Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 574/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 25 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 roku sprawy ze skargi E. O. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [..] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. na rzecz E. O. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 28 maja 2004 r. skarżący E. O. złożył w siedzibie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (zwanego dalej Kierownikiem Biura Powiatowego) wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych do powierzchni 42,81 ha (32 działki) na rok 2004.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego przyznał tą płatność w łącznej wysokości 17155,00, którą przekazano wnioskodawcy w dniu 20 stycznia 2005 r.

Dnia 19 lutego 2009 r. w gospodarstwie rolnym skarżącego przeprowadzono kontrolę na miejscu, która wykazała nieprawidłowości polegające na zadeklarowaniu nieprawidłowej powierzchni niektórych działek oraz w zakresie zadeklarowanych do płatności upraw, a następnie postanowieniem z dnia [...] r. z urzędu wszczęto postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją z dnia 22 grudnia 2004 r.

W dniu 7 lipca 2009 r. E. O. złożył korektę wniosku, pomniejszając powierzchnię działki oznaczonej identyfikatorem "S" z 1,48 ha do 1,10 ha.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wznowieniowego Kierownik Biura Powiatowego decyzją z dnia [...]r. uchylił ww. decyzję z dnia [...]r. i odmówił przyznania płatności na rok 2004 r. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...](zwany dalej Dyrektorem Oddziału Regionalnego) decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję z dnia [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w[...], w ponownie prowadzonym postępowaniu, stwierdził wydanie decyzji z dnia [...] r. z naruszeniem prawa. Decyzja z [...] r. na skutek odwołania strony, została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego z dnia [...]r.

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2010 r. (sygn. akt I SA/Bd 881/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję organu II Instancji, a Dyrektor Oddziału Regionalnego decyzją z dnia [...]r. uchylił decyzję organu I instancji z dnia [...] r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Nadto postanowieniem z [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego wyłączył Kierownika Biura Powiatowego w [...] od dalszych czynności procesowych i wyznaczając do prowadzenia sprawy Kierownika Biura Powiatowego w[...].

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uzupełnieniu postępowania dowodowego, stwierdzono przedeklarowanie powierzchni wynoszące 44,48% obszaru wyznaczonego dla jednolitej płatności obszarowej oraz 41,48% dla uzupełniającej płatności obszarowej, wobec czego decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego w [...] stwierdził wydanie decyzji z dnia [...] r. z naruszeniem prawa.

Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego w [...] z dnia[...], a wyrokiem z dnia 29 października 2012 r. o sygn. akt II SA/Bd 823/12 WSA w Bydgoszczy oddalił skargę E. O. na powyższą decyzję.

Następnie pismem z dnia [...] r. organ I instancji poinformował wnioskodawcę o możliwości dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych w kwocie 17.155 zł, przyznanych wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...]r.

W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego w [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nadmiernie pobranych środków finansowych z tytułu płatności bezpośrednich i decyzją z dnia [...] r., ustalił skarżącemu kwotę nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich w łącznej wysokości 17155,00 zł.

Organ wskazał, że w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu płatności zaistniały przesłanki do żądania zwrotu przyznanej pierwotnie płatności. Wg organu nie zaistniały przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należnej kwoty, w tym upływ przedawnienia, bowiem producent nie działał w dobrej wierze.

Decyzja z dnia [...] r. została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego z dnia[...].

Organ odwoławczy wskazał, art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych i nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Niezbędnym było ustalenie czy skarżący pobrał nienależne płatności. W takim przypadku, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3, co uregulowano w art. 49 ust. 1 ww. rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. Przepis ten nie uzależnia uznania płatności za nienależnie pobrane od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, którą nienależną płatność przyznano.

Postępowanie wznowieniowe wykazało, że skarżący zawyżył, zgłaszając we wniosku także grunty nieuprawnione do płatności, wobec tego środki finansowe przekazane na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] w wysokości 17155,00 zł. stały się nienależne i podlegają zwrotowi.

W przedmiotowym postępowaniu nie podlega kontroli zasadność stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji przyznającej środki, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 29 października 2012 r. Z tych też względów brak podstaw do zajmowania przez organ stanowiska co do zarzucanego wprowadzenia w błąd przez Kierownika BP ARiMR w[...]. Ponadto WSA w Bydgoszczy w uzasadnieniu wyroku wskazał na brak dowodów na poparcie tezy o wprowadzeniu w błąd. Dlatego należy stwierdzić, że kwota nienależnie wypłaconych płatności bezpośrednich 17 155,00 zł została ustalona prawidłowo. Kwota ta dotyczy płatności JPO w wysokości 9 012,79 zł i płatności UPO w wysokości 8 142,21 zł.

Organ wskazał ponadto, że zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego Kierownik Biura Powiatowego odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie, gdy kwota płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego wg z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia. Tak ustalona równowartość 100 euro wynosiła 473,53 zł; tym samym brak podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności obszarowej.

Organ II instancji zgodził się z wywodami organu I instancji o braku przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności, określonych w art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r.

W wyniku rozpatrzenia wniesionej przez Edmunda Ostrowskiego skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 11 lutego 2014 r. (sygn. akt II SA/Bd 1519/13) uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego z dnia [...] r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego w [...] z dnia [...]r.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że podjęte w sprawie decyzje organów obu instancji wydano z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, jak również norm materialnoprawnych, a naruszenia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd zalecił organom ARiMR ponownie rozpoznającym sprawę dokonanie ustaleń odnośnie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla oceny, czy sporna płatność, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości, może być uznana za nienależną; podkreślił ponadto konieczność dokonania oceny, czy zachodzą przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu płatności przy uwzględnieniu zawartej w wyroku wykładni przepisów w zakresie dobrej wiary.

W wyniku ponownego postępowania Kierownik Biura Powiatowego w [...] decyzją z dnia [...]r. (w aktach oczywista pomyłka pisarska "[...]r.) nr [...] ustalił skarżącemu kwotę nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych uzyskanych na mocy decyzji z dnia 22 grudnia 2004 r. w łącznej wysokości 17.155 zł w tym 9.012,79 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 8.142,21 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył powołany wyżej stan faktyczny. W związku z wyrokiem II SA/Bd 1519/13 scharakteryzował ponadto czynności powzięte w celu wyjaśnienia, czy w sprawie doszło do nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności i w jakiej wysokości (wskazane postanowienia o dopuszczeniu dowodów w postaci całości materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu w sprawie przyznania przedmiotowej płatności oraz w sprawie wznowienia postępowania z urzędu dotyczącego przyznania skarżącemu przedmiotowej płatności; postanowienie o dopuszczeniu dowodu w postaci kopii umowy nr [...] r. zawartej pomiędzy małżonką skarżącego a ARiMR w zakresie udzielonej pomocy w ramach programu przedakcesyjnego SAPARD oraz powiązanych dokumentów) oraz, czy doszło do należytego i wyczerpującego zbadania istoty działania skarżącego w złej lub dobrej wierze (przywołanie okoliczności przeprowadzenia przesłuchania skarżącego, podczas którego oświadczył on, iż zgodnie z poleceniem osoby przyjmującej wniosek wszystkie działki pierwotnie wpisane jako "plantacja choinek" zadeklarował jako "rośliny ozdobne"; że był całkowicie przekonany o prawidłowości złożonego wniosku z racji na osobiste zaangażowanie pracownika Biura Powiatowego ARiMR w momencie weryfikacji wniosku; że gdyby posiadał wiedzę o błędzie wynikającym ze zmiany deklaracji, zmiany takiej by nie uczynił; że w oświadczeniu złożonym do umowy zawartej w ramach programu przedakcesyjnego SAPARD wyraźnie zadeklarował prowadzenie hodowli drzewek choinkowych i rozróżnił tę działalność od upraw pozostałych roślin ozdobnych iglastych; że do końca składania wniosków nie wiedział o nieprzysługiwaniu dopłat do prowadzonej przez niego działalności; że dopiero na spotkaniu informacyjno - szkoleniowym w dniu 18 marca 2004 r. dowiedział się o kwalifikacji jego upraw jako plantacji drzewek choinkowych, a więc dokonana zmiana była skutkiem błędnej sugestii pracowników ARiMR; oraz że skarżący do chwili obecnej posiada instrukcję wypełniania z 2004 r., z której jednak, w związku z odbytym szkoleniem, nie skorzystał, będąc przekonanym o wiarygodności i pewności treści na tym szkoleniu przekazanych oraz o przysługiwaniu przedmiotowych płatności do wszystkich gruntów rolnych z wyjątkiem lasów i nieużytków).

Organ I instancji stwierdził, że na dzień składania wniosku działki rolne o identyfikatorach D, E, M, C, O, J i S w części stanowiły nieużytek lub las, co wykluczało je z procesu naliczania wszelkiej pomocy, a ponadto zostało potwierdzone przez powołanych biegłych; stosunek powierzchni zadeklarowanych gruntów do powierzchni stwierdzonej stanowi 44,48 %, dla JPO oraz 41,96 % dla UPO, co w związku z charakterem nieprawidłowości uzasadniało uznanie wypłaconych w roku 2004 środków pomocowych za nienależne.

Organ podniósł, że w trakcie oględzin zgłoszonych gruntów stwierdzono ślady przecinki leśnej charakterystycznej dla pielęgnacji plantacji leśnych, a nie drzew ozdobnych, jak utrzymywał skarżący oraz że w kolejnych latach te działki były zgłaszane we wniosku, ale w tabeli VII w oświadczeniu powierzchni skarżący podawał wartość zerową, co stanowi samodzielną przesłankę ustalenia kwoty nienależnie pobranej.

W odniesieniu do kwestii działania skarżącego w złej lub dobrej wierze, organ stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, jakoby pracownik Biura Powiatowego ARiMR pomagał wypełnić skarżącemu wniosek sugerując zmianę deklaracji; że skarżący nie poinformował przyjmującego wniosek o stanie faktycznym na gruncie dostosowując jednak deklarację do wymogów pozwalających na uzyskanie płatności oraz że bezpodstawnie zaniechał dostosowania się do otrzymanej instrukcji. Organ wskazał, że od roku 2005 do 2009 skarżący nie ubiegał się o płatność na sporne grunty poprzez niedeklarowanie ich do jakiejkolwiek pomocy finansowej; umieszczał je w tabeli z wartościami zerowymi. Stwierdził, że płatność zrealizowana została w dniu 20 stycznia 2005 r., a wniosek o przyznanie płatności na rok 2005 został złożony w dniu 5 maja 2005 - już bez deklaracji spornych gruntów – zatem skarżący mógł w okresie od dnia otrzymania decyzji lub płatności na konto poinformować Kierownika BP ARiMR o nowych faktach i dowodach oraz wątpliwościach dotyczących stanu faktycznego na gruncie, by ten zweryfikował słuszność intencji skarżącego. Powyższe, w ocenie organu I instancji, potwierdza brak staranności w działaniu skarżącego, co uzasadniło powzięte rozstrzygnięcie.

Pismem z dnia [...] r. skarżący odwołał się od powyższej decyzji do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], zarzucając jej naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, poprzez przyjęcie przez organ, iż zaszły okoliczności uzasadniające zwrot płatności ONW za rok 2004. Uzasadniając odwołanie skarżący podniósł, iż organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności związanych ze złożeniem przez niego wniosku o płatność, nie rozważył wyczerpująco kwestii dobrej wiary skarżącego i przeprowadził postępowanie w sposób stronniczy. Wskazał, że biorąc udział w tym szkoleniu został wadliwie pouczony odnośnie prawidłowego wypełnienia formularza zgłoszeniowego do płatności, a organ, ustalając stan faktyczny w sprawie, przesłuchał na tę okoliczność jedynie skarżącego i pracownika ARiMR biorącego udział w szkoleniu, co, w kontekście sprzeczności obu zeznań, powinno doprowadzić do przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków uczestniczących w szkoleniu ARiMR. Skarżący wskazał ponadto, że program SAPARD dotyczył zupełnie innej kwestii niż otrzymywanie stałych płatności do gruntów rolnych, że pomoc w nim była przyznawana na innych zasadach, a formularze wniosków skonstruowane były w odmienny sposób. Zdaniem skarżącego organ bezpodstawnie przyjął, iż składając wniosek o przyznanie dopłat w 2004 r. działał on w złej wierze.

Pismem z dnia [...] r. skarżący zwrócił się do Dyrektora OR ARiMR o przeprowadzenie następujących czynności dowodowych: sprawdzenia i udowodnienia, kto odbierał wniosek w 2004 r. i dokonał w nim poprawek; sprawdzenia i udowodnienia, od kogo z pracowników ARiMR skarżący otrzymał Wstępny wykaz upraw lub gatunków roślin dla poszczególnych "Składowych koperty finansowej" ; przesłuchania uczestników szkoleń w [...] wg listy obecności; przesłuchania producentów rolnych składających wnioski w BP ARiMR w [...] w dniu, w którym skarżący złożył swój wniosek; przesłuchania pracownika BP przyjmującego wniosek od strony oraz wszystkie osoby, które w tym dniu w biurze i na korytarzu pomagały wypełnić wniosek; wyjaśnienia graniczenia działek z byłym Kierownikiem BP ARiMR w[...]; przesłuchania radcy prawnego ARiMR w [...] na okoliczność informacji udzielonych na rozprawie sądowej; oraz sprawdzenia autentyczności dokumentów otrzymanych z BP ARiMR.

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego w [...] z dnia [...] r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR, a także streścił wytyczne zawarte w wyroku WSA w Bydgoszczy z 11 lutego 2014 r., sygn. II SA/Bd 1519/13, stwierdzając, iż Kierownik Biura Powiatowego, przeprowadzając ponownie postępowanie, jak i wydając rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne uwzględnił wskazania WSA co do dalszego postępowania. W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał wyczerpująco na ustaleni faktyczne i dowody (protokoły oględzin), które stanowiły podstawę do ustalenia, że skarżący zawyżył powierzchnie wnioskowana do płatności na rok 2004 zgłaszając we wniosku także grunty nieuprawnione w myśl obowiązujących przepisów o łącznej powierzchni 13,18 ha w zakresie JPO oraz 8,22 ha w zakresie UPO.

Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu pobranej płatności, obowiązek ten również nie przedawnił się ze względu na to, iż działaniu skarżącego nie można przypisać dobrej wiary.

Potwierdzając powyższe organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, iż z powierzchni pierwotnie uprawnionej do płatności na skutek przeprowadzonych czynności kontrolnych wykluczone zostały nie tylko działki rolne z zadeklarowaną uprawą "rośliny ozdobne". Stwierdzenie uprawy leśnej – zawyżenia powierzchni w stosunku do działek rolnych: D, E, C, U, S, P - dotyczyło działek, na których producent zadeklarował uprawę pastwiska/trawy/mieszanki zbożowej, zatem powyższa nieprawidłowość nie może być w kontekście dobrej wiary oceniana przez pryzmat podnoszonej przez skarżącego zmiany deklaracji z plantacji choinkowych na rośliny ozdobne, która jakoby podyktowana była informacjami pracowników BP ARiMR.

W odniesieniu do zarzutu błędnych pouczeń przekazanych podczas szkolenia organ stwierdził, że nie sposób uznać, że na jakimkolwiek szkoleniu zalecono, by działki rolne z plantacją choinek wpisywać jako działki rolne z uprawą pastwiska, trawy, czy mieszanki zbożowej; że strona, poza własnymi twierdzeniami, nie przestawiła innych dowodów na tę okoliczność; oraz że będąca w dyspozycji skarżącego instrukcja wypełniania wniosków zawierała wszystkie informacje dotyczące prawidłowego wypełniania wniosku. Organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku działek D, E, C, U, S, P producent nie działał z należytą starannością.

Organ podniósł, że zmiana deklaracji na rośliny ozdobne w przypadku działek M, O, J była prawidłowa a zarzut wprowadzenia skarżącego w błąd jest nieuzasadniony – plantacja choinkowa nie była wskazana jako możliwa do zadeklarowania we wniosku uprawa lub gatunek rośliny; przeprowadzone w sprawie oględziny potwierdziły występowanie na tych działkach rolnych drzewek ozdobnych, które kwalifikowały się do przyznania płatności; czynności kontrolne wykazały jedynie różnicę między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku, a stwierdzoną.

W odniesieniu do działki T organ stwierdził, iż nasadzony tam drzewostan został przez biegłych zakwalifikowany jako typowa uprawa leśna - w ocenie organu nie jest wiarygodnym, by skarżący, jako osoba profesjonalnie zajmująca się hodowlą i sprzedażą drzewek nie była świadoma różnicy między technologią prowadzenia szkółki drzewek choinkowych a technologią uprawy typowo leśną. Organ podkreślił, iż z treści odwołania nie wynika, że skarżący informował pracownika Biura Powiatowego przyjmującego wniosek o tym, co kryje się pod deklaracją "plantacja choinkowa"; że skarżący wskazywał na uprawę drzewek iglastych; oraz że nawet gdyby przyjąć, że rzeczywiście taka sytuacja miała miejsce, to wpisanie uprawy roślin ozdobnych byłoby zgodnie z wykazem zawartym w instrukcji prawidłową deklaracją dla drzewek iglastych, pod warunkiem, że producent na przedmiotowej działce rzeczywiście prowadziłby uprawę drzewek iglastych w celach szkółkarskich.

Organ odwoławczy stwierdził podsumowująco, że skarżący w roku 2005 r. był w stanie, dochowując należytej staranności, prawidłowo ustalić, jakie uprawy kwalifikują się do płatności, czego jednakże nie dokonał w roku 2004; że w postępowaniu wznowieniowym nie zostało udowodnione, że skarżący został wprowadzony w błąd, a ponowne odnoszenie się do tego problemu jest niecelowe ze względu na treść wyroku z dnia 29 października 2012 r. Wystosowane przez skarżącego wnioski dowodowe zasługiwały na oddalenie, ponieważ zostały złożone dopiero na etapie postępowania odwoławczego, a ponadto organ włączył całość dokumentacji ze sprawy wznowieniowej jako dowód w przedmiotowej sprawie, stosując się do zaleceń WSA w Bydgoszczy zawartych w wyroku o sygn. akt II SA/Bd 1519/15.

Pismem z dnia 21 kwietnia 2015 r. E. O. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając jej naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR w związku z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru poprzez przyjęcie przez organ, że zaszły okoliczności uzasadniające zwrot płatności ONW otrzymanej w roku 2004.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż rozpatrując sprawę ponownie organy ARiMR nie dostosowały się do zaleceń WSA zawartych w wyrokach o sygn. akt II SA/Bd 993/10, II SA/Bd 824/12 i II SA/Bd 1518/13, nie wyjaśniając dostatecznie kwestii dobrej wiary skarżącego i odmawiając wiarygodności jego wyjaśnieniom. W ocenie skarżącego został on wprowadzony w błąd co do okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie jego praw, poprzez błędne pouczenie go o prawidłowym zadeklarowaniu działek do płatności. Podniósł, że wniosek wypełnił na podstawie otrzymanych od ARiMR materiałów pomocniczych, że wniosek ten był weryfikowany przez pracownika ARiMR, oraz że wina odnośnie nieprawidłowego zadeklarowania gruntów leży całkowicie po stronie organu, albowiem sam pracownik zmodyfikował wniosek i dokonał poprawek, czego dowodzą pierwotny wniosek o dopłaty na 2004 r., wykaz upraw, instrukcja wypełniania wniosku, wypisy z rejestru gruntów oraz protokoły z rozpraw administracyjnych. Skarżący wskazał, że rok 2004 był pierwszym rokiem funkcjonowania systemu przedmiotowych dopłat i zarówno rolnicy podczas składania wniosków, jak i pracownicy ARiMR podczas ich rozpatrywania popełniali błędy skutkujące naruszeniem właściwych przepisów.

W ocenie skarżącego organ unika przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków, który jednoznacznie rozstrzygnąłby kwestię jakości szkolenia, na którym wprowadzono go w błąd; podkreślił ponadto, że wniosek o przeprowadzenie powyższego dowodu był przez skarżącego zgłaszany od początku postępowania. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, jakoby treść instrukcji była jasna i czytelna, skoro wciąż niemożliwym jest jednoznaczne ustalenie, jak w sposób prawidłowy należało wypełnić wniosek z 2004 r. Podsumowująco skarżący stwierdził, iż ubiegając się o przyznanie przedmiotowej płatności działał w dobrej wierze, w związku z czym obowiązek zwrotu nienależnej płatności uległ przedawnieniu na mocy art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, gdyż pomiędzy datą otrzymania przedmiotowej płatności, a datą pierwszego powiadomienia skarżącego o tym, iż jest ona nienależna, upłynął okres 4 lat.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie jednak do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Oznacza to, że zarówno organy jak też Sąd w niniejszej sprawie są związane oceną i wskazaniami co do dalszego postępowania, zawartymi w zapadłym wcześniej w sprawie ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 1519/13.

Istotną kwestią w przedmiotowej sprawie jest kwestia istnienia po stronie skarżącego dobrej wiary przy składaniu wniosku o przyznanie płatności w roku 2004.

Zgodnie ze wskazanym w ww. wyroku z dnia 11 lutego 2014 r. art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. - obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Innymi słowy – o ile beneficjent działał w dobrej wierze, a okres pomiędzy datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta jest dłuższy niż cztery lata – beneficjent nie ma obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Jak wynika z ww. wyroku z dnia 11 lutego 2014 r. - Sąd przesądził, iż okres między datą płatności (w przedmiotowym przypadku [...]r.) a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze płatności był dłuższy niż czteroletni – skoro ani decyzja z dnia[...], ani decyzja z Kierownika Biura Powiatowego z [...] z dnia [...] r. w sprawie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa odnośnie przyznania płatności - nie zawierają dostatecznej informacji o nieuzasadnionych charakterze przedmiotowej płatności.

Ustalenie, iż skarżący działał w dobrej wierze skutkować zatem będzie stwierdzeniem braku obowiązku skarżącego zwrotu wypłaconych mu w roku 2005 płatności.

W tej kwestii Sąd w wyroku z dnia 11 lutego 2014 r. analizując pojęcie "dobrej wiary" jak też koniecznych do zbadania okoliczności, które mogłyby przesądzić o jej istnieniu uznał, że "Sam fakt stwierdzenia, że nie zostało wykazane, że skarżący został wprowadzony "celowo" w błąd co do właściwego określenia charakteru upraw na spornych działkach (plantacja choinek/ rośliny ozdobne/ szkółki drzew pracowników krzewów) przez pracowników ARiMR nie oznacza jeszcze, iż niweczy to jego dobrą wiarę w okolicznościach danej sprawy. Organ winien wyjaśnić, czy działania bądź zaniechania uprawnionych pracowników Agencji przy obsłudze wniosku skarżącego jako producenta rolnego w 2004 r. nie uzasadniały przyjęcia, że błędne przekonanie skarżącego można uznać w okolicznościach niniejszej sprawy za uzasadnione. Organ winien, jak słusznie wywodzi skarżący, w tej sprawie przeprowadzić wnikliwe postępowanie i wykorzystać między innymi wskazywany materiał dowodowy w postaci zeznań skarżącego oraz pracowników Agencji zgromadzony w postępowaniu wznowieniowym (w tym przedłożone przez skarżącego w toku postępowania sądowego w niniejszej sprawie dokumenty)." W dalszej części uzasadnienia Sąd zwrócił uwagę na konieczność dokładnego zbadania, czy – tak jak twierdził skarżący – postępował on stosownie do rozmów z pracownikami Agencji, którzy byli zorientowani, jaki rodzaj upraw skarżący prowadzi, skarżący wskazywał w tym względzie na konkretne zdarzenia i rozmowy z pracownikami. Sąd podkreślił przy tym, że przy rozpatrywaniu stanu wiedzy i świadomości skarżącego w dacie składania wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich w roku 2004 r. organ winien uwzględnić również okoliczność, że być to pierwszy rok możliwości ubiegania się przez polskich rolników o płatności ze środków pochodzących częściowo z funduszy Unii Europejskiej. Nie może zatem budzić wątpliwości to, że z pewnością rzeczywista znajomość szczegółowych wymogów dotyczących ubiegania się o pomoc z poszczególnych działań, prawidłowości określenia danych we wniosku, zarówno rolników, jak i przedstawicieli właściwych władz (organów) w roku 2004 była nieporównywalna do wiedzy posiadanej po kilku latach funkcjonowania systemu.

Zdaniem Sądu powyższe oznacza, że organ, badając okoliczności przesądzające o dobrej lub złej wierze skarżącego winny zbadać nie tylko jaki był ogólny sposób postępowania przy przyjmowaniu wniosku w roku 2004 (jaki był poziom wiedzy osób przyjmujących wnioski, jakiego typu informacje były przekazywane rolnikom), ale przede wszystkim – jakie konkretnie wiadomości przekazywano skarżącemu, czy i jakie konkretnie wiadomości o rodzaju upraw skarżącego miały osoby występujące w imieniu organu, do których zwracał się skarżący przy składaniu wniosku w roku 2004. W tym właśnie kierunku zdążają wnioski dowodowe skarżącego o przesłuchanie producentów rolnych składających wnioski w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] w dniu, w którym skarżący złożył swój wniosek; przesłuchania pracownika Biura Powiatowego przyjmującego wniosek od strony oraz wszystkich osób, które w tym dniu w biurze i na korytarzu pomagały wypełnić wniosek. Wbrew temu, co wynika ze stanowiska organu odwoławczego – sama okoliczność zgłoszenia wniosków dowodowych dopiero na etapie postępowania odwoławczego nie pozwala organowi na automatyczne ich pominięcie. Brak jest przepisu prawa, który pozwalałby organowi na takie automatyczne pominięcie wniosku dowodowego strony zgłoszonego na etapie postępowania odwoławczego. Także włączenie do akt niniejszej sprawy materiałów dowodowych z postępowania wznowieniowego nie zwalnia organu z badania ww. okoliczności mających wpływ na ocenę, czy skarżący działał w dobrej wierze. Jak wynika z wyżej cytowanego stanowiska Sądu zawartego w wyroku z dnia 11 lutego 2014 r. - to że w postępowaniu wznowieniowym nie zostało wykazane, iż skarżący został "celowo" wprowadzony w błąd co do właściwego określenia upraw na spornych działkach (plantacja choinek/ rośliny ozdobne/ szkółki drzew krzewów) przez pracowników ARMiR – nie oznacza, że działania lub zaniechania pracowników Agencji (tj. działania i zaniechania "niecelowe") przy obsłudze wniosku skarżącego nie mogą uzasadniać przyjęcia, iż błędne przekonanie skarżącego można w okolicznościach danej sprawy uznać za uzasadnione. Nie chodzi zatem o konieczność zbadania, czy skarżącemu w momencie składania wniosku coś "nakazano" we wniosku poprawić, ale o zbadanie wszelkich okoliczności istniejących przy składaniu wniosku, które mogły doprowadzić skarżącego do błędnego, usprawiedliwionego w danych warunkach przekonania, iż konieczne jest dokonanie tego rodzaju poprawek we wniosku, jakich dokonał.

W powyższym zatem względzie organ uchybił wynikającemu z art. 7 i 77 k.p.a. obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozważenia materiału dowodowego koniecznego do rozpatrzenia sprawy, co mogło mieć wpływ na wynika sprawy poprzez ustalenie, że skarżący działał w dobrej wierze.

Rozważając wnioski dowodowe skarżącego co do przesłuchania także świadków obecnych na spotkaniu szkoleniowo – informacyjnym, należy zwrócić uwagę, że po tym szkoleniu skarżący we wniosku o przyznanie płatności wskazał zarówno na "rośliny ozdobne" jak też na "plantacje choinkowe". Trudno zatem przyjąć, że właśnie na tym szkoleniu przekazano mu informacje, na podstawie których kwalifikował wszelkie uprawy tego rodzaju jak plantacje drzewek choinkowych jako "rośliny ozdobne". Gdyby tak było, w pierwotnej wersji wniosku (k. 315) w ogóle takich upraw jak "plantacje choinkowe" skarżący by nie wskazał, lecz wszędzie wskazywałby na "rośliny ozdobne".

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.

W ponownym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć po uzupełnieniu materiału dowodowego we wskazanym wyżej zakresie.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., mając na względzie wysokość wniesionego wpisu.