Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2716/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21, art. 40 a ust. 1 pkt 3, art. 4 ust. 1, art. 3 pkt 5 i 10
journal: Dz.U. 2015 poz 678
law: Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 304 poz 18 art. 7 ust. 1 lit.a, art. 7 ust. 2, art. 22 ust. 1, zał. VIII pkt 3 lit. a, pkt 4 lit.a
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i RadyI R (UE) NR 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom  informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia  dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu  Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004
journal: Dz.U.UE.L 2002 nr 31 poz 1 art. 8 ust. 1, art. 16, art. 17 ust. 1
law: Rzozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania  prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa  żywności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2017 r. sprawy ze skargi Z. S.A. z siedzibą w P. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych

(w skrócie: GIJHARS) decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) dalej: "k.p.a.", art. 21, art. 40a ust. 1 pkt 4, art. 4 ust. 1, art. 3 pkt 5, art. 3 pkt 10 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1604) dalej: "ustawa o jakości", art. 7 ust. 1 lit. a, art. 7 ust. 2, art. 22 ust. 1, Załącznik VIII pkt 3 lit. a i pkt 4 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego

i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz. U. L 304/18 z 22 listopada 2011 r., str. 18 z późn. zm.) dalej: "rozporządzenie nr 1169/2011" oraz art. 8 ust. 1, art. 16, art. 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady prawa żywnościowego powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności

(Dz. Urz. WE L 31 z 1 lutego 2002 r., str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463, z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie nr 178/2002", po rozpatrzeniu odwołania Z. S.A. z siedzibą w [...], (dalej: strona, skarżąca, Spółka) od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (w skrócie: [...]WIJHARS) z dnia [...] kwietnia 2016 r., Nr [...], w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w wysokości 31.250 zł za wprowadzenie do obrotu partii artykułu rolno- spożywczego zafałszowanego pod nazwą [...], wielkość partii 250 kg, nr partii [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Do wydania powyższej decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia:

W dniach [...]listopada 2015 r. inspektorzy [...] Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych przeprowadzili kontrolę w zakresie jakości handlowej przetworów mięsnych w Spółce. W trakcie działań kontrolnych pobrano do badań laboratoryjnych próbkę reprezentującą partię artykułu rolno-spożywczego o nazwie [...], którą przekazano do Laboratorium Specjalistycznego w [...].

Przeprowadzona kontrola laboratoryjna [...], wielkość partii 250 kg, wykazała zaniżoną o 17% zawartość mięsa, która wyniosła 111% +/- 5%, podczas gdy strona zadeklarowała, że 100 g wyrobu wyprodukowano ze 128 g schabu (vide: sprawozdanie z badań nr [...]z dnia [...] listopada 2015 r.,

k. 104 akt adm.). Tym samym badana próbka nie spełniała wymagań zadeklarowanych w oznakowaniu produktu oraz specyfikacji jakościowej – karcie produktu (vide: k. 91 akt administracyjnych).

W trakcie postępowania Spółka złożyła wyjaśnienia, z których wynikało, że zawartości tłuszczu i mięsa podane w tabeli wartości odżywczej po uwzględnieniu dopuszczonych tolerancji są zgodne z wynikami uzyskanych badań. Spółka nie odnosiła się w deklaracji do zawartości mięsa, lecz deklarowała procentową zawartość konkretnego elementu wieprzowego - schabu, który zgodnie z dostępną literaturą ma zmienną zawartość białka.

Powołaną decyzją [...]WIJHARS nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości 31.250 zł za wprowadzenie do obrotu partii artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego. Inspektor uznał, że tak znaczne zaniżenie zawartości mięsa (17%) w stosunku do wartości zadeklarowanych przez stronę świadczy o zafałszowaniu kontrolowanej partii [...]w rozumieniu art. 3 pkt 10 ustawy o jakości.

W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zdaniem strony, [...]WIJHARS błędnie przyjął, że partia produktu [...]była zafałszowana. Spółka bowiem nie wykonała żadnych zabiegów mających na celu wprowadzenie w błąd konsumenta. Tym samym organ naruszył art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości. Spółka zwróciła także uwagę na fakt, że laboratorium (badawcze) nie zastosowało niepewności pomiaru do wyliczania zawartości tłuszczu i białka, które posłużyły do określenia zawartości mięsa oraz nie oznaczyło wilgotności i popiołu, podczas gdy zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2004/2002 z dnia 8 listopada 2002 r. dotyczącym oznaczania zawartości mięsa i tłuszczu w niektórych produktach z wieprzowiny, na podstawie którego została opracowana procedura badawcza PB-9/FCh/LK Wydanie 2 z dnia 1 stycznia 2013 r., oprócz oznaczonego tłuszczu i białka należało oznaczyć również wilgotności i popiół, a pod uwagę winien być brany średni wynik przynajmniej dwóch oznaczeń. Strona podniosła, że zgodnie z definicją zawartą w rozporządzeniu nr 1169/2011 mięso wieprzowe powinno zawierać do 30% tłuszczu i stosunek kolagenu/białka do 25%. Tymczasem, w przypadku użycia do produkcji przedmiotowego asortymentu całego elementu jakim jest schab wieprzowy, nie jest możliwe ujednolicenie surowca, który podlega naturalnym wahaniom w odniesieniu do poszczególnych składników, na co ma wpływ rasa zwierzęcia i wiek w chwili uboju, a także sposób jego żywienia. Tym samym wyrób gotowy, którego głównym składnikiem jest "element całomięśniowy" będzie charakteryzował się zmiennymi parametrami fizykochemicznymi. Strona wniosła również o przeprowadzenie badań wtórników próbek pozostawionych w zakładzie, które jej zdaniem wykażą zróżnicowanie parametrów fizykochemicznych tej samej partii produkcyjnej.

Pismem z [...] sierpnia 2016 r. GIJHARS zwrócił się kierownika Laboratorium Specjalistycznego w [...] o ustosunkowanie się do argumentów strony, dotyczących kwestionowanego sprawozdania z badań nr [...], tj.: niezastosowania niepewności pomiaru do wyliczania zawartości tłuszczu i białka, oraz nie przeprowadzenia badań wilgotności i popiołu, co przewiduje rozporządzenie Komisji (WE) nr 2004/2002 z dnia 8 listopada 2002 r. dotyczące oznaczania zawartości mięsa i tłuszczu w niektórych produktach z wieprzowiny.

W odpowiedzi z 11 sierpnia 2016 r. kierownik ww. Laboratorium wyjaśnił, że "niepewność pomiaru oznaczenia zawartości białka i tłuszczu została uwzględniona przy obliczaniu niepewności badania zawartości mięsa, która została wskazana w sprawozdaniach z badań i wynosi +/- 5%. Na niepewność obliczenia zawartości mięsa składają się niepewność oznaczania zawartości białka i oznaczania zawartości tłuszczu. Zgodnie z zasadami sytemu zarządzania laboratorium podaje wynik badania ilościowego wraz z niepewnością wówczas, gdy ma to znaczenie dla miarodajności wyniku badania lub jego zastosowania, (...) gdy jego niepewność ma znaczenie dla zgodności z wyspecyfikowanymi wartościami granicznymi. W badanych próbkach nie kwestionowano jakości ze względu na zawartość białka łub zawartość tłuszczu, stąd laboratorium nie podało niepewności badania tych parametrów. Fakt ten nie ma żadnego wpływu na wynik oceny jakości próbek".

Odnosząc się do argumentu nieprzeprowadzenia badań wilgotności i popiołu kierownik Laboratorium wyjaśnił, że rozporządzenie Komisji (WE) nr 2004/2002 (...) nie nakazuje oznaczania zawartości popiołu i wilgotności przy obliczaniu zawartości mięsa, wskazuje jedynie na taką możliwość. Na obliczanie zawartości mięsa (zgodnie z rozporządzeniem) nie ma wpływu wilgotność i zawartość popiołu, które nie występują we wzorze zawartym w ww. przepisie. Prowadzenie badań na zawartość popiołu i wilgotności było nieuzasadnione również ze względu na fakt, iż

w specyfikacjach jakościowych nie określono wymagań dla tych parametrów.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2016 r. GIJHARS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do art. 4 ust. 1 ww. ustawy, wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spożywcze powinny spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej (której definicję zawiera art. 3 pkt 5 ustawy o jakości), jeżeli w przepisach o jakości handlowej zostały określone takie wymagania, oraz dodatkowe wymagania dotyczące tych artykułów, jeżeli ich spełnienie zostało zadeklarowane przez producenta.

Przytaczając też treść art. 7 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1169/2011 i art. 16 rozporządzenia nr 178/2002, GIJHARS zauważył, że producent jest zobowiązany do zapewnienia jakości towaru zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego. Oznacza to, że wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spożywcze muszą spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej, jeśli w przepisach o jakości handlowej zostały one określone, oraz dodatkowe wymagania dotyczące tych artykułów, jeżeli producent zadeklarował ich spełnienie. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. j rozporządzenia nr 1169/2011, "etykietowanie" oznacza wszelkie napisy, dane szczegółowe, znaki handlowe, nazwy marek, ilustracje lub symbole odnoszące się do danego środka spożywczego i umieszczone na wszelkiego rodzaju opakowaniu, dokumencie, ulotce, etykiecie, opasce lub pierścieniu towarzyszącym takiej żywności lub odnoszącym się do niej.

Zatem GIJHARS podzielił stanowisko organu I instancji, że kwestionowana partia produktu: [...]nie spełnia wymagań prawa żywnościowego, z uwagi na oznakowanie wprowadzające w błąd przeciętnego konsumenta oraz zaniżoną o 17% w stosunku do deklarowanej zawartość mięsa (schabu). Ze względu na tak znaczne przekroczenie produkt [...] został uznany za artykuł rolno- spożywczy zafałszowany, w rozumieniu art. 3 pkt 10 lit. b i c ustawy o jakości.

Przytaczając wyjaśnienia kierownika Laboratorium Specjalistycznego

w [...], GIJHARS podniósł, że wyniki badań laboratoryjnych jednoznacznie wykazały niespełnienie deklarowanej jakości produktu. Wyjaśnił też, że obowiązkiem producenta jest rzetelne informowanie konsumenta o wprowadzanym do obrotu wyrobie oraz zapewnienie deklarowanej jakości. Przyjmując nawet, że działanie producenta było niezamierzone, to produkt, którego cechy organoleptyczne były nieprawidłowe, jest obiektywnie produktem o niewłaściwej jakości handlowej. Wskazana w wykazie składników ilościowa zawartość schabu wieprzowego (100 g wyrobu wyprodukowano ze 128 g schabu) stanowi bowiem deklarację producenta odnośnie ilościowej zawartości składnika, a obowiązkiem przedsiębiorcy jest udzielenie rzetelnej i zrozumiałej dla przeciętnego konsumenta informacji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, GIJHARS wyjaśnił, że przeprowadzenie analiz odwoławczych partii [...]jest niemożliwe z uwagi na fakt upływu terminu przydatności do spożycia ([...] listopada 2015 r.). Wykonanie badań laboratoryjnych po upływie tego terminu mogłoby mieć wpływ na wynik oznaczeń.

Wymierzając karę, organ podkreślił, że oceniając stopień szkodliwości czynu uwzględnił rodzaj i charakter naruszonego dobra oraz rozmiar wyrządzonej szkody. Przy ustalaniu zakresu naruszenia jako średni, organ miał na względzie wielkość oraz wartość zakwestionowanej partii, jak również fakt, że jej wprowadzenie do obrotu mogło naruszyć interes ekonomiczny niedużej grupy konsumentów. Przy ustalaniu wysokości kary organ wziął pod uwagę wielkości przychodów Spółki. GIJHARS ocenił, że wymierzona kara pieniężna jest odczuwalną dolegliwością dla Spółki, pozostając jednocześnie w jej możliwościach finansowych, jak również jest adekwatna do stopnia szkodliwości czynu i zakresu naruszenia, jakiego dopuścił się przedsiębiorca.

Na wskazane powyżej orzeczenie pismem z dnia [...] listopada 2016 r. Spółka złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

a/ art. 40 a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości w zw. z art. 3 pkt 10 tejże ustawy poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca wprowadziła do obrotu produkty zafałszowane podczas, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uzasadniał takiego zakwalifikowania produktu. Materiał ten nie dowodzi bowiem, że producent dopuścił się któregokolwiek z naruszeń, o których mowa w z art. 3 pkt 10 ustawy o jakości ani że interesy konsumentów finalnych zostały naruszone w sposób istotny. W konsekwencji, wobec braku wypełnienia przesłanek, nieprawidłowo uznano za uzasadnione wymierzenie skarżącej kary pieniężnej przewidzianej w omawianym przepisie.

b/ art. 2 ust 1 lit. f w zw. z art. 7 ust 1 w zw. z art. 7 ust. 2 w zw. z art. 22 ust 1 lit. aic w zw. z pkt 4 rozporządzenia nr 1169/2011 poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca jako składnik [...]w rzeczywistości wskazała mięso, podczas gdy zgodnie ze wskazanymi przepisami skarżąca wskazała produkt, z którego wykonany był jej produkt, a więc - schab wieprzowy,

c/ art. 1 oraz załącznika do rozporządzenia Komisji (WE) nr 2004/2002 z dnia 8 listopada 2002 r. dotyczącego procedury oznaczania zawartości mięsa i tłuszczu w niektórych produktach z wieprzowiny, poprzez jego zastosowanie i wyliczenie ilości mięsa wskazaną w tym rozporządzeniu metodą, mimo iż produkt o nazwie [...] jest zakwalifikowany do kategorii produktów oznaczonej numerem 16 02 49 11, która nie jest objęta tą metodą;

2. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania tj.:

a/ art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia badań wtórników, mimo odpowiedniego wniosku Spółki, skutkiem czego było uznanie przez organ za udowodnioną tezy o zaniżeniu przez producenta rzeczywistej ilości mięsa w stosunku do ilości rzekomo przez niego deklarowanej o 17% i nieuwzględnienie przez organ argumentacji skarżącej, zgodnie z którą wystandaryzowanie ilości mięsa w produktach, takich jak wędlina o nazwie [...] jest niemożliwe,

b/ art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez "nieuwzględnienie" przedłożonego przez skarżącą w toku postępowania wydruku zawierającego rejestrację z procesu produkcji z systemu impuls EVO, który stanowił dowód na prawidłowe deklarowanie przez producenta ilości wykorzystanego przy produkcji [...] schabu wieprzowego, co doprowadziło do niesłusznego uznania, że strona wprowadziła do obrotu produkty nieodpowiadające jakości handlowej, którą deklarowała,

c/ art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieuprawnione i sprzeczne z zebranym

w sprawie materiałem dowodowym uznanie za udowodnione:

i/ tego, że producent deklarował ilość mięsa w produkcie o nazwie [...] o 17 % niższą od rzeczywiście użytej do jego produkcji ilości mięsa - mimo, iż

z prawidłowej analizy materiału dowodowego wynika niezbicie, iż producent deklarował ilość "schabu wieprzowego", a nie mięsa;

ii/ tego, że producent deklarując ilość podstawowego składnika i używając słowa "schab wieprzowy" w rzeczywistości deklarował ilość "mięsa", mimo iż z literalnego

i przejrzystego brzmienia etykiety, karty produktu oraz z wyjaśnień skarżącej wynika co innego;

iii/ tego, że wykonanie badań laboratoryjnych po upływie terminu przydatności do spożycia mogłoby mieć wpływ na wynik oznaczeń - mimo iż taki wniosek nie płynie

z żadnego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, a doświadczenie życiowe pozwala domniemywać, iż mimo upływu terminu ważności ilość wykorzystanego do produkcji [...] mięsa ani schabu wieprzowego nie uległy zmianie.

Ponadto - z ostrożności na wypadek nieuwzględnienia przez Sąd powyższych zarzutów – Spółka zarzuciła dodatkowo naruszenie art. 40 a ust 5 ustawy o jakości, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że:

a/ stopień szkodliwości czynu był znaczny - mimo iż informacja przekazywana przez skarżącą konsumentom co do podstawowego składnika była jasna, przejrzysta

i czytelna;

b/ zakres naruszenia podstawowych praw konsumenta był średni - mimo, iż organ sam stwierdził wyraźnie, iż wielkość zakwestionowanej partii wędlin była niewielka,

a "jej wprowadzenie do obrotu mogło naruszyć interes ekonomiczny niedużej grupy konsumentów";

c/ znaczenie dla niniejszej sprawy powinna mieć kara pieniężna wymierzona skarżącej w 2014 r. za wprowadzenie do obrotu trzech zafałszowanych partii przetworów mięsnych, mimo iż sprawa ta jest sporna i jest obecnie w toku rozpatrywania przez Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt: II GSK 3186/16).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga Z. S.A. nie jest zasadna.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja GIJHARS z dnia [...] października 2016 r. i utrzymana nią w mocy decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów - Rolno Spożywczych z dnia [...] kwietnia 2016 r. nie naruszają przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu, który w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) skutkowałby ich uchyleniem.

Podstawą materialną nałożonej kary pieniężnej był art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości, według którego kto wprowadza do obrotu artykuły rolno-spożywcze zafałszowane, podlega karze pieniężnej w wysokości nie wyższej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, nie niższej jednak niż 1000 zł.

W myśl przepisu art. 3 pkt 5 ustawy o jakości jakość handlowa oznacza cechy artykułu rolno-spożywczego dotyczące jego właściwości organoleptycznych, fizykochemicznych i mikrobiologicznych w zakresie technologii produkcji, wielkości lub masy oraz wymagania wynikające ze sposobu produkcji, opakowania, prezentacji i oznakowania, nieobjęte wymaganiami sanitarnymi, weterynaryjnymi lub fitosanitarnymi.

Z kolei, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o jakości wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spożywcze powinny spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej, jeżeli w przepisach o jakości handlowej zostały określone takie wymagania, oraz dodatkowe wymagania dotyczące tych artykułów, jeżeli ich spełnienie zostało zadeklarowane przez producenta.

Dla konsumenta informacja, że artykuł rolno – spożywczy spełnia powyższe wymagania powinna być zawarta w oznakowaniu, z mocy art. 7 ust. 1 ustawy o jakości. Oznakowanie winno zawierać informacje istotne z punktu widzenia jakości handlowej artykułu rolno-spożywczego, w szczególności: nazwę, pod którą artykuł rolno-spożywczy jest wprowadzany do obrotu (pkt 1); inne dane umożliwiające identyfikację artykułu rolno-spożywczego oraz odróżnienie go od innych artykułów rolno-spożywczych (pkt 2).

Szczegółowe wymagania odnoszące się do oznakowania środków spożywczych zawarto w rozporządzeniu nr 1169/2011, które weszło w życie z dniem 13 grudnia 2014 r. Dlatego dostosowano przepisy ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych do przepisów rozporządzenia nr 1169/2011 (por. uzasadnienie projektu ustawy 7 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno – spożywczych oraz ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, druk sejmowy VII.2683). Ustawa zmieniająca weszła w życie także z dniem 13 grudnia 2014 r. (art. 5 tego aktu – Dz. U. z 2014 r., poz. 1722).

Jako wymóg podstawowy rozporządzenie nr 1169/2011 w art. 6 wskazuje, iż każdemu środkowi spożywczemu przeznaczonemu do dostarczenia konsumentowi finalnemu lub do zakładów żywienia zbiorowego muszą towarzyszyć informacje na temat żywności zgodne z tym rozporządzeniem. Według art. 2 ust. 2 lit. a) ww rozporządzenia informacje na temat żywności oznaczają informacje dotyczące danego środka spożywczego udostępniane konsumentowi finalnemu za pośrednictwem etykiety, innych materiałów towarzyszących lub innych środków, w tym nowoczesnych narzędzi technologicznych lub przekazu ustnego. Chodzi o zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów w zakresie informacji na temat żywności, przy uwzględnieniu różnic percepcji ze strony konsumentów i ich potrzeb informacyjnych, z równoczesnym zapewnieniem płynnego funkcjonowania rynku wewnętrznego (art. 1 ust. 1 rozporządzenia 1169/2011). Rozporządzenie to określa ogólne zasady, wymogi i zakresy odpowiedzialności dotyczące informacji na temat żywności, a w szczególności etykietowania żywności (art. 1 ust. 2 tego aktu).

Ma ten akt zastosowanie do podmiotów działających na rynku spożywczym na wszystkich etapach łańcucha żywnościowego, na których ich działania dotyczą przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Ma ono zastosowanie do wszelkich środków spożywczych przeznaczonych dla konsumenta finalnego, w tym do środków spożywczych dostarczanych przez zakłady żywienia zbiorowego i do środków spożywczych przeznaczonych do dostarczenia do zakładów żywienia zbiorowego (art. 1 ust. 3 rozporządzenia nr 1169/2011).

Informacje na temat żywności, także te znajdujące się na etykiecie, zgodnie art. 7 ust. 1 rozporządzenia 1169/2011, nie mogą wprowadzać w błąd, w szczególności:

a) co do właściwości środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru, tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, kraju lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji;

b) przez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których on nie posiada;

c) przez sugerowanie, że środek spożywczy ma szczególne właściwości, gdy w rzeczywistości wszystkie podobne środki spożywcze mają takie właściwości, zwłaszcza przez szczególne podkreślanie obecności lub braku określonych składników lub składników odżywczych;

d) przez sugerowanie poprzez wygląd, opis lub prezentacje graficzne, że chodzi o określony środek spożywczy lub składnik, mimo że w rzeczywistości komponent lub składnik naturalnie obecny lub zwykle stosowany w danym środku spożywczym został zastąpiony innym komponentem lub innym składnikiem.

Ponadto informacje na temat żywności muszą być rzetelne, jasne i łatwe do zrozumienia dla konsumenta, w myśl art. 7 ust. 2 cyt. aktu.

Przez etykietowanie według art. 2 ust. 2 lit. j) rozporządzenia 1169/2011 rozumie się wszelkie napisy, dane szczegółowe, znaki handlowe, nazwy marek, ilustracje lub symbole odnoszące się do danego środka spożywczego i umieszczone na wszelkiego rodzaju opakowaniu, dokumencie, ulotce, etykiecie, opasce lub pierścieniu towarzyszącym takiej żywności lub odnoszącym się do niej.

Należy zauważyć, że w informacjach na temat żywności rozróżnia się środki spożywcze od składu środka spożywczego (jego składników).

Według art. 2 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1169/2011 definicje m in. "żywności", "wprowadzenia na rynek" i "konsumenta finalnego" z art. 2 i art. 3 pkt 1, 2, 3, 7, 8 i 18 rozporządzenia (WE) nr 178/2002.

Jako żywność (lub środek spożywczy) uważa się, zgodnie z art. 2 rozporządzenia nr 178/2002, jakiekolwiek substancje lub produkty, przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone do spożycia przez ludzi lub, których spożycia przez ludzi można się spodziewać. Środek spożywczy obejmuje napoje, gumę do żucia i wszelkie substancje, łącznie z wodą, świadomie dodane do żywności podczas jej wytwarzania, przygotowania lub obróbki. Do tej samej definicji żywności odwołuje się art. 3 pkt 2 ustawy o jakości.

Natomiast składnik, w myśl art. 2 ust. 2 lit. f) rozporządzenia nr 1169/2011, oznacza każdą substancję lub produkt, w tym środki aromatyzujące, dodatki do żywności, enzymy spożywcze oraz każdy komponent składnika złożonego, użyte przy wytworzeniu lub przygotowywaniu danego środka spożywczego i nadal obecne w produkcie gotowym, nawet jeżeli ich forma uległa zmianie.

Wykaz składników rozpoczyna się lub jest poprzedzony właściwym nagłówkiem, który składa się z wyrazu "składniki" lub zawiera ten wyraz. Obejmuje on wszystkie składniki środka spożywczego, w malejącej kolejności ich masy w momencie użycia składników przy wytwarzaniu tego środka spożywczego (art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011). Składniki oznaczane są ich szczegółowymi nazwami, o ile mają one zastosowanie, zgodnie z zasadami określonymi w art. 17 i w załączniku VI (ust. 2 art. 18 rozporządzenia nr 1169/2011). Natomiast przepisy techniczne dotyczące stosowania ust. 1 i 2 niniejszego artykułu określono w załączniku VII (art. 18 ust. 4 cyt. aktu).

Oznaczenie ilości składnika lub kategorii składników użytych do wytwarzania lub przygotowania danego środka spożywczego, według art. 22 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011 jest obowiązkowe, gdy dany składnik lub dana kategoria składników: występują w nazwie środka spożywczego lub są zwykle kojarzone z tą nazwą przez konsumenta (lit. a); są podkreślone w etykietowaniu słownie, obrazowo lub graficznie (lit. b); lub są istotne w celu scharakteryzowania danego środka spożywczego i odróżnienia go od produktów, z którymi mógłby być mylony ze względu na jego nazwę lub wygląd (lit. c).

Skarżąca uważała, że skoro w nazwie produktu ujęła [...] i na etykiecie w wykazie składników podała "schab wieprzowy", podobnie jak w karcie omawianego produktu, to nie miały zastosowania - do ustalania zawartości schabu jako podstawowego składnika - uregulowania dotyczące badania zawartości mięsa wieprzowego, a tym samym przeprowadzone badanie było nieprzydatne jako odnoszące się do mięsa wieprzowego.

Ze stanowiskiem skarżącej nie można się zgodzić. Odwołując się do przepisu, przywołanego w skardze – tj. art. 2 ust. 1 lit. f) rozporządzenia nr 1169/2011, stosuje się definicje "mięsa", "mięsa oddzielonego mechanicznie", "surowych wyrobów mięsnych", "produktów rybołówstwa" i "produktów mięsnych" z pkt 1.1, 1.14, 1.15, 3.1 i 7.1 załącznika I do rozporządzenia (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego. Według pkt 1.1. tego załącznika "mięso" oznacza jadalne części zwierząt określonych w punktach 1.2-1.8, w tym krew. Z kolei w myśl pkt 7.1. tego samego załącznika "produkty mięsne" to produkty przetworzone, uzyskane w wyniku przetworzenia mięsa lub dalszego przetworzenia takich produktów przetworzonych, co w konsekwencji powoduje utratę właściwości mięsa świeżego na powierzchni przekroju.

Analizując treść załącznika VI do rozporządzenia nr 1169/2011 zatytułowanego "Nazwa środka spożywczego i konkretne towarzyszące mu dane szczegółowe", należy zauważyć, że także nazwa danego środka spożywczego winna zawierać dane szczegółowe dotyczące warunków fizycznych tego środka spożywczego lub szczególnego przetwarzania, jakiemu został on poddany, w tym że jest to np. produkt mięsny.

Natomiast w załączniku VII do rozporządzenia nr 1169/2011 – "Oznaczanie i określanie składników", w części B – "Określanie niektórych składników nazwą kategorii zamiast nazwy szczegółowej" w pkt 17 "Mięśnie szkieletowe gatunków ssaków i ptaków uznane za odpowiednie do spożycia przez ludzi, z naturalnie zawartą lub przynależną tkanką, gdzie całkowita zawartość tłuszczu i tkanki łącznej nie przekracza wartości wskazanych poniżej, oraz w przypadku gdy mięso stanowi składnik innego środka spożywczego." wskazuje się że ta nazwa kategorii żywności może być zastąpiona określeniem "mięso...i nazwa (nazwy) gatunków zwierząt, z których pochodzi". Jednocześnie zaznacza się, że maksymalna zawartość tłuszczu i tkanki łącznej dla składników nazwanych terminem "mięso..." dla świń wynosi w przypadku tłuszczu – 30 %, stosunek kolagen/białko mięsa – 25 %. Stosunek kolagen/białko mięsa podawany jest jako procentowa zawartość kolagenu w białku mięsa (przypisek 1 do tego pkt). Ponadto w przypadku przekroczenia tych maksymalnych limitów, ale przy spełnieniu pozostałych kryteriów definicji "mięsa", zawartość "mięsa ..." musi zostać odpowiednio obniżona, a w wykazie składników musi być wymieniona oprócz terminu "mięso ..." zawartość tłuszczu lub tkanki łącznej.

Należy zauważyć, że w myśl art. 2 ust. 2 lit. s) rozporządzenia nr 1169/2011 białko, tłuszcz zalicza się do składników odżywczych ("składnik odżywczy" oznacza białko, węglowodany, tłuszcz, błonnik, sód, witaminy i składniki mineralne, wymienione w pkt 1 części A załącznika XIII do niniejszego rozporządzenia, oraz substancje, które należą do jednej z tych kategorii lub stanowią jej składniki), co do zawartości których informacje, zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. l) w zw. z art. 30 ust. 1 i załącznikiem XIII do rozporządzenie nr 1169/2011 należy umieścić w informacji o wartości odżywczej żywności.

Ponadto w myśl załącznika VIII do rozporządzenia nr 1169/2011 – Oznaczenie ilościowe składników, w pkt 3 mowa jest, że określenie ilości składnika lub kategorii składników: jest wyrażone wartością procentową, która musi odpowiadać ilości składnika lub składników w chwili jego/ich użycia (lit. a); oraz znajduje się albo w nazwie środka spożywczego, albo bezpośrednio przy niej lub w wykazie składników w powiązaniu z danym składnikiem lub kategorią składników (lit. b). Natomiast według pkt 4 lit. a) tego samego załącznika w drodze odstępstwa od pkt 3 w przypadku, gdy środki spożywcze utraciły wilgotność po przetwarzaniu termicznym lub innego rodzaju przetwarzaniu, ilość jest wyrażona jako wartość procentowa odpowiadająca ilości zastosowanych składników lub zastosowanego składnika względem produktu gotowego, chyba że ta ilość lub całkowita ilość wszystkich składników określonych w etykietowaniu przekracza 100 %, w którym to przypadku ilość jest określona na podstawie masy składnika lub składników wykorzystanych do przygotowania 100 g produktu gotowego.

Zatem, mając na uwadze powyższe uregulowania skarżąca, podając w składzie produktu schab wieprzowy i jego zawartość (100 g produktu wyprodukowano ze 128 g schabu wieprzowego) wskazywała na taką zawartość tego gatunku mięsa wieprzowego w tymże produkcie. Skarżąca jednocześnie w tej samej karcie produktu w rubryce "wymagania chemiczne" wskazywała, że użyto mięsa wieprzowego i powtórzyła formułę: "100 g produktu wyprodukowano ze 128 g schabu wieprzowego". Natomiast w przypadku przekroczenia maksymalnych limitów zawartości tłuszczu i tkanki łącznej, ale przy spełnieniu pozostałych kryteriów definicji "mięsa", zawartość "mięsa ..." powinna była zostać odpowiednio obniżona, a w wykazie składników – wymieniona, oprócz terminu "mięso ..." zawartość tłuszczu lub tkanki łącznej.

W tej sytuacji spółka używając określenia składnika – schab wieprzowy, a nie mięso wieprzowe, np. z dookreśleniem jego rodzaju rodzaju, próbowała się uwolnić się od odpowiedzialności co wysokości zawartości mięsa w tym produkcie. Ponadto argumenty spółki co do zmiennych proporcji, tłuszczu, które mogą wystąpić i mieć wpływ na zawartość schabu w produkcie okazała się nieuzasadnione. Zawartość tłuszczu bowiem nie może przekroczyć określonego limitu, gdyż wówczas należałoby inaczej określić zawartość składników, jak wyżej wskazano.

Nadto sama skarżąca, obok etykiety powiadamiającej o składnikach, zawarła informację: "Gwarancja jakości to sprawdzeni dostawcy oraz szczegółowa selekcja i kontrola.". W ten sposób sugerowała, że produkt jest o wysokiej, niezmiennej jakości.

W tej sytuacji organy IJHARS zasadnie przyjęły, że zastosowana przez Laboratorium Specjalistyczne w [...] metoda badań próbki produktu i uzyskane wyniki badań były prawidłowe czyli była zaniżona zawartość mięsa o 17 %.

Procedurę oznaczania zawartości mięsa i tłuszczu w niektórych produktach z wieprzowiny określa rozporządzenie Komisji (WE)Nr 2004/2002 z dnia 8 listopada 2002 r. dotyczące procedury oznaczania zawartości mięsa i tłuszczu w niektórych produktach z wieprzowiny (Dz. UE L. z 2002 r., poz. 308, s. 22), dalej: rozporządzenie nr 2004/2002. Zastosowana przez Laboratorium metoda badania była zgodna z tą, wskazaną w załączniku do tego rozporządzenia. Należy przy tym zauważyć, że procedura ta ma zastosowanie do obliczenia osobno zawartości mięsa odtłuszczonego oraz tłuszczu (pkt 2 tego załącznika) i potem sumowania obu wartości. Nieuzasadniony pozostaje zarzut skarżącej, że w odniesieniu do produktu [...] ta procedura nie miała zastosowania. W ocenie Sądu produkt ten klasyfikuje się w grupy oznaczanej kodem [...] jako pozostałe mięso ze świń domowych poddane obróbce cieplnej zawierające 80 % masy lub więcej mięsa i tłuszczu.

W tej sytuacji zgłaszane przez spółkę dowody nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia i prawidłowo nie zostały uwzględnione.

Należy też podzielić stanowisko organów, że nie można było dokonać badania wtórnika pobranej próbki, gdyż żądanie to zgłosiła spółka już po upływie terminu przydatności do spożycia kwestionowanej partii. – [...] listopada 2015 r. Jak słusznie organ zauważył, przeprowadzenie badania w tej sytuacji nastąpiłoby z naruszeniem art. 52 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Ponadto skarżąca podczas pobierania próbek w trakcie kontroli została pouczona, ze badania laboratoryjnego wtórnika dokonuje się w terminie przydatności do spożycia (protokół z pobrania próbek nr [...], k. – 92-93 akt adm.). W tym terminie nie zgłosiła takiego żądania.

Mając na uwadze wielkość zaniżenia zawartości mięsa – o 17 % i świadome posługiwanie się jako składnikiem – pojęciem schabu wieprzowego, zamiast - mięso wieprzowe, organy prawidłowo uznały ten produkt za produkt zafałszowany w rozumieniu art. 3 pkt 10 lit. c ustawy o jakości. Według tego uregulowania produkt, którego skład jest niezgodny z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych, albo produkt, w którym zostały wprowadzone zmiany, w tym zmiany dotyczące oznakowania, mające na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości, jeżeli niezgodności te lub zmiany w istotny sposób naruszają interesy konsumentów finalnych, w szczególności jeżeli w oznakowaniu podano niezgodne z prawdą dane w zakresie składu, pochodzenia, terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości, zawartości netto lub klasy jakości handlowej.

W tej sytuacji, skoro wprowadzany do obrotu uznano za zafałszowany (art. 40a ust. 1 pkt 4 ustawy o jakości), to organ zgodnie z art.40a ust. 4 tej ustawy miał obowiązek wymierzenia kary pieniężnej. Kara wymierzona spółce odpowiadała kryteriom zawartym w art. 40a ust. 5 ustawy o jakości, jak i celom wymienionym w art. 17 ust. 2 zd. ostatnie rozporządzenia nr 178/2002, że ustanowione środki i kary powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Zostało to szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji i Sąd podziela tę argumentację.

Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przez organy IJHARS podnoszonych przez spółkę przepisów postępowania: art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji było wyczerpujące i spełniało wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.

W tej sytuacji uznając skargę spółki za nieuzasadnioną na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę.