Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 104/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1 pkt 1 - 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 grudnia 2020 r., nr 2200/2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. K. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z 14 grudnia 2020 r., wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust 2 i ust 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300), zwanej dalej "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", którą odmówiono stronie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 28.209,74 zł, w tym na:

I. ubezpieczenia społeczne - za okres: od sierpnia 2000 r. do października 2000 r.; od grudnia 2000 r. do stycznia 2001 r.; od października 2009 r. do grudnia 2009 r.; od kwietnia 2010 r. do października 2010 r., za kwiecień 2011 r.; za styczeń 2012 r.; za wrzesień 2012 r.; od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r.; za październik 2015 r.; od lipca 2016 r. do grudnia 2016 r.; od maja 2017 r. do sierpnia 2017 r.; za grudzień 2017 r.; od kwietnia 2018 r. do maja 2018 r., w łącznej kwocie 19.749,68 zł, w tym z tytułu: składek-13.360,08 zł, odsetek liczonych na 20 lipca 2018 r. - 6.287,60 zł, kosztów upomnienia - 102,00 zł.

II. ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od maja 2010 r. do października 2010 r.; od stycznia 2012 r. do maja 2012 r.; od sierpnia 2012 r. do września 2012 r.; od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r.; od lipca 2017 r. do sierpnia 2017 r.; za grudzień 2017 r.; od kwietnia 2018 r. do maja 2018 r., w łącznej kwocie 7.047,37 zł, w tym z tytułu: składek - 4.781,37 zł, odsetek liczonych na 20 lipca 2018 r. - 2.158,00 zł, kosztów upomnienia - 108,00 zł.

III. Fundusz Pracy - za okres: od listopada 2009 r. do grudnia 2009 r.; od kwietnia 2010 r. do listopada 2010 r.; od stycznia 2012 r. do maja 2012 r.; za wrzesień 2012 r.; za styczeń 2013 r.; od grudnia 2013 r. do stycznia 2014 r.; od lipca 2017 r. do sierpnia 2017 r.; grudzień 2017 r.; od kwietnia 2018 r. do maja 2018 r., w łącznej kwocie 1.412,69 zł, w tym z tytułu: składek - 870,29 zł, odsetek liczonych na 20 lipca 2018 r. - 440,00 zł, kosztów upomnienia - 102,40 zł.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Skarżący wnioskiem z 20 lipca 2018 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją nr 255/2018 z 16 października 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi po rozpoznaniu powyższego wniosku odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Wyrokiem z 30 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Op 399/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżoną decyzję z 16 października 2018 r., wskazując w uzasadnieniu, że organ nie wyjaśnił wystarczająco kwestii wymagalności przedmiotowych należności z tytułu składek, będących przedmiotem wniosku skarżącego. Wskazał również, że ponownie rozpatrując sprawę Zakład uwzględni poczynione przez Sąd rozważania, a przede wszystkim ustali, kiedy upływa termin przedawnienia dla poszczególnych należności, a także poczyni ustalenia odnośnie do ewentualnego wystąpienia przesłanek zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia należności. Organ obowiązany będzie przy tym dokonać wykładni przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. uwzględniającej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. w sprawie K 40/12. Dla prawidłowego zastosowania właściwych regulacji prawnych istotne znaczenie będą miały też normy intertemporalne, jako rozstrzygające o zastosowaniu, bądź nie, nowych regulacji prawnych do stanów faktycznych już zaistniałych, ale trwających w czasie.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ uwzględnił dotychczas zebrany materiał dowodowy, w tym także dokumenty złożone przez wnioskodawcę do sprawy o rozłożenie należności na raty, w których podnosił on, że z uwagi na swój stan zdrowia zmuszony był zawiesić prowadzenie działalności od grudnia 2017 r. do kwietnia 2018 r. oraz, że stan jego zdrowia pogarsza się z każdym rokiem, a z powodu braku ubezpieczenia nie może korzystać ze specjalistycznej pomocy lekarskiej. Wnioskodawca podał też, że w 2016 r. dwie osoby fizyczne nie uregulowały wobec niego należności w łącznej kwocie 20.000 zł za wykonaną usługę, co ma wpływ na jego obecną sytuację finansową. Uwzględniono także przedłożone organowi postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...] o podziale majątku wspólnego byłych małżonków oraz dodatkową argumentację strony, przedstawioną na rozprawie sądowej w dniu 30 stycznia 2019 r., że w związku z dokonanym podziałem majątku dorobkowego skarżący został zobowiązany do spłat na rzecz byłej żony kwot po 24.000 zł co 6 miesięcy, co dodatkowo pogorszyło jego aktualną sytuację finansową. Materiał dowodowy sprawy został ponadto uzupełniony o deklarację PIT za 2018 r., druk RD-2, druk o ubieganie się o pomoc de minimis oraz o wyjaśnienia wnioskodawcy, że zalega on z podatkiem od nieruchomości na kwotę 4.917 zł, że wystąpił z pismem do wójta gminy o umorzenie tej należności oraz, że w grudniu był zmuszony zaciągnąć pożyczkę w P. na kwotę 2.000 zł. Przy rozpoznaniu wniosku organ wziął również pod uwagę informacje z Kompleksowego Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ wskazał, iż zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wnioskodawca zobowiązany jest opłacać składki za każdy miesiąc, a zadłużenie powstało z uwagi na to, iż należności składkowe nie były opłacone w terminie. Z kolei Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 u.s.u.s. Zakład ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności te nie mogą być dochodzone.

Rozważając kluczową dla sprawy kwestię przedawnienia poszczególnych należności składkowych, organ szeroko omówił zmieniające się w tym zakresie regulacje prawne (art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i dodawane w wyniku kolejnych nowelizacji dalsze jednostki redakcyjne tego artykułu), normujące przedawnienie należności. Podkreślił, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w brzmieniu: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia" nie został przez ustawodawcę wyeliminowany z obiegu prawnego i nadal obowiązuje.

Odnośnie wskazanego przez Sąd wyroku Trybunału Konstytucyjnego zauważył, iż w wyroku tym Trybunał stwierdził niezgodność z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP art.70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. Z treści tego wyroku wynika, iż zabezpieczenie hipoteczne dokonane w tym okresie na podstawie art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, nie wywierają skutku ochrony zabezpieczonych należności przed ich przedawnieniem. Organ podniósł, że w niniejszej sprawie zabezpieczenie hipoteczne należności ZUS na nieruchomości strony zostało dokonane przez Sąd 16 maja 2018 r., a więc z uwzględnieniem obowiązującego wówczas stanu prawnego. Zatem powyższa sytuacja nie dotyczy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. (sygn. akt. SK 40/12) który nie dotyczy stosowania art. 24 ust 5 u.s.u.s., gdyż wyrok ten wywiera wpływ jedynie na zabezpieczenia hipoteczne ustanowione na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r., gdzie należności podatkowe pomimo zabezpieczenia hipoteką, przedawniają się na zasadach ogólnych. Natomiast wobec zabezpieczeń hipotecznych dokonanych po 31 grudnia 2002 r., od 1 stycznia 2003 r. obowiązuje przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., który to przepis nie był przedmiotem kontroli jego zgodności z Konstytucją w ramach ww. wyroku Trybunału. Dlatego też, według organu, wyrok ten pozostaje bez wpływu dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Organ w tabelarycznym zestawieniu należności na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP wskazał na daty doręczenia upomnienia, wystawienia tytułów wykonawczych oraz decyzji o wysokości zadłużenia.

Uznając zatem, że wszystkie objęte wnioskiem należności składkowe są nieprzedawnione i nadal wymagalne, w dalszej kolejności analizując zebrany materiał dowodowy organ rentowy nie stwierdził po stronie skarżącego wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Jak wyjaśnił, w stosunku do prowadzonej przez wnioskodawcę działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, wobec czego przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do przedmiotowego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Ponieważ działalność gospodarcza jest nadal prowadzona, nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Brak jest też podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., gdyż zadłużenie jest wyższe, niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W sprawie nie stwierdzono także, by zaistniała przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 5 lub 6 u.s.u.s, skoro ani naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Działając w oparciu o art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone należności. W ramach postępowania organ zastosował środek egzekucyjny jakim jest zajęcie rachunków bankowych. Skoro Zakład nie wyczerpał jeszcze okresu dochodzenia należności, a prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, nie można więc uznać należności za całkowicie nieściągalne. Jak wynika z analizy konta płatnika, po dacie wpływu wniosku, tj. w okresie od 26 lipca 2018 r. do 18 lipca 2019 r. wyegzekwowano kwotę 196,04 zł. Ponadto 16 maja 2018 r. dokonano zabezpieczenia należności z tytułu składek na kwotę 23.139,60 zł.

Organ nie znalazł też podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepis § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgromadzona dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego skarżącego nie potwierdziła, zdaniem organu, wystąpienia przesłanek wskazanych w tym rozporządzeniu, a mianowicie, aby opłacenie należności pociągnęłoby dla niego zbyt ciężkie skutki ze względu na aktualną jego sytuację rodzinną i stan majątkowy.

W wyniku dokonanej analizy przedłożonych przez skarżącego dokumentów, dotyczących sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawcy (kosztów utrzymania, jego miesięcznych obciążeń finansowych z tytułu ciążących na nim zobowiązań, stanu zdrowia, posiadanego majątku nieruchomego i ruchomego, przychodów i kosztów prowadzonej działalności gospodarczej), organ doszedł do wniosku, że skarżący pozostaje obecnie w niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej, niemniej jednak brak jest wystarczających podstaw do umorzenia należnych zobowiązań w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Organ zwrócił uwagę na fakt, że 6 grudnia 2018 r. wnioskodawca zawarł umowę pożyczki na łączną kwotę do spłaty w wysokości 2.854,91 zł (liczba rat 6) - z miesięczną ratą 475,82 zł, co według Zakładu oznacza, że podejmując się spłaty tej należności wnioskodawca pozytywnie ocenił swoje możliwości finansowe co do ich spłaty, bez zagrożenia dla budżetu domowego. Organ zaznaczył przy tym, że fakt posiadania zadłużenia z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych nie jest okolicznością przemawiającą za umorzeniem należności. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Instytucja umorzenia zaległości służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 522/16).

Końcowo wskazano, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

W skardze skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji, z którą się nie zgadza, gdyż jest dla niego krzywdząca. Wskazał na licznie odraczane terminy rozpoznania jego sprawy przez ZUS, zwracając się jednocześnie o umorzenie mu przynajmniej tej części zaległości która uległa przedawnieniu, a także naliczonych odsetek.

Wyrokiem z 22 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Op 495/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ zweryfikował, z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. w sprawie SK 40/12, czy należności będące przedmiotem wniosku strony już się w części nie przedawniły. Wręcz przeciwnie, organ uchylił się od dokonania takiej analizy, wyrażając własne stanowisko, że skoro w niniejszej sprawie zabezpieczenie hipoteczne należności ZUS na nieruchomości strony zostało dokonane 16 maja 2018 r., czyli z uwzględnieniem nowego stanu prawnego, to brak jest w niniejszej sprawie jakiegokolwiek wpływu w/w wyroku Trybunału na stosowanie art. 24 ust 5 u.s.u.s., gdyż wyrok ten dotyczył jedynie zabezpieczenia hipotecznego ustanowionego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 01.01999 r. do 31.12.2002 r., gdy należności podatkowe pomimo zabezpieczenia hipoteką, przedawniały się na zasadach ogólnych. Nadto w uzasadnieniu wyroku wskazano, że Sąd w składzie orzekającym we wcześniejszej sprawie sygn. akt I SA/Op 399/18 wyraził odmienne stanowisko, niż prezentowane obecnie przez organ, a mianowicie dominujące w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tak zabezpieczonych należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych.

Sąd orzekając w sprawie o sygn. I SA/ 495/19 uznał zatem, że w tej sytuacji nie można przyjąć za prawidłowe i nie naruszające dyspozycji art. 153 p.p.s.a, zawarte w uzasadnieniu obecnie zaskarżonej decyzji stwierdzenie organu, że ww. wyrok Trybunału pozostaje bez wpływu odnośnie do zabezpieczeń hipotecznych dokonanych po 31 grudnia 2002 r., gdyż od 1 stycznia 2003 r. obowiązuje przepis art. 24 ust.5 u.s.u.s,, który to przepis nie był objęty przedmiotem tego orzeczenia.

Ponownie rozpatrując sprawę organ zaskarżoną obecnie decyzją z 14 grudnia 2020 r. po raz kolejny odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił ogólne zasady regulujące kwestie przedawnienia, z uwzględnieniem analizy przepisów przejściowych. Następnie w tabelarycznym zestawieniu przedstawił należności na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP, wskazał na daty doręczenia upomnienia, wystawienia tytułów wykonawczych oraz decyzji o wysokości zadłużenia. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności a zebrany materiał dowodowy nie dawał podstaw do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Zgromadzona dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego skarżącego nie potwierdziła bowiem wystąpienia przesłanek wskazanych w tym rozporządzeniu, a mianowicie, aby opłacenie należności pociągnęłoby dla niego zbyt ciężkie skutki, ze względu na aktualną jego sytuację rodzinną i stan majątkowy.

W wyniku ponownie dokonanej analizy przedłożonych przez skarżącego dokumentów, dotyczących jego sytuacji osobistej i majątkowej (kosztów utrzymania, miesięcznych obciążeń finansowych z tytułu ciążących na nim zobowiązań, stanu zdrowia, posiadanego majątku nieruchomego i ruchomego, przychodów i kosztów prowadzonej działalności gospodarczej), organ przyznał, że sytuacja, w jakiej się obecnie znajduje strona, jest niewątpliwie trudna, jednakże zdaniem organu nie jest to przesłanką do umorzenia należnych zobowiązań w oparciu o omawiane przepisy prawa (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. W uzasadnieniu podniósł, że w celu dostarczenia niezbędnych dokumentów kontaktował się z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, jednak jego prośba o wydłużenie terminu, motywowana pogarszającym się stanem zdrowia, nie została uwzględniona. Podtrzymał stanowisko, że należności objęte wnioskiem uległy przedawnieniu. Podniósł również, że jego sytuacja materialna nie uległa poprawie. Wyjaśnił, że nadal spłaca zobowiązania wobec byłej żony, wynikające z wyroku dotyczącego podziału majątku, jednocześnie spłaca raty kredytu. Nadto wskazał, iż zmuszony był do zaciągnięcia pożyczki w firmie P. ponieważ brakowało mu pieniędzy na życie. Podniósł również, że obecnie podjął się prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ jest to dla niego jedyna szansa na źródło dochodów, jednak obecnie, m.in. ze względu na pandemię COVID – 19, działalność ta nie przynosi dochodów pozwalających na spłatę zaległych zobowiązań. Wskazał, że jego sytuacja z dnia na dzień jest coraz gorsza, a prognozy na kolejne miesiące nie rokują poprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując, iż rozpatrując sprawę zbadał wszystkie okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie i rozważył całokształt zgromadzonego materiału dowodowego. Podał, że skarżący nie spełnia przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Nadto wskazał, że dokonał ponownej analizy sprawy, uwzględniając wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, tj. wyjaśniając kwestię wymagalności przedmiotowych należności z tytułu składek, w szczególności badając kwestie ewentualnego przedawnienia tych należności. Wyraził przy tym pogląd, że ocena prawna, wyrażona we wcześniejszych orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, utraciła moc wiążącą odnośnie do niekonstytucyjności art. 24 ust. 4 u.s.u.s, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s jest zgodny z Konstytucją. Tym samym dotychczasowy pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu stał się nieaktualny.

Wyrokiem z 13 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Op 116/21 Sąd, uwzględniając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 p.p.s.a., uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 grudnia 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że dokonana obecnie ocena legalności zaskarżonej decyzji o odmowie umorzenia składek musi się odbywać poprzez pryzmat oceny prawnej wyrażonej w uprzednim wyroku z 30 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Op 399/18, a więc pod kątem oceny realizacji zaleceń zawartych w jego uzasadnieniu. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ zweryfikował - zgodnie z zaleceniami Sądu orzekającego we wcześniejszej sprawie sygn. akt I SA/Op 399/18 i sygn. akt I SA/Op 495/19 - czy należności będące przedmiotem wniosku strony się już w części nie przedawniły. Wręcz przeciwnie, w cenie Sądu organ uchylił się od dokonania takiej analizy. Co prawda, przytoczył przepisy dotyczące zasad przedawnienia oraz przedstawił w ujęciu tabelarycznym informacje dotyczące dat wystawienia i doręczenia poszczególnych upomnień oraz dat wystawienia tytułów wykonawczych, jednak w stosunku do części wskazanych tytułów wykonawczych nie wskazał dat ich doręczenia, nie wskazał też innych zindywidualizowanych informacji odnośnie do poszczególnych należności dotyczących przebiegu postępowania, np. daty wszczęcia postępowania, historii zastosowanych środków egzekucyjnych, w szczególności do najstarszych należności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika zatem, aby organ zweryfikował w sposób szczegółowy, w odniesieniu do okoliczności faktycznych wobec poszczególnych należności, czy nie przedawniły się należności będące przedmiotem wniosku strony. Znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja, która w żaden sposób nie została omówiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, budzi natomiast zasadnicze wątpliwości, a co istotniejsze nie pozwala na jakąkolwiek rzetelną weryfikację ewentualnych okresów zawieszenia/przerwania biegu terminu przedawnienia. Uwagę Sądu zwróciło również, że organ wskazał na fakt dokonania na majątku nieruchomym skarżącego zabezpieczeń hipotecznych, jednak w tym przypadku nie opisał i nie przeanalizował bardziej szczegółowo, jakich konkretnie należności dotyczyły te zabezpieczenia, wskazując jedynie, że dotyczyło ono kwoty 23.139,60 zł, w sytuacji, gdy odmową umorzenia należności z tytułu składek w niniejszej sprawie objęto należności w łącznej kwocie 28.209,14 zł. Jak dalej zauważono, skoro (a to nie było sporne pomiędzy stronami) w zakresie istotnej w sprawie kwestii przedawnienia nie doszło do zmiany stanu faktycznego, jak i prawnego, za wyjątkiem tej części oceny prawnej, która odnosi się wprost do kwestii zgodności z Konstytucją art. 24 ust. 4 u.s.u.s., Sąd był zobligowany do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w poprzednich wyrokach, a w konsekwencji do stwierdzenia naruszenia art. 153 p.p.s.a.

Mając zatem na uwadze, że w sprawie nie poczyniono wyczerpujących ustaleń w przedmiocie przedawnienia należności, Sąd uznał za przedwczesne wypowiadanie się na temat prawidłowości stanowiska organu co do przesłanek umorzenia zaległych należności. W rezultacie Sąd w pierwszej kolejności nakazał organowi uwzględnienie, w ponownym rozpoznaniu sprawy, ocen prawnych zawartych zarówno w niniejszym wyroku, jak i poprzedzających go wyrokach z 22 lipca 2020 r., sygn. I SA/Op 495/19 i z 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Op 399/18, z pominięciem tej części oceny prawnej, która odnosi się wprost do kwestii konstytucyjności art. 24 ust. 4 u.s.u.s.

Wyrokiem z 10 grudnia 2021 r., sygn. akt I GSK 1025/21, Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając zarzuty kasacyjne skargi organu w zakresie naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez bezzasadne uchylenie zaskarżonej decyzji i mylne przyjęcie, iż ZUS przy wydawaniu decyzji naruszył art. 153 p.p.s.a oraz art: 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., uchylił powyższy wyrok z 13 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Op 116/21 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.

Podzielając postawiony w sprawie zarzut kasacyjny naruszenia art. 153 p.p.s.a oraz art: 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd kasacyjny stwierdził, że nie można uznać za zasadne domaganie się od organu dodatkowych wyjaśnień w zakresie przedawnienia, skoro organ w zaskarżonej decyzji przedstawił kwestię przedawnienia w formie tabelarycznej oraz drobiazgowo wyjaśnił, jaki wpływ na wydaną decyzję miała zarówno zmiana przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i wyrok TK z 20 maja 2020 r. Według Sądu kasacyjnego, dalsze, jeszcze bardziej szczegółowe omówienie dokumentacji lub ujęcie w inny sposób danych dotyczących przedawnienia, czego domagał się od organu Sąd I instancji, nie mogło być uznane za "uzupełnienie materiału dowodowego", a właśnie z powodu konieczności takowego uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie niezbędnym dla potrzeb tej sprawy doszło do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem NSA, organ wypowiedział się jednoznacznie, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek, a zatem prawidłowość tego stanowiska winien ocenić Sąd I instancji w toku ponownego rozpoznania sprawy, a także dokonać merytorycznej oceny wydanego przez organ rozstrzygnięcia, z punktu widzenia ustawowych przesłanek umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, czego w dotychczasowym postępowaniu zaniechano, ograniczając się wyłącznie do nieprawidłowego wskazania wady procesowej i uchylając z tego powodu zaskarżoną decyzję. Końcowo NSA zwrócił uwagę, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek. Świadczy o tym użycie w ww. przepisie wyrażenia "może umorzyć". Nawet zatem w przypadku wystąpienia powyższych okoliczności ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 1830/18). Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna.

Na rozprawie w dniu 15 czerwca 2022 r. pełnomocnik skarżącego, podtrzymując zarzuty skargi, odwołał się również do argumentacji zawartej we wcześniej zapadłych w niniejszej sprawie wyrokach tut. Sądu, uchylających uprzednie decyzje organu rentowego. Z kolei sam skarżący dodatkowo podał, że jego obecne zadłużenie wobec byłej żony z tytułu podziału majątku wspólnego wynosi około 30.000 zł, zaś zaległości na rzecz organu rentowego wynoszą 38.000 zł.

Pełnomocnik organu wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał dotychczasową argumentację faktyczną i prawną, przedstawioną w zaskarżonej decyzji oraz w udzielonej odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Nadto, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontroli Sądu poddana została decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 grudnia 2020 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 28.209,74 zł.

Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia podkreślić należy, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem wcześniejszego jej rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, który wyrokiem z 30 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Op 399/18 uchylił zaskarżoną wówczas decyzję z 16 października 2018 r., nr 255/2018, o odmowie umorzenia tych samych należności składowych, a następnie prawomocnym wyrokiem z 22 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Op 495/19, uchylił decyzję z 27 września 2019 r., nr 1979/2019, wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, do których to wyroków odwołał się na rozprawie pełnomocnik skarżącego.

Jak już wskazano we wstępnej części niniejszego uzasadnienia, w obu tych wyrokach składy orzekające, rozpoznające wówczas skargi strony wniesione na kolejne, wcześniejsze decyzje organu rentowego, zajęły - na gruncie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2003 r.) - stanowisko, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tak zabezpieczonych należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych. Wyrażając powyższy pogląd prawny, wiążący organy rentowe w ponownym rozpoznaniu sprawy, odwołano się poprzez analogię do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97), w którym Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm. - dalej: o.p.) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. (tożsamy w swoim brzemieniu z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. - uwaga Sądu) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

W tym miejscu należy jednak zauważyć, że już po wydaniu obu w/w wyroków tut. Sądu uwzględniony w nich stan prawny uległ zmianie, z uwagi na zapadły 20 maja

2020 r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 2/18, stwierdzający, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s jest zgody z Konstytucją. Skoro zatem w tym wyroku Trybunału została wprost stwierdzona zgodność tego przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny rozpatrujący sprawę już po jego wydaniu, jest nim związany i musi go uwzględnić w toku rozpoznawania obecnej skargi.

Takie też wskazania, wiążące skład orzekający w ponownym rozpatrzeniu sprawy, zawarte zostały w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2021 r., sygn. akt I GSK 1025/21, przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, po uchyleniu wyroku tut. Sądu z 13 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Op 116/21, uwzględniającego skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 grudnia 2020 r.

W tym stanie rzeczy, ponieważ w myśl art. 190 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a ponadto według art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, wchodzą one w życie z dniem ich ogłoszenia we właściwym organie urzędowym, nie może budzić wątpliwości, że nadanie przez Konstytucję mocy powszechnie obowiązującej orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego oznacza, iż są nimi związane także sądy. Związanie to dotyczy zarówno orzeczeń stwierdzających niekonstytucyjność określonych aktów normatywnych (bądź poszczególnych ich przepisów) z Konstytucją RP, ratyfikowaną umową międzynarodową lub aktem normatywnym wyższego rzędu, czyli takich, które wprowadzają zmiany w obowiązującym dotąd stanie prawnym, jak i orzeczeń stwierdzających zgodność kwestionowanego aktu normatywnego z Konstytucją RP lub z innym aktem ustawodawczym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2018 r., sygn. akt III PK 71/17, LEX nr 2539181).

Z tych też względów, zarówno Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wydając decyzję z 14 grudnia 2020 r., jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani byli, bez względu na poglądy prawne wyrażone w uprzednio wydanych w niniejszej sprawie prawomocnych orzeczeniach sądowych, zastosować się do oceny prawnej zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18, potwierdzającego zgodność z Konstytucją art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

Rozważając zatem kluczową dla sprawy kwestię przedawnienia poszczególnych należności składkowych, należy w pierwszej kolejności wskazać, że w myśl art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W ocenie Sądu w obecnym składzie, znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja pozwala w pełni na przyjęcie - co nie jest też kwestionowane przez samego skarżącego - że w odniesieniu do części objętych wnioskiem strony należności składkowych doszło do skutecznego ustanowienia hipoteki przymusowej na należącej do skarżącego nieruchomości ujętej w księdze wieczystej KW [...] w Sądzie Rejonowym w B. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych w łącznej kwocie 23.139,60 zł. Tym samym, w takim też zakresie powyższa kwota zaległości, zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nadal stanowi zaległość, z tym jednakże zastrzeżeniem, że w sytuacji upływu ustawowego terminu ich przedawnienia mogą one być zaspakajane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Istotny wpływ na kwestię przedawnienia należności składkowych miały też kolejne nowelizacje przepisów ustawowych regulujących okresy ich przedawnienia.

Stosownie do art. 35 ust.3 i ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137, ze zm.) obowiązującej do 31 grudnia 1998 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników (oraz osób prowadzących działalność gospodarczą - zob. art.25 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (t.j. Dz. U. z 1989 r., Nr 46, poz. 250 ze zm.) ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Składek nie można było jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Przy czym należy wskazać, że przez "czynność zmierzającą do ściągnięcia należności" należy rozumieć m.in. wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ (por. wyrok NSA z 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08) bądź sprawdzenie przez poborcę stanu majątkowego dłużnika na podstawie tytułów wykonawczych i sporządzenie z tej czynności protokołu w obecności dłużnika (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2008 r., sygn. akt I UK 392/07 – opubl. OSNP 2009/21-22/296).

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie.

Przyjmuje się w orzecznictwie, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (Lex nr 396253) i z 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 (Lex nr 396249) oraz wyroku NSA z 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08.

Do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Natomiast skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (tak: NSA w wyroku z 30 września 2009 r., II GSK 72/09 oraz Sąd Najwyższy w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt. II UK 313/10 – opubl. OSNP 2012/9-10/126). Dodatkowo wskazać należy, że przepis art.109 u.s.u.s. odnosi się do czynności, które poprzedzają rozpoczęcie terminu przedawnienia, takich jak: ustalenie podstawy wymiaru składek, obliczanie wysokości składki, składanie deklaracji itp. Nie obejmują one biegu terminu i innych cech przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por: Sąd Najwyższy w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt. II UK 313/10 – opubl. OSNP 2012/9-10/126).

Ponadto wskazać należy, za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że prawo do zmiany terminów przedawnienia jest domeną ustawodawcy zarówno w odniesieniu do stosunków cywilnoprawnych, jak i publicznoprawnych. Dłużnik musi się poddać terminom przedawnienia wydłużanym przez ustawodawcę w czasie trwania stosunku prawnego. Nie można bowiem mówić o istnieniu "prawa do przedawnienia" polegającego ochronie. Nie dochodzi też w przypadku wydłużenia terminu przedawnienia do działania prawa wstecz, albowiem zobowiązanie jest nadal to samo i nadal istnieje (por: NSA w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FSK 2045/09).

Na podstawie powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5 u.s.u.s., który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia."

Dodano także ust. 5a-5d w następującym brzmieniu:

- ust. 5a tego przepisu - bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty; ust.5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

- ust. 5c.- bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

- ust. 5d.- przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

Następnie, z dniem 1 lipca 2004 r. przepis art. 24 ust. 5b uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

W ramach tej nowelizacji po ust. 5d dodano także ust. 5e w brzmieniu: "Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata".

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f, w myśl którego, w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia

2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, opubl. Lex nr 1350353).

Uwzględniając omówione powyżej zmiany regulacji ustawowych dotyczących kwestii przedawnienia należności składkowych, organ w zaskarżonej decyzji dokonał zestawienia należności na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP ze wskazaniem dat doręczenia upomnienia, wystawienia tytułów wykonawczych oraz decyzji o wysokości zadłużenia.

Z dokumentacji zawartej w aktach administracyjnych wynikało też, iż ujęte na koncie skarżącego należności składkowe do grudnia 2017 r. objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego.

W tym miejscu Sąd zauważa, iż przedmiot obecnego postępowania stanowi kwestia ewentualnego umorzenia w części lub w całości ciążących na skarżącym zaległości składkowych. Wprawdzie w ramach tego postępowania brana jest też pod uwagę okoliczność istnienia samego przedmiotu tego postępowania, a zatem określonych zaległości składkowych, na dzień podejmowania decyzji, jednakże postępowanie to nie ma na celu weryfikacji prawidłowości prowadzonych postępowań egzekucyjnych i kontroli podejmowanych w ich ramach środków prawnych.

Należy również pamiętać, że celem postępowania umorzeniowego nie jest weryfikacja czynności egzekucyjnych, co do których istnieje odrębny tryb ich weryfikacji i zaskarżenia, w ramach np. zarzutów egzekucyjnych, skarg na czynności egzekucyjne czy też wniosków o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Sam skarżący na etapie poprzednio zawisłych przed tut. Sądem postępowań ze skarg na decyzje organu odmawiające mu umorzenia zaległości składkowych, nie wskazywał na jakiekolwiek podejmowane przez siebie środki prawne wnoszone w toku postępowania egzekucyjnego, w tym wskazujące na bezprzedmiotowość egzekucji z uwagi na upływ okresu przedawnienia którejkolwiek z należności składających się na zaległość objętą jego wnioskiem o umorzenie.

Podzielić zatem należy stanowisko organu, że należności będące przedmiotem sprawy są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia został zawieszony z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne i postępowanie dotyczące ustalenia wymiaru składek, stosownie do art. 24 ust. 5f i ust. 5b u.s.u.s. Zaległość stanowią też nadal składki objęte ustanowioną na nieruchomości skarżącego hipoteka przymusową. Również w tej ostatniej kwestii Sąd obecnie rozpoznający sprawę nie jest uprawniony do merytorycznej weryfikacji samej poprawności dokonanego wpisu hipotecznego.

Zasada wiarygodności ksiąg wieczystych wynika z art. 5 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm. - dalej: u.k.w.h.). Tym samym rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych i domniemania wynikające z art. 3 ust. 1 i art. 4 u.k.w.h. chronią także nieprawidłowe wpisy w księgach wieczystych. (vide: uchwała SN z 15 lutego 2011 r., III CZP 90/10, Lex nr 693990, wyrok TK z 20 kwietnia 2009 r., SK 55/08, OTK-A 2009/4/50). Tym samym, nawet w razie późniejszego potwierdzenia wadliwości wpisów dokonanych w księgach wieczystych, domniemania wynikające z przepisów art. 3 ust. 1, art. 4 i art. 5 u.k.w.h. nie pozwalają organom administracji na weryfikowanie ich treści i podważanie ich prawidłowości, bowiem są nimi związane. Również Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, dopóty wpis hipoteczny ujawniony w Kiedzie wieczystej nie zostanie skutecznie podważony w przewidzianym prawie trybie, jest nim związany i nie może dokonywać samodzielnie oceny jego poprawności.

Nadto, jak już wyżej wskazano, obecne postępowanie sądowe służy kontroli legalności zaskarżonej decyzji, zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dniu podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, a nie stan istniejący na moment wyrokowania w niniejszej sprawie. Uwaga ta ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż obecnie rozpoznawana skarga dotyczy decyzji z grudnia 2020 r., czyli stanu faktycznego i prawnego sprzed prawie 1,5 roku. Powyższa uwaga dotyczy także dalej czynionych przez Sąd ocen stanowiska organu co do podstaw prawnych odmowy umorzenia stronie zaległości składkowych.

Przechodząc zatem do oceny merytorycznej stanowiska organu o odmowie umorzenia skarżącemu zaległości składkowych za objęte zaskarżoną decyzją okresy rozliczeniowe, podkreślenia wymaga, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują mianowicie, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a tej ustawy. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Organ administracyjny rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności.

W kontekście powyższego wyjaśnić trzeba, że organ był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia. Podkreślić jednakże w tym miejscu dodatkowo należy, że chociaż w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, nie może ona jednak zastąpić aktywności dowodowej samego wnioskodawcy. W postępowaniu o udzielenie ulgi w płatności należności składkowych to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym umorzeniem ciążących na niej zobowiązań. Skoro bowiem strona domaga się uznania jej argumentów, wskazujących na szczególne okoliczności w sprawie, to powinna okazać dowody potwierdzające jej twierdzenia, bądź wskazać gdzie takowe organ może pozyskać. Prawidłowość postępowania dowodowego nie zależy od tego, czy zapadła decyzja jest satysfakcjonująca dla wnioskodawcy. O wyjątkowości okoliczności podnoszonych przez skarżącego nie może przesądzać też jego subiektywne przekonanie, gdyż muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być potraktowane jako szczególne. Uwaga ta ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż w przypadku dozwolonego prawem umorzenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, ustawodawca - inaczej niż w przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności - kształtuje ciężar dowodu, podkreślając obowiązek aktywności dowodowej zobowiązanego.

Podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowych należności stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4. W ust. 2 wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Regulując bowiem kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Jednocześnie podkreślić należy, że możliwość umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, co organ wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ustalenia i wnioski organu odnośnie do braku całkowitej nieściągalności składek są słuszne i prawidłowo uzasadnione. Bezspornie przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, a przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałyby okoliczności tam wskazane. Brak jest też podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 3, skoro nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przez skarżącego, podobnie jak nie występuje sytuacja, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ww. pkt 6). Nie wystąpiła również przesłanka określona w pkt 5 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tym względzie zasadnie zwrócono uwagę, że do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 6 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 315/21). Czasowe stwierdzenie bezskuteczności egzekucji nie jest tożsame z trwałym brakiem majątku przez dłużnika. Ponownie podkreślić należy, że zaległości figurujące na koncie zobowiązanego zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS i Urząd Skarbowy.

Sąd w pełni zatem podziela stanowisko organu, że w aktualnym stanie sprawy wobec skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tej sytuacji, w ocenie Sądu uprawnione jest stanowisko organu, że istnieją możliwości dalszego chociażby częściowego uregulowania przez stronę zaległych składek i że na obecnym etapie nie da się stwierdzić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Zgodzić się przy tym należy z organem, że okoliczność, iż egzekucja należności z tytułu składek jest w toku (prowadzone jest postępowanie egzekucyjne odnośnie do tych należności), wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Dopóki bowiem postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczność egzekucji (por. wyrok WSA w Łodzi z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1061/21). Wobec skarżącego nie wydano natomiast postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. w razie stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, a stan ten ma charakter definitywny. Nie było przy tym spornym w sprawie, że sam skarżący widzi możliwości ewentualnej spłaty, jeśli nie całości, to przynajmniej część z zaległości, o czym świadczyły włączone na poprzednim etapie prowadzonego w oparciu o wniosek strony postępowania umorzeniowego dokumenty złożone przez niego do sprawy o rozłożenie należności na raty.

Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Zauważyć w tym względzie należy, że przy ocenie przesłanek wskazanych w ww. przepisie należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, leki itp.) i czy ewentualne problemy finansowe mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. W orzecznictwie na gruncie omawianego przepisu podkreśla się, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

Prawidłowo organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącego - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie.

Z analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że już po złożeniu wniosku z 20 lipca 2018 r. skarżący od 2 marca 2020 r. wznowił działalność gospodarczą, jednakże z uwagi na nieprzedłożenie (mimo wezwania organu) aktualnych danych o jego sytuacji finansowej Zakład nie posiadał informacji o wysokości dochodu jaki uzyskuje obecnie z tego tytułu. Ponieważ skarżący nie zaktualizował także dokumentacji obrazującej sytuację rodzinną i finansową, Zakład rozpatrując jego wniosek wziął pod uwagę dokumenty złożone do wniosku z 20 lipca 2018 r., z których to wynikało, że skarżący ponosi stałe wydatki z utrzymaniem w kwocie 1 370 zł miesięcznie, w tym: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 286 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 917 zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie 167 zł. Z danych tych wynikało również, że posiada zobowiązania pieniężne w instytucjach w wysokości 1.492 zł, z miesięczną ratą po 746 zł oraz zobowiązania u osób fizycznych w kwocie 121.310 zł, z miesięczną ratą po 1.684,86 zł. Powyższe zobowiązania są spłacane w formie układu ratalnego i innej formie. W maju 2018 r. skarżący zawarł także pożyczkę pieniężną na łączną kwotę do spłaty 2.854,91 zł z miesięczną ratą w wysokości 475,82 zł. Posiada nieruchomość o numerze KW [...] o pow. 1200 m2 położoną w miejscowości P., na której Zakład dokonał zabezpieczenia należności. Ponadto posiada samochód [...] z 2005 r.

Z uprzednio przedłożonego do wcześniejszych spraw materiału dowodowego, tj. deklaracji PIT za 2018 rok, druku RD-2 oraz druku o ubieganie się o pomoc de minimis wynikało dodatkowo, iż na ówczesny czas skarżący zalegał z podatkiem od nieruchomości na kwotę 4.917 zł i że wystąpił z pismem do wójta gminy o umorzenie tej należności. Jednakże analogicznych dokumentów aktualizujących jego sytuację na dzień wydania ponownej decyzji z grudnia 2020 r. już nie przedłożył, pomimo wezwania organu.

W posiadaniu organu ze wcześniejszych postępowań znajdowało się też postanowienie Sądu Rejonowego w B. z [...] o podziale majątku wspólnego byłych małżonków, a także dodatkowa argumentacja strony przedstawiona na rozprawie sądowej z 30 stycznia 2019 r., że w związku z dokonanym podziałem majątku dorobkowego skarżący został zobowiązany do spłat na rzecz byłej żony kwot po 24.000 zł co 6 miesięcy, co dodatkowo pogorszyło jego aktualną sytuację finansową. W tej ostatniej kwestii skarżący na obecnej rozprawie uzupełniająco podał, że jego obecne zadłużenie wobec byłej żony z tytułu podziału majątku wspólnego wynosi około 30.000 zł.

Wobec tak ustalonego stanu faktycznego organ, analizując możliwości spłaty zadłużenie skarżącego wobec ZUS, prawidłowo ocenił, że sytuacja finansowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa i nie zagraża jego egzystencji. Z treści powołanego wyżej przepisu rozporządzenia (§ 3 ust. 1 pkt 1) wynika bowiem, że podstawą do uznania wystąpienia ww. przesłanki jest brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, czego w przypadku skarżącego nie stwierdzono. Nie można przy tym przyjąć, że decyzja odmowna narazi skarżącego na pogorszenie warunków bytowych. Przedstawione przez skarżącego okoliczności dowodzą wprawdzie, że aktualna sytuacja finansowa ogranicza jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie czasu. Oczywiście może to wymagać od strony poniesienia wielu wyrzeczeń, choćby związanych z ograniczeniem wydatków do niezbędnych, służących pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb, ale są to normalne konsekwencje obowiązku regulowania ustawowych należności. Oczywistym jest również to, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak braku możliwości spłaty zadłużenia, tym bardziej, że jak wynika z informacji podanych przez skarżącego, do spłacenia byłej żony pozostała już obecnie kwota 30.000 zł, a zatem w przyszłości ta przynajmniej cześć jego zadłużenia ustanie. Również, co istotne, nie wszystkie zaległe należności mogą podlegać egzekucji z bieżąco uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, gdyż swoiste ograniczenie w tym zakresie stanowi omówiony już wyżej art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

W zaskarżonej decyzji organ odniósł się również do posiadanych przez stronę zobowiązań z innych tytułów, stwierdzając, że obowiązek spłaty należności cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki wykluczającej spłatę zobowiązań z tytułu składek, zaś zobowiązania wobec ZUS nie mogą być pominięte i potraktowane drugorzędnie wobec zobowiązań cywilnoprawnych. Stanowisko to zasługuje na akceptację. Zauważyć trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem, spoczywa na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet Państwa. Decydując się bowiem na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy, w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet strat, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek a brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie neguje, że sytuacja finansowa skarżącego w związku z narosłym zadłużeniem jest trudna, zauważa jednak, że ograniczone obecnie możliwości płatnicze są wynikiem samodzielnych decyzji strony. Organ, nie negując trudnego położenia wnioskodawcy, prawidłowo akcentował, że sytuacja strony nie ma charakteru definitywnego i nieodwracalnego.

Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie. Przedstawione okoliczności potwierdzają, że w sprawie doszło do rozpatrzenia całości materiału dowodowego. Zakład przy ocenie stanu sprawy, z punktu widzenia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wziął pod uwagę sytuację finansową i życiową skarżącego wykazaną przez niego na poszczególnych etapach rozpatrywania jego wniosku. Zaniechanie uaktualnienia danych w zakresie bieżącej sytuacji finansowej i rodzinnej, pomimo skierowania ze strony organu stosownego wezwania, obciąża skarżącego.

Prawidłowe jest również stanowisko organu o niewystąpieniu w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (tj. klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń), a także z punktu 3 tego przepisu, czyli przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Dla analizy istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia istotne jest prowadzenie przez zobowiązanego działalności gospodarczej. Jak wynika z ustaleń organu, skarżący po przerwie podjął w 2020 r. dalszą działalność gospodarczą. Nie wskazywał przy tym, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Skarżący wskazał wprawdzie na problemy zdrowotne (do akt, dołączył dokumentację medyczną świadczącą o posiadaniu schorzeń [...] oraz [...] w przebiegu zmian [...]), jednakże nie przedłożył orzeczenia stwierdzającego niepełnosprawność lub niezdolność do pracy. Tym samym nie wykazał, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy wskazanymi schorzeniami, a niemożnością uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności składkowych. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie stan majątkowy będący efektem choroby. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, skoro skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, zatem nie można go traktować jak osoby trwale niezdolnej do pracy. Nie wskazywał również, że zachodzi sytuacja sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Oceniając zatem na podstawie akt sprawy poczynione przez organ ubezpieczeniowy ustalenia, stwierdzić należy, że w sposób wyczerpujący zebrał on dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości strony. Jednocześnie, jak podkreślono, sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organu w sposobie procedowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji), to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Zdaniem Sądu ustalenia, które poczynił organ były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. W realiach tej sprawy nie można bowiem zarzucić dowolności stanowisku organu o braku podstaw do zastosowania wobec skarżącego najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W ocenie Sądu, organ wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszył także, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. Stosownie do art. 107 § 1 i 3 K.p.a. decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Z istoty uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ, wydając dane orzeczenie, a więc powinno wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Te wymogi w niezbędnym zakresie spełniło uzasadnienie zaskarżonej decyzji, gdyż zawierało przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania decyzji, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących, dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu pozwoliła w istotnych kwestiach odczytać kierunek rozważań, jak i tok rozumowania organu.

Końcowo podkreślić należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Stąd też skarżący może wystąpić do organu rentowego z nowym wnioskiem, wskazując na nowe okoliczności sprawy, o ile takowe zaistniały po wydaniu zaskarżonej decyzji, a ich charakter wskazywałby na pogorszenie sytuacji życiowej, będącej podstawą dotychczas podjętej przez organ negatywnej decyzji.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.