Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2104/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 21 ust. 3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: par. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) tiret 4, par. 2 ust. 2 pkt 1, par. 7 ust. 3 pkt 1, par. 26a
journal: Dz.U. 2007 nr 200 poz 1443
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu  przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na  lata 2007-2013
article: art. 141 par. 4, art. 183 par. 1, art. 185 par. 1, art. 190, art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 22 ust. 1 lit. a)
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
article: par. 14 ust. 2 pkt 2 lit. a)
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Janusz Zajda Protokolant Michał Stępkowski po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 czerwca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 615/11 w sprawie ze skargi A. M. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. M. K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 14 czerwca 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 615/11, oddalił skargę A. M. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] lutego 2009 r., nr [...], o odmowie przyznania pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej na ułatwienie startu młodym rolnikom.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

A. M. K. [...] czerwca 2008 r. złożyła do Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Decyzją z [...] sierpnia 2008 r., nr [...], Dyrektor Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR odmówił przyznania wnioskowanej pomocy finansowej. Stwierdził, że strona nie spełniła warunku określonego w § 26a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443 ze zm.) dalej powoływanego jako "rozporządzenie z 17 października 2007 r.".

Organ wskazał, że strona [...] marca 2003 r. stała się współwłaścicielką w części 3/16 gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,55 ha (akt not. Rep. [...] z [...] maja 2008 r. – Postanowienie Sądu Rejonowego w K. z [...] listopada 2007 r.). Udział ten nabyła z chwilą otwarcia spadku w związku ze śmiercią T. B. – ojca. Na podstawie posiadanych dokumentów organ I instancji uznał, że strona rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej wcześniej niż 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku i przez to nie kwalifikuje się do przyznania pomocy.

Decyzją z [...] lutego 2009 r., po rozpatrzeniu odwołania Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Podkreślił, że w sprawie ma zastosowanie § 26a ust. 2 rozporządzenia z 17 października 2007 r., zgodnie z którym w 2008 r., w okresie do dnia 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą się ubiegać również inne niż określone w ust. 1 osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo, nawet jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, jeżeli są spełnione pozostałe warunki jej przyznania, z tym że do tych osób stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przyznawania pomocy osobom fizycznym, o których mowa w § 7 ust. 1 rozporządzenia. Jednocześnie zgodnie z treścią § 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia za dzień rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej uznaje się dzień wejścia po raz pierwszy w posiadanie nieruchomości o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha.

W ocenie Prezesa ARiMR rozpoczęcie przez stronę prowadzenia działalności rolniczej, w rozumieniu § 7 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 17 października 2007 r., miało miejsce [...] marca 2003 r. wraz z nabyciem udziału w spadku po śmierci spadkodawcy. Organ wskazał przy tym, że strona była współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni przekraczającej 1 ha – łącznie 2,55 ha. Prawa strony dotyczą całej nieruchomości, a nie 3/16 przypadającej jej w spadku części. Zatem należało uznać, że jako współwłaściciel, weszła w posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych, co najmniej 1 ha z dniem [...] marca 2003 r., a tym samym zgodnie z § 7 ust. 3 rozporządzenia z 17 października 2007 r., rozpoczęła prowadzenie działalności rolniczej. Fakt niewystępowania o dopłaty bezpośrednie nie miał wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Mając to na uwadze organ II instancji stwierdził, że data wejścia w posiadanie gospodarstwa rolnego, podana przez wnioskodawczynię ([...] maja 2008 r.), nie znajduje potwierdzenia. Skoro tak, to nie zostały spełnione warunki do przyznania pomocy.

Wyrokiem z 23 września 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 511/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił zaskarżoną decyzję. Uznał za wadliwe stanowisko organów, które przyjęły, że od chwili nabycia w drodze dziedziczenia udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego, strona faktycznie posiadała to gospodarstwo. Zdaniem Sądu w sprawie konieczne było przeprowadzenie postępowania dowodowego celem ustalenia, czy strona władała gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład spadku, a w szczególności czy miała wyodrębniony fizycznie obszar gruntu (o powierzchni przekraczającej 1 ha) i prowadziła na nim działalność rolniczą, o jakiej mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia z 17 października 2007 r. Samo bowiem dziedziczenie udziału w gospodarstwie rolnym, potwierdzone prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, nie oznacza ani posiadania tego udziału w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, ani prowadzenia działalności rolniczej, o jakiej mowa w powołanym rozporządzeniu.

Prezes ARiMR wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku zarzucając: 1/ błędną wykładnię § 7 ust. 3 pkt 1 i § 26a ust. 1 rozporządzenia z 17 października 2007 r. przez przyjęcie, że do zaistnienia negatywnych przesłanek uniemożliwiających udzielenie pomocy konieczne jest faktyczne władztwo nad gospodarstwem rolnym polegające na posiadaniu i prowadzeniu działalności rolniczej oraz 2/ naruszenie art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) dalej powoływanej jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich" przez nakazanie organowi prowadzenia postępowania dowodowego celem ustalenia faktu władania gospodarstwem przez osobę ubiegającą się o pomoc.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 2 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 176/10, uwzględnił skargę kasacyjną Prezesa ARiMR. Uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

NSA dokonał wykładni przepisów rozporządzenia z 17 października 2007 r. i wskazał, że rozporządzenie wprowadza zamknięty katalog sytuacji, które uznaje za równoznaczne z podjęciem działalności rolniczej. Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia własność lub posiadanie nieruchomości o powierzchni przekraczającej 1 ha jest równoznaczne z prowadzeniem działalności rolniczej.

NSA wyjaśnił także, że zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, to na ubiegającym się o pomoc w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" spoczywa ciężar udowodnienia, że będąc właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni co najmniej 1 ha, przed dniem złożenia wniosku o pomoc nie prowadził działalności rolniczej w ogóle, lub nie prowadził przez okres dłuższy niż określony w przepisach § 7 ust. 2 czy też § 26a ust. 1 rozporządzenia z 17 października 2007 r. Sąd kasacyjny stwierdził, że WSA z pominięciem regulacji zawartej w art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich przyjął, iż to organ jest zobligowany do ustalenia, czy "wnioskodawca władał gospodarstwem rolnym wchodzącym w skład spadku, a w szczególności czy miał wyodrębniony fizycznie obszar gruntu (o powierzchni przekraczającej 1 ha) i prowadził na nim działalność rolniczą".

Wyrokiem z 14 czerwca 2011 r. WSA w W. po ponownym rozpoznaniu sprawy oddalił skargę.

Sąd pierwszej instancji stosownie do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." uznał się za związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 176/10 i wskazaniami co do dalszego postępowania.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że z wyroku NSA wyraźnie wynika, iż żaden z zarzutów podniesionych przez skarżącą w skardze skierowanej na decyzję Prezesa ARiMR z [...] lutego 2009 r. nie powinien zasługiwać na uwzględnienie, gdyż organy orzekające w tej sprawie prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy prawa powszechnie obowiązującego i nie naruszyły przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

II

Skargę kasacyjną złożyła A. M. K.

Wyrok zaskarżyła w całości. Wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

1. § 7 ust. 1 i ust. 2 i 3 w związku z § 26a ust. 1 rozporządzenia z 17 października 2007 r. poprzez nieuwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie dofinansowania;

2. art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a. z uwagi na to, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a w szczególności w odniesieniu do wszystkich zarzutów dotyczących naruszenia przez organ przepisów rozporządzenia z 17 października 2007 r. oraz przepisów kodeksu cywilnego dotyczących posiadania, co jednoznacznie prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyrok nie zawiera podstawowych elementów konstrukcyjnych wyroku, co uniemożliwia polemikę z treścią wyroku oraz kontrolę kasacyjną;

3. art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 tej ustawy poprzez to, że Sąd pierwszej instancji orzekał na podstawie wadliwie ustalonego stanu faktycznego sprawy, co z kolei doprowadziło do wadliwej oceny zarzutów naruszenia przez organ przepisów wymienionych w pkt 1 skargi a przez to miało wpływ

na wynik sprawy.

Wadliwość ustalenia stanu faktycznego polega na:

- pominięciu zgłaszanych dowodów obalających domniemanie, iż skarżąca prowadziła gospodarstwo rolne w terminie wykluczającym ubieganie się o dofinansowanie (wcześniej niż 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku),

- błędnym ustaleniu, iż skarżąca posiadała nieruchomość rolną o pow. co najmniej 1 ha przed obowiązywaniem umowy dzierżawy przedmiotowych gruntów pomimo braku jakichkolwiek dowodów potwierdzających tę okoliczność,

- pominięcie znanych organowi administracyjnemu z urzędu okoliczności składania i uwzględniania przez ten organ administracyjny wniosków o dofinansowanie upraw dla przedmiotowych gruntów przez I. R., w okresie, w którym organ ten uznał, iż przedmiotowe grunty posiadała skarżąca, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne art. 7, 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej powoływanej jako "k.p.a." i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

5. art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu – umowy dzierżawy gruntów z [...] czerwca 1997 r. okazanej NSA przez skarżącą, gdyż było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a także art. 6 p.p.s.a. poprzez nieudzielenie stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika wskazówek co do czynności procesowych i pouczenia o skutkach prawnych tych czynności oraz zaniedbań.

Uzasadniając zarzuty wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła przede wszystkim, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie poddaje się kontroli z uwagi na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., w tym nie zawiera wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia ani pozostałych elementów konstrukcyjnych, a ponadto dołączając stosowne dokumenty podniosła, że rodzice jeszcze przed śmiercią ojca [...] czerwca 1997 r. wydzierżawili gospodarstwo rolne na okres 10 lat jej siostrze I. R., która prowadziła gospodarstwo do [...] czerwca 2007 r., opłacała podatek rolny i uzyskiwała dopłaty do upraw.

Prezes ARiMR nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnieć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny kontrolując wyrok sądu pierwszej instancji czyni to w granicach określonych podstawami i zarzutami kasacyjnymi, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania, która w sprawie niniejszej nie występuje. Naczelny Sąd Administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego i nie czyni własnych ustaleń, a jedynie kontroluje, czy sąd pierwszej instancji akceptując ustalenia poczynione przez organ nie naruszył prawa. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w sprawie po raz drugi tj. po ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd pierwszej instancji jest związany wykładnią prawa dokonaną w pierwszym wyroku NSA.

W sprawie niniejszej w wyroku z 2 lutego 2011 r. NSA dokonał wiążącej i oczywiście prawidłowej wykładni § 2 ust. 2 pkt 1 w związku z § 7 ust. 3 i § 26a rozporządzenia z 17 października 2007 r. i wyjaśnił, że zgodnie z powołanymi przepisami, własność lub posiadanie skutkują domniemaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego, a dalej wskazał, że zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, to na rolniku ubiegającym się o pomoc spoczywa ciężar dowodu, że będąc właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa o powierzchni co najmniej 1 ha nie prowadził jednak gospodarstwa rolnego.

Wskazana wykładnia obligowała Sąd pierwszej instancji do ponownej oceny kontrolowanych decyzji przy uwzględnieniu tej wykładni prawa oraz materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy. Sąd pierwszej instancji nie był więc zwolniony od rozpoznania sprawy. Stwierdzenie przez NSA, że pierwszy wyrok WSA naruszał prawo i musiał być uchylony, bowiem w całości opierał się na błędnej wykładni prawa, nie oznacza, że skarga powinna zostać oddalona bez dalszych rozważań. Sąd rozpoznający sprawę po raz drugi zobligowany jest do wydania wyroku i sporządzenia jego uzasadnienia zgodnie z wymogami art. 141 § 4 p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie 1/ stanu sprawy, 2/ zarzutów podniesionych w skardze, 3/ stanowisk pozostałych stron, 4/ podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, a jeżeli sprawa ma być ponownie rozpoznana przez organ także 5/ wskazania co do dalszego postępowania.

Takie uregulowanie nakłada na sąd rozpoznający skargę szereg obowiązków, z których podstawowym jest ustosunkowanie się do zarzutów materialnoprawnych i procesowych podniesionych w skardze, co oznacza konieczność ich oceny prawnej przy uwzględnieniu wykładni prawa wynikającej z wyroku NSA. W wyroku z 9 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 1280/11 (Lex nr 1123108), Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że: "2. Jakkolwiek czynność sporządzenia uzasadnienia, dokonywana już po rozstrzygnięciu sprawy i mająca sprawozdawczy charakter, sama przez się nie może wpłynąć na to rozstrzygnięcie jako na wynik sprawy, to jednak tylko uzasadnienie spełniające określone ustawą warunki stwarza podstawę do przyjęcia, że będąca powinnością sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce i że prowadzone przez sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa. /.../ 3. Szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku sądu zajmuje wskazanie podstawy rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Powinno ono mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na skontrolowanie przez strony postępowania i ewentualnie Naczelny Sąd Administracyjny, czy sąd I instancji nie popełnił błędu w swoim rozumowaniu. To z treści uzasadnienia powinno wynikać, że sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze, konfrontując je z ustaleniami organu i materiałami dowodowymi sprawy. Wszelkie wątpliwości ujawnione na etapie postępowania muszą być właściwie zinterpretowane w uzasadnieniu wyroku z powołaniem się na konkretne przepisy prawa.".

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie stanowi wystarczającego uzasadnienia rozstrzygnięcia stwierdzenie, iż w świetle wyroku NSA wszystkie zarzuty skargi są nieuzasadnione. Sąd administracyjny kontroluje decyzje administracyjne i nie jest związany granicami skargi, zatem bada, czy podjęte decyzje są zgodne z prawem, a w sytuacji kiedy sąd II instancji przedstawił wiążącą wykładnię prawa, sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę po raz drugi bada, czy zaskarżone decyzje nie naruszają prawa rozumianego zgodnie z dokonaną wykładnią.

Kontrolowany wyrok wymogów tych nie spełnia, zatem zarzut kasacyjny dotyczący art. 141 § 4 p.p.s.a. uznać należy za usprawiedliwiony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji w istocie uchylił się od skontrolowania zaskarżonych decyzji, więc sprawa musi być rozpoznana ponownie.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd pierwszej instancji oceniając wydane decyzje i postępowanie organów obu instancji będzie miał na względzie zarówno dokonaną przez NSA wykładnię § 7 ust. 3 pkt 1 w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 26a rozporządzenia z 17 października 2007 r. oraz art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, jak również treść art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy oraz cel jej wydania w świetle treści art. 22 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE z dnia 21 października 2005 r. L 277, s.1 ze zm.), dalej określanego jako rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005.

Sąd weźmie pod uwagę, że zgodnie z art. 22 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 wsparcia udziela się osobom, które mają mniej niż 40 lat oraz po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem. Ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, jako wdrażająca system wspierania rozwoju obszarów wiejskich z EFRROW jak i wydane na jej podstawie rozporządzenie z 17 października 2007 r. muszą być interpretowane w zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005, bowiem wsparcie dla młodych rolników z EFRROW może i powinno być udzielane w granicach podmiotowych określonych rozporządzeniem unijnym. Wsparcie to nie może przekraczać granic zakreślonych rozporządzeniem unijnym, ale także nie powinno być udzielane w zakresie wyraźnie węższym, niż to określa art. 22 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005. Polskie organy powołane do rozdziału omawianej pomocy powinny zatem tak interpretować i stosować przepisy prawa, aby nie dopuszczać do uzyskania pomocy przez osoby nie spełniające kryteriów jej przyznania oraz udzielać pomocy podmiotom uprawnionym.

Dokonując wykładni przepisów prawa polskiego wydanych w celu realizacji uregulowań unijnych należy mieć na względzie, że prawo unijne nie posługuje się pojęciem własności ani posiadania, tylko ustanawia nowe kryterium "kierowania gospodarstwem rolnym", które to kryterium musi łączyć się z władaniem. Natomiast prawodawca polski dla określenia osoby uprawnionej do omawianej pomocy użył sformułowania "osoba prowadząca działalność rolniczą" i wyjaśnił, w § 2 ust. 2 pkt 1) rozporządzenia z 17 października 2007 r. że osobą taką jest właściciel lub posiadacz nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha. Należy zwrócić uwagę, że rozporządzenie polskie określając w § 2 ust. 2 pkt 1) krąg nieuprawnionych do uzyskania pomocy z racji wcześniejszego prowadzenia gospodarstwa rolnego, wymienia "właściciela" i "posiadacza", nie odnosi się natomiast do "współposiadacza" ani do "współwłaściciela", które to pojęcia wobec tego, że służą realizacji unijnego kryterium "kierowania gospodarstwem rolnym", nie mogą być uważane za równoważne. Jednocześnie w § 2 ust. 1 pkt 1) lit. a) tiret 4, rozporządzenie z 17 października 2007 r. stanowi, że gospodarstwo, na które przyznana została pomoc nie może być przedmiotem współwłasności lub współposiadania. Zatem uznać należy, że prawodawca stanowiąc omawiane uregulowania dostrzegał wyraźną różnicę między własnością i współwłasnością oraz posiadaniem i współposiadaniem i nie posługiwał się tymi pojęciami wymiennie, co jest szczególnie uzasadnione w kontekście unijnego kryterium "kierowania gospodarstwem rolnym". Nie jest więc trafne odwoływanie się przy wykładni przepisów prawa polskiego dotyczącego rozdziału pomocy unijnej do przepisów kodeksu cywilnego dotyczących uprawnień współwłaściciela i na tej podstawie interpretowanie rozszerzające pojęcia własności i posiadania jako obejmujących także współwłasność i współposiadanie. Rozwiązania unijne często wychodzą poza ramy cywilistyki, a w szczególności pomoc w rolnictwie wiązana jest z faktem bycia rolnikiem nie zaś z prawem do gospodarstwa rolnego, zatem samo uzyskanie udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego w drodze dziedziczenia, jako niekoniecznie wiążące się z władztwem nad gospodarstwem rolnym, nie może być oceniane jako tożsame z byciem właścicielem i domniemaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego. W wyroku z 17 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 234/10, NSA wyjaśnił, że "(...) występujące w prawie krajowym pojęcie posiadania gospodarstwa rolnego [...] musi być rozumiane w zgodzie z prawem wspólnotowym, to jest przy przyjęciu, że posiadaniem są takie formy władztwa nad gospodarstwem rolnym, które przejawiają się w kierowaniu gospodarstwem rolnym. Sam fakt nabycia w drodze spadkobrania praw do wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego nie jest wystarczający do uznania, że spadkobierca wszedł w tak rozumiane posiadanie gospodarstwa rolnego". Pogląd ten został zaakceptowany w wyroku NSA z 9 września 2011 r., sygn. akt II GSK 626/10 i podziela go w pełni Sąd rozstrzygający sprawę niniejszą.

Rozważania powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny weźmie pod uwagę oceniając, czy odziedziczenie udziału w spadku obejmującym udział we współwłasności gospodarstwa rolnego w okresie wcześniejszym niż określony w § 26a rozporządzenia z 17 października 2007 r. trafnie organ uznał za bezwzględną przeszkodę do uzyskania pomocy na podstawie § 7 ust. 1 pkt 1 w związku z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, bez brania pod uwagę innych okoliczności sprawy wynikających z materiału dowodowego przedstawionego przez stronę.

Oceniając postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie Sąd weźmie pod uwagę, że mimo, iż postępowanie prowadzone na podstawie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich jest sformalizowane i na wnioskodawcy spoczywa większość obowiązków procesowych, w tym ciężar udowodnienia faktów, zaś organ w mniejszym zakresie niż to przewiduje k.p.a. czuwa nad prawami strony, to nie uwalnia to organu od konieczności przestrzegania praworządności zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 1) ustawy oraz wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy. Zatem choć, zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na stronie, to jeżeli na tle przedstawionego materiału dowodowego występują wątpliwości, organ powinien wezwać stronę do ich wyjaśnienia i ewentualnie przedstawienia dowodów.

Sąd oceni, czy okoliczność, że w sprawie niniejszej oprócz dowodów świadczących o nabyciu udziału w gospodarstwie rolnym w wyniku spadkobrania, w aktach znajduje się także oświadczenie strony o jego prowadzeniu od określonej daty związanej z darowiznami pozostałych udziałów i nabyciem dodatkowych działek, oraz zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniu w KRUS od tejże daty, a także informacja, że wnioskodawczyni nie występowała wcześniej o płatności bezpośrednie do gospodarstwa objętego w posiadanie [...] maja 2008 r., powinna wzbudzić wątpliwości organu co do trafności przyjętej koncepcji, że nabycie w drodze spadkobrania udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego stanowiło jednocześnie moment rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w tym gospodarstwie, która to wątpliwość powinna prowadzić do wezwania strony do udzielenia wyjaśnień.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).