Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 793/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 75, art 75a ust 3, art 75i
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art 65 ust 1, art 78
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia del. WSA Maria Jagielska Protokolant Ewa Babik po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 297/09 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz A. K. kwotę 74 (siedemdziesiąt cztery) złote tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 297/09, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2008 r., w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podał, że Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w L. uchwałą z dnia [...] września 2008 r., nr [...] stwierdziła, że A. K., otrzymał z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 189 punktów, wobec czego uzyskał z tego egzaminu wynik negatywny.

Minister Sprawiedliwości utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę, poddał analizie prawidłowość przygotowania egzaminu, jak i jego przebieg oraz odniósł się do poszczególnych pytań i odpowiedzi zakwestionowanych przez skarżącego w odwołaniu.

Omawiając pytanie nr 186 organ przytoczył jego treść, która brzmiała następująco: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest: A. jednoinstancyjne, B. dwuinstancyjne, C. trójinstancyjne." Zdaniem organu prawidłowa była odpowiedź "A", zaś zdający zakreślił odpowiedź "B". Pytanie dotyczyło art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.), zgodnie z którym od decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Organ uznając, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny stwierdził, że w związku z tym nie ma organu drugoinstancyjnego. Żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazując przyczyny uwzględnienia skargi A. K. z powodu wadliwie sformułowanego pytania nr 186 wskazał m.in., na uchwałę NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06 , w której stwierdzono, że "w budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej". W takiej sytuacji sprawa jest drugi raz rozpoznawana z odpowiednim stosowaniem przepisów dotyczących odwołań od decyzji, oczywiście z pominięciem przepisów ściśle powiązanych z procedowaniem w systemie nadrzędności organu wyższego stopnia nad niższym, oraz z wykorzystaniem wprost lub z nieodzowną modyfikacją innych przepisów postępowania odwoławczego. Przewidziana w art. 127 § 3 k.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny oraz orzecznictwa, nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia. Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe w pierwotnym brzmieniu (obowiązującym do dnia 20 kwietnia 2007 r.) stanowił natomiast, że decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydawane w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, są ostateczne. W świetle powyższego budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytania, jak pytanie nr 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika bezpośrednio z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny.

Zdaniem WSA, pozostałe pytania konkursowe zakwestionowane w skardze Adama Kwiatkowskiego, zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w art. 75i ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r.- Prawo o adwokaturze (Dz.U. Nr 123, poz. 1058 ze zm.; dalej: ustawa – Prawo o adwokaturze), zaś odpowiedź wskazana jako właściwa wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź.

Minister Sprawiedliwości w skardze kasacyjnej domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania.

Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 75i oraz art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze "(...) poprzez wadliwe przyjęcie, że organ nie prawidłowo sformułował pytanie nr 186, z egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, tj. w sposób, który powoduje, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że w pytaniu tym prawidłowa jest tylko jedna odpowiedź "A", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "B", podczas gdy pytanie to zgodne jest z przepisem ustawy - Prawo o adwokaturze".

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister Sprawiedliwości podniósł, że poglądy na które powołuje się WSA dotyczą skutków prawnych wywoływanych przez wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozważania doktrynalne i orzecznictwo powoływane przez Sąd koncentrują się na sposobie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i dotyczą relacji pomiędzy wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy i odwołaniem, a w sposób nieuzasadniony przechodzą następnie na tym tle do zagadnienia charakteru samego postępowania.

Autor skargi kasacyjnej wskazał, że wykładnia treści art. 8 ust. 3 Prawa dewizowego i art. 127 § 3 k.p.a. wskazuje, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny. Skoro nie ma organu wyższego stopnia (odwoławczego) nad Prezesem Banku Centralnego, sprawa indywidualnego zezwolenia dewizowego nie może być rozpatrzona ponownie przez inny, drugoinstancyjny organ administracji publicznej. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje, więc ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji i w takim znaczeniu nie sposób mówić o klasycznej dwuinstancyjności postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontroli instancyjnej, sprawowanej w granicach zakreślonych skargą kasacyjną, poddany został wyrok Sądu I instancji uchylający decyzję Ministra Sprawiedliwości z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Powołany u podstaw ocenianego wyroku przepis obliguje sąd administracyjny do uchylenia decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami prawa materialnego, które według Sądu I instancji zostały naruszone, Naczelny Sąd Administracyjny musi najpierw ocenić, czy doszło do wytkniętego naruszenia norm materialnoprawnych. Tylko bowiem pozytywne ustalenia w tym zakresie uprawniają do dalszej oceny obejmującej wpływ naruszenia prawa materialnego na wynik sprawy administracyjnej.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości w takiej kolejności, wskazać należy, że według Sądu I instancji kontrolowana na skutek skargi A. K. decyzja Ministra Sprawiedliwości naruszała art. 75i oraz art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze. Przepis art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, w dacie przystąpienia A. K. do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką stanowił, że "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Z przebiegu egzaminu konkursowego sporządza się niezwłocznie protokół, który podpisują członkowie komisji uczestniczący w egzaminie konkursowym. Członkowie komisji mogą zgłaszać uwagi do protokołu. Przewodniczący komisji przesyła Ministrowi Sprawiedliwości protokół w terminie 7 dni od dnia sporządzenia."

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości pogląd, że stwierdzenie prawidłowości ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką zależy od: 1) sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi na te pytania, 2) odpowiedzi wskazanych przez kandydata, 3) zastosowanych procedur egzaminacyjnych. Ograniczając dalsze wywody do pierwszych dwóch zależności łączących się z rozpoznawaną sprawą trzeba przypomnieć, że pytania testowe i odpowiedzi przygotowuje zespół - o którym mowa w art. 75b ustawy - Prawo o adwokaturze, powoływany każdego roku przez Ministra Sprawiedliwości - wykorzystując propozycje okręgowych rad adwokackich oraz rad okręgowych izb radców prawnych. Pytania zawarte w teście powinny być sformułowane w sposób jasny, precyzyjny, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości. Te wymogi dotyczą również trzech propozycji odpowiedzi na każde pytanie, z których tylko jedna jest prawidłowa. Stawianie natomiast w teście pytań, na które w świetle poglądów doktryny i orzecznictwa odpowiedź nie jest jednoznaczna, stoi w sprzeczności z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Pierwszej oceny prawidłowości pytań i zawartych w teście propozycji odpowiedzi dokonuje komisja egzaminacyjna przy ustalaniu wyniku egzaminu konkursowego kandydata na aplikanta adwokackiego na podstawie sumy punktów uzyskanych przez niego za każdą właściwą odpowiedź. Są to czynności komisji egzaminacyjnej jako organu administracji publicznej dokonywane w postępowaniu administracyjnym zakończonym w pierwszej instancji jej uchwałą ustalającą wynik egzaminu, od której kandydatowi służy odwołanie do Ministra Sprawiedliwości (art. 75j ust. 1 i 2 ustawy - Prawo o adwokaturze). Chodzi tu o odwołanie, do którego mają zastosowanie przepisy art. 127 - 140 k.p.a., dające Ministrowi Sprawiedliwości, jako organowi administracji publicznej wyższego stopnia w stosunku do komisji egzaminacyjnej kompetencje obejmujące także korzystanie z regulacji prawnych, orzecznictwa i doktryny przy orzekaniu w sposób przewidziany w art. 138 k.p.a. Jest to etap postępowania, w którym po raz pierwszy kandydat na aplikanta adwokackiego wskazuje argumentację, jaką brał pod uwagę przy wyborze jednej spośród trzech odpowiedzi na sporne pytania zamieszczone w teście, przez co organ odwoławczy ma przy dokonywaniu oceny odpowiedzi niewspółmiernie większe możliwości niż komisja egzaminacyjna, która taką argumentacją nie mogła jeszcze dysponować. Nie ma więc żadnych powodów do przypisywania pytaniom i odpowiedziom ujętym w teście cech niewzruszalnej prawidłowości, jeżeli w świetle przypomnianych przesłanek mogą być one kwestionowane jako wpływające na wynik egzaminu konkursowego. Istnienie takich sytuacji potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji uznał, że wadliwość decyzji ustalającej wynik egzaminu polegała na nieprawidłowym sformułowaniu pytania egzaminacyjnego nr 186 i odpowiedzi w kluczu. Żaden natomiast fragment rozważań tego Sądu nie wskazuje na to, aby doszło do naruszenia zasad związanych z procedurą egzaminacyjną (art. 75 i ust. 2, 4 i 5 ustawy - Prawo o adwokaturze), stąd zarzut obejmujący całą jednostkę redakcyjną art. 75i ustawy - Prawo o adwokaturze nie koresponduje z motywami orzeczenia. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, bowiem w sposób niebudzący wątpliwości, że Minister Sprawiedliwości konsekwentnie prezentuje pogląd, iż "pytanie nr 186 testu egzaminacyjnego, zostało sformułowane precyzyjnie oparte jest o konkretny przepis prawa, wypowiedzi doktryny oraz orzecznictwo" (uzasadnienie skargi kasacyjnej str.[...]).

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego poglądu i w pełni zgadza się z argumentacją przedstawioną przez Sąd I instancji, dotyczącą rozumienia pojęcia dwuinstancyjności postępowania. Nadto zauważa, że egzamin konkursowy na aplikację adwokacką jest formą zapewnienia osobom korzystającym z pełni praw publicznych konstytucyjnego prawa wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy przewidzianego w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP. Od sposobu przeprowadzenia naboru, w tym - od zakresu, zasad przeprowadzenia, oceny wyników egzaminu konkursowego i jego wpływu na przyjęcie (lub odmowę przyjęcia) na aplikację, zależy możliwość skorzystania przez kandydatów na aplikację z wolności wyboru zawodu adwokata i uzyskania - po korzystnym ukończeniu aplikacji - dostępu do zawodu. Istnieje, zatem merytoryczny (przyczynowo-skutkowy) rodzaj powiązania między zasadami przeprowadzenia konkursu, selekcjonującego potencjalnych aplikantów (kandydatów na aplikantów), a możliwością zrealizowania przez nich konstytucyjnej wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wolności wyboru miejsca pracy (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. P21/02 - OTK-A 2004, nr 2, poz. 9).

Postępowanie konkursowe podejmowane przez komisję egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej i jej rozstrzygnięcie w formie uchwały ustalające wynik egzaminu jest jedną z istotnych przesłanek decydujących o wpisie na listę aplikantów adwokackich. Między innymi z tych względów wielokrotnie już Naczelny Sąd Administracyjny zwracał uwagę na to, że pytania zawarte w teście (oraz podane w nich trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa) powinny być sformułowane w sposób jasny, precyzyjny, jednoznaczny i niebudzący żadnych wątpliwości. Sposób sformułowania pytań testowych nie może wprowadzać w błąd uczestników konkursu, zaś sposób ich redagowania powinien być tak samo precyzyjny, jak precyzja, której wymaga się od kandydatów na aplikantów.

Pytania testowe na aplikacje adwokacką winny być wymagającym testem z określonych w art. 75 a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Stawianie natomiast w teście pytań, na które odpowiedź w doktrynie i judykaturze nie jest jednoznaczna, stoi w sprzeczności z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Pytania testowe na egzamin konkursowy na aplikację adwokacką powinny być tak sformułowane, by zrealizować ustawowy wymóg określony w art. 75 i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, a zatem, na które jest tylko jedna prawidłowa i niebudzącą wątpliwości odpowiedź.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku przyjął, że pytanie nr 186 nie odpowiadało wymogom określonym w art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Takie samo stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt II GSK 781/09, w którym odniesiono się do wadliwości pytania nr 186. Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela pogląd prawny wyrażony w powołanym wyroku. Nadto zauważa, że sporne pytanie było sprawdzeniem znajomości przez uczestnika egzaminu konkursowego treści art. 8 ust. 3 Prawa dewizowego. Przepis ten stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Odpowiedź na pytanie, czy postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest jednoinstancyjne (propozycja odpowiedzi A), czy też dwuinstancyjne (propozycja odpowiedzi B) uzależniona będzie od tego, czy dwuinstancyjność postępowania będzie rozpatrywana w znaczeniu materialnym czy też formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji. Zdaniem W. Dawidowicza, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia), czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym a nie ustrojowym - z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45). Podejście do zasady dwuinstancyjności postępowania w ujęciu materialnym jest dominujące w orzecznictwie. W uzasadnieniu kontrolowanego wyroku Sąd I instancji powołał się na pogląd prawny wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06 (ONSAiWSA 2007/3/61). W powołanej uchwale przypomniano ewolucję rozwiązań przyjmowanych w k.p.a., dorobek orzecznictwa i poglądy wyrażone w piśmiennictwie, które łącznie dawały podstawę do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, bez konieczności jego budowania na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. Takie rozumienie art. 127 § 3 k.p.a. przedstawili też w glosach do tej uchwały W. Chróścielewski (ZNSA 2007/3/137) i R. Kaczmarczyk (GSP – Prz. Orz. 2008/1/153). Ponadto w sentencji wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt P 57/07 (OTK-A-2008/10/178) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 k.p.a. "w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził: "(...) kształtując konstytucyjne prawo każdej ze stron do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, posłużono się w nim ogólnym sformułowaniem "zaskarżenie", pozwalającym na objęcie jego zakresem różnych, specyficznych dla danej procedury, środków prawnych, których wspólną cechą jest umożliwienie stronie uruchomienia weryfikacji wydanego w pierwszej instancji orzeczenia bądź decyzji. Ponadto jest możliwa konkretyzacja tego sformułowania, polegająca na wskazaniu tych elementów środka prawnego, które są wystarczające do realizacji omawianego prawa, i nie ma tu decydującego znaczenia przyjmowany w doktrynie podział na środki odwoławcze i inne środki zaskarżenia. Trzeba bowiem uwzględniać całokształt unormowań determinujących przebieg określonego postępowania, bo nie zawsze jest możliwe takie ukształtowanie procedury, aby w sprawie orzekał organ wyższej instancji". Nawet biorąc pod uwagę odmienne poglądy na istotę postępowania drugoinstancyjnego łączonego z występowaniem cechy dewolutywności środka zaskarżenia, nie można było uznać jako wyłącznie prawidłowej odpowiedzi A spośród trzech przewidzianych w tym pytaniu.

W świetle tych rozważań nie powinno budzić wątpliwości, że przy tak sformułowanym pytaniu nr 186, niezawierającym dodatkowej wskazówki, za prawidłowe należało uznać propozycje odpowiedzi zawarte w punkcie A i B. Polemika z tym poglądem zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w istocie stanowi potwierdzenie tej tezy.

Z tych przyczyn nie sposób podzielić poglądu Ministra Sprawiedliwości, że istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia" (uzasadnienie skargi kasacyjnej str. [...]), a to czyni skargę kasacyjną pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a i art. 205 § 2 p.p.s.a.