Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 961/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 1 i art 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: ART 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka- Płaczkowska WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] maja 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2017 r. odmówił potwierdzenia J. K. (dalej jako "skarżący") prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. K. nieruchomości w miejscowości S., powiat [...], województwo [...] (na terenie obecnej [...]), tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z przepisów art. 2, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 4 i 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", wynika, że warunkiem koniecznym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest spełnienie przez właściciela nieruchomości następujących warunków: miał on być w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, musiał mieć miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, musiał opuścić je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić oraz musiał posiadać obywatelstwo polskie. Wszystkie powyższe warunki musiały być spełnione łącznie, zaś niespełnienie choć jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ zauważył, że w okolicznościach niniejszej sprawy kluczowe znaczenie ma warunek zamieszkiwania na "byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" (na tzw. "kresach wschodnich"), tj. na terenach, które po zakończeniu II wojny światowej nie weszły już w skład Rzeczypospolitej Polskiej, a na których miała miejsce akcja repatriacyjna i pozostawianie nieruchomości. Aby zatem możliwe było potwierdzenie prawa do rekompensaty, właściciel nieruchomości, obok innych warunków, musiał w dacie 1 września 1939 r. mieć miejsce zamieszkania na terenach, które po zakończeniu wojny nie weszły już w skład państwa polskiego oraz musiał je opuścić na mocy tzw. "układów republikańskich" lub innych okoliczności związanych z wojną. Organ zauważył, że w trakcie przeprowadzonego postępowania ustalono, że J. K. była jedną ze współwłaścicieli nieruchomości pozostawionej w miejscowości S., powiat [...], województwo [...]. Potwierdza to orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nr [...] z [...] grudnia 2948 r. nr dz. [...]. Orzeczenie to zostało wystawione na nazwisko J. M., zaś pozostałe osoby wymieniono jedynie jako współwłaścicieli nieruchomości, tak więc ustaleń w nim zawartych, np. ostatniego miejsca zamieszkania przed repatriacją, nie można rozciągać na pozostałych właścicieli. Jak wynika z zebranych dokumentów, J. K. w dacie 1 września 1939 r. mieszkała w miejscowości B., gmina M., co potwierdzają świadkowie: Z. W. w oświadczeniu z 6 października 2015 r. oraz H. R. w oświadczeniu z 28 września 2015 r. Miejscowość ta leży na terenach obecnej Polski, zaś informacje powyższe potwierdza również skarżący w oświadczeniu z 17 czerwca 2015 r., w którym wskazał, że jego "matka J. K. od lat dwudziestych ub. wieku mieszkała na terenie Polski Centralnej (nie na Kresach), w związku z tym nie była repatriowana do powojennej Polski". J. K. w roku 1945 przeprowadziła się do R. koło B., która to miejscowość również znajduje się na terenie dzisiejszej Polski. Choć zatem ww. osobie przysługiwało prawo własności do 1/5 nieruchomości pozostawionej w miejscowości S. na terenie obecnej [...], to jednak już od lat dwudziestych ubiegłego wieku, a więc i w dacie 1 września 1939 r., jej miejsce zamieszkania było w miejscowości B,, gmina M,, a więc na terenie obecnej Polski, nie zaś na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu ustawy, a co za tym idzie nigdy nie była repatriowana do powojennej Polski na podstawie tzw. "układów republikańskich". W tej sytuacji brak było podstaw do potwierdzenia na rzecz J. K. (następcy prawnego J. K.) prawa do rekompensaty za przedmiotowe mienie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że odmowa ustalenia prawa do rekompensaty uzasadniona została okolicznością, że J. K. w dniu 1 września 1939 r. będąc zameldowaną w miejscowości B. koło C. (gdzie pracowała jako [...]) nie spełniała jednego z warunków określonych w ustawie do przyznania prawa do rekompensaty. Zdaniem skarżącego warunki te zostały jednak spełnione, bowiem była ona obywatelką polską i zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (tj. na terytorium tego kraju w jego byłych granicach, gdzie była zameldowana). Skarżący zauważył również, że jedna z sióstr jego matki (współwłaścicielka [...]) rekompensatę otrzymała, podczas gdy drugiej prawa tego się odmawia.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] maja 2017 r. utrzymał ww. decyzję z [...] stycznia 2017 r. w mocy. Organ wskazał, że w dniu 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r. poz. 195), która zmieniła art. 2 pkt 1 ustawy. Jego brzmienie po nowelizacji wskazuje, że właściciel pozostawionych nieruchomości powinien mieć miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić. Zdaniem Ministra, znajdujące się w aktach sprawy dowody, m.in. oświadczenia H. R., Z. W. i W. G. wskazują, że J. K. wraz z mężem T. K. w okresie międzywojennym oraz w czasie II wojny światowej zamieszkiwała w miejscowości B., gm. M., tj. na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z załączonego przez skarżącego wyciągu legitymacji ubezpieczeniowej T. K. wynika, że w tym okresie razem z żoną J. oraz córką M. zamieszkiwał on w B. Skarżący w oświadczeniu z 17 czerwca 2015 r. sam przyznał, że J. K. nie była repatriowana do powojennej Polski, ponieważ w okresie międzywojennym oraz podczas II wojny światowej zamieszkiwała na obszarze centralnej Polski w B. Z powyższego wynika, że kwestia zamieszkania ww. osoby w omawianym okresie jest bezsporna. Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego błędnej interpretacji przez Wojewodę określenia "byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej", Minister zaznaczył, że celem ustawy jest umożliwienie osobom lub ich spadkobiercom, które na skutek zmiany granic oraz przesiedleń musiały opuścić swoje nieruchomości – otrzymania za nie rekompensaty. Po II wojnie światowej część terenów Rzeczypospolitej Polskiej znalazło się poza jej granicami i tylko mieszkańcy tego obszaru zmuszenie byli się repatriować na tereny obecnie wchodzące w skład Państwa Polskiego, pozostawiając jednocześnie swoje nieruchomości za granicą. Wobec powyższego Minister nie miał wątpliwości, że użyty w ustawie termin "byłe terytorium" odnosi się tylko do tych terenów, które po zakończeniu wojny zostały odłączone od kraju. Zgodnie ze stanem faktycznym J. K. nie zamieszkiwała na tzw. "kresach wschodnich", nie była repatriowana do powojennej Polski, a tym samym nie spełniła przesłanki zawartej w art. 2 ustawy, co uzasadniało odmowę potwierdzenia na rzecz jej spadkobiercy prawa do rekompensaty.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. K., kwestionując stanowisko organu, że "byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej", o którym mowa w ustawie, to jedynie terytorium od niej odłączone po zakończeniu działań wojennych. W ocenie skarżącego, termin ten dotyczy całego dawnego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a więc obszaru całego kraju wraz z Zaolziem inkorporowanym w 1938 r. Ustawodawca nie zawęził obowiązku meldunkowego do konkretnej części terytorium kraju, tj. do województw wschodnich (tzw. kresów). W tej sytuacji, skoro J. K. mieszkała w granicach dawnej Rzeczypospolitej Polskiej, to tym samym spełniała wymóg ustawowy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych lub b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego, lub c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić i posiada obywatelstwo polskie (art. 2 pkt 2).

Zdaniem Sądu, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając przedmiotową sprawę prawidłowo uznał, że J. K. nie spełniła przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy, tj. przesłanki zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 lit. a-c tej ustawy, a tym samym brak było podstaw do uchylenia decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2017 r.

Zgodzić się trzeba z organem rozpoznającym niniejszą sprawę, że materiał dowodowy wskazuje, że miejscem zamieszkania J. K. w dniu 1 września 1939 r. była miejscowość B., gmina M., gdzie koncentrowało się jej życie osobiste i zawodowe. Tym samym zamieszkiwała ona na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie opuściła byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r. z przyczyn określonych w art. 1 ustawy. Przede wszystkim wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że J. K. była jedną ze współwłaścicieli nieruchomości położonej w miejscowości S., powiat [...], województwo [...] (obok J. M., M. M., A. G. i T. P.). Potwierdza to m.in. orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego nr [...] z [...] grudnia 2948 r. nr dz. [...], wystawione jednak tylko na jednego ze współwłaścicieli – J. M. Z kolei fakt zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. J. K. w miejscowości B., gmina M., potwierdzają świadkowie: Z. W. w oświadczeniu z 6 października 2015 r. oraz H. R. w oświadczeniu z 28 września 2015 r. Miejscowość ta leży na terenach obecnej Polski. Sam skarżący w oświadczeniu z 17 czerwca 2015 r. wskazał, że jego matka J. K. od lat dwudziestych ubiegłego wieku mieszkała na terenie Polski Centralnej (nie na Kresach), w związku z tym nie była repatriowana do powojennej Polski. Wraz z mężem – T. K. była [...] w [...] w B., gm. M. Z kolei w 1945 r. małżeństwo wyjechało do miejscowości R. koło B., gdzie utworzyli [...]. W kolejnych latach aż do śmierci w 1958 r., J. K. mieszkała w B. przy ul. [...]. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w zaświadczeniu Urzędu Miasta B. z 17 czerwca 2015 r.

Zdaniem Sądu, wskazane dokumenty mają istotne znaczenie w sprawie. Zauważyć bowiem należy, że stosownie do treści art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (o którym mowa w art. 2 pkt 1 lit. a) ustawy) miejscem zamieszkania według ustawy jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania, - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności.

Skoro więc z powołanych wyżej dokumentów wynika bezspornie, że od lat dwudziestych ubiegłego wieku miejscem zamieszkania J. K. była miejscowość B., gmina M., gdzie koncentrowało się jej centrum życiowe, to mając na uwadze treść cytowanych przepisów ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r., stwierdzić trzeba, że we wskazanym okresie (a więc także w chwili wybuchu II wojny światowej) B. było jej miejscem zamieszkania. Żaden z przedstawionych dokumentów nie odnosi się natomiast do ewentualnego zamieszkiwania w miejscowości S., powiat [...], województwo [...].

W żadnym razie nie można również zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym w skardze, że za "byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" należy uznać całe terytorium kraju w jego dawnych granicach, nie zaś jedynie terytorium, które zostało odłączone na skutek działań wojennych. Pod pojęciem "byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" należy bowiem rozumieć na gruncie obecnego orzecznictwa sądów administracyjnych, tzw. kresy wschodnie, czyli obszary włączone po zakończeniu drugiej wojny światowej do krajów, z którymi następnie zawarto umowy międzynarodowe wymienione w art. 1 ustawy.

W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 2 pkt 1 ustawy, tj. zamieszkiwanie na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej oraz opuszczenie go z przyczyn, o których mowa w art. 1 tej ustawy, a tym samym brak było podstaw do potwierdzenia na rzecz następcy prawnego J. K. prawa do rekompensaty za przedmiotowe mienie. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego prowadzi do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły przy tym stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.)), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego).

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.