Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 105/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Przywrócono termin do wniesienia skargi
Powołane przepisy: article: art. 86 par. 1, art. 244 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Hanna Kamińska (del.), , , po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 15 stycznia 2008 r. sygn. I SA/Lu 578/05 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 15 września 2005 r. Nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej p o s t a n a w i a 1. uchylić zaskarżone postanowienie 2. przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, postanowieniem z 15 stycznia 2008 r. sygn. I SA/Lu 578/05 odmówił M. W. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że postanowieniem z dnia 30 lipca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę kasacyjną M. W. od postanowienia odrzucającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 15 września 2005 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej.

W dniu 28 sierpnia 2007 r. wpłynął do Sądu wniosek pełnomocnika M. W., datowany na dzień 24 sierpnia 2007 r., nadany w placówce pocztowej w dniu jego sporządzenia, o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik strony podał, że zawiadomienie Okręgowej Rady Adwokackiej w L. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla M. W., wysłane pocztą zwykłą i doręczone na adres jego kancelarii w dniu 16 lipca 2007 r., co wynika z rejestru poczty przychodzącej, dotarło do niego dopiero dnia 17 sierpnia 2007 r. Tak późne otrzymanie przesyłki spowodowane było okolicznością, iż na skutek pomyłki firmy obsługującej sekretariat, przesyłka została skierowana do doradcy podatkowego J. J., prowadzącego swoją kancelarię w tym samym lokalu. Ponieważ jednak doradca podatkowy przebywał w tym czasie na urlopie, to korespondencja do niego kierowana składana była w segregatorze. Dopiero dnia 17 sierpnia 2007 r. po powrocie doradcy podatkowego z urlopu przesyłka została znaleziona w segregatorze i wydana adresatowi. W związku z powyższym, dopiero z datą 17 sierpnia 2007 r. pełnomocnik M. W. dowiedział się o fakcie ustanowienia go pełnomocnikiem. Ponieważ w tej dacie minął już skarżącemu termin do wniesienia skargi kasacyjnej, a nie zawinił on w żaden sposób w uchybieniu tego terminu, nie powinien też ponosić ujemnych następstw uchybienia terminu. Podniósł też, że jako pełnomocnik działający z urzędu nie mógł działać w imieniu strony bez stosownego umocowania. Do wniosku adwokat załączył wydruk komputerowy poczty przychodzącej, oświadczenie doradcy podatkowego J. J., pełnomocnictwo z dnia 23 sierpnia 2007r. udzielone mu przez M. W. oraz skargę kasacyjną datowaną na dzień 24 sierpnia 2007 r.

Sąd I instancji uzasadniając odmowę uwzględnienia wniosku stwierdził, że w sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika oraz to, że zaniedbania osób, którymi on się posługuje, obciążają jego samego, a zatem nie uwalniają strony od winy w niezachowaniu terminu (post. SN z dnia 15 marca 2000 r. II CKN 554/00, LEX 51986). Pełnomocnik natomiast odpowiada za winę osób, którymi on się posługuje tj., jak w niniejszej sprawie za winę sekretariatu obsługującego jego kancelarię. Jeżeli strona jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że w aktach sprawy znajduje się kserokopia pisma M. W. z dnia 27 czerwca 2007 r., adresowanego do Adwokata K. S., w którym skarżący w nawiązaniu do pisma Okręgowej Rady Adwokackiej w L., udziela mu pełnomocnictwa do reprezentowania go w niniejszej sprawie przed WSA w Lublinie oraz zwraca się z prośbą o skontaktowanie się z nim w Areszcie Śledczym. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby pełnomocnik, w związku z otrzymaniem tego pisma, powziął jakiekolwiek czynności niezbędne na ówczesnym etapie postępowania. Zatem uchybienie terminu nastąpiło w wyniku zaniedbania pełnomocnika, a nie zaistnienia niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód, czy też okoliczności od strony niezależnych. W tych okolicznościach brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku na podstawie art. 86 § 1 u.p.p.s.a.

W zażaleniu postanowienie pełnomocnik strony zarzucił naruszenie art. 86 § 1 u.p.p.s.a. poprzez odmowę jego zastosowania, wynikającą z przyjęcia winy skarżącego i jego pełnomocnika, w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, co w konsekwencji spowodowało odmowę przywrócenia terminu.

Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o przywróceniu terminu.

Uzasadniając zarzut wskazał, że wyznaczenia adwokata dokonuje - na żądanie Sądu - właściwa Okręgowa Rada Adwokacka i dopiero po powzięciu informacji od Rady, wszelkie uchybienia pełnomocnika mogą mieć skutek dla skarżącego.

Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że zawiadomienie ORA w L. dotarło do jego wiadomości dopiero w dniu 17 sierpnia 2007r. na skutek pomyłki firmy obsługującej sekretariat przy rozdzielaniu poczty. Również pismo M. W. z 27 czerwca 2007 r. zostało złożone w innej kancelarii u doradcy podatkowego i wydane dopiero po jego powrocie z urlopu. Zatem mógł on reprezentować M. W. dopiero po dotarciu do niego obu wymienionych pism, ponieważ dopiero wtedy był świadomy pełnionej roli. Bowiem pełnomocnictwo jest oświadczeniem woli, a jako takie wymaga dla swej skuteczności dotarcia do świadomości adresata. Kiedy dowiedział się o fakcie ustanowienia go pełnomocnikiem z urzędu uzyskał od skarżącego pełnomocnictwo oraz złożył skargę kasacyjną z wnioskiem o przywrócenie terminu.

W ocenie autora zażalenia główny ciężar zaniedbania ponosi osoba trzecia - podmiot obsługujący sekretariat kancelarii, który nie wydał właściwemu adresatowi przedmiotowych przesyłek. Okoliczność taka powinna być potraktowana podobnie do sytuacji ,, nieoddania adresatowi przesyłki przez domownika" ( wyrok NSA sygn. akt II SA/Kr 2619/98 ). Moment dotarcia do wiadomości ustanowionego z urzędu adwokata informacji o tym, że został on wyznaczony do prowadzenia konkretnej sprawy winien mieć decydujące znaczenie dla oceny podstaw przywrócenia terminu. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 8 czerwca 2006r. sygn. akt I FZ 198/06 dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym adwokat miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do postępowania w sprawie. O wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu wnoszący zażalenie dowiedział się 17 sierpnia 2007 r., najwczesniej wtedy ustała przyczyna uchybienia terminu, ponieważ wczesnej nie mógł on występować w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako u.p.p.s.a. - Sąd przywróci termin do dokonania czynności procesowej, jeśli strona uprawdopodobni, że uchybiła terminowi bez swojej winy. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej (por. postanowienie NSA z 21 lutego 2005 r. sygn. Fz 713/04).

Ocena braku winy w uchybieniu terminu powinna uwzględnia wszystkie okoliczności sprawy. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i będących podstawą do rozpoznania wniosku nie wynika, aby pełnomocnik posiadał wiedzę o wyznaczeniu go do reprezentowania skarżącego przed 17 sierpnia 2007r. Brak tej wiedzy został uprawdopodobniony oświadczeniem osoby wykonującej zawód zaufania publicznego. Skarżący natomiast pozostawał w usprawiedliwionym oczekiwaniu, co do skuteczności czynności podejmowanych przez przyznanego mu - w ramach pomocy prawnej - z urzędu pełnomocnika.

Sąd odwoławczy w pełni podziela pogląd zgodnie, z którym kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej (por. postanowienie NSA z 21 lutego 2005 r. sygn. Fz 713/04). Wskazuje przy tym, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Jednakże uprawdopodobnienie nie oznacza udowodnienia braku winy przez skarżącego, ponieważ uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność twierdzenia o jakimś fakcie (por. orzeczenie NSA z dnia 4 czerwca 2002 r., II SA/Ka 1977/00).

Zgodnie z art. 4 ustawy z 26 maja 1982 Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 Nr 123, poz. 1058) zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Od adwokata ustanowionego z urzędu strona skarżąca może egzekwować wykonanie wskazanych czynności dopiero wtedy, gdy skutecznie udzieliła mu, w trybie art. 244 § 2 u.p.p.s.a. pełnomocnictwa. Należy zauważyć przy tym, uwzględniając rzeczywiste warunki prowadzenia działalności gospodarczej, że profesjonalny pełnomocnik ma ograniczone możliwości nie tylko wykonania, ale nawet nadzorowania wszystkich czynności pośrednio związanych ze sprawą - w szczególności czynności technicznych, jak odbiór korespondencji przez firmę zajmującą się dystrybucją poczty dla kilku przedsiębiorców.

Strona skarżąca powinna ponosić, z założenia, konsekwencje czynności dokonywanych przez pełnomocnika, jednakże odpowiedzialność tą należy miarkować zarówno wynikami analizy stopnia zawinienia pełnomocnika w zakresie zadań, do których został powołany ustawą, jak też realizacją konstytucyjnie chronionego prawa do Sądu skarżącej, w tym do Sądu II instancji. Na znaczenie prawa do Sądu w kształtowaniu rozumienia instytucji przywrócenia terminu wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2000 r. sygn. II FZ 644/07. Dlatego należy zaaprobować pogląd, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego przez sąd ustaje w dniu, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, a nie w dniu dowiedzenia się przez niego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem. Przyjęcie poglądu odmiennego, że przyczyna uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej ustaje w dniu, w którym pełnomocnik z urzędu dowiedział się o jego ustanowieniu, praktycznie uniemożliwia mu dochowania terminu wskazanego w art. 86 § 1 u.p.p.s.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest prawidłowa taka praktyka, kiedy osobie przyznaje się pomoc prawną w postaci profesjonalnego pełnomocnika, a następnie uniemożliwia się jej skorzystanie z tej pomocy. Należy zauważyć ,że w analizowanej sprawie Sąd I instancji przyznał skarżącemu prawo pomocy postanowieniem z dnia 14 maja 2007r., Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła adw. K. S. pełnomocnikiem z urzędu pismem z 20 czerwca 2007r., wiadomość o ustanowieniu go pełnomocnikiem powziął 17 sierpnia 2007r. i w tym samym dniu zwrócił się do sądu o umożliwienie mu zapoznania się z aktami sprawy. Pełnomocnictwo zostało udzielone przez skarżącego w dniu 23 sierpnia 2007r., a wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargą został złożony w dniu 24 sierpnia 2007r.

Także Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazuje, że postępowanie kasacyjne odgrywa niezwykle ważną rolę, stanowiąc szczególny etap procedury, którego konsekwencje mogą okazać się dla rozstrzygające. Chociaż art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993r. Nr 61, poz.284 ze zm.) nie nakłada na państwa obowiązku utworzenia sądów odwoławczych lub kasacyjnych, jednak państwo, które je powołało do życia, ma obowiązek zapewnić korzystanie przed tymi sądami z podstawowych gwarancji rzetelnego procesu (orzeczenie ETPC z dnia 29 lipca 1998 r., w sprawie Omar przeciwko Francji, skarga nr 24767/94). Ograniczenia, którym podlega prawo do Sądu z art. 6 Konwencji, nie mogą zamykać bądź ograniczać dostępu jednostce w taki sposób i do tego stopnia, by naruszona została sama istota tego prawa. Ograniczenie nie będzie zgodne z art. 6 ust. 1 również wtedy, gdy realizuje cel prawnie nieuzasadniony lub z powodu braku rozsądnej proporcji pomiędzy zastosowanymi środkami a celem, jaki ma zostać osiągnięty (por. wskazane orzeczenie ETPC z dnia 23 października 1996 r., w sprawie Levages Prestations Services przeciwko Francji oraz decyzja ETPC z dnia 16 października 2001 r., skarga nr 52039/9; sprawa Zmaliński przeciwko Polsce).

Sąd odwoławczy zaznacza, że istnieją trzy zasadnicze elementy składające się na wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu: 1) prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem - organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym); 2) prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności; 3) prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd.

Zgodnie z art. 176 ust. 1 Konstytucji postępowanie sądowe musi być co najmniej dwuinstancyjne, a wymóg ten jest wypełniony przez prawo do wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Prawo do sądu może podlegać ograniczeniom, między innymi przez ustanowienie terminów, po których upływie uruchomienie procedury sądowej nie będzie możliwe. O znaczeniu i wadze prawa do Sądu świadczy ustanowienie, we wszystkich procedurach sądowych, instytucji przywrócenia terminu, której celem jest usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych wskutek uchybienia terminu procesowego, gdy strona lub uczestnik postępowania nie ponoszą winy w uchybieniu. Istnienie określonych wymogów w zakresie terminów, jak też kosztów postępowania nie uchybia przy tym postulatowi rzetelności postępowania. Żadne postępowanie nie mogłoby skutecznie toczyć się bez wymogów proceduralnych zabezpieczających je przed nadużywaniem praw procesowych przez strony. Stąd uchybienia terminom zarówno w procedurze cywilnej, administracyjnej i sądowo-administracyjnej, jak i innych procedurach powoduje bezskuteczność czynności procesowych strony, jeżeli odpowiednie rozwiązanie ustawowe przypisuje niezachowaniu terminu takie konsekwencje prawne. Jeżeli na kwestie dochowania terminu nie miała w sprawie wpływu strona skarżąca oraz zostało uprawdopodobnione w sprawie, że pełnomocnik dochował należytej staranności, której możnaby od niego wymagać, co wynika z okoliczności sprawy, a przyczyną uchybienia terminu był w istocie błąd pracy kancelarii dystrybuującej pocztę, to ze względu na wagę prawa do Sądu, należało orzec o wypełnieniu przesłanek z art. 86 u.p.p.s.a.

Z tego względu Sąd, na podstawie art. 197 § 1 i § 2 w zw. z art. 188 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.