Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1007/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 27, art. 27c w zw z art. 1a pkt 20, art. 54 par. 1, art. 81 par. 1a
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo (spr.) WSA Urszula Zięba Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 listopada 2018 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 16 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzającą je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie [...]zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] (organ egzekucyjny), prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego J. W., na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...], [...] wystawionych przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. (wierzyciela). Organ egzekucyjny, w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniem nr [...] z dnia 13.04.2018 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku P. SA. Kwota dochodzonych należności wynikająca z zajęcia [...] zł. W dniu 13.04.2018 r. bank dokonał częściowej realizacji zajęcia i przekazał na rachunek organu kwotę [...]zł..

Zobowiązany działając przez pełnomocnika, złożył w dniu 24.04.2018 r. w ustawowym terminie skargę na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., polegająca na zajęciu ww. rachunku bankowego, wskazując naruszenie :

* przepisów art. 10 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 141 ust.1 pkt 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. 2017.1383, zwanej dalej uer) poprzez jego błędne niezastosowanie i dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego i jego małżonki, co spowodowało "przeprowadzenie egzekucji ze świadczeń emerytalnych Zobowiązanego, podczas gdy przedmiotowe świadczenia emerytalne Zobowiązanego były wolne od egzekucji i potrąceń z mocy ustawy ",

* naruszenie art. 27 u.p.e.a. poprzez jego błędne niezastosowanie i przeprowadzenie egzekucji "z majątku wspólnego Zobowiązanego i jego małżonki /.../ podczas gdy do przeprowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonki wymagane jest wydanie tytułu wykonawczego na oboje małżonków ".

Jako załączniki do przedmiotowej skargi załączył m.in. zestawienia wpływów na zajęty rachunek bankowy za okres 01.10.2017 r. do 31.03.2018 r.

Następnie, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 21.05.2018 r. nr [...] oddalił skargę na czynność egzekucyjną.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego stwierdził, że skarga z art. 54 u.p.e.a. nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania.

Organ I instancji po dokonaniu analizy zakwestionowanej czynności w odniesieniu do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stwierdził, że w niniejszej sprawie, stosownie do art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny zastosował środek wymieniony w art.1a pkt 12a w.cyt. ustawy tj. egzekucję z rachunków bankowych. Tryb postępowania przy zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego został uregulowany w art. 80 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny przypomniał, iż w dniu 13.04.2018 r. zawiadomieniem nr [...] [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P. SA. Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego doręczone zostało w dniu 13.04.2018 r. do Banku - drogą elektroniczną, natomiast dłużnikowi w dniu 20.04.2018 r.. za pośrednictwem P. . Zdaniem organu egzekucyjnego przedmiotowa czynność została dokonana prawidłowo, gdyż druk zaskarżonego zajęcia jest zgodny ze wzorem zamieszczonym w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych Dz U. z 2016 r.. poz. 1339). a tym samym zawiera wszystkie wymagane prawem informacje dotyczące zobowiązanego oraz egzekwowanej kwoty. Ponadto w świetle art. 81 § 1 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współwłaścicielem jest zobowiązany. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] uznał za nietrafny argument pełnomocnika zobowiązanego dotyczący naruszenia art. 27c u.p.e.a..

Organ egzekucyjny nie zgodził się również z podniesioną przez pełnomocnika kwestią naruszenia art.. 10 u.p.e.a., gdyż przepis ten dotyczy innego środka egzekucyjnego, zastosowanego na podstawie art. 79 §1 u.p.e.a..

W tym zakresie organ wskazał, iż ustawa egzekucyjna nie przewiduje uniwersalnego rozciągania zasad przewidzianych dla jednego środka egzekucyjnego na inne środki egzekucyjne. Zasady przewidziane dla zajętych wierzytelności na rachunkach bankowych zawarte są m.in. w art. 81 §4 u.p.e.a.. W świetle w/w przepisu wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Brak wśród nich zastrzeżeń dotyczących innych wpływów. Wyłączenie innych, niż wyszczególnionych w art. 81 §4 u.p.e.a. środków znajdujących się na zajętym rachunku bankowym może być przedmiotem ewentualnego postępowania prowadzonego na wniosek strony zgłoszony w trybie art. 13 u.p.e.a..

Zobowiązany działając przez pełnomocnika, złożył w dniu 04.06.2018 r. w ustawowym terminie zażalenie na ww. postanowienie. W zażaleniu podniósł naruszenie:

* art. 86a § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust 1 pkt la uer przez jego błędne niezastosowanie i dokonanie zajęcia świadczenia emerytalnego zobowiązanego i jego małżonki - M. W., "które było wolne od egzekucji z mocy ustawy",

art. 80 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust 1 pkt la uer, przez / dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego i jeg małżonki, "co spowodowało przeprowadzenia egzekucji z ich świadczeń emerytalnych, które były wolne od egzekucji z mocy ustawy ",

* art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust 1 pkt la uer przez jego błędne niezastosowanie i dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego i jego małżonki, co spowodowało przeprowadzenie egzekucji z ich świadczeń emerytalnych, "podczas gdy przedmiotowe świadczenia emerytalne Zobowiązanego były wolne od egzekucji potrąceń z mocy ustawy z uwagi na obowiązującą w postępowaniu egzekucyjnym zasadę poszanowania minimum egzystencji",

* art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust 1 pkt la uer przez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że regulacja prawna, wskazująca kwoty wolne od egzekucji potrąceń z mocy ustawy, nie obowiązuje w przypadku zajętych środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach bankowych,

* art. 81 § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust 1 pkt 1a przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że zakaz wypłat z zajętego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy tylko wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty "podczas gdy ma on również zastosowanie do świadczeń emerytalnych Zobowiązanego",

* art. 27c u.p.e.a. przez jego błędne niezastosowanie i przeprowadzenie egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonki w ramach postępowania egzekucyjnego objętego tytułami wykonawczymi wystawionymi tylko na zobowiązanego,

* art. 13 § 1 w zw. z art. 81 § 4 u.p.e.a. przez jego błedną wykładnię polegającą na przyjęciu że wyłączenie innych niż wyszczególnione w art. 81 § 4 u.p.e.a. środków znajdujących się na zajętym rachunku bankowym może być przedmiotem ewentualnego postępowania o zwolnienie spod egzekucji prowadzonego w trybie art. 13 u.p.e.a. ".

Rozpoznając przedmiotowe zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 16 lipca 2018r. [...] [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ zażaleniowy wskazał m.in., iż dochodzone należności podlegają na podstawie art. 2 § 1 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej. Do środków egzekucyjnych w postępowaniu, którego przedmiotem są należności pieniężne, przewidzianych przepisami o postępowaniu egzekucyjnym należy m.in. egzekucja z rachunków bankowych (art. 80 § 1 u.p.e.a.), a więc zgodnie z prawem taki środek zastosowano w odniesieniu do dochodzonych należności tj. egzekucję z rachunku bankowego. Zastosowany środek egzekucyjny ma bowiem bezpośrednio prowadzić do wykonania wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a. zastosował środki egzekucyjne przewidziane w u.p.e.a. tj. art. 1a pkt 12 lit.a u.p.e.a. -egzekucję z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku a spośród kilku takich środków - najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zawiadomienie nr [...] podpisał upoważniony pracownik organu egzekucyjnego. Zawiadomienie o zajęciu doręczono zarówno zobowiązanemu jak i bankowi. Z akt sprawy wynika, iż wszystkie wymogi formalnoprawne wymienione w art. 80 u.p.e.a. zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Organ egzekucyjny dokonując ww. zajęcia nie naruszył art. 80 u.p.e.a. i postąpił zgodnie z dyspozycją ww. przepisów.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia, organ II instancji zaznaczył, iż zajęcie rachunku bankowego, którego współposiadaczem jest zobowiązany jest zgodne z przepisem art. 81 § 1 i § 1a u.p.e.a.. tj. zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany.

Odnosząc się z kolei do zarzutu zażalenia, że dokonane zajęcie świadczenia emerytalnego zobowiązanego i jego małżonki " było wolne od egzekucji z mocy ustawy ",organ II instancji zaznaczył, iż w omawianej sprawie do dochodzonych należności zastosowano środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunku bankowego (art. 80 § 1 u.p.e.a.), a nie egzekucję ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego (art. 79 § 1 u.p.e.a.), co podnosi w zażaleniu zobowiązany. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. zaznaczył również, iż z momentem wpływu pieniędzy na rachunek bankowy następuje przekształcenie przelewanych kwot pieniężnych w wierzytelność posiadacza rachunku wobec banku. Nie ma więc znaczenia z jakiego tytułu nastąpiła wpłata na rachunek. Tym bardziej brak jest jakichkolwiek uregulowań prawnych nakładających na organ egzekucyjny obowiązek badania jakie środki są zgromadzone na zajętym rachunku bankowym w momencie dokonywania zajęcia. Czym innym jest zajęcie świadczenia rentowego, emerytalnego (czyli kwot jeszcze nie wypłaconych faktycznie), a czym innym jest z kolei zajęcie rachunków bankowych, na które te świadczenia wpłynęły - tj. wierzytelności posiadacza rachunku wobec banku o wypłatę należnych kwot. Zaksięgowanie na rachunku bankowym kwoty pieniężnej pochodzącej w tym przypadku ze świadczenia emerytalnego traci dotychczasowy status prawny i staje się jedynie kwotą pieniężną znajdującą się na rachunku bankowym. Natomiast, dyspozycja art. 81 § 4 u.p.e.a. zawiera zasady dotyczące kwot zwolnionych z egzekucji znajdujących się na rachunkach bankowych. Wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za prace oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Brak wśród nich zastrzeżeń dotyczących innych wpływów, w tym świadczenia emerytalnego.

Przedstawiony zatem stan faktyczny i prawny sprawy nie narusza w opinii organu II instancji przepisów u.p.e.a. regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych.

Nie zgadzając się z opisanym wyżej postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. J. W. działając za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika zaskarżył je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie .

W wywiedzionej skardze skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów prawa, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. przez całkowity brak merytorycznego ustosunkowania się do zarzutów sformułowanych przez Skarżącego w treści zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego - [...] w K. z dnia 21 maja 2018 r., w szczególności na przemilczeniu, tj. nie wyjaśnieniu zasadności lub braku zasadności podniesionego zarzutu naruszenia art. 80 § 1 u.p.e.a. i art. 86 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 10 ust. 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "u.e.r.") oraz art. 27c u.p.e.a,

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 kp.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez brak rozpoznania całego materiału dowodowego, a w efekcie niewyjaśnieniu stanu sprawy w zakresie (i) istnienia małżeńskiej wspólności majątkowej pomiędzy skarżącym, a jego żoną - M. W. i wynikających stąd konsekwencji dla prowadzenia postępowania egzekucyjnego z ich majątku wspólnego bez właściwego tytułu wykonawczego (ii) pochodzenia środków finansowych wpływających na zajęty rachunek bankowy.

- art. 80 § 1 u.p.e.a i art. 86a § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 10 ust. 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust. 1 pkt 1a u.e.r. przez ich błędne niezastosowanie i zajęcie świadczenia emerytalnego skarżącego w zakresie, w jakim kwota ta była wolna od egzekucji z mocy ustawy, tj. dokonanie podwójnej egzekucji: na etapie egzekucji ze świadczenia zaopatrzenia emerytalnego (art. 79 § 1 u.p.e.a.), a następnie z pozostałych w ten sposób środków przez zastosowanie egzekucji z rachunku bankowego (art. 80 § 1 u.p.e.a.), podczas gdy w stosunku do tych świadczeń (wyłączonych spod egzekucji) organ egzekucyjny nie może podejmować żadnych czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., a więc działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego i to niezależnie od miejsca lub podmiotu, u którego się znajdują,

- art. 27c u.p.e.a. przez jego błędne niezastosowanie oraz przeprowadzenie egzekucji z majątku wspólnego Skarżącego i jego żony - M. W. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego tylko na skarżącego, podczas gdy do prowadzenia egzekucji z ich majątku wspólnego wymagane jest wydanie tytułu wykonawczego na obojga małżonków,

- art. 81 § 4 u.p.e.a. przez błędne przyjęcie, że ma on zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy nie dotyczy on należności, które w ogóle nie podlegają egzekucji lub są spod niej wyłączone z mocy ustawy.

Podnosząc przedmiotowe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w K. z dnia 21 maja 2018 r., znak sprawy: [...], oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz Skarżącego - J. W. kosztów postępowania sądowego według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., iż Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. naruszył art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107§ 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. przez całkowity brak merytorycznego ustosunkowania się do zarzutów podniesionych przez Skarżącego w treści zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego - [...] w K. z dnia 21 maja 2018 r., a w szczególności na przemilczeniu, tj. nie wyjaśnieniu zasadności lub braku zasadności podniesionego zarzutu naruszenia: (i) 80 § 1 u.p.e.a. (ii) art. 86 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 10 ust. 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust. 1 pkt la u.e.r. (iii) art. 27c u.p.e.a.

W efekcie czego, organ wydał arbitralne rozstrzygnięcie (naruszające zasadę państwa prawnego, wyrażoną w art. 2 Konstytucji), którego dodatkowo praktycznie nie uzasadnił, a przynajmniej w zakresie umożliwiającym kontrolę sądowo-administracyjną.

Zdaniem autora skargi nie stanowi bowiem kwestii spornej, że organ nie odniósł się w sposób wyczerpujący po kolei do każdego z zarzutów podniesionych przez skarżącego, a jedynie oświadczył, że zajęcie rachunku bankowego, którego współposiadaczem jest zobowiązany jest zgodne z przepisem art. 81 § 1 i § la u.p.e.a., tj. zajęcie rachunku bankowego jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, których współposiadaczem jest zobowiązany (vide: str. 4). W taki właśnie sposób, organ zbiorczo ustosunkował się do całości wywodu skarżącego. Nie wyjaśnił przy tym, na jakich przesłankach opiera swoje stanowisko, a także dlaczego, w jego mniemaniu, argumenty przywołane przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Organ w ogóle nie rozważył tak istotnych problemów, jak (i) prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego skarżącego i jego żony na podstawie tytułu egzekucyjnego wystawionego wyłącznie na skarżącego (ii) skierowanie postępowania egzekucyjnego wobec środków, które są wolne od egzekucji z mocy ustawy, a zatem obejścia przepisów prawa o minimalnej kwocie, która musi być pozostawiona dłużnikowi z tytułu pobieranej przez niego emerytury lub renty.

Skarżący zaznaczył, iż zgodnie z doktryną i orzecznictwem, nie ulega wątpliwości, że każdy organ administracji publicznej jest obowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Zasada przekonywania (art. 8 i 11 k.p.a.) nie zostanie przy rym zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesienie się do okoliczności istotnych dla sprawy. Tym samym, ustawową a zarazem podstawową powinnością organu przy sporządzaniu uzasadnienia zaskarżonego postanowienie było wyczerpujące i wszechstronne ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącego w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego. Natomiast nie wykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje wadliwością zaskarżonego postanowienia i w ocenie skarżącego musi prowadzić do jego uchylenia.

Zdaniem autora skargi organ naruszył art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez brak rozpoznania całego materiału dowodowego, a w efekcie niewyjaśnieniu stanu sprawy. Po pierwsze, organ nie ustalił reżimu majątkowego istniejącego pomiędzy skarżącym i jego małżonką, który ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia sposobu prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi i możliwości skierowania go do wspólnego majątku małżonków. Po drugie, organ nie ustalił źródła pochodzenia środków finansowych wpływających na zajęty rachunek bankowy, mimo że dysponował w tym zakresie odpowiednimi dokumentami, co miało kluczowe znaczenie dla oceny możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Reasumując, organ nie prowadził postępowania dowodnego, jeżeli jego wynik mógłby zakwestionować zasadność działań podjętych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]. Tym samym, organ nie dążył do wyjaśnienia sprawy, lecz do znalezienia argumentów na poparcie wcześniej postanowionej przez siebie tezy, o rzekomej możliwości prowadzenia przeciwko skarżącemu jeszcze dalej idącego postępowania egzekucyjnego (tj. w zakresie kwot zwolnionych spod egzekucji).

Skarżący podkreślił, iż nie kwestionuje zasadności wprowadzenia regulacji odzwierciedlonej w treści art. 81 § 1 u.p.e.a., gdyż w przeciwnym razie, każdy dłużnik z łatwością mógłby uchylić się od spełniania swoich zobowiązań finansowych, wskazuje jednak, że przepis ten nie znajduje się w ustawodawczej próżni, a zatem nie może być stosowany z pominięciem innych regulacji prawnych, mających charakter powszechnie obowiązujący, m.in. prawa rodzinnego (reżim majątkowy między małżonkami) lub administracyjnego. Organ zdaje się nie dostrzegać, że przepisy prawa o egzekucji w administracji nie stoją w stosunku do siebie w opozycji, ale wzajemnie się uzupełniają i definiują. Regulacje zawarte w 80 i n. u.p.e.a. nie stanowią też lex specialis w stosunku do zasad określonych w art. 8-10 u.p.e.a. Przeprowadzając bowiem analizę powyżej wskazanych przepisów, brak jest podstaw do stwierdzenia, że zawierają one ograniczenia lub wyłączenia zasady poszanowania minimum egzystencji. Co więcej zasady prawne postępowania egzekucyjnego w administracji, określone w art. 7-16 u.p.e.a., mają zastosowanie do wszelkich podejmowanych przez organ egzekucyjny działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a nie tylko do niektórych, wybranych środków egzekucyjnych, w zależności od uznania organu. Oczywistym jest zatem, że 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust. 1 pkt 1a u.e.r. będzie miał zastosowanie nie tylko do środków egzekucyjnych określonych w art. 79 u.p.e.a., ale również do środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 80 i n. u.p.e.a.

Organ próbuje usprawiedliwić fakt naruszenia art. 86a § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 10 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust. 1 pkt 1a u.e.r. i przeprowadzenia egzekucji z tytułu świadczenia emerytalnego skarżącego i jego żony, wskazując, że nie dokonał egzekucji ze świadczenia zaopatrzenia emerytalnego (art. 79 § 1 u.p.e.a.), a jedynie skierował egzekucję do ich wspólnego rachunku bankowego, nie widząc przy tym związku, że na zajętym rachunku bankowym znajdowały się tylko środki finansowe wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (czyli wierzyciela). Ten sposób argumentacji, skarżący traktuje w kategorii daleko idącego nieporozumienia, gdyż wbrew twierdzeniom organu, ma znaczenie z jakiego tytułu nastąpiła wpłata na rachunek bankowy. Kwoty wolne od egzekucji nie podlegają zajęciu w ramach zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Środki zgromadzone na rachunku bankowym nie tracą statusu przedmiotu zwolnionego spod egzekucji z chwilą wpływu środków na rachunek bankowy, ponieważ zachowuje znaczenie tytuł, z którego one pochodzą. Jeżeli jakaś kwota, zgodnie z przepisami prawa, jest wyłączona spod egzekucji, to bez względu na to, czy dłużnik trzyma ją w gotówce, czy na rachunku bankowym, organ administracji publicznej nie może prowadzić z niej egzekucji. Jak już zostało wyjaśnione w toku postępowania administracyjnego, na zajętym rachunku nie znajdowały się bliżej nieokreślone środki finansowe, których pochodzenie było organowi nieznane lub trudne do ustalenia. Wypływały na nie bowiem tylko świadczenia emerytalne M. W. (która nie jest i nigdy nie była zobowiązana, a przeciwko niej nie został wydany tytułu wykonawczy) oraz Skarżącego, ale w wysokości pomniejszonej o to, co Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] potrącał w ramach prowadzonego przez niego postępowania egzekucyjnego na rzecz wierzyciela, czyli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Następnie skarżący podniósł m.in., że organ egzekucyjny bezpodstawne zajął środki pieniężne otrzymywane przez niego oraz jego żonę z tytułu świadczeń emerytalnych, które weszły w skład ich majątku wspólnego. Zgodnie bowiem z treścią art. 31 § 2 pkt 1) k.r.o. do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, przy czym, tak jak wynagrodzenie za pracę traktuje się świadczenia, które w rodzinie spełniają taką samą funkcję ekonomiczną, tj. emeryturę, rentę inwalidzką, rentę odszkodowawczą (art. 444 § 2 k.c), stałe stypendium i zasiłek dla bezrobotnych. Natomiast art. 27c u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny byłby uprawniony do dokonania egzekucji z świadczeń emerytalnych skarżącego i jego żony - w trybie określonym w art. 141 ust. 1 pkt la) u.e.r. - wyłącznie w przypadku, gdyby tytuły wykonawcze były wystawione na oboje małżonków. Tymczasem organ egzekucyjny wbrew powyższym regulacjom prawnym, dokonał zajęcia środków pieniężnych objętych wspólnością majątkową na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych wyłącznie na skarżącego. Oznacza to, że organ, egzekucyjny bezpodstawnie skierował egzekucję do składników majątkowych wchodzących w skład wspólności majątkowej, a organ przez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Izby Skarbowej [...] usankcjonował taką praktykę.

W ocenie skarżącego organ błędnie wskazuje, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 81 § 4 u.p.e.a. Przepis ten dotyczy jednak wyłącznie sytuacji, w której składniki majątkowe skarżącego zgromadzone na jego rachunku bankowym podlegałyby egzekucji administracyjnej, czyli takich które z woli ustawodawcy nie zostały z niej wyłączone w całości lub części. Zwolnić spod egzekucji można bowiem jedynie to, co jej podlega. Z tego względu, ustalenia organu w tym zakresie są chybione już u samych ich podstaw.

Reasumując, w ocenie autora skargi organ pozbawił skarżącego i jego żonę - M. W. ustawowo zagwarantowanych środków do życia, gdyż (i) wbrew treści art. 86a § 1 u.p.e.a., zajął ich świadczenia emerytalne, które były wolne od egzekucji (ii) zastosował wobec skarżącego podwójną egzekucję, co stanowiło obejście przepisów prawa dotyczących min. egzystencji, wyrażonej w art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust. 1 pkt 1a u.e.r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.).

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna albowiem zaskarżone oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji narusza art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 kp.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez brak rozpoznania przez organy całego materiału dowodowego, a w efekcie niewyjaśnieniu stanu sprawy w zakresie istnienia małżeńskiej wspólności majątkowej pomiędzy skarżącym, a jego żoną - M. W. i wynikających stąd konsekwencji dla prowadzenia postępowania egzekucyjnego z ich majątku wspólnego bez właściwego tytułu wykonawczego pochodzenia środków finansowych wpływających na zajęty rachunek bankowy. Tym samym oba kontrolowane postanowienia naruszają art. 27c u.p.e.a. przez jego błędne niezastosowanie oraz przeprowadzenie egzekucji z majątku wspólnego skarżącego i jego żony - M. W. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego tylko na skarżącego, podczas gdy do prowadzenia egzekucji z ich majątku wspólnego wymagane jest wydanie tytułu wykonawczego na obojga małżonków,

W pierwszej kolejności w ślad za wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2018r. sygn. akt I SA/Po 1083/17 należy przypomnieć, iż odpowiedzialność podatników pozostających w związku małżeńskim obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka (art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej). Zakres majątku odrębnego i majątku wspólnego małżonków określa przepis art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zasady prowadzenia egzekucji administracyjnej określają przepisy Rozdziału 3 u.p.e.a. Zgodnie z art. 26 § 1 - § 4 u.p.e.a. wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego sporządzonego według ustalonego w drodze rozporządzenia Ministra Finansów wzoru. Wzór ten zawiera treść określoną w art. 27 § 1 u.p.e.a. Brak chociażby jednego z elementów wskazanych w art. 27 § 1 u.p.e.a. powoduje niedopuszczalność egzekucji. Jednym z tych elementów tytułu wykonawczego jest wskazanie podmiotu, na którego tytuł jest wystawiony i do którego skierowana jest egzekucja administracyjna.

Ustawodawca w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. używa w tym zakresie sformułowania "wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu". Definicję zobowiązanego zamieszczono w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. W myśl tej definicji zobowiązanym jest między innymi osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym. Oznacza to, że zobowiązanym za zobowiązanie podatkowe jest podatnik. Ponieważ współmałżonek podatnika odpowiada za zobowiązanie podatkowe małżonka majątkiem wspólnym, ustawodawca w art. 27c u.p.e.a. ustalił zasadę, że w takim przypadku wierzyciel wystawia tytuł wykonawczy na oboje małżonków.

Jest rzeczą oczywistą, że współmałżonek odpowiadający za zaległość podatkową małżonka będącego podatnikiem nie jest zobowiązanym jako podatnik i nie odpowiada za zobowiązanie podatkowe. Jego zobowiązanie wynika z długu małżonka-podatnika i ograniczone jest do odpowiedzialności z majątku wspólnego. Małżonka jest zobowiązana z majątku wspólnego z tytułu zobowiązania podatkowego współmałżonka, co wprost wynika z art. 29 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 201 ze zm. – dalej: "O.p.") i zgodnie z art. 27c u.p.e.a., jeżeli egzekucja ma być prowadzona z ich majątku wspólnego, tytuł wykonawczy powinien być wystawiony na oboje małżonków. W tym stanie rzeczy, wobec zajęcia rachunku bankowego, nieskierowanie tytułu wykonawczego do małżonki skarżącego w sposób rażący narusza art. 27 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 27c u.p.e.a., obowiązującym w dacie wszczęcia egzekucji "Jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawie się na oboje małżonków". Sąd orzekający w sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu do uchwały SN z dnia 18 września 2002 r., III CZP 49/02 (OSNC 2003/9/115), że przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy egzekucja ma być prowadzona z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Zwrócić należy bowiem uwagę, że w przepisie tym mowa jest o zobowiązanym i jego małżonku. Zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. W razie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. pozostaje wyłącznie podatnik, a jego małżonek takiego statusu nigdy nie ma. Odpowiednio do tego, odpowiedzialność zobowiązanego (podatnika) obejmuje jedynie jego majątek odrębny i majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka.

Jeśli zatem ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 27c u.p.e.a. wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jednego z małżonków za zobowiązanego, wówczas - przynajmniej w zakresie egzekucji należności stanowiących zobowiązania podatkowe - musi to oznaczać, że wymieniony przepis ma zastosowanie właśnie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy, a drugi takiego statusu nie ma, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Tylko przy takim założeniu art. 27c u.p.e.a. może w ogóle mieć praktyczne znaczenie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 października 2004 r. I SA/Łd 412/04).

W wyroku z dnia 15 lutego 2010 r. o sygn. II FSK 1415/08 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że art. 27c u.p.e.a. wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jednego z małżonków jako zobowiązanego.

W zakresie egzekucji należności stanowiących zobowiązania podatkowe musi to oznaczać, że wymieniony przepis ma zastosowanie właśnie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy, a drugi takiego statusu nie ma, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie orzekającym w niniejszej sprawie zauważa, że przepis art. 27c u.p.e.a. jest przepisem szczególnym wobec powołanego przez organ w odpowiedzi na skargę przepisu art. 81 § 1a u.p.e.a., zgodnie z którym zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Jak wynika z treści tego artykułu, ustawodawca, w przypadku prowadzenia rachunku wspólnego dla kilku osób fizycznych, nie wprowadza żadnych ograniczeń co do rodzaju stosunków prawnych łączących współposiadaczy ani co do rodzaju prowadzonej przez nich działalności. Oznacza to, że współposiadaczami takiego rachunku mogą być w szczególności osoby powiązane więzami rodzinnymi (np. małżonkowie), wspólnicy spółki cywilnej, ale także osoby, których nie łączy jakikolwiek stosunek prawny, czy osoby prowadzące działalność gospodarczą lub jej nieprowadzące (por. komentarz do art. 81 u.p.e.a. Autor: Waldemar Łuczaj – System Informacji Prawnej LEX).

Sąd wyjaśnia, że zgodnie z brzmieniem art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednio stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada prawdy obiektywnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Rozwinięciem tej zasady jest art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast w myśl art. 80 K.p.a., organ winien dokonać oceny okoliczności na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Prowadząc postępowanie należy zatem, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., podejmować działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego istotnego dla podjęcia rozstrzygnięcia i dokonać oceny na podstawie całokształtu wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego. Dopełnienie wskazanych obowiązków co do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i dokonania na jego podstawie oceny ma na celu realizację wynikającego z art. 8 K.p.a. wymogu prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie jego uczestników do organów.

Należy podkreślić, iż przedstawiona powyżej wykładnia przepisów prawa znajduje potwierdzenie w reprezentatywnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 17 września 2014r. sygn. II FSK 2197/12, czy też wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2012r. sygn. akt III SA/Wa 2574/11)

Z uwagi na realia niniejszej sprawy należ zauważyć, iż NSA orzekający w sprawie sygn. II FSK 2197/12 wskazał, iż aprobuje i podziela dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że: wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, który nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., dopuszczalne jest wyłącznie na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na podstawie art. 27c u.p.e.a. (por. wyroki NSA: z dnia 16 XII 2009 r., II FSK 570/08 – https://cbois.nsa.gov.pl, z dnia 18 I 2006 r., II FSK 146/05 – LEX nr 201455, z dnia 15 stycznia 2008 r., II GSK 335/07 – LEX nr 279189).

W przedmiotowym wyroku NSA zaznaczył również, że nie można zasadnie wykluczyć, a więc i zakładać sytuacji, w której niezależnie od treści czy też wbrew treści tytułu wykonawczego (art. 27 u.p.e.a.) organ egzekucyjny skieruje zastosowanie środka egzekucyjnego do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. W takim przypadku stanowisko ograniczające działania ochronne wyłącznie do zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 u.p.e.a.) pozbawiałoby zobowiązanego niezbędnej ochrony prawnej. Jeżeli niezależnie od treści albo wbrew treści tytułu wykonawczego organ egzekucyjny zastosuje środek egzekucyjny niezgodnie z art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) zobowiązanemu przysługiwać będzie z tego powodu ochrona prawna w postaci skargi na czynności organu egzekucyjnego, o której mowa w art. 54 ab initio powołanej ustawy. W analizowanej sytuacji nie będzie dochodziło do konkurencji ochrony prawnej z art. 33 i art. 54 § 1 u.p.e.a., natomiast zastosowanie środka egzekucyjnego do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka bez wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków będzie stanowiło określone wykonanie czynności egzekucyjnej, niezgodnej z art. 27c u.p.e.a. i prawnie znaczącej w granicach unormowania art. 54 § 1 u.p.e.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ winien prawidłowo ustalić stan faktyczny sprawy, a następnie dokonać prawidłowej wykładni art. 27c w związku z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. i art. art. 81 § 1a u.p.e.a. uwzględniając stosownie do dyspozycji art.153 p.p.s.a. wykładnię prawa przedstawioną przez tut. Sąd w niniejszym wyroku.

Z uwagi na niedopuszczalność prowadzenia egzekucji z przedmiotowego rachunku bez wydania w stosunku do żony zobowiązanego tytułu wykonawczego, rozpoznanie pozostałych zarzutów skargi pozostaje na tym etapie sprawy bezprzedmiotowe .

W związku z powyższym Sąd działając zgodnie z dyspozycją art. 145§ 1 pkt 1 lit. a i lit.c w zw. z art.135 p.p.s.a., uchylił zakażone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]. O kosztach postępowania orzeczono w pkt. II wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.