Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 168/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2, ust. 3,
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2016 r. sprawy ze skargi D.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odroczenia naliczenia należności dotyczących odsetek z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23, ze zm., dalej: Kpa), art. 2 i n. ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1659 z ze zm.) oraz w związku z art. 2 pkt 3 i pkt 10, art. 27 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 169 z późn. zm., dalej także ustawa) – po rozpoznaniu odwołania D. T., od decyzji Zastępcy Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., wydanej z upoważnienia Wójta Gminy P., z dnia [...] r., znak: [...] w sprawie odmowy odroczenia naliczania należności dotyczących odsetek z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego –utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach – na wstępie – przypomniał, że organ pierwszoinstancyjny przywołaną powyżej decyzją z dnia [...] r. znak: [...] odmówił D. T. odroczenia naliczania należności dotyczących odsetek z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Argumentując organ pierwszej instancji wskazał, że strona od 18 czerwca 2015 r. jest osadzona w areszcie śledczym, jednakże przed osadzeniem nie czyniła starań w kierunku spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz syna. Stwierdził nadto, że w okresie od lutego 2010 r. do chwili orzekania przez ten organ strona dokonała za pośrednictwem komornika sądowego tylko dwóch wpłat na łączną kwotę 53,48 zł (20 zł w grudniu 2014 r. oraz 33,48 zł w marcu 2015 r.) Zdaniem organu właściwego wierzyciela wnioskodawca w chwili obecnej znajduje się w trudnej, ale przejściowej sytuacji życiowej, co nie stanowi przesłanki do odroczenia odsetek. Ponadto z racji wieku strony należy uznać, że istnieje możliwość spłaty zaległości wraz z odsetkami.

W odwołaniu od tej decyzji D. T. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucił organowi pierwszej instancji niekompletność uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Strona podniosła, że przed osadzeniem w areszcie śledczym dokonywała wpłat za pośrednictwem komornika sądowego. Jednocześnie strona stwierdziła, iż czyni starania w celu podjęcia odpłatnego zatrudnienia w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, oraz że dokonywała częściowych wpłat zaległości alimentacyjnych. Na dowód tego załączyła do odwołania pismo skierowane do Dyrektora Aresztu Śledczego w S. w sprawie umożliwienia podjęcia pracy odpłatnej oraz dowody wpłat dokonanych na konto komornika sądowego.

Odnosząc poczynione ustalenia do regulacji prawnych przedmiotu rozpoznania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. zaznaczyło, że podstawę materialno - prawną rozstrzygnięcia stanowi ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do jej art. 27 ust. 1 i 1 a) – dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W związku z tym – mocą art. 27 ust. 2 ustawy – po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela wydaje, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 i ust. 3 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Organ odwoławczy zaakceptował w pełni pogląd organu pierwszej instancji i stwierdził, że w wyniku analizy całokształtu zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, w tak ukształtowanym stanie faktycznym i prawnym, nie znalazł podstaw do zajęcia w przedmiotowej sprawie odmiennego stanowiska od zaprezentowanego w zaskarżonej w trybie odwoławczym decyzji organu pierwszej instancji. Stwierdził, że D.T. jest dłużnikiem alimentacyjnym, oraz że od lutego 2010 r. do chwili obecnej wypłacane są świadczenia alimentacyjne dla syna T.T. w kwocie 500 zł miesięcznie do rąk matki dziecka E.T. Aktualny stan zadłużenia strony wobec organu właściwego wierzyciela (Gminy P.) z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na dzień 6 listopada 2015 r. wynosił 46.210,21 zł, w tym należność główna 34.947,92 zł oraz odsetki 11.497,00 zł.

Podkreślił, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C. – organ właściwy dłużnika, w związku z działaniami podejmowanymi wobec strony przeprowadzał wywiady środowiskowe. W oparciu o przeprowadzony w dniu 16 stycznia 2015 r. wywiad środowiskowy – na co zwrócił uwagę organ odwoławczy – ustalono, że strona posiada prawo jazdy, nie posiada osób pozostających na jego utrzymaniu, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. jako osoba bezrobotna, zobowiązała się do aktywnego poszukiwania pracy, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma problemów zdrowotnych, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie posiada nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Niemniej jednak zauważył, że z wcześniejszych ustaleń organu właściwego dłużnika wynika m. in., że:

po pierwsze – strona była zatrudniona (wywiad z dnia 27 lipca 2010 r.);

po drugie – w związku z odmową osobistego stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego organ właściwy dłużnika złożył do Prokuratury Rejonowej w M. wniosek o ściganie strony jako sprawcy przestępstwa z art. 209 § 1 k.k. (pismo z dnia 23 maja 2011r.);

po trzecie – strona w dniu 21 września 2011 r. otrzymała ofertę pracy, pracodawca zadeklarował chęć zatrudnienia strony lecz strona nie przyjęła tej oferty zatrudnienia (pismo z dnia 19 października 2011 r.),

Tymczasem – jak wyjaśnił – pismem z dnia 28 września 2015 r. strona zwróciła się do organu właściwego wierzyciela z prośbą o wstrzymanie odsetek z tytułu należności z tytułu funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu którego wskazała na pobyt w Zakładzie Karnym w okresie od dnia 18 czerwca 2015 r. do dnia 2 lipca 2016 r. Zaakcentował przy tym, że z załączonego zaświadczenia wynika, że strona przebywa w Areszcie Śledczym w S. oraz że nie jest zatrudniony w tej jednostce penitencjarnej.

W ocenie Kolegium zasadnie zatem organ pierwszej instancji odmówił stronie odroczenia naliczania należności dotyczących odsetek z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wyjaśniło, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w art. 30 ust. 2 jako jedną z ulg wskazuje możliwość odroczenia terminu płatności. Powyższe nie zezwala natomiast na wstrzymanie naliczania odsetek ustawowych. Odsetki są obligatoryjnie naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego aż do dnia spłaty. Obowiązek zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym do alimentów (w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów) jest logiczną konsekwencją realizacji przez Skarb Państwa personalnie określonego obowiązku alimentacyjnego, niejako w zastępstwie osoby zobowiązanej. Z treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jednoznacznie wynika, że przepis ten ma zastosowanie w sytuacjach szczególnych oraz że wymaga poddania analizie i ocenie sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego oraz że decyzja podejmowana na gruncie art. 30 ust. 2 w związku z ust. 3 tego przepisu ma charakter uznaniowy. Taki charakter decyzji oznacza, że organ ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania polityki państwa.

Zdaniem Kolegium sytuacja, w której znajduje się strona, nie jest wystarczającą przesłanką pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku o odroczenie. Strona nie jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani też orzeczeniem o niezdolności do pracy. Strona nie posiada na utrzymaniu osób wymagających opieki oraz nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem domu czy mieszkania. Po zakończeniu odbywania kary strona może podjąć zatrudnienie i spłacać zadłużenie, choćby w ratach. Jednocześnie w okresie poprzedzającym osadzenie go w zakładzie karnym wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku alimentacji na rzecz syna, jak również nie spłacał zadłużenia z tytułu wypłaconych przez Skarb Państwa należności alimentacyjnych. Zastosowanie ulgi winno wynikać z czynników obiektywnych, na które strona nie miała wpływu. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych przez prawo działań strony. Za wyjątkową nie może być uznana sytuacja będąca skutkiem niezgodnych z prawem i nieakceptowanych społecznie działań strony.

W dalszym motywach wskazał, że strona przebywając w zakładzie karnym ma zapewnione wyżywienie na co najmniej minimalnym poziomie, miejsce do spania, a także podstawową opiekę lekarską. Nie jest zatem zmuszona do samodzielnego ponoszenia wydatków na zaspokojenie swoich najniezbędniejszych potrzeb życiowych. Kara pozbawienia wolności nie może być dla strony podstawą do uzyskania odroczenia obciążających go należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby, wobec której z mocy prawa spoczywał obowiązek alimentacyjny. Konstatując uznał, że odroczenia nie uzasadnia też deklarowana chęć podjęcia odpłatnej pracy w trakcie odbywania kary.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej pismem z dnia 21 stycznia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca nie zgodziła się z jej treścią i opisała swoją trudną sytuację materialną oraz odniosła się do stanu faktycznego sprawy ustalonego przez organy pierwszej i drugiej instancji. Podnosząc, że domagała się odroczenia naliczanych odsetek z uwagi na trudną sytuację zdrowotną i materialną, która nie pozwala na zabezpieczenie występujących u niej potrzeb bytowych.

Autor skargi wskazał, że podczas osadzenia go w Areszcie Śledczym w S. podejmował bezskuteczne próby podjęcia zatrudnia. Nie zgodził się z ustaleniami, że do czasu pozbawienia go wolności za pośrednictwem komornika sądowego dokonał tylko dwóch wpłat.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej Ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Wychodząc z przywołanych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, iż organ administracji wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia przepisów prawa w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, które to ustalenie obligowało Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie – jak słusznie zauważyły organy pierwszej i drugiej instancji – był art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 Kpa, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 Kpa, jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Innymi słowy przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym przy tym jest, że rozstrzygnięcie to winno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona.

Decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w ramach ustawowego skrępowania, gdyż powinny wskazywać dlaczego to, a nie inne rozwiązanie zostało wybrane.

W tej mierze wskazać należy, że analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do uprawnionego wniosku, że uzasadnienia decyzji obu instancji nie spełniają wymogów zawartych w art. 107 § 3 Kpa, gdyż organy te nie dokonały pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Wszak ustawodawca stworzył dla zobowiązanego trzy rozwiązania, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. W tych ramach może on wystąpić o rozłożenie na raty, odroczenie terminu spłaty zadłużenia a w ostateczności także o umorzenie występującego zadłużenia. Tym samym realizując zagwarantowane przez ustawodawcę prawo do ubiegania się o jedno z tych rozwiązań organy każdorazowo zobligowano są zindywidualizować i odnieść te możliwości prawne do sytuacji życiowej podmiotu korzystającego z niego, czego – w ocenie Sądu – w sprawie poddanej kontroli osądu nie uczyniły starannie.

W szczególności organy nie rozważyły, czy odmowa odroczenia de facto spłaty przedmiotowych należności nie doprowadzi do nieodwracalnych strat dla strony i biorąc pod uwagę konkretną bardzo trudną jej sytuację nie spowoduje zagrożenia dla możliwości jej dalszej egzystencji, albo uniemożliwi jej zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych, w tym także wynikających z potrzeby zapewnienia pożywienia, odzieży i obuwia.

Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza – jak wskazano powyżej – jednak dowolności. Ażeby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić je wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Tymczasem organ pierwszej instancji poprzestał na ustaleniu, że strona przebywa w zakładzie karnym i do chwili obecnej dokonała wpłaty należności tylko w kwocie nieco ponad 50 zł z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy ustalenia te uznał za kompletne i wystarczające do wydania decyzji o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

W ocenie Sądu organ powinien był wnikliwie przeanalizować aktualną sytuację życiową, zdrowotną, dochodową i rodzinną skarżącego. Argumentem przemawiającym za odmową odroczenia spłaty nie może być ustalenie, że przed osadzeniem w zakładzie karnym skarżący nie pracował i nie łożył na utrzymanie dziecka. Gdyby bowiem podzielić taką argumentację, wówczas należałoby uznać, że w przypadku osób pozbawionych wolności, a przed tym stanem niepracujących i nie łożących na utrzymanie dziecka przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów faktycznie nie mają zastosowania. Cytowany przepis takiego wyłączenia jednak nie zawiera, zatem także w odniesieniu do tej grupy osób, sytuacja rodzinna i dochodowa może uzasadniać także umorzenie, jak i odroczenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy też rozłożenie ich na raty.

W tej mierze należy podzielić pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11 (wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl.), zgodnie z którym ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Naczelny Sąd Administracyjny w przytoczonym rozstrzygnięciu uznał, że skoro ustawodawca nie wskazał w powołanym przepisie jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna, czego w sprawie organy nie uczyniły i nie odniosły do obiektywnych okoliczności dotyczących woli strony.

Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie odmowy odroczenia spłaty należności. Na gruncie powołanego przepisu nie jest zatem dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym wyżej zakresie w oparciu o sytuację dłużnika, czy jego zachowania, jakie miały miejsce przed wydaniem decyzji, jak uczynił to organ pierwszej instancji a zaakceptował organ odwoławczy w omawianej sprawie. Okoliczność, że skarżący przed osadzeniem w zakładzie karnym nie pracował i nie łożył na utrzymanie dziecka nie stanowi podstawy dokonania oceny wypełnienia przesłanki z art. 30 ust 2 ustawy, jak uczyniły to organy. Nie wiadomo wszak – jak wskazano powyżej – dlaczego nie łożył i czy mógł łożyć.

Sąd podkreśla, że okoliczność, iż skarżący nie łożył przed osadzeniem w zakładzie karnym na utrzymanie dziecka nie jest dostateczną i samodzielną podstawą uznania, że w jego przypadku brak jest podstaw do odroczenia spłaty tychże należności.

Stan w jakim znalazła się strona i stanowisko organu dają natomiast podstawę do uznania, że jego – co do istoty – stan konta alimentacyjnego (w tym odsetki) będę generowały w przyszłości jeszcze większe zadłużenie. Tak samo Sąd uznaje, że takie okoliczności jak wiek strony, czy wręcz hipotetyczne – jak w czasie orzekania przez organy – rozważania dotyczące możliwości zarobkowania po opuszczeniu zakładu karnego, w realiach przedmiotowej sprawy, są na tyle nierealne, że w ogóle nie można poddać ich ocenie.

Raz jeszcze należy podkreślić, że aby dokonanie takiej oceny było możliwe niezbędna jest wnikliwa analiza sytuacji życiowej, zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Załączone oświadczenie majątkowe dłużnika alimentacyjnego, wskazuje jedynie na to, że nie posiada on żadnego majątku, zaś z informacji z Zakładu Karnego wynika, że skarżący – odbywający karę pozbawienia wolności – w chwili obecnej nie jest zatrudniony. Brak jest natomiast jakiejkolwiek dokumentacji, z której wynikałoby:

po pierwsze – jakie są możliwości zarobkowe skarżącego zważywszy na: jego wiek, stan zdrowia, wykształcenie, predyspozycje zawodowe, przebieg drogi zawodowej,

po drugie – z czego utrzymuje się na wolności, gdzie mieszka, czy posiada inne zadłużenia,

po trzecie – czy w jednostce penitencjarnej jest możliwość pracy, czy oferowano ją stronie, a jeżeli tak dlaczego jej nie podjęła,

po czwarte – czy korzystał wcześniej z możliwości stypizowanych w art. 30 ust. 2 i z jakim rezultatem, czy jest to jego pierwsza, czy kolejna prośba.

Nie ustalono także jaka jest sytuacja rodzinna strony skarżącej, z kim zamieszkuje w warunkach wolnościowych, czy ma kogoś oprócz małoletniego dziecka na utrzymaniu, czy korzysta z pomocy rodziny, czy ma inne zadłużenia. Należy przy tym podzielić w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 wprost wskazujący, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, jak: stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o jedną z alternatyw określonych w art. 30 ust. 2 ustawy, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Tych okoliczności organy nie ustaliły.

W aktach sprawy znajduje się kilkukrotnie powielane, tej samej treści, niczym nie udokumentowane pisma organu pierwszej instancji kierowane do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym C., stanowiące fragmentaryczne ustalenia z wywiadu środowiskowego – tak: pismo z 09 sierpnia 2010 r., 31 sierpnia 2011 r.,13 lutego 2012 r., 10 stycznia 2014 r., 20 stycznia 2015 r. Brak jest jakichkolwiek innych dokumentów obrazujących sytuację rodzinną strony. W ogóle nie wiadomo z czego organ uznał, że "nie ma problemów zdrowotnych". W aktach sprawy brak jest dokumentacji dającej podstawę do takiego autorytatywnego twierdzenia, np. zaświadczenia z ZK czy korzystał z pomocy medycznej, NFZ czy strona figuruje jako usługobiorca świadczeń medycznych, wreszcie nawet brak w tym zakresie stanowiska pochodzącego od strony.

Na marginesie Sąd zauważa, że akta sprawy nie są ponumerowane, ani opisane w zakresie ich zawartości.

W niniejszej sprawie, organy jakby pominęły w rozważaniach ocenę tego, że skarżący odbywając karę pozbawienia wolności zgłaszał właściwym podmiotom wolę podjęcia pracy. Nie badano natomiast, jak wyżej, czy i jakie są realne możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. W tych realiach za całkowicie za dowolne skład orzekający uznał stanowisko organu, że skarżący nie będzie spłacał należności również po opuszczeniu zakładu karnego.

W ocenie Sądu, zaniechania w tym zakresie uzasadniają stwierdzenie, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 77 § 1 Kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Należy pamiętać, że przedmiotem wniosku skarżącego było nie całkowite umorzenie zaległości lecz odroczenie ich spłaty.

Organ administracji publicznej – co podnoszono także powyżej – zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego). Mając na uwadze, że organ przeprowadził postępowanie dowodowe z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów, w konsekwencji dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie może budzić wątpliwości, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 r. sygn. akt III SA 7900/98).

Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy daje podstawy do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W ocenie Sądu wniosek skarżącego nie został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Organ administracji nie poczynił ustaleń i logicznego wnioskowania w oparciu o materiał zebrany w jego toku, a ten zgromadzony nie został należycie oceniony, a bynajmniej uzasadniony. Uzasadnienia decyzji tak pierwszej jak i drugiej instancji są ogólne i w zasadzie nie zawierają żadnych informacji na temat aktualnej sytuacji rodzinnej strony. Organy ustaliły jedynie, że sytuacja skarżącego jest trudna, bowiem aktualnie przebywa on w jednostce penitencjarnej, w której nie pracuje oraz nie posiada żadnego majątku. Stwierdziły, że nie płaci alimentów – poza jednostkowymi, co przyznał wpłatami.

Toteż Sąd zauważa, że obowiązkiem organów było poczynienie szczegółowych ustaleń w tym zakresie oraz ustalenie przyczyn istniejącego stanu rzeczy, skąd posiadał środki na spłatę, drobną aczkolwiek czynionych wpłat, z jakiego źródła pochodziły i w ogóle z jakiej ogólnej puli posiadanych środków je wydatkował, co zadecydowało o takiej a nie innej wysokości. Nie zbadano tego dlaczego skarżący nie podjął oferowanego zatrudnienia oraz jakie są realne możliwości jego podjęcia w przyszłości. Organy administracji nie rozważyły również okoliczności podnoszonych we wniosku i odwołaniu, a dotyczących sytuacji rodzinnej wnioskodawcy, do czego z mocy art. 30 ust. 2 ustawy były zobowiązane.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić poczynione wyżej uwagi oraz ściśle odnieść ustalony stan faktyczny do przesłanek nie tylko umorzenia ale także odroczenia spłaty zadłużenia, wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wydać rozstrzygnięcie w oparciu o wynikające stąd wnioski. Oznacza to, iż wyłącznym argumentem przemawiającym za odmową rozpoznania wniosku strony o odroczenie spłaty zadłużenia nie może być ustalenie, że być może w przyszłości sytuacja skarżącego się poprawi. Takie wnioskowanie jest przyszłe i niepewne a na pewno nie poparte dowodami, z których da się wywieść.

Organy – co istotne – nie ustosunkowały się do bieżącej, aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, a przecież to właśnie winny były poczynić, mając do dyspozycji zgromadzony materiał dowodowy. Ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 powoływanej ustawy nie wskazał jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej rodziny, co oznacza, że kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany był przeanalizować i uwzględnić stan aktualny, bieżący. W tym miejscu należy ponownie odwołać się do stanowiska prezentowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 371/11, w którym wskazano wprost, że "ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności".

Z tych względów Sąd wyeliminował z obrotu prawnego decyzje organów pierwszej i drugiej instancji. Nie przesądzając jednocześnie wyników ponownie prowadzonego postępowania wskazać godzi się, że organ pierwszej instancji przy ponownym rozpatrywaniu wniosku strony powinien szczegółowo ustalić stan faktyczny i okoliczności sprawy, a następnie dokonać ich oceny zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Organy dążąc do właściwego, zgodnego z prawem załatwienia sprawy, przy dochowaniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, powinny zatem podjąć wszelkie konieczne czynności, a w tym przeprowadzić między innymi dowody o których stanowi art. 75 § 1 Kpa, które pozwoliłyby na jednoznaczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.