Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1507/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1507/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 marca 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędzia: WSA Beata Cieloch, Asesor: WSA Maja Chodacka (spr), Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2009r., sprawy ze skargi J. K., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 25 września 2008r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji -


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2008r. Skarżący J. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i innych oraz odsetek za zwłokę. Wniosek o umorzenie uzasadniony został brakiem możliwości spłaty zaległych należności w związku ze złym stanem zdrowia Skarżącego, brakiem dochodów, koniecznością spłaty kredytów. W toku postępowania zainicjowanego wnioskiem Skarżący dołączył dokumenty na potwierdzenie podnoszonych okoliczności.

Po przeprowadzeniu postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę:

- na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od [...] do [...]. w łącznej kwocie 5.681,21 zł;

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...]. do [...]. w łącznej kwocie 1.776,39 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołując okoliczności faktyczne i podstawy prawne, na których oparł rozstrzygnięcie, stwierdził, iż komornik sądowy nadal prowadzi przeciwko Skarżącemu postępowanie egzekucyjne. Nie można zatem stwierdzić braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bowiem takiego stwierdzenia dokonuje organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi. Ponadto istnieje możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości, której Skarżący jest współwłaścicielem. Nie została zatem spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.).

W ocenie organu w sprawie nie zachodzą także przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, kiedy to należności z tytułu składek mogłyby zostać umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Delegacja ustawowa z ust. 3b tegoż artykułu odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w celu ustalenia, w jakich przypadkach ZUS może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast § 3 cytowanego rozporządzenia stanowi, że ZUS może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z informacji zawartych w złożonym kwestionariuszu o stanie majątkowym oraz ustaleń przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że od 2006r. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, nie wykonuje również żadnych prac dorywczych. W związku z powyższym nie uzyskuje żadnych dochodów. Od 2006r. Skarżący jest zarejestrowany w urzędzie pracy, jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. W 2008r. Skarżący doznał rozległego zawału serca. Z przedłożonych kart informacyjnych wynika, że Skarżący pozostawał w leczeniu szpitalnym oraz, że będzie podlegał dalszemu leczeniu. Z przedłożonych dokumentów wynika, iż Skarżący wydaje na leczenie około 150 zł miesięcznie. Obecnie Skarżący wraz z 15-letnią córką pozostaje na utrzymaniu żony, która prowadzi działalność gospodarczą uzyskując średni miesięczny dochód w kwocie 790 zł netto. W decyzji organ przedstawił także inne okoliczności związane z ponoszonymi przez Skarżącego wydatkami, uzyskaną pomocą społeczną.

W ocenie organu w przypadku Skarżącego nie występuje żadna z przesłanek wymienionych w cytowanym rozporządzeniu warunkująca umorzenie zaległości z tytułu składek. Skarżący nie przedstawił zaświadczenia bądź orzeczenia lekarskiego potwierdzającego, iż jest trwale niezdolny do podjęcia pracy zarobkowej. Argumentacja, że Skarżący jest obciążony spłatą kredytów zaciągniętych na zakup domu nie stanowi również podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku, gdyż nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązania publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie i co do zasady winny być regulowane w pierwszej kolejności. Skarżący nie wykazał zatem w sposób dostateczny, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego i Jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. A sygnalizowane obecne trudności finansowe nie wykluczają możliwości stopniowej spłaty należności w dłuższym okresie czasu, zatem brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepisy wymienionego rozporządzenia.

Organ przy tym podkreślił, że przepisy nie nakazują organowi wydającemu decyzję umarzania należności wtedy, gdy zaistniały wymienione w nich przesłanki, a jedynie umożliwiają - w ramach uznania administracyjnego - podjęcie korzystnej dla zobowiązanego decyzji.

W złożonym przez Skarżącego do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący ponownie zwrócił się o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek.

Skarżący podniósł, iż Jego zdaniem udowodnił, iż opłacenie zaległych składek ZUS pozbawiłoby Skarżącego i Jego rodzinę możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Do akt sprawy złożono wszelkie dokumenty (karty informacyjne) świadczące, iż choroba Skarżącego nie jest typowym przypadkiem choroby, po której wraca się do zdrowia i idzie do pracy. Stabilna choroba wieńcowa jest chorobą przewlekłą i niewyleczalną. W związku z zajęciem rachunku bankowego Skarżący wraz z rodziną niekiedy pozostaje całkowicie bez środków do życia. Brak pieniędzy na jedzenie, prąd, opał. W takiej sytuacji Skarżący nie ma z czego zapłacić zaległych składek ZUS, a żaden bank nie udzieli Mu kredytu. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej udziela wsparcia finansowego, ale jest to pomoc okresowa. Skarżący często staje przed wyborem, czy zakupić jedzenie czy leki.

Decyzją z dnia 25 września 2008r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ powtórzył argumentację faktyczną i prawną zawartą w zaskarżonej decyzji i stwierdził, iż sytuacja w jakiej obecnie znajduje się Skarżący, pomimo, że jest ciężka nie daje podstaw do umorzenia należności. Z pewnością wpływ na sytuację materialną w jakiej się znajduje Skarżący ma stan zdrowia Skarżącego. Przedstawiona sytuacja zdrowotna nic spełnia jednak przesłanek określonych w cytowanym wyżej rozporządzeniu. Z przedłożonych dokumentów nic wynika, ze stan zdrowia pozbawiał Skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu czy podjęcia pracy. Skarżący nie pobiera renty z tytułu niezdolności do pracy oraz nie przedłożył innych dokumentów stwierdzających brak możliwości wykonywania pracy zarobkowej. We wskazaniach dotyczących dalszego sposobu leczenia zalecono Skarżącemu higieniczny tryb życia, odpowiednią dietę i systematyczne leczenie i okresowe kontrole lekarskie. Również z ustaleń dotyczących dochodów uzyskiwanych przez rodzinę oraz udokumentowanych wydatków nie wynika aby opłacanie zaległości pozbawiło Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zaznaczono, że umorzenie należności z tytułu składek w trybie wskazanych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład stosuje jedynie w sytuacjach szczególnie drastycznych.

Dochód uzyskiwany przez małżonkę Skarżącego wraz z pomocą otrzymywaną z pomocy społecznej zapewnia możliwość zaspokajania najważniejszych potrzeb. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że po odbyciu niezbędnej rekonwalescencji po przebytej chorobie Skarżący będzie mógł podjąć zatrudnienie lub jeżeli stan zdrowia to uniemożliwi będzie mógł ubiegać się o świadczenie z tytułu niezdolności do pracy. Organ uznał, iż brak zatem podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucono, iż decyzje wydane w kolejnych instancjach są wielce krzywdzące, pomijające argumenty Skarżącego, sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, sprawiające wrażenie nieprzeczytania wniosku Skarżącego o umorzenie, przejawiające całkowitą obojętność na problemy ludzi, którzy uiszczali składki na ubezpieczenie. Skarżący zarzucił, iż w odwołaniu przedstawił argumenty wskazujące, iż w Jego ocenie wystąpiły przesłanki umożliwiające skorzystanie z ulgi w postaci umorzenia zaległych składek. Skarżący zaznaczył, iż przedstawił dokumenty i inne dowody, z których wynikało, że spełnia kryteria związane z tym, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. W końcowej części odpowiedzi na skargę wskazano także, iż Skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która to okoliczność wcześniej przez organy nie była podnoszona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016).

Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m. in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów.

Natomiast, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz naruszenia przepisów postępowania, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Organ orzekający w sprawie uznał, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

Prezes ZUS, na uzasadnienie stanowiska o braku powyższej przesłanki w odniesieniu do należności Skarżącego, zasadnie zdaniem Sądu powołał się na okoliczność prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego oraz możliwość prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Tym samym istotnie przyjąć należy, iż powstałe zadłużenie w oparciu o art. 28 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie jest całkowicie nieściągalne.

Odrębnej oceny zaś wymaga przyjęte przez organ uzasadnienie niezastosowania w sprawie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne( Dz. U 2003r. nr 141 poz. 1365).

Sąd podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd, który zaprezentowano w zaskarżonej decyzji, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności o charakterze publicznoprawnym, w tym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są decyzjami podejmowanymi w sferze uznania administracyjnego. Należy jednak zwrócić uwagę, iż ta okoliczność nie zwalnia organu od uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należność w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej Skarżącego.

Sąd bada bowiem legalność zaskarżonej decyzji, tj. czy zawiera ona należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie spełnia powyższych standardów. Wyjaśniając stan faktyczny sprawy orzekający organ zgromadził dowody obrazujące stan rodzinny, dochodowy i majątkowy Skarżącego, jednakże nie dokonał ich oceny z punktu widzenia przesłanek odmowy umorzenia należności.

Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji stwierdził, że "...sytuacja Skarżącego, pomimo, że jest ciężka nie daje podstaw do umorzenia należności (...) Zakład stosuje (umorzenie należności) w sytuacjach szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania...".

Stwierdzenie powyższe, pomijając nawet jego nieostrość jest nieuprawnione w sytuacji, gdy organ nie skonfrontował nawet dochodów Skarżącego i Jego rodziny i wydatków koniecznych na utrzymanie rodziny z wysokością zaległości, nie ocenił sytuacji majątkowej Skarżącego, a przede wszystkim okoliczności związanych ze stanem zdrowia Skarżącego (przewlekła choroba).

W ocenie Skarżącego wykazał on (zgodnie z wymogami zawartymi we wskazanym rozporządzeniu), że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ powinien odnieść się właśnie do tych przesłanek, bowiem samo zgromadzenie dowodów, które w większości przedstawił Skarżący nie jest równoznaczne z ich oceną.

Należy przy tym zwrócić uwagę na to, że w treści zaskarżonych decyzji organ wskazuje, iż Skarżący nie pobiera renty z tytułu niezdolności do pracy, a w treści odpowiedzi na skargę organ podnosi, że Skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Do protokołu rozprawy z dnia [...] marca 2009r. Skarżący oświadczył, że nie pobiera i nie pobierał renty, o której mowa w odpowiedzi na skargę. Ta okoliczność wskazuje na niedbałość organu, który podejmując niekorzystne dla Skarżącego rozstrzygnięcie niejednoznacznie wskazuje na okoliczności sprawy istotne dla rozstrzygnięcia.

Oceniając tym samym zaskarżoną decyzję pod kątem zgodności z prawem Sąd doszedł do przekonania, iż organ orzekający dla ustalenia zasadności wniosku Skarżącego nie przeprowadził wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności pod kątem rozważenia przesłanek zawartych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mającym w sprawie zastosowanie w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Tym samym naruszył w sposób istotny także treść art. 7, 77, 80 i 107 kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzyć wniosek Skarżącego o umorzenie należności składkowych, również w oparciu o przepisy powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wyjaśnić podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa oraz odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Powinno ono również zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa oraz wskazywać jaki związek zachodzi między tą oceną a treścią rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Działając zaś na podstawie art. 135 tej ustawy Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji wydanej w I instancji, poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.