Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 198/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74 art. 5 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Marek Wroczyński, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z [...] czerwca 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej jako "Kierownik ARIMR" lub "organ I instancji"), działając na podstawie m.in. art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwana dalej: "k.p.a."), art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy

z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.), art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r.

o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia obszarów wiejskich (Dz. U. L 368

z 23.12.2006, str. 74, dalej jako "rozporządzenie Komisji (WE) nr 1975/2006"), art. 73 ust. 1 i 3 w związku z art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu: administracji i kontroli, przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności, przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 3, t. 44, str. 243 ze zm., dalej: "rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004"), orzekł o ustaleniu [...] Sp. z o.o. z siedzibą

w B. (dalej jako "skarżąca") jako następcy prawnemu podmiotu [...] Sp. z o.o. z siedzibą w B. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości [...] zł.

W wyniku wniesionego przez skarżącą odwołania na powołane wyżej rozstrzygnięcie Kierownika ARiMR, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "Dyrektor ARiMR" lub "organ odwoławczy"), decyzją nr [...] z [...] stycznia 2020 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (oczywista omyłka pisarska winno być: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm., zwana dalej: "ustawą o ARiMR") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Jak wynika z uzasadnień decyzji organów obu instancji, [...] Sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej jako "Spółka") w latach 2008

i 2009 otrzymała płatności z tytułu ONW – strefa nizinna II w wysokości po [...] zł za każdy rok (łącznie za 2 lata - kwotę [...]zł.). Ostateczną zaś decyzją Dyrektora ARiMR Spółce odmówiono przedmiotowych płatności za 2010 r. z uwagi na stworzenie sztucznych warunków uzyskania pomocy.

Dyrektor ARiMR, podobnie jak uprzednio organ I instancji stwierdził, że z uwagi na stworzenie sztucznych warunków uzyskania pomocy, Spółka również

w latach 2008 - 2009 nie była faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności. P. M. - ówczesny wspólnik Spółki stworzył sztuczne warunki uzyskania pomocy, poprzez rejestrowanie wielu spółek cywilnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegających się

o przyznanie płatności. Powyższe nastąpiło przez podział jednego spójnego gospodarstwa rolnego będącego w posiadaniu ww. osoby, na kilkadziesiąt części zgłaszanych odrębnie we wnioskach o przyznanie płatności na poszczególne lata przez szereg podmiotów, w tym także Spółkę.

Organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...] października 2018 r. w KRS prowadzonym dla skarżącej został dokonany wpis dotyczący połączenia jej m.in. ze Spółką. W związku z powyższym, kierownik ARiMR zawiadomieniem z [...] listopada 2018 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW przyznanych Spółce na podstawie decyzji z [...] lipca 2009 r. (za 2008 rok) oraz z [...] lutego 2010 r. (za 2009 rok). Przedmiotowe płatności zostały przekazane odpowiednio w dniach: [...] sierpnia 2009 r. oraz [...] marca 2010 r. na rachunek bankowy wskazany przez Spółkę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Organy ARiMR obu instancji, analizując całość dokumentacji w sprawie (również dotyczącej 2010 r.), uznały, że Spółka w latach 2008-2009 otrzymała środki nienależnie. Spółka została bowiem powołana jedynie w wyłącznym celu "rozdrobnienia" gospodarstwa P. M. w celu ominięcia przepisów modulacyjnych ograniczających przyznanie płatności, a tym samym doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu otrzymania większej kwoty pomocy.

Dyrektor ARiMR powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

z 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 2576/14 i wskazał, że z wyroku tego wynika, iż ustalenie sztucznych warunków gospodarowania odnosi się nie tylko do działań samego beneficjenta, lecz również działań pomiędzy osobami zaangażowanymi

w podobne projekty inwestycyjne. Przy ocenie "sztucznego stworzenia warunków" nie można zatem ograniczać się tylko do oceny działań samego beneficjenta.

W związku z tym, pomimo że sprawa dotyczy Spółki, to dla wykazania istoty sprawy, jej analizy faktycznej i prawnej, konieczne jest przedstawienie Spółki z P. M. oraz innymi podmiotami, które również w tych samych latach kalendarzowych 2008 - 2009 ubiegały się o płatności.

Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem analizy było postępowanie P. M., który wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał, składające odrębne od niego i jego ówczesnej małżonki wnioski o przyznanie płatności, według stanu na rok 2007 - [...] podmiotów, według stanu na rok 2008 dodatkowo [...] nowe podmioty, według zaś stanu na rok 2009 kolejne [...] nowe podmioty. Powyższe powiązania Dyrektor ARiMR w szczegółowy sposób przedstawił w formie tabelarycznej na str. 10-18 uzasadnienia swojej decyzji. Ostatecznie P. M. w 2009 r. był bezpośrednim wspólnikiem [...] z [...] zarejestrowanych do ww. roku podmiotów, zaś w pięciu przypadkach był wspólnikiem wspólnika bądź udziałowcem wspólnika. Pozostali wspólnicy to R. M. (jego ówczesna małżonka) oraz D. M. (jego syn). Zarówno P. M., jak i [...] z [...] zarejestrowanych do 2009 r. spółek złożyli w ww. roku odrębne wnioski o przyznanie płatności.

W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy,

z uwagi na objętość materiału dowodowego będącego przedmiotem analizy, ograniczył zakres włączonego do niniejszego postępowania materiału do dokumentacji zgromadzonej w ramach wniosków złożonych przez Spółkę w latach 2005-2009, P. M. oraz wybranych podmiotów wnioskujących odrębnie o przyznanie płatności w latach 2008 - 2009, tj. [...] Sp. o.o. oraz spółek cywilnych: [...],[...] i [...].

Z dokonanej w szczegółowy sposób na str. 19-22 decyzji, również w formie tabelarycznej, analizy struktury własnościowej przedstawionych tam podmiotów, wynika, że w latach 2008-2009 bezpośrednio jako wspólnicy występują P. M., spółki z o.o. z nim powiązane oraz członkowie jego najbliższej rodziny. Pośrednio jednak własność udziałów we wszystkich podmiotach skupiła się głównie w rękach P. M.. Wszystkie ww. podmioty wskazały jako swoją siedzibę ten sam adres, tj. ul. K. [...],[...] B., praktycznie taki sam był również zakres ich działalności.

Dyrektor ARiMR wskazał, że oddzielne zgłoszenie w 2008 r. do płatności ONW przez P. M. oraz wybrane i analizowane podmioty, powierzchni łącznej wynoszącej [...] ha, a w 2009 r. [...] ha umożliwiło ominięcie przepisów modulacyjnych o których mowa w rozporządzeniach unijnych, a zatem jest sprzeczne z celami wsparcia. Zasadnicze wątpliwości organów ARiMR wzbudził fakt, że wszystkie analizowane podmioty, w których głównym udziałowcem jest P. M., mając tą samą siedzibę w B. (woj. [...]),

w ww. latach zadeklarowały do płatności grunty rolne położone głównie w jednym województwie ([...]), dodatkowo rozproszone na kilka powiatów, co oceniając jednostkowo, ze względu na odległość od siedziby znacząco zwiększa ponoszone koszty ogólne prowadzenia gospodarstwa i podważa sens ekonomiczny takiej działalności. Jednocześnie pomimo (pozornego - oceniając jeden podmiot) rozproszenia, analiza gruntów zadeklarowanych przez całą grupę podmiotów związanych z P. M. wykazała, zbieżność ich położenia, która została zaprezentowana w tabeli znajdującej się na str. 26 decyzji organu odwoławczego. Swobodne przekazywanie gruntów pomiędzy różnymi podmiotami nie wskazuje, by były one posiadane przez Spółkę, gdyż posiadanie winno mieć charakter trwały. Jak wynika z analizy zobrazowanej w tabeli na str. 28-30 rozstrzygnięcia Dyrektora ARiMR, wszystkie grunty zadeklarowane do płatności przez Spółkę stanowiły własność Skarbu Państwa, pozostającą w zasobie ANR.

W całym analizowanym okresie średnio co dwa lata zmieniały się podmioty deklarujące grunty rolne objęte analizą. W ciągu 5 lat grunty te deklarowało łącznie [...] podmiotów (wyłączając osoby fizyczne i prawne niezwiązane z grupą podmiotów P. M.). Nie zmienia to jednak faktu, że tak czy inaczej działalność rolnicza na przedmiotowych gruntach zawsze odbywała się pod nadzorem (kontrolą) P. M., jako wspólnika wszystkich powyższych podmiotów.

Dyrektor ARiMR stwierdził, że dysponentem środków finansowych pozostawał P. M., jak właściciel konta wskazanego przez analizowane podmioty lub jako wspólnik, co z kolei zobrazowano w tabeli na str. 31-32 decyzji organu odwoławczego. To P. M. brał udział w załatwianiu wszystkich spraw analizowanych spółek, związanych zarówno z bieżącym funkcjonowaniem gospodarstw, a także wszelkich spraw formalnych w kontaktach z ARiMR. Powyższe wynika z pism przez niego składanych w sprawach o przyznanie płatności a także

w sprawach pozostałych kilkudziesięciu podmiotów. Akta sprawy potwierdzają, że Spółka w latach 2008 -2010 deklarowała grunty, które nie stanowiły wyodrębnionego zarówno pod względem technicznym i ekonomicznym gospodarstwa rolnego, na którym prowadziła faktycznie działalność rolniczą. Dokonując analizy powiązań podmiotów, w których P. M. jest wspólnikiem, organy ARiMR doszły do przekonania, że to on prowadził działalność rolniczą i był posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego. Spółka występując zaś o przyznanie płatności

w latach 2008 - 2010, a uzyskując płatności w latach 2008 - 2009 nie prowadziła rzeczywistej działalności rolniczej. Świadczą o tym okoliczności dotyczące jej zawiązania, składu osobowego, jak również utworzenia przez ówczesne małżeństwo M. łącznie [...] spółek z o.o., w których pośrednio lub bezpośrednio P. M. był wspólnikiem. W 2008 r. było to [...] spółek, w których byli jedynymi współwłaścicielami oraz [...] spółek cywilnych i spółek z o.o., w których jedno

z małżonków jest wspólnikiem, jak również dalsze rozwijanie tego rodzaju działalności w kierunku utworzenia w 2009 r. [...], zaś w 2012 r. aż [...] spółek. Spółka nie posiadała odrębnego kierownictwa, nie była wyodrębniona pod względem ekonomicznym i technicznym, była ściśle powiązana osobowo, rodzinnie

i kapitałowo, nie prowadziła działalności rolniczej we własnym imieniu i na własną rzecz. Została utworzona tylko w celu pobierania większych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego, stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez wiele podmiotów na gruntach tworzących

w rzeczywistości jedno gospodarstwo rolne. Działalność spółki w istocie była prowadzona na rachunek P. M., choć pod względem formalnym ryzyko prowadzonej przez nią działalności, jak również przez inne spółki przez niego tworzone oraz osoby powiązane z nim rodzinnie, obciążały te spółki. Spółka nie dysponowała zapleczem maszynowym, czy budynkami gospodarczymi i sama nie wykonywała żadnych prac, zlecając ich wykonanie podmiotowi zewnętrznemu należącemu do P. M. (firma [...]). Wynikający w tej sprawie mechanizm działania wskazał na zamierzoną już w momencie powoływania spółek koordynację stworzenia sztucznych charakterem warunków wymaganych do otrzymania płatności.

Dyrektor ARiMR wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów,

w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Powyższe oznacza, że płatności w wysokości [...] zł każda, przekazane na rachunek Spółki w dniu [...] sierpnia 2009 r. z tytułu płatności ONW na mocy decyzji

z [...]lipca 2009 r. (za 2008 r.) oraz w dniu [...] marca 2010 r. na mocy decyzji z [...] lutego 2010 r. (za 2009 r.) stanowią płatności nienależne, które podlegają obowiązkowi zwrotu.

Organ odwoławczy stwierdził, że kwoty nienależnie pobranych płatności przekraczają kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, tym samym nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W ocenie Dyrektora ARiMR w przedmiotowej sprawie nienależne płatności powstały z przyczyn leżących po stronie beneficjenta, bowiem przyznanie płatności

w nieprawidłowej wysokości wynikało z zamierzonego działania wnioskodawcy nakierowanego na uzyskanie korzystniejszego wsparcia finansowego mimo ograniczenia przewidzianego w przepisach prawa. Skoro płatności zostały wypłacone Spółce jako podmiotowi spełniającemu warunki jej uzyskania, to obowiązek ich zwrotu obciąża podmiot, który przejął Spółkę, tj. w tym przypadku skarżącą. Nie zostały też spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez skarżącą za lata 2008 - 2009, określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze

o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W niniejszej sprawie wypłata płatności ONW za lata 2008-2009, uznanej następnie za nienależnie pobraną miała miejsce w dniach [...] sierpnia 2009 r. i [...] marca 2010 r., natomiast zawiadomienie z [...] listopada 2018 r. o wszczęciu postępowania

w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych, przyznanych Spółce zostało doręczone następcy prawnemu, tj. skarżącej w dniu [...] listopada 2018 r. Zatem skarżąca została zawiadomiona o nieuzasadnionym charakterze ww. płatności przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od dnia wypłaty jeszcze więc nie upłynął. Natomiast od daty płatności za 2008 r. oraz 2009 r. do daty pierwszego powiadomienia skarżącej jako następcy prawnego Spółki przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności z tytułu ONW, upłynęło więcej niż cztery lata. Nie zaistniała jednak przesłanka dobrej wiary o której mowa w ww. przepisie, która to ogranicza okres przedawnienia do lat czterech. O ile bowiem dobra wiara rolnika nie wynika

z dokumentacji dostępnej organowi, to jej wykazanie należy do beneficjenta. Za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, odpowiada zaś występujący z nim rolnik.

Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że przepisy unijnego rozporządzenia mają bezpośrednie zastosowanie w krajowym porządku prawnym na podstawie art. 288 zdanie 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Oznacza to, że przepis krajowy sprzeczny z przepisem rozporządzenia unijnego nie może być stosowany.

W związku z tym, nie można przyjmować, że krajowe przepisy regulujące kwestię przedawnienia, np. art. 68 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., zwana dalej: "o.p."), czynią to odmiennie niż powyższy przepis unijny. Dyrektor ARiMR stwierdził, że ww. przepisy rozporządzeń unijnych są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów krajowych. Do takich samych wniosków dochodzi się, analizując przepis art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR odsyłający do "odpowiedniego" stosowania przepisów Działu III o.p., gdzie znajduje się art. 68. Reasumując, art. 68 o.p. nie może być stosowany w niniejszej sprawie ze względu na szczególną regulację wynikającą z przepisów unijnych rozporządzeń.

Dyrektor ARiMR zauważył, że stosownie do art. 86 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 straciło moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r.

W ocenie organu odwoławczego przekazane Spółce płatności za 2008 i 2009 rok nie wynikały też z pomyłki ARiMR. Fakt bowiem ujawnienia okoliczności skutkujących obowiązkiem zwrotu miał miejsce po wydaniu przez Kierownika ARiMR decyzji o przyznaniu płatności i po realizacji wypłaty na rachunek bankowy wskazany przez Spółkę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Tym samym, Dyrektor ARiMR stwierdził, że zarzuty skarżącej podnoszone

w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie, zasadnym jest więc utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji o ustaleniu skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW.

Skargę na powołaną wyżej decyzję organu odwoławczego do sądu administracyjnego złożyła skarżąca, wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postepowania. Wniosła o przeprowadzenie przez sąd dowodu uzupełniającego z dokumentów, tj. z akt sprawy przyznania płatności za okres objęty skarżoną decyzją i dokumentów opisanych w pkt 17-20 uzasadnienia niniejszej skargi oraz informacji odpowiadających pełnemu odpisowi KRS na okoliczności wskazane w uzasadnieniu skargi. Nadto skarżąca wniosła

o zobowiązanie organu do uzupełnienia akt administracyjnych sprawy o dowody

z dokumentów wymienionych w pkt 17-20 uzasadnienia skargi. Wydanej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 poprzez ich niezastosowanie

- 29 ustawy o ARiMR w związku z art. 74 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004

- art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z ar. 29 ustawy o ARiMR oraz art. 74 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 poprzez pominięcie kluczowych, znanych organowi z urzędu informacji i dokumentów skutkujące błędnymi ustaleniami faktycznymi oraz błędnym określeniem strony postępowania w sprawie

- art. 29 ustawy o ARiMR poprzez zastosowanie tego uregulowania pomimo zachodzenia w sprawie negatywnych przesłanek określenia skarżącej kwot nienależnie pobranych płatności

- art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 poprzez jego zastosowanie pomimo szczególnej w niniejszej sprawie dyspozycji art. 74 ust. 4 i 5 ww. rozporządzenia

- art. 68 i art. 93 o.p. w związku z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR

- art. 7, art. 8, art. 8a, art. 10, art. 75, art. 77, art. 78, art. 79 § 1 i 2, art. 80 k.p.a.

w związku z 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004,

- art. 97 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację. Uznał zarzuty skargi za niezasadne i wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z [...] kwietnia 2020 r. stanowiącym uzupełnienie skargi skarżąca wskazała, że organy ARiMR popełniły w sprawie błąd systemowy odpowiedniego zastosowania art. 93 o.p. Sukcesja generalna nie mogła bowiem

i nie może być w sprawie stosowana a postępowanie w sprawie ustalenia kwot domniemanych należnych płatności winno ulec umorzeniu. Skarżącą nie można zaś obciążyć odpowiedzialnością za zwrot ewentualnych nienależnie pobranych kwot płatności przez Spółkę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji ustalającą skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW. Sporną w niniejszej sprawie jest kwestia zasadności ustalenia skarżącej jako następcy prawnego Spółki kwoty nienależnie pobranych płatności ONW. W ocenie skarżącej, nie można jej obciążyć odpowiedzialnością za zwrot ewentualnych nienależnie pobranych kwot płatności przez Spółkę.

Kontrolując zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję według wyżej wskazanych kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie zawiera argumentów mających wpływ lub mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty zawarte w skardze w większości zostały podniesione w odwołaniu, co do których organ odwoławczy w wyczerpujący sposób odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji organu stanowił art. 29 ustawy o ARiMR. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących

z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej – następuje w drodze decyzji administracyjnej. Według art. 29 ust. 2 ustawy

o ARiMR, właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. W tym przypadku jest to Kierownik ARiMR.

Wyjaśnić należy, że nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących

z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie ww. przepisu jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. W przedmiotowym postępowaniu organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wbrew zarzutowi skarżącej, orzekające w sprawie organy dokonały prawidłowej analizy dotyczącej zasad sukcesji praw i obowiązków w sferze prawa regulującego płatności rolnicze,

w szczególności zaś odpowiedniego stosowania przepisów o.p. wymienionych

w ustawie o ARiMR.

Zgodzić się należy z organami ARiMR obu instancji, że skoro w dniu [...] października 2018 r. w KRS prowadzonym dla skarżącej został dokonany wpis dotyczący jej połączenia z innymi podmiotami, w tym m.in. ze Spółką, to skarżąca jako spółka przejmująca jest następcą prawnym Spółki. Efektem wpisu połączenia jest bowiem wykreślenie spółek przejmowanych lub spółek łączących się przez utworzenie nowej. Skoro zatem wpis o połączeniu w rejestrze spółki przejmującej nastąpił w ww. dniu, to tym samym z tym dniem Spółka utraciła byt prawny. Stosownie zaś do art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych (zasada sukcesji generalnej) spółka przejmująca wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa

i obowiązki spółki przejmowanej. Tym samym, z dniem [...] października 2018 r. skarżąca stała się następcą prawnym Spółki.

Powyższe wynika również z art. 93-96 o.p. w których to przepisach uregulowana jest sukcesja uniwersalna. Rozumieć przez nią należy wstąpienie następcy prawnego w zasadzie we wszystkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa i obowiązki podatnika. Następca przejmuje po poprzedniku wszelkie jego obowiązki i prawa. Następstwo prawne na gruncie o.p. wiąże się

z dwiema formami łączenia: przez zawiązanie nowego podmiotu, na który przechodzi majątek wszystkich łączących się podmiotów oraz przez przejęcie, kiedy to następuje przeniesienie majątku jednego podmiotu na inny istniejący podmiot.

Stosownie do art. 93 § 1 o.p. osoba prawna zawiązana (powstała) w wyniku łączenia się: osób prawnych, osobowych spółek handlowych, osobowych

i kapitałowych spółek handlowych wstępuje we wszelkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa i obowiązki każdej z łączących się osób lub spółek.

W myśl zaś art. 93 § 2 o.p. przepis § 1 stosuje się odpowiednio do osoby prawnej łączącej się przez przejęcie innej osoby prawnej (osób prawnych); osobowej spółki handlowej. Celem uregulowania w o.p. instytucji następstwa prawnego jest z jednej strony, zapewnienie wierzycielom podatkowym możliwości egzekwowania należności podatkowych ciążących na poprzednikach od ich następców, z drugiej – umożliwienie następcom korzystania z praw poprzedników.

Dodać należy, że wynikająca z art. 93 o.p. zasada sukcesji prawnej obejmuje wszelkie konsekwencje zdarzeń prawnych, które zaistniały w spółce przejmowanej. Istota sukcesji uniwersalnej polega na tym, że podmiot będący sukcesorem wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których stroną był podmiot przejmowany, ze skutkiem tak jak by to sukcesor od początku był stroną tych stosunków prawnych.

Nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że płatności ONW za 2008 i 2009 rok zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez Spółkę jako wnioskodawcę we wniosku o wpis do ewidencji producentów odpowiednio [...] sierpnia 2009 r. i [...] marca 2010 r.

Wobec bezspornego faktu wypłaty na rachunek wnioskodawcy nienależnych środków publicznych za 2008 r. i 2009 r. w kwocie łącznej [...] zł, pochodzących z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o ARiMR, zasadnym było wszczęcie przez Kierownika ARiMR postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez beneficjenta środków finansowych, a następnie wydanie w tym przedmiocie decyzji, wskazując i określając jednocześnie wypłacone kwoty jako nienależnie pobrane.

Również należy się zgodzić z bezsporną okolicznością, że skoro kwota nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2008 – 2009 wyniosła po [...] zł, za każdy rok, to przekracza ona kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06. 2006 r. , str. 1 z późn. zm.). Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W przekonaniu Sądu, za niezasadne należy uznać zarzuty skarżącej zawarte w odwołaniu, jak i skardze, a dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Naruszenia te, jeśli nawet wystąpiły, nie miały bowiem istotnego wpływu na wynik sprawy. Przede wszystkim, organy obu instancji podjęły wystarczające kroki do wyjaśnienia sprawy, zebrały też w wyczerpujący sposób materiał dowodowy niezbędny do wydania swoich rozstrzygnięć. Decyzje zostały bardzo obszernie

i zgodnie z art. 107 § 1 i § 3 i art. 11 k.p.a. należycie i w przekonywujący sposób uzasadnione, a ocena zebranych przez organy ARiMR dowodów nie jest dowolna,

a tym samym nie doszło do naruszenia art. 80 k.p.a. W szczególności zaś zauważyć należy, że zgodnie z art. 78 § 2 k.p.a. organ nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodu przedstawionego przez stronę, jeżeli w jego ocenie wniosek dowodowy strony dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w danym postępowaniu.

W postępowaniu dotyczącym określenia kwoty nienależnie pobranej pomocy, organy nie rozpatrują ponownie kwestii, które były badane przy rozpoznawaniu wniosków

o przyznanie płatności. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych

i prawnych, co należy podkreślić. Również nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 79 k.p.a., bowiem analiza prowadzonego postepowania przez organy wskazuje, że skarżąca brała udział w postępowaniu dowodowym, składała wnioski dowodowe, pisma, oświadczenia, miała możliwość wypowiedzenia się. Okoliczność, że organy nie uwzględniały zgłaszanych wniosków czy odmiennie oceniły złożone dowody nie świadczy o naruszeniu art. 79 k.p.a. Z kolei zarzut zawarty w skardze a dotyczący naruszenia art. 97 § 1 k.p.a., jest całkowicie w niniejszej sprawie nieuprawniony i nie został on nawet uzasadniony przez skarżącą.

Kolejną sporną w niniejszej sprawie jest kwestia przedawnienia ustalania kwoty płatności ONW otrzymanej przez Spółkę jako poprzednika prawnego skarżącej a podlegającej ewentualnemu zwrotowi. W szczególności sporne jest, czy w organ odwoławczy prawidłowo zastosował odnośnie przedawnienia przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego, jak również w skardze wskazywała, że w tym zakresie winny znaleźć zastosowanie przepisy o.p.

Nie można jednak uznać za słuszne stanowiska, że do płatności z tytułu ONW, których warunki przyznania i zwrotu (w tym okresu przez jaki ten zwrot może być dochodzony) zostały uregulowane w przepisach unijnych, należy jeszcze stosować odmienne regulacje prawa krajowego dotyczące m.in. terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych, którego przekroczenie powoduje wygaśnięcie takiego zobowiązania lub terminów przedawnienia do wydania decyzji ustalających wysokość zobowiązań podatkowych, po którego upływie nie może już powstać zobowiązanie podatkowe.

W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo wskazał, że kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu należności w niniejszej sprawie reguluje art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Na podstawie art. 288 zdanie 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, przepisy unijnych rozporządzeń mają bezpośrednie zastosowanie w krajowym porządku prawnym. Oznacza to, że przepis krajowy sprzeczny z przepisem rozporządzenia unijnego nie może być stosowany. W związku z tym, nie można przyjmować, że krajowe przepisy regulujące kwestię przedawnienia, np. art. 68 o.p., czynią to odmiennie niż powyższe przepisy unijne. Przepisy rozporządzeń unijnych są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów krajowych. Również art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR odsyła do "odpowiedniego" stosowania przepisów działu III o.p., gdzie znajduje się art. 68. Dlatego też ww. przepis nie może być stosowany w niniejszej sprawie ze względu na szczególną regulację wynikającą z ww. przepisów unijnego rozporządzenia.

Wprawdzie, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, stosownie do art. 86 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 straciło moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. Ponadto zgodnie z art. 43 rozporządzenia Komisji (WE) nr 640/2014, rozporządzenie nr 1122/2009 straciło moc z dniem 1 stycznia 2015 r. Rozporządzenie to stosuje się jednak nadal w stosunku do wniosków o płatność i wniosków o wsparcie złożonych w odniesieniu do roku 2014 i lat wcześniejszych.

W niniejszej sprawie wnioski o płatności ONW złożone przez Spółkę dotyczyły lat 2008 - 2009. Niewątpliwie są to lata wcześniejsze niż 2014 rok. Tym samym, zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie podstawę do ustalenia skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności za ww. lata stanowi art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Zgodnie z art. 73 ust. 4 ww. rozporządzenia obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczył elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Stosownie z kolei do art. 73 ust. 5 powoływanego rozporządzenia obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres miedzy datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Poza sporem pozostaje, że Spółce płatności ONW zostały przekazane w dniu [...] sierpnia 2009 r. - za 2008 r. oraz w dniu [...] marca 2010 r. - za 2009 r. Zawiadomienie zaś o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności zostało doręczone skarżącej jako następcy prawnemu Spółki w dniu [...] listopada 2018 r., a zatem nie upłynął dziesięcioletni okres przedawnienia o którym mowa art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia.

Zgodzić się należy z ustaleniami organu odwoławczego dotyczącymi braku zaistnienia przesłanki dobrej wiary o której mowa w ww. przepisie, a która to ogranicza okres przedawnienia do lat czterech. Prawidłowo też Dyrektor ARiMR ocenił, że w sprawie nie zachodzą przypadki wyłączające obowiązek zwrotu płatności z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Realizacja płatności nie wynikała bowiem z pomyłki organu. W dacie przyznawania i wypłaty płatności Spółce organ ARiMR kierował się bowiem danymi zawartymi w jej wnioskach złożonych na 2008 r. i 2009 r. Za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności odpowiada zaś występujący z nim rolnik.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela też stanowisko organu odwoławczego obszernie przedstawione w stanie faktycznym niniejszego uzasadnienia, że z uwagi na stworzenie sztucznych warunków uzyskania pomocy, Spółka w latach 2008 - 2009 nie była faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności. To bowiem P. M. - ówczesny wspólnik Spółki stworzył sztuczne warunki uzyskania pomocy, poprzez rejestrowanie wielu spółek cywilnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegających się o przyznanie płatności. Powyższe nastąpiło przez podział jednego spójnego gospodarstwa rolnego będącego w posiadaniu ww. osoby, na kilkadziesiąt części zgłaszanych odrębnie we wnioskach o przyznanie płatności na poszczególne lata przez szereg podmiotów, w tym także Spółkę.

Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Powyższe oznacza, że jak słusznie stwierdził Dyrektor ARiMR, płatności

w wysokości [...] zł każda, przekazane na rachunek Spółki w dniu [...] sierpnia 2009 r. z tytułu płatności ONW na mocy decyzji z [...] lipca 2009 r. (za 2008 r.) oraz

w dniu [...] marca 2010 r. na mocy decyzji z [...] lutego 2010 r. (za 2009 r.) stanowią płatności nienależne, które podlegają obowiązkowi zwrotu. Obowiązek zwrotu spoczywa zaś na skarżącej która jest następcą prawnym Spółki.

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak

w sentencji wyroku.