Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 144/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 262 par. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 144/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 kwietnia 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Beata Cieloch, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Asesor: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr), Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2009r., sprawy ze skargi J. K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 24 listopada 2008r. nr [...], w przedmiocie nałożenia kary porządkowej, I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 100 zł ( sto złotych).


UZASADNIENIE

Decyzjami z dnia [...] Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej ustalił J. K. wysokość zobowiązania podatkowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2002, 2003 i 2004.

Od przedmiotowych decyzji organu I instancji pełnomocnik strony - doradca podatkowy M. R. pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. wniósł odwołania, w których zawarł wniosek o przesłuchanie J. K. w charakterze strony.

Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując odwołania od decyzji przychylił się do złożonego wniosku i powołując się na art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej, skierował do J. K. za pośrednictwem pełnomocnika strony wezwanie z dnia [...] sierpnia 2008 nr [...] do osobistego zgłoszenia się w dniu [...] sierpnia 2008 r. w Zamiejscowym Ośrodku Izby Skarbowej w charakterze strony w sprawie toczącego się postępowania odwoławczego. Wezwanie to doręczone zostało pełnomocnikowi strony w dniu [...] sierpnia 2008 r. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik strony przesłał pismo, w którym zwrócił się z wnioskiem o zmianę terminu przesłuchania na okres późniejszy, z uwagi na trwający okres urlopowy, w związku z czym nie byłby w stanie jako pełnomocnik uczestniczyć w przesłuchaniu strony. Dyrektor Izby Skarbowej odmówił przesunięcia terminu.

Kolejnym wezwaniem nr [...] z dnia [...] września 2008 r., doręczonym pełnomocnikowi podatnika w dniu [...] września 2008 r., organ podatkowy ponownie wezwał J. K. do osobistego zgłoszenia się w dniu [...] października 2008 r. w Zamiejscowym Ośrodku Izby Skarbowej , w charakterze strony w sprawie toczącego się postępowania odwoławczego.

Z uwagi na niestawienie się w wyznaczonym terminie oraz nie usprawiedliwienie tej nieobecności Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...] nałożył na J. K. karę porządkową w wysokości 500 zł.

Po wydaniu postanowienia w dniu [...] do Izby Skarbowej wpłynęło pismo pełnomocnika strony z dnia [...] października 2008 r., w którym pełnomocnik poinformował, iż udzielone pełnomocnictwo nie obejmuje doręczania wezwań do osobistego stawiennictwa strony w organie podatkowym celem przeprowadzenia jej przesłuchania. W związku z powyższym należy kierować wszelkie wezwania do osobistego stawienia się strony na jej adres zamieszkania.

Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie nałożenia kary porządkowej podatnik wniósł zażalenie, w którym zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 262 i art. 155 Ordynacji podatkowej poprzez skierowanie wezwania na ręce pełnomocnika strony.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 24 listopada 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 155, art. 156 i art. 262 Ordynacji podatkowej, stwierdzając, że nieuzasadnione niestawiennictwo strony i jej bierność musiała skutkować wymierzeniem kary porządkowej w kwocie 500 zł, zwłaszcza że w postanowieniu o nałożeniu kary porządkowej Dyrektor Izby Skarbowej pouczył stronę o prawie do złożenia wniosku, w którym mogłaby usprawiedliwić swoją nieobecność i spowodować uchylenie kary. W ustawowym terminie strona nie podała żadnych przyczyn usprawiedliwiających nie zgłoszenie się w wyznaczonym przez organ podatkowy terminie.

Za bezzasadny uznano zarzut, że strona nie została prawidłowo poinformowana o obowiązku osobistego stawienia się w siedzibie organu podatkowego, gdyż stosowne wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi. Organ zaznaczył, że poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje fakt, że w dniu [...] lutego 2006 r. J. K. ustanowił profesjonalnych pełnomocników w osobach doradcy podatkowego S..C. oraz doradcy podatkowego M. R. Z pełnomocnictwa tego wynika, że zostali oni umocowani do reprezentowania mocodawcy w postępowaniach podatkowych i kontrolnych oraz czynnościach sprawdzających przed wszystkimi organami administracji oraz sądami administracyjnymi, o czym poinformowali organ podatkowy. Zgodnie z art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Przepis ten nie dopuszcza, zdaniem organu, żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczenia wszystkich pism procesowych ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. To, że pisma zawierające wezwanie strony do osobistego zgłoszenia się w organie podatkowym winny być skierowane do pełnomocnika strony i że w przypadku nie przybycia strony na tak skierowane wezwanie uzasadnione jest zastosowanie sankcji wynikającej wynika jednoznacznie z cytowanych przepisów oraz z dotychczasowego orzecznictwa NSA w Warszawie.

Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie żądając jego uchylenia. W złożonej skardze powtórzono zarzuty zawarte w zażaleniu, tj. zarzut naruszenia art. 262 i art. 155 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, iż wezwanie do osobistego stawienia się strony zostało skierowane w sposób nieprawidłowy tylko do Kancelarii Doradztwa Podatkowego bez powiadomienia samej zainteresowanej strony. Takie działanie spowodowało, iż skarżący nie został prawidłowo poinformowany o przesłuchaniu, tzn. w ogóle nie został o nim powiadomiony.

Powołując art. 136 Ordynacji podatkowej skarżący podniósł, że strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. W związku z tym wszelkie wezwania do osobistego stawienia się strony należało kierować na jej adres zamieszkania, jednocześnie zawiadamiając pełnomocnika o terminie dokonania czynności. Takie działania nie zostały podjęte przez organy podatkowe, a tym samym nie dochowano przewidzianych w przepisach prawa wymogów odnośnie do zawiadomień. Pełnomocnik zwrócił uwagę na fakt, że w toku postępowania kierowano inne wezwania zarówno do pełnomocnika, jak i jednocześnie do samej strony.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Dodatkowo oświadczył, że pełnomocnik skarżącego faktycznie pismem, które wpłynęło do organu w dniu [...] października 2008 r., poinformował organ o tym, że udzielone pełnomocnictwo nie obejmuje doręczeń wezwań do osobistego stawiennictwa strony, nastąpiło to już po wydaniu postanowienia o nałożeniu kary porządkowej. Ponadto, zdaniem organu, skoro strona udzieliła pisemnego pełnomocnictwa bez ograniczeń, to sam pełnomocnik bez wiedzy strony nie może decydować, że w jakimś zakresie nie będzie jej reprezentował. Następne wezwania, o których pisze pełnomocnik w skardze zostały tak skierowane jak podaje to pełnomocnik na jego ustny wniosek zgłoszony w trakcie przesłuchania świadka w dniu [...] października 2008 r., w którym pełnomocnik brał udział.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z póź. zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Mając powyższe na względzie należy podnieść, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z zupełnie innych przyczyn niż podnoszone w jej treści. Całkowicie nieuzasadnione są bowiem zarzuty skargi zmierzające do wykazania, że organy mają obowiązek kierowania wezwania do osobistego stawiennictwa bezpośrednio na ręce strony z jednoczesnym zawiadomieniem ustanowionego w sprawie pełnomocnika o terminie planowanych czynności z udziałem strony. Zgodnie bowiem z treścią art. 145 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., nr 5, poz. 60 z późn. zm.) pisma doręcza się stronie, a gdy ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. W zakresie doręczeń pism procesowych jest on traktowany jako podmiot podstawowy, taki sam jak strona, gdyby działała samodzielnie. Skutek prawny doręczenia powstaje, więc po jego dokonaniu wobec pełnomocnika, a doręczenie takiego samego pisma stronie ma skutek tylko informacyjny (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa, Wrocław 2007, s. 656). Pełnomocnik musi być traktowany w postępowaniu jako postać pierwszoplanowa i w pewnym sensie proceduralnym jest on osobą ważniejszą niż strona postępowania. Zasada pierwszeństwa pełnomocnika ma charakter uniwersalny i dotyczy każdego etapu postępowania, wszystkich terminów, pism i wezwań (H. Dzwonkowski [w:] C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla: Ustawa Ordynacja podatkowa. Komentarz. Domy Wydawniczy ABC 2003, s. 416).

Z uwagi jednak na brzmienie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, należało uznać po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w zakresie wskazanym na początku , że narusza ono prawo materialne, tj. art. 199 i art. 262 § 6 Ordynacji podatkowej w stopniu, który obliguje Sąd do wyeliminowania go z porządku prawnego.

Zgodnie z art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy.

Z kolei przepis art. 262 § 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa, który był podstawą wymierzenia skarżącemu kary porządkowej w kwocie 500 zł stanowi, że strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego nie stawili się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo że byli do tego zobowiązani, mogą być ukarani karą porządkową do 2.500 zł. Wezwanie wystosowane w trybie tego przepisu nakłada obowiązek osobistego stawiennictwa po stronie zobowiązanego.

Istotne w niniejszej sprawie jest jednak wyjaśnienie w jakim celu organ podatkowy II instancji wzywał skarżącego do osobistego stawiennictwa. Z całokształtu akt administracyjnych wynika, że podatnik J.K. został wezwany do osobistego stawiennictwa przez prowadzącego postępowanie odwoławcze Dyrektora Izby Skarbowej w celu przesłuchania go w charakterze strony. Zarówno w postanowieniu I instancji, jak i w zaskarżonym postanowieniu, a także w odpowiedzi na skargę organ eksponuje fakt, iż wezwanie z dnia [...] października 2008 r. nastąpiło w wykonaniu wniosku dowodowego pełnomocnika skarżącego zawartego w odwołaniu od decyzji podatkowej o przesłuchanie J. K. w charakterze strony. Przesłuchanie strony stanowi środek dowodowy przewidziany w art. 199 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy może przesłuchać stronę po wyrażeniu przez nią zgody, zaś do przesłuchania strony stosuje się przepisy dotyczące świadka, jednakże z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu (podkreślenie Sądu).

Również z art. 262 Ordynacji podatkowej, który to przepis stanowił podstawę wymierzenia skarżącemu kary porządkowej, wynika wprost, że tego środka przymusu nie stosuje się w przypadku przesłuchania strony w trybie art. 199.

Z tych też względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), gdyż wyżej wskazane uchybienie w postaci niewłaściwego zastosowania cytowanych przepisów miało wpływ na wynik sprawy, tj. doprowadziło do niezasadnego nałożenia na skarżącego kary porządkowej. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także postanowienia organu I instancji poprzedzającego zaskarżone postanowienie, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 cytowanej ustawy. Sąd dokonał jednak miarkowania zwrotu kosztów postępowania na podstawie art. 206 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie częściowego uwzględnienia skargi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W oparciu o wyżej cytowany przepis Sąd zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej rzecz strony skarżącej jedynie kwotę 100 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego, jak bowiem wykazano żaden z zarzutów skargi nie zasługiwał na uwzględnienie, jednakże jej wniesienie uruchomiło postępowanie, w wyniku którego Sąd - po dokonaniu całościowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia – zobligowany był do wyeliminowania go z obrotu prawnego.