Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2121/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 113 § 1, art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 22 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1736/18 w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 marca 2019 r. oddalił skargę S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z [...] kwietnia 2018 r., Prezydent W. orzekł o zmianie swojej decyzji z [...] lutego 2014 r. w sprawie odpłatności za pobyt S. K. w domu pomocy społecznej, w ten sposób, że: w pkt 1 ustalił od 1 kwietnia 2017 r. od skarżącego opłatę za pobyt w DPS w wysokości 597,80 złotych, w pkt 2 nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że decyzją ZUS z dnia [...] marca 2018 r. mieszkańcowi przeliczono kwotę świadczenia od 1 marca 2017 r. W decyzji wskazano, że wypłata zaległej kwoty za okres od 1 marca 2017 r. do 28 lutego 2018 r. nastąpi wraz ze świadczeniem za marzec 2018 r. zatem zgodnie z art. 8 ust. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm., dalej jako: u.p.s.) kwotę uzyskanego jednorazowo dochodu należało uwzględnić w dochodzie osoby przez okres, za który uzyskano ten dochód.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. SKO stwierdziło, że wyrównanie emerytury skarżącego nastąpiło wraz ze świadczeniem za marzec 2018 r. Fakt ten wynika z decyzji ZUS o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2018 r. Z decyzji tej wynika ponadto, że wyrównanie (w kwocie 1289,28 złotych) dotyczy okresu od 1 marca 2017 r. do 28 lutego 2018 r. W ocenie SKO, prawidłowo zatem organ pierwszej instancji potraktował ten dochód jako dochód jednorazowy, podlegający uwzględnieniu w okresie od 1 kwietnia 2017 r. Odnosząc się do możliwości zmiany decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w DPS z mocą wsteczną SKO wskazało, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje zawsze w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. SKO wyjaśniło, że pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa lub obciążenie opłatą z mocą wsteczną może nastąpić jedynie wyjątkowo i tylko wówczas, gdy wyraźnie przepis prawa to przewiduje. Takim przepisem szczególnym dającym podstawę do ustalenia opłaty za pobyt mieszkańca z mocą wsteczną jest art. 8 ust. 12 u.p.s.

Odnosząc się do zawartego w odwołaniu wniosku o zwolnienie z opłaty, SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 64 pkt 2 u.p.s., osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić; na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, jednakże jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Przed skonkretyzowaniem tej wartości nie jest możliwe wydanie decyzji na podstawie art. 64 u.p.s. SKO uznało zatem wniosek skarżącego złożony już na etapie odwołania za przedwczesny.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że zmiana sytuacji majątkowej mieszkańca domu pomocy społecznej powoduje konieczność zmiany wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, przy czym możliwe jest wydanie decyzji ustalającej nową opłatę z mocą wsteczną, to jest od dnia, w którym nastąpiła zmiana sytuacji majątkowej. Obowiązek ponoszenia opłaty w określonej wysokości powiązany został bowiem z wysokością dochodów osiąganych przez mieszkańca domu. Zatem zmiana wysokości dochodów osiąganych przez mieszkańca domu pomocy społecznej musi być uznana za zdarzenie prawne skutkujące koniecznością zmiany wysokości opłaty. W niniejszej sprawie, decyzją z [...] marca 2018 r. ZUS przyznał skarżącemu nową wysokość świadczenia z mocą od 1 marca 2017 r. Jednocześnie skarżący otrzymał wyrównanie świadczenia. W takiej sytuacji znajduje zastosowanie art. 8 ust. 12 u.p.s., zgodnie z którym, w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. W świetle powyższego przepisu oraz stanu faktycznego powstałego na skutek wydania decyzji ZUS, Sąd I instancji uznał, że od 1 marca 2017 r. miesięczny dochód skarżącego wyniósł 878,12 zł w miejsce uzyskiwanego uprzednio dochodu w wysokości 717,35 zł. Zmiana wysokości dochodu skarżącego przekroczyła kwotę, o której mowa w art. 106 ust. 3a u.p.s., tj. 10% wartości kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 634 zł. (§ 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz.U. Z 2015 r., poz. 1058), czyli 10% tej kwoty stanowi 63,40 zł. Kwota o jaką zwiększone zostało świadczenie skarżącego wynosi natomiast blisko 160 zł. Sąd I instancji stwierdził, że skoro wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uzależniona jest od wysokości dochodu, to zmiana wysokości dochodu, zaistniała na skutek waloryzacji świadczenia dokonanej z mocy wsteczną, uzasadniała zmianę decyzji ustalającej wysokość odpłatności również z mocą wsteczną.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik skarżącego wniósł również o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez oddalenie skargi oraz utrzymanie w obrocie prawnym decyzji administracyjnych organów obu instancji, mimo że postępowanie administracyjne było dotknięte kwalifikowaną wadą prawną, skutkującą nieważnością decyzji z dnia [...] kwietnia 2018 r. wydaną przez Prezydenta W.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że decyzja Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. została wydana, zgodnie z pieczęcią znajdującą się pod decyzją - "z up. Prezydenta W., I. K., Kierownik Działu [...]". Skarżący kasacyjnie zwrócił uwagę, że nie istnieje jednostka budżetowa W. "W.". Właściwą i jedyną jednostką budżetową W. wydającą decyzje w sprawach dotyczących odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej jest W., powołane uchwałą Rady Powiatu W. nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. Decyzja Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. została zatem wydana przez pracownika nieistniejącej jednostki budżetowej, co oznacza, że nie może być traktowana jako funkcjonująca w obrocie prawnym decyzja administracyjna, wywołująca jakiekolwiek skutki prawne. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, okoliczność ta powoduje nieważność tej decyzji oraz opartej na niej decyzji organu II instancji, utrzymującej ją w mocy, w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a., a ponadto nie zachodzi żadna z przesłanek o których mowa w art. 189 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Te zaś uzasadniały przyjęcie stanowiska, że skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Jej jedyny zarzut wskazuje na kwalifikowaną wadę prawną decyzji organu I instancji, o której stanowi art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., polegającą na podpisaniu jej przez osobę nieuprawnioną. Z akt sprawy wynika, że decyzja Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. została podpisana, zgodnie z pieczęcią znajdującą się pod decyzją - "z up. Prezydenta W., I. K., Kierownik Działu [...]". Rację ma autor skargi kasacyjnej, że nie istnieje jednostka budżetowa W. o nazwie "W.", a właściwą jednostką organizacyjną tej gminy, właściwą w sprawach dotyczących odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej jest "W.", powołane uchwałą Rady Powiatu W. nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma jednak wątpliwości, że podpisująca decyzję I. K. posiadała stosowne upoważnienie Prezydenta W. Na etapie postępowania kasacyjnego organ przedłożył udzielone w dniu 13 czerwca 2017 r. upoważnienie dla I. K. – Kierownika Działu [...], do prowadzenia postępowań oraz wydawania decyzji administracyjnych w sprawach dotyczących m.in. ustalania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. W tej sytuacji, błąd w określeniu jednostki organizacyjnej, w której zatrudniona jest osoba podpisująca decyzję, należy zakwalifikować jako oczywistą omyłkę pisarską, podlegającą sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 K.p.a. Z pewnością błąd tego rodzaju nie stanowi o kwalifikowanej wadzie prawnej decyzji z dnia [...] kwietnia 2018 r. w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., w sytuacji gdy nie ma wątpliwości, że osoba, która podpisała decyzję była do tego umocowana.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.