Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 209/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 2 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 1b, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lipca 2022 r. sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 3 stycznia 2022 r. nr KO.441.421.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 3 stycznia 2022 r., znak: KO.441.421.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu odwołania K.Ś., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Żarnów z dnia 12 listopada 2021 r., nr GOPS.SR.4221-88/2021, wydaną na podstawie art. 1 ust. 2, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17 ust. 1, la, lb, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 20, art. 29 ust. 1, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U . z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." oraz art. 104, art. 107 k.p.a. odmawiającą K.Ś. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowane na męża J.Ś.

W ocenie organu I instancji nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z art. 17 u.ś.r., ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności powstał po 25 roku życia, wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury i brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia, a częstotliwością świadczonej opieki.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K.Ś. zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium, po przywołaniu treści art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5, art. 17b u.ś.r., wskazało, że z akt sprawy wynika, że J.Ś. (ur. [...] r.), mąż skarżącej, w związku z opieką, nad którym ubiega się o przedmiotowe świadczenie, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. znak: [...] z dnia 12 grudnia 2018 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 29 listopada 2018 r., orzeczenie zostało wydane na stałe. J.Ś. został ponadto uznany orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 18 grudnia 2018 r. Nr akt [...] za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji, data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: 21 października 2018 r. Okolicznością niekwestionowaną jest również to, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury rolniczej, której wysokość do wypłaty od marca 2021 r. wynosi 1.101,56 zł miesięcznie.

Odnosząc się do tak zakreślonych przez organ I instancji podstaw odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, Kolegium stwierdziło, że pogląd organu I instancji co do sposobu wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być uznany za prawidłowy i tym samym stanowić przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, wskazało, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do męża skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Kolegium wskazało również, że na wynik sprawy bez wpływu pozostaje fakt, że skarżąca jest uprawniona do emerytury. Kolegium wyjaśniło, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy, dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu, akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. W obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Organ stwierdził, że nie można zaakceptować jednak takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która sprowadzałaby się do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne), a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z czym nie podzielił stanowiska pełnomocnika, że powyższy przepis powinien być interpretowany w ten sposób, że pozbawia przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. W ocenie Kolegium, osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wypowiedziała się w kwestii wyboru świadczenia, jak i o takiej możliwości nie została przez organ I instancji powiadomiona, jednak w ocenie organu II instancji, pozostaje to bez wpływu na wynik sprawy, albowiem informacja powinna być bowiem udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Te zaś nie zostały w sprawie spełnione z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem (czy też zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym), a celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Kolegium wyjaśniło, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą, do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 18 października 2021 r. oraz oświadczenia strony wynika, że K.Ś. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J.S. Rodzina mieszka w domu murowanym (trzy pokoje, kuchnia i łazienka). W tym samym domu mieszka syn A.Ś., który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. J.Ś. jest po operacji rozwarstwiającego się tętniaka aorty, brak z nim logicznego kontaktu. Zdiagnozowano u niego naczyniopochodne uszkodzenie mózgu, zespół otępienny, przerost prostaty, przewlekłą chorobę nerek, cewki moczowej, stłuszczenie wątroby i nowotwór żołądka. Nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie w niewielkim stopniu, potrzebuje asysty, ponieważ często traci równowagę i przewraca się. Oprócz tego, jak twierdzi K.Ś., przejawia agresję, stawia opór podczas wykonywania przy nim czynności pielęgnacyjnych. Potrzeby fizjologiczne załatwia w pieluchomajtki. Z treści wywiadu wynika, że nie może pozostać sam w domu, wymaga ciągłego dozoru i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Z pomocą żony myje się i ubiera, spożywa przygotowane posiłki i przyjmuje lekarstwa. K.Ś. wychodzi z mężem na spacer w obrębie podwórka, przygotowuje posiłki, pierze, sprząta, prasuje, umawia wizyty lekarskie i informuje o konieczności wypisania potrzebnych lekarstw. Podczas kąpieli, która odbywa się z reguły raz w tygodniu, zazwyczaj potrzebna jest dodatkowa pomoc, którą świadczą dzieci. K.Ś. czuwa nad chorym mężem również w nocy, ponieważ często się wybudza. Skarżąca wyjaśniła, że podjęła się opieki nad mężem od 1 stycznia 2011 r., tj. od jego powrotu ze szpitala i stwierdziła, że poza nią nie ma kto się nim zajmować. Skarżąca z mężem mają pięcioro dorosłych dzieci, jednak mieszkający z nimi syn A. (kawaler) pracuje zawodowo, jako kierowca sześć dni w tygodniu i mało jest w domu, córka G.M. (mężatka) pracuje zawodowo i ma dwoje dzieci w wieku szkolnym, córka M.W. (mężatka) pracuje zawodowo i ma na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym, syn A.Ś1. (żonaty) jest aktywny zawodowo i ma utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym, córka M.K. (mężatka) nie pracuje zawodowo wychowuje troje małoletnich dzieci. Z informacji podanych przez skarżącą wynika, że dzieci pomagają w miarę swoich możliwości. Córka M. przeważnie robi i przywozi zakupy. Ponadto w razie potrzeby, o ile dzieci są w domu, to na jej prośbę przychodzą jej pomóc, najczęściej gdy mąż jest agresywny i nie da się przebrać oraz przy kąpieli ojca, jak też, gdy skarżąca chce iść do lekarza, czy do kościoła. Z wywiadu i oświadczenia strony wynika, że skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym z chwilą przejścia na emeryturę w marcu 2008 r., we wniosku podała jednak datę 31 maja 2014 r., kiedy pozbyła się żywego inwentarza (sprzedała krowę).

W ocenie Kolegium o ile, zważywszy na podaną w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności jednostkę chorobową (02-P - choroby psychiczne), zakres samodzielności osoby niepełnosprawnej jest znacznie ograniczony, to rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie wyklucza całkowicie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie bez znaczenia jest, że K. i J.Ś. mają pięcioro dzieci. W ocenie Kolegium, przy czynnym udziale pozostałych członków rodziny, możliwe jest zorganizowanie opieki nad niepełnosprawnym J.S. w taki sposób, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sprawowanie opieki jest prawnym i moralnym obowiązkiem dzieci względem rodziców a tylko uzasadnione, obiektywnie występujące przeszkody, mogą spowodować zwolnienie z niego osób zobowiązanych. Pomimo złożonych przez stronę wyjaśnień, że dzieci nie są w stanie pomagać w opiece nad ojcem ze względu na pracę i wychowywanie dzieci, to nie można jednak przyjąć, że nie są w stanie pomóc rodzicom w żaden możliwy i wybrany przez siebie sposób, w tym finansowo. Syn A.Ś. mieszka w tym samym domu co rodzice, natomiast córka G.M. i syn A.Ś1. mieszkają w tej samej miejscowości, wobec tego nie jest wiarygodne, iż nie są w stanie pomóc w opiece nad niepełnosprawnym ojcem. Dwoje pozostałych dzieci: M.W. i córka M.K. zamieszkują w pobliskich miejscowościach, odległych od miejsca zamieszkania rodziców. Opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny stanowi istotny element funkcjonowania każdej rodziny i wynika z obowiązku moralnego. Zatem w ocenie Kolegium przy udziale najbliższej rodziny jest możliwe zorganizowanie opieki w taki sposób, aby odciążyć K.Ś. w sprawowanej opiece nad mężem i umożliwić jej podjęcie pracy zarobkowej, jeśli miałaby taki zamiar.

Kolegium podkreśliło jednocześnie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku małżonka względem drugiego małżonka, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie bowiem z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

Organ wskazał również, że istotne znaczenie ma potencjalna gotowość do podjęcia pracy przez skarżącą, która ze względu na swój wiek (69 lat) jest bardzo ograniczona. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby, jak i gotowa do wykonywania pracy zarobkowej, której dobrowolnie nie podejmuje w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia (nie podejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W przedmiotowej sprawie takiego związku przyczynowego nie ma. K.Ś. nie pracuje zawodowo, ani dorywczo, jest uprawniona do emerytury rolniczej. Brak jest przy tym informacji, kiedy i czy w ogóle - poza pracą w gospodarstwie rolnym - była aktywna zawodowo. Nie sposób zatem uznać, że gdyby nie musiała opiekować się niepełnosprawnym mężem, to podjęłaby dodatkowe zatrudnienie lub inną pracę zawodową bądź pracę w gospodarstwie rolnym. Skarżąca posiada uprawnienia emerytalne od marca 2008 r., zaś mąż legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od października 2018 r. Skarżąca nie wykazała, aby na przestrzeni ww. okresu, jak i później podejmowała chociażby próby podjęcia dodatkowego zatrudnienia (czy też wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym). Skoro skarżąca nie jest czynna zawodowo od niemalże 14 lat (przyjmując datę uzyskania uprawnień emerytalnych), to nie można przyjąć, że rozpoczęcie sprawowania opieki nad mężem od 2011 r. przeszkodziło jej w realizacji zamiaru podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (pracy w gospodarstwie rolnym), nie zrezygnowała ona też z aktywności zawodowej w chwili rozpoczęcia opieki. Nadto rozmiar sprawowanej opieki, przy jego odpowiedniej organizacji i udziale pozostałych członków rodziny, także nie wyklucza hipotetycznego podjęcia zajęć zarobkowych w niepełnym wymiarze, bowiem większość opieki polega na pracach domowych, które stanowią zwykłe rutynowe zajęcia także osób pracujących w pełnym wymiarze czasu pracy.

Nie kwestionując natomiast złego stanu zdrowia męża skarżącej i zasadności udzielania mu wsparcia w codziennych czynnościach Kolegium podkreśliło, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontekście celu istnienia świadczenia pielęgnacyjnego wskazać trzeba, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem po pierwsze sam być obiektywnie zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia oraz sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, K.Ś., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zaskarżyła powyższą decyzję w całości zarzucając naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię , która miała wpływ na wynik sprawy:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego J.Ś. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż powinna ona podzielić obowiązek opieki nad mężem ze swoimi dorosłymi dziećmi i podjąć zatrudnienie;

2. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego J.Ś. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem;

3. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez K.Ś. świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji organu II instancji i ustalenie na rzecz K.Ś. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021 r. na czas nieokreślony oraz o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej stwierdził, że organ dokonując oceny zakresu sprawowania opieki winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Zakres obowiązków ustalonych podczas wywiadu środowiskowego, wskazuje na brak możliwości podzielenia opieki między wszystkich członków rodziny. Niepełnosprawny wymaga stałego nadzoru, dawkowania leków, przygotowywania posiłków, robienia zakupów, udzielania pomocy przy przemieszczaniu się, wszystkich czynnościach higienicznych, przy załatwianiu spraw urzędowych z pracą zawodową. Trudno również oczekiwać, aby dorosłe dzieci, które mają swoje rodziny, zajmowały się opieką nad ojcem, jeżeli ich mama żyje, nie pracuje i to na niej w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Odnosząc się do podnoszonego braku związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad mężem, pełnomocnik skarżącej stwierdził, że organ II instancji błędnie ustalił fakt, że skarżąca jako emerytka, nie musiała rezygnować z pracy, aby opiekować się mężem. Zauważyć jednak należy, że skarżąca jest osobą zdrową i gotową do pojęcia pracy, a ustawodawca przewidział możliwości dla emerytów do kontynuowania działalności zawodowej i rezygnacji z pobieranej emerytury. Taka sytuacja mogłaby mieć miejsce również w przypadku skarżącej jednak z uwagi na sprawowaną opiekę nie podejmuje ona zatrudnienia.

Ponadto pełnomocnik skarżącej stwierdził, że prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie można znaleźć przekonujących argumentów, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne. Osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie. Odczytanie znaczenia przepisu ar. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinien być zatem interpretowany z taki sposób, że pozbawia przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymanej emerytury.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpiły zgodnie obie strony, co pozwoliło na przyspieszenie jej rozpoznania.

Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji Sąd stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, ustaliły stan faktyczny i wydały rozstrzygnięcia odpowiadające zebranym dowodom oraz przepisom prawa.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Żarnów odmawiającą K.Ś. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wnioskowanego na męża J.Ś.

W kontrolowanej sprawie organ I instancji stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z art. 17 u.ś.r., ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności męża skarżącej powstał po 25 roku życia, a także wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury oraz brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia, a częstotliwością świadczonej opieki. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim nie uznało stanowiska organu I instancji w zakresie daty powstania niepełnosprawności, jednak podzieliło zdanie odnoszące się do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.". Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z treścią ust. 1 powyższego artykułu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4 )innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne, nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organ II instancji prawidłowo przyjął, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości prawidłowość stanowiska organu II instancji w powyżej kwestii, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wbrew stanowisku organu I instancji, w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wszakże w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Powyższy wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę. Zatem wyrok TK ma znaczenie dla spraw indywidualnych, a organy pomocowe mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem tej części normy, która z dniem ogłoszenia wyroku została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W następnej kolejności należy wyjaśnić, że z przywołanych na wstępie unormowań, jasno wynika, że jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej (którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r.) odpowiednio: nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przyznanie wsparcia finansowego osobie, która zamiast świadczyć pracę, pozostaje w domu w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (naukowej/przygotowania do zawodu), by opiekować się osobą niepełnosprawną. W związku z tym, zaprzestanie aktywności zawodowej czy naukowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA")

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest fakt niepełnosprawności męża skarżącej oraz sprawowania opieki przez wnioskodawczynię nad tą osobą, a także to, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym mężem mając ustalone prawo do emerytury.

W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża w pierwszej kolejności i jest zobowiązania do sprawowania opieki nad mężem. W związku z powyższym po spełnieniu pozostałych przesłanek wynikających z u.ś.r., byłaby uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką. W ocenie Sądu skarżąca jednak nie spełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych do pobierania wnioskowanego świadczenia.

Ze zgromadzonych w toku postępowania akt sprawy, w tym z oświadczeń skarżącej z dni 11 oraz 18 października 2021 r. wynika, że K.Ś. pobiera emeryturę z KRUS od marca 2008 r. Jednocześnie skarżąca stwierdziła, że mężem opiekuje się od 1 stycznia 2011 r., czyli od daty powrotu ze szpitala. Z kolei z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża wydanego w dniu 12 grudnia 2018 r. wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 29 listopada 2018 r. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko Kolegium, że w sprawie nie nastąpił związek przyczynowy między rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawnym mężem. Zgromadzone dokumenty pozwalają stwierdzić, że K.Ś. po przyznaniu jej świadczenia emerytalnego, aż do momentu początku problemów zdrowotnych jej męża, nie podejmowała pracy zarobkowej, natomiast pobierała świadczenie emerytalne. Świadczenie pielęgnacyjne jest natomiast świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, którzy przejmują na siebie realizację zadań państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi.

Konieczne w tym miejscu jest wyjaśnienie, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest związane z pobieraniem innego świadczenia w niższej wysokości, ale z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd ma na względzie stanowisko, które w pełni podziela, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. W obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19 oraz wyroki WSA w Gdańsku z dnia 12 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 472/19 i WSA w Krakowie z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 1277/20, CBOSA).

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują więc zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, w tym przypadku – emerytury. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wypowiedziała się w tej kwestii, jak i nie została o takiej możliwości poinformowana przez organy obu instancji, co jednak nie prowadzi automatycznie do stwierdzenia, że postępowanie zarówno Wójta Gminy Żarnów jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim było nieprawidłowe. Dopiero w momencie, gdyby zaistniała przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, skarżącej przysługiwałby wybór świadczenia, które chciałaby otrzymywać.

Powyższe rozważania w kwestii wyboru świadczenia nie będą jednak miały zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Organy administracji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w wystarczającym stopniu, co skutkowało wydaniem przez organ odwoławczy prawidłowego rozstrzygnięcia, skutkującego utrzymaniem w mocy decyzji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegającej na rezygnacji lub niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Skarżąca w toku postępowania nie wykazała, że opieka nad mężem stanowiła przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. K.Ś. oznajmiła jedynie, że przeszła na emeryturę w marcu 2008 r., a pogorszenie stanu zdrowia męża, nastąpiło od 2011 r. Odwołanie od decyzji organu I instancji jak i skarga nie zawierały okoliczności wskazujących na konieczność niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia spowodowaną opieką nad mężem skarżącej. Ograniczono się jedynie do stwierdzenia, bez wskazania dodatkowych wyjaśnień, że skarżąca jest osobą zdrową i gotową do podjęcia pracy, a ustawodawca przewidział możliwości dla emerytów do kontynuowania działalności zawodowej i rezygnacji z pobieranej emerytury. Taka argumentacja nie jest jednak spójna ze zgromadzonym materiałem dowodowym, z którego nie wynika, aby skarżąca (obecnie mając prawie 70 lat) podejmowała próby zatrudnienia nawet w okresie przed pogorszeniem stanu zdrowia męża (czyli w latach 2008 – 2011) ani w późniejszym czasie. Podkreślić należy, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast skarżąca nie wykazała związku przyczynowego, że ilość i charakter tych czynności uniemożliwia jej podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej, zwłaszcza że orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym wydano w dniu 12 grudnia 2018 r., a skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego we wrześniu 2021 r. W sytuacji więc, w której Skarżąca od 2008 r. uprawniona jest do pobierania emerytury, a nie wykazała, aby od tego czasu i także aktualnie, nie podejmowała jakiegokolwiek zatrudnienia lub rezygnowała z podjęcia takiego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, to stwierdzić należy, że nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawnym mężem skarżącej.

Sąd oczywiście nie neguje, że stan zdrowia J.Ś., biorąc pod uwagę posiadane schorzenia, wymaga opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, jednakże z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a sprawowaną opieką, wyklucza możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Reasumując stwierdzić trzeba postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami przewidzianymi w k.p.a. Organy podjęły bowiem w sprawie wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrały, uzupełniły i wreszcie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. W motywach zaskarżonej decyzji sporządzonej zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., organ wyjaśnił przyczyny natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej podjęciu. W związku z tym nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze. Natomiast sam fakt, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z oczekiwaniami i przekonaniami skarżącej, nie oznacza automatycznie jej wadliwości.

Skoro zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy Żarnów zostały wydane zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego ich wydanie nie doszło do naruszenia norm prawa procesowego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, a zarzuty skargi okazały się niezasadne, skarga podlegała oddaleniu.

Jedynie na marginesie Sąd, odnosząc się do wniosku profesjonalnego pełnomocnika skarżącej zawartego w skardze pragnie zauważyć, że sąd administracyjny nie jest kolejną instancją w postępowaniu zainicjowanym przed organami administracji publicznej i nie rozstrzyga sprawy merytorycznie. Z powyższych względów niemożliwe było uwzględnienie wniosku skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę, w sposób prawidłowy dokonał wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i z tych względów, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

is