Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 618/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1a pkt 12 lit. a, art. 79 par 1, 2 i 4, art. 67
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędzia WSA Paweł Dańczak po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 13 lipca 2022 r. nr 1001-IEE-1.711.86.2022.4.AG w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa– Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat E. B. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w P. przy ul. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 13 lipca 2022 r., nr 1001-IEE-1.711.86.2022.4.AG Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, po rozpatrzeniu zażalenia G. R. na postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 6 maja 2022 r., nr 210000/71/1114/2022-RED-KH o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Jak wynika z akt sprawy Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 22 marca 2022 r., nr [...] prowadzi wobec G. R. postępowanie egzekucyjne obejmujące należności z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne za wrzesień i październik 2021 r.

Zawiadomieniem z dnia 23 marca 2022 r., nr [...] organ egzekucyjny na podstawie ww. tytułu wykonawczego dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi II Inspektorat w Łodzi. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone zobowiązanej w trybie art. 43 k.p.a. w dniu 28 marca 2022 r.

W odpowiedzi na zawiadomienie, dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o zbiegu egzekucji administracyjnych.

W dniu 8 kwietnia 2022 r. do Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wpłynęło pismo G. R. z dnia 4 kwietnia 2022 r. zawierające skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, którą dokonano zawiadomieniem nr [...]. Zobowiązana wskazała, że czynność egzekucyjna jest niezgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Podniosła zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego i wniosła o anulowanie wszystkich działań i umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 6 maja 2022 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi oddalił skargę na czynność egzekucyjną.

Na powyższe postanowienie G. R. wniosła zażalenie, w którym wskazała, że postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi z dnia 6 maja 2022 r. jest błędne, wadliwe oraz bezprawne. Na poparcie swoich twierdzeń skarżąca nie przytoczyła żadnych argumentów. Wniosła o wykazanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że "działa legalnie", ponieważ, w jej ocenie, kwestia ta stanowi istotę sprawy.

Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 13 lipca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy wskazując, że zgodnie z art. 1a pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), dalej u.p.e.a., pod pojęciem czynności egzekucyjnej rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Katalog środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych został wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., a jednym nich jest egzekucja ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.

Zgodnie z art. 79 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Stosownie do treści art. 79 § 2 u.p.e.a., zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń. W myśl art. 79 § 3 u.p.e.a., w stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia świadczeniami przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po ich zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu.

Zgodnie z art. 79 § 4 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1. zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób;

2. wzywa organ rentowy, aby:

a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia podał wysokość przysługujących zobowiązanemu miesięcznych świadczeń i zawiadamiał o każdej zmianie ich wysokości,

b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia świadczeń, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętych świadczeń, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o te świadczenia oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tych świadczeń egzekucja przez innych wierzycieli,

3. poucza organ rentowy o określonych w art. 71b, art. 168c i art. 168e skutkach niezastosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2.

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej kwestionowana czynność egzekucyjna została dokonana zgodnie z dyspozycją cyt. powyżej art. 79 u.p.e.a. i nie zawiera uchybień formalnych. Zawiadomienie o zajęciu z dnia 23 marca 2022 r. spełnia wymogi, które zostały określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Ponadto zastosowany przez organ egzekucyjny druk Zawiadomienia o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej odpowiada wzorowi ustalonemu dla tego rodzajów dokumentów określonemu w rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosownych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 26).

Oceniając zatem zaskarżoną czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że została dokonana w sposób prawidłowy i nie narusza przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Odnosząc się do zarzutu strony zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że organ egzekucyjny w trakcie toczącego się postępowania ma przede wszystkim doprowadzić do wykonania przez zobowiązanego obowiązków poprzez zastosowanie środków egzekucyjnych. W świetle art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Organ egzekucyjny wybierając środek egzekucyjny, kieruje się nie tylko jak najmniejszą dolegliwością zastosowanego środka, ale przede wszystkim jego efektywnością.

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej jest zbyt uciążliwy. W tym zakresie organ wskazał, że dokonując wyboru środka egzekucyjnego kierował się zasadą ekonomiki postępowania, która wskazuje na konieczność minimalizowania wydatków niezbędnych do przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Ogólne wskazanie przez zobowiązaną na zbytnią uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego nie jest wystarczające do uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego za zasadny. Organ egzekucyjny zastosował tylko jeden środek egzekucyjny, tj. zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zawiadomieniem z dnia 23 marca 2022 r. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji dłużnik zajętej wierzytelności, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje potrąceń tylko części otrzymywanego świadczenia niepodlegającej zwolnieniu spod zajęcia, zaś zobowiązany może dysponować pozostałą kwotą. Sama zobowiązana również nie zaproponowała innego składnika majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. O uciążliwości zastosowanego środka, zdaniem organu nie może zaś świadczyć, jak uzasadnia strona, jedynie to, że czynność egzekucyjna narusza prawo i ustawy. Organ egzekucyjny nie może w ogóle odstąpić od stosowania środka egzekucyjnego, ponieważ jest to sprzeczne z celem egzekucji, która służy zaspokojeniu roszczeń wierzyciela. Sam fakt konieczności spełnienia celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest dążenie organu egzekucyjnego do przymusowego wykonania obowiązku, nie świadczy automatycznie o stosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Każdy ze stosowanych środków egzekucyjnych jest bowiem z zasady uciążliwy dla zobowiązanego.

Odnosząc się natomiast do argumentacji podniesionej w zażaleniu dotyczącej legalności działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że tego rodzaju kwestie wykraczają poza zakres przedmiotowy skargi na czynność egzekucyjną, a zatem nie mogą być przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu.

W postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne organ nie orzeka o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia prawidłowości jego prowadzenia. W ramach skargi nie może być również rozważane istnienie egzekwowanego obowiązku. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podniosła, że zaskarżone postanowienie jest bezprawne, zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych działa nielegalnie. Skarżąca wskazała, że jest osobą w podeszłym wieku, ma 83 lata i jest bardzo schorowana, a zastosowany wobec niej środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

W piśmie procesowym z dnia 24 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymując argumentację przedstawioną w skardze zarzucił:

- błędne przyjęcie, że czynność egzekucyjna została dokonana prawidłowo, w sytuacji gdy dokonano jej naruszeniem prawa i zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny;

- naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia pełnomocnik skarżącej podkreślił, że skarżąca posiada inne składniki majątkowe (m.in. samochód osobowy, którego obecnie ze względu na stan zdrowia nie używa) oraz inne ruchomości z których organ powinien w pierwszej kolejności prowadzić egzekucję. Wskazał również, że z uwagi na wiek i stan zdrowia skarżącej oraz świadczenie emerytalne w niewielkiej wysokości, tj. 1230 zł zastosowano wobec skarżącej zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, który pozbawia ją środków niezbędnych do utrzymania i pokrycia kosztów leczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała aby zaskarżone postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji o oddaleniu skargi G. R. na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, dokonaną zawiadomieniem z dnia 23 marca 2022 r., zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Sprawa dotyczy egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 22 marca 2022 r. obejmującego należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za wrzesień i październik 2021 r.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych zostały zdefiniowane w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., wśród których znajduje się m.in. egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej. Stosownie do treści art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:

1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;

2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (art. 54 § 2 u.p.e.a.). Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 u.p.e.a.). Wskazany termin ma charakter zawity, co oznacza, że wniesienia skargi na czynność egzekucyjną po jego upływie jest bezskuteczne.

W niniejszej sprawie skarga na czynność egzekucyjną została wniesiona z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 54 § 3 u.p.e.a. Zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej z dnia 23 marca 2022 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone skarżącej w trybie art. 43 k.p.a., tj. dorosłemu domownikowi w dniu 28 marca 2022 r., natomiast skargę na czynności egzekucyjne skarżąca wniosła w dniu 4 kwietnia 2022 r.

Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie NSA pogląd, który zachował swoją aktualność także w obowiązującym stanie prawnym, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, których legalną definicję zawiera cyt. powyżej art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. W postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA z 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; z 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13; z 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13).

W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015 r., wyd. VII, komentarz do art. 54). W postępowaniu tym nie orzeka się zatem o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia.

Zdaniem sądu prawidłowa jest ocena organu II instancji, że organ egzekucyjny I instancji dokonując zajęcia zawiadomieniem z dnia 23 marca 2022 r. świadczenia skarżącej w ZUS I Oddział w Łodzi w celu wyegzekwowania należności pieniężnych, zastosował dozwolony przez prawo środek egzekucyjny w postaci egzekucji ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Czynność ta została dokonana prawidłowo na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego i w wykonaniu jego wniosku o przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Podkreślić należy, że w razie złożenia wniosku przez wierzyciela ustawowym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego upoważnia i zobowiązuje organ egzekucyjny, zgodnie z art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a., do stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie, prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. Katalog środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dotyczących należności pieniężnych, zawiera cyt. art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Jednym z tych środków jest egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, którą zastosował organ egzekucyjny w niniejszej sprawie.

Tryb zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej został uregulowany w art. 79 § 1 i 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, zwanych dalej "świadczeniami", przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń.

W myśl art. 79 § 4 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób;

2) wzywa organ rentowy, aby:

a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia podał wysokość przysługujących zobowiązanemu miesięcznych świadczeń i zawiadamiał o każdej zmianie ich wysokości,

b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia świadczeń, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętych świadczeń, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o te świadczenia oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tych świadczeń egzekucja przez innych wierzycieli;

3) poucza organ rentowy o określonych w art. 7 lb, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2.

Wymogi formalne, jakim powinno odpowiadać zawiadomienie o zajęciu określa art. 67 u.p.e.a. Zgodnie z art. 67 § 2 u.p.e.a., zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera:

1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego,

2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności.

3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego,

4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia,

5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia,

6) kwotę należnych kosztów egzekucyjnych:

a) opłaty manipulacyjnej,

b) opłaty za czynności egzekucyjne,

c) wydatków egzekucyjnych,

d) opłaty egzekucyjnej,

e) powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2;

7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia,

8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia,

9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 67 § 6 u.p.e.a., Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał rozporządzenie z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 26). Zgodnie z § 1 pkt 2 cyt. rozporządzenia, określa się wzór zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, stanowiący załącznik nr 2 do rozporządzenia.

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. i dopełnił wszystkich wymogów wynikających z art. 79 § 1, 2 i 4 u.p.e.a. Nie doszło również do uchybień formalnych w zaskarżonej czynności, ponieważ organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zgodnie z określonym wzorem, stanowiącym załącznik nr 2 do cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 2020 r. Zawiadomienie o zajęciu zawiera oznaczenie zobowiązanego, organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności. Zawiera też prawidłowo określoną podstawę prawną, tj. art. 79 § 1 u.p.e.a., który uprawnia organ do zastosowania egzekucji z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. W treści zawiadomienia prawidłowo oznaczono numer tytułu wykonawczego, stanowiącego podstawę zajęcia, tj. nr [...]. Wskazana została kwota dochodzonych należności i okres, za który została ustalona. Dane te są zgodne z danymi zawartymi w wystawionym wobec G. R. tytule wykonawczym. Ponadto organ egzekucyjny wskazał kwotę należnych kosztów egzekucyjnych, zawarte zostało również wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności zgodnie z art. 79 § 1 i 4 u.p.e.a. oraz pouczenie dla zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia. Zawiadomienie zawiera również datę wystawienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.

Powyższe uprawnia do stwierdzenia, że czynność zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej została dokonana w zgodzie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami u.p.e.a.

Sąd nie podzielił zarzutów podniesionych w skardze dotyczących zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ to postępowanie prowadzący powinien zatem w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien kierować się nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela (por. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt III FSK 3424/21, z 2 marca 2021 r. sygn. akt III FSK 2322/21; WSA: w Poznaniu z 12 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Po 621/21, w Gorzowie Wielkopolskim z 10 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Go 1061/21, dostępne w CBOSA).

Zdaniem sądu prawidłowe jest również stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej jest zbyt uciążliwy. Ogólne bowiem wskazanie przez skarżącą na zbytnią uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego nie poparte żadną argumentacją nie jest wystarczające do uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego za zasadny. Wskazać należy, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonuje potrąceń tylko części otrzymywanego świadczenia niepodlegającej zwolnieniu spod zajęcia, zaś zobowiązany może dysponować pozostałą kwotą. Zobowiązany nie pozostaje więc bez środków na utrzymanie. Ponadto zaznaczyć należy, że wykazanie przez zobowiązanego uciążliwości wymaga nie tylko wskazania, na czym uciążliwość polega, ale przede wszystkim zidentyfikowania innego prawa majątkowego, do którego mogłyby zostać skierowane czynności egzekucyjne organu. Tymczasem w toku postępowania przez organami egzekucyjnymi skarżąca nie wskazała innego środka egzekucyjnego i składnika majątku, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję. Uczynił to dopiero pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia 24 stycznia 2023 r. złożonym na etapie postępowania sądowoadministracyjnego wskazując, że skarżąca posiada inne składniki majątkowe, m.in. samochód osobowy i inne ruchomości, z których organ powinien w pierwszej kolejności prowadzić egzekucję. W wymienionym piśmie nie wskazano zresztą jaki samochód osobowy i jakie ruchomości posiada skarżąca z których można przeprowadzić egzekucję. Nadto podnoszenie tej okoliczności dopiero w postępowaniu sądowym, a dokładnie dzień przed wyznaczonym terminem posiedzenia, jest spóźnione. Sąd administracyjny co do zasady ocenia bowiem legalność zaskarżonego aktu w dacie jego wydania. W związku z czym podnoszona obecnie okoliczność, że egzekucja mogła być prowadzona z bliżej nieokreślonego samochodu osobowego lub innej ruchomości, co do których organ administracji nie miał wiedzy, nie może zostać uwzględnione.

Nieuzasadniony jest zarzut podniesiony w piśmie procesowym z dnia 24 stycznia 2023r., iż nie doszło do prawidłowego doręczenia skarżącej dokumentów przez organ i nie miała ona możliwości należytej obrony.

Wbrew temu zarzutowi wszystkie istotne dokumenty jak zawiadomienie o zajęcia świadczenia, postanowienie organu I i II instancji zostały prawidłowo doręczone G. R.. Zostały one doręczone albo dorosłemu domownikowi albo osobie upoważnionej do odbioru (k.7,14,32) i skarżąca w wymaganym terminie dokonała czynności procesowych (złożenie skargi na czynność egzekucyjną, zażalenia i skargi do sądu administracyjnego). Zarzut skarżącej w tym zakresie nie został szerzej uzasadniony. W ocenie sądu nie zasługuje on na uwzględnienie.

Należy wskazać, że o uciążliwości środka egzekucyjnego nie może również świadczyć samo twierdzenie strony, że czynności egzekucyjne są bezprawne, a zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka nie może prowadzić do wstrzymania egzekucji, jak tego chce skarżąca. W rozpoznawanej sprawie organ dokonując wyboru właściwego środka egzekucyjnego uwzględnił zasadę celowości i najmniejszej uciążliwości stosowanego środka. Zastosowany środek prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a jednocześnie nie jest zbyt uciążliwy dla skarżącej. Ponadto jest zgodny z zasadą ekonomiki postępowania, która wskazuje na konieczność minimalizowania wydatków niezbędnych do prowadzania skutecznej egzekucji.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w skardze dotyczącej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej należy ponownie podkreślić, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. lub wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego stosownie do art. 59 § 1 u.p.e.a., czy zażalenia. Skarga na czynności egzekucyjne, o której stanowi art. 54 u.p.e.a., nie może być traktowana jako regulacja umożliwiająca kwestionowanie wszelkiego rodzaju nieprawidłowości składających się na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej. W przeciwnym razie deprecjacji uległoby znaczenie innych środków prawnych, przewidzianych przez przepisy u.p.e.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa procesowego. Organy orzekające w sprawie zgodnie z art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przeprowadziły wyczerpujące postępowanie wyjaśniające, prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy, zapewniając jednocześnie stronie czynny udział w postępowaniu. Zajęte w sprawie stanowisko organ przedstawił w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. zawierającym wskazanie faktów i dowodów, na których organ się oparł, oraz przytoczenie i wyjaśnienie przepisów mających w sprawie zastosowanie.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym bez przeprowadzenia rozprawy i udziału stron, stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

a.k.