Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 760/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c , art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2020 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...]; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokat A. M. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40 gr /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2020 r., znak [...] w sprawie odmowy umorzenia K.M. (dalej: "skarżąca") należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Prezydenta Miasta [...] wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej T.K. reprezentowanego przez przedstawiciela R.K. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Łączna kwota świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za wyżej wymieniony okres wyniosła 54.000 zł (uzasadnienie decyzji organu I instancji).

Wnioskiem z dnia [...] września 2019 r. skarżąca zwróciła się Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o umorzenie zadłużenia z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, wskazując, że na dzień 26 stycznia 2018 r. kwota ta zgodnie, z jak wskazała, decyzją z dnia [...] października 2017 r. znak [...] wyniosła 62.660,99 zł. Jednocześnie wskazała, że obecna kwota zadłużenia nie jest jej znana. Wskazała również, że w dniu 17 września 2019 r. złożyła pozew do Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich o umorzenie, względnie obniżenie kwoty alimentów na rzecz T.K. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że choruje na bardzo rzeką genetyczna chorobę, Zespół [...] oraz szereg chorób współistniejących. Każda próba podjęcia pracy kończyła się pogorszeniem jej stanu zdrowia, z uwagi na to, że źle funkcjonujące ścięgna, mięśnie, kości a także wiązadła, ulegały ciągłym urazom i przyspieszonej degradacji. Na dowód przedłożyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2019 r. wydane do dnia 30 czerwca 2022 r. stwierdzające niezdolność do zatrudnienia, wymóg korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych, świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki, oraz wymóg stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podniosła, że potrzebuje pomocy męża w codziennych czynnościach takich jak higiena osobista, ubieranie, chodzenie, gotowanie itp. Wskazała, że pozostaje całkowicie na utrzymaniu męża oraz państwa. Jej miesięczny dochód to kwota 386,84 zł zasiłku stałego z MOPR-u i 184,42 zł zasiłku pielęgnacyjnego. Nie przysługuje jej renta ponieważ nie posiada wymaganych okresów składkowo-nieskładkowych, ani renta socjalna, ponieważ nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Ponoszone przez nią koszty związane z zakupem leków, opłaceniem najmu mieszkania i dojazdami do lekarza w [...] to kwota 571,26 zł.

Końcowo wskazała, że choć zdaje sobie sprawę z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego to zdrowie nie pozwala na jego wypełnienie.

Dołączona do akt aktualizacja wywiadu w sparwie wysokości zasiłku stałego potwierdziła stan choroby skarżącej, jak również jej męża, który cierpi na padaczkę. W trakcie przeprowadzonego wywiadu jej mąż przedłożył zaświadczenie lekarskie, z którego wynikało, że od listopada 2019 r. nie może podjąć pracy. Rodzina mieszka w wynajętym mieszkaniu. Mąż skarżącej jest sierotą, skarżąca nie utrzymuje kontaktu z rodzicami. W trakcie wywiadu wskazali, że utrzymują się wyłącznie z dochodów skarżącej.

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. Prezydenta Miasta [...] rozpoznając wniosek odmówił umorzenia należności.

Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynikało, że podstawą odmownej decyzji był przede wszystkim młody wiek dłużniczki - 31 lat, jak również czasowy charakter wydanego względem niej orzeczenia o niepełnosprawności oraz wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że organ I instancji w sposób nazbyt ogólny ustalił kwestię zdrowia wnioskodawczyni, zaznaczając, że o ile fakt problemów zdrowotnych nie budzi wątpliwości, o tyle kwestia leczenia i wydatków z tym związanych nie została w ocenie organu II instancji wyjaśniona. Ustalenia wymagała kwestia dochodów męża skarżącej, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo. Pozyskanie tych informacji miało nastąpić poprzez przesłuchanie skarżącej jako strony i jej męża jako świadka.

W ponownie prowadzonym postępowaniu przesłuchano skarżącą i jej męża. Skarżąca podała, że miesięczna kwota najmu łącznie z opłatami wynosi 1.461,66 zł, opłata z tytułu korzystania z telefonu to 25 zł miesięcznie, koszty leków to kwota 150-200 zł. Dochód to przysługujący jej zasiłek stały oraz zasiłek okresowy jej męża związany z chorobą.

Wskazała również, że w okresach pracy zawodowej były potrącane kwoty z wynagrodzenia na poczet długu. Ostatnie wpłaty miały miejsce około dwóch lat temu. Skarżąca porusza się o kuli. Stwierdzone schorzenia to Zespół [...] , zapalenie gruczołów apekrynowych, hiperinsulinomia, tachykardia, wypadanie płatka zastawki mitralnej, kifoskolioza szyi, dwie dysplazje w odcinku lędźwiowym, skrzywiona kość guziczna, fibromialgia, guz w przymaciczu lewym, obrzęki naczyniowo-ruchowe. Skarżąca nie posiada żadnego majątku. Mąż w ramach odrębnego majątku posiada samochód osobowy marki Mazda z 2008 r., który jest niesprawny. Posiada oszczędności w kwocie 3000 zł, z okresu zatrudnienia, z przeznaczeniem na opłatę mieszkania.

Mąż skarżącej zeznał, że pobiera zasiłek okresowy w kwocie 215 zł miesięcznie (przez trzy miesiące z powodu długotrwałej choroby). Cierpi na epilepsję mikroniczną, obecne złożył dokumenty celem orzeczenia niepełnosprawności. Ze względu na swój stan zdrowia, jak również stan zdrowia małżonki, którą stale się opiekuje nie może podjąć pracy. Ponoszony przez niego koszt leczenia to kwota około 150-200 zł. Potwierdził fakt posiadania samochodu, którego nie użytkuje z uwagi na swój stan zdrowia, jak również stan techniczny pojazdu, a także fakt posiadanych oszczędności, które w całości przeznaczone są na potrzeby mieszkaniowe. Poza wymienionymi nie posiada żadnych aktywów, i nie może liczyć na pomoc rodziny, której nie ma.

Dołączono również oświadczenie skarżącej, że w dniu [...] lutego 2020 r. złożyła wniosek o przyznanie mieszkania z zasobów gminy.

Opisaną na wstępie decyzją organ I instancji ponownie rozpoznając wniosek odmówił skarżącej umorzenia zaległości z funduszu alimentacyjnego. Stwierdził bowiem, że skarżąca ma realne możliwości spłaty zadłużenia, powtarzając, jak w poprzedniej decyzji, że jest osobą młodą, a orzeczona względem niej niepełnosprawność ma charakter okresowy.

W ocenie organu I instancji sytuacja skarżącej nie jest na tyle wyjątkowa by mogła skorzystać z umorzenie zaległości alimentacyjnych. Organ podkreślił charakter zobowiązań alimentacyjnych rodziców względem dziecka, jak również, że zabezpieczenie społeczna nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci przez państwo.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła nieprawidłową ocenę jej stanu zdrowia, stanu majątkowego i rodzinnego, oparcie decyzji na insynuowaniu możliwych przyszłych zdarzeń niemających oparcia w rzeczywistości, podważenie diagnozy eksperta genetyki w dziedzinie Zespołu [...] , nieuwzględnienie faktu grożącej jej bezdomności, przekroczenie granic swobodnego uznania, niewywiązanie się z obowiązków wynikających z art. 7 k.p.a.

W uzasadnieniu odwołania podniosła, że organ I instancji pomimo jej znacznego stopnia niepełnosprawności, niezdolności do samodzielnej egzystencji i pracy, rzadkich i nieuleczalnych chorób, szeregu chorób współistniejących, ryzyka bezdomności, braku jakichkolwiek oszczędności, ruchomości czy nieruchomości stwierdził, że jej sytuacja rokuje możliwość spłaty zadłużenia.

Kolegium nie podzieliło powyższych zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Organ II instancji stwierdził, że wykonano wskazówki z poprzedniej decyzji i organ I instancji w sposób należyty ustalił kwestię stanu zdrowia skarżącej, a także wydatków koniecznych, związanych z bieżącym utrzymaniem oraz dochodów męża. Organ stwierdził, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zachodzi wówczas gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazane uznanie administracyjne, towarzyszące wydaniu decyzji, oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym jest, że rozstrzygnięcie to powinno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona ze szczególnie skrupulatnym uwzględnieniem przez organ obowiązków płynących z zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a

W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.; dalej: "u.p.o.a.") poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie polegające na nie uznaniu jej sytuacji za szczególną, w sytuacji gdy stan zdrowia i sytuacja rodzinna klasyfikują ją do art. 3 ust. 2 u.p.o.a.

- art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz dowolną ocenę materiału dowodowego skutkującą błędem w ustaleniach faktycznych polegających na nieuznaniu jej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i zarobkowej za wyjątkową, która uniemożliwia jej trwale wywiązywanie się z obowiązku spłacania długu w Funduszu Alimentacyjnym, w sytuacji gdy cierpi na bardzo rzadkie i nieuleczalne choroby, a jej sytuacja dochodowa uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku spłaty długu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że wydanie decyzji nastąpiło po szczególnie wnikliwym wyjaśnieniu sprawy, dokonano go na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika uwzględniając stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107, ze zm.), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 20189r., poz. 2325, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.), stanowiący materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, umożliwia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3), którą wydaje organ właściwy wierzyciela.

Z powyższego wynika, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy stanowi co do zasady przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia, po dokonaniu analizy sytuacji, należy ostatecznie do organu administracji, który przedstawia swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny, w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd sprowadza się do badania czy organ przy wydaniu tej decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa.

Oceniając zaskarżoną decyzję pod tym kątem stwierdzić wypadnie, że stan faktyczny nie został wnikliwie wyjaśniony, a dokonana przez organ ocena materiału dowodowego nosi znamiona dowolności, jest niepełna i wybiórcza, nie uwzględnia wszystkich okoliczności sprawy, przez co decyzja nie spełnia standardów wynikających z art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a., obligujących organy do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a następnie oceny, na podstawie jego całokształtu, czy dana okoliczność została udowodniona.

Te same wady zawiera decyzja organu I instancji.

Z akt postępowania wynika iż dłużnik alimentacyjny Pani K.M. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem Panem T.M. w wynajmowanym od osoby obcej mieszkaniu. Pani K.M. jest w wieku aktywności zawodowej, lecz obecnie nie pracuje zawodowo nie jest również zarejestrowana jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy. Orzeczeniem Miejskiego Zespołu Ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. Pani K.M. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, orzeczenie ma charakter czasowy i zostało wydane do dnia [...] czerwca 2022 r. Obecnie źródłem utrzymania dłużnika jest otrzymywany zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 184,42 zł miesięcznie, od 1 listopada 2019 r. w wysokości 215,84 zł miesięcznie oraz zasiłek stały w wysokości 386,84 zł, którego wysokość od dnia 1 października 2019 r. wynosi 435.79 zł. które stanowią jedyne źródło dochodu. Ponadto dłużnik znajduje się pod stałą kontrolą lekarską z Dowodu schorzeń przewlekłych m.in. występujący na podłożu genetycznym zespól [...], który powoduje problemy z chodzeniem oraz wykonywaniem podstawowych czynności, zapalenie gruczołów apokrynowych. hiperinsulinemia oraz tachykardia które stanowią barierę w znalezieniu zatrudnienia, a tym samym do uzyskania dochodu na utrzymanie. W związku z występującymi dolegliwościami zdrowotnymi Pani K.M. leczy się u lekarzy specjalistów endokrynolog, ginekolog, ortopeda, kardiolog, dermatolog, fizjoterapeuta oraz w klinice leczenia bólu, stałe koszty leczenia wynoszą od 150,00 zł do 200,00 zł miesięcznie, z uwagi na charakter schorzeń konieczny jest zakup artykułów medycznych, tj. stabilizatory, suplementy kalogenu oraz inne leki. Pan T.M. obecnie nie pracuje zawodowo, nie korzysta z pomocy społecznej, do listopada 2019 r. otrzymywał zasiłek okresowy w kwocie 215,00 zł miesięcznie z powodu długotrwałej choroby. Ze względu na stan zdrowia - lekoodporna epilepsja Pan T.M. nie widzi obecnie możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, został również złożony wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Koszt stale przyjmowanych lekarstw mieści się w przedziale od 50,00 zł do 100,00 zł miesięcznie. Jest właścicielem samochodu osobowego, który nie jest użytkowany ze względu na stan techniczny, posiada oszczędności w kwocie około 3.000,00 zł, jest to majątek osobisty ze względu na zawartą umowę małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową. Na bieżące koszty utrzymania rodziny składają się oprócz ponoszonych wydatków eksploatacyjnych związanych z utrzymaniem wynajmowanego mieszkania w wysokości 1.461,66 zł (czynsz najmu, wywóz śmieci), wydatki na potrzeby bytowe takie jak zakup żywności, odzieży i innych artykułów codziennego użytku oraz wydatki związane z leczeniem. Ponadto jak wynika ze złożonego oświadczenia Pani K.M. złożyła w Urzędzie Miejskim w [...] wniosek o przyznanie lokalu socjalnego z zasobów mieszkaniowych gminy.

Organy przyjęły, że Pani K.M. pomimo problemów zdrowotnych ma realne możliwości spłaty powstałego zadłużenia. Dłużnik będący w wieku 31 lat jest osobą bardzo młodą, orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i niezdolność do zatrudnienia ma charakter czasowy, orzeczenie jest wydane do dnia 30 czerwca 2022 r. Orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] maja 2019 r. więc zostało ono wydane tylko na określony okres czasu trzech lat. W związku z powyższym nie jest możliwe w chwili obecnej określenie jakie będzie rozstrzygnięcie Miejskiego Zespołu Ds. Orzekania o Niepełnosprawności odnośnie Pan; K.M. po dniu 30 czerwca 2022 r. Młody wiek Pani K.M. ( 31 lat) nie wyklucza jej całkowicie z rynku pracy i z możliwości podjęcia przez nią pracy odpowiadającej jej możliwościom fizycznym i zdrowotnym w przyszłości z uwagi na to, iż nie można stwierdzić czy Pani K.M. będzie nadal osobą niezdolną do pracy. Stan zdrowia dłużnika może ulec poprawie przynajmniej na tyle, iż będzie miał możliwość podjęcia przez siebie pracy np. w warunkach pracy chronionej umożliwiającej spłatę zadłużenia alimentacyjnego oraz bieżącego regulowania należności alimentacyjnych wobec syna T.K. Ponadto będzie mogła korzystać nie tylko z ofert pracy oferowanych na otwartym rynku pracy ale także w przypadku rejestracji w urzędzie pracy z form aktywizacji zawodowej przewidzianej w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy m.in. takich jak szkolenia, przygotowanie zawodowe, staże itp.

W uzasadnieniu decyzji organu I instancji podano, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Prezydenta Miasta [...] wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej T.K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego Pana R.K. w okresie od października 2009 r. do września 2018 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie.

W świetle art. 9 ust. 1 w/w ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia. Łączna kwota świadczeń wypłaconych na rzecz w/w osoby uprawnionej w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 20 i 8 r. wyniosła 54.000.00 zł.

Na dzień wydania niniejszej decyzji łączna kwota zobowiązania Pani K.M. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej T.K. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2018 r. po uwzględnieniu środków wyegzekwowanych od dłużnika i przekazanych przez właściwy organ egzekucyjny wynosi 67.109,08 zł (łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie).

Organy ustalając stan faktyczny sprawy pominęły kilka istotnych elementów wynikających z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a które rzutowały w bezpośredni sposób na obraz sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej skarżącej.

Otóż z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2019 r. (k. 11) wynika, że skarżąca wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wymaga także – jak wynika z tegoż orzeczenia – zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze ułatwiające funkcjonowanie danej osoby – wg zaleceń specjalisty, jak również korzystania z systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca porusza się o kulach, ma problemy ruchowe przy podstawowych czynnościach. Choroba, na którą cierpi, tj. Zespół [...] powoduje zmiany wielonarządowe, wiąże się z koniecznością leczenia bólu i korzystaniem z lekarskiej opieki wielospecjalistycznej.

W stanie faktycznym sprawy organy przemilczały zalegające w aktach zaświadczenie z dnia [...] marca 2019 r. ze Szpitala Uniwersyteckiego [...], z poradni genetycznej. Opisano w nim chorobę skarżącej, tj. Zespół [...], jako wrodzoną, genetycznie uwarunkowaną, postępującą i nieuleczalną wiotkość tkanki łącznej, układu kostno – stawowego, mięśniowego, krążenia, pokarmowego i innych. Pominięcie tego dokumentu spowodowało wadliwe w okolicznościach sprawy dywagacje o możliwym wyzdrowieniu skarżącej po 2022 r. i ewentualnym możliwym podjęciu przez nią pracy.

W okolicznościach sprawy wnioski organów o możliwym wyzdrowieniu skarżącej w kontekście odzyskania przez nią zdolności do pracy są całkowicie nieprawdziwe.

Organy nie zbadały także przyczyn powstania zadłużenia alimentacyjnego. Z zeznań skarżącej wynika, że w okresach, kiedy była zatrudniona komornik potrącał jej alimenty. Wyjaśniła także, że 6 lat temu podjęła próbę obniżenia alimentów, ale pozew zwrócono z powodu jego nieopłacenia.

Co do możliwości skorzystania przez skarżącą z pomocy rodziny organy także milczały.

Z akt wynika, że nie utrzymuje ona kontaktów z rodziną macierzystą, a jej mąż jest zupełnym sierotą. Na Zespół [...] cierpi także siostra skarżącej.

Organy nie zbadały, czy powstałe zadłużenie miało związek z chorobą skarżącej, trudnym jej diagnozowaniem, systematycznym pogarszaniem się stanu zdrowia.

Zdaniem Sądu ustalenie tej okoliczności, jakże prawdopodobnej w realiach sprawy miałoby istotne znaczenie dla podjęcia decyzji o umorzeniu jej zadłużenia.

Zdaniem organów sytuacja skarżącej nie jest na tyle wyjątkowa, w szczególności na tle innych rodzin, dysponujących niniejszymi dochodami, by można było zastosować art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Konkluzja ta jest w ocenie Sądu co najmniej przedwczesna.

Należy podkreślić, że na gruncie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązuje zasada regresu, polegająca na zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego świadczenia, jakim skredytowano wierzytelność alimentacyjną wynikającą z orzeczenia sądu rodzinnego oraz zasada samofinansowania funduszu alimentacyjnego, a więc równego poziomu wpływów (z tytułu zwrotów żądanych od dłużników) i wydatków (z tytułu świadczeń wypłacanych osobom uprawnionym do alimentacji). Niemniej jednak w sytuacji, gdy ustawodawca wprowadza wyjątki od tych zasad, umożliwiając umorzenie należności w całości lub w części, rzeczą organu jest szczegółowa analiza sytuacji ubiegającego się o umorzenie i uwzględnienie wszystkich okoliczności, które składają się na "sytuację dochodową i rodzinną", o jakiej mowa w art. 30 ust. 2 cyt. ustawy. Nie może być wątpliwości, że pojęcie to obejmuje całokształt sytuacji osobistej, w tym także uzyskiwane dochody, status materialny, stan zdrowia, możliwość podjęcia pracy, sytuację życiową.

Na sytuację dochodową zobowiązanego, na co zwrócił uwagę NSA w wyroku z dnia 21.10.2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07, (https://cbois.nsa.gov.pl), składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz.

Umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wyrok NSA z dnia 22.06.2016 r., I OSK 2429/14). Jak wskazał WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 14.12.2017 r., II SA/Sz 896/17, należy rozróżnić sytuacje, w których osoba zobowiązana, pomimo możliwości podjęcia zatrudnienia i polepszenia swojej sytuacji materialnej nie czyni w tym kierunku żadnych starań, od sytuacji, w której aktywność zawodowa dłużnika jest ograniczona z przyczyn od niego niezależnych, w szczególności z powodu choroby.

Nie ulega też wątpliwości, że łączne dochody rodziny skarżącej i jej męża, w powiązaniu ze stanem zdrowia skarżącej, ale i jej męża i wynikającymi z niego znacznymi ograniczeniami, u skarżącej brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia, wskazują zdaniem Sądu na "nadzwyczajność" i "szczególność" sytuacji, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy.

Twierdzenia skarżącej o stanie zdrowia męża i jego możliwościach pracy potwierdza dołączone do skargi orzeczenie o stopniu niepełnosprawności T.M. z dnia [...] lutego 2020 r.

Przy ocenie przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego (art. 30 ust. 2 ustawy) należy też wziąć pod uwagę nie tylko to, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (tak m. in. NSA w wyroku z dnia 22.06.2016 r., I OSK 2429/14).

Należy również podkreślić, że odmowa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może prowadzić do takiego pogorszenia sytuacji materialnej zobowiązanego, że zostanie on faktycznie pozbawiony środków do życia i będzie zmuszony ubiegać się o dodatkowe świadczenia z pomocy społecznej (wyrok WSA w Kielcach z dnia 13.03.2019 r., II SA/Ke 48/19).

Brak uwzględnienia w realiach rozpoznawanej sprawy wszystkich tych okoliczności wskazuje, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do uchylenia obu tych decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ dokona prawidłowej oceny materiału dowodowego, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.