Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 402/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2-3b
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015 r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych UNW Nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2015 r. utrzymującą w mocy decyzję własną odmawiającą umorzenia należności na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2006 r. do lipca 2011 r.

Ww. rozstrzygnięcie zostało podjęte w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy:

Pismem z dnia [...] listopada 2014 r. (data wpływu do organu – [...] listopada 2014 r.) M. S. (dalej: wnioskodawca, skarżący) złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej: ZUS, organ) wniosek o umorzenie pozostałych do spłaty należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek ZUS. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że na przestrzeni 2013/2014r nastąpiły w jego życiu okoliczności, które uniemożliwiają dalszą spłatę zadłużenia w ramach zawartej umowy ratalnej. Zlikwidowano jego zakład pracy, w konsekwencji czego został pozbawiony zarobków, a wynagrodzenie jego żony zmniejszyło się do kwoty [...] zł. Ponadto wykryto u wnioskodawcy raka [...], umiejscowionego blisko [...], w związku z tym wdrożono leczenie operacyjne, przy czym jest konieczność kolejnej operacji, co niesie za sobą wydatki z tym związane. Od [...] maja 2014 r. skarżący przebywa na zasiłku dla bezrobotnych. Jego córka K. jest studentką [...] roku [...]i na Uniwersytecie Przyrodniczym w P., a syn D. jest uczniem [...] klasy [...]

w Gimnazjum w P.. Skarżący podał, że umorzenie pozostałej do spłaty kwoty zadłużenia byłoby ogromną ulgą finansową dla całej rodziny. Mimo ogromnych trudności wywiązuje się jednak z terminowej spłaty zobowiązań, zaciąga z żoną kredyty: w pracy, w banku, aby spłacać zobowiązania wobec ZUS.

Decyzją znak UNW Nr [...] z [...] stycznia 2015 r. ZUS, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz.1442 ze zm., zwana dalej: u.s.u.s.), po rozpatrzeniu ww. wniosku orzekł o odmowie umorzenia należności na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2006 r. do lipca 2011 r. w kwocie łącznej [...] zł, w tym należność główna - [...] zł

i odsetki liczone na dzień złożenia wniosku – [...] zł.

Uzasadniając decyzję ZUS podniósł, że do [...] września 2014 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w zakresie wykonywania robót budowlanych. Obecnie nie pracuje, od [...] maja 2014 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna

w Powiatowym Urzędzie Pracy w P., od [...] maja 2014 r. (prawo do [...] maja 2015 r.) pobiera zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...] zł. Żona wnioskodawcy, B. S., pozostaje w zatrudnieniu na czas określony do [...] sierpnia 2015 r. jako nauczyciel na [...] etatu z wynagrodzeniem [...] zł netto. W 2011 r. skarżący wykazał w rocznym zeznaniu podatkowym w PIT-28 przychód w wysokości [...] zł, w poprzednich latach 2011 - 2013 składał zeznania PIT-37, w których wykazał dochód odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...]. Skarżący z żoną posiadają na utrzymaniu córkę K., która jest studentką [...] roku [...] w P. i syna D. ucznia [...] klasy gimnazjum. Koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynoszą [...] zł, a koszty leczenia [...] zł. Ponadto skarżący posiada kredyty w łącznej kwocie [...] zł, które są spłacane w łącznych ratach po [...] zł miesięcznie oraz spłaca raty w ZUS w kwocie po około [...] zł miesięcznie (raty rosnące od [...] do [...] zł). Wnioskodawca posiada majątek nieruchomy w postaci domu o powierzchni [...] m2 położonego w gminie P. oraz gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych. Z ewidencji podatku od nieruchomości wynika, że jest podatnikiem podatku od nieruchomości z budynków o powierzchni [...] m2 i [...] m2. Ponadto wnioskodawca posiada ruchomości w postaci komputera, lodówki, pralki o łącznej wartości około [...] zł. Nie korzysta ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący przeszedł operację [...], od [...] maja 2013 r. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do [...] lipca 2015 r. Od [...] sierpnia 2014 r. do [...] sierpnia 2014 r. przebywał w szpitalu z rozpoznaniem [...] kąta przyśrodkowego [...], przeszedł operację wycięcia [...] okolicy [...], stwierdzono u niego raka [...], obecnie konieczne jest przeprowadzenie kolejnej operacji.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ZUS uznał, że w sprawie nie zachodzi fakt całkowitej nieściągalności, nie zachodzi bowiem żadna z przesłanek art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. pozwalająca na umorzenie zaległych składek. Organ podał, iż umorzenie należności na podstawie ww. przepisu jest możliwe m.in.

w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. U wnioskodawcy nastąpiło wykreślenie działalności z ewidencji, lecz jest on w posiadaniu majątku nieruchomego, na którym istnieje możliwość dokonania zabezpieczenia należności. Ponadto obecnie nie jest

w stosunku do wnioskodawcy prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ ocenił, że aktualnie nie jest możliwe określenie, czy w przypadku zerwania umowy ratalnej, po ewentualnym wdrożeniu postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Analizując przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., organ wskazał, że obecna sytuacja rodzinna i finansowa skarżącego jest niewątpliwie trudna, lecz pomimo tego kontynuuje spłatę zadłużenia, objętego umową ratalną z dnia [...] października 2011 r., w ramach której może wystąpić z wnioskiem o zmniejszenie wysokości rat. Ustalono, że obecna kwota dochodu jest niższa od średniomiesięcznego minimum socjalnego określonego przez IPiSS, które dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi [...] zł na osobę, lecz uznano, że jest to związane z utratą pracy i stwierdzoną chorobą i nie ma znamion stanu trwałego.

Organ uznał, że możliwa jest spłata przedmiotowego zadłużenia w ramach zawartej umowy ratalnej, po ewentualnym zmniejszeniu wysokości wyznaczonych rat. Ocenił, że skarżący nie wykazał trudności w regulowaniu rat kredytowych, nie wystąpiły u niego również przesłanki zdarzeń losowych oraz klęsk żywiołowych, które doprowadziłyby do pogorszenia jego sytuacji finansowej. Nie jest również spełnione kryterium braku majątku, na którym istnieje możliwość zabezpieczenia należności ZUS oraz pozostałe kryteria przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej oraz interesu publicznego.

Dodatkowo organ podkreślił, że rozpoczynając działalność gospodarczą wnioskodawca podjął się ją prowadzić na własny rachunek i ryzyko, z czym wiąże się odpowiedzialność za sposób prowadzenia firmy i jej finanse. Regulowanie swoich zobowiązań finansowych, w tym publicznoprawnych, należy do obowiązków każdej osoby i powinno być traktowane jako norma, a nie wyjątek, dający prawo do szczególnego traktowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności

z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności

w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia, a podejmując rozstrzygnięcie

w tym zakresie do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa, przemawia za odmową umorzenia. Organ podkreślił, że umorzenie należności składkowych jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą odstąpienie od zasady powszechnego obowiązku regulowania zobowiązań publicznoprawnych. Rezygnacja z dochodzenia należności ZUS musi być rozpatrywana z punktu widzenia równości i powszechności opłacania składek, zatem nawet ustalenie przez organ, że istnieją przyczyny, które uzasadniałyby umorzenie należności, jakkolwiek stanowią one przesłankę konieczną dla rozważenia możliwości umorzenia, nie zobowiązują organu do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony. Jeżeli bowiem organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, może odmówić umorzenia należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wydanej decyzji zarzucił:

1. niewłaściwą ocenę przedstawionych przez niego okoliczności i dowodów, która doprowadziła do błędnego uznania przez ZUS, że trudna sytuacja związana

z utratą pracy i chorobą nie ma charakteru trwałego w sytuacji, kiedy stan taki utrzymuje się już ponad 6 miesięcy i powinien być zakwalifikowany jako trwały, tym bardziej, że zdiagnozowano u niego raka i w chwili obecnej jest w trakcie leczenia;

2. błędne uznanie, że możliwa jest spłata zadłużenia w ramach umowy ratalnej po ewentualnym zmniejszeniu wysokości rat w sytuacji, kiedy dochód jego rodziny jest niższy od wydatków, jakie ciążą na skarżącym i nie jest możliwa spłata przez niego zadłużenia bez wyrzeczenia się zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny;

3. błędne uznanie, że nie wykazał trudności w regulowaniu rat w sytuacji, kiedy wykazał swoją złą sytuację majątkową, w tym to, że musiał zaciągać zobowiązania (kredyty), aby regulować zobowiązania na rzecz ZUS. Oczywistym jest, iż skoro ktoś zostaje (swoją sytuacją rodzinną i majątkową) zmuszony do zaciągnięcia kolejnego zobowiązania, aby spłacić inne, to ma trudności

w regulowaniu pierwszego zobowiązania;

4. niewłaściwą ocenę, że skoro dochód jego rodziny jest niższy od wydatków, jakie na rodzinie ciążą, to skarżący ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną jest w stanie opłacić należności (w istocie pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla jego i rodziny oraz pozbawiłoby ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych);

5. niewłaściwą ocenę, że skoro obecna kwota dochodu w rodzinie jest niższa od średniomiesięcznego minimum socjalnego określonego przez PPiSS, to ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną jest w stanie opłacić należności (pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla jego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych);

6. nieustalenie przez ZUS, że po uiszczeniu należności skarżący nie dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych;

7. błędne uznanie, że nie zostały spełnione kryteria ważnego interesu osoby zobowiązanej w sytuacji, kiedy przez ważny interes osoby zobowiązanej należy uznać wystąpienie okoliczności, które uniemożliwiają spłatę zadłużenia,

a w szczególności ubóstwo skarżącego, zagrażające jego dalszej egzystencji, wynikające z niezapewnienia minimum socjalnego lub sytuację, w której po uiszczeniu należności z tytułu składek skarżący nie będzie dysponował środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych, czy chorobę, a takie okoliczności w jego przypadku występują;

8. pominięcie oceną faktu, iż skarżący musiał zaciągać zobowiązania (kredyty), by spłacać należności ZUS w sytuacji, kiedy taka okoliczność świadczy, iż nie jest

w stanie zaspokajać niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny;

9. niezgodne z przepisami prawa uzasadnienie odmowy umorzenia należności m.in. interesem społecznym oraz tym, że rozpoczynając działalność podjął się jej prowadzenia na własny rachunek i ryzyko, w sytuacji gdy żaden z przepisów prawa nie przewiduje tzw. przesłanki negatywnej związanej z umorzeniem należności;

10. brak szczegółowego wyjaśnienia jego sprawy pod kątem zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Wskazaną na wstępie i stanowiącą przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie decyzją znak UNW_O Nr [...] z [...] marca 2015 r., ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., zwana dalej: k.p.a.) w związku

z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...] stycznia 2015 r.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ZUS powtórzył ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, a dodatkowo ustalił, że w okresie od [...] sierpnia 1997 r. do [...] lipca 2011 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie wykonywania robót budowlanych. Wnioskodawca nie posiada zaległości podatkowych, w dalszym ciągu nie pracuje zarobkowo, przebywa na zasiłku dla bezrobotnych. Żona wnioskodawcy zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę na 1/2 etatu jako [...]

z wynagrodzeniem netto [...] zł oraz od [...] października 2014 r. na podstawie umowy agencyjnej/zlecenie z wynagrodzeniem w wysokości netto [...] zł. Na utrzymaniu skarżącego i jego żony pozostaje dwoje uczących się dzieci. Wnioskodawca przebył operację [...], usunięcia dysków [...], usztywnienie wszczepami [...]. Nadto stwierdzono u niego [...] w okolicach [...], w związku z czym przebywał w szpitalu w okresach: od [...] do [...] sierpnia 2014 r. oraz od [...] do [...] lutego 2015 r. (przeszedł zabieg usunięcia [...]). Nie zmieniły się jego koszty leczenia, wysokość miesięcznych wydatków, zobowiązań kredytowych, stan nieruchomości, ruchomości. Nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych oraz z funduszu alimentacyjnego. Skarżący wykreślił działalność z ewidencji działalności gospodarczej. Wobec niego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i obecnie nie jest możliwe określenie, czy zostałoby zakończone stwierdzeniem faktu całkowitej nieściągalności.

ZUS wyjaśnił, iż w dniu [...] stycznia 2003 r. weszły w życie zasady, wprowadzające 10 letni okres przedawnienia należności z tytułu składek. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego bądź też od dnia zawarcia umowy ratalnej do dnia płatności ostatniej raty. ZUS ma prawo dochodzenia swoich należności w terminie określonym przepisami ustawy.

W okresie od [...] października 2011 r. do [...] listopada 2014 r. skarżący dokonywał spłaty należności w ramach układu ratalnego (umowa nr [...]), zawartego za okres od sierpnia 2001 r. do lipca 2011 r. Umowa ta została rozwiązana

z powodu nieopłacenia dwóch kolejnych rat: za grudzień 2014 i styczeń 2015 r. Skarżący posiada majątek nieruchomy, na którym istnieje możliwość dokonania zabezpieczenia należności z tytułu składek.

Wobec ww. ustaleń organ ponownie uznał, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Oceniając natomiast zgromadzoną dokumentację pod kątem wystąpienia przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ uznał, że sytuacja zdrowotna skarżącego z uwagi na posiadane schorzenia jest trudna, jednak sytuacja finansowa rodziny nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia w dłuższym okresie, np. w układzie ratalnym zawartym na możliwych do realizacji przez wnioskodawcę warunkach. Jednorazowa spłata pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki finansowe dla jego rodziny.

Z obliczeń organu wynika, że ogółem miesięczny dochód rodziny skarżącego (uwzględniając zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...] zł, wynagrodzenie żony

z tytułu umowy o pracę [...] zł oraz umowy zlecenia [...] zł) wynosi netto około [...] zł, stałe miesięczne obciążania z tytułu bieżących opłat wynoszą [...] zł, koszty leczenia [...] zł, a zobowiązania kredytowe [...] zł. Wobec powyższego miesięczny dochód rodziny skarżącego, po uwzględnieniu wykazanych wydatków, wynosi około [...] zł. Jak wynika z oświadczenia skarżącego, zaciągał on kredyty, aby regulować zobowiązania na rzecz ZUS, jednak jeden z kredytów (płatny w ratach w wysokości [...] zł) realizowany jest od 2006 r., w związku z tym nie może mieć związku z zadłużeniem w ZUS. Ponadto skarżący nie wykazał, że ze względu na trudną sytuację finansową

i zdrowotną ubiegał się o jego umorzenie. Organ ocenił, że brak możliwości realizowania swoich zobowiązań nie wymusza konieczności zaciągania kolejnych kredytów, istnieją bowiem możliwości renegocjacji realizowanych zobowiązań. Takiej okoliczności skarżący także nie wykazał.

Oceniając zgromadzoną dokumentację i przedstawione przez wnioskodawcę argumenty ZUS uznał, iż nie są one wystarczające do zmiany decyzji. Opisane okoliczności nie przesądzają o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym czasie, np. w układzie ratalnym na warunkach dogodniejszych niż realizowane w poprzedniej umowie ratalnej.

W skardze złożonej na powołaną decyzję do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ja decyzji. Wydanym rozstrzygnięciom zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji z 12 stycznia 2015 r. odmawiającej umorzenia należności w sytuacji, kiedy obarczona była wadami i wydana została z naruszeniem przepisów postępowania oraz prawa materialnego, tj. zawierała niewłaściwą ocenę przedstawionych przez skarżącego okoliczności i dowodów

(w tym zakresie skarżący przytoczył argumenty prezentowanie we wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy);

2. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie, tj. niewydanie rozstrzygnięcia o uchyleniu decyzji organu

I instancji i orzeczeniu co do istoty sprawy, tj. o umorzeniu należności;

3. brak ustosunkowania się do zarzutów postawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy;

4. art. 77, art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie wyczerpująco całego materiału dowodowego sprawy, prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej, niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

5. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej: rozporządzeniem) poprzez zaniechanie umorzenia należności w sytuacji, kiedy zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Rozwijając ww. zarzuty skarżący podał, że spełnił przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. do umorzenia należności. W jego sytuacji istnieje bowiem "uzasadniony przypadek", który uzasadnia umorzenie składek. Podał, iż w toku postępowania przed ZUS wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności wykazał, że opłacenie należności

z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednakże Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję, nie wziął tego pod uwagę. ZUS, prowadząc sprawę, nie dokonał w ogóle analizy sytuacji skarżącego pod kątem zaistnienia przesłanek z przywołanych wyżej przepisów.

Organ podał z jednej strony, że jego obecna sytuacja rodzinna i finansowa jest niewątpliwie trudna, by następnie wskazać, że możliwe jest kontynuowanie spłaty zadłużenia. ZUS sam sobie zaprzeczył, ponieważ przy niewątpliwie trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej nie można przesądzać o możliwości kontynuowania spłaty tym bardziej, że możliwość tą ZUS uzasadnił okolicznością, iż trudna sytuacja "nie ma znamion stanu trwałego". Nikt nie jest w stanie przewidzieć, jak długo trudna sytuacja rodzinna i finansowa zobowiązanego będzie się utrzymywała. Nie bez znaczenia jest również, że żaden przepis ustawy, w szczególności art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie stawia wymogu "stanu trwałości" trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, uzasadniającej umorzenie należności. Prezes ZUS w uzasadnieniach odmowy umorzenia nie może zaś powoływać się na przesłanki dowolne, pozaustawowe, nieposiadające oparcia w jakichkolwiek przepisach.

Następnie organ podał, że możliwa jest spłata zadłużenia w ramach zawartej umowy ratalnej, po ewentualnym zmniejszeniu wysokości wyznaczonych rat.

Z powyższego wynika, że ZUS musiał dojść do przekonania, iż skarżący ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić rat. Tym samym ZUS musiał dojść do przekonania, że zaistniały przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, lecz nie przyznał tego bezpośrednio w treści decyzji. Uzasadniając odmowę umorzenia "możliwością spłaty należności w mniejszych ratach", organ w sposób nieuprawniony ustanowił negatywną przesłankę umorzenia należności, jaka w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych nie występuje.

Skarżący wskazał, że jakkolwiek ustawa określa: "może umorzyć", a nie umarza, to powyższe nie oznacza jednak całkowitej dowolności w zakresie uznaniowości organu. Skoro ustawodawca przewidział w u.s.u.s. art. 28 ust 3a (umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach), to z całą pewnością brał pod uwagę wszelkie aspekty

z tym związane (w tym skutki dla ZUS czy budżetu Państwa). Jednocześnie skorzystanie z tej regulacji ustawodawca nie uzależnił on kwestii związanej z interesem publicznym (tzn. nie wskazał, że nie można umorzyć należności, gdyby sprzeciwiał się temu interes społeczny). Wyrażenie "może umorzyć" nie oznacza, że ZUS może je wykorzystywać jako uzasadnienie swojej decyzji o odmowie umorzenia. Takie stanowisko organu pozbawiałoby sensu istnienia ww. przepisu i sprawiałoby, że przepis ten w istocie byłby martwy. Zakładając racjonalność ustawodawcy należy uznać, że brak w ustawie negatywnych przesłanek umorzenia, np. przepisu, który mówiłby: "nie można umorzyć należności, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości uregulowania zaległości", powoduje, że nie można odmowy umorzenia należności uzasadniać okolicznością, iż możliwe jest regulowanie zaległości w mniejszych ratach,

w szczególności jeśli organ nie jest w stanie nawet wykazać takiej możliwości. Ustawodawca w kontekście przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wprowadza jedynie pozytywną przesłankę umorzenia (tj. zaistnienie uzasadnionego przypadku). Sprawa powinna być prowadzona pod kątem ustalenia tej przesłanki, a nie w kontekście wielu różnych negatywnych przesłanek, których nie ma w tym przepisie i które dowolnie zostały przez ZUS "ustanowione" na potrzeby odmówienia skarżącemu umorzenia należności.

Zdaniem skarżącego, jego sytuacja jest na tyle trudna, że zachodzi "uzasadniony przypadek", ponieważ nie może on zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, a co dopiero ewentualnej spłaty rat, nawet przy możliwie najmniejszej wysokości raty.

Odpowiadając na skargę ZUS podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2015 r. skarżący zawarł umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu spornych składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna .

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia

i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Stosownie do art. 32 u.s.u.s., do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, m.in. w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.).

Jednak w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tego rodzaju sprawach organ ma możliwość rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym uznanie takie nie może być dowolne, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym. Swoje rozstrzygnięcie organ winien uzasadnić, wskazując w szczególności, jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia składek.

Sądowa kontrola legalności tzw. decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski

w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia należności mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 27 sierpnia 2014 r.,

I SA/Bk 139/14, LEX nr 1512022). Sąd nie jest organem trzeciej instancji, zatem nie może oceniać wyboru organu w zakresie uznania administracyjnego pod względem słuszności, czy też celowości. Rzeczą Sądu jest zbadanie, czy organ działał zgodnie

z przepisami proceduralnymi i czy wyciągnął logiczne i poprawne wnioski w zakresie wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 - ust. 3b u.s.u.s. oraz § 3 ust.

1 rozporządzenia.

W omawianej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że organ nie uczynił zadość powyższym wymogom w pełnym zakresie. Niewątpliwie należy przyznać organowi rację, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (brak przesłanki całkowitej nieściągalności). Pomimo wykreślenia działalności gospodarczej skarżącego

z ewidencji, nie jest wobec niego prowadzone postępowanie egzekucyjne, skarżący posiada majątek nieruchomy, na którym istnieje możliwość dokonania zabezpieczenia należności.

Mimo braku przesłanek całkowitej nieściągalności, umorzenie zadłużenia skarżącego jest możliwe, jak już wyżej wskazano, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

w związku z art. 28 ust. 3b tej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Organ w obu decyzjach cytuje ww. przepis rozporządzenia, jednak - zdaniem Sądu - nie rozważył

w wystarczający i przekonujący sposób, czy w dacie orzekania uiszczenie zaległych składek przez skarżącego nie pozbawiłoby strony i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Uzasadnienie odmowy umorzenia w tym zakresie jest dowolne i nielogiczne. Organ z jednej strony ustalił, że jednorazowa spłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki finansowe dla rodziny skarżącego, o czym świadczą następujące okoliczności:

- miesięczny dochód jego rodziny, po uwzględnieniu wydatków, wynosi około [...] zł,

- kwota dochodu jest niższa od średniomiesięcznego minimum socjalnego, określonego przez IPiSS, które dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 858,51 zł/osobę,

- od grudnia 2014 r. skarżący nie realizuje umowy ratalnej z ZUS za okres od sierpnia 2001 r. do lipca 2011 r., a ZUS nie uwzględnił jego wniosku o zmniejszenie wysokości rat do kwoty po 200 zł,

- ww. umowa została rozwiązana z uwagi na brak uiszczenia dwóch rat: za grudzień 2014 r. i styczeń 2015 r.

Natomiast z drugiej strony organ uznał, że sytuacja finansowa rodziny skarżącego nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia

w dłuższym okresie, np. w układzie ratalnym, zawartym na warunkach możliwych do realizacji przez stronę. Takie rozumowanie organu, w ocenie Sądu, jest dowolne, nie spełnia wymogów swobodnej oceny dowodów. Przede wszystkim przedmiotem rozpoznania wniosku przez organ nie jest rozłożenie należności na raty, tylko ich umorzenie. Poza tym w sytuacji rozwiązania wcześniejszej umowy ratalnej ze skarżącym za okres od sierpnia 2001 r. do lipca 2011 r. z uwagi na nieuiszczenie dwóch rat nielogicznym wydaje się wniosek organu, że w niniejszej sprawie jest możliwość zawarcia takiego układu ratalnego. Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że organ nie może uzasadniać prawa do uznaniowego załatwienia sprawy

i odmówienia umorzenia zaległości z tytułu składek sugestiami, że pomimo obecnej trudnej sytuacji skarżącego nie można przesądzić możliwości spłaty przez niego zadłużenia w dłuższym okresie w ratach (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 21 stycznia 2015 r., I SA/Bd 1256/14, Lex nr 1649492). Okoliczność, że skarżący zawarł

z organem układ ratalny w dniu [...] kwietnia 2015 r. (po wydaniu decyzji ostatecznej), zdaniem Sądu, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Organ uznał również, iż skarżący nie wykazał, że ze względu na trudną sytuację finansową i zdrowotną ubiegał się o umorzenie kredytu bankowego oraz renegocjację realizowanych zobowiązań bankowych. Uzasadnienie odmowy udzielenia ulgi przez organ powyższymi okolicznościami jest w ocenie Sądu iluzoryczne i nosi znamiona dowolności. Wiedzą powszechną bowiem jest, że banki w rzeczywistości nie umarzają niespłacanych kredytów, a obywatele niebędący w stanie ich spłacić faktycznie nie mają możliwości uwolnienia się od zadłużenia (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 28 stycznia 2014 r., I SA/Bd 883/13, Lex nr 1457209).

Organ w decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. uznał, iż skarżący nie wykazał trudności w regulowaniu rat kredytowych, jednak ta okoliczność nie może przesądzać

o tym, że jego sytuacja nie jest tak ciężka, jak on sam twierdzi (wyrok NSA z dnia 14maja 2014 r., II GSK 384/13, Lex nr 1481800). ZUS w swoich decyzjach przyznał, że dochód jego rodziny kształtuje się poniżej średniomiesięcznego minimum socjalnego,

a po uwzględnieniu wydatków wynosi miesięcznie [...] zł. Czyniąc takie ustalenia organ nie rozważył, czy spłata zaległości nie spowoduje konieczności sięgania przez skarżącego do środków z pomocy społecznej, jeśli nie będzie miał możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych. Jeśli by tak było, to taka sytuacja nie jest zgodna nie tylko z interesem strony, ale i z interesem publicznym (por. np. wyrok WSA Rzeszowie z dnia 27 maja 2014 r., I SA/Rz 304/14, Lex nr 1469972, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., III SA/Po 1766/13, Lex nr 1474534, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2014 r., I SA/Gl 379/14, Lex nr 1647241).

Zadaniem regulacji, zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 marca 2014 r., I SA/Gd 119/14, Lex nr 1469549). Poza tym w sytuacji skarżącego istotne jest dokładne rozważenie jego stanu zdrowia, bowiem w przypadku choroby nowotworowej uznaje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że ma ona charakter przewlekły (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 stycznia 2015 r., I SA/Rz 1195/14, Lex nr 1643480). Natomiast przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego jest wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, której organ nie rozważył przy ocenie wniosku o umorzenie przedmiotowych należności.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organ niedostatecznie przeanalizował przesłankę uzasadnionego przypadku, wskazanego w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, zdefiniowanego jako sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, z uwzględnieniem jego aktualnej sytuacji materialnej i zdrowotnej (choroba nowotworowa). W tym zakresie ZUS naruszył przepisy postępowania z art. 7, art. 77

§ 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz przepisy prawa materialnego określone w art. 28 ust. 3a i ust. 3b w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe wytyczne Sądu, wszechstronnie rozważy cały zebrany materiał dowodowy, a wydając decyzję uzasadni ją zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Organ będzie również zobowiązany do wykazania

w uzasadnieniu decyzji, czy w dacie orzekania zobowiązanie skarżącego, obejmujące okres od kwietnia 2006 r. do lipca 2011 r. w całości istnieje, czy w jakiejś części nie uległo przedawnieniu.

W związku z powyższym Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.