Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1906/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 133 § 1 w zw z art 134 § 1 w zw z art 141 § 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 7,77 § 1, 80 i 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 83 ust 1, art 68
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.), Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz, Protokolant asystent sędziego Kamil Strzępek, po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 2013/11 w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 2013/11 oddalił skargę A.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku A.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy załatwionej decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 2011 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w świetle art. 83 ust. 1 cyt. ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w tym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. W sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami. Przez szczególne okoliczności , o których mowa w tym przepisie uważa się trudne do przezwyciężenia przeszkody, zdarzenia lub trwałe stany, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że w toku postępowania ustalono, że K.W. ojciec wnioskodawcy A.W. na 52 lat życia miał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 23 lata, 7 miesięcy i 9 dni. W ostatnim dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentował 1 rok, 6 miesięcy i 15 dni. Od dnia 7 czerwca 2001 r. do dnia 11 maja 2008 r. i od dnia 1 grudnia 2008 r. do dnia 19 kwietnia 2010 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym czy rentowym. W tym okresie wobec ojca wnioskodawcy nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. A zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Natomiast podejmowanie przez ojca wnioskodawcy zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego (praca w budownictwie), na co A.W. powołał się w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej, ma ten skutek, że osoba, która wykonuje takie zatrudnienie świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w niniejszej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające ojcu wnioskodawcy przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Fakt, że nie opłacał on składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznany za okoliczność szczególną, niezależną od ubezpieczonego. Ponadto wskazał, że A.W. nie spełnia przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Jest osobą pełnoletnią i nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Wyjaśnił, że pobieranie nauki nie jest przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie. Jest nim wiek, który uniemożliwia podjęcie pracy, tj. wiek poniżej 18 lat lub wiek emerytalny. Podkreślił, że w obecnym systemie prawnym nie ma zakazów i ograniczeń w zakresie podejmowania zatrudnienia przez pełnoletnich uczniów i studentów pobierających naukę zarówno w systemie dziennym, jak i zaocznym. Stwierdził również, iż kwestia trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania mu prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem nie jest ono świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A.W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił, że jest ona krzywdząca i wniósł o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi podał, iż w jego ocenie nieuprawnione jest twierdzenie organu, że nauka nie koliduje z wykonywaniem zatrudnienia. Oświadczył, że obecnie nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej, ale uczyni to niezwłocznie po ukończeniu szkoły (technikum budowlanego).Wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i nie ma żadnych źródeł utrzymania. Pozostaje na utrzymaniu matki, która pracuje i otrzymuje wynagrodzenie w granicach najniższej krajowej, lecz nie jest

w stanie go utrzymać. Na jej utrzymaniu pozostaje także jego starszy brat, który od urodzenia choruje i aktualnie toczy się postępowanie o przyznanie mu renty socjalnej.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku podał, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach uznania administracyjnego. Z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że skarżący nie spełnia łącznie przesłanek wymienionych w powołanym przepisie omawianej ustawy. Skarżący A.W. urodzony w dniu [...] 1992 r. jest osobą pełnoletnią i zdolną do pracy. Wskazany przepis niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym łączy z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącego nie dotyczą, gdyż lekarz orzecznik ZUS nie stwierdził u niego całkowitej niezdolności do pracy. Natomiast przez pojęcie wieku, jako przeszkodzie

w podjęciu pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, uprawniającym w konsekwencji do świadczenia (tu renty rodzinnej) w drodze wyjątku, należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o to świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność (wiek poniżej 18 lat życia), a nie ogólną granicę wieku uczących się lub studiujących, w tym uprawniającą do renty rodzinnej na zasadach ustawowych. W kontekście unormowania tego przepisu okres pobierania nauki przez dziecko w wieku powyżej 18 lat nie skutkuje jego uprawnieniem do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku po ubezpieczonym rodzicu.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kontynuowanie nauki, nie pozwala na obejście rygorystycznie sformułowanego art. 83 ust. 1, który służy zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy

i spełniającym pozostałe przesłanki. Kwestia nauki w przepisie tym nie występuje, zaś wiek jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Zgodnie z przepisami kodeksu pracy z chwilą osiągnięcia 18 roku życia można podjąć zatrudnienie w celach zarobkowych. W obecnym stanie prawnym nie ma zakazów i ograniczeń w zakresie podejmowania zatrudnienia przez pełnoletnich uczniów i studentów pobierających naukę zarówno w systemie dziennym, jak

i zaocznym. Z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy. W konsekwencji uznał, że skoro w sytuacji skarżącego przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, jest to okoliczność eliminująca go z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku.

Podkreślił, że trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł A.W. reprezentowany przez radcę prawnego

i zaskarżając go w całości zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego tj.:

a) art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w odniesieniu do skarżącego nie zachodzą "szczególne okoliczności", o których mowa w tym przepisie,

b) art. 83 ust. 1 tej ustawy poprzez dokonanie wykładni tego przepisu w całkowitym oderwaniu od art. 68 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czego konsekwencją było wadliwe przyjęcie, że skarżący, wnioskujący o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku do czasu ukończenia nauki, nie spełnia przesłanek do przyznania tego świadczenia,

c) pkt. 6 Załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999 r.

w sprawie określenia powiatów (gmin) zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem

strukturalnym poprzez jego niezastosowanie;

2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. poprzez wydanie wyroku w oparciu o błędnie ustalony

stan faktyczny, tj. na pominięciu trudnej sytuacji na rynku pracy w miejscu zamieszkania

skarżącego oraz faktu posiadania przez ojca skarżącego prawie 24-letniego okresu

ubezpieczenia, czego konsekwencją była wadliwa ocena okresu poprzedzającego moment wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia w drodze wyjątku,

b) naruszenie art. 151 P.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która nie została opłacona ani w całości, ani

w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej odwołując się do treści art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podał, że podstawę do wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis zawierający pojęcie nieostre "szczególne okoliczności". Oznacza to, że organ stosując ten przepis powinien

w sposób wszechstronny ocenić stan faktyczny sprawy i dopiero w jego świetle zinterpretować ww. pojęcie. W ocenie skarżącego, organ obowiązku tego nie dopełnił,

a interpretacji tego pojęcia dokonał w sposób sprzeczny z ustalonym stanem faktycznym. Błędu tego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej przez "szczególne okoliczności", o którym mowa w tym przepisie należy rozumieć wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców. Skarżący jest uczniem technikum i pobiera naukę w trybie dziennym. Wprawdzie jest osobą pełnoletnią, zdolną do pracy, to jednak ze względu na tryb nauki na rynku pracy nie jest pracownikiem atrakcyjnym.

Ponadto autor skargi kasacyjnej podkreślił, że ocena "zdolności" skarżącego pełnoletniego ucznia do podjęcia pracy zarobkowej powinna być rozważana przy uwzględnieniu sytuacji na lokalnym rynku pracy, czego w tej sprawie nie uczyniono. Tymczasem w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999 r. w sprawie określenia powiatów (gmin) zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym (Dz.U. z 1999 r. Nr 110, poz. 1264 ze zm.) Gmina Nysa została uznana za gminę zagrożoną szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym. Z danych Powiatowego Urzędu Pracy w Nysie wynika, że w momencie rozpoznawania sprawy przez organ (czerwiec/lipiec 2011 roku) stopa bezrobocia na tym obszarze wynosiła 17% - i nadal rośnie (według ostatnich danych z maja 2012 roku stopa ta wynosiła 19,2%). Brak uwzględnienia tej okoliczności przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz przez Sąd pierwszej instancji, stanowi podstawę do uznania wadliwości ustalenia wystąpienia w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 omawianej ustawy.

Zdaniem skarżącego ustalanie prawa do świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku nie może odbywać się w oderwaniu od przepisów regulujących przyznawanie świadczeń na zasadach ogólnych. Punktem odniesienia powinna być renta rodzinna przyznawana na podstawie art. 68 ust. 1 i 2 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, prawo do renty przysługuje dzieciom aż do ukończenia nauki. A zatem skoro zasadniczym celem tego świadczenia jest dostarczanie środków utrzymania dzieciom pracownika (rencisty), które w związku z kształceniem się w szkole nie wykonują pracy stanowiącej źródło utrzymania, to zasadny był jego wniosek o przyznanie mu świadczenia- renty rodzinnej w drodze wyjątku do czasu ukończenia nauki w technikum.

W ocenie skarżącego, skoro świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy jest świadczeniem przyznawanym w ramach systemu ubezpieczeń społecznych, to stosowanie tego przepisu wymaga odniesienia się do relatywnie długiego okresu ubezpieczenia, który w przypadku jego ojca wynosił prawie 24 lata okresów składkowych i nieskładkowych. Podkreślił, że nawet Zastępca Dyrektora Oddziału ZUS wnosił o przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku z uwagi na trudną sytuację finansową rodziny oraz stosunkowo długi okres zatrudnienia jego zmarłego ojca. (pkt II Stanu sprawy - załącznika do decyzji z dnia 13 czerwca 2011 r.).

W konsekwencji autor skargi kasacyjnej stwierdził, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał błędnej wykładni art. 83 ust. 1 omawianej ustawy. Jednocześnie, prowadząc postępowanie, nieprawidłowo ocenił okres poprzedzający moment wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia w drodze wyjątku, tzn. pominął trudną sytuację na rynku pracy w miejscu zamieszkania zmarłego ojca skarżącego oraz fakt posiadania przez niego prawie 24-letniego okresu ubezpieczenia. Organ odstąpił od oceny tych okoliczności jako okoliczności szczególnych w rozumieniu tej ustawy, co stanowiło naruszenie art. 7,77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. Ponieważ wadliwa wykładnia dokonana przez organ oraz wadliwie ustalony stan faktyczny zostały w całości zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji, to ich konsekwencją było niezasadne oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r. pełnomocnik skarżącego cofnął wniosek o zasadzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że znana mu jest treść art. 250 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania sądowego, której przesłanki określone w § 2 art. 183 P.p.s.a

w rozpoznawanej sprawie nie występują.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez A.W. skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.

Istota sprawy sprowadzała się do oceny, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo zaaprobował stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który uznał, że A.W. nie spełnia łącznie wszystkich przesłanek określonych w art.83ust.1 omawianej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

i z tego powodu przyznanie mu renty rodzinnej w drodze wyjątku nie było możliwe.

Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 83 ust. 1 cyt. ustawy poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, w zakresie w jakim przepis ten odwołuje się do przesłanki szczególnych okoliczności, który to zarzut autor skargi kasacyjnej powiązał z naruszeniem pkt. 6 Załącznika do cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999 r. w sprawie określenia powiatów (gmin) zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem

strukturalnym stwierdzić należy ,iż jest on nietrafny.

W sprawie jest niesporne, że Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, który uznał, iż nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przez zmarłego ojca skarżącego przeszkód w podjęciu zatrudnienia

i niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnienia do świadczenia w trybie zwykłym. W związku z tym powoływanie się na fakt pozostawania bez pracy nie może być oceniane na płaszczyźnie szczególnych okoliczności. W takim przypadku istotne znacznie mają zatem dowody potwierdzające jego rzeczywistą aktywność

w poszukiwaniu pracy. W orzecznictwie przyjmuje się, że sam fakt bezrobocia

w rozumieniu art. 83 ust.1 powołanej ustawy, nie jest okolicznością szczególną

w przypadku, gdy ubezpieczony nie podejmuje żadnych działań w celu znalezienia pracy, choćby działania te zakończyły się niepowodzeniem (por. wyrok NSA z dnia

1 października 2010 r. sygn. akt I OSK 295/09 oraz wyroki WSA w Warszawie z dnia 24 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 252/06 i z dnia 15 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1164/05 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z kolei samo pozostawanie bez zatrudnienia lub podejmowanie zatrudnienia bez odprowadzenia składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa w/w przepisie (por. wyroki NSA z dnia 1 października 2010 r. sygn. akt

I OSK 295/09 oraz z dnia 15 kwietnia 2002 r. II SA 4189/01 LEX nr 83733).

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut dokonania błędnej wykładni art. 83 ust. 1 omawianej ustawy przez nieuwzględnienie treści art. 68 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Na wstępie zauważyć należy, iż regulacja zawarta w art. 83 ust. 1 ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dotyczy możliwości przyznania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych emerytury, bądź renty

w trybie szczególnym w przypadku braku spełniania określonych ustawą warunków do uzyskania tych świadczeń w trybie zwykłym. Ustawa przewiduje następujące świadczenia emerytalno-rentowe: emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową oraz rentę rodzinną. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Natomiast regulacja prawna dotycząca uprawnienia do uzyskania renty rodzinnej w trybie zwykłym jest zawarta w art.65 - 71 tej ustawy. Zgodnie z art. 65 § 1w/w ustawy, renta rodzinna przysługuje wymienionym w jej art. 67-71 członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty

z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. W świetle art. 68 ust 1 pkt 2 omawianej ustawy dzieci własne ,dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia.

Uszło uwadze autora skargi kasacyjnej, że w art. 83 ust. 1omawianej ustawy przesłanka nauki nie występuje, zaś wiek jako przesłanka niemożności podjęcia pracy oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Oznacza to, że kontynuowanie nauki przez osobę w wieku powyżej 18 lat życia, zdolną do pracy nie jest przeszkodą uniemożliwiają zatrudnienie i nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie jej renty rodzinnej w drodze wyjątku. Celem regulacji zawartej w tym przepisie jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom spełniającym przesłanki określone w tym przepisie. Natomiast w art. 68 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy poza wiekiem występuje przesłanka nauki, uprawnienie do pobierania renty rodzinnej w wieku 16 do 25 lat życia jest bowiem uzależnione od kontynuowania nauki w szkole. W konsekwencji oznacza to, że Sąd pierwszej instancji, przy dokonywaniu wykładni art. 83 ust.1 powołanej ustawy, wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej nie miał obowiązku uwzględnienia regulacji zawartej w art.68 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni i właściwego zastosowania art.83ust.1 ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na uwzględnienie nie zasługiwały również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. poprzez wydanie wyroku w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, tj. pominięciu trudnej sytuacji na rynku pracy w miejscu zamieszkania skarżącego oraz faktu posiadania przez ojca skarżącego prawie 24-letniego okresu ubezpieczenia, czego konsekwencją była wadliwa ocena okresu poprzedzającego moment wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia w drodze wyjątku, oraz art.151 P.p.s.a. przez niezasadne oddalenie skargi.

Odnosząc się do tych zarzutów wskazać należy, iż ustawa o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, określa warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, zasady ustalania wysokości świadczeń, zasady i tryb przyznawania oraz tryb wypłaty świadczeń. Powyższe świadczenia są finansowane i pozostają w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców. Przewiduje ona również możliwość przyznania świadczeń

w szczególnym trybie art. 82 -83 tej ustawy. Przy czym regulacja zawarta w art. 83 ust.1 omawianej ustawy pozwala na uzyskanie świadczenia pieniężnego odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania tego świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Są one finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Uprawnienie do przyznania ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, świadczeń w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust.1 tej ustawy przysługuje Prezesowi ZUS. Jest ono jednak uzależnione od kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek wymienionych w tym przepisie.

W rozpoznawanej sprawie ustalono, że skarżący nie spełnia łącznie przesłanek określonych w tym przepisie. W związku z powyższym, uznać należy ,iż podnoszona przez autora skargi kasacyjnej kwestia nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji trudnej sytuacji na rynku pracy w miejscu zamieszkania skarżącego , czy też faktu posiadania przez ojca skarżącego długiego okresu ubezpieczenia nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 151 P.p.s.a. stwierdzić należy, iż przepis ten nie może być samodzielną podstawą skargi kasacyjnej. Jest on bowiem tzw. przepisem wynikowym. Warunkiem jego zastosowania jest spełnienie hipotezy

w postaci odpowiednio stwierdzenia czy niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Autor skargi kasacyjnej, chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu, jest zobowiązany powiązać go bezpośrednio ze wskazaniem naruszenia konkretnych przepisów, którym - jej zdaniem - uchybił Sąd pierwszej instancji w toku rozpoznawania sprawy. W konsekwencji brak takich powiązań czyni zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a nieskutecznym.

Kierując się przedstawionymi wyżej względami, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu

o art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.