Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 1204/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1279/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi G.L. na czynność Prezydenta Miasta G. z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie informacji publicznej postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem z dnia 31 lipca 2014 r. Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego G. L. do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 10 czerwca 2014 r. odrzucające zażalenie na postanowienie z dnia 4 marca 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie G. L. w dniu 8 sierpnia 2014 r. złożył kolejny w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, sporządzony na urzędowym formularzu "PPF". W treści tego formularza ponownie oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Wskazał przy tym, że uzyskuje dochód z tytułu umowy zlecenia, w średniej wysokości [...] zł miesięcznie, ponosząc przy tym koszty utrzymania w kwocie [...] zł, na którą składają się wydatki na wyżywienie ([...] zł), zakup środków czystości ([...] zł), zakup artykułów szkolnych, pomocy naukowych i odzieży ([...] zł) oraz koszty umorzonych egzekucji komorniczych "[...]" oraz "[...]" (ogółem [...] zł).

Następnie w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (pismo z dnia 8 września 2014 r.), skarżący nadesłał pismo procesowe datowane na 15 września 2014 r., w którym oświadczył, że zarówno on sam jak i jego syn są aktualnie osobami bezrobotnymi, bez prawa do pobierania zasiłku (co potwierdził stosownymi zaświadczeniami Powiatowego Urzędu Pracy w G.) i nie uzyskują jakiegokolwiek dochodu. Równocześnie wywiódł, że lokal, który zamieszkuje wynajmuje bezpłatnie i nie ponosi żadnych należności z tytułu czynszu i opłat za tzw. media. Na poparcie tego twierdzenia przedłożył oświadczenie podpisane przez osobę o nazwisku I. G., w którym podała ona, że "obecnie nie są pobierane od G. L. opłaty czynszowe ani też opłaty za zużyte media (...)" które ponosi ona w całości ze swoich środków.

W tym stanie rzeczy, kolejnym wezwaniem z dnia 13 października 2014 r. ponownie zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych zawartych we wniosku, poprzez wskazanie źródeł, z których - wobec deklarowanego braku jakichkolwiek dochodów - czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania siebie i syna (wyżywienie, zakup środków czystości, odzieży itd.), których miesięczna wysokość określona została we wniosku jako [...] zł. Wskazano przy tym, że jeśli źródłem takim są świadczenia z pomocy społecznej - należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych rozstrzygających o ich przyznaniu, jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach - należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat, jeżeli natomiast skarżący zaciągnął w tym celu pożyczki od osób fizycznych lub otrzymuje od nich pomoc finansową w formie darowizn, należy podać wysokość otrzymywanych w tym zakresie środków oraz przedłożyć stosowne umowy zawarte z rzeczonymi osobami, na podstawie których pozyskał te środki.

W odpowiedzi G. L. przedłożył pismo procesowe z dnia 17 października 2014 r., gdzie oświadczył, iż od 1 września 2014 r. nie pokrywa kosztów utrzymania syna albowiem jest on obecnie "na własnym utrzymaniu". Równocześnie wywiódł, że na dzień dzisiejszy koszty jego utrzymania to średnio [...] zł, na co składają się wydatki na wyżywienie i środki higieny osobistej. Wskazał przy tym, iż środki na ten cel uzyskuje w formie darowizn od "rodziny i znajomych". Nadto dodał, że nie ponosi kosztów umorzonej egzekucji komorniczej oraz, że "wskazane kwoty należności nigdy nie zostały zapłacone".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 7 listopada 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Zdaniem Sądu przesłanki, o których mowa w art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) nie zostały w sprawie zachowane, albowiem skarżący nie zobrazował swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób wystarczająco jasny, a złożone przezeń w tym zakresie oświadczenia nie są dostatecznie przekonujące.

Sąd wskazał na szereg sprzeczności pomiędzy twierdzeniami skarżącego podnoszonymi w toku całego prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania. Po pierwsze, początkowo wywodził on, że uiszcza z tytułu opłat związanych z zamieszkiwanym lokalem (czynsz i należności za tzw. media) kwotę [...] zł podając, iż wynajmuje ten lokal "na czarno" od osoby prywatnej, zaś najem ma charakter - jak to określił - "nielegalny" (pisma z dnia 13 stycznia i 9 lutego 2014 r.). Następnie natomiast (pismo z dnia 15 września 2014 r.) podaje, że w ogóle nie ponosi z tego tytułu wydatków, na potwierdzenie czego przedstawia oświadczenie osoby o nazwisku I. G.. Oświadczenie to, podobnie jak i wywody samego skarżącego nie zawiera przy tym jakichkolwiek bliższych informacji dotyczących takiego stanu rzeczy. Nie sprecyzowano bowiem, kim jest I. G., jaki ma tytuł prawny do mieszkania wskazanego jako adres zamieszkania wnioskodawcy ani jakiego rodzaju stosunek prawny ją z nim łączy, a co za tym idzie - z jakiego tytułu ma ona ponosić pełne koszty związane z zamieszkiwaniem skarżącego w tym lokalu. Zdaniem Sądu brak takich informacji sprawia, że twierdzenia G.L. trudno uznać za wyczerpujące. Nie budzi bowiem wątpliwości, że deklarowana przezeń sytuacja, w której dana osoba wynajmuje lokal mieszkalny, korzysta z niego i nie musi z tego tytułu uiszczać wynajmującemu jakichkolwiek należności ma charakter bardzo nietypowy. Taka zaś nietypowość z pewnością wymaga bliższych wyjaśnień, których wnioskodawca nie uznał za stosowne udzielić.

Druga sprzeczność na którą zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji dotyczyła twierdzeń skarżącego odnośnie wydatków ponoszonych przez niego z tytułu kosztów postępowania egzekucyjnego. Jakkolwiek bowiem we wniosku (rubryka nr 11 formularza złożonego do Sądu w dniu 8 sierpnia 2014 r.) podał wyraźnie, że na jego "istotne wydatki" składają się koszty egzekucji komorniczych oznaczonych sygnaturami "[...]" oraz "[...]", to już w późniejszym piśmie z dnia 17 października 2014 r. wywodził, iż "nie ponosi kosztów umorzonej egzekucji komorniczej [...] i III [...]" oraz, że "wskazane kwoty należności nigdy nie zostały zapłacone".

Po trzecie Sąd wskazał, że skarżący nie zobrazował w sposób jasny i pełny swojej sytuacji dochodowej. Aktualizując dane ujęte we wniosku oświadczył mianowicie (przywołane wyżej pismo z dnia 15 września 2014 r.), że jest aktualnie osobą bezrobotną i nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu. Odpowiadając natomiast na późniejsze wezwanie Sądu z dnia 13 października 2014 r. do sprecyzowania źródeł, z których w takim razie czerpie środki na bieżące utrzymanie (wyżywienie, zakup odzieży i środków czystości), ograniczył się jedynie do lakonicznego i ogólnikowego stwierdzenia, że pozyskuje je "w większości" w ramach darowizn otrzymywanych od bliżej nieokreślonych "rodziny i znajomych". Także tu strona nie udzieliła jakichkolwiek bliższych informacji, nie podając o jakie konkretnie osoby ma chodzić, w jakich kwotach każda z nich ma mu przekazywać środki, ani też nie przedkładając jakichkolwiek dokumentów (jak choćby - w przypadku braku pisemnych umów darowizn - stosowne oświadczenia rzeczonych osób), które mogłyby tę okoliczność potwierdzać.

Sąd zwrócił ponadto uwagę, że dodatkowo wnioskodawca podał, iż otrzymuje [...] zł miesięcznie ze zbieractwa złomu metalowego, co zdaniem Sądu także trudno uznać za przekonujące. Z jednej strony bowiem twierdzi on, że jego sytuacja materialna jest tak trudna, że zmusza go do pozyskiwania środków w ten sposób - co przy braku jakichkolwiek dochodów umożliwiałoby mu skuteczne ubieganie się o świadczenia z pomocy społecznej, zaś z drugiej, z jego wywodów nie wynika aby ze świadczeń takich korzystał ani nawet, aby zwracał się do właściwego organu o ich przyznanie.

Mając na względzie zaprezentowany wyżej stan rzeczy Sąd uznał, że oświadczenia wnioskującego nie dają jasnego, pełnego i wolnego od wątpliwości obrazu jego rzeczywistej sytuacji materialnej, co skutkuje nieuwzględnień wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył G. L., wnosząc o jego uchylenie. Zdaniem skarżącego w sposób wyczerpujący wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów zainicjowanego postępowania sadowego. Podniósł, że na bieżąco udzielał wszystkich żądanych przez Sąd informacji, odpowiadając szczegółowo na kolejne wezwania o uzupełnienie wniosku. W tej sytuacji zdaniem skarżącego, jeżeli Sąd miał dalsze wątpliwości co do sytuacji finansowej przedstawionej dotychczas, powinien skierować kolejne wezwania celem wyjaśnienia wszystkich okoliczności. Skarżący wskazał ponadto, że dokonana przez Sąd ocena złożonych przez niego oświadczeń jest przedwczesna i oparta na całkowicie błędnych przesłankach. Nastąpił bowiem brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dążenia do ustalenia rzeczywistego stanu sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie wskazać trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 p.p.s.a). Z konstrukcji powołanych przepisów wynika, że rozstrzygnięcie sądu w przedmiocie prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zatem to sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia z urzędu postępowania w celu wyjaśnienia wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, albo gdy przedstawia je w sposób nierzetelny i niejasny, a przede wszystkim nie czyniący zadość wezwaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie analiza oświadczeń skarżącego i przedłożonych przez niego dokumentów prowadzić musiała bowiem do wniosku, iż wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści art. 252 § 1 i 255 p.p.s.a., nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że informacje przedłożone przez skarżącego nie czyniły zadość wezwaniom mającym na celu wyjaśnienie wątpliwości co do jego rzeczywistego stanu majątkowego, co z kolei uniemożliwiło ustalenie, jakie są realne możliwości finansowe skarżącego poniesienia w niniejszej sprawie kosztów postępowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zarówno dane zawarte we wniosku, jak i w kolejnych pismach skarżącego zawierające informacje odnośnie sytuacji majątkowej nie pozwalały Sądowi na jej jednoznaczną i obiektywną ocenę spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. Skarżący nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący i dostatecznie przekonujący okoliczności związanych z zamieszkiwaniem, pozyskiwaniem środków na bieżące utrzymanie czy otrzymywanymi darowiznami.

Nawiązując do argumentacji zażalenia odnośnie niewyjaśnienia przez Sąd stanu faktycznego sprawy poprzez zaniechanie dążenia do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, wskazać należy, że jest ona nieuzasadniona. Z akt sprawy wynika, że Sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a. dwukrotnie wzywał skarżącego do złożenia oświadczeń i dokumentów w celu ustalenia jego stanu majątkowego i wyjaśnienia wszystkich wątpliwości w tym zakresie, szczegółowo wskazując, jakich informacji żąda od strony i pouczając jednocześnie, że niezastosowanie się do przedmiotowych wezwań może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 p.p.s.a. Wobec powyższego nie można czynić Sądowi zarzutu braku dążenia do ustalenia rzeczywistego stanu sprawy, czy też oparcia rozstrzygnięcia na niewyjaśnionych okolicznościach. Jak wskazano wyżej, to obowiązkiem strony jest rzetelne przedstawienie sytuacji materialnej. Skoro skarżący dwukrotnie wzywany do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów, nie zobrazował wystarczająco precyzyjnie swojej sytuacji materialnej, to zasadnie Sąd uznał, iż nie jest możliwe pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Z podanych wyżej przyczyn, wobec braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.