Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 281/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
659
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 18 § 1, art. 19 w zw. z art. 24 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 grudnia 2014 r. sygn. akt III SAB/Lu 25/14 w sprawie ze skargi J.H. na przewlekłe prowadzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych postępowania administracyjnego postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

J.H. pismem z dnia 12 listopada 2014 r. zwrócił się o wyłączenie od podejmowania jakichkolwiek decyzji procesowych w niniejszej sprawie przez referendarzy sądowych: [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że referendarze sądowi "działają razem i w zmowie", a swoje "fałszywe spostrzeżenia przekazują między sobą". Jako przykład podał "odkrycie" przez referendarzy, iż J.H. ukrył fakt posiadania gospodarstwa rolnego.

Referendarze sądowi objęci wnioskiem oświadczyli, że nie zachodzą wobec nich żadne okoliczności, które uzasadniałyby ich wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie (k. 309 - 311 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014 r. sygn. akt III SAB/Lu 25/14, po rozpoznaniu wniosku o wyłączenie w/w referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, oddalił wniosek J.H.

W uzasadnieniu postanowienia podał, że instytucja wyłączenia referendarza opiera się na odpowiednim stosowaniu podstaw prawnych wyłączenia sędziego (art. 24 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). Jej celem jest zapewnienie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, w zakresie czynności podejmowanych przez referendarza sądowego. Przepisy ustawy przewidują dwie grupy podstaw wyłączenia sędziego (referendarza) – wyłączenie z mocy prawa oraz na wniosek strony (lub na żądanie sędziego lub referendarza). Zgodnie z art. 18 § 1 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a., referendarz jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; dotyczących skarg na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Niezależnie od wskazanych przyczyn, zgodnie z art. 19 p.p.s.a., sąd wyłącza referendarza na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

W ocenie Sądu pierwszej instancji żadna z wymienionych przyczyn wyłączenia nie zachodzi w badanej sprawie. Wniosek o wyłączenie referendarza mogą uzasadniać jedynie takie okoliczności, które obiektywnie mogą wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Chodzi o takie przypadki, które nie wynikają wyłącznie z subiektywnego przekonania strony o braku bezstronności tych osób w orzekaniu, ale które dla przeciętnego odbiorcy i uczestnika obrotu prawnego stanowiłyby powód podważania obiektywizmu referendarza. Przykładowo wskazaną obiektywną okolicznością może być istnienie osobistych stosunków czy powiązań między referendarzem a stroną lub jej przedstawicielem, które z uwagi na swój charakter co do zasady rzutują na nastawienie czy ukierunkowanie osobiste orzecznika do sprawy. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego referendarza w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy (por. postanowienia NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 843/11 oraz z dnia 6 marca 2012 r., II OZ 86/12). Skarżący upatruje istnienia "zmowy" między referendarzami, której wyrazem ma być powoływanie się w ich orzeczeniach na fakt, że J.H. zataił posiadanie gospodarstwa rolnego. Nie bierze on jednak pod uwagę faktu, że rozpoznając wnioski o przyznanie prawa pomocy referendarze mają dokonać skrupulatnej oceny przesłanek skorzystania z tej formy pomocy państwa, zastrzeżonej dla osób rzeczywiście znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Trudno uznać, aby referendarze pomijali kluczowy w tej ocenie fakt tylko dlatego, że jest on niekorzystny dla skarżącego. Oczywistym jest też, że jeśli J.H. w swoich własnych sprawach lub działając jako pełnomocnik żony składał kilkadziesiąt wniosków o przyznanie prawa pomocy w krótkim odstępie czasu, to ocena jego sytuacji majątkowej i finansowej będzie opierała się na podobnej argumentacji. W każdej z tych spraw pojawia się ten sam problem prawdziwości oświadczeń J.H. co do jego stanu majątkowego i rodzinnego, argumenty pozostają więc te same w różnych sprawach, skoro odnoszą się do tego samego aspektu. Niezadowolenie J.H. ze sposobu rozstrzygania składanych przez niego wniosków o przyznanie prawa pomocy nie daje zatem absolutnie podstaw do wyłączenia referendarzy sądowych. Odpowiedni poziom ochrony przed błędnymi rozstrzygnięciami zapewnia możliwość wnoszenia środków zaskarżenia od orzeczeń wydawanych w przedmiocie prawa pomocy.

Powyższe postanowienie z dnia 3 grudnia 2014 r. stało się przedmiotem zażalenia J.H. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja wyłączenia referendarza sądowego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego referendarze sądowi nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu referendarza sądowego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do jego bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 w związku z art. 24 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie referendarza sądowego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (art.19 w związku z art. 24 § 1 p.p.s.a.).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Lublinie w zaskarżonym postanowieniu. Brak jest bowiem podstaw do wyłączenia referendarzy sądowych: [...] od orzekania w niniejszej sprawie, zgodnie z wnioskiem J.H. Podniesione przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 w związku z art. 24 § 1 p.p.s.a., co skutkowałoby wyłączeniem referendarza sądowego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia referendarza sądowego stosownie do treści art. 19 w związku z art. 24 § 1 p.p.s.a. W szczególności nie jest takim powodem podejmowanie niekorzystnych rozstrzygnięć w innych sprawach toczących się z udziałem skarżącego. Przesłanką taką nie jest również subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności w/w referendarzy sądowych. Przyczyny wyłączenia muszą zawsze mieć charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Referendarze sądowi, których dotyczył wniosek, złożyli ponadto wymagane oświadczenia w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego czy referendarza sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. postanowienia NSA: z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt I FZ 147/12, z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt II OZ 851/13 oraz z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt I OZ 754/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji trafnie wywiódł, iż złożony w tej sprawie wniosek J.H. o wyłączenie referendarzy sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.