Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1009/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - M. P., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), odmówił J. K. umorzenia zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że J. K. wniosek z dnia 21.06.2006r. uzasadniał trudną sytuacją materialną, wskazywał, że dochody z prowadzonej działalności gospodarczej są niewystarczające do pokrywania bieżących wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, ponosi duże koszty związane z utrzymaniem niepełnosprawnego syna. Organ ustalił, że wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą ( instalatorstwo sanitarne, c.o., gaz ), według załączonego PIT-28 za rok 2005 przychód z działalności wyniósł 28.818,34 zł. W dalszej części uzasadnienia organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 ust. 3 powołanej ustawy. Ponadto organ podał, że wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową, jak również nie wykazał, że nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia. Organ poinformował również wnioskodawczynię o możliwości rozłożenia zadłużenia na raty.

Od powyższej decyzji, J. K. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym powołał się na argumenty i dowody powołane w toku postępowania, o podniósł swoją trudną sytuację finansową i podał, że realnie jego dochód wyniósł w 2005 r. ok. 9 793 zł ( miesięcznie 816 zł) z czego 50% przeznacza na utrzymanie niepełnosprawnego syna P. Wniosek dotyczy umorzenia składek za okres do 2004 r. obecnie składki są płacone na bieżąco.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ podzielił argumentację przedstawioną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślił, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podano żadnych nowych okoliczności, mogących stanowić podstawę do zmiany decyzji. W ocenie organu sytuacja finansowa i rodzinna wnioskodawcy jest trudna, jednak ustalony stan faktyczny nie pozwala na uznanie nieściągalności długu.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazał, ze przyczyną powstania zadłużenia były błędne informacje uzyskiwane od pracowników ZUS. Ponownie nakreślił swoją bardzo trudną sytuację majątkowa i rodzinną i zarzucił błędną ocenę materiału dowodowego sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania.

Skarga rozpoznawana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

Sądowa kontrola decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym i wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy oraz, czy jej uzasadnienie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. (ust.2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, póz. 926, z późn. zm.),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3)

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.).

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

W świetle powyżej przytoczonego przepisu, nie ulega wątpliwości, że organ przed wydaniem decyzji jest zobowiązany do przeanalizowania wszystkich przesłanek w nim zawartych. Nie można, oczywiście - podczas tej analizy -pominąć podnoszonych przez stronę argumentów.

Ponadto organ prowadząc postępowanie powinien zbadać, czy nie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, póz. 1365). Przesłanki te nie zostały zbadane, ani nawet powołane przez organy orzekające.

Z twierdzeń skarżącego zawartych w aktach sprawy i przedłożonych przez niego dokumentów jednoznacznie wynika, iż szczególną wagę przykłada on do swojej trudnej sytuacji finansowej oraz faktu, że jest osobą rozwiedzioną i ponosi stałe wydatki związane z opieką i rehabilitacją najmłodszego syna P.. Syn jest od urodzenia niepełnosprawny [...].

Organ nie odniósł się do tych kwestii, przytoczył jedynie ogólnikowo okoliczności wskazywane przez wnioskodawcę i stwierdził, ze nie daje to podstawy do uznania, że sytuacja skarżącego jest szczególnie trudna.

Takie działania organu skutkują wnioskiem, iż nie rozważono w sposób wyczerpujący przesłanek, których zaistnienie może prowadzić do umorzenia należności objętych treścią art. 28 powołanej ustawy, a w szczególności przesłanki określonej w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tzn. (...) konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.

Fakultatywny charakter art. 28 przedmiotowej ustawy nie usprawiedliwia braku ustosunkowania się przez organ administracji do zarzutów podnoszonych przez stronę postępowania.

Podkreślić należy, że dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy, przy zachowaniu reguł przepisów postępowania administracyjnego, daje prawo do podjęcia decyzji, z uwagi na jej fakultatywny charakter - nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek dających prawo do umorzenia należności.

Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 (zasada prawdy materialnej) tej ustawy organ zobowiązany był do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobligowany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. Natomiast art. 10 Kpa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Odmawiając umorzenia wnioskowanych należności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie poparł swojego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącego.

Nie może przy tym być uznane, jak wadliwie wywodzi Prezes Zakładu, że przeciwko zmianie decyzji przemawia to, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie wniósł żadnych nowych dowodów. Okoliczność, że skarżący nie przedstawił nowych dowodów, czy też okoliczności w żadnym zakresie nie zwalnia organu odwoławczego z obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy i oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, wydanej w konkretnym stanie faktycznym. Organ odwoławczy musi ocenić, czy w tym stanie faktycznym organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. W ocenie Sądu jednakże niedopuszczalne jest czynienie stronie zarzutu, iż składając w postępowaniu instancyjnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie przedstawiła nowych dowodów lub nie wskazała nowych okoliczności. Na stronie nie ciąży bowiem tego typu obowiązek. Rolą natomiast Prezesa Zakładu jest ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie i bez względu na to, czy materiał dowodowy został wzbogacony w stosunku od daty orzekania przez organ pierwszej instancji, czy też jest taki sam.

Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast dać jasny obraz motywów rozstrzygnięcia, zwłaszcza w zakresie tego, jak Prezes Zakładu ocenia sprawę.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji.