Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1210/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.71 b par.4 , 71 j par. 3, 71 k par. 3,
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędzia del. WSA Piotr Pietrasz Protokolant Maciej Nawrocki po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 283/10 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 283/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę P. K. (zwanego dalej: skarżącym) na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację notarialną.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu 19 września 2009 r. skarżący przystąpił do egzaminu wstępnego na aplikację notarialną przed Komisją Egzaminacyjną ds. aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2009 r. Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, iż skarżący z egzaminu wstępnego na aplikację notarialną uzyskał 98 punktów, a więc zgodnie z art. 71j § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) uzyskał wynik negatywny. Zgodnie z tym przepisem pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów.

Od powyższej uchwały skarżący złożył odwołanie, w którym wniósł o zmianę lub ewentualnie o uchylenie w/w uchwały Nr [...] z dnia [...] września 2009 r.

Opisaną wyżej decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Minister Sprawiedliwości, działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 71k § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] września 2009 r.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, iż ponowna analiza testu wykazała, że wynik egzaminu konkursowego odwołującego się został ustalony prawidłowo na 98 punktów.

W skardze na powyższą decyzję, złożoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skarżący kwestionował poprawność sformułowania pytań o nr 48, 49, 57, 82, 100 oraz 124 – 132, w teście wyboru, będącym podstawą ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną.

Pytanie nr 48 brzmiało

"Zgodnie z ustawą o spółdzielniach mieszkaniowych, spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego:

A. jest niezbywalne,

B. przechodzi na spadkobierców,

C. podlega egzekucji."

W ocenie organu, prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A" oparta na art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.), który stanowi, że: "spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego jest niezbywalne, nie przechodzi na spadkobierców i nie podlega egzekucji". Skarżący udzielił odpowiedzi "B". W toku postępowania skarżący wskazywał, że pytanie zawiera dwie poprawne odpowiedzi "A" i "B". Przepis 14 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych przewiduje wyjątek od zasady, że spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego nie przechodzi na spadkobierców. Z chwilą bowiem śmierci jednego z małżonków spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, które przysługiwało obojgu małżonkom, przypada drugiemu małżonkowi, czyli nie wygasa. Dziedziczne jest roszczenie o przekształcenie spółdzielczego prawa do lokalu we własnościowe prawo do lokalu i przechodzi na spadkobierców.

Pytanie nr 57 brzmiało:

"Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, termin do wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym, wynosi:

A. siedem dni od doręczenia nakazu zapłaty wraz z pozwem i załącznikami,

B. dwa tygodnie od dnia doręczenia nakazu zapłaty wraz z pozwem i załącznikami,

C. dwadzieścia jeden dni od dnia doręczenia nakazu zapłaty wraz z pozwem i załącznikami."

Zdaniem organu, prawidłowa odpowiedź na to pytanie zawarta jest w pkt. B, opartym o art. 491 § 1 i § 3 k.p.c., a skarżący wskazał jako poprawną – odpowiedź A.

Zgodnie z art. 491 k.p.c. "wydając nakaz zapłaty sąd orzeka, że pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie zarzuty" (§ 1), a "nakaz zapłaty doręcza się stronom; pozwanemu wraz z pozwem i załącznikami" (§ 3).

Pytanie nr 82 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą — Prawo spółdzielcze, jeżeli założycielami spółdzielni są osoby fizyczne, ich liczba nie może być mniejsza niż:

A. 30 osób,

B. 20 osób,

C. 10 osób."

W ocenie organu prawidłową odpowiedzią na powyższe pytanie jest odpowiedź "C" oparta na art. 6 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.), która wynika z literalnego brzmienia art. 6 § 2 ustawy – Prawo spółdzielcze. Skarżący w arkuszu odpowiedzi zaznaczył odpowiedź "A".

Zgodnie z art. 6 § 2 Prawa spółdzielczego: "Liczba założycieli spółdzielni nie może być mniejsza od dziesięciu, jeżeli założycielami są osoby fizyczne, i trzech, jeżeli założycielami są osoby prawne. W spółdzielniach produkcji rolnej liczba założycieli - osób fizycznych nie może być mniejsza od pięciu".

Pytanie nr 100 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, kapitał zakładowy spółki akcyjnej powinien wynosić co najmniej:

A. 50.000 złotych,

B. 100.000 złotych,

C. 500.000 złotych."

Zdaniem organu, prawidłową odpowiedzią, opartą na treści art. 308 kodeksu spółek handlowych, jest odpowiedź "B", natomiast skarżący udzielił odpowiedzi "C".

Zgodnie z art. 308 § 1 k.s.h. "Kapitał zakładowy spółki powinien wynosić co najmniej 100.000 złotych".

Ponadto, w skardze zawarte zostały zarzuty dotyczące pytań egzaminacyjnych nr 124 – 132. Zdaniem skarżącego powyższe pytania dotyczą prawa podatkowego uważanego za odrębny dział prawa wobec prawa finansowego czy cywilnego, a nieuwzględnionego w art. 71b § 4 ustawy - Prawo o notariacie, w świetle którego: "Egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta notarialnego, zwanego dalej "kandydatem", z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej."

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., jak to wyżej wspomniano, skargę oddalił.

W świetle uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, Minister Sprawiedliwości wydając sporną decyzję nie dopuścił się naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego zawartych w ustawie z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, jak również norm procedury administracyjnej, w tym przede wszystkim przepisów art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Zdaniem Sądu Minister Sprawiedliwości dokonał szczegółowej analizy materiału dowodowego przekazanego przez Komisję Egzaminacyjną. Minister w ramach przeprowadzonej procedury odwoławczej dokonał także ponownego sprawdzenia ilości punktów uzyskanych przez skarżącego i stwierdził, iż wynik ustalony przez Komisję Egzaminacyjną jest prawidłowy.

Odnośnie pytania nr 48 Sąd pierwszej instancji wskazał, że pytanie to zostało jasno sformułowane, a odpowiedź na nie wynika wprost z przepisu art. 9 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Jedyną prawidłową odpowiedzią na powyższe pytanie jest odpowiedź zaznaczona w kluczu odpowiedzi, a więc odpowiedź "A".

Odnośnie kwestionowanego pytania nr 57 Sąd pierwszej instancji uznał jako prawidłową na to pytanie odpowiedź "B", zawartą w kluczu odpowiedzi i opartą na art. 491 § 1 i 3 k.p.c.

Odpowiedź "B" jest dosłownym przytoczeniem brzmienia art. 491 k.p.c. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, istotą pytania było wskazanie terminu, do upływu którego – zgodnie z art. 491 § 1 k.p.c. – strona pozwana może wnieść zarzuty. W ocenie Sądu, organ prawidłowo stwierdził, iż zarzuty skarżącego dotyczące pytania nr 57 były nietrafne i nieuzasadnione.

W zakresie pytania nr 82 Sąd pierwszej instancji ocenił to pytanie jako jasno skonstruowane. Według WSA, pytanie wraz z odpowiedzią stanowiło niemal dokładne przytoczenie art. 6 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze, a zatem stanowisko skarżącego o prawidłowości odpowiedzi wskazanej przez niego ("A") jest nieuzasadnione.

Kolejne kwestionowane przez skarżącego pytanie (nr 100) dotyczyło minimalnego kapitału zakładowego spółki akcyjnej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B" oparta na art. 308 k.s.h., bowiem z jego treści wprost wynika, iż kapitał zakładowy spółki powinien wynosić co najmniej 100.000 złotych. Skarżący w arkuszu odpowiedzi zaznaczył jako prawidłową odpowiedź lit. "C".

Odnosząc się natomiast do zarzutu strony skarżącej w zakresie pytań o nr 124 – 132, dotyczących ustaw: o podatku od czynności cywilnoprawnych, o podatku od spadków i darowizn, ordynacji podatkowa, które – zdaniem skarżącego – nie powinny znaleźć się na egzaminie wstępnym na aplikację notarialną, sąd ocenił powyższe pytania z zakresu tych ustaw jako mieszczące się w zakresie tematycznym egzaminu wstępnego na aplikację notarialną. Zdaniem Sądu pierwszej instancji test obejmuje weryfikację wiedzy z zakresu prawa, w tym z zakresu prawa administracyjnego i finansowego. Prawo finansowe reguluje działalność podmiotów publicznych w drodze norm prawno – finansowych. Do tych norm należy zakwalifikować powołane wyżej ustawy, które zostały wymienione w wykazie aktów prawnych podanych w ustawowym terminie do wiadomości kandydatów na aplikację notarialną w drodze ogłoszenia zamieszczonego w odpowiedniej zakładce na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną, w której domagał się jego uchylenia w całości i orzeczenia reformatoryjnego zgodnie z art. 188 p.p.s.a., ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenia na rzez skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed Sądem pierwszej instancji.

Skarżący zarzucił naruszenie wyłącznie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 71 j § 1 ustawy z dnia z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie

(Dz.U. 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) w zw. z art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz.U. 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz.U. 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) przez błędną wykładnię przepisów, polegającą na przyjęciu, że spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego jest niezbywalne,

art. 71 j § 1 ustawy z dnia z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie

w zw. z art. 491 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 Nr 43, poz. 296 ze zm.) przez błędną wykładnię przepisu, polegającą na przyjęciu, że pozwany może wnieść zarzuty od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym jedynie w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zapłaty wraz z pozwem i załącznikami,

art. 71 j § 1 ustawy z dnia z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie

w zw. z art. 6 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) przez błędną wykładnię przepisu, polegającą na przyjęciu, że minimalna liczba osób fizycznych mogących założyć spółdzielnię wynosi 10,

art. 71 j § 1 ustawy z dnia z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie

w zw. z art. 308 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) przez błędną wykładnię przepisu, polegającą na przyjęciu, że kapitał zakładowy spółki akcyjnej powinien wynosić 100.000 złotych,

art. 71 b § 4 ustawy z dnia z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie

oraz art. 71 c § 6 ustawy z dnia z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz.U. 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) w zw. z ustalonym przez zespół do przygotowania pytań testowych i zatwierdzonym przez Ministra Sprawiedliwości wykazem tytułów aktów prawnych, przez błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu przekroczenia delegacji ustawowej przez wspomniany wykaz tytułów aktów prawnych, a tym samym nieuwzględnienie niedopuszczalności zamieszczenia pytań nr: 124, 125, 126, 127, 129, 130, 131, 132 na egzaminie konkursowym na aplikację notarialną.

Zarzuty skarżącego dotyczyły pytań o nr 48, 57, 82, 100 oraz 124 -132 (w stosunku do skargi złożonej do WSA pominął zatem pytanie o nr 49).

Odnośnie pytania nr 48 skarżący wskazał, że w art. 9 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych wyrażona została zasada, że "spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego jest niezbywalne, nie przechodzi na spadkobierców i nie podlega egzekucji". Od tej zasady, że spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu jest niezbywalne istnieje jeden wyjątek wyrażony w treści art. 13 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych: "Po ustaniu małżeństwa wskutek rozwodu lub po unieważnieniu małżeństwa małżonkowie powinni w terminie jednego roku zawiadomić spółdzielnię, któremu z nich przypadło spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, albo przedstawić dowód wszczęcia postępowania sądowego o podział tego prawa. Były małżonek niebędący członkiem spółdzielni powinien złożyć deklarację członkowską w terminie 3 miesięcy od dnia, w którym przypadło mu prawo do lokalu. Byłemu małżonkowi przysługuje roszczenie o przyjęcie w poczet członków spółdzielni". Po ustaniu małżeństwa małżonkowie powinni więc dokonać wyboru, któremu z nich przypadnie spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, które do dnia trwania między nimi związku małżeńskiego przysługiwało im niepodzielnie. Wyboru tego małżonkowie dokonują przez złożenie właściwego oświadczenia woli. Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu nie przechodzi więc na jednego z dotychczasowych małżonków z mocy prawa, ale stosownie do złożonych przez obojga dotychczasowych małżonków oświadczeń woli. Istota niezbywalności prawa polega więc na tym, że czynność prawna która zmierzałaby do przeniesienia takiego prawa na inny podmiot, byłaby nieważna. Kasator wskazał na niezbywalność prawa polegającą na całkowitym zakazie przenoszenia tego prawa na inne podmioty, którą odróżnił od ograniczenia zbywalności prawa polegającego na zawężeniu kręgu podmiotów, na rzecz których prawo może zostać przeniesione do określonej we właściwych przepisach grupy podmiotów. W art. 9 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych ustawodawca wyraził generalną zasadę niezbywalności spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, od której jednakże w art. 13 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych wyraził wyjątek, poprzez dopuszczenie możliwości zbycia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu przez jednego z dotychczasowych małżonków na rzecz drugiego dotychczasowego małżonka. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, na regulację tą nie można patrzeć tylko przez pryzmat treści art. 9 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, w oderwaniu od treści art. 13 ust. 1 w/w ustawy. W związku z powyższym, pytanie nr 48 egzaminu konkursowego na aplikację notarialną nie zawiera żadnej prawidłowej odpowiedzi, w związku czym w nawiązaniu do treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 414/07, skarżącemu należałoby przyznać 1 punkt za odpowiedź na to pytanie.

Zdaniem skarżącego, również pytanie nr 57 egzaminu konkursowego na aplikację notarialną jest niezgodne z treścią art. 71j § 1 ustawy Prawo o notariacie, gdyż zawiera więcej niż jedną poprawną odpowiedź.

W jego ocenie, użycie przez ustawodawcę w art. 491 § 1 k.p.c. zwrotu "w ciągu dwóch tygodni" umożliwia pozwanemu wniesienie zarzutów od nakazu zapłaty w dowolnym dniu okresu, od dnia doręczenia przez sąd nakazu zapłaty, do czternastego dnia licząc od dnia doręczenia nakazu. Z treści tego przepisu wyraźnie wynika, że właściwym dniem na wniesienie zarzutów od nakazu zapłaty jest nie tylko czternasty dzień od dnia doręczenia nakazu, ale każdy dzień mieszczący się w tym okresie. W pytaniu nr 57 egzaminu konkursowego na aplikację notarialną wskazane zostały trzy wariantowe odpowiedzi na to pytanie. Zarówno odpowiedź A - siedem dni od dnia doręczenia nakazu zapłaty, wraz z pozwem i załącznikami, jak i odpowiedź B - dwa tygodnie od dnia doręczenia nakazu zapłaty wraz z pozwem i załącznikami mieszczą się w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zapłaty określonym w art. 491 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Zdaniem kasatora, pytanie nr 82 egzaminu konkursowego na aplikację notarialną w sposób najbardziej rażący ze wszystkich zakwestionowanych w skardze kasacyjnej pytań narusza art. 71j § 1 ustawy Prawo o notariacie, gdyż spośród wszystkich możliwych wariantów odpowiedzi, nie zawiera żadnej prawidłowej odpowiedzi. Pytanie nr 82 egzaminu konkursowego na aplikację notarialną nie precyzuje jakiej spółdzielni dotyczy. Skoro brak w pytaniu takiego sprecyzowania, oznacza to, że pytanie to dotyczy każdego rodzaju spółdzielni, w tym spółdzielni rolnej. Prawidłowa odpowiedź na pytanie nr 82 egzaminu konkursowego na aplikację notarialną powinna więc brzmieć - 5 osób. Takiej alternatywy wśród możliwych odpowiedzi na to pytanie nie ma, a więc brak możliwości udzielenia prawidłowej odpowiedzi na to pytanie.

Pytanie nr 100 egzaminu konkursowego na aplikację notarialną również w ocenie skarżącego narusza przepis treści art. 71j § 1 ustawy Prawo o notariacie w ten sposób, że wśród możliwych odpowiedzi na to pytanie, dwie z nich są prawidłowe.

Przepis 308 § 1 k.s.h. nie zabrania oczywiście tworzenia spółek akcyjnych o kapitale zakładowym wyższym niż 100.000 złotych. Zgodnie więc z jego treścią, możliwe jest utworzenie, zarówno spółki akcyjnej o kapitale zakładowym wynoszącym 100.000 złotych, jak i spółki akcyjnej o kapitale zakładowym wynoszącym 500.000 złotych. Odpowiedź A zawiera więc błędną odpowiedź na pytanie nr 100 egzaminu konkursowego na aplikację notarialną. Natomiast odpowiedzi B - 100.000 złotych oraz odpowiedź C - 500.000 złotych mieszczą się w granicach wyznaczonych przez treść art. 308 § 1 Kodeksu spółek handlowych i są odpowiedziami poprawnymi.

W świetle uzasadnienia skargi kasacyjnej, pytania nr 124, 125, 126, 127, 129, 130, 131, 132 egzaminu konkursowego na aplikację notarialną dotyczą zagadnień prawa podatkowego, co w sposób niewątpliwy czyni je niezgodnymi z art. 71 b. § 4 ustawy Prawo o notariacie. Wśród zagadnień enumeratywnie wyliczonych w w/w przepisie nie zostało wymienione prawo podatkowe, a skoro tak, to: ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (tekst jednolity: Dz.U. 2007 r. Nr 68, poz. 450 ze zm.), ustawa z dnia z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jednolity: Dz.U. 2009 r. Nr 93, poz. 768) nie powinny się znaleźć w wykazie ustalonym przez zespół do przygotowania pytań testowych i zatwierdzonym przez Ministra Sprawiedliwości, wykazie tytułów aktów prawnych, na podstawie którego to wykazu przygotowane zostały pytania na egzamin konkursowy na aplikację notarialną.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. W świetle uzasadniania stanowiska organu sąd pierwszej instancji nie naruszył zarzucanych w skardze kasacyjnej przepisów, a wydany wyrok jest słuszny i uzasadniony. Odpowiedź na wymienione przez skarżącego pytania konkursowe wynikała wprost z przepisów prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji

Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega zatem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie i uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej wyłącznie w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych, zatem ocenie nie podlegało m.in. wskazane przez skarżącego w skardze do WSA pytanie nr 49.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszenia prawa materialnego.

Przedmiotem postępowania przed Sądem pierwszej instancji była ocena legalności decyzji Ministra Sprawiedliwości utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej ustalającą wynik egzaminu konkursowego na aplikację notarialną.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy konstrukcja pytań o numerach: 48, 57, 82,100 była zgodna z wymogami, jakim musi odpowiadać test egzaminacyjny na egzamin konkursowy na aplikację notarialną oraz czy pytania o numerach 124 – 132 mieściłby się w zakresie określonym w art. 71 b § 4 Prawa o notariacie.

Stosownie do treści art. 71b § 1 ustawy - Prawo o notariacie, nabór na aplikację notarialną odbywa się przez przeprowadzenie egzaminu konkursowego. Jednocześnie ustawodawca w art. 71j § 1 wymienionej ustawy wskazał, że egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat na aplikację notarialną może wybrać tylko jedną odpowiedź i za każdą prawidłową odpowiedź kandydat otrzymuje 1 punkt. Przepis art. 71j § 3 ww. ustawy stanowi, że pozytywny wynik egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów.

Odnosząc się do poszczególnych zarzutów skarżącego należy stwierdzić ich niezasadność, gdyż wymienione przez niego pytania zostały sformułowane w sposób poprawny oraz mieściły się w zakresie uregulowanym w art. 71 b § 4 Prawa o notariacie.

Kwestionowane przez skarżącego pytanie nr 48 zostało sformułowane prawidłowo. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości okoliczność niezbywalności spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Wynika to wprost z przepisu art. 9 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, zgodnie z którym: "spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego jest niezbywalne (...)". Argumenty skarżącego, wskazującego na istniejący w art. 13 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych wyjątek, nie są uzasadnione. Kwestia tego, czy można w takim wypadku mówić o wyjątku jest poglądem skarżącego, nie popartego choćby żadnym argumentem z literatury bądź orzecznictwa. Konstrukcja art. 9 ust. 3 i jego literalne brzmienie nie budzą wątpliwości co do niezbywalności tego prawa, zatem skoro treść przepisu jest jasna, nie zachodzi potrzeba jego wykładni (clara non sunt interpretanda). Jako przykład orzeczenia wskazującego na przykład niezbywalności spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego można wskazać na postanowienie Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej (dotyczącego wkładu mieszkaniowego i jego powiązania z lokatorskim prawem do lokalu) z dnia 8 grudnia 2009 r. (I CSK 350/2009, niepublikowane), gdzie Sąd Najwyższy stwierdził: "Kwestia wkładu mieszkaniowego jest już szeroko opisana w doktrynie i judykaturze, nie budzi też wątpliwości niezbywalność tego wkładu wynikająca z powiązania go z lokatorskim prawem do lokalu, co do którego ustawa wyraźnie i wprost wyłącza zbywalność. Charakter wkładu mieszkaniowego jako korelatu lokatorskiego prawa do lokalu powoduje, że wyłączenie jego zbywalności nie narusza Konstytucji, bowiem dokonane jest na podstawie ustawy (przez wyłączenie zbywalności lokatorskiego prawa do lokalu), co nie budzi wątpliwości".

Powołany przez skarżącego w skardze kasacyjnej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 414/07 dotyczył innego stanu faktycznego - ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską z 2006 r. Poddane analizie Naczelnego Sądu Administracyjnego zostały zatem zupełnie inne pytania. Zasadne były natomiast te wskazania zawarte w uzasadnieniu wspomnianego wyroku, które dotyczyły wymogów, jakie musi spełniać poprawna konstrukcja pytań. Na podmiocie odpowiedzialnym za układnie pytań konkursowych spoczywa "(...) bezwzględny obowiązek zachowania szczególnej dbałości przy redagowaniu każdego zestawu pytań, aby nie było możliwe udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy pytaniem a odpowiedzią musi być zawsze sprawdzalna w oparciu o jednoznaczne kryteria wynikające ze stanu prawnego, do którego pytania nawiązują. Jeżeli takiego nawiązania nie ma, wówczas nie można uznać za wadliwą odpowiedź uwzględniającą wyjątki od zasady dopuszczone w innych przepisach prawnych. Nie można też odmówić przyznania punktu za udzieloną odpowiedź, w której przekonująco wykazano, że pozytywnej odpowiedzi nie zawiera żadne z trzech pytań zestawu". Taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych i nie budzi żadnych wątpliwości. W niniejszej sprawie, jak to już wskazano, nie wystąpiła jednak sytuacja, w której pytania zostałyby sformułowane w sposób nieodpowiedni.

Nie są uzasadnione również zarzuty skarżącego co do błędnej konstrukcji pytania nr 57, dotyczącego terminu do wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty. Z konstrukcji pytania wynika, że nie chodziło o każdy możliwy termin do wniesienia zarzutów, ale dopuszczalny termin przewidziany w Kodeksie postępowania cywilnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że w pytaniu chodziło o znajomość przez kandydata treści art. 491 § 1 k.p.c., który wprost przewiduje, że "(...)pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie zarzuty".

Pytanie nie dotyczyło każdego, możliwego terminu na wniesienie zarzutów, ale terminu określonego w art. 491 § 1 k.p.c., zatem argumenty skarżącego nie zasługują na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił również zarzutów skarżącego dotyczących pytania nr 82 egzaminu konkursowego. Odpowiedź na pytanie, jaka jest wymagana liczba założycieli w przypadku osób fizycznych, wynika wprost z art. 6 § 2 zd. 1 wspomnianej ustawy, który stanowi, że "Liczba założycieli spółdzielni nie może być mniejsza od dziesięciu, jeżeli założycielami są osoby fizyczne (...)". Taka odpowiedź została zawarta w pkt C. Gdyby układający pytanie miał zamiar sprawdzić znajomość kandydata w zakresie spółdzielni produkcji rolnej, musiałby zawrzeć w pytaniu wyraźne wskazanie, że odpowiedź powinna dotyczyć właśnie takiego rodzaju spółdzielni. Ponadto spośród możliwych do wyboru odpowiedzi nie zawarto liczby "5", czyli liczby założycieli spółdzielni produkcji rolnej. Nie może budzić zatem wątpliwości poprawność tak sformułowanego pytania, które miało na celu sprawdzenie znajomości przez kandydata treści art. 6 § 2 ustawy Prawo spółdzielcze. Żaden przepis nie wskazuje na liczbę 30 osób, którą zaznaczył skarżący, zatem jego zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Nie są również zasadne również zarzuty skarżącego dotyczące niepoprawności w sformułowaniu pytania nr 100, dotyczącego minimalnego kapitału zakładowego spółki akcyjnej. Odpowiedź na to pytanie wynika wprost z art. 308 § 1 k.s.h., który wskazuje, że kapitał zakładowy spółki powinien wynosić co najmniej 100.000 złotych.

Argumenty kasatora wskazujące jako poprawną również odpowiedź C nie zasługują na uwzględnienie. Konstrukcja pytania nr 100 wskazuje na konieczność sprawdzenia przez kandydata treści art. 308 § 1 k.s.h. Podobnie jak w opisanym wyżej pytaniu nr 57, nie chodziło o każdą możliwą wysokość kapitału, ale wysokość dopuszczalną, określoną wprost w przepisie.

Ostatni zarzut skargi kasacyjnej dotyczył naruszenia prawa materialnego, tj. art. 71 b § 4 Prawa o notariacie. Zdaniem skarżącego, pytania z zakresu prawa podatkowego nie powinny się znaleźć wśród pytań egzaminacyjnych, bowiem w art. 71 b § 4 nie zapisano "prawa podatkowego" jako materii wchodzącej w zakres tego egzaminu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skarżącego nie zasługują na uwzględnienie.

Powołany przepis wskazuje m.in., że egzamin wstępny polega na sprawdzeniu przez kandydata wiedzy z zakresu prawa finansowego. W doktrynie prawa podnosi się, że "prawo finansowe jest gałęzią prawa publicznego. Przedmiotem prawa finansowego są finanse publiczne. Reguluje ono działalność finansową podmiotów publicznych w drodze norm prawnofinansowych. Konstrukcja norm prawa finansowego nie odbiega od trójczłonowej budowy każdej normy prawnej, zawierającej hipotezę, dyspozycję (na którą składają się przedmiot i podmioty normy) oraz sankcję. Normy te również mają dwustronny charakter - określają uprawnienia i obowiązki. Na ich podstawie nawiązują się stosunki prawnofinansowe. Ogół norm prawnofinansowych w danym państwie i w danym czasie tworzy system jego prawa finansowego" (por. Chojna-Duch Elżbieta Polskie prawo finansowe. Finanse publiczne. Warszawa 2006 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie IV) ss. 402)

Nie budzi wątpliwości, że prawo finansowe jest regulowane m.in. przez wszystkie ustawy dotyczące podatków, zatem powołane przez skarżącego pytania wchodziły w zakres egzaminu. Ubocznie należy jedynie zauważyć, że na niektóre z kwestionowanych pytań (124, 127, 132) skarżący udzielił poprawnej odpowiedzi, a zatem nie mogłyby one podlegać uwzględnieniu na jego korzyść.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.