Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 643/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 156, art 145
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 2
journal: Dz.U. 1958 nr 11 poz 37
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie Sędzia WSA Anna Szymańska, asesor WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2008 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2008r. Nr [...] Minister Infrastruktury działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) po rozpatrzeniu wniosku A. R. i S. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją tegoż organu z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] czerwca1959 r. Nr [...] o przejściu na rzecz Skarbu Państwa przedsiębiorstwa "C." stanowiącego własność H. B., A. R. i S. R. w G. pow. [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, iż Zarządzeniem Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. Nr [...] ustanowiono przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem "C.", powierzając jego sprawowanie W. w W. Zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] Iistopada1951 r. Nr [...] zmieniono ww. zarządzenie, powierzając sprawowanie zarządu W. z siedzibą w C.

Orzeczeniem z dnia [...] czerwca1959 r. Nr [...] Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych stwierdził przejście ww. przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Minister Gospodarki stwierdził nieważność zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "C.". Postanowieniem z dnia [...] października 2006 r. przekazał zaś według właściwości do Ministra Budownictwa wniosek D. M., Z. K. i J. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] czerwca1959 r. wraz z aktami przedmiotowej sprawy.

Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] czerwca1959 r. o przejściu na rzecz Skarbu Państwa przedsiębiorstwa "C.".

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił A. R. i S. R.

Po rozpatrzeniu wniosku oraz całości akt sprawy, stwierdzono, iż Przedsiębiorstwo "C." przeszło na rzecz Skarbu Państwa na mocy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37).

Ustawa ta dotyczyła mienia pozostającego pod zarządem państwowym w dniu wejścia jej w życie, tj. w dniu 8 marca 1958 r. Zatem nie mogła objąć swym działaniem nieruchomości, która nigdy nie była pod takim zarządem. W przedmiotowej sprawie przedsiębiorstwo "C." w dniu 8 marca 1958 r. znajdowało się pod zarządem państwowym ustanowionym zarządzeniem Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r., zmienionym zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1951 r., a zatem w ocenie organu została spełniona przesłanka wynikająca z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. Negatywną przesłanką, która mogłaby uniemożliwić przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa - w trybie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. -był jego zwrot. Jednakże, opierając się na zgromadzonych w sprawie dokumentach archiwalnych, ustalono, iż zwrot taki nie nastąpił. Podkreślono także, iż punktem odniesienia dla oceny legalności decyzji w trybie art. 156 - 158 k.p.a jest stan rzeczy w chwili jej wydania. Nie jest więc uprawnione wnioskowanie o kwalifikowanej wadliwości zaskarżonej decyzji z tego powodu, że opierała się ona na innej ostatecznej decyzji, która została później uchylona. Jest to sytuacja, którą można i należy rozwiązać we właściwym dla niej trybie wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. R., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2007r.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, iż nie zgadza się ze stanowiskiem organu, wskazującym, iż "C." została przejęta na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z prawem, bowiem w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, znajdowania się ona pod zarządem państwowy.

Skarżący wskazuje, iż w dacie wydania ustawy z dnia 25 lutego 1958r. C. istotnie pozostawała w przymusowym zarządzie państwowym na podstawie zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r., jednak prowadzone w dalszym okresie czasu, na wniosek spadkobierców byłych właścicieli "C.", doprowadziło do unieważnienia decyzją z dnia [...] września 2006r. Ministra Gospodarki, Zarządzenia Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r., jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Dowodzi to w ocenie skarżącego, iż "C." od samego początku nie spełniała przesłanek do jej włączenia pod przymusowy zarząd państwowy, czego nie wziął pod uwagę Minister Infrastruktury przy wydawaniu zaskarżonych decyzji.

Podnosi także, iż skoro Minister Infrastruktury dostrzegł podstawy do wznowienia postępowania w niniejszej sprawie, wobec wydania w/w decyzji przez Ministra Gospodarki, to winien był wszcząć je z urzędu. W ocenie bowiem skarżącego w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania są oczywiste.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie .

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając legalność zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2007r. orzekającej o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] czerwca1959 r. Nr [...] o przejściu na rzecz Skarbu Państwa przedsiębiorstwa "C." stanowiącego własność H. B., A. R. i S. R. w G. pow. [...], Sąd uznał, iż nie naruszają one prawa.

Każda decyzja administracyjna wydana w sprawie z zakresu administracji publicznej przez uprawniony do tego organ administracji, działający w granicach prawa, korzysta z domniemania prawidłowości. Jeżeli decyzja taka jest jednocześnie decyzją ostateczną, korzysta ponadto z ochrony wynikającej z art. 16 k.p.a, co oznacza, że jej wzruszenie może nastąpić jedynie w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego lub w ustawach szczególnych. Ustawodawca, ustanawiając zasadę trwałości decyzji ostatecznych, nie wykluczył zarazem możliwości pojawienia się w obrocie prawnym decyzji wadliwych, a więc niespełniających tych warunków. W zależności od stopnia tej wadliwości stosuje się więc odpowiednie nadzwyczajne środki prawne usuwające te wady czy wręcz eliminujące obarczone nimi decyzje z obrotu prawnego. Możliwości takie stwarza zarówno instytucja wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145-153 k.p.a.), jak również stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 k.p.a).

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż spadkobiercy byłych właścicieli "C." domagali się stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] czerwca1959 r. Nr [...] o przejściu na rzecz Skarbu Państwa przedsiębiorstwa "C." stanowiącego własność H. B., A. R. i S. R. w G. pow. [...]. A zatem podstawę do orzekania przez organ stanowił przepis art. 156 § 1 k.p.a., który nakładał na organ administracji publicznej obowiązek nie tylko stwierdzenia niewątpliwego naruszenia prawa w wyniku wydania kontrolowanego orzeczenia, ale zarazem wykazania, że było to rażące naruszenie prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 23 grudnia 2004r. Sygn. akt OSK 992/04, wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994r. sygn. akt V SA 535/94) przyjmuje się, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy łącznie zostaną spełnione trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu oraz racje ekonomiczne, społeczne -skutki, które wywołała decyzja są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji.

Jak wynika z akt sprawy Przedsiębiorstwo "C." przeszło na rzecz Skarbu Państwa na mocy art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Przepis ten stanowił, iż przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 8 marca 1958r.) pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr.P.P.Nr 21, poz. 67 ze zm.) przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w ustawie.

W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, co zresztą potwierdza strona skarżąca, iż przedsiębiorstwo "C." w dniu 8 marca 1958 r. znajdowało się pod zarządem państwowym, ustanowionym zarządzeniem Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r., na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. W dacie wydania kontrolowanego w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia, spełnione były zatem przesłanki określone w art. 2 w/w ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. stanowiące podstawę jego wydania. W tej sytuacji w ocenie Sądu właściwie orzekający w sprawie organ odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia.

Odnosząc się zaś do zarzutu strony skarżącej, wskazującego na okoliczność, iż wydając zaskarżone decyzje Minister Infrastruktury nie uwzględnił okoliczności, iż podstawę wydania orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...] czerwca 1959 r. o przejściu na rzecz Skarbu Państwa przedsiębiorstwa "C." stanowił fakt objęcia przedsiębiorstwa zarządem państwowym na skutek wydania zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. ustanawiającym przymusowy zarząd nad przedsiębiorstwem "C.", które to zarządzenie utraciło swój byt na skutek stwierdzenia jego nieważności przez Ministra Gospodarki, decyzją z dnia [...] września 2006r., należy wskazać, iż w orzecznictwie sądowym przyjęty i utrwalony jest trafny pogląd, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jako przewidujące odstępstwo od zasady trwałości decyzji nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Stwierdzenie nieważności decyzji może mieć zatem miejsce wówczas, gdy organ ustali, że decyzja w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa tzn. dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a ( por. wyrok SN z dnia 11 maja 2000r. III RN 62/00, publikacja OSNP 2001/4/100). Z analogiczną sytuacją mamy do czynienia w przypadku wznowienia postępowania. Postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją może zostać wznowione jedynie w sytuacji zaistnienia przesłanek określonych w art. 145-153 k.p.a. Podkreślić należy, iż katalog przesłanek dopuszczających możliwość zarówno stwierdzenia nieważności, jak i wznowienia postępowania jest katalogiem zamkniętym i rozłącznym. A zatem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie można powoływać się na podstawy wznowienia postępowania. Niedopuszczalnym i błędnym jest bowiem przyjęcie, iż którakolwiek z podstaw wznowienia mogłaby zarazem stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji.

Należy zatem wskazać, iż nie jest uprawnione wnioskowanie o kwalifikowanej wadliwości zaskarżonego orzeczenia z tego powodu, że opierało się ono na Zarządzeniu Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "C.", które zostało w późniejszym okresie wyeliminowane z obrotu prawnego na skutek stwierdzenia jego nieważności. Jak słusznie wskazał organ, jest to sytuacja którą winno się rozwiązać w trybie wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 8 k.p.a, a nie w trybie stwierdzenia nieważności. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem prezentowanym przez Sąd Najwyższy (por. Wyrok SN z 5 lipca 1996r. Sygn. akt III ARN 21/96), jak i Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2003r. sygn. akt IV SA 99/02) stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą została wydana decyzja w innej sprawie, stanowi podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 8 k.p.a), nie uzasadnia natomiast stwierdzenia nieważności tej drugiej decyzji.

Stwierdzenie więc nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem, nie skutkuje nieważnością orzeczenia o przyjęciu przedsiębiorstwa na rzecz Państwa tylko dlatego, iż orzeczenie to wydane zostało na podstawie zarządzenia, które okazało się być nieważne.

Skoro więc w rozpoznawanej sprawie organ orzekał w trybie nieważnościowym, wbrew zarzutom podniesionym przez stronę skarżącą, nie mógł w tym samym postępowaniu uwzględnić również podstaw wznowieniowych. Jak wskazano bowiem powyżej, postępowania nieważnościowe i wznowieniowe stanowią dwa odrębne i niezależnie postępowania.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na mocy art. 151 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo i postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) orzekł jak w sentencji.