Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 741/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.
article: art. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2010 nr 243 poz 1623
law: Ustawa  z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor,, Sędzia NSA Maria Wieczorek – Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. sprawy ze skarg J.M. i M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu działki oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10, poz. 53 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku M. Z., Starosta Z. odmówił zwrotu działki nr [...] o pow. [...] ha, położonej w S., gm. A.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni M. Z. działała w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz J. G., Z. P., J. S., P. S., B. S., K. S., E. S., E. N., Z. K., J. M., H. S., E. A. Z., R. S., C. S., R. S., S. M. oraz W. S.

W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że Naczelnik Gminy A. decyzją z dnia [...] października 1980 r., nr [...], wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, po rozpatrzeniu wniosku F. S., orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez budynków, położonego we wsi S. W skład tego gospodarstwa wchodziła m.in. działka nr [...] o pow. [...] ha.

Z wnioskiem o jej zwrot wystąpili wyżej wymienieni spadkobiercy F. S., ustaleni na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w Z.: z dnia [...] sierpnia 2011 r., sygn. akt I Ns [...]; z dnia [...] maja 1998 r., sygn. akt [...] oraz z dnia [...] kwietnia 1998 r., sygn. akt I Ns [...] oraz na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] lutego 2012 r., Rep. [...].

Obecnie działka nr [...] stanowi własność Gminy A., co potwierdza decyzja komunalizacyjna Wojewody L. z dnia [...] października 2011 r., nr [...]. Podczas oględzin przedmiotowej działki ustalono, że jest ona porośnięta trawą i znajdują się na niej pozostałości fundamentów budynków.

W ocenie organu pierwszej instancji, obecnie działka nr [...] nie jest zabudowana budynkami i nie podlega zwrotowi.

Odwołania od tej decyzji wniosły: J. M. i M. Z.

J. M. wyjaśniła, że jej ciotka F. S. zdała na rzecz Państwa gospodarstwo rolne z wyłączeniem budynku mieszkalnego, obory i stodoły, które znajdowały się na działce nr [...], o której zwrot toczy się niniejsza sprawa. Podniosła, że w toku postępowania własność tej działki nabyła Gmina A. Potwierdziła, że prawdą jest, iż na przedmiotowej działce pozostały tylko fragmenty fundamentów dawnych budynków. Wyjaśniła, że budynek mieszkalny został wybudowany jeszcze przez ojca ich dziadka M. S. urodzonego [...] r., dlatego, zdaniem odwołującej, nie dziwi, że po tak długim okresie nie zachowały się nawet jego fragmenty. Dom był drewniany, kryty strzechą. Zachował się jedynie fragment fundamentu po oborze wybudowanej przez jej ciotkę już po wojnie. Obora ta wykonana była z materiałów lichej jakości i uległa zniszczeniu. Wśród rodzinnych pamiątek zachowało się zdjęcie domu mieszkalnego.

Ponadto odwołująca wyjaśniła, że o zwrot przedmiotowej działki w imieniu wszystkich spadkobierców wystąpiła M. Z., córka nieżyjącego brata odwołującej – S. S. Wskazała też, że gospodarstwo jej dziadka M. S. zostało podzielone na dwie części. Jedną użytkowała jego najstarsza córka F. S., a druga stanowiła własność ojca odwołującej W. S., po którego śmierci gospodarstwo było prowadzone przez jej najmłodszego brata S. S., a obecnie, po jego śmierci, gospodarstwo to prowadzi jego żona J. S. i ich dzieci. Przedmiotowa działka przylega do tego gospodarstwa i tworzy z nim całość, dlatego zależy im na jej odzyskaniu.

Z kolei M. Z. zarzuciła, że w sprawie naruszono art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie przedmiotu sprawy, tj. przesłanek z art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w związku z pkt 2 i pkt 3 lit. 2a decyzji Naczelnika Gminy w A. z dnia [...] października 1980 r. o przejęciu gospodarstwa na własność Skarbu Państwa, a także zaniechanie wyjaśniania przedmiotu sprawy co do przesłanek z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym w związku z pkt 2 rozstrzygnięcia decyzji Naczelnika Gminy w A. z dnia [...] października 1980 r., skoro potwierdzono istnienie fundamentów budynków, stanowiących odrębny przedmiot własności.

Odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez nieodpłatne przyznanie na własność spadkobierców F. S. przedmiotowej nieruchomości albo o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji oraz o dopuszczenie dowodu z fotografii budynku mieszkalnego F. S. z lat 70-tych XX wieku. Odwołująca wyjaśniła, że budynki, ze względu na stan zużycia zagrażający życiu zostały rozebrane do fundamentów, a fundamenty w każdej chwili mogą być użyte do postawienia nowych budynków. Jej zdaniem, w toku postępowania potwierdzone zostało istnienie fundamentów tych budynków. Skarżąca zarzuciła też, że organ pierwszej instancji pominął istnienie w przedmiotowej sprawie przesłanek z art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że sprawa dotyczy wniosku M. Z. o zwrot działki pod budynkami oznaczonej nr [...], wchodzącej w skład gospodarstwa F. S. przekazanego na rzecz Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Gminy A. nr [...] z dnia [...] października 1980 r.

Przedmiotowa decyzja Naczelnika Gminy A. z dnia [...] października 1980 r. wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140), która utraciła moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym, rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268 ze zm.), co nastąpiło w dniu 1 stycznia 1983 r. Na podstawie tej decyzji przejęto na rzecz Państwa m.in. działkę nr [...], ale spod przejęcia wyłączono budynki, które stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności. Analiza danych z ewidencji gruntów i budynków oraz zapisów w księdze wieczystej [...] (przed komunalizacją działki nr [...]) wskazuje, że teren zabudowany znajdował się na działce nr [...].

Kolegium powołało się na treść art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, zgodnie z którym właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej.

Zatem, jak podkreślił organ odwoławczy, w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka odnosząca się do czasu przeniesienia własności gospodarstwa na rzecz Państwa.

Dalej Kolegium wskazało, że powołany wyżej przepis określa podmiotowe i przedmiotowe przesłanki uzyskania prawa własności gruntu, które muszą być spełnione łącznie. Prawo to służy właścicielom budynków, jeśli idzie o podmiot tej normy, a budynki muszą znajdować się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu, co odnosi się do przedmiotu jej unormowania. Oznacza to, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki, należy legitymować się tytułem własności budynków - być zatem ich właścicielem oraz wykazać, że znajdują się one na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu.

Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie własności działki nr [...] złożyła jednie M. Z. Pozostali spadkobiercy po byłej właścicielce F. S. nie złożyli takiego wniosku, ale upoważnili wnioskodawczynię do reprezentowania ich przed Starostą Z. w tej sprawie. Z treści odwołania J. M. wynika, że wszyscy spadkobiercy ubiegają się zwrot działki nr [...], ale nie jest to równoznaczne ze złożeniem wniosku w tej sprawie. Brak takiego wniosku i pełnomocnictwa dla M. Z. do reprezentowania ich przed organem odwoławczym powoduje, że Kolegium nie może uznać, iż skutecznie złożyli oni wniosek o przyznanie im własności tej działki. Jeżeli własność przysługuje niepodzielnie kilkunastu osobom, to, zdaniem Kolegium, wniosek wystosowany na podstawie art. 6 powołanej ustawy powinien zostać podpisany przez wszystkie uprawnione osoby. Podpisanie wniosku tylko przez jedną osobę uprawnioną i pozytywne rozpatrzenie go spowodowałoby, że w ramach jednej sprawy administracyjnej związanej ze stosowaniem art. 6 ustawy nie doszłoby do zrównania sytuacji prawnej wszystkich osób, którym przysługuje prawo do tych samych budynków i którym w związku z tym przysługuje prawo do nieodpłatnego otrzymania prawa własności tej samej działki, na której budynki te posadowiono. A skoro postępowanie administracyjne nie prowadziłoby do zrównania sytuacji prawnej wszystkich osób, którym przysługuje prawo do tych samych budynków i którym w związku z tym przysługuje prawo do nieodpłatnego otrzymania prawa własności tej samej działki, na której budynki te posadowiono, nie nastąpiłoby uporządkowanie stosunków własnościowych wszystkich uprawnionych osób. Zatem, w ocenie Kolegium, bierna postawa pozostałych osób uprawnionych powoduje, że nie jest możliwe przychylenie się do wniosku skarżącej i przyznanie jej działki nr [...] na własność.

Powyższe, w ocenie Kolegium, oznacza, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki podmiotowe zwrotu działki na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r.

Zdaniem organu odwoławczego, nie zostały też spełnione przesłanki przedmiotowe. Stosownie do przepisu art. 6 powołanej ustawy, budynki muszą znajdować się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu, co odnosi się do przedmiotu jej unormowania. Oznacza to, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki, należy legitymować się tytułem własności budynków - być zatem ich właścicielem oraz wykazać, że znajdują się one na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu. Przepis art. 6 tej ustawy przyznaje roszczenie każdemu właścicielowi budynków, bez względu na to kiedy i jak je nabył, o ile budynki te znajdują się na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu. Niespełnienie przesłanki istnienia na działce gruntu budynków skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej nieodpłatnego przyznania własności działki pod budynkami (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., I OSK 1648/10, Lex 745116).

Taka sytuacja ma, w ocenie organu drugiej instancji, miejsce w niniejszej sprawie. Skarżąca J. M. w sposób jednoznaczny potwierdziła, że ustalenia organu pierwszej instancji, że na przedmiotowej działce znajdują się tylko pozostałości fundamentów po budynkach, są zgodne ze stanem faktycznym. Ponadto wyjaśniła, że zachował się jedynie fragment fundamentu po oborze wybudowanej przez jej ciotkę już po wojnie. Również skarżąca M. Z. potwierdza, że budynki zostały rozebrane do fundamentów, a wiec w dacie złożenia wniosku w niniejszej sprawie budynki te nie istniały. Zdaniem organu, nie można więc wyznaczyć powierzchni gruntu niezbędnej do korzystania z nieistniejących budynków. Przy czym, zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2010 r., Nr 243, poz. 1623 ze zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o budynku - należy przez to rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Oznacza to, że za budynek nie można uznać pozostałych po nim fragmentów fundamentu. Dołączone do odwołań zdjęcia budynku mieszkalnego: jedno z lat 30-tych i drugie z lat 70-tych XX wieku, nie wnoszą nic nowego do sprawy, bo nie przedstawiają aktualnego stanu zagospodarowania działki nr [...].

Zdaniem Kolegium, niezasadny jest podniesiony w odwołaniu M. Z. zarzut naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Odrębna własność budynków F. S. powstała na podstawie art. 51 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1978 r. Zgodnie z przepisem artykułu 51 tej ustawy, z gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu rolnik mógł wyłączyć budynki lub niektóre z nich oraz inwentarz żywy i martwy, natomiast budynki wyłączone przez rolnika stanowią odrębny przedmiot własności. Z odrębną własnością tych budynków związana jest służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z budynków. Ustawa z 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. nr 10, poz. 53) unormowała sprawę własności działek zabudowanych budynkami stanowiącymi odrębny przedmiot własności, stanowiąc w art. 6, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. Tej właśnie kwestii dotyczył wniosek M. Z. złożony w niniejszej sprawie i został on w całości rozstrzygnięty zaskarżoną decyzją organu pierwszej instancji.

Jak wskazało Kolegium, przepis art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników dotyczy stanu prawnego wynikającego z art. 22 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Zgodnie z art. 22 tej ustawy, rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne następcy lub Państwu, ma prawo do bezpłatnego użytkowania działki gruntu rolnego o obszarze do 0,30 ha (ust. 1), zaś rolnik który przekazał gospodarstwo wraz z budynkiem ma prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia potrzeb rolnika i jego rodziny, a w tej sprawie skarżąca nie składała wniosku.

Organ podkreślił, że postępowanie z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. i z art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. to dwa odrębne postępowania, względem siebie niezależne. Mają odrębne podstawy prawne i wynik każdego z tych postępowań nie wpływa na wynik drugiego.

Skargi na powyższą decyzję wniosły: M. Z. i J. M.

Skarżąca J. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podnosząc argumenty analogiczne jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.

Skarżąca M. Z. zaskarżyła tę decyzję w całości, zarzucając:

1) naruszenie zasad procedury co do wyjaśnienia przedmiotu sprawy, w szczególności: art. 7, art. 8 oraz art. 28 i art. 35 k.p.a. w związku z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym;

2) naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 6 powołanej ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. w związku z art. 140 i następnymi Kodeksu cywilnego.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o uchylenie decyzji Starosty Z. z dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca potwierdziła prawidłowość ustaleń Kolegium co do faktu, że w dacie wydania decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości rolnej w granicach działki o nr [...] w zamian za świadczenia emerytalne powstało odrębne prawo własności budynków trwale posadowionych na tej działce na rzecz F. S. oraz prawo służebności przysługujące jej do gruntu w ramach użytkowania przedmiotowych budynków.

Wskazała również, że w dacie wszczęcia przedmiotowego postępowania na terenie działki o nr [...] znajduje się mienie F. S. w postaci fundamentów budynków nadających się do zagospodarowania.

Skarżąca zarzuciła Kolegium błędną wykładnię art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r., sprzeczną z celem tej ustawy. W ocenie skarżącej, pojęcie: "właściciel budynków znajdujących się na działce gruntu" oznacza właściciela nie tylko w osobie rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu, ale także jego następców prawnych.

Zdaniem skarżącej, pod pojęciem "budynku znajdującego się na działce gruntu" należy rozumieć każdą rozpoczętą budowę bez względu na stadium tej budowy, o ile stanowi on odrębny przedmiot własności. Skarżąca powołała się na orzecznictwo sądowe, z którego, jej zdaniem, wynika, że odrębna własność budynku oznacza, że jak długo istnieje jakikolwiek substrat tej odrębnej własności, tak długo istnieje prawo własności (wyrok Wojewódzkich Sadów Administracyjnych: w Lublinie z dnia 25 października 2011 r., II SA/Lu 589/11 oraz w Łodzi z 30 stycznia 2009 r., SA/Łd 658/08).

Z uwagi na to, że obie skargi dotyczą tej samej decyzji, na rozprawie w dniu [...] listopada 2012 r. sąd postanowił połączyć sprawy II SA/Lu 741/12 i II SA/Lu 742/12 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) i prowadzić je pod sygnaturą akt II SA/Lu 741/12.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu, chociaż nie wszystkie podniesione przez organ drugiej instancji argumenty zasługują na aprobatę.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca zwrotu działki nr [...] o pow. [...] ha, położonej w miejscowości S., przejętej na własność Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Gminy A. z dnia [...] października 1980 r., nr [...], wydanej po rozpatrzeniu wniosku F. S. w oparciu o przepisy ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. nr 10, poz. 53 ze zm.), zgodnie z którym właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego.

Dokonując oceny powyższego unormowania w świetle okoliczności niniejszej sprawy, w pierwszej kolejności należy wskazać, że pod pojęciem "właściciela budynków znajdujących się na działce gruntu" należy rozumieć zarówno rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne Państwu, jak i ich następców prawnych.

W rozpoznawanej sprawie o zwrot działki nr [...] wystąpili spadkobiercy F. S., która przekazała tę działkę na własność Państwa przed dniem 1 stycznia 1983 r.

Organ pierwszej instancji uznał, że o zwrot nieruchomości wystąpiła M. Z., działając w imieniu i na rzecz pozostałych spadkobierców F. S.

Natomiast organ drugiej instancji wskazał, że jedną z przyczyn odmowy zwrotu przedmiotowej działki jest okoliczność, że "wniosek o przyznanie własności działki nr [...] złożyła jednie M. Z. Pozostali spadkobiercy po byłej właścicielce F. S. nie złożyli takiego wniosku, ale upoważnili wnioskodawczynię do reprezentowania ich przed Starostą Z. w tej sprawie. Z treści odwołania J. M. wynika, że wszyscy spadkobiercy ubiegają się zwrot działki nr [...], ale nie jest to równoznaczne ze złożeniem wniosku w tej sprawie. Brak takiego wniosku i pełnomocnictwa dla M. Z. do reprezentowania ich przed organem odwoławczym powoduje, że Kolegium nie może uznać, iż skutecznie złożyli oni wniosek o przyznanie im własności tej działki".

W ocenie Kolegium, "bierna postawa pozostałych osób uprawnionych powoduje, że nie jest możliwe przychylenie się do wniosku skarżącej i przyznanie jej działki nr [...] na własność".

Wprawdzie należy podzielić stanowisko Kolegium, że z wnioskiem o zwrot nieruchomości muszą wystąpić wszyscy współwłaściciele lub ich spadkobiercy, a brak wniosku pochodzącego od wszystkich współwłaścicieli wyłącza możliwość wydania pozytywnej decyzji o zwrocie przejętej nieruchomości, to jednak, co umknęło uwadze Kolegium, jest to brak usuwalny i organ administracji jest zobligowany wezwać składającego wniosek o jego uzupełnienie. Uzupełnienie wniosku może polegać na podpisaniu wniosku przez wszystkich byłych współwłaścicieli lub spadkobierców albo też upoważnieniu jednego z nich do występowania w imieniu pozostałych. Dopiero nieuzupełnienie tego braku upoważnia do wydania decyzji odmownej (por. m.in. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 lutego 2008 r., II SA/Kr 1227/07, Lex nr 480124).

Niewezwanie odwołujących się do uzupełnienia wniosku, mimo że organ pierwszej instancji przyjął, iż wniosek pochodzi od wszystkich spadkobierców F. S. i mimo wskazania w odwołaniu J. M., że wniosek pochodzi od wszystkich spadkobierców, stanowi niewątpliwie uchybienie przepisom postępowania administracyjnego oraz przepisom prawa materialnego.

Sąd nie uchylił jednak decyzji z tego powodu, bowiem wobec niespełnienia przesłanki przedmiotowej zwrotu nieruchomości z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

Nie ulega wątpliwości, że nieodpłatne przekazanie na własność działki gruntu, o której mowa w powołanym wyżej przepisie, możliwe jest w stosunku do gruntów zabudowanych. Świadczy o tym literalna wykładnia tego przepisu, w którym ustawodawca posłużył się sformułowaniem: "właściciele budynków znajdujących się na działce gruntu (...)".

Zatem, wydanie decyzji o nieodpłatnym przekazaniu działki gruntu następuje jedynie wówczas, gdy organ ustali, że w dniu orzekania na działce tej znajduje się budynek, który stanowi odrębny przedmiot własności.

Wobec tego, że ustawa o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym nie zawiera legalnej definicji budynku, kierując się zasadą jedności i spójności systemu prawnego, należy odwołać się do definicji "budynku" zawartej w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane.

W myśl tego przepisu, budynkiem jest obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach.

Oczywiście nie oznacza to, że budynek, o którym mowa w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym musi posiadać wszystkie te elementy. Decyzja o nieodpłatnym przekazaniu działki jej byłemu właścicielowi lub jego następcom prawnym może być wydana bez względu na stan techniczny budynku (np. uszkodzony dach, uszkodzone ściany czy fundamenty).

Z pewnością jednak za zbyt daleko idące należy uznać twierdzenie skarżących, że pozostałości fundamentów stanowią budynek w rozumieniu art. 6 powołanej ostatnio ustawy. Przy wykładni pojęcia "budynek" należy bowiem mieć również na uwadze cel zwrotu przekazanej Państwu działki pod budynkami, którym jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jaki i gruntu do budynków tych przynależnego, jeżeli będą stanowiły jeden przedmiot własności tej samej osoby (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 1991 r., II SA 194/91, Lex nr 11693).

Dla zastosowania trybu przewidzianego w art. 6 ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym nie wystarczy zatem, że na działce znajdują się pozostałości po budynkach w postaci resztek fundamentów. Konieczne jest, aby w dniu orzekania o przyznaniu własności działki istniał na niej choćby jeden budynek, nawet jeżeli wymaga remontu bądź częściowej odbudowy.

Tymczasem, jak wynika z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, na działce nr [...] istnieje jedynie pozostałość fundamentu obory, co potwierdziły obie skarżące. Zatem w świetle niekwestionowanych w niniejszym postępowaniu ustaleń należy zgodzić się z organami, iż na przedmiotowej działce nie znajduje się żaden budynek ani też jakikolwiek substrat budynku, który mógłby stanowić przedmiot odrębnej własności. W takim stanie rzeczy, wobec niespełnienia warunków określonych w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, organy zasadnie odmówiły spadkobiercom F. S. zwrotu działki nr [...] położonej w miejscowości S.

Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego wraz z jego argumentacją, że postępowanie z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym i z art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników to dwa odrębne postępowania, stąd wynik jednego z nich nie wpływa na wynik drugiego.

Mając na uwadze powyższe, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.