trzeba, że – jak wynika z notatki pracowników OUG w G. sporządzonej 18 września 2015 r. - J. M. było obecny podczas oględzin i udzielał informacji. Nie kwestionował działań pracowników OUG w tym zakresie w toku postępowania ani w odwołaniu z 4 marca 2016 r. Dodać trzeba i to, że oględziny te miały miejsce jeszcze przed wszczęciem postępowania i jak wynika z opisu ich przebiegu, właściciela gruntów ustalono dopiero w ich trakcie. W tej sytuacji wstęp na kontrolowany grunt był usprawiedliwiony i nie naruszał przepisów art. 153 p.g.g. Jak już nadmieniono J. M. brał w oględzinach aktywny udział. W opisie oględzin brak jest w prawdzie informacji o okazaniu legitymacji służbowej, jednakże brak wzmianki w tym zakresie nie czyni nieważnymi przeprowadzonych czynności. W postępowaniu administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, art. 75 k.p.a.) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Natomiast art. 153 p.p.g. dopuszcza prowadzenie czynności w toku nadzoru i kontroli, a więc poza postępowaniem, nie wiążąc z ewentualnymi uchybieniami w jego realizacji sankcji bezskuteczności dowodu. Zdaniem Sądu w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie miało miejsca naruszenie art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b) p.g.g., a brak wzmianki o okazaniu legitymacji nie stanowi uchybienia, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

Dyrektor OUG w G. na podstawie informacji uzyskanych od Starosty [...]ego (wypisy z rejestru gruntów wraz z mapą geodezyjną) ustalił bezspornie, że działki nr [...] i nr [...] stanowią własność J. M.. Na działalność w obrębie w/w działek wydano 5 grudnia 2013 r. M. M. (dysponującej umową użyczenia gruntów dla celów poszukiwania i eksploatacji kruszywa od J. M.) postanowienie opiniujące projekt robót geologicznych dla udokumentowania złoża kruszywa naturalnego, [...] r. decyzję zatwierdzającą projekt robót geologicznych oraz [...] r. decyzję zatwierdzającą dokumentację geologiczną w Kat. C.1 złoża piasku "M. Pole A i Pole B". Nie wydano natomiast decyzji z zakresu prawa budowlanego, prawa wodnego, prawa ochrony środowiska ani prawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych, w tym koncesji na eksploatację kruszywa.

W tej sytuacji, wobec wydobycia kruszywa naturalnego bez koncesji na w/w działkach nr [...] i [...], Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w toku postępowania administracyjnego przyjął wielkość wydobycia ustaloną w toku oględzin z 18 września 2015 r. Pomiaru dokonali inspektorzy OUG w G. urządzeniem GPS Topcom GMS-2 ustalając powierzchnię wyrobiska A: 6.956 m2, kubatura: 44.669 m3 oraz wyrobiska B: 2.635 m2, kubatura 7.771 m3. W piśmie złożonym 10 listopada 2015 r. J. M. m.in. oświadczył, że faktycznie nie ma koncesji na eksploatację kruszywa ani o taką koncesję nie występował. Roboty ziemne na działce nr [...] wykonywał jego ojciec w latach dziewięćdziesiątych i nie wie do czego wykorzystano urobek. Natomiast na działce nr [...] roboty faktycznie sam wykonywał w 2015 r. (wykonał staw), a cały urobek rozplantował lub spryzmował w bliskiej okolicy. W kolejnym oświadczeniu z 23 grudnia 2015 r. stwierdził, że na działce nr [...] prowadził jednak eksploatację kruszywa: do 2009 r. wydobył 7.500 ton piasku, a w latach 2009 – 2015 ok. 3.000 ton piasku. Dodał, że wyrobisko na działce nr [...] zasypał.

W związku z powyższym w dniu 12 stycznia 2016 r. pracownicy organu przeprowadzili z udziałem strony i jej pełnomocnika ponowne oględziny obu działek oraz wykonali dokumentację fotograficzną. Stwierdzili m.in., że w stosunku do wcześniejszych oględzin z 18 września 2015 r., kiedy to stwierdzono ślady eksploatacji świadczące o wydobyciu z wyrobiska: A – 44.669 m3 oraz z wyrobiska: B – 7.771 m3 kruszywa naturalnego - stan wyrobiska A nie uległ zmianie, natomiast wyrobisko B zostało zasypane. J. M. oświadczył m.in., że wydobywane kruszywo przeznaczył na własne cele, a pełnomocnik strony dodał, że w okresie od 2011 r. do 2016 r. wydobyto z wyrobiska A – 3.000 ton kruszywa (tą wartość pierwotnie przyjął organ I instancji do obliczenia podstawy wymiaru opłaty podwyższonej, pomijając eksploatację realizowaną w wyrobisku B).

Rozpatrując sprawę ponownie (wskutek decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z [...] r.) organ I instancji ustalił, że przedmiotem wydobycia było kruszywo z terenu obu działek, tj. nr [...] i nr [...], a gęstość kruszywa wynosiła 1,76 t/m3. Rodzaj i gęstość kruszywa organ ustalił na podstawie analizy "Dokumentacji geologicznej złoża kruszywa naturalnego M. w kat. C.1" sporządzonej w/g stanu na 31 grudnia 2013 r. (według tabeli obliczenia kubatury nadkładu złoża kruszywa naturalnego, średnią miąższość nadkładu określono na 0,16 m (-0,2 m)). Z kolei na podstawie mapy sytuacyjno - wysokościowej opracowanej 30 października 2013 r. (stanowiącej załącznik do w/w Dokumentacji geologicznej złoża) organ ustalił, że na dzień sporządzania mapy (tj. na 30.10.2013r.) na działce nr [...] nie istniało żadne wyrobisko, natomiast na działce nr [...] istniało już wyrobisko, jednak do dnia 18 września 2015 r. zostało ono powiększone (zob. załączona do akt płyta CD).

Przesłuchany 27 września 2016 r. J. M. wyjaśnił, że eksploatację kruszywa prowadził jedynie na działce [...] w okresie od września 2011 r. do maja 2015 r. i z wyrobiska tego wydobył 2.000 ton kruszywa, na potrzeby własne i córki. Wobec kolejnej zmiany stanowiska przez stronę, w dniu [...] r. pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego w G. przeprowadzili kolejne oględziny na działkach o numerach ewidencyjnych [...] oraz [...]. W związku z podaniem nowej ilości wydobytej kopaliny (2.000 ton), mierniczy górniczy wykonał geodezyjne pomiary sytuacyjno-wysokościowe zawodnionego wyrobiska położonego na działce nr [...]. Pomiar wykonano urządzeniem: GPS R8s firmy Trimble (S/N: [...]), wraz z kontrolerem TSC3 firmy Trimble (S/N: [...]). Jak wynika z "Dokumentacji ustalającej ilość kopaliny" dla działki nr [...], sporządzonej 7 i 9 listopada 2016 r., wydobycie kopaliny z tej działki (wyrobisko A) wyniosło 7.989 ton piasku (4.539m3). Ilość piasku wydobytą z wyrobiska A ustalono w oparciu o sytuacyjno-wysokościowy pomiar geodezyjny wyrobiska dokonany w trakcie oględzin [...] r. oraz w oparciu o mapę sytuacyjno-wysokościową w/g stanu na 30 października 2013 r., stanowiącą Załącznik nr 4 do "Dokumentacji geologicznej złoża kruszywa naturalnego M. w kat. C1" (płyta CD). Porównanie stanów terenu wynikających z obydwu powyższych pomiarów pokazało, że w okresie od 30 października 2013 r. do [...] r. objętość wyrobiska A uległa zwiększeniu (po odjęciu nadkładu) o 4.539 m3. Organ pominął przy tym pomiar wyrobiska na tej działce wykonany 18 września 2015 r. przyjmując, że obejmował on całość wyrobiska, podczas gdy część obliczonej na tej podstawie kopaliny została wydobyta przez J. M. oraz jego ojca jeszcze przed 2011 r., to jest w okresie, za który brak jest możliwości ustalenia opłaty podwyższonej. Stosownie bowiem do art. 143 ust. 1 p.g.g. decyzja w sprawach m.in. opłaty podwyższonej nie może zostać wydana po upływie 5 lat od końca roku, w którym nastąpiło zdarzenie uzasadniające jej wydanie.

Z kolei przy obliczeniu ilości wydobytej kopaliny z wyrobiska B (działka nr [...]) przyjęto pomiary sytuacyjno-wysokościowe z 18 września 2015 r. Przy ustaleniu okresu wydobycia wzięto pod uwagę, że 4 lutego 2014 r. nie istniało na terenie działki nr [...] żadne wyrobisko (potwierdzają to zdjęcia satelitarne z mapy Google Earth; wyrobisko nie istniało również na tym terenie 30 października 2013 r., co wynika z mapy stanowiącej Załącznik nr 4 do "Dokumentacji geologicznej złoża kruszywa naturalnego M. w kat. C1" (płyta CD). Pomiary geodezyjne z 18 września 2015 r. pokazały, że kubatura wydobycia wyrobiska B w tym okresie wyniosła 7.771m.3. Przy obliczeniach uwzględniono, że przedmiotem wydobycia z terenu działek nr [...] oraz [...] był piasek o gęstości 1,76 t/m3. Pominięto dla obliczeń objętość nadkładu w ilości odpowiednio 203 m3 i 527 m3.

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zgodzić się należało z organami obu instancji, że czynności wykonywane przez skarżącego stanowiły działalność górniczą, polegającą na wydobyciu kopaliny w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 3 p.g.g. Świadczy o tym stan terenu eksploatacji kopaliny zobrazowany na zdjęciach, a sam skarżący nie przeczył tym ustaleniom, jedynie przypisywał im inny walor niż gospodarcza eksploatacja złoża (wskazywał wydobycie na cele osobiste oraz córki) oraz podawał inne ilości wydobytej kopaliny niż ustaliły organy.

Fakt, że odłączone masy kruszywa nie zostały sprzedane, a nawet częściowo nie zostały wywiezione, jak utrzymuje skarżący, nie ma dla sprawy istotnego znaczenia, jeśli zważyć, że zbywanie wydobytego materiału nie stanowi przesłanki uznania odłączenia kopalin za ich wydobycie. Z wydobyciem mamy bowiem do czynienia nie tylko w przypadku zbycia uzyskanych kopalin, ale nawet wówczas, gdy odłączona substancja nie była sprzedawana albo przeznaczona do sprzedaży. Jedynie jej zdatność do sprzedaży (a nie faktyczne przeznaczenie) jest cechą istotną dla uznania substancji za kopalinę, gdyż sposób zagospodarowania oddzielonych kopalin nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Również pobudki, jakimi kierował się skarżący nie mogły przesądzać o tym, że prowadzona działalność nie stanowi wydobycia kopalin, jeśli zważyć, że w jej trakcie dokonywał on oddzielenia kopaliny od złoża.

W świetle przytoczonych już regulacji prawnych, biorąc pod uwagę, że grunty na których prowadzono roboty były własnością skarżącego, nie budzi wątpliwości, że w przypadku stwierdzenia wydobywania kopaliny bez koncesji, na organie nadzoru górniczego ciąży obowiązek wydania decyzji wymierzającej osobie fizycznej, dokonującej nielegalnego wydobycia kopaliny, podwyższoną opłatę (art. 140 ust. 3 p.g.g.). Należy zauważyć, że udzielenie koncesji może nastąpić na wniosek podmiotu, który spełni rygorystyczne warunki określone w przepisach ustawy Prawo geologiczne i górnicze do jej uzyskania. W szczególności może ona zostać udzielona w sytuacji, gdy wnioskujący przedsiębiorca dokonał szczegółowego określenia jej zakresu, zbadania złoża, spełnienia szeregu warunków formalnych, w tym potwierdzających sposób prowadzenia i fachowość planowanej działalności, m.in. w postaci projektu zagospodarowania złoża. Powyższe uregulowania uwzględniają specyfikę działalności górniczej jako działalności skomplikowanej, wymagającej wiedzy specjalistycznej, a jej prowadzenie w sposób niewłaściwy niesie poważne zagrożenia. Skarżący, pomimo braku koncesji, prowadził wydobywanie kopaliny, co zresztą sam przyznał, a zatem wymierzenie opłaty podwyższonej było w pełni uzasadnione.

Zgodnie z art. 140 ust. 3 pkt 3 p.g.g. opłatę podwyższoną za wydobywanie kopaliny ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny, co prawidłowo ustalił organ odwoławczy.

Zdaniem Sądu w sprawie nie można dopatrzeć się naruszenia wskazanych w skardze przepisów art. 7, art. 75 § 1 i art. 84 k.p.a. W niniejszej sprawie kwestią kluczową było ustalenie wielkości wydobytego złoża. Nie ulega wątpliwości, że pomiarów i obliczeń dokonał inspektor OUG ds. miernictwa górniczego S. B., co wynika z adnotacji na protokole nr [...] z [...] r. Posiadanie tych kwalifikacji potwierdził Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w decyzji z [...] r. (s.3). Inspektor OUG ustalając zakres wydobycia posłużył się specjalistycznym sprzętem oraz obliczeniami. Pomiarów dokonano w oparciu o odczyty wektorów GPS. Sposób obliczenia objętości mas kruszywa zobrazowano tabelarycznie z odniesieniem się do konkretnych punktów pomiarowych. Rzetelności pomiarów zarówno wyrobiska jak i urobku skarżący w żaden sposób skutecznie nie zakwestionował, nie podważył również skutecznie metodologii dokonanych obliczeń. Samo twierdzenie, że organ przy wyliczeniach winien posłużyć się opinią biegłego nie jest wystarczające dla uwzględnienia podnoszonych zarzutów. Organ wydając decyzję w zakresie swej kognicji winien dysponować wiedzą fachową swych pracowników by móc ustalić prawidłowo stan faktyczny sprawy, dokonać jego oceny zarówno pod względem technicznym jak i prawnym. Tym obowiązkom w zaskarżonej decyzji organ sprostał, a zarzuty skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. w postępowaniu administracyjnym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Dopiero gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii na mocy art. 84 § 1 k.p.a. Czynności wykonane w rozpoznawanej sprawie przez organ należy ocenić jako spełnienie dyspozycji powołanych przepisów, zaś do dokonania prawidłowej oceny stanu faktycznego nie były wymagane wiadomości specjalne, ponad te którymi dysponowali pracownicy organu. Przepis art. 84 § 1 k.p.a. pozostawia kwestię dopuszczenia przez organ dowodu z opinii biegłego uznaniu organu, który może przyznać, że nie dysponuje wystarczającą wiedzą w rozstrzyganym przedmiocie i powołać biegłego lub też uznać - jak w rozpoznawanej sprawie - że dysponuje wiedzą specjalistyczną oraz sprzętem technicznym do dokonania oceny stanu sprawy, tj. jego pracownicy mają stosowne uprawnienia i dysponują sprzętem oraz wiedzą do ustalenia wielkości wyrobiska i urobku (zob. wyroki: WSA w Lublinie z 5 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Lu 1090/12, WSA w Olsztynie z 9 grudnia 2014r. sygn. akt II SA/Ol 1161/14, WSA w Gliwicach z 23 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Gl 2158/15 – dostępne: CBOSA). Zdaniem Sądu z "Dokumentacji ustalającej ilość kopaliny" sporządzonej 7 listopada 2016 r. oraz ze "Sprawozdania technicznego z geodezyjnego pomiaru terenowego" z 18 września 2015 r. oraz towarzyszącej im dokumentacji ustalającej ilość wydobytej kopaliny bez koncesji sporządzonych przez inspektora ds. miernictwa górniczego wynika dokładny opis sposobu dokonania pomiarów w terenie, sposób wyliczenia kubatury wyrobiska, z podaniem parametrów technicznych stosowanych urządzeń. Wszystko to czyni zarzuty skargi naruszenia art. 75 § 1, art. 79 § 2 k.p.a. w zw. z art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b) p.g.g. – niezasadnymi.

Ponieważ organ wszczął i zakończył postępowanie w sprawie na podstawie przepisów ustawy Prawo geodezyjne i górnicze obowiązującymi od dnia 1 stycznia 2015 r., to w sprawie zastosowanie miał kwestionowany przez skarżącego art. 140 ust. 2 pkt 2 p.g.g., a podniesiony w tym zakresie zarzut nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu w sprawie nie można dopatrzeć się także naruszenia art. 154 § 1 k.p.a. Przedmiotem postępowania w tym trybie jest zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej, a więc jest to nowy przedmiot sprawy w stosunku do tego, którego dotyczyło postępowanie prowadzone w trybie zwykłym (odwoławczym). Przedmiotem postępowania odwoławczego prowadzonego przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego – wbrew zarzutom skargi – nie mogło być "rozważanie" ustalenia przesłanek do uchylenia lub zmiany decyzji nieostatecznej w trybie art. 154 k.p.a., skoro pełnomocnik wdrożył postępowanie odwoławcze.

Podsumowując, w ocenie Sądu organ przeprowadził postępowanie dowodowe w niezbędnym do wydania decyzji zakresie, a skarżący miał zapewnione prawo czynnego udziału w tym postępowaniu. Dokonując oceny materiału dowodowego w sposób odmienny od stanowiska strony organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), skargę, jako nieuzasadnioną, oddalił.