Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 982/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 145 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1, art. 87 ust. 3, art. 87 ust. 4 pkt 1, art. 93 ust. 1, art. 109 ust. 1, art. 109 ust. 5, art. 109 ust. 6, art. 110
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 1 a pkt 20, art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędziowie NSA Hanna Kamińska del. WSA Zbigniew Czarnik (spr.) Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 20 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 6 grudnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1837/10 w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. w B.-B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania o objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz B. Spółki z o.o. w B.-B. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2010 r. VI SA/Wa 1837/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. (dalej: WSA w W.) uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezesa) z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] oraz utrzymaną w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w K. z dnia [...] marca 2010 r. o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji tego organu z dnia [...] października 2009 r. wydanej po wznowieniu postępowania w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:

Podaniem z dnia 18 stycznia 2010 r. [...] Spółka z o.o. z siedzibą w B.-B. (Spółka), z powołaniem się na przepisy art. 145 § 1 pkt 4 i art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: k.p.a.) wystąpiła z żądaniem wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ (Dyrektora [...]OW NFZ) w K. z dnia [...] października 2009 r. nr [...], którą objęto G. Z. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania na rzecz Spółki umów o świadczenie usług, do których stosowało się przepisy o zleceniu w okresie od dnia 18 września do 18 grudnia 2006 r. Decyzja ta stała się następnie podstawą decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], ustalającej podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne dla G. Z. z tytułu wykonywania na rzecz Spółki ww. umów. Odrębną decyzją Zakład zobowiązał Spółkę jako płatnika do sporządzenia za G. Z. dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych wraz z miesięcznymi deklaracjami rozliczeniowymi ZUS DRA, powołując się na decyzję Dyrektora [...]OW NFZ z dnia [...] października 2009 r. W postępowaniu tym Spółka nie brała udziału, a ponadto, w jej ocenie, z G. Z. łączyła ją umowa o dzieło, a nie umowa o świadczenie usług. Okoliczność tę potwierdził wyrok Sądu Okręgowego w B.-B., zmieniający decyzję ZUS w sprawie ustalenia wysokości podstaw wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Dyrektor [...]OW NFZ wznowił postępowanie w sprawie zakończonej własną decyzją z dnia [...] października 2009 r. Następnie decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] organ odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] października 2009 r. z uwagi na to, że Spółce nie przysługiwał status strony w postępowaniu o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego G. Z., gdyż decyzja z dnia [...] października 2009 r. nie dotyczyła skonkretyzowanych uprawnień czy obowiązków Spółki. Zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.), dalej ustawa o świadczeniach, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek należą wyłącznie do właściwości organów ZUS, a nie Dyrektora [...]OW NFZ. Dlatego nałożenie na Spółkę obowiązków decyzją Zakładu nie mogło stanowić dla niej podstawy do uzyskania statusu strony w postępowaniu o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego prowadzonego przez Dyrektora [...]OW NFZ.

Po rozpatrzeniu odwołania Spółki decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Prezes NFZ utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie organu odwoławczego decyzja z dnia [...] października 2009 r. dotyczyła stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego G. Z., nie nakładała jednak na Spółkę obowiązku odprowadzenia składki. Ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają wyłącznie osoby fizyczne i tylko o ich obowiązku traktuje decyzja z dnia [...] października 2009 r. Natomiast zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek należą wyłącznie do właściwości organów ubezpieczenia społecznego. Dlatego też w ocenie organu odwoławczego Spółka nie posiadała statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.

W skardze na decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. Spółka wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Zarzuciła naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/ ustawy o świadczeniach polegające na przyjęciu, że decyzja z dnia [...] października 2009 r. dotyczyła wyłącznie objęcia G. Z. obowiązkiem ubezpieczenia, kiedy jej wydanie zaktualizowało obowiązki po stronie Spółki jako płatnika. Wskazała także na naruszenie art. 67, art. 69 i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, bowiem uznanie danej umowy za umowę zlecenia nakłada na Spółkę określone obowiązki jako płatnika składek. Wreszcie skarżąca podniosła naruszenie art. 45 i art. 78 Konstytucji RP i art. 28, 6, 8 i 10 k.p.a. przez pozbawienie Spółki prawa zaskarżenia decyzji, a także art. 109 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach przez błędną ich wykładnię i zastosowanie.

W odpowiedzi Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi.

Sąd uchylając wydane w toku wznowionego postępowania decyzje uznał, że doszło do naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W ocenie Sądu rozpoznawana sprawa wymagała rozstrzygnięcia, czy Spółce powinien przysługiwać status strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta, z którym zawarła umowę ocenioną przez organ jako umowa zlecenia, a przez Spółkę jako umowa o dzieło. Kwalifikacja ta miała decydujące znaczenie w sprawie obowiązków wynikających dla Spółki jako płatnika z ustawy o świadczeniach. Niezbędne zatem było ustalenie, czy postępowanie dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku Spółki w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Sąd I instancji uznał, że Spółce powinien przysługiwać status strony. Zgodnie bowiem z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/ ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Za osobę taką składkę jako płatnik oblicza i pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający (art. 85 ust. 4). Ponadto płatnicy są obowiązani bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca (art. 87 ust. 1). W myśl art. 93 ust. 1 ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.). Zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c/ i d/ ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. W świetle powyżej cytowanych przepisów zakwalifikowanie danej umowy jako zlecenia powodowało w ocenie Sądu dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na tej podstawie podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Powodowało to jednocześnie, że zleceniodawca uzyskiwał status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy, wpływało zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, nakładając na Spółkę obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. W postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzygnięto jednocześnie o statusie płatnika. To zaś świadczyło o tym, że podmiot będący płatnikiem miał własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestniczenia w takim postępowaniu. Charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego podlegał badaniu tylko w postępowaniu o objęcie tym ubezpieczeniem. Z podanych względów Sąd polecił, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu merytorycznie rozpoznać wniosek Spółki, uwzględniając stanowisko, że Spółce przysługuje status strony.

Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 6 grudnia 2010 r. wniósł Prezes NFZ, domagając się jego uchylenia i oddalenia skargi, ewentualnie uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania

Powołując się na przepisy art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wyrokowi temu zarzucił:

I. Naruszenie prawa materialnego – art. 109 ust. 1 i 5 i art. 110 ustawy o świadczeniach przez ich nieuwzględnienie, pomimo że z nich wynika obowiązek organów Funduszu tylko do rozpatrzenia indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń, a tym samym różnicy pomiędzy kwestią objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym a obowiązkiem opłacenia składki na to ubezpieczenie;

II. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 1 § 1 p.p.s.a., polegające na uchyleniu decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia wyroku w zakresie pominięcia przez organ przepisów art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/, art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1 i 4 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c/ i d/ ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skutkujących naruszeniem art. 28 k.p.a. i błędnym przyjęciem, że Spółka posiadała interes prawny w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta.

W ocenie Prezesa NFZ stronami przedmiotowego postępowania byli wyłącznie kontrahent Spółki G. Z. i ZUS, na wniosek którego wszczęto postępowanie. Spółka nie posiadała interesu prawnego i nie mogła zostać uznana za stronę postępowania. Legitymacji procesowej nie można bowiem uzasadniać zdarzeniami przyszłymi.

W odpowiedzi Spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie przyczyny nieważności postępowania.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił Sądowi pierwszej instancji wydanie wyroku z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Treść zarzutów prowadzi do wniosku, że zamiarem kasatora było zakwestionowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie przyznania Spółce (zleceniodawcy) interesu prawnego w tym, aby być stroną w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego G. Z. (zleceniobiorcy).

Wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że postępowanie o ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego G. Z. nie dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku Spółki, a także, że przepisy prawa materialnego nie wymieniają Spółki wśród podmiotów, które mogą żądać podjęcia przez organ określonej czynności. Zdaniem skarżącego te okoliczności stanowią, że Spółka nie ma statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.

NSA poglądu tego nie podziela.

Zauważyć należy, że kwestia bycia stroną postępowania administracyjnego wiąże się z prawem do procesu, wywodzonym z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego, a to oznacza, że jednostka wnosząca o udzielenie ochrony prawnej nie może być pozbawiona możliwości przedstawienia i obrony w procesie swoich racji.

W postępowaniu administracyjnym prawo do procesu wyznacza treść art. 1 pkt 1 k.p.a., przy czym przez postępowanie administracyjne należy rozumieć "procedurę związaną ze stosowaniem norm prawa administracyjnego, skutkiem czego dochodzi do wydania decyzji administracyjnej kształtującej uprawnienia lub obowiązki podmiotów niepodporządkowanych organizacyjnie organom administracji publicznej, a więc przede wszystkim obywateli i ich organizacji" (E. Bojanowski (w: E. Bojanowski, Z. Cieślak, J. Lang, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądem administracyjnym, Warszawa 2008, s. 11; W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 9). Celem postępowania administracyjnego jest zatem dokonanie w formie decyzji wiążącego ustalenia przez właściwy organ administracji publicznej konsekwencji norm prawa materialnego, w odniesieniu do konkretnie oznaczonego adresata w jego indywidualnej sprawie.

Postępowanie z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych (objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczenia) zostało objęte procedurą szczególną. Stosownie do art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach do postępowań w sprawach, o których mowa, przepisy k.p.a. stosuje się jedynie w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie.

Wprowadzenie odmiennych procedur jest związane nie tylko z przyjęciem innych rozwiązań prawnych niż w postępowaniu ogólnym, ale również może mieć wpływ na sposób określania stron tego postępowania.

Decyzje w sprawie o ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jak wynika z treści art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach, są wydawane przez Dyrektora [...]OW NFZ. Co do zasady objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym osoby podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu nie wymaga wydania decyzji. Decyzje w tym zakresie są podejmowane jedynie w wyjątkowych sytuacjach, czyli wówczas, gdy objęcie ubezpieczeniem wymaga wyjaśnienia wątpliwości z tym związanych.

Strona wnosząca skargę kasacyjną opowiada się za przyjęciem stanowiska, w myśl którego stroną postępowania jest wyłącznie osoba, na której spoczywa z mocy prawa obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Pozbawiając tym samym takiego przymiotu podmiot, który jako płatnik jest zobowiązany z mocy prawa do opłacenia i rozliczenia z tego tytułu składek.

W związku z tym wypada na wstępie zauważyć, iż strona jest centralną instytucją postępowania administracyjnego i obok organu administracji publicznej jedną z obligatoryjnych podmiotów tej procedury. Stronie, która nie brała udziału w postępowaniu w sposób (niezawiniony), przysługuje prawo do podważenia w trybie wznowienia postępowania decyzji, która uzyskała przymiot ostateczności (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Należy przy tym podkreślić, że organ administracji publicznej jest zobowiązany ustalić zakres podmiotowy postępowania i zapewnić w nim wszystkim uczestnikom udział. Wypełnienie tego obowiązku ma doniosłe znaczenie zwłaszcza wobec faktu, że każda procedura stosowania prawa może być prowadzona z udziałem różnych podmiotów, co skutkuje tym, że krąg uczestników postępowania może być szeroki, jednak ta okoliczność nie może mieć wpływu na status strony postępowania, gdyż stroną postępowania może być tylko ta osoba, której taka rola została przewidziana przez przepisy prawa i dla której wynikają z tego tytułu odpowiednie obowiązki lub uprawnienia.

W rozpoznawanej sprawie zagadnieniem o kluczowym znaczeniu jest ustalenie kryteriów, na podstawie których dany podmiot jest kwalifikowany jako strona postępowania.

Stosownie do treści art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Uwzględniając poglądy wyrażone w piśmiennictwie, jak i judykaturze można przyjąć, że interes prawny powinien być indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie winno znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego lub wyjątkowo – procesowego, albo też wyprowadzany z całokształtu danej regulacji prawnej, przy uwzględnieniu wykładni odwołującej się do zasad przyjętych w Konstytucji RP (wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 1865/09; M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeksu postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 257). Zatem interes prawny, o jakim mowa w art. 28 k.p.a., to innymi słowy prawna możliwość ukształtowania sytuacji prawnej konkretnego podmiotu na gruncie administracyjnego prawa materialnego, przy czym "ukształtowanie sytuacji prawnej" obejmuje ustanowienie lub zniesienie uprawnień lub obowiązków (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 7-8).

Zatem art. 28 k.p.a. status strony wiąże z interesem prawnym. Podstawą do wyprowadzenia interesu prawnego przy określaniu strony postępowania są przede wszystkim przepisy prawa materialnego, które regulują poszczególne sprawy administracyjne. Stąd też wskazanie strony postępowania wymaga nie tylko wyjaśnienia treści art. 28 k.p.a., ale przede wszystkim treści przepisów regulujących dany stosunek administracyjnoprawny.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy uznać, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał przepisy prawa materialnego, z których wynika interes prawny Spółki uprawniający ją do udziału w charakterze strony w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego G. Z. Z przepisów ustawy o świadczeniach (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1 i ust. 4 pkt 1 oraz art. 93 ust. 1) wynika, że rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa wprost na sferę prawną zleceniodawcy, powodując, że staje się on płatnikiem składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Tak więc ustalenie przez Dyrektora [...]OW NFZ , że G. Z. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej o charakterze zlecenia automatycznie spowodowało, że po stronie Spółki jako płatnika powstał obowiązek opłacenia i rozliczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 87 ust. 1 ustawy.). Brak ich opłacenia powoduje naliczenie odsetek za zwłokę (art. 87 ust. 3 ustawy), a w dalszej kolejności wdrożenie postępowania w celu przymusowego ściągnięcia zaległych składek (art. 93 ust. 1 ustawy). W świetle art. 1a pkt 20 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.- dalej jako u.s.u.s.), podmiotem zobowiązanym do zapłacenia składki m.in. na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami jest płatnik.

Zatem za prawidłowy należy uznać wyrażony w zaskarżonym orzeczeniu pogląd, w myśl którego Spółka jako płatnik składek z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego ma interes prawny w postępowaniu prowadzonym w stosunku do jej kontrahenta, bowiem wynik tego postępowania "oddziałuje" na jej sytuację prawną. Wydanie decyzji o objęciu strony umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym powoduje, że w razie powstania sporu ZUS wydaje decyzję w trybie art. 38 u.s.u.s. (ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) w stosunku do płatnika (zleceniodawcy) składek. Zatem obie strony umowy - ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny w tym, aby być stroną postępowania o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Okoliczność, że podmiotem finansującym składki jest sam ubezpieczony nie ma tutaj decydującego znaczenia, gdyż wykonawcą obowiązku nałożonego na mocy art. 69 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 i ust. 3 ustawy o świadczeniach jest płatnik. Co istotne w takim postępowaniu badana jest treść umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, a jego wynik w tym zakresie ma przesądzający charakter dla dalszego postępowania.

Stanowisko prezentowane przez NSA akceptuje wcześniejsze poglądy wyrażone przez Sąd w wyrokach (zob. wyroki NSA: z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 748/11; z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 62/11; z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1418/10; z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II GSK 68/11; z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 311/11, publ. CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się natomiast do przedstawionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 109 ust. 1 i 5 oraz art. 110 ustawy o świadczeniach, poprzez ich niezastosowanie, stwierdzić należy, że ten zarzut jest chybiony.

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zagadnienie, czy płatnikowi składek przysługuje przymiot strony w postępowaniu przed organami NFZ.

Tymczasem art. 109 ust. 1 ma charakter przepisu kompetencyjnego, regulującego kwestie uprawnień dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ do wydawania decyzji w sprawach w nim wymienionych, zaś przepisy art. 109 ust. 5 i art. 110 powołanej ustawy określają tryb odwoławczy od takich decyzji.

Reasumując, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, z którego wynika, że organy NFZ nie dopuszczając Spółki do udziału w postępowaniu o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego G. Z. naruszyły zasadę udziału strony w postępowaniu administracyjnym, a tym samym została spełniona przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że potrzeba ochrony interesu zleceniodawcy jest konsekwencją uruchomienia postępowania w celu ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu zleceniobiorcy, bowiem dla przyjęcia statusu strony dla Spółki nie jest prawnie znacząca okoliczność, że jej interes prawny wynika z innej normy prawnej niż interes zleceniobiorcy.

Mając powyższe na względzie, NSA działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.