Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1396/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1,2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 3 par. 2 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1396/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 stycznia 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędziowie: WSA Paweł Dąbek ( spr.), WSA Inga Gołowska, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2011r., sprawy ze skargi G. Ś., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 31 maja 2010r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, I. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do chwili uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 31 maja 2010 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił w części swoją decyzję z dnia 28 stycznia 2010r. nr [...] w przedmiocie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 2000 r. do kwietnia 2000 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie. W pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 46.772,25 zł (tylko w tej części decyzja organu I instancji została zaskarżona).

W uzasadnieniu swojej decyzji organ podał, że w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego w dniu 29 kwietnia 1999r. wyegzekwowano część należności, w tym koszty egzekucyjne. Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił w dniu 17 lutego 1997r. tytuły wykonawcze w celu aktualizacji. G. Ś. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zaś na jej utrzymaniu pozostaje 7-letnia córka A. O.. W dniu wydawania decyzji, ojciec dziecka z uwagi na swoją chorobę zaprzestał przekazywania na jej rzecz 300 zł miesięcznie oraz innych świadczeń. Wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Na dzień wydawania decyzji wnioskodawczyni z tytułu umowy o pracę uzyskiwała kwotę 330 zł. Organ ustalił również, iż G. Ś. zadeklarowała w 2007r. dochód w wysokości 1.224,85 zł, zaś w 2008 w wysokości 2.043 zł. Wnioskodawczyni umorzono zaległości z tytułu podatku na łączną kwotę 2.933 zł. Wnioskodawczyni jest właścicielem lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w K. przy ul. F. Udokumentowała ona koszty utrzymania w postaci rachunków z tytułu opłat za wodę za listopad 2008r. i grudzień 2008r. na kwotę 63,34 zł. G. Ś. pozostaje pod stałą kontrolą lekarską w Poradni Kobiet oraz stałym leczeniu w Poradni Alergologicznej z powodu okresowego nieżytu nosa i spojówek oraz astmy oskrzelowej epizodycznej. Córka Wnioskodawczyni pozostaje w stałym leczeniu w Poradni Lekarza Rodzinnego i Alergologicznego z powodu nawracających infekcji dróg oddechowych na podłożu alergologicznym. Wymaga ona stałego leczenia i opieki.

W dalszej części uzasadnienia organ podał, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości opiera się na uznaniu administracyjnym. Organ administracyjny ma zatem potencjalną możliwość umorzenia, nie ma natomiast takiego obowiązku.

Organ stwierdził następnie, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zaległości z tytułu nieopłaconych składek zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. Zaległości z tytułu nieopłaconych składek za okres od czerwca 1994r. do lipca 1995r. zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co w dalszej perspektywie daje możliwość wyegzekwowania zaległości. Nie można zatem twierdzić, iż w ramach ewentualnie podejmowanych działań egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a zaległe odsetki nie zostaną uregulowane w całości. Nie wyczerpano więc przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ może odstąpić od egzekwowania należności, jeżeli przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego byłoby niecelowe bądź nieopłacalne.

Organ wskazał również na możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zaznaczone zostało przy tym, że ciężar dowodowy spoczywa na zobowiązanym zaś ocena i kwalifikacja przedstawionych okoliczności należy do organu. Wnioskodawczyni przedstawiła jedynie rachunki dokumentujące koszty opłat za energię elektryczną na kwotę 63,34zł. W ocenie organu istnieje małe prawdopodobieństwo, by obrazowały one całość opłat związanych z utrzymaniem mieszkania przez Wnioskodawczynię. Dlatego niemożliwe wydaje się dokonanie przez organ rzetelnej oceny sytuacji materialnej Wnioskodawczyni oraz zestawienie osiąganych przez nią dochodów z koniecznymi wydatkami. Wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła, że nie otrzymuje alimentów na córkę. Nie korzysta ona z pomocy państwa, nie posiada zobowiązań wobec innych podmiotów oraz nie przedstawiła żadnych dokumentów, które świadczyłyby o niezaspokojeniu podstawowych potrzeb bytowych. G. Ś. jest osobą aktywną zawodowo, uzyskującą dochód z pracy. Oceniając na podstawie całokształtu sprawy sytuację majątkową Wnioskodawczyni organ uznał, że jej niezbędne potrzeby życiowe są zaspokajane. W ocenie organu, Wnioskodawczyni nie jest pozbawiona możliwości opłacenia należności, co miałoby pociągnąć dla niej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki, pozbawiając ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ podniósł także, iż jedną z przesłanek umorzenia zaległości jest przewlekła choroba zobowiązanego bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W ocenie jednak organu, przesłanka ta może być oceniana jedynie w odniesieniu do pozbawienia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Tymczasem z okoliczności przedmiotowej sprawy nie wynika, aby choroba Wnioskodawczyni lub je córki pozbawiają ją możliwości uzyskiwania dochodów. Organ uznał za udowodniony fakt, że Wnioskodawczyni i jej córka borykają się z problemami zdrowotnymi, jednakże wobec G. Ś. nie orzeczono niezdolności do pracy. W stosunku zaś do jej córki nie orzeczono, iż jej stan wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ stwierdził również, że Wnioskodawczyni powinna podjąć pracę na pełnym etacie.

W skardze na powyższą decyzję, w zakresie odmowy umorzenia zaległości, G. Ś. wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust. 1 i 2 oraz 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniami organu jakoby pomimo przedstawienia licznych dokumentów świadczących o jej ciężkiej sytuacji życiowej i materialnej nie dostarczyła żadnych bezspornych dokumentów stwierdzających zaistnienie sytuacji, w której podstawowe potrzeby życiowe nie będą mogły być zaspokajane.

Skarżąca podała dalej, że obecnie jest osobą bezrobotną i stara się o otrzymanie zasiłku rodzinnego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Obecna sytuacja życiowa Skarżącej wskazuje, że nie będzie ona w stanie ponieść bez uszczerbku dla siebie oraz całej swojej rodziny spłaty zadłużenia względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca zadała również pytanie, w oparciu o jakie dokumenty inne aniżeli przez nią przedstawione oraz dołączone do skargi organ umorzyłby zaległości. Wcześniej na podstawie tych samych dokumentów Urząd Skarbowy umorzył jej należności względem tego organu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo zostało podniesione, że w sprawie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, zaś Skarżąca posiada majątek nieruchomy, zatem nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności długu. W przeprowadzonym postępowaniu dokonano wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i umożliwiono stronie aktywny udział w tym postępowaniu. Zaskarżona decyzja zaś w żadnym wypadku nie jest dotknięta wadą prawną, która skutkowałaby jej uchyleniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - zwanej w dalszej części p.p.s.a. - stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja w części utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, została wydana z naruszeniem prawa, skutkującym koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. nr 205, poz. 1585 z 2009 r. z późn. zm. – zwana dalej u.s.u.s.), należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Jak wynika z jego treści, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei ustawodawca w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 z 2003r.). Jak wynika z zapisów tego rozporządzenia, przesłankami umożliwiającymi umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, są okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Wypełniając delegację ustawową Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wskazał na przykładowe przesłanki, które mogą prowadzić do umorzenia zaległości. Zgodnie z tym rozporządzeniem, możliwość umorzenia należności istnieje:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane powyżej przepisy art. 28 ust. 1, 2 i 3a oparte są na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego". Kontrola przez Sąd legalności decyzji wydanych w tych ramach sprowadza się w pierwszej kolejności do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych oraz czy w ramach swego uznania nie naruszyły one zasady swobodnej oceny dowodów, jak również, czy stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony. Analizując akta sprawy Sąd doszedł do wniosku, że stan faktyczny sprawy nie został prawidłowo ustalony, jak również dokonana analiza przyjętych przez organ okoliczności, przekracza granice swobodnego uznania.

W pierwszej kolejności organ powinien był ustalić, czy zachodzi całkowita nieściągalność zaległości. W takim bowiem przypadku organ może dokonać umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. W niniejszej sprawie organ administracyjny stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek. Okolicznościami, które pozwoliły dojść organowi do takiego wniosku, było prowadzenie postępowania egzekucyjnego, zabezpieczenie należności hipoteką przymusową oraz przysługująca Skarżącej własność nieruchomości. W ocenie jednak Sądu stwierdzenie, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność w oparciu o powyższe przesłanki jest przedwczesna, a ponadto została wyrażona po przeprowadzeniu nieprawidłowego postępowania dowodowego i nie została poparta stosownymi dowodami.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby, że przeciwko Skarżącej prowadzone jest obecnie postępowanie egzekucyjne. W zaskarżonej decyzji na ten temat znalazły się dwa zdania. W pierwszym z nich organ stwierdza, że w 1999 r. w trakcie trwającego postępowania egzekucyjnego w dniu 29 kwietnia 1999r. wyegzekwowano część należności. W drugim zaś, że w dniu 17 lutego 1997r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zwrócił tytuły wykonawcze w celu aktualizacji (str. 3 decyzji). Podkreślić należy, iż stwierdzenia te nie zostały poparte żadnymi dowodami. Wynika z nich jednak, że ostatnia czynność egzekucyjna miała miejsce 11 lat przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Jeżeli nawet postępowanie egzekucyjne faktycznie by obecnie trwało, trudno uznać, że jest ono skuteczne, jeżeli przez tak długi okres nie wyegzekwowano żadnych należności. Ponadto istnieją poważne wątpliwości, czy to postępowanie nadal trwa, gdyż jak stwierdził sam organ, w 1997r. tytuły wykonawcze zostały zwrócone. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy faktycznie toczy się postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak, to na jakim etapie się znajduje.

Odnośnie zabezpieczenia należności hipoteką na nieruchomości Skarżącej należy stwierdzić, że z samej treści decyzji wynika, że należności objęte wnioskiem o umorzenie, nie zostały zabezpieczone hipoteką. Sam organ pisze, że zabezpieczono hipoteką należności za okres od czerwca 1994r. do lipca 1995r., gdy tymczasem przedmiotem niniejszego postępowania jest okres od maja 1996r. do lutego 2003r. Okoliczność ta nie może zatem uzasadniać przyjętej tezy przez organ administracyjny, iż nie mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością zaległości.

Również ostatnia okoliczność przemawiająca zdaniem organu za ściągalnością należności, czyli własność nieruchomości lokalowej, również nie została udowodniona przez organ. W samej decyzji organ stwierdził, że wiedzę o tym, iż Skarżąca jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości, czerpie z ewidencji gruntów i budynków. Sąd zauważa jednak, że ewidencja taka nie potwierdza stanu prawnego nieruchomości. Jedynie księga wieczysta potwierdza stan prawny. W aktach administracyjnych znajduje się wprawdzie księga wieczysta (k:105-114 akt administracyjnych), z której wynika, że G. Ś. jest właścicielem przedmiotowego lokalu. Księga ta nie może jednak potwierdzać, że na chwilę wydawania zaskarżonej decyzji, Skarżąca nadal była właścicielem. Odpis tej księgi pochodzi z dnia 18 grudnia 2008r., zaś w samej jej treści znajdują się wzmianki o wszczęciu postępowania egzekucyjnego w stosunku do tej nieruchomości. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w sprawach I Km 493/02, I Km 845/04, I Km 2216/04, I Km 1456/07, I Km 464/06. Nie wiadomo wobec powyższego, czy na dzień orzekania, przedmiotowa nieruchomość nie została już sprzedana w drodze egzekucyjnej. Przed wydaniem decyzji organ powinien ten fakt ustalić. Ponadto gdyby organ przeprowadził dowód z powyższej księgi wieczystej stwierdziłby, że przeciwko Skarżącej toczą się postępowania egzekucyjne. Organ powinien przy tym ustalić, na jakim są one etapie, czy została ustalona wartość nieruchomości będącej przedmiotem postępowania egzekucyjnego i jakie są szanse w przypadku jej sprzedaży na zaspokojenie należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych objętych wnioskiem o umorzenie. Jest to tym bardziej istotne, że w księdze wieczystej wpisane są hipoteki nie tylko na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym kierunku pomimo, że organ dysponował danymi pozwalającymi wszcząć takie postępowanie powoduje, że stwierdzenie, iż istnieje majątek z którego można uzyskać zaspokojenie należności, jest gołosłowne, a w każdym razie przedwczesne.

Z dotychczasowych rozważań wynika, że organ nie wykazał, iż istnieje możliwość ściągnięcia zaległości. Dopiero po przeprowadzeniu pełnego postępowania dowodowego w ramach zaprezentowanych powyżej, będzie istniała możliwość stwierdzenia, czy mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Sam fakt, że istnieje koniczność ustalenia tej przesłanki powoduje, że zaskarżona decyzji musi zostać uchylona.

Wprawdzie bezpośrednią podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji, jest brak prawidłowych ustaleń w zakresie zaistnienia w sprawie przesłanki "całkowitej nieściągalności", to jednak również ustalenia organu co do zastosowania dyspozycji art. 28 ust. 3 a) u.s.u.s., nie są prawidłowe. Również w przypadku tego przepisu, organ administracyjny nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy. Braki w tym zakresie odnoszą się już do ustalenia sytuacji materialnej rodziny Skarżącej. Organ ustalił jakie dochody uzyskuje Skarżąca z tytułu umowy o pracę. Organ zakwestionował przy tym brak zaprzestania uiszczenia należności alimentacyjnych przez ojca dziecka. Nie wyjaśnił jednak, dlaczego w tym zakresie odmawia wiarygodności twierdzeniom Skarżącej. Organ zakwestionował przy tym wysokość wydatków ponoszonych przez Skarżącą twierdząc, że powinny być one wyższe od tych, które Skarżąca podała. Organ nie podjął jednak nawet próby ustalenia tych wydatków.

Ponadto organ wydając zaskarżoną decyzję nie wyjaśnił, czy zachodzą przesłanki określone w cytowanym powyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, a mianowicie – "przewlekła choroba zobowiązanego" oraz "konieczność opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny". Organ podał jedynie w decyzji na jakie dolegliwości cierpi Skarżąca i jej dziecko. Nie ustalił on już jednak, czy można w ich przypadku mówić o przewlekłej chorobie. Organ stwierdził jedynie, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Stwierdzeniem tym organ wprowadził jednak dodatkowy warunek, który nie wynika z Rozporządzenia. Gdyby przesłanka ta również miała znaczenie, zostałaby wprowadzona do rozporządzenia. Organy stosujące prawo, nie mogą uzupełniać norm prawnych w drodze indywidualnej decyzji, wprowadzając dodatkowe obostrzenia, które musi spełniać strona. Zamiast wprowadzania dodatkowych wymogów, organ powinien wprost wyjaśnić, czy Skarżąca jest przewlekle chora i w przypadku pozytywnego stwierdzenia tego faktu, podjąć decyzję w przedmiocie umorzenia zaległości. Gdyby organ doszedł do wniosku, że pomimo, iż Skarżąca jest przewlekle chora, odmawia jej umorzenia należności, powinien to należycie uzasadnić. Powinien on precyzyjnie i logicznie wyjaśnić, dlaczego pomimo stwierdzenia jednej z przesłanek, które mogą prowadzić do umorzenia należności, odmawia umorzenia. Przewlekła choroba stanowi dla normodawcy na tyle istotną przesłankę, że podkreślił, iż w przypadku jej wystąpienia, istnieje możliwość umorzenia należności. Z tego też powodu, jeżeli organ w konkretnej sprawie odmawia umorzenia, musi wyraźnie określić, dlaczego podjął takie rozstrzygnięcie. Powyższe uwagi dotyczą również ustaleń w zakresie dziecka Skarżącej. Organ powinien ustalić, czy jest ono przewlekle chore i czy w związku z powyższym wymaga stałej opieki.

Podkreślić przy tym należy, że to nie strona ma udowodnić, że ulga może być zastosowana, lecz organ powinien logicznie wykazać, dlaczego ulgi takiej nie zastosował. Sąd przypomina jednocześnie, że stosownie do art. 123 u.s.u.s w sprawach w niej uregulowanych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien respektować proceduralne wymogi dotyczące postępowania administracyjnego wynikające z k.p.a. Nie można zatem zgodzić się z organem, że ciężar dowodu obciąża Skarżącą. W postępowaniu administracyjnym pojęcie takie bowiem nie funkcjonuje. Jest ono natomiast znane na gruncie prawa cywilnego. Prawo cywilne, jak również postępowanie cywilne, oparte jest jednak na innych zasadach ustrojowych, aniżeli postępowanie administracyjne. Na gruncie prawa cywilnego występuje równość stron określonego stosunku prawnego. W związku z powyższym istnieje konieczność wprowadzenia zasady, że to konkretny podmiot musi udowodnić fakty, z których wywodzi skutki prawne. Na gruncie jednak prawa administracyjnego, nie można mówić o ciężarze dowodu obciążającym stronę postępowania, która nie ma równej pozycji z organem administracyjnym. Sam kodeks postępowania administracyjnego wprowadził w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, która została uszczegółowiona w art. 77 k.p.a. Zgodnie z tą zasadą, organy administracyjne w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zasada ta nie została wyłączona w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji. Skoro kodeks postępowania administracyjnego nie wprowadził nawet pojęcia ciężaru dowodu, to organ powołując się na takie pojęcie, powinien wskazać z jakich przepisów wywodzi jego konstrukcję. Nie można bowiem zapominać, że organy administracyjne działają na podstawie przepisów prawa. Mogą wobec powyższego stosować jedynie takie konstrukcje prawne na jakie zezwalają im normy prawa. Oczywiście nie wszystkie konstrukcje, które stosują organy muszą wynikać bezpośrednio z przepisów postępowania administracyjnego. Istnieje możliwość posiłkowego stosowania konstrukcji prawnych funkcjonujących w innych gałęziach prawa, lecz ich zastosowanie nie może być sprzeczne z podstawowymi zasadami rządzącymi postępowaniem administracyjnym. Tymczasem wprowadzenie do postępowania administracyjnego zasady "ciężaru dowodu", naruszyłoby podstawową zasadę tego postępowania, czyli zasadę prawdy obiektywnej. Organ ustalając stan faktyczny sprawy może jedynie podnosić, że w pewnych przypadkach nie był w stanie ustalić określonych faktów ze względu na brak współdziałania strony. Nie może on jednak wskazywać, że strona pewnych faktów nie udowodniła. Ponadto organ powinien wykazać, że pomimo podejmowania określonych prób przeprowadzenia dowodów zmierzających do ustalenia stanu faktycznego, nie udało się tego dokonać.

Na zakończenie można jedynie stwierdzić, że również gołosłowne są stwierdzenia organu, iż biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia, Skarżąca nie jest pozbawiona możliwości opłacenia należności. Organ powinien jednak to stwierdzenie oprzeć na konkretnych faktach, czyli powinno to znaleźć odzwierciedlenie w przedstawieniu wysokości zadłużenia, możliwości spłaty, okresu w którym to nastąpi oraz wykazanie, w jakiej wysokości środki musi przeznaczyć rodzina Skarżącej na "niezbędne potrzeby życiowe". Dopiero wówczas stwierdzenie organu będzie oparte na faktach i będzie logicznie uzasadnione.

W ocenie Sądu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono również regulację zawartą w art. 107 § 1 Kpa. Przepis ten ustanawia - obok innych wymogów decyzji - obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak zostało to już jednak wcześniej wskazane, organ nie rozważył właściwie czy nie zachodzi w niniejszej sprawie uzasadniony przypadek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Nie można za takie przyjąć twierdzenia, że uzyskiwane dochody są wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych Skarżącej, bez poparcia tego odpowiednimi ustaleniami. Stwierdzenia takie są na tyle ogólne, że mogą być wykorzystywane w jakimkolwiek postępowaniu. W ocenie Sądu obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art.11 K.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ powinien wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez niego rozstrzygnięciem, które nie powinno budzić wątpliwości. W przedmiotowej sprawie uzasadnienie z powodów przedstawionych wcześniej, wymogów tych nie spełnia. W szczególności organ nie wykazał na jakiej podstawie odmówił wiarygodności twierdzeniu Skarżącej, iż nie otrzymuje ona już należności alimentacyjnych. Nie podał, dlaczego nie dał jej wiary, że umowa o pracę ulegnie rozwiązaniu. Co więcej organ poza dowodami z dokumentów, nie przeprowadził innych dowodów, choć zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej był do tego zobowiązany. Można wskazać również na inną jeszcze sprzeczność twierdzeń organu z okolicznościami faktycznymi. Otóż organ stwierdził, że jedną z przesłanek skutkujących brakiem umorzenia zaległości jest fakt, że Skarżąca nie korzysta z pomocy państwa. Stwierdzenie takie jest jednak sprzeczne z faktem umorzenia Skarżącej zaległości podatkowej. Umorzenie takie stanowi właśnie pomoc państwa dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej.

Podkreślić należy, iż w przypadku decyzji uznaniowych, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Podkreślić należy, że wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nieprzekonująco przedstawiając argumenty wykroczył poza zakres uznania administracyjnego.

Podsumowując należy stwierdzić, iż organy orzekające w sprawie nie dokonały prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz nienależycie uzasadniły swoje rozstrzygnięcie. W związku z powyższym z poczynionych ustaleń nie mogły zostać wyciągnięte prawidłowe wnioski, zmierzające do ustalenia, że Skarżąca nie spełnia przesłanek pozwalających na umorzenia zaległości. Przedstawione przez organ wnioski nie zostały przy tym szczegółowo i kompleksowo wyjaśnione. Wyjaśnienia poczynione w zaskarżonej decyzji nie są przy tym logicznie i oparte na wszechstronnie zebranym materiale dowodowym.

Wobec tego Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozstrzygając sprawę powinien ustalić, czy istnieje całkowita nieściągalność należności. Ponadto powinien w sposób jednoznaczny ustalić nie tylko sytuację finansową Skarżącej (uwzględniając dochody i wydatki) ale dokonać jej wnikliwej i realnej oceny. Następnie winien rozważyć czy w takiej sytuacji majątkowej i osobistej zachodzi możliwość poniesienia przez nią ciężaru uiszczenia należności z tytułu przedmiotowych składek. Ewentualna zasadność odmowy umorzenia należności, powinna być bowiem wykazana w uzasadnieniu decyzji w sposób przekonujący. Przy ponownym rozstrzygnięciu sprawy, zostaną wzięte pod uwagę zalecenia przedstawione w treści niniejszego uzasadnienia.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpatrując skargę i badając sprawę zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), tj. w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a.