Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 907/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28.
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędziowie WSA Beata Kozicka, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2013 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także w skrócie: "organ", "Zakład" i "ZUS"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r., nr [...], którą odmówiono S.P. (dalej "wnioskodawca") umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika.

Zadłużenie z tytułu składek na dzień złożenia wniosku, tj. 2 lutego 2012 r. wynosiło:

a) Fundusz Ubezpieczeń Społecznych – za okres 07/2007-02/2011 w łącznej kwocie [...] zł. (w tym z tytułu: składek – [...] zł., odsetek liczonych na dzień 2 lutego 2012 r. – [...] zł.);

b) Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego – za okres 08/2007-02/2011 w łącznej kwocie [...] zł. (w tym z tytułu: składek – [...] zł., odsetek liczonych na dzień 2 lutego 2012 r. – [...] zł.);

c) Fundusz Pracy – za okres 08/2007-02/2011 w łącznej kwocie [...] zł. (w tym z tytułu: składek – [...] zł., odsetek liczonych na dzień 2 lutego 2012 r. – [...] zł.);

d) koszty upomnienia – [...] zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia ZUS w pierwszej kolejności przedstawił

dotychczasowy przebieg postępowanie w sprawie.

Następnie przedstawił stanowisko skarżącego zaprezentowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne. Odnotował nadto, iż wnioskodawca zawiadomieniem z dnia 24 kwietnia 2012 r. został poinformowany o wszczęciu postępowania administracyjnego o ponowne rozpatrzenie jego wniosku oraz pouczony o możliwości dostarczenia dokumentów mogących mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia w sprawie, z czego strona jednak nie skorzystała. Wskazał, że w odpowiedzi na pismo organu z dnia 15 maja 2012 r. informujące m.in. o możliwości brania czynnego udziału w postępowaniu, wnioskodawca dostarczył następujące dokumenty : załącznik do wniosku o umorzenie, oświadczenie płatnika o zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, oświadczenie płatnika o nie korzystaniu z pomocy publicznej oraz oświadczenie o stanie rodzinnym i sytuacji materialnej.

W dalszej części uzasadnienia decyzji ZUS przytoczył treść przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.o,s.u.s.), tj. art. 28 ust. 3 oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej rozporządzenie).

W kontekście przywołanej regulacji organ stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podniósł, że działalność gospodarcza nie została przez stronę zlikwidowana, a jedynie zawieszona z dniem 28. lutego 2011 r. i jak dotąd nie stwierdzono braku majątku z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie jest więc wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Z oczywistych przyczyn nie wystąpiły także przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a.

Następnie organ II instancji wskazał, iż ZUS może umorzyć należności pomimo braku całkowitej nieściągalności w oparciu o szczególną przesłankę określoną w art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s., jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Organ ten uznał, iż wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na swą sytuację materialną i rodzinną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Organ wziął przy tym pod uwagę okoliczności ustalone w toku postępowania, które przedstawił w uzasadnieniu decyzji, w tym treść oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę, a dotyczących jego sytuacji majątkowej, jak również stanowisko zobowiązanego, iż nie prowadzi on aktualnie uprzednio zawieszonej działalności gospodarczej. Podkreślił przy tym, iż brak jest nowych dowodów i okoliczności, które przemawiałyby za zmianą decyzji pierwszoinstancyjnej, a których obowiązek dostarczenia ciąży na stronie. Wskazał ponadto, iż fakt nie korzystania przez wnioskodawcę z form pomocy opieki społecznej może świadczyć o braku potrzeby pobierania przewidzianych prawem świadczeń o takim charakterze. Podkreślił ponadto, iż obecny brak środków na zapłatę nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności, strona jest zaś osobą młodą z szansą na aktywizację zawodową, co oznacza, iż jej sytuacja może w przyszłości ulec poprawie. Organ wskazał, iż rozstrzygając sprawę musi mieć również na uwadze interes publiczny rozumiany jako zapewnienie realizacji świadczeń obywateli, na których środki pochodzą z bieżących wpływów m.in. z tytułu zaległych składek. Umorzenie w tym wypadku przedmiotowych składek stanowiłoby nieuzasadnione uprzywilejowanie skarżącego.

Podkreślił, że decyzja w sprawie umorzenia jest decyzją podejmowaną w ramach tzw. uznania administracyjnego i nawet ustalenie, że istnieją przesłanki pozytywnego rozpatrzenia wniosku, nie zobowiązuje ZUS-u do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony. W analizowanym stanie nie wystąpiły wyjątkowe okoliczności na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania jak np. znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny. Umorzenie zaś należności z tytułu składek powoduje rezygnację z całości bądź części zobowiązań. Wnioskodawca podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów :

- prawa materialnego, tj, art. 28 ust. 1-3a u.o.s.u.s. – przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do całkowitego umorzenia składek w części finansowej przez skarżącego jako ich płatnika, za okres 07/2007-02/2011 w łącznej kwocie [...] złotych,

- prawa procesowego, a to :

a) art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej K.p.a.) – poprzez nierozważenie i brak oceny w uzasadnieniu decyzji wszystkich istotnych aspektów sprawy tj. stwierdzenie bezskuteczności dotychczasowej egzekucji we wniosku do sądu powszechnego i następnie stwierdzenia, że egzekucja ta jest skuteczna i prowadzi do odzyskania zaległych składek,

b) art. 7 K.p.a. – poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w konsekwencji naruszenie słusznego interesu strony, tj. braku ustalenia, że skarżący nie prowadził już działalności gospodarczej ponieważ została ona wyrejestrowana 30 stycznia 2012 r.,

c) art. 8 K.p.a. – poprzez żądanie od skarżącego złożenia wielu dokumentów i oświadczeń, z których wynika brak jego majątku, a następnie stwierdzenie, iż jednak skarżący ma możliwość spłacenia zaległych składek,

d) art. 80 K.p.a. w związku z art. 7 K.p.a. – polegające na dowolnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, skutkiem czego organ dokonał błędnych ustaleń faktycznych, tj. z dołączonych przez skarżącego dokumentów wynika m.in. brak posiadania przez niego majątku oraz osób trzecich, na które może być rozciągnięta odpowiedzialność, nie prowadzenie działalności gospodarczej, bezskuteczność egzekucji, przy jednoczesnym uznaniu, że dotychczasowa egzekucja zmierza do skutecznego wyegzekwowania zaległych składek, a skarżący ma możliwości ich spłacenia.

Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji z dnia [...] r., nr [...].

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik przytoczył treść przepisu 28 ust. 3 pkt 1-6 u.o.s.u.s., a następnie wskazał, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki w/w przepisu skutkujące uznaniem całkowitej nieściągalności zaległych składek:, gdyż :

- skarżący sondował możliwość złożenia stosownego wniosku o ogłoszenie upadłości, czego jednak nie miał możliwości uczynić z przyczyn obiektywnych ponieważ nie posiadał środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego (art. 28 ust. 3 pkt 2 u.o.s.u.s.),

- prowadzona przez niego działalność gospodarcza została wyrejestrowana – o czym ZUS posiada wiedzę z urzędu ze względu na jawność wpisów w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, nadto nie posiada on majątku, z którego można egzekwować należne składki – co ustalił organ w toku postępowania oraz brak jest jakichkolwiek następców prawnych, na których można przenieść odpowiedzialność za zapłatę zaległości (art. 28 ust. 3 pkt 3 u.o.s.u.s.),

- Urząd Skarbowy w Z. prowadzący w stosunku do skarżącego egzekucję administracyjną stwierdził jej bezskuteczność, czego wyrazem jest treść wniosku organu skierowanego do sądu o wyjawienie majątku dłużnika, zaś omawiany przepis nie wymaga wydania postanowienia o bezskuteczności egzekucji, lecz stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.o.s.u.s.),

- ze względu na brak majątku dłużnika oczywistym jest, że w toku egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki postępowania, organ zaś nie próbował w jakikolwiek sposób dokonać stosownego porównania (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.o.s.u.s.),

- przesłanki z przedmiotowego przepisu opisane w pkt 1, 4 oraz 4a nie dotyczą jego sytuacji.

Skarżący podniósł także, że została również spełniona przesłanka szczególna z art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s. ze względu na jego złą sytuację majątkową – którą potwierdzają złożone w sprawie dokumenty, oraz brak możliwości zatrudnienia ze względu na prowadzoną egzekucję i stagnację na rynku budowlanym. Nieregularne dochody pozwalają mu jedynie na egzystencję na skraju ubóstwa.

Ponadto skarżący zarzucił organowi II instancji dokonanie błędnego ustalenia, polegającego na uznaniu, iż zawiesił on prowadzoną działalność gospodarczą, podczas gdy w rzeczywistości ją wyrejestrował.

Podniósł również, iż nie można podzielić stanowiska organu, iż nie zostały przedstawione nowe dowody w sprawie, które przemawiałyby za zmianą zapadłej decyzji, gdyż skarżący złożył wszystkie wymagane przez organ dokumenty.

Wskazał także, iż ZUS niewłaściwie zinterpretował jego stanowisko odnośnie pobierania świadczeń z pomocy społecznej oraz podkreślił, iż pomimo swojej trudnej sytuacji, która nie pozwala mu na założenie rodziny, "żyje zgodnie z prawem".

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Dodatkowo wyjaśnił, że decyzja w sprawie umorzenia składek jest podejmowana w oparciu o sytuację materialną płatnika składek i jego możliwości uzyskiwania dochodów obecnie oraz w przyszłości. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie dają podstaw do działania mającego na celu ustalenie sytuacji materialnej dłużnika i jego możliwości zarobkowania – z urzędu. W tym wypadku podstawy nie mogą stanowić również przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym skierowania wniosków o udzielenie informacji o dłużniku do innych instytucji. Analizując sytuację materialną płatnika w zakresie spłaty zobowiązania organ bada dowody przedstawione przez stronę, na której spoczywa ciężar wykazania trudnej sytuacji materialnej oraz tego, że stan ten ma charakter trwały i nieodwracalny. Umorzenie zaś płatnikowi składek zaległych zobowiązań nie można traktować w kategoriach obowiązku. Nadto wskazano, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie umorzeń zaległych składek musi brać pod uwagę inne obowiązujące regulacje, w szczególności ustawy o finansach publicznych, o pomocy publicznej dla przedsiębiorców, ale także rozporządzenia i zarządzenia Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Tym samym regulacja uznania administracyjnego w zakresie umorzenia zaległych składek ma zastosowanie w takim stopniu w jakim nie jest to ograniczone regulacjami innych ustaw. Dlatego w procesie dokonywania analizy zasadności umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne wystarczającym jest dokonanie oceny czy zasadnym jest umorzenie zaległości przed upływem terminu przedawnienia. Należy pamiętać, iż umorzenie składek powoduje zwolnienie z długu na stałe, z tej przyczyny należy zawsze rozważyć, czy istnieje możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości chociażby niewielkimi kwotami, gdyż sytuacja płatnika może ulec poprawie i będzie on w stanie spłacić zadłużenie przed okresem jego przedawnienia. Z tego względu Prezes ZUS może odmówić umorzenia zaległych składek nawet wtedy w sytuacji, gdy płatnik składek jako osoba fizyczna znajduje się w trudnej sytuacji materialno – rodzinnej. Dlatego też nie ma uzasadnienia do forsowania tezy, że przy instytucji umorzenia zaległych składek należy jedynie tylko i wyłącznie uwzględnić interes płatnika, całkowicie pomijając interes ubezpieczonych oraz przepisy innych ustaw, które działania w interesie płatnika znacznie ograniczają lub wyłączają.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 września 2005 r. (sygn. VI SA/Wa 173/05), zgodnie z którym jeżeli postępowanie dowodowo – wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa wybór przez organ administracji publicznej jednej z dwóch wchodzących w grę możliwości. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Poza tym należy zaakcentować, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sporu zaistniałego między stroną a organem. Władny jest jedynie do skontrolowania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowość zastosowanych do nich norm prawnych. Nadto oceniając legalność skarżonego aktu bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu. Zgadza się również z poglądem, iż decyzja dotycząca umorzenia płatności składek ubezpieczeniowych ma charakter uznaniowy, a w takim przypadku kontrola sądowo – administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego (tak wyrok NSA z dnia 27 października 2010 roku, sygn. akt II GSK 900/09).

Stosownie do treści art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. : Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.): "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich

całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy :

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a)wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów

upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty."

W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej jako rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.). § 3 tegoż rozporządzenia stanowi, że " zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i

gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione

pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą

działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych".

Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tego przepisu ustawy. "Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, a odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność składek. W sytuacji, gdy osoba zobowiązana posiada stałe dochody – a więc tak jak w badanej sytuacji – nie jest możliwe przyjęcie istnienia całkowitej nieściągalności, a więc warunku koniecznego, który daje organowi uprawnienie/prawo do ewentualnego uwzględnienia wniosku. Okoliczności podnoszone przez skarżących, a więc niskie dochody oraz wysokość zadłużenia nie wypełniają przesłanki "całkowitej nieściągalności", a skoro tak, to z przyczyn określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. nie było w badanej sprawie możliwe umorzenie należności" (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 187/10).

Treść art. 28 ust. 2, jak i poprzedzającego go ust. 1 wskazuje, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że "ZUS nawet, gdy stwierdzi zaistnienie przesłanki do umorzenia, czy to z ustawy czy to z rozporządzenia, nie ma obowiązku umorzenia należności z tytułu składek. Organ może jedynie dokonać takiego umorzenia zaś Sąd nie może ingerować w swobodę podejmowania decyzji przez organ w tym zakresie. Tylko naruszenie przez organ wydający decyzję przepisów prawa może skutkować uchyleniem tej decyzji" (tak wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 września 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 579/10). "Organ przy wydawaniu decyzji uznaniowych obowiązany jest do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach prawa przesłanki. Uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ocena zaistnienia powołanych w ustawie przesłanek z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji". (tak wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt II GSK 1036/09). Podobnie w wyroku z dnia 20 czerwca 1984 r. (sygn. akt III SA 87/84, GAP 1986, nr 13, s. 44), NSA przyjął, że: "1. Okoliczność, że przepis prawa materialnego pozostawia sposób rozstrzygnięcia sprawy uznaniu organu administracji, nie zwalnia sama przez się tego organu od obowiązku uzasadnienia faktycznego decyzji." Należy również zauważyć, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia może skutkować wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 2427/06).

W świetle powyższych wywodów wskazać zatem należy, iż zasadnie ZUS w zaskarżonej decyzji wykazał, że ani naczelnik urzędu skarbowego ani komornik nie stwierdzili braku majątku skarżącego z którego można prowadzić skutecznie postępowanie egzekucyjne. Nadto porównując złożone przez wnioskodawcę w toku postępowania zarówno przed organem I jak i II instancji oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, stwierdzić należy, iż w omawianym czasookresie pomiędzy lutym a majem 2012 roku, zobowiązany spłacił zadłużenie wskazane w rubryce o nr 12 na rzecz osób fizycznych w kwocie [...] zł. oraz w banku – [...] zł.

Nadto o stwierdzenie przez organ braku majątku dłużnika i bezskuteczności egzekucji nie może świadczyć treść wniosku skierowanego do sądu w przedmiocie zobowiązania dłużnika do wyjawienia jego majątku na podstawie art. 71 § 1 u.p.e.a. Wskazana instytucja może mieć zastosowanie zarówno przed jak i po wszczęciu postępowania egzekucyjnego i ma na celu ustalenie składników majątku dłużnika i doprowadzenie do skutecznego egzekwowania należności. Skierowanie więc przedmiotowego wniosku nie daje podstaw do twierdzenia, iż organ ustalił, że dłużnik takowym majątkiem w rzeczywistości nie dysponuje oraz, że egzekucja stała się bezskuteczna.

Powyższe oznacza, że organ prawidłowo stwierdził, że w stosunku do skarżącego nie wystąpiła żadna z przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 ustawy w tym z pkt 1, 2, 4 i 4a – z przyczyn oczywistych, zaś z pkt 3, 5 i 6 wskutek ustalenia, że skarżący co prawda zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak posiada składnik majątkowy (miesięczny dochód w wysokości około [...] złotych, a także dwa samochody), z którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Wskazać także należy, iż skarżący jest osobą młodą, nie posiadającą nikogo na utrzymaniu, nie korzystającą ze świadczeń wypłacanych z pomocy społecznej, a zatem całkowita nieściągalność należności nie może zostać stwierdzona, co zasadnie wykazano uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Słusznie również organ stwierdził brak przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy i przepisu powołanego wyżej rozporządzenia, skoro skarżący nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy oraz sytuację zdrowotną spłata w dłuższym okresie czasu należności w części przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych.

Zasadnie organ nie uznał, że skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości prowadzenia działalności.

Nie zaistniała także sytuacja wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dopuszczającym umorzenie zaległości gdy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący takich okoliczności nie wykazał.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że NSA w swoich wyrokach wielokrotnie podkreślał, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 NSA przyjął, że "1. Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny". Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

Prawidłowa jest także, zaprezentowana przez organ orzekający w sprawie, interpretacja § 3 rozporządzenia jako wyjątku od zasady obowiązkowego uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne i spłacania ewentualnych zaległości w tych składkach, co prowadzi do wniosku, iż nie jest wystarczające samo wskazanie na trudności w spłacie należności, gdyż w takich wypadkach istnienie uciążliwości jest oczywiste, konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną lub zdrowotną zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka rodziny.

W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny, podzielany przez Sąd oraz przedstawione przez skarżącego dowody. Sięgnął także do dowodów znanych mu z urzędu. W konkluzji należy zatem stwierdzić, iż ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek. Zasadnie uznał, iż wobec wszczęcia wobec skarżącego egzekucji oraz uzyskiwania przez niego miesięcznych dochodów brak jest podstaw do umorzenia zaległych składek.

Jak już wyżej wskazano, nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2011 roku, sygn. akt I SA/Bd 171/11 – opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX, nr 795535).

Reasumując należy stwierdzić, iż w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku, poz. 270) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.