Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 685/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2014-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 2 i 3, art. 137, art. 140, art. 229
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi R. S. i J. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 140 ust. 1 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej u.g.n.), po rozpatrzeniu wniosku J. S. i R. S., Prezydent Miasta L. odmówił zwrotu nieruchomości położonej w L., oznaczonej uprzednio jako działki nr [...], wywłaszczonej decyzją z dnia [...] listopada 1983 r., znak: [...] w celu realizacji osiedla mieszkaniowego "Ł.", w części obejmującej aktualną działkę ewidencyjną nr [...].

Tą samą decyzją organ umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w L., oznaczonej uprzednio jako działki nr [...], w części obejmującej aktualną działkę ewidencyjną nr [...].

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] listopada 1983 r. wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w L. przy ul. O., oznaczoną jako działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] m², stanowiące użytek rolny klasy II, lla i lIla, z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "£.". Z treści powyższej decyzji wynika, że właścicielem przedmiotowego gruntu w dacie wywłaszczenia byli nieustaleni spadkobiercy M. i M. małżonków S.

Stosownie do treści złożonego do akt sprawy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] lipca 1984 r., III Ns [...], wchodzące w skład spadku po M. S. zmarłej [...] września 1982 r. gospodarstwo rolne położone w L. nabyli na podstawie ustawy: mąż M. S. i syn J. G. S. po 1/2 części każdy z nich. Wchodzące w skład spadku po M. S. zmarłym dnia [...] stycznia 1983 r. gospodarstwo rolne położone w L. nabył na podstawie testamentu R. S.

Wnioskiem z dnia [...] września 2008 r. J. S., działający w imieniu własnym oraz syna R. S., wystąpił do Prezydenta Miasta L. o zwrot nieruchomości położonej w L. przy ul. O., oznaczonej uprzednie jako działki nr [...], wywłaszczonej decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 1983 r.

Prezydent Miasta L. ustalił, że zawnioskowana do zwrotu nieruchomość wchodzi w skład działek ewidencyjnych oznaczonych numerami: [...]. Z uwagi na fakt, iż działki nr [...] stanowią własność Gminy L., Wojewoda L. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r. wyłączył Prezydenta Miasta L. od prowadzenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w części obejmującej te działki i wyznaczył Starostę L. do rozpatrzenia wniosku w tym zakresie.

W toku postępowania uprawniony geodeta sporządził dokumentację geodezyjno - prawną rozliczającą wywłaszczoną nieruchomość na tle aktualnej ewidencji gruntów, zarejestrowaną w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Urzędu Miasta L. pod numerem [...]. Z powyższego opracowania wynika, iż teren wywłaszczonej nieruchomości obejmuje części aktualnych działek ewidencyjnych oznaczonych numerami: [...].

Z uwagi na fakt, iż na podstawie odpisów ksiąg wieczystych [...] organ pierwszej instancji stwierdził, że działki o numerach [...] stanowią własność Gminy L., pismami z dnia [...] kwietnia 2011 r. oraz z dnia [...] maja 2011 r., przekazał wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w części obejmującej powyższe działki do wojewody, celem wyznaczenia organu właściwego do rozpatrzenia sprawy.

Na podstawie odpisu księgi wieczystej [...] Prezydent Miasta L. ustalił, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], położona w L. przy ul. G. [...], stanowi własność S. T. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że działka nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste J. D. decyzją Dyrektora Wydziału Geodezji, Rolnictwa i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta w L. z dnia [...] kwietnia 1990 r., znak: [...] na okres 99 lat. W wykonaniu powyższej decyzji w dniu [...] maja 1991 r. przed notariuszem pomiędzy Zarządem Miasta L. a J. D. została zawarta - w formie aktu notarialnego - (Rep. [...]) umowa oddania terenu w użytkowanie wieczyste. Prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do księgi wieczystej KW [...] w dniu [...] maja 1991 r. Następnie prawo to zostało sprzedane w drodze umowy z dnia [...] sierpnia 1993 r., co ujawniono w księdze wieczystej w dniu [...] grudnia 1993 r. Decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 2003 r., znak: [...], przysługujące S. T. prawo użytkowania wieczystego zostało nieodpłatnie przekształcone w prawo własności. Organ pierwszej instancji, opierając się na treści księgi wieczystej [...], ustalił, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], położona przy ul. G. [...] w L., stanowi własność E. P. i A. P. Podstawą wpisu prawa własności w dziale II powyższej księgi była znajdująca się w aktach sprawy umowa sprzedaży z dnia [...] lipca 2006 r., (Rep. [...]), zawarta przed notariuszem pomiędzy E. i A. małżonkami P. a Gminą L.

W oparciu o powyższe ustalenia decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., znak: [...], Prezydent Miasta L. orzekł o umorzeniu postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w części obejmującej aktualne działki ewidencyjne o numerach [...].

W wyniku rozpatrzenia odwołania J. S. i R. S., decyzją z dnia [...] marca 2012 r., znak: [...], Wojewoda L. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził błędne zastosowanie art. 229 u.g.n. w stosunku do części wywłaszczonego gruntu wchodzącego aktualnie w skład działki nr [...]. Zobowiązał jednocześnie Prezydenta Miasta L. do przeprowadzenia postępowania, w toku którego zbadane zostaną materialnoprawne przesłanki zawarte w przepisach art. 136 ust. 3 i art. 137 powołanej ustawy. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, iż należy wyjaśnić rozbieżności między odpisem księgi wieczystej KW [...], gdzie w dziale II jako użytkownika wieczystego wpisano M. T., córkę M. i S., a decyzją o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności działki nr [...], gdzie jako użytkownik wieczysty, a następnie właściciel widnieje S. T.

Ponownie rozpatrując sprawę, Prezydent Miasta L. w dniu [...] października 2012 r. przeprowadził oględziny wywłaszczonej nieruchomości w części obejmującej aktualne działki ewidencyjne nr [...]. W trakcie oględzin stwierdzono, że działka nr [...] jest ogrodzona płotem metalowym na cokole murowanym z bramą wjazdową. Pomiędzy działką nr [...] a sąsiadującą z nią bezpośrednio działką nr [...] nie ma ogrodzenia - obie działki stanowią jedną gospodarczą całość. Działka nr [...] zagospodarowana jest pod przydomowy ogród (trawnik, nasadzenia w postaci drzewek i krzewów oraz roślin ozdobnych). Działka nr [...] zabudowana jest natomiast budynkiem trzykondygnacyjnym w zabudowie bliźniaczej (1/2 bliźniaka) z wjazdem do garażu i wyłożonym kostką brukową ciągiem komunikacyjnym. Za budynkiem znajduje się pielęgnowany ogród z nasadzeniami w postaci drzew i krzewów. Działka nr [...] jest ogrodzona płotem metalowym na cokole murowanym z bramą wjazdową i furtką.

Celem wyjaśnienia wskazanych przez Wojewodę L. rozbieżności dotyczących osoby użytkownika wieczystego działki nr [...], organ pierwszej instancji wystąpił do Sądu Rejonowego L. – Z. z siedzibą w L. X Wydział Ksiąg Wieczystych z wnioskiem o wydanie odpisu aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1993 r., (Rep. [...]) oraz odpisu aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 2002 r., (Rep. [...]). Z aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1993 r. wynika, że M. T., córka M. i S., nabyła drogą umowy sprzedaży od J. D. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...], dla której Sąd Rejonowy w L. prowadził księgę wieczystą KW [...]. Aktem notarialnym - umową sprzedaży z dnia [...] stycznia 2002 r. M. D., córka M. i S., nosząca panieńskie nazwisko T., sprzedała S. T. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...].

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. organ pierwszej instancji ponownie odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki nr [...], wywłaszczonej decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] listopada 1983 r., zgodnie z lokalizacją budowy osiedla mieszkaniowego "Ł.", w części obejmującej aktualną działkę ewidencyjną nr [...] i umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki nr [...], w części obejmującej aktualną działkę ewidencyjną nr [...].

Powołując się na treść art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 oraz art. 229 u.g.n., organ pierwszej instancji podniósł, że prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] zostało ustanowione i ujawnione w księdze wieczystej przed wejściem w życie tej ustawy, tj. przed 1 stycznia 1998 r., a zatem ustalony stan faktyczny i prawny odpowiada treści hipotezy normy prawnej wynikającej z art. 229 u.g.n. Wobec powyższego organ uznał, że roszczenie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] nie przysługuje, a postępowanie o zwrot jako bezprzedmiotowe należy umorzyć.

Odnośnie zaś do działki nr [...], to organ stwierdził, że stanowi ona własność osób fizycznych, które nabyły ją w drodze umowy sprzedaży dokonanej przez Gminę L. w dniu [...] lipca 2006 r., tj. po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W przedmiotowej sprawie nie ma zatem zastosowania powołany wyżej art. 229 u.g.n. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie jednak podkreślano, że zwrot nieruchomości w oparciu o art. 136 ust. 3 u.g.n. możliwy jest jedynie wówczas, gdy obok przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu także stan prawny nieruchomości aktualny w chwili orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi.

W związku z powyższym organ stanął na stanowisku, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają nieruchomością. Oznacza to, że fakt zadysponowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością przez jej zbycie umową cywilnoprawną na rzecz osób trzecich lub ustanowienie prawa użytkowania wieczystego powoduje, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 u.g.n. staje się bezskuteczne i wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie może zostać zwrócona (wyrok NSA z dnia 14 września 2011 r., I OSK 1548/10, wyrok NSA z dnia 27 czerwca 1991 r., SA/Ka 60/91, uchwały SN: z dnia 23 września 1993 r., III AZP 13/93 oraz z dnia 22 grudnia 1993 r., III AZP 24/93, wyrok SN z dnia 12 maja 1994 r., III ARN 22/94). W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel, bądź w ogóle nie wykorzystano (wyrok NSA z dnia 15 maja 2009 r., OSK 722/08, niepubl.).

Przytaczając treść art. 140 ust. 1 u.g.n., organ stwierdził, że w świetle tego przepisu zwrotowi podlegają wyłącznie te wywłaszczone nieruchomości, które w momencie orzekania o zwrocie stanowią własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje zatem możliwości zwrotu gruntu stanowiącego własność osób trzecich (por. Tadeusz Woś "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot" Wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2007, s. 284 - 285).

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli: R. S. i J. S.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. W. L. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną dokonane przez organ pierwszej instancji.

W skardze na tę decyzję R. S. i J. S. zarzucili:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w związku z art. 229 u.g.n. poprzez odmowę zwrotu nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr [...] w trybie określonym przez art. 136 ust. 3 u.g.n. w sytuacji, gdy nieruchomość będąca przedmiotem wywłaszczenia nie została wykorzystana na cel publiczny, a następnie została zbyta w drodze umowy sprzedaży w roku 2006, czyli już po wejściu w życie powołanej ustawy, w związku z czym nie ma tu zastosowania art. 229 u.g.n., który stanowi, iż uprawnienia określonego w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie stosuje się do nieruchomości zbytych przed wejściem w życie tej ustawy,

2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a. poprzez odmowę zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. w sytuacji, gdy spełnione zostały wszelkie ustawowe przesłanki zwrotu nieruchomości;

3) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 8, 9 k.p.a., poprzez zbycie przez Gminę L. wywłaszczonych nieruchomości niewykorzystanych na cele publiczne w sytuacji, gdy organ powinien był powiadomić byłych właścicieli o niewykorzystaniu nieruchomości na cele publiczne i umożliwić im dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W związku z powyższym skarżący wnieśli o zmianę przedmiotowej decyzji poprzez orzeczenie zwrotu nieruchomości wywłaszczonych decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] listopada 1983 r., obejmujących aktualne działki ewidencyjne nr [...] albo ewentualnie uchylenie przedmiotowej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w przedmiotowej sprawie nie ma wątpliwości co do tego, iż wywłaszczone nieruchomości nie zostały wykorzystane na cele publiczne określone w decyzji o wywłaszczeniu, a tym samym stały się zbędne w rozumieniu ustawy. W momencie, gdy upłynęły ustawowe okresy pozwalające na wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości, organ powinien, postępując zgodnie z zasadą wzbudzania zaufania obywateli do państwa, a także zasadą informowania, poinformować byłych właścicieli o zaistniałej okoliczności, umożliwiając im tym samym podjęcie działań zmierzających do uzyskania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Działanie takie, tj. poinformowanie byłych właścicieli, zostało przez organ zaniechane, co uniemożliwiło im na odpowiednim etapie dochodzenie zwrotu nieruchomości, co w konsekwencji doprowadziło do rozporządzenia przez gminę przedmiotowymi nieruchomościami, a tym samym spowodowało, iż strona postępowania poniosła szkodę na skutek działań organu administracji publicznej. Organ, znając ustawowe dyspozycje, powinien był przed podjęciem jakichkolwiek decyzji dotyczących rozporządzenia wywłaszczonymi nieruchomościami, wyjaśnić wszelkie wątpliwości dotyczące nieruchomości, w tym przede wszystkim uregulować ich status poprzez poinformowanie byłych właścicieli o możliwości dochodzenia zwrotu nieruchomości. Zamiast tego jednak na jednej z działek (obecnie nr [...]), organ już w kwietniu 1990 r. ustanowił użytkowanie wieczyste, a następnie, w 1993 r. zbył ją, zaś drugą z działek (nr [...]) zbył w roku 2006.

Powyższe działania gminy, tj. zbycie nieruchomości wywłaszczonych mimo istnienia uprawnienia po stronie byłych właścicieli do domagania się zwrotu nieruchomości, stanowi pokrzywdzenie obywateli i naruszenie podstawowych zasad państwa prawnego, w tym przede wszystkim poszanowania prawa własności. Gmina L., zdając sobie sprawę z możliwości dochodzenia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości przez byłych właścicieli i istniejącego stanu niepewności co do tych nieruchomości, zbyła je, sama uzyskując korzyść, jaką stanowiła cena za zbyte nieruchomości, bez wątpienia wyższa niż przyznane uprzednio wywłaszczonym właścicielom odszkodowanie. Ponadto, zdając sobie sprawę z tego, iż zgodnie z prawem byli właściciele są uprawnieni do zwrotu nieruchomości, w odpowiedzi na wniosek o zwrot nieruchomości, organ odmówił zwrotu i umorzył postępowanie, nie oferując przy tym żadnego odszkodowania bądź nieruchomości zamiennej, które mogłyby byłym właścicielom zrekompensować utracone wbrew prawu nieruchomości. Działanie takie, jako sprzeczne z podstawowymi zasadami państwa prawnego, nie może korzystać z ochrony.

W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Nie ulega wątpliwości, że wnioskowane do zwrotu działki, oznaczone aktualnie numerami: [...], położone w L., zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 1983 r. z przeznaczeniem na realizację osiedla mieszkaniowego "Ł.".

Bezsporne jest również, że na przedmiotowych działkach nie został zrealizowany cel wywłaszczenia.

Nie ma także wątpliwości co do tego, że zarówno działka nr [...], jak i działka nr [...], w dacie złożenia wniosku o ich zwrot oraz w dacie orzekania w przedmiocie ich zwrotu, nie pozostawały już we władaniu Skarbu Państwa ani Gminy L., ale były przedmiotem własności osób fizycznych.

Działka nr [...] została oddana w użytkowanie wieczyste J. D. na mocy umowy z dnia [...] maja 1991 r. Prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do księgi wieczystej KW [...] w dniu [...] maja 1991 r. Następnie umową sprzedaży sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1993 r. (Rep. A Nr [...]) M. T., córka M. i S. T., nabyła od J. D. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...]. Umową sprzedaży z dnia [...] stycznia 2002 r. (Rep. A [...]) M. D., córka M. i S., nosząca panieńskie nazwisko T., sprzedała S. T. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...].

Z kolei działka nr [...] została zbyta przez Gminę L. w drodze umowy sprzedaży z dnia [...] lipca 2006 r. (Rep. A [...]) E. i A. małżonkom P. i obecnie stanowi ich własność.

Odnosząc się do treści zaskarżonej decyzji w zakresie umorzenia postępowania w części dotyczącej żądania zwrotu działki nr [...], należy uznać ja za zgodną z prawem.

Stosownie do treści art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Jednak, w myśl art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przepis ten, jasny i jednoznaczny w swej treści, wyklucza zatem zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nawet wtedy, gdy nieruchomości tej nie wykorzystano na cel, na który została wywłaszczona, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono tą nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej (por. wyroki NSA z dnia 30 stycznia 2007 r., I OSK 386/06, Lex nr 290617, i z dnia 10 maja 2001 r., I SA 2572/99, Lex nr 54754).

Jeżeli zatem w sprawie o zwrot nieruchomości ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem 1 stycznia 1998 r., a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2000 r., I SA 276/99, OSP 2001, z. 5, poz. 80).

Z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku działki nr [...], która została oddana w użytkowanie wieczyste osobie fizycznej w dniu [...] maja 1991 r. i w tym samym dniu prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej KW [...]. Skoro działka nr [....] została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, skarżącym nie przysługuje roszczenie o jej zwrot, co czyni postępowanie w zakresie zwrotu tej działki bezprzedmiotowym.

Z kolei żądanie zwrotu drugiej z objętych zaskarżoną decyzją działek, oznaczonej numerem [...], należy, podzielając stanowisko organów obu instancji, uznać za bezzasadne.

Zbycie tej nieruchomości osobom fizycznym przez Gminę L. nastąpiło po dniu 1 stycznia 1998 r., a zatem nie ma tutaj zastosowania dyspozycja art. 229 u.g.n. Zbycie działki nr [...] nastąpiło niewątpliwie z naruszeniem obowiązku zawiadomienia skarżących o możliwości zwrotu nieruchomości w związku z powzięciem zamiaru wykorzystania jej na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie wpływa to jednak na ocenę prawidłowości wydania zaskarżonej decyzji w części odmawiającej skarżącym zwrotu tej nieruchomości.

Istota zwrotu wywłaszczonej nieruchomości polega przede wszystkim na tym, by odpowiedni podmiot publicznoprawny przeniósł własność lub prawo wieczystego użytkowania na osobę uprawnioną, więc oczywiste jest, że może on przenieść te prawa tylko wówczas, gdy nadal mu one przysługują, albo może ustanowić prawo wieczystego użytkowania do gruntów, które stanowią jego własność. Jeżeli natomiast nieruchomość została zbyta osobom trzecim, zwrot nieruchomości przez podmiot publiczny (Skarb Państwa, gminę) nie jest możliwy, a tylko takie podmioty zobowiązane są do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (tak m. in. E. Bończak – Kucharczyk, Komentarz do art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Lex nr 141624).

Zatem zbycie wywłaszczonej nieruchomości osobom trzecim po dniu 1 stycznia 1998 r. z naruszeniem obowiązku zawiadomienia byłych właścicieli lub ich spadkobierców o możliwości jej zwrotu nie czyni odmowy zwrotu tej nieruchomości wadliwą prawnie, ale dla byłych właścicieli albo ich spadkobierców przynosi skutek w postaci roszczenia o odszkodowanie. Roszczenie to może być dochodzone przed sądem cywilnym, a jego skuteczność zależy od wykazania zaistnienia szkody w postaci niemożności odzyskania nieruchomości w wyniku dokonanego przez podmiot publicznoprawny jej zbycia na cel inny niż cel wywłaszczenia, z naruszeniem obowiązku powiadomienia, o którym mowa w art. 136 ust. 2 u.g.n. Innymi słowy, umowa zawarta z osobą trzecią przez podmiot publicznoprawny z naruszeniem przepisów o zwrocie nieruchomości nie jest z tego powodu nieważna, a jej zawarcie uzasadnia tylko odpowiedzialność odszkodowawczą (por. wyroki TK z dnia 24 października 2001 r., SK 22/01, OTK 2001, nr 7, poz. 216, i z dnia 3 kwietnia 2008 r., K 6/05, OTK-A 2008, nr 3, poz. 41; wyrok SN z dnia 21 czerwca 2007 r., IV CSK 81/07, Lex nr 274567).

Z powyższego wynika, że odmowa zwrotu skarżącym działki nr [...] była w pełni zasadna, zaś naruszenie przez organ obowiązku zawiadomienia spadkobierców byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości o możliwości jej zwrotu uprawnia ich do wystąpienia przeciwko gminie do sądu powszechnego z roszczeniem o odszkodowanie.

Stąd, organom administracji nie można zarzucić ani naruszenia przepisów prawa materialnego, ani naruszenia zasad postępowania administracyjnego, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).