Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1681/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1.
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 i 2, art. 151.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 750, art. 734, art. 627, art. 353 ze zn. 1.
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e.
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 8, art. 9, art. 11, art. 79a.
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 15zzs ze zn. 4 ust. 3.
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pawłowska (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 października 2021 r. sprawy ze skargi U. w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2021r. nr [...] (dalej ,,zaskarżona decyzja") Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej ,,Organ", Prezes NFZ"), na podstawie art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1 oraz art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. 2020 r. poz. 1398 ze zm. ,dalej ,,ustawa o świadczeniach") w związku z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej ,,ustawa o systemie") i art. 627 oraz art. 734 i art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2020 r. poz. 1740 ze zm. dalej ,,Kc") uznał, że B. Z. (dalej ,,Uczestnik", ,,Zainteresowana", ,,Ubezpieczona") z tytułu wykonywania zawartej z Uniwersytetem [...] w O. (dalej ,,Skarżący", ,,Strona", ,,Płatnik") umowy nazwanej umową o dzieło do której stosuje się przepisy Kc o umowie zlecenia, była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w dniu [...] kwietnia 2016r.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach sprawy.

Do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej ,,[...]OW NFZ", ,,Organ I instancji") w dniu 7 października 2020 r. wpłynął wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (dalej ,,ZUS") o wydanie decyzji o objęciu Uczestnika ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania pracy na rzecz Strony, na podstawie umowy do której stosuje się przepisy Kc o umowie zlecenia. Do wniosku tego ZUS załączył kserokopię zawartej umowy o dzieło wraz z załącznikami, kserokopię fragmentu protokołu kontroli wraz z aneksem do protokołu kontroli, kserokopię zastrzeżeń do protokołu kontroli z [...] kwietnia 2020 r. wraz z załącznikami, kserokopię informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z [...] maja 2020 r., kserokopię zastrzeżeń do aneksu do protokołu kontroli z [...] czerwca 2020 r. wraz z załącznikami.

W celu wnikliwego wyjaśnienia sprawy, zawiadamiając Płatnika i Zainteresowaną o wszczęciu postępowania administracyjnego Prezes NFZ zwrócił się do Strony pismem z 9 listopada 2020 r. o udzielenie odpowiedzi, czy Strona wykonywała umowę będącą przedmiotem niniejszego postępowania, a także czy podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w złożonych zastrzeżeniach do protokołu kontroli. Ponadto Płatnik został poproszony o przesłanie dokumentów wskazanych w protokole odbioru dzieła oraz innych dokumentów, które Strona sporządziła w ramach zawartej umowy (np. konspekt wykładu, prezentacji multimedialnej), jeżeli jest w ich posiadaniu. Płatnik został również pouczony o możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu.

W dniu 24 listopada 2020 r. do [...]OW NFZ wpłynęło pismo r.pr. M. A. z 20 listopada 2020 r., w którym ww. zgłosił się w charakterze pełnomocnika Uniwersytetu [...] do postępowań w 31 sprawach (znak spraw: [...]). Do przesłanego pisma załączył udzielone mu pełnomocnictwo z 30 października 2020 r. nr [...] opatrzone podpisem dr hab. J. P., prof. [...] - rektora Uniwersytetu [...] w O. z siedzibą w O. do reprezentowania Uniwersytetu przed organami administracji publicznej, osobami trzecimi i sądami wszystkich instancji w sprawach przeciwko Prezesowi NFZ. W ww. piśmie pełnomocnik wniósł m.in. o: wydłużenie wyznaczonego terminu na zajęcie stanowiska w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, przesłanie kopii akt sprawy w formie skanów za pomocą poczty elektronicznej (na wskazany przez pełnomocnika adres e-mail).

W odpowiedzi na powyższe, Organ pismem z 3 grudnia 2020 r. poprosił o dosłanie 30 kserokopii udzielonego pełnomocnictwa z 30 października 2020 r. nr [...] (potwierdzonych za zgodność z oryginałem) celem dołączenia do akt we wszystkich sprawach. Ponadto Organ przychylił się do wniosku Płatnika w zakresie wydłużenia terminu na zajęcie stanowiska m.in. w niniejszej sprawie i wyznaczył na to termin do 31 grudnia 2020 r.

Ubezpieczona, jak i Płatnik, pismami z 27 stycznia 2021 r. zostali powiadomieni o zakończeniu postępowania dowodowego oraz wezwani do wypowiedzenia się zgodnie z dyspozycją art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej "Kpa").

Pismem z 26 lutego 2021 r. Skarżący wskazał, że w całości podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł, na podstawie art. 105 § 1 Kpa o umorzenie niniejszego postępowania w całości z uwagi na jego bezprzedmiotowość oraz na podstawie art. 78 Kpa w związku z art. 75 Kpa o uzupełnienie materiału dowodowego, poprzez dołączenie do akt niniejszej sprawy: oryginałów dokumentacji lub ich kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem, w tym przedmiotu tej umowy, które załączył do swojego pisma; opinii prawnej prof. UMK, dr hab. M. W. dotyczącej prawidłowości zawierania umów o dzieło, których przedmiotem ią m.in. recenzje w postępowaniach awansowych; ponowną analizę zebranego materiału dowodowego na okoliczność czy rezultat zawartej umowy jest dziełem. W treści uzasadnienia pisma Płatnik wskazał, m.in., że: postępowanie powinno zostać umorzone albowiem umowa, która została zawarta z Uczestnikiem ma cechy umowy o dzieło. Nie stanowi ona umowy zlecenia. Przedmiotem umowy było opracowanie i przeprowadzenie wykładu dla pracowników naukowych nt. Ramy teoretyczne i metodologiczne [...]. Współczesne przesunięcia metodologiczne: od badań zespołowych do pracy w sieci. Oznacza to, że w chwili zawarcia umowy jej rezultat był pewny do osiągnięcia, stanowił też samoistny byt, miał charakter jednorazowy i jego wykonanie było zamknięte w czasie. Sprawia to, że należy ją zakwalifikować jako umowę o dzieło, która zaś nie rodzi obowiązku ubezpieczeniowego. Strona podkreśliła, że Najwyższa Izba Kontroli (dalej także ,,NIK") kontrolowała umowę i nie zgłosiła zastrzeżeń co do jej formy. Odniesienie do kontrolowanych umów zawarte zostało w opracowaniu ,,Rozwój kadr naukowych". NIK odniosła się m.in. do nieprawidłowości w umowach w postępowaniach awansowych (str. 29-30), czy braku zapisów o karach umownych, samego terminu zawarcia umowy, natomiast w żaden sposób nie zakwestionował samej formy umów, uznając tym samym, że umowa o dzieło jest właściwą formą umowy w tym przypadku.

Prezes NFZ włączył do akt sprawy dokumenty nadesłane przez Płatnika wraz z pismem z 26 lutego 2021 r.

Wydając zaskarżoną decyzję Organ stwierdził, że ZUS jak i Płatnik dostarczyli obszerny materiał dowodowy, pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia dotyczącego spornej umowy. W ocenie Organu całokształt materiału dowodowego (nie tylko treść zawartej umowy, czy też kserokopia akt kontroli) pozwala bowiem na wydanie rozstrzygnięcia dotyczącego spornej umowy.

Odnosząc się do powołanego w piśmie opracowania NIK "Rozwój Kadr Naukowych" (str. 29-30), jak słusznie zdaniem Prezesa NFZ Płatnik zauważył, ustalenia NIK nie odnosiły się do rodzaju zawieranych umów, a jedynie do zapisów w nich zawartych (nieprawidłowości w zakresie egzekwowania zapisów umów z recenzentami). Zdaniem Prezesa NFZ nie pozwala to natomiast na wysunięcie wniosku, że gdyby w przedmiotowej sprawie niezgodne z prawem było zawarcie umowy o dzieło zamiast umowy zlecenie, to NIK z pewnością odniósłby się do tej kwestii w raporcie pokontrolnym. Prezes NFZ podkreślił, że zapoznał się także z przedłożoną opinią prof. [...], dr hab. M. W., natomiast uznał, że jako organ orzekający musi przeprowadzić własną ocenę konkretnej umowy, a w swoim rozstrzygnięciu musi działać i kierować się przepisami prawa, a nie działać na zasadzie słuszności.

Organ podkreślił, że decyzja w sprawie stwierdzenia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jest decyzją, która jedynie stwierdza istnienie uwarunkowanej elementami stanu faktycznego określonej sytuacji prawnej (bycia objętym bądź nie ubezpieczeniem zdrowotnym), ale sytuacji tej nie tworzy ani nie kształtuje. Moment zarówno powstawania, jak i ustania obowiązku ubezpieczenia został określony w sposób ścisły w przepisach prawa i jest on niezależny od woli lub świadomości strony.

Zdaniem Organu, mając na względzie zasadę swobody umów jak i zgodną wolę stron zaznaczyć należy, że nazwanie przez strony umowy nie przesądza o jej charakterze, albowiem choć same strony decydują o charakterze zawartej umowy, gdyż zgodnie z art. 353 1 Kc strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, to jej treść lub cel nie może sprzeciwiać się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Umowy o dzieło jak i umowy o świadczenie usług zawierają elementy wspólne, ale i elementy typowe dla każdej z nich, które pozwalają rozróżnić charakter umowy i przez to uniknąć zacierania granic między każdą z nich, tak aby skutkami czynności prawnej nie można było manipulować stosownie do potrzeb sytuacji. W doktrynie przyjmuje się, że w przypadku jeżeli istnieją istotne wątpliwości, co do kwalifikacji prawnej umowy, to wtedy też decydujący jest zgodny zamiar stron, który ma zatem posiłkowe zastosowanie.

Organ podkreślił, że wydając decyzję oparł się na treści zawartej umowy, wyjaśnieniach Płatnika dotyczących wykonywanej umowy, przesłanych dokumentach oraz na pozostałej dokumentacji przekazanej przez ZUS. Zdaniem Prezesa NFZ, sądy jak i doktryna zasadnie wskazują, że ocena charakteru łączącej strony umowy nie może być dokonana w całkowitym oderwaniu od społeczno-gospodarczego jej celu. Celem tym, co Organ uznał za udowodnione było świadczenie przez Uczestnika usług dydaktycznych na rzecz Skarżącego. Na usługi te składało się opracowanie przez Stronę autorskiego wykładu nt. "Ramy teoretyczne i metodologiczne [...]. Współczesne przesunięcia metodologiczne: od badań zespołowych do pracy w sieci" i jego przeprowadzenie dla pracowników naukowo-dydaktycznych i doktorantów Strony. W przypadku zawartej umowy samo tylko ewentualne przeprowadzenie wykładu, czy też opracowanie pomocy naukowych nie było celem samym w sobie. Ubezpieczona, jako profesjonalista miała obowiązek w trakcie świadczenia usług edukacyjnych dostosować poziom zajęć do poziomu słuchaczy i rozwiać ich wątpliwości na podstawie swojej najlepszej wiedzy.

Prezes NFZ badając obowiązki Uczestnika z tytułu zawartej z Płatnikiem umowy, mając na względzie przepisy art. 627-646 oraz art. 734-751 Kc stanął na stanowisku, że należy do niej zastosować przepisy o umowie o świadczenie usług (umowie zlecenia).

Zdaniem Prezesa NFZ, znajdującym oparcie w doktrynie prawa oraz orzecznictwie, stosownie do treści art. 627 Kc, przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przedmiotem umowy jest zatem zobowiązanie do wykonania określonego dzieła poprzez stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci w jakiej dotychczas nie istniało. Dzieło może mieć charakter materialny jak i niematerialny, zaś sama umowa o dzieło jest umową rezultatu. Jak podkreślił Organ, dzieło powinno mieć byt samoistny niezależny od działania wykonawcy i możliwość uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Musi również istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Polega na stworzeniu bądź przetworzeniu go do takiej postaci, w jakiej poprzednio nie istniało. Wykonanie oznaczonego dzieła stanowi zatem efekt pracy twórczej o możliwym do określenia momencie początkowym i końcowym, gdzie w momencie ukończenia dzieła nie istnieje jego zależność od twórcy, staje się ono wartością autonomiczną w obrocie. Rezultat umowy o dzieło powinien być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Z kolei wykonywanie określonej czynności, czy też szeregu powtarzających się czynności bez względu na to jaki rezultat czynność ta przyniesie jest właściwe dla umów, co do których mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia. Organ podkreślił dalej, że przedmiotem umów zlecenia jest dokonanie określonej czynności faktycznej bądź zespołu czynności faktycznych, które nie muszą prowadzić do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu. Umowa o świadczenie usług, jak i zlecenia, jest przykładem umowy starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu.

Jak ocenił Prezes NFZ, czynności ujęte w analizowanej umowie są typowe dla usług dydaktycznych i były one częścią procesu edukacyjnego, a nie przedstawieniem konkretnego rezultatu w postaci wyodrębnionego dzieła (obiektywnie weryfikowalnego). Dziełem jest stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci w jakiej dotychczas nie istniało. W przypadku wygłoszenia wykładu, nawet w oparciu o samodzielnie przygotowane materiały, nie występuje żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłączne staranne działanie wykonawcy umowy. Zauważyć zaś należy zdaniem Prezesa NFZ, że z treści zawartej umowy, wynika m.in., że: " Wykonawca zobowiązuje się wykonać dzieło z dołożeniem należytej staranności i w sposób zgodny z umową" (§ 1 ust. 4 umowy).

Jak podkreślił Organ, w niniejszej sprawie sporna umowa nie posiadała wystarczającego stopnia indywidualizacji, niezbędnego do określenia parametru mającego powstać dzieła. Jest to o tyle istotne, że umowa o dzieło jako umowa rezultatu musi zawierać kryteria, w oparciu o które możliwa będzie weryfikacja jej wykonania. Wykonujący musi wiedzieć w oparciu o jakie przesłanki dane dzieło ma wykonać. Przesłanki te muszą mieć charakter cech indywidualnych. W treści zawartej umowy brak jest zasadniczych parametrów wykonania powierzonej pracy, poprzez wskazanie norm jakości czy określenie standardów. Przedmiotem działania Stron był cały proces, na który składało się przeprowadzenie wykładu. Przygotowane materiały stanowiły zaś jedynie pomoc naukowo-dydaktyczną mającą na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu - którego celem było przekazanie wiedzy oraz wyedukowanie słuchaczy.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ, zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, a w konsekwencji nieustalenie stanu faktycznego sprawy, przejawiającego się:

a) prowadzeniem postępowania jedynie w oparciu o treść kserokopii akt sprawy przekazanych przez inny organ administracji publicznej, podczas gdy kserokopie mogą stanowić dowód, wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach;

b) brakiem zweryfikowania, czy kserokopie przekazane przez inny organ stanowią wierne odwzorowanie oryginalnych dokumentów (brak zapoznania się z oryginałami dokumentów);

c) brakiem ustalenia, jaki był rzeczywisty zakres postępowania toczącego się przed ZUS i jakie jest ostateczne stanowisko ww. organu, co do zasadności prowadzenia postępowania;

d) zaniechaniem zapoznania się treścią dzieła stanowiącego przedmiot umowy;

e) brakiem ustalenia zgodnego zamiaru stron umowy, co do jej charakteru prawnego;

f) uniemożliwieniem Skarżącemu wyrażenia stanowiska w przedmiocie toczącego się postępowania na żadnym jego etapie, mimo próśb Strony w tym zakresie (zebranie jedynie częściowego materiału dowodowego);

g) brakiem zapoznania się z treścią raportu Najwyższej Izby Kontroli (dalej ,,NIK") oraz brakiem ustalenia rekomendacji Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego tj. nieprzeprowadzeniem wszelkich dowodów, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy;

- co w konsekwencji skutkowało błędną interpretacją zawartej pomiędzy Stronami umowy i w konsekwencji przyjęcie, że w niniejszej sprawie zawarta została umowa zlecenie (od której nalicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne), podczas gdy w istocie umowa ta stanowi umowę o dzieło (od której nie nalicza się składek na ubezpieczenie zdrowotne).

2. art. 8, art. 9 Kpa i art. 11 Kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów państwa przejawiający się:

a) wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia bez zapoznania się przez Organ z oryginałami dokumentów dotyczących sprawy i bez zebrania całokształtu materiału dowodowego;

b) uniemożliwieniu Skarżącemu zapoznania się z aktami sprawy, przedłożenia dodatkowych wniosków dowodowych oraz wyrażenia swojego stanowiska;

c) nieuwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy (prowadzenie postępowania pod z góry założoną tezę);

d) dokonaniem oceny zawartej między stronami umowy bez zapoznania się z wykonanym dziełem, co stanowi szczególnie istotny dowód w zakresie umowy o dzieło;

e) pominięciem stanowiska NIK oraz stanowiska Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz nieuwzględnieniem utrwalonej praktyki w zakresie zawierania umów o dzieło, których przedmiotem jest sporządzenie opinii habilitacyjnej;

f) nadmiernym dążeniem do szybkiego zakończenia postępowania, z pominięciem obowiązku organu co do wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania sprawy (nieuwzględnienie prymatu zasady prawdy materialnej);

- co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że w niniejszej sprawie zawarta między stronami umowa miała charakter umowy zlecenie (od której nalicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne), podczas gdy w istocie umowa ta stanowi umowę o dzieło (od której nie nalicza się składek na ubezpieczenie zdrowotne).

3. art. 79a Kpa polegające na niepoinformowaniu Skarżącego co do tego, jakie dokumenty winien przedłożyć i jakich informacji udzielić, których brak w konsekwencji mógł doprowadzić do wydania decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

4. art. 107 § 1 pkt. 6 Kpa w zw. z art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 6 kpa oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez nienależyte sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji przejawiające się:

a) brakiem wskazania, jakie cechy przesądzają o charakterze umowy zawartej między stronami;

b) brakiem wskazania, z jakich przyczyn zawarta między stronami umowa nie może mieć charakteru umowy o dzieło, w szczególności brak odniesienia się do samego rezultatu umowy;

c) brakiem odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, do konkretnych okoliczności sprawy i konkretnych postanowień umownych (lakoniczność, ogólnikowość uzasadnienia).

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 734 § 1 oraz art. 627 Kc w zw. art. 66 ust. 1 pkt lit. e ustawy o świadczeniach poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne uznanie, że zawarta między stronami umowa ma charakter umowy, do której stosujemy przepisy dotyczące umowy zlecenie, podczas gdy umowa ta stanowi umowę o dzieło (nieobjętą obowiązkową składką na ubezpieczenie zdrowotne).

Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto powyższe zarzuty przedstawiając argumentację prawną na ich poparcie.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz.137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., dalej ,,Ppsa").

Należy mieć na uwadze, że na mocy art. 145 § 1 pkt 1 Ppsa sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b); inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast na mocy art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kpa lub w innych przepisach.

Dokonując kontroli w świetle wspomnianych kryteriów Sąd nie dopatrzył się wystąpienia przesłanek, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji bądź stwierdzeniem jej nieważności.

Kwestią sporną w sprawie był charakter prawny zawartej pomiędzy Uczestnikiem a Skarżącym umowy, w związku z czym istota sprawy sprowadza się do zweryfikowania treści postanowień umownych i stanowisk stron, a następnie udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy przedmiotowa umowa zawiera essentialia negotii, pozwalające na uznanie jej, zgodnie z nazewnictwem przyjętym przez strony, za umowę o dzieło czy też stanowiła, zgodnie ze stanowiskiem Organu, inny typ umowy - umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kc stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Konsekwencją stanowiska Organu było stwierdzenie, że Ubezpieczona podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy. Weryfikacji automatycznie wymagała zatem również i ta konkluzja, stanowiąca istotę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem spornej umowy było autorskie opracowanie i przeprowadzenie wykładu dla pracowników naukowo-dydaktycznych i doktorantów Skarżącego nt. Ramy teoretyczne i metodologiczne [...]. Współczesne przesunięcia metodologiczne: od badań zespołowych do pracy w sieci.

Zdaniem Prezes NFZ prawidłowo ustalił stan faktyczny, a następnie zakwalifikował ocenianą umowę jako umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kc dotyczące zlecenia (art. 750 w zw. z art. 734 § Kc), skutkujące podleganiem Zainteresowanej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na mocy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Przepis ten stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 627 Kc przez umowę o dzieło rozumie się zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. W stosunkach tego rodzaju chodzi o zobowiązanie do osiągnięcia w przyszłości indywidualnie oznaczonego, samoistnego, obiektywnie możliwego a subiektywnie pewnego rezultatu pracy ludzkiej, o charakterze materialnym lub niematerialnym. Niezależnie od wątpliwości dotyczących możliwości uznania za dzieło rezultatów niematerialnych, nieucieleśnionych w rzeczy, wskazać należy, że rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy może być wynik czynności, a nie sama czynność. Tym samym umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Wyznacznikami odróżniającymi czynności świadczone w ramach umowy o dzieło od zadań wykonywanych w ramach umowy zlecenia są: konieczność określenia dzieła z góry, w umowie; powstanie w wyniku działań przyjmującego zamówienie konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, weryfikowalność tego rezultatu ze względu na istnienie wad.

W niniejszej sprawie, w spornej umowie, mimo jej zatytułowania jako umowa o dzieło, nie sprecyzowano konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, jaki miał nastąpić w konsekwencji jej wykonania. Trafnie więc Organ przyjął, że obowiązków polegających na przygotowaniu i przeprowadzeniu wykładu, choćby w oparciu o samodzielnie wybrane i przystosowane materiały dydaktyczne, nie można uznać za dzieło, ponieważ czynności te nie przynoszą konkretnego, samoistnego, oznaczonego i pewnego rezultatu. Nie zmienia tej oceny deklaracja Uczestnika o posiadaniu wiedzy, umiejętności, możliwości technicznych oraz uprawnień koniecznych do wykonania dzieła.

Sąd podziela stanowisko, że przeprowadzanie takiego wykładu, nawet w oparciu o samodzielnie przygotowany program i pomoce naukowe, nie konstytuuje ucieleśnionego rezultatu tych czynności. W orzecznictwie przyjmuje się, że usługi nauczycieli lub inne nauczanie noszą konstrukcyjne cechy umów (czynności) starannego działania, a nie umów rezultatu, bo nie przynoszą konkretnych, mierzalnych lub pewnych indywidualnych rezultatów niematerialnych, także wtedy gdy były prowadzone według indywidualnych programów nauczyciela (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II UK 187/11, opubl.: OSNP 2013 nr 9-10, poz. 115; z 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II UK 308/11; z 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II UK 12/14; wyrok Sądu Apelacyjnego w S. z [...] marca 2016 r. sygn. akt [...], Lex nr [...]). Ewentualne wypracowane materiały dydaktyczne (konspekt) nie spełniają kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła. Mają one charakter techniczny i funkcjonują jako pomoc naukowo-dydaktyczna, zatem trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Samo zaś przygotowanie konspektu trudno przyjąć za oczekiwany rezultat. Było nim przekazanie podstawowej wiedzy adresatom wykładu na temat ujęty w jego tytule dotyczący ram teoretycznych i metodologicznych [....] i współczesnych przesunięć metodologicznych, od badań zespołowych do pracy w sieci. Nadto, z uwagi na syntetycznią treść wykładu brak przy tym podstaw do wnioskowania o jego nowatorskim, niespotykanym charakterze i to niezależnie od woli stron przypisania świadczeniu Uczestnika statusu przedmiotu ochrony przewidzianej dla utworu w rozumieniu prawa autorskiego.

Sąd podkreśla także, że działanie polegające na nauczaniu innych osób nie daje żadnej pewności, że posiądą oni przekazywaną wiedzę, a w szczególności, że nastąpi rezultat "nauczenia się". Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy przekazuje ją uczestnikom zajęć bez gwarancji przyswojenia przekazywanych informacji, gdyż taki rezultat należy uznać za obiektywnie nieosiągalny. Przyjmuje się zaś, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). Wykonanie określonej czynności, bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne –art. 734 § 1 Kc), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne -art. 750 Kc).

Jak już zaznaczono, jedną z cech charakterystycznych, pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (por. wyrok SN z 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00, wyroki Sądu Apelacyjnego w P. z [...] września 2010 r., sygn. akt [...]; Sądu Apelacyjnego w L. z [...] czerwca 2013 r., sygn. akt [...]). Skoro zaś, jak Organ prawidłowo ustalił, umowa Płatnika zawarta z Uczestnikiem nie prowadziła w żaden sposób do powstania określonego, zindywidualizowanego rezultatu mającego samoistny byt, to rezultat ten nie mógł być także poddany sprawdzianowi na istnienie wad, przy czym nie było nawet możliwości ustalenia jakimi wadami fizycznymi mógłby być on obciążony. Przeprowadzający wykład nie może bowiem zobowiązać się do tego, że jego słuchacz z całą pewnością zrozumie i zapamięta przekazywane treści, gdyż jest to kwestia indywidualnych zdolności, ambicji i wysiłku każdego słuchacza. Rola wykładowcy polega na starannym działaniu, w celu przekazania określonego zasobu wiedzy uczestnikom kursu. Poziom zaś opanowania materiału objętego wykładem, jest wynikiem predyspozycji i umiejętności uczestnika nie stanowi zaś rezultatu w znaczeniu art. 627 Kc.

To prawda, że zgodnie z art. 3531Kc strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Choć umowa zatytułowana została "umowa o dzieło", to nazwa umowy nie jest elementem decydującym samodzielnie o rodzaju zobowiązania, w oderwaniu od oceny rzeczywistego przedmiotu tej umowy i sposobu oraz okoliczności jej wykonania. Natomiast przedmiot świadczenia ze strony Uczestnika i okoliczności w jakich jest wykonywany wskazują, wbrew nadanej temu stosunkowi umownemu nazwie, nie na umowę o dzieło ale umowę o świadczenie usług. Dokonana zatem w tym zakresie ocena przez Prezesa NFZ nie narusza 3531 Kc.

Trzeba mieć na uwadze, że zarówno Organ, jak i sąd administracyjny - w sprawach, których przedmiotem jest ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego - nie są związane nazwą umowy zawartej między stronami umowy, lecz powinny ocenić charakter zawartych w niej postanowień z punktu widzenia regulacji zawartej w art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e) ustawy o świadczeniach (por. wyroki NSA: z 20 sierpnia 2021 r. sygn. akt II GSK 403/21, z 27 stycznia 2021 r., sygn. akt II GSK 1918/19, sygn. akt II GSK 1951/18, z 5 stycznia 2021 r. sygn. akt II GSK 1604/18, sygn. akt II GSK 1605/18; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, Sąd podziela stanowisko Prezesa NFZ, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że Uczestnik nie zobowiązał się do wykonania określonego dzieła (rezultatu), a jedynie do podejmowania działań zgodnych z oczekiwaniami Skarżącej, które nie prowadziły do powstania indywidualnie oznaczonego rezultatu, zaś rezultat ten nie mógł być poddany sprawdzianowi na istnienie wad. Sporna umowa była w istocie typową umową o świadczenie usługi szkoleniowej. Powyższe ustalenie w konsekwencji uzasadniało objęcie Uczestnika obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.

Zdaniem Sądu niezasadny jest zarzut skargi posłużenia się przez Organ kserokopiami dokumentów. Jak bowiem stwierdził NSA w wyroku z 14 marca 2013 r., II OSK 2174/11, LEX nr 1340206: "Nieuwierzytelniona kserokopia dokumentu urzędowego nie może korzystać z mocy dowodowej oryginału dokumentu. Nie oznacza to jednak, że kserokopia dokumentu urzędowego nie może być środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym. Różnica w mocy dowodowej polega na tym, że kserokopia właściwie uwierzytelniona korzysta z mocy dokumentu oryginalnego, natomiast brak właściwego uwierzytelnienia powoduje, że taki dokument musi być oceniany w świetle całego materiału dowodowego". Skarżący – jako posiadający oryginał umowy, protokół odbioru i rachunku – mógł skutecznie zakwestionować kopie dokumentów znajdujących się w sprawie, gdyby owe kopie były np. niekompletne lub sfałszowane. Samo jednak podniesienie, iż są to jedynie kopie oryginalnych dokumentów, nie przekreśla ich waloru dowodowego w sprawie.

Trzeba też zatem podkreślić, że po stronie Organu istniało uprawnienie odwoływania się do ustaleń faktycznych w sprawie dokonywanych w oparciu o dokumenty przedstawione przez ZUS. Zdaniem Sądu zasadnie nadto Prezes NFZ przyjął, że zebrany materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji. Organ dysponował bowiem nie tylko dokumentami przekazanymi przez ZUS ale także składającym się z kilku stron konspektem wykładu przekazanym Skarżącemu przez Ubezpieczoną (przedłożony w postępowaniu przy piśmie Strony z 26 lutego 2021r.). Nadto, prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy, uczynił to całościowo i wyczerpująco. Nie naruszył więc art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Wbrew twierdzeniom skargi, zaskarżona decyzja spełnia także wymogi z art. 107 § 3 Kpa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Organ przedstawił poczynione ustalenia faktyczne i w odwołaniu do obszernej analizy mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa i orzecznictwo sądowe dał wyraz swojej ocenie prawnej co do charakteru spornej umowy, która okazała się niewadliwa. W toku postępowania zaś Strona miała możliwość aktywnego w nim uczestniczenia i z tej okazji skorzystała. W tym stanie rzeczy nie mogą zatem być uznane za zasadne także zarzuty skargi naruszenia art. 8, art. 9 i art. 11 Kpa.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 79a Kpa., wspomnieć należy, iż zgodnie z tym przepisem:

,,§ 1. W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

§ 2. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1".

Przepisu tego nie należy stosować w niniejszym postępowaniu, gdyż nie było ono wszczęte z wniosku strony, tj. Skarżącego.

W ocenie Sądu nie było też potrzeby, dla rozstrzygnięcia o charakterze prawnym zawartej umowy i świadczenia Uczestnika, odwoływanie się do treści raportu Najwyższej Izby Kontroli czy rekomendacji Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Nie są to podmioty, którym zostało przyznane uprawnienie do wydawania wiążących dla Prezesa NFZ ocen co do charakteru prawnego umów zawieranych przez Skarżącego, już niezależnie od tego, że nie zostało przez Stronę wykazane aby ich treść mogła przyczynić się do odmiennej oceny niż poczyniona w zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy, przy niezasadności zarzutów skargi, jak też niestwierdzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchybień przez Organ przepisom prawa procesowego czy materialnego, na mocy art. 151 Ppsa, skargę należało oddalić. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz związanych z nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090).