Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 907/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 72
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2019 poz 18
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 13 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Grosińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2019 roku sprawy ze skargi D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi K. W. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. A. P.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy G. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił D. O. umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej R. S., a także umorzenia ustawowych odsetek, zaliczek i pozostałych kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem, stwierdzając, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 - dalej ustawa).

D. O. złożyła od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. Odwołująca się nie zgodziła się z decyzją organu I instancji. W uzasadnieniu odwołania opisała trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wniosła o ponowne przeanalizowanie sprawy i umorzenie długów alimentacyjnych wraz z pokrewnymi kosztami w całości.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], sprostowaną następnie postanowieniem z dnia [...]r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania D. O. od decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] r., w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz R. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r. poz. 1257 ze zm. - dalej k.p.a.), art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji, przytaczając treść art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy wyjaśnił, iż ustawodawca jako zasadę przyjął zwrot należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast wyjątek stanowi umorzenie bądź odroczenie, czy też rozłożenie na raty tejże należności.

Cytując z kolei treść art. 30 ust. 1 ustawy organ odwoławczy podniósł, iż na podstawie przywołanej regulacji warunkiem umorzenia należności jest skuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego w określonych czasookresach i wysokościach w przepisie wskazanych. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostało uzależnione przez ustawodawcę jedynie od skuteczności egzekucji. Decyzja w sprawie umorzenia zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest pozostawiona uznaniu organu orzekającemu w sprawie, dopiero spełnienie przesłanek do umorzenia w postaci skuteczności egzekucji zobowiązuje organ do udzielenia ulgi.

Kolegium stwierdziło, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, bowiem jak wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ł. z dnia [...] r. nr [...], w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu – D. O. - z wniosku przedstawiciela ustawowego Z. S. przez cały okres trwania postępowania nie wyegzekwowano żadnych kwot.

Zgodnie zaś z normą zawartą w art. 30 ust. 2 w/w ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Kwestia możliwości umorzenia lub odroczenia terminu płatności zaległości w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 w/w ustawy, pozostawiona została uznaniu organowi administracyjnemu. Ustawodawca wskazał jednakże, że organ administracji zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o umorzenie, rozłożenie na raty bądź odroczenie terminu płatności.

Kolegium wskazało, iż D.O. w dniu 26 stycznia 2018 r. zwróciła się do ZUS o umorzenie długu z tytułu wypłaconych alimentów z funduszu alimentacyjnego, ustawowych odsetek, zaliczek i kosztów pośrednich w całości. W uzasadnieniu wskazała, że znalazła się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej, która od dłuższego czasu ma charakter trwały i nic nie wskazuje na jej poprawę. Dodała, że bardzo się przeraziła, gdy dostała pismo od komornika o dokonywaniu potrąceń z emerytury. Podniosła, że po dokonaniu potrąceń 3/5 jej emerytury zostanie jej na życie kwota 200,00 zł. Kwota ta nie wystarczy na bieżące regulowanie zobowiązań z tytułu czynszu, energii elektrycznej i wody, na zakup leków oraz jedzenia. Wnioskodawczyni dodała, ze nie posiada majątku ani innych rzeczy ruchomych, a jej emerytura w kwocie 495,51 zł jest zbyt niska, aby mogła regulować zobowiązania alimentacyjne. Podkreśliła, że żyje bardzo skromnie. W jej budżecie nie ma miejsca na nieprzewidziane wydatki. Na wyżywienie przeznacza kwotę 300,00 zł miesięcznie, na czynsz 75,00 zł, na gaz 45,00 zł i na leki 60,00 zł. Gdy brakuje jej pieniędzy zwraca się do MOPS, z pomocy którego korzysta regularnie od 2000 r. (talony na żywność i opłata za czynsz). D. O. podkreśliła, że nie uchyla się uporczywie od regulowania zobowiązań alimentacyjnych, długotrwałe bezrobocie, choroba (od 1999 r. ma zdiagnozowaną schizofrenię paranoidalną) i wykluczenie społeczne nie pozwoliły jej na regulowanie tych zobowiązań. Podniosła także, że jest matką piątki dzieci i choć żadnego z nich nie była w stanie wychować kocha je wszystkie. Przez trudne warunki mieszkaniowe i jej chorobę musiały się tułać po domach dziecka i rodzinach zastępczych (sama wychowywała się w rodzinie zastępczej). Wniosła o przeanalizowanie jej sytuacji i umorzenie długu w całości, załączając do wniosku: oświadczenie I. U., zaświadczenie o stanie zdrowia, zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., 3 karty informacyjne leczenia szpitalnego, zaświadczenie [...] z dnia [...] r., umowę najmu lokalu mieszkalnego z dnia 19.01.2018 r., pokwitowania opłat za czynsz za 2016 r. i 2017 r., pismo komornika o dokonywaniu potrąceń z renty/emerytury z dnia 27.12.2017r. pismo komornika o zajęciu wierzytelności, postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Zakład ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. pismem z dnia 1 lutego 2018 r. przekazał wniosek D. O. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G.

W celu ustalenia sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy w dniu 9 marca 2018 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy, z którego wynika, że D. O. (ur. [...] 1955 r.) jest rozwiedziona, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w wynajmowanym dwuizbowym mieszkaniu (obecnie w domu panuje ład i porządek). Mieszkanie jest wyposażone w podstawowe sprzęty. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 495,49 zł i zasiłku stałego w wysokości 138,49 zł. Stałe miesięczne wydatki stanowią: czynsz 75,00 zł, energia elektryczna 50,00 zł, gaz 50,00 zł, wydatki na leki i leczenie 80 zł. Po odliczeniu od dochodu w kwocie 634,00 zł stałych miesięcznych wydatków w kwocie 255,00 zł wnioskodawczyni pozostaje do dyspozycji kwota 379,00 zł.

D. O. choruje na schizofrenie paranoidalną, zwyrodnienie stawów, nietrzymanie moczu i nadciśnienie tętnicze. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności ze wskazaniem, że może świadczyć pracę w warunkach pracy chronionej.

Analizując powyższe okoliczności Kolegium stwierdziło, iż sytuacja materialna strony jest obecnie trudna, to jednak w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. nie może zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie w całości wraz z odsetkami D. O. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – R. S. Nie zachodzą bowiem żadne szczególne okoliczności o charakterze szczególnym czy nadzwyczajnym. Sama okoliczność braku środków nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Organ podkreślił, iż strona orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. nr [...] została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem możliwości zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Poprawa sytuacji na rynku pracy (niska stopa bezrobocia) powoduje, że wnioskodawczyni może i powinien podjąć zatrudnienie co spowoduje zmianę sytuacji finansowej i umożliwi spłatę zobowiązań z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Sytuacja wnioskodawczyni ulegnie także poprawie po uzupełnieniu dokumentów dotyczących stażu pracy, co spowoduje zwiększenie świadczenia emerytalnego.

Po przeanalizowaniu sytuacji odwołującej się Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, iż organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcie uwzględnił sytuację dochodową i bytową wnioskodawczyni.

Niezależnie od powyższej argumentacji, dotyczącej sytuacji dochodowej i bytowej dłużnika alimentacyjnego, Kolegium rozważyło także inne istotne okoliczności sprawy - przyczyny powstania zadłużenia oraz ochronę interesu społecznego.

Bezspornym jest, iż zadłużenie D. O. powstało na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacji na rzecz osoby uprawnionej. Kolegium stwierdziło, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osoby zobowiązanej do alimentacji, a nie zamiast tej osoby. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa bowiem na rodzicach, a nie na organach państwa, zatem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w jego zastępstwie. Zważywszy, że załatwienie każdej sprawy administracyjnej wymaga wyważenia słusznego interesu obywatela i interesu społecznego, uwzględnienie prośby D. O. godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie kolejnej ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Umorzenie zadłużenia wnioskodawcy z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej w jej zastępstwie, oznaczałoby w istocie obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem dłużnika.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. O. podniosła, że dłuższego czasu leczy się w poradni zdrowia psychicznego, kilkukrotnie była hospitalizowana w szpitalu psychiatrycznym. Posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Jest osobą niezdolną do podjęcia jakiejkolwiek pracy. Ma problemy w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego - na co dzień pomaga jej córka. Jej pomoc jest nieoceniona, dopilnowuje, żeby skarżąca zawsze chodziła najedzona, czysta, żeby w wynajmowanym przez skarżącą mieszkaniu było czysto. Zawozi skarżącą do lekarza, na cotygodniowe zastrzyki, dokonuje opłat rachunków, a także pomaga we wszelkich sprawach urzędowych. Niezaradność życiowa skarżącej sprawiła, że większość jej dzieci musiała tułać się po Domach Dziecka czy rodzinach zastępczych.

Na chwilę obecną skarżąca utrzymuję się z bardzo niskiej emerytury przyznanej przez ZUS w wysokości 509,60 zł miesięcznie (po waloryzacji w 2018 r.) oraz zasiłku stałego przyznanego z pomocy społecznej w wysokości 124,40 zł. Przed przyznaniem emerytury jedynym dochodem skarżącej był zasiłek stały w pełnej ustawowej wysokości - taki stan rzeczy miał miejsce do roku 2015. Przed tym rokiem skarżąca legitymowała się tylko lekkim stopniem niepełnosprawności.

Skarżąca wskazała ponadto, że obecnie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 26 czerwca 2018 r., które zostało wydane na stałe. Z uwagi na osiągnięty przez skarżącą wiek emerytalny punkt o pracy w warunkach pracy chronionej został uchylony.

Mając powyższe na uwadze powyższe D. O. wniosła o ponowne przeanalizowanie sprawy i uchylenie zaskarżonej decyzji organu II i I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Kolegium zauważyło, iż nic nie stoi na przeszkodzie, żeby skarżąca w związku ze zmianą treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 czerwca 2018 r. złożyła kolejny wniosek o umorzenie zadłużenia w całości części bądź rozłożenia go na raty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono zasad postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowić musi treść art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w świetle którego:

I. Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

II. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że rozpoznając wniosek skarżącej organy obu instancji rozważyły zaistnienie przesłanek zarówno określonych w ust. 1, jak i w ust. 2 art. 30 ustawy.

Bezspornie ustalono, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, bowiem jak wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ł. z dnia [...]r. nr [...], w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu – D. O. - z wniosku przedstawiciela ustawowego Z. S. przez cały okres trwania postępowania nie wyegzekwowano żadnych kwot.

Wobec powyższego organy administracyjne zobowiązane były do rozważenia, czy zaistniały warunki do zastosowania instytucji, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, tj. czy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja wnioskodawczyni uniemożliwia wywiązanie się z ciążącego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej (który to obowiązek wynika z art. 27 ust. 1 ustawy) i czy sytuacja nosi znamiona wyjątkowej.

Jak wynika z akt sprawy, w tym celu w dniu 9 marca 2018 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, służący ustaleniu sytuacji rodzinnej, dochodowej i zdrowotnej wnioskodawczyni. Z ustaleń poczynionych przez organ wynikało, że D. O. jest osobą rozwiedzioną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w wynajmowanym dwuizbowym mieszkaniu. Mieszkanie jest wyposażone w podstawowe sprzęty. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 495,49 zł i zasiłku stałego w wysokości 138,49 zł. Stałe miesięczne wydatki stanowią: czynsz 75,00 zł, energia elektryczna 50,00 zł, gaz 50,00 zł, wydatki na leki i leczenie 80 zł. Po odliczeniu od dochodu w kwocie 634,00 zł stałych miesięcznych wydatków w kwocie 255,00 zł wnioskodawczyni pozostaje do dyspozycji kwota 379,00 zł. D. O. choruje na schizofrenie paranoidalną, zwyrodnienie stawów, nietrzymanie moczu i nadciśnienie tętnicze. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności ze wskazaniem, że może świadczyć pracę w warunkach pracy chronionej.

W oparciu o pozyskane informacje Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna, jednak nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie w całości wraz z odsetkami D. O. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej z uwagi na niezaistnienie żadnych okoliczności, którym przypisać by można charakter szczególny czy nadzwyczajny. Organ II instancji zwrócił uwagę, że sam brak środków finansowych nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, a orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 10 marca 2015 r. nr [...] została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem możliwości zatrudnienia w warunkach pracy chronionej.

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego oraz motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia daje podstawę do przyjęcia, że odpowiada ono prawu, przede wszystkim, iż zapadło ono w granicach przyznanego organowi uznania administracyjnego i nie nosi znamion dowolności.

Przypomnienia wymaga, że w judykaturze przyjmuje się powszechnie, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2018 r., I OSK 2604/16, CBOSA). Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka.

Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2018 r., I OSK 611/16, CBOSA).

Wydanie decyzji przez organ właściwy wierzyciela na wniosek dłużnika alimentacyjnego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, musi zatem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Organ właściwy wierzyciela powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Decyzja organu wydawana w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności. Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest natomiast wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.

Wskazując na obowiązki organu, jakie nakładają na niego przepisy art. 7, 77 § 1, a także art. 107 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że w działaniu organów obu instancji jest brak dowolności. Stan faktyczny został wnikliwie ustalony, sytuacja skarżącej została starannie i szczegółowo przedstawiona zwłaszcza w decyzji organu odwoławczego. Sąd administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przyczyny odstąpienia od egzekwowania należności, zwłaszcza w sytuacji, gdy realne możliwości rozpoczęcia pracy zarobkowej nie zostały zasadnie podważone. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżąca jest osobą cierpiącą na schizofrenię paranoidalną, a orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 10 marca 2015 r. nr [...] została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Nie można jednak tracić z pola widzenia faktu, że z orzeczenia tego wynikała możliwość podejmowania pracy, z tym, że zatrudnienie miałoby być realizowane w warunkach pracy chronionej. Taka treść orzeczenia nie wykluczała możliwości podjęcia pracy zarobkowej i próby uregulowania należności.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi organy obu instancji dysponowały pełnym materiałem dowodowym oraz przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób odpowiadający zasadom procedury administracyjnej. Zdaniem Sądu organy trafnie stwierdziły brak w tej sprawie przesłanek do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym do alimentów. Nie kwestionując trudnego położenia skarżącej zarówno pod względem materialnym, jak i zdrowotnym, wskazać trzeba, iż w rozpoznawanej sprawie nie występują żadne szczególne okoliczności uzasadniające rozstrzygnięcie zgodnie z oczekiwaniami skarżącej.

Powszechnie wiadomym jest, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego. Samo uzyskiwanie niskich dochodów nie może być zatem postrzegane jako okoliczność wyjątkowa i szczególna na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. W ocenie Sądu takim wyróżnikiem nie może być sytuacja zdrowotna, jeśli zważyć, co już zostało podkreślone, że w przypadku skarżącej nie wykluczała ona skarżącej z rynku pracy - dopuszczalna była praca w warunkach pracy chronionej. Co istotne skarżąca dysponuje dochodem, zatem możliwy jest chociaż częściowy zwrot wypłacanych świadczeń na rzecz osoby uprawnionej do alimentów.

Fakt, iż już po wydaniu zaskarżonej decyzji skarżąca uzyskała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 26 czerwca 2018 r., które zostało wydane na stałe pozostaje bez wpływu na ocenę decyzji z dnia [...]r.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sad Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18) jak w pkt 2.

A.B.