Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1657/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 7,8 par. 1, art. 11, art. 61a,77 par. 1, art. 80,107 par.3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2021 r. sprawy ze skargi R. Z. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżoną postanowienie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym aktem - wobec skargi p. Pana R. Z., zwanego dalej "Wnioskodawcą", na nieprawidłowości w przetwarzaniu jego danych osobowych przez Ministerstwo Cyfryzacji, zwane dalej "Ministerstwem" oraz Pocztę Polską S.A., zwaną dalej "Pocztą" – przywołując art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", odmówiono wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:

- w skardze podnoszono, że Ministerstwo przekazało na rzecz Poczty dane osobowe Wnioskodawcy bez podstawy prawnej, bowiem: "w stanie prawnym na 18-22.04.2020 r. żaden artykuł nie dawał podstawy do udostępnienia Poczcie Polskiej S.A. danych z rejestru PESEL na potrzeby przeprowadzenia wyborów na Prezydenta RP zarządzonych na 2020 r. w trybie korespondencyjnym, ponieważ nie istniało żadne prawo mówiące o przeprowadzeniu takich wyborów. Ustawa była dopiero na etapie procedowania w Izbie Wyższej parlamentu polskiego"; wniesiono o nakazanie Poczcie usunięcia danych osobowych Wnioskodawcy - uzyskanych z bazy PESEL, a ponadto "ukaranie Poczty Polskiej S.A. za uzyskanie moich danych osobowych i innych z rejestru PESEL na podstawie wniosku z dn. [...].04.2020 r. i ich przetwarzanie bez wyraźnej podstawy prawnej; ukaranie Ministra Cyfryzacji za wydanie i ujawnienie moich danych z rejestru PESEL i innych na wniosek Poczty Polskiej S.A. z dn. [...].04.2020 r. bez podstawy prawnej; w przypadku ziszczenia się przesłanek prawnych zawiadomienie organów ścigania o działaniach urzędników Ministerstwa Cyfryzacji, które mogą nosić znamiona przestępstwa, a w przypadku pracowników Poczty Polskiej S.A. do podżegania do tego czynu",

- ze skierowanego do organu pisma Ministerstwa z [...] maja 2020 r. wynika, że dane z rejestru PESEL przekazano Poczcie w związku z realizacją działań w zakresie przeciwdziałania COVID-19, polegających na podjęciu i realizacji niezbędnych czynności, zmierzających do przygotowania przeprowadzenia wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 2020 roku w trybie korespondencyjnym, w związku z decyzją Prezesa Rady Ministrów z 16 kwietnia 2020 r. (znak: BPRM.4820.2.3.2020), zwaną dalej "decyzją Premiera"; wydano ją na podstawie art. 11 ust. 2, w zw. z art. 11 ust. 2a i ust. 3, ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374), zwanej dalej "ustawą COVID"; polecono nią Poczcie realizację działań w zakresie przeciwdziałania COVID-19, polegających na podjęciu realizacji niezbędnych czynności, zmierzających do przygotowania przeprowadzenia w trybie korespondencyjnym wyborów powszechnych na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 2020 roku - w szczególności poprzez przygotowanie struktury organizacyjnej, zapewnienie niezbędnej infrastruktury oraz pozyskanie koniecznych zasobów materialnych i kadrowych,

- wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. - z powołaniem na art. 99 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 695), zwanej dalej "ustawą SARS" - Poczta wystąpiła do Ministerstwa o przekazanie w formie elektronicznej danych z rejestru PESEL w zakresie ostatniego (aktualnego albo ostatniego nieaktualnego, jeśli osoba nie posiada aktualnego) adresu zameldowania na pobyt stały oraz adresu zameldowania na pobyt czasowy oraz daty upływu deklarowanego terminu pobytu, imienia, drugiego imienia, nazwiska i numeru PESEL; we wniosku wskazano, że otrzymane dane z bazy PESEL Poczta połączy z rejestrami wyborców z gmin i - w razie braku wskazania przez gminy adresów, na które należy doręczyć pakiety wyborcze - Poczta będzie się posiłkować danymi z bazy PESEL; skutkiem tego połączenia będzie zbudowanie najbardziej aktualnej bazy adresów wyborców do doręczenia pakietów wyborczych w oparciu o dane z gmin oraz bazy PESEL; Poczta oświadczyła ponadto, że potrzebuje tych danych i wykorzysta je wyłącznie do realizacji zadań, związanych z organizacją wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a - po zrealizowaniu celu - usunie z systemu teleinformatycznego operatora,

- decyzją Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z 30 czerwca 2015 r. Pocztę wpisano do rejestru operatorów pocztowych prowadzonego przez ten organ (pod numerem B-00106) – wybrano ją, jako operatora wyznaczonego do świadczenia usług powszechnych na lata 2016-2025 (wskazano adres, gdzie w sieci teleinformatycznej zamieszczono dany akt),

- stosownie do brzmienia art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie wniosła osoba niebędąca stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie jego wszczęcia,

- zgodnie z art. 99 ustawy SARS, operator wyznaczony - w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 2188 ze zm.) - po złożeniu przez siebie wniosku w formie elektronicznej, otrzymuje dane z rejestru PESEL, bądź też z innego spisu lub rejestru będącego w dyspozycji organu administracji publicznej, jeżeli dane te są potrzebne do realizacji zadań związanych z organizacją wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej bądź w celu wykonania innych obowiązków nałożonych przez organy administracji rządowej; dane, o których mowa w zdaniu pierwszym, są przekazywane operatorowi wyznaczonemu w formie elektronicznej - w terminie nie dłuższym niż 2 dni robocze od dnia otrzymania wniosku; operator wyznaczony jest uprawniony do przetwarzania danych wyłącznie w celu, w jakim otrzymał te dane,

- zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy COVID, Prezes Rady Ministrów może, z własnej inicjatywy, wydawać polecenia obowiązujące podmioty, o których mowa w ust. 1 i 2.; wydając polecenie wobec przedsiębiorcy Prezes Rady Ministrów może wyznaczyć organ odpowiedzialny za zawarcie umowy; zgodnie z art. 11 ust. 4 ustawy COVID polecenia, o których mowa w ust. 1-3, wydaje się - w związku z przeciwdziałaniem COVID-19 - w drodze decyzji administracyjnej; podlegają one natychmiastowemu wykonaniu z chwilą ich doręczenia lub ogłoszenia oraz nie wymagają uzasadnienia; aktualne brzmienie art. 11 ust. 3 ustawy COVID jest zbieżne z brzmieniem art. 11 ust. 2 ustawy COVID, w dacie wydania decyzji Premiera; zgodnie z tym przepisem Prezes Rady Ministrów, z własnej inicjatywy lub na wniosek wojewody - po poinformowaniu ministra właściwego do spraw gospodarki - może, w związku z przeciwdziałaniem COVID-19, wydawać polecenia obowiązujące inne, niż wymienione w ust. 1, osoby prawne i jednostki organizacyjne, nieposiadające osobowości prawnej oraz przedsiębiorców; polecenia wydane w formie decyzji administracyjnej; podlegają natychmiastowemu wykonaniu z chwilą ich doręczenia lub ogłoszenia oraz nie wymagają uzasadnienia,

- z art. 6 ust. 1 lit c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1 ze zm.), zwanego dalej "RODO", wynika, że przetwarzanie danych osobowych jest zgodne z prawem, gdy jest niezbędne do wypełnienia ciążącego na administratorze obowiązku prawnego,

- z kolei z art. 99 ustawy SARS wynika, że operator pocztowy jest uprawniony do pozyskania od organu administracji publicznej danych osobowych wskazanych powyższym przepisem prawa, jeżeli zachodzi jedna z dwóch niezależnych od siebie przesłanek:

- w pierwszym przypadku udostępnienie danych jest możliwe, jeżeli dane te są potrzebne do realizacji zadań związanych z organizacją wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej;

- w drugim - jeżeli dane te są potrzebne w celu wykonania innych obowiązków, nałożonych przez organy administracji rządowej,

- z uwagi na istniejącą w obrocie prawnym - w czasie przekazywania danych osobowych z rejestru PESEL – decyzję Premiera, którą nałożono na Pocztę obowiązek, o którym mowa w art. 99 ustawy SARS - dla którego realizacji potrzebne jest pozyskanie danych osobowych przez operatora pocztowego - istniała podstawa prawna do udostępnienia tych danych operatorowi pocztowemu; pozyskanie danych osobowych przez Pocztę miało zatem oparcie w powołanym art. 6 ust. 1 lit. c RODO, w zw. z art. 99 ustawy SARS,

- zgodnie z kolei z art. 57 ust. 1 lit. a RODO, każdy organ nadzorczy monitoruje na swoim terytorium i egzekwuje stosowanie danego rozporządzenia; uprawnienia naprawcze przysługujące organowi nadzorczemu w wypadku stwierdzenia naruszenia przepisów RODO statuuje art. 58 ust. 2 lit. a - j RODO,

- zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781), zwanej dalej "ustawą o danych", akt ten określa postępowanie w sprawie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych; stosownie do jego art. 60 organ prowadzi postępowanie w sprawie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych; przedmiotem postępowania przed nim jest "naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych" (tak: Dominik Lubasz [red.], Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, WKP 2019),

- wynika stąd, że celem prowadzonego przez organ postępowania jest ustalenie, czy w sprawie doszło do naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych a - w razie stwierdzenia tego naruszenia - skorzystanie z uprawnień naprawczych, o których mowa w art. 58 ust. 2 RODO,

- w niniejszym postępowaniu, kwestionowane udostępnienie przez Ministerstwo danych osobowych Wnioskodawcy na rzecz Poczty jest wynikiem wykonania przez te podmioty obowiązku jednoznacznie określonego w przepisach prawa; przetwarzanie to ma zatem oparcie w powołanym już art. 6 ust. 1 lit. c RODO; tym samym organ nie ma podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych; powoduje to, że wszczęcie postępowania, ukierunkowane na ewentualne skorzystanie z uprawnień naprawczych - przewidzianych w art. 58 ust. 2 RODO - jest bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a.; stan naruszenia w sprawie bowiem nie zachodzi; zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, odpowiednio w całości lub w części; bezprzedmiotowość złożonego wniosku wypełnia dyspozycję art. 61a § 1 K.p.a., stanowiąc uzasadnioną przyczynę niemożności wszczęcia postępowania (tak wyrok WSA o sygn. akt I SA/Gd 1009/12, opubl. w LEX nr 1232079, dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"),

- stanowisko organu pozostaje zbieżne z wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie w wyroku z 29 stycznia 2020 r. (sygn. akt II SA/Wa 2022/19 – dostępny w CBOSA); uchylono nim decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych i umorzono postępowanie administracyjne w sprawie - wobec braku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych - jako bezprzedmiotowe; w uzasadnieniu stwierdzono, że skoro podmiot przetwarzał dane osobowe w celu wypełnienia ciążącego na nim obowiązku prawnego (art. 6 ust. 1 lit. c RODO), to nie było podstaw do udzielenia mu upomnienia w związku z naruszeniem przepisów dotyczących przetwarzania danych osobowych (art. 58 ust. 2 lit. b RODO),

- nie ma więc podstaw prawnych i faktycznych do wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiotowej sprawie.

W skardze zarzucono:

- naruszenie przepisów powołanych w zaskarżonym akcie, poprzez ich błędną interpretację i zastosowanie,

- błędną, dobrowolną, oderwaną od wiedzy i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego sprawy; miało to wpływ na przyjęcie, że Ministerstwo i Poczta działały w pełni zgodnie z prawem, a w sprawie zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania; prawidłowa ocena sprawy, materiału dowodowego i przepisów prawa prowadzi do wniosku przeciwnego,

- naruszenie art. 6 7 i 8 K.p.a., wobec wydania:

- postanowienia wbrew obowiązującemu porządkowi prawnemu, co wskazywano już w skardze do organu,

- rozstrzygnięcia po myśli obecnej władzy - wbrew słusznemu interesowi strony, interesowi społecznemu i zasadzie praworządności.

W szerokim uzasadnieniu skargi rozwinięto powyższe zarzuty. Podniesiono m.in.:

- decyzję Premiera, na którą powołuje się organ, zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich - zawisła pod sygn. akt VII SA/Wa 992/20; Wnioskodawca w pełni akceptuje pogląd wyrażony przez Rzecznika w skardze w zakresie nieważności i bezprawności tego aktu,

- w stanie prawnym - w okresie [...] kwietnia 2020 r. - żaden przepis nie dawał podstawy do udostępnienia Poczcie danych z rejestru PESEL na potrzeby przeprowadzenia wyborów na Prezydenta RP, zarządzonych w 2020 roku w trybie korespondencyjnym; nie obowiązywały bowiem żadne stanowiące o przeprowadzeniu takich wyborów regulacje; ustawa była dopiero na etapie procedowania w Izbie Wyższej Parlamentu; ustawę tę - po perturbacjach, związanych z uzyskaniem większości sejmowej - Prezydent RP podpisał dopiero 8 maja 2020 r.; w stanie prawnym obowiązującym na 22 kwietnia 2020 r. (dzień udostępnienia danych), Poczta nie mogła realizować żadnych zadań, związanych z organizacją wyborów Prezydenta; nie było powszechnie obowiązujących przepisów, które nakładałyby na nią zadania związane z organizacją wyborów Prezydenta; przewidziane w rozdziale 6a ustawy - Kodeks wyborczy szczególne prawo niektórych wyborców do korespondencyjnego udziału w wyborach w okresie stanu epidemii, wykluczono -na mocy art. 102 pkt 4 ustawy SARS,

- wydanie z rejestru PESEL danych Wnioskodawcy nie ma znaczenia dla organizacji wyborów korespondencyjnych; jego zameldowanie jest inne (gm. M.) niż miejsce dopisania do spisu wyborców (gmina Miasto E. - na podstawie decyzji Prezydenta Miasta E. z [...] maja 2019 r.); pakiet wyborczy nie zostałby mu doręczony; rejestr PESEL nie obejmuje spisu wyborców, który jest w posiadaniu organów samorządu terytorialnego,

- zakres danych w rejestrze PESEL jest inny niż w spisach wyborców; rejestr PESEL zawiera m.in. imię i nazwisko, numer PESEL oraz adres zameldowania; zgodnie z ustawą - Kodeks wyborczy, gminy prowadzą natomiast rejestry wyborców - na ich podstawie sporządza się spisy wyborców - w oparciu o miejsce zamieszkania; to istotna różnica; osoba zameldowana - np. w domu rodzinnym - może być dopisana do spisu wyborców w mieście, w którym studiuje; dlatego wyłącznie na podstawie danych zawartych w rejestrze PESEL nie da się przygotować wyborów korespondencyjnych, zapewniających osobom, zamieszkującym poza adresem stałego zameldowania, możliwość wzięcia udziału w głosowaniu,

- z art. 127 ust. 1 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) wynika, że Prezydent RP jest wybierany przez Naród w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym; ust. 7 tego artykułu stanowi: "Zasady i tryb zgłaszania kandydatów i przeprowadzania wyborów oraz warunki ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej określa ustawa"; w dniu wydania decyzji Premiera nie obowiązywały żadne przepisy, na mocy których wybory Prezydenta P.P. miałyby się odbyć w 2020 roku w trybie korespondencyjnym; w dniu tym pozostawało w mocy postanowienie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 5 lutego 2020 r. w sprawie zarządzenia wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej - opublikowane w Dzienniku Ustaw (poz. 184); na jego mocy zarządzono wybory przeprowadzane zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami; według stanu na 16 kwietnia 2020 r. w ustawie - Kodeks wyborczy przewidziano w art. 53a możliwość głosowania korespondencyjnego jedynie przez: wyborcę niepełnosprawnego - o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – wyborcę, podlegającego w dniu głosowania obowiązkowej kwarantannie, izolacji lub izolacji w warunkach domowych, oraz wyborcę, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 60 lat; od 18 kwietnia 2020 r. wyłączono stosowanie tego przepisu w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii - na mocy art. 102 pkt 4 ustawy SARS; w związku z tym - od 18 kwietnia 2020 r. - żaden wyborca nie mógł głosować korespondencyjnie,

- rozwiązanie legislacyjne, przyjęte w art. 99 ustawy COVID, jaskrawo naruszało art. 51 Konstytucji RP, tworząc - na 22 kwietnia 2020 r. - nielimitowaną niczym (co do celu i zakresu) możliwość uzyskiwania przez Pocztę danych osobowych; w myśl art. 51 ust. 2 Konstytucji RP: "Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym."; przy tym z ust. 5 danego artykułu wynika, że zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa; z art. 88 ust. 1 Konstytucji wynika natomiast, że: warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie; w świetle tych przepisów jest oczywiste, że projekt ustawy o szczególnych zasadach przeprowadzenia wyborów powszechnych na Prezydenta RP zarządzonych na 2020 rok, uchwalony przez Sejm 6 kwietnia 2020 r., nie stanowił żadnej podstawy do udostępnienia danych osobowych; także art. 99 ustawy COVID nie dawał podstawy do uzyskania danych z rejestru PESEL na dzień 22 kwietnia 2020 r. w celu organizacji wyborów.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz dopuszczenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów - korespondencji Wnioskodawcy z Ministrem Cyfryzacji.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

W pismem procesowym (k. 32) Wnioskodawca wskazał, że - wyrokiem z 15 września 2020 r. - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Premiera.

W kolejnym piśmie procesowym (k. 67-69) ustanowiony dla Wnioskodawcy pełnomocnik z urzędu poparł zarzuty skargi oraz przywołał dodatkową argumentację:

- podstawę prawną odmowy wszczęcia postępowania - wskazaną przez organ - stanowił art. 61a § 1 K.p.a.; w myśl tej regulacji odmowa wszczęcia postępowania następuje przede wszystkim z przyczyn o charakterze procesowym - czynią one stosowny wniosek niedopuszczalnym; organ na tym etapie postępowania powinien zbadać zatem, czy zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania, oceniając istnienie przesłanek procesowych, uniemożliwiających merytoryczne rozpoznanie wniosku,

- oznacza to, że odmowa wszczęcia postępowania może mieć miejsce jedynie w sytuacjach oczywistych - niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów; na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi bowiem postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy, co do jej istoty,

- z treści art. 61a § 1 K.p.a. wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania; jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn - uniemożliwiających wszczęcie postępowania; przyczyn tych ustawą nie skonkretyzowano,

- w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że przez inne uzasadnione przyczyny - w myśl art. 61a § 1 K.p.a. - należy rozumieć takie sytuacje, które stanowią oczywistą przeszkodę do wszczęcia postępowania - np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie lub gdy w przepisach prawa nie ma podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (tak: wyroki WSA o sygn. akt II SA/Sz 1285/13 i II SA/Ke 709/13 – dostępne w CBOSA),

- w niniejszej sprawie nie zaistniały żadne okoliczności, uzasadniające zastosowanie art. 61a § 1 K.p.a.,

- z kolei uznanie wyrokiem o sygn. akt VII SA/Wa 992/20 za nieważną decyzji Premiera, na która powołuje się organ, powoduje, że podmiot przekazujący, jak i uzyskujący dane osobowe Wnioskodawcy, dokonywały tych czynności bez ważnej podstawy prawnej; zgodnie z art. 157 § 1 ustawy - Kodeks wyborczy, jedynym organem - powołanym do organizacji i przeprowadzenia wyborów prezydenckich w 2020 roku - była Państwowa Komisja Wyborcza (PKW); art. 187 § 1 ustawy - Kodeks Wyborczy stanowił, że obsługę PKW zapewnia Krajowe Biuro Wyborcze; wyłącznie do Krajowego Biura Wyborczego należało zapewnienie warunków organizacyjno-administracyjnych, finansowych i technicznych związanych z organizacją i przebiegiem wyborów (art. 187 § 2 danej ustawy); wydanie przez Prezesa Rady Ministrów decyzji, gdzie polecono Poczcie podjęcie i realizację niezbędnych czynności do przeprowadzenia wyborów prezydenckich w 2020 roku w trybie korespondencyjnym - podjęcie działań leżących z mocy ustawy wyłącznie w gestii PKW - stanowiło rażące naruszenie art. 157 oraz art. 187 § 1 i § 2 ustawy – Kodeks wyborczy,

- organ odpowiedzialny m.in. za kontrolę legalności przetwarzania danych osobowych odmówił de facto merytorycznego zajęcia się sprawą, w której doszło do przetwarzania danych osobowych bez ważnej podstawy prawnej.

Wedle własnych ustaleń Sądu, na dzień rozpatrzenia skargi wyrok o sygn. akt VII SA/Wa 992/20 nie jest prawomocny. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił nań skargę kasacyjna - postanowieniem z 18 lutego 2021 r. - lecz na orzeczenie to służy zażalenie, zaś termin jego wniesienia nie upłynął – tak: art. 194 § 1 pkt 7 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).

Skargę Wnioskodawcy rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie sformułowane w niej zarzuty są zasadne.

Odnosząc się do zarzutu profesjonalnego pełnomocnika Wnioskodawcy z urzędu, gdzie podniesiono naruszenie przepisów postępowania - poprzez bezpodstawne wydanie orzeczenia w oparciu o normę art. 61a K.p.a. - należy stwierdzić, że jest trafny. Wytknięta wadliwość, w kontekście naruszenia procedury, nie jest jednak tego rodzaju, że samodzielnie musiałaby prowadzić do uchylenia zaskarżonego aktu.

Jak zasadnie wskazał pełnomocnik Wnioskodawcy, w sprawie nie zachodziły przesłanki do wydania orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania. Wobec treści skierowanej do organu skargi, jego rolą było zbadanie wpierw, czy jest właściwy w sprawie - chodzi o przetwarzanie danych osobowych wnoszącego skargę podmiotu, w zakresie podlegającym - w myśl RODO - nadzorowi danego, wyspecjalizowanego organu administracji. To niewłaściwość organu, bądź oczywisty brak interesu prawnego danego Wnioskodawcy mógłby stanowić przesłankę odmowy wszczęcia postępowania. W rozpatrywanej sprawie przypadku takiego jednak nie stwierdzono. W takiej sytuacji rolą organu administracji było wpierw ustalenie, czy doszło do naruszenia reguł przetwarzania danych osobowych, jeśli zaś tak było - ocena wystąpienia przesłanek zastosowania środków dyscyplinujących przyznanych mu przepisami prawa materialnego (w RODO bądź ustawie o danych). Analiza tych zagadnień winna była nastąpić w toku prowadzonego postępowania administracyjnego - po jego wszczęciu - przy zastosowaniu reguł ogólnych postępowania administracyjnego, w tym prowadzenia postępowania dowodowego i zapewnienia udziału w postępowaniu stronie.

Powyższym regułom uchybiono, formułując określone oceny przed formalnym zawiadomieniem Wnioskodawcy o wszczęciu postępowania administracyjnego. W szczególności dotyczyły one kwestii ewentualnego wystąpienia bezprawnego przetwarzania jego danych osobowych przez Ministerstwo bądź Pocztę.

Wypada odnotować jednak, że samo naruszenie wskazanej wyżej reguły postępowania - gdyby mimo tego sprawę można było uznać za stosowanie wyjaśnioną, zaś rozstrzygnięcie nie prowadziłoby do zamknięcia możliwości zastosowania środków przysługujących organowi, które winny być użyte - nie mogłoby być kwalifikowane jako naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy (analogicznie – w kwestii samej nieprawidłowej formy orzekania - wyrok NSA o sygn. akt II OSK 425/10 - dostępny w CBOSA). Wadliwość ta nie mogłaby wówczas samodzielnie skutkować uchyleniem zaskarżonego aktu - przy rozumowaniu a contrario, wobec treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Gdyby więc organ trafnie skonstatował (a swoje stanowisko właściwie uzasadnił), że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, co do reguł przetwarzania danych osobowych, odmowa wszczęcia postępowania – choć orzeczono w wadliwej formie - nie mogą być kwalifikowane jako istotne naruszenie procedury.

W rozpoznawanej sprawie nie można jednak uznać, aby wydane rozstrzygnięcie (w formie postanowienia kończącego sprawę wniosku) poprzedzono stosownie wnikliwą analizą istotnych okoliczności prawnych i faktycznych sprawy, co musiałoby znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonego aktu. Jak wskazano, powinno mieć ono w danym przypadku formę decyzji administracyjnej, a więc odpowiadać rygorom dla uzasadnienia orzeczenia określonym art. 107 § 3 przy uwzględnieniu treści art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a. Uchybienie przepisom postępowania, w zakresie obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy w istotnych aspektach (w myśl art. 7, 77 §. i art. 80 K.p.a.) - co winno być odzwierciedlone w uzasadnieniu - stanowiło właśnie o naruszeniu przepisów postępowania, które mogą mieć istotne znaczenie dla wyniku danej sprawy. Jego stwierdzenie obligowało Sąd do uchylenia skarżonego aktu.

Odnosząc się do meritum, należy odnotować na wstępie, że organ trafnie przywołał w uzasadnieniu skarżonego aktu znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy, zakreślające materialnoprawne ramy oceny, czy w badanej - wobec skargi Wnioskodawcy - sprawie doszło do naruszenia reguł przetwarzania danych osobowych. W sprawie nie były z kolei sporne jej okoliczności faktyczne - zdarzenie przekazania (a więc przetworzenia) danych osobowych Wnioskodawcy (dane z rejestru PESEL) w określonej dacie przez Ministerstwo na rzecz Poczty, z powołaniem na treść decyzji Premiera. Wprawdzie organ nie opisuje wprost zdarzenia przekazania danych Wnioskodawcy wobec żądania Poczty (np. data tego zdarzenia), jednak nie zaprzecza, że miało to miejsce w okresie, gdy nie obowiązywały ogólne regulacje dotyczące prowadzenia wyborów drogą korespondencyjną.

Wobec uprzedniego szerokiego zreferowania stanowiska organu, jego powtórzenie w danym zakresie byłoby bezzasadne.

Właściwie opisując ramy prawne organ nie umiejscowił w nich jednak prawidłowo realiów rozpatrywanego przypadku.

Zasadnie organ skonstatował, że podstawę przekazania danych Wnioskodawcy z rejestru PESEL pomiędzy Ministerstwem a Pocztą (będącej operatorem wyznaczonym) mógłby generalnie stanowić art. 99 zd. 1 ustawy SARS. Przewidziano tam obowiązek przekazywania danych z systemu PESEL, gdy są one potrzebne do: "realizacji zadań związanych z organizacją wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej bądź w celu wykonania innych obowiązków nałożonych przez organy administracji rządowej.".

Słusznie też skonstatował organ, że nie mógł znaleźć w sprawie zastosowania przypadek przekazania danych wymieniony w tym przepisie jako pierwszy. Co bezsporne - na dzień dokonania czynności przetwarzania danych Wnioskodawcy - nie obowiązywały ogólne regulacje dotyczące przeprowadzenia wyborów, z których wynikałaby konieczność udostępnienia zażądanego, a potem przekazanego zestawu danych (w tym Wnioskodawcy). W szczególności stosowny projekt - dotyczący wyborów prowadzonych drogą korespondencyjną - był dopiero procedowany w Parlamencie, co trafnie zresztą odnotowano w skardze.

Zdaniem organu podstawę legalnego przekazania danych Wnioskodawcy stanowiła jednak decyzja Premiera – wystąpiła druga przesłanka udostępnienia danych, spośród wskazanych w art. 99 zd. 1. Zdaniem Sądu jednak taka ocena nie została w istocie uzasadniona, a sprawy nie można - w danym zakresie - uznać za właściwy wyjaśnioną.

Na wstępie - odnosząc się do zarzutów strony skarżącej, gdzie wywodzono wadliwość decyzji Premiera, co zresztą może potwierdzać nieprawomocne orzeczenie o sygn. akt VII SA/Wa 992/20 - należy odnotować, że podmioty wykonujące wynikające z niej zadania, ani też organ - właściwy w kwestii ochrony danych osobowych - nie były uprawnione do badania jej legalności w kontekście przywoływanych w skardze regulacji materialnoprawnych, zakreślających kompetencje Prezesa Rady Ministrów. Zasada legalizmu wyklucza w państwie praworządnym możliwość oceny przez dowolny podmiot, pozostającego w obiegu - wydanego z powołaniem na swoją kompetencję - aktu indywidualnego sygnowanego przez organ państwa.

Jednocześnie jednak – w rozpatrywanym przypadku - ewentualność wyeliminowania konkretnego aktu z obiegu z mocą wsteczną (skutki stwierdzenia nieważności) ostatecznym wyrokiem, winna być wzięta pod uwagę przez Sąd rozpoznający sprawę. Wobec tego, gdyby organ prawidłowo ustalił, że z decyzji Premiera wynikał w istocie obowiązek przekazania danych Wnioskodawcy z systemu PESEL - w zakresie w jakim zostało to objęte wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r., a następnie wykonane - mogłoby być zasadne zawieszenie niniejszego postępowania, do czasu uprawomocnienia wyroku o sygn. akt VII SA/Wa 992/20, wobec treści art. 125 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Jak jednak już zaznaczono, konstatacja tego rodzaju byłaby przedwczesna, gdyż sprawa w danym zakresie nie została dotąd właściwie wyjaśnione przez organ.

Zasadnie zauważył organ, że z decyzji Premiera wynikają dla Poczty - w kontekście organizacji wyborów Prezydenta RP w trybie korespondencyjnym - obowiązki, co do:

- przygotowania struktury organizacyjnej,

- zapewnienia niezbędnej infrastruktury,

- pozyskania koniecznych zasobów materialnych.

Pojęcia te mogą wprawdzie obejmować także przygotowanie konkretnej bazy danych, niezbędnych do realizacji określonych czynności w toku organizacji przebiegu głosowania. Jednakże - wobec braku na dzień wystąpienia o dane i ich pozyskanie przepisów dotyczących udział Poczty w wyborach, prowadzonych drogą korespondencyjną - wymaga wnikliwej analizy, czy jakikolwiek spośród danych z systemu PESEL, które - wobec jej wniosku - przekazano w określonym dniu, mógłby zostać potraktowane jako niezbędne do realizacji nałożonego decyzją Premiera zadania - niezależnie od okoliczności, jakie rozwiązania w zakresie organizacji wyborów zostaną ostatecznie przyjęte. Oczywistym jest bowiem, że art. 99 zd. 1 ustawy SARS nie statuuje ogólnej możliwości transferu wszelkich danych PESEL, lecz jedynie tych, niezbędnych bądź z mocy regulacji ogólnych albo też w świetle nałożonych na operatora pocztowego obowiązków (tu w drodze rozstrzygnięcia indywidualnego - decyzji Premiera). Przykładowo, trafnie odnotowano w skardze, że generalnie - w funkcjonującym w Polsce systemie wyborczym - istotne znaczenie odgrywało miejsce zamieszkania rejestrowane w spisie wyborców prowadzonym przez organ gminy. Właśnie w takim kontekście należało rozważyć istnienie podstaw do udostępnienia szerokiego zakresu danych z rejestru PESEL Wnioskodawcy – m.in. dotyczących miejsca zameldowania, wobec braku ówcześnie przepisów, dotyczących reguł wyborów prowadzonych drogą korespondencyjną. Analogicznie rozważenia wymaga udostępnienie samego numeru PESEL Wnioskodawcy itd.

Ponieważ kwestie te nie były dotychczas w ogóle przedmiotem rozważań organu (musiałoby to inaczej znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia) mają zaś kluczowe znaczenie w sprawie, formułowanie w danym zakresie na tym etapie ocen przez Sąd byłoby przedwczesne. Przeczyłoby zasadzie kontroli legalności zaskarżonych aktów przez sądy administracyjne, po uprzednim faktycznym rozpoznaniu sprawy przez właściwy organ.

Po ustaleniu, czy w sprawie doszło do naruszenia reguł przetwarzania danych osobowych Wnioskodawcy (organ uwzględni przy tym ewentualne uprawomocnienie się wyroku o sygn. akt VII SA/Wa 992/20, gdzie stwierdzono nieważność decyzji Premiera) organ - jeżeli tak było – rozważy wystąpienie przesłanek zastosowania pozostających w jego kompetencjach stosownych środków, mając na uwadze wszelkie okoliczności faktyczne, które towarzyszyły wystąpieniu ewentualnych uchybień, a także zapewnienie minimalizacji ich skutków.

Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi należy wskazać, że są one bezzasadne w zakresie, gdzie zarzucono organowi, jakoby bezpodstawnie przywołał decyzję Premiera, skoro była ona dotknięta określonymi wadliwościami. Należy jeszcze raz odnotować, że wyposażenie wyspecjalizowanego organu ochrony danych osobowych - z mocy samego RODO - kompetencją w zakresie kontroli przestrzegania reguł, określonych tym rozporządzeniem - w tym ogólnej zasad ogólnych, kiedy przetwarzanie danych osobowych jest dopuszczalne - nie oznacza przepisania mu kompetencji merytorycznego badania wszelkich, obowiązujących aktów o charakterze abstrakcyjnym, czy indywidualnym, a dotyczących reguł przetwarzania danych. Inaczej mówiąc - organ ten może badać legalność działania podmiotów w zakresie przetwarzania danych jedynie w świetle powszechnie obowiązujących regulacji oraz rozstrzygnięć administracyjnych - gdy pozostają w obrocie prawnym na terytorium Polski.

W tym kontekście bezzasadne są także zarzuty dotyczące zgodności art. 99 zd. 1 ustawy SARS z regułami konstytucyjnymi. Zagadnienie to wykracza zarówno poza granice rozpoznawanej przez organ sprawy administracyjnej, jak i niniejszej sprawy sądowej. Sądy administracyjne (ani też powszechne) nie są bowiem powołanie do kontroli zgodności ustaw z Konstytucją. Należy to do prerogatyw innego, wyspecjalizowanego organu sądowniczego - Trybunału Konstytucyjnego (tak art. 188 pkt 1, wobec art. 193 Konstytucji RP).

Trafne są wprawdzie zarzuty skargi, gdy zarzucono postanowieniu wadliwość, jednak wyłącznie w zakresie wskazanym powyżej - w kwestii niezachowania właściwej formy rozstrzygnięcia i braku stosownie wnikliwego wyjaśnienia sprawy we wskazanym wcześniej aspekcie. Sąd nie znalazł podstaw do uznania zasadnym zarzutu, jakoby w istocie zaskarżone orzeczenie miało być wydane "po myśli władzy", co sugerowano w skardze. Argumentacja Wnioskodawcy w danym zakresie ma charakter wyłącznie emocjonalny i stanowi subiektywna ocenę. Odnoszenie się do niej przez Sąd, którego zadaniem jest wyłącznie badanie legalności skażonego aktu, byłoby bezcelowe. Tym niemniej zdziwienie może budzić praktyka, gdy w demokratycznym państwie osoba - z treści wypowiedzi której można wnosić znaczną ogólną wiedzę i kulturę prawną a także świadomość obywatelską (tak: uzasadnienie skargi) - formułuje też - wobec wydania orzeczenia nieuwzględniającego jej żądań, w następstwie odmiennej oceny okoliczności prawnych czy faktycznych sprawy - zarzut stronniczości organu administracji.

Sąd nie przeprowadził wnioskowanych dowodów. Nie było to bowiem niezbędne. Stan faktyczny sprawy nie budził wątpliwości i nie był w istocie sporny.

Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.

Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.