Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 376/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 189
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 107  par. 3,  art. 138  par. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 7  ust. 2 w zw. z  art. 2  pkt 1,  art. 3  ust. 2,  art. 6  ust. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2011 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego A. D. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania A. D., decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia na rzecz A. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w W. przy ul. [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W dniu 23 marca 2007 r. A. D. złożył do Wojewody [...] wniosek o niezwłoczną wypłatę świadczenia pieniężnego z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku II Wojny Światowej z równoczesnym ujawnieniem w rejestrze Wojewody [...] formy realizacji prawa do rekompensaty.

W dniu 17 maja 2010 r. A. D. złożył wniosek o rozpatrzenie jego wniosku złożonego w dniu 23 marca 2007 r. o wypłatę świadczenia pieniężnego z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP w wyniku lI Wojny Światowej w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] orzekł o odmowie potwierdzenia na rzecz A. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w W. przy ul .[...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że właścicielką pozostawionej nieruchomości była O. D., która nie opuściła byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a jej spadkobiercy opuszczając Kresy Wschodnie nie byli jeszcze właścicielami spornych nieruchomości.

Od powyższej decyzji A. D. wniósł odwołanie.

Minister Skarbu Państwa decyzją dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie.

Organ ustalił, że z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r. sygn. akt [...] wynika, że D. D. i O. Z. pozostawili na terenach nie stanowiących obecnie obszaru Rzeczypospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi w latach 1939 - 1945 prawo współwłasności w udziałach wynoszących odpowiednio dla każdego [...] w majątku nieruchomym, położonym w W. przy ul. [...]. Z akt sprawy wynika ponadto, iż pierwotnym właścicielem spornych nieruchomości była O. D., która umarła w 1949 r. i nie opuściła byłych terytoriów RP. Spadkobiercami tej osoby byli z kolei O. Z. (z domu. Derkaczew) oraz D. D. (poprzednik prawny strony niniejszego postępowania) a więc osoby wskazane w powołanym wyroku jako te, które pozostawiły przedmiotowe nieruchomości. Minister wskazał, że niewątpliwym i bezspornym jest również fakt, iż spadkobiercy O. D. opuścili byłe terytorium RP przed jej śmiercią, natomiast status następców prawnych uzyskali dopiero w 1949 r.

Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy zgodził się z twierdzeniami organu I instancji, że w momencie opuszczenia byłego terytorium RP D. D. nie przysługiwał status właściciela spornych nieruchomości. Mając natomiast na względzie konieczność spełnienia wszystkich przesłanek niezbędnych do potwierdzenia prawa do rekompensaty, w tym i przesłanki bycia właścicielem nieruchomości na czas ich pozostawienia, nie może być wątpliwości, iż warunek ten nie został spełniony. D. D. w momencie opuszczenia tzw. Kresów Wschodnich nie był właścicielem przedmiotowych nieruchomości, stąd też prawo do rekompensaty nie może być potwierdzone na rzecz jego następcy prawnego, a strony niniejszego postępowania.

Odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu zasady związania organów administracji publicznej prawomocnymi orzeczeniami sądów organ podzielił argumentację podniesioną przez Wojewodę [...] w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Ministra, związanie takie w istocie istnieje w ramach tzw. powagi rzeczy osądzonej, którą stanowi (wyznaczany żądaniem pozwu) przedmiot rozstrzygnięcia. Organ wskazał, że żądania osób ubiegających się o prawo do rekompensaty, wnoszone do sądów cywilnych w oparciu o art. 189 Kpc nie zawierały w sobie żądania ustalenia, kto na dany konkretny moment był właścicielem nieruchomości położonych na byłym terytorium RP. Wskazuje na to chociażby treść powołanego wyżej rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r., który mówi ogólnie o pozostawieniu nieruchomości bez wskazania, czy osoby w tym rozstrzygnięciu wymienione były właścicielami lub współwłaścicielami w momencie kiedy opuszczały Kresy Wschodnie (co zresztą w przedmiotowej sprawie nastąpiło w innych terminach, poprzedzających śmierć pierwotnej właścicielki nieruchomości).

Zdaniem Ministra, organ związany jest więc opisem mienia wskazanym w wyroku sądowym. Ustalenia dotyczące posiadania statusu właściciela na czas pozostawienia nieruchomości dokonuje natomiast samodzielnie na podstawie dowodów zebranych w sprawie. Organ wskazał, że wynikająca z art. 2 ustawy zabużańskiej przesłanka bycia właścicielem w momencie pozostawienia nieruchomości potwierdzona jest bogatym orzecznictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] A. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 6, 7, 8 i 80 Kpa w zw. z art. 365 § 1 Kpc poprzez nieuwzględnienie przez Ministra Skarbu Państwa zasady związania organów prawomocnym orzeczeniem sądów powszechnych i przyjęcie, że - pomimo przedstawienia przez stronę wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r. sygn. [...] ustalającego, że D. D. i O. Z. pozostawili na terenach nie stanowiących obecnie obszaru Rzeczypospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi w latach 1939-1945 prawo współwłasności w udziałach wynoszących odpowiednio dla każdego [...] części w majątku nieruchomym położonym w W. przy ul. [...] - organ związany jest opisem mienia wskazanym w wyroku sądowym oraz że ustalenia dotyczące posiadania statusu właściciela na czas pozostawienia nieruchomości dokonuje organ samodzielnie na podstawie dowodów zebranych w sprawie; 2) art. 107 § 3 Kpa poprzez niewyjaśnienie stronie, na jakich dowodach organ oparł swoje rozstrzygnięcie, jakim dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, jak również nie odniesienie się do zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu od decyzji Wojewody; 3) art. 7 ust. 2 w związku z art. 2 pkt. 1, art. 3 ust. 2 i art. 6 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) w zw. z art. 365 § 1 Kpc poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki z ustawy pozwalające na potwierdzenie A. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi na nieposiadanie przez D. D. statusu właściciela spornych nieruchomosci, a tym samym pominięcie wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r., sygn. akt [...]. W skardze skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia 16 lipca 2010 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Rację ma skarżący twierdząc, że w niniejszej sprawie dysponuje dokumentem, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP – zwanej dalej ustawą, świadczącym o pozostawieniu przez jego poprzednika prawnego D. D. w związku z działaniami wojennymi w latach 1939 – 1945 r. udziału wynoszącego [...] część we współwłasności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] zabudowanej czterema budynkami. Dokumentem tym jest prawomocny wyrok Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r., sygn. akt [...], którym - na mocy art. 365 § 1 Kpc - związane są organy administracji oraz Sąd orzekający w niniejszej sprawie. W tej sytuacji niedopuszczalne jest prowadzenie przez organy postępowania dowodowego mającego na celu wykazanie, że to inna osoba – O. D. była właścicielem pozostawionego mienia. Uszło uwadze organów, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania powyższego wyroku przez sąd powszechny obowiązujący wówczas przepis art. 212 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami umożliwiał skorzystanie z tzw. prawa do zaliczenia przez osobę, która wykazała, że jest właścicielem pozostawionego mienia lub jego spadkobiercą. Nie budzi również wątpliwości, że spadkobiercą praw po D. D. stał się w całości A. D. (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r., sygn. akt [...] i postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] lutego 1999 r., sygn. akt [...]).

Zdaniem Sądu, błędne jest twierdzenie Ministra Skarbu Państwa i Wojewody [...], że w niniejszej sprawie organy związane były jedynie opisem mienia wskazanym w sentencji wyroku Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1999 r., sygn. akt [...]. Zarówno organy jak i Sąd związane są całością rozstrzygnięcia zawartego w tym orzeczeniu, a organy nie mają kompetencji do prowadzenia postępowania wyjaśniającego, co w rzeczywistości stanowiło żądanie pozwu w sprawie cywilnej. Z przepisu art. 2 ustawy w sposób wyraźny wynika zaś, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, a zatem przepis ten wymaga, aby wnioskodawca wykazał się dowodem świadczącym, że on lub jego spadkodawca był właścicielem tego rodzaju mienia.

Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy błędnie oceniły zgromadzone w sprawie dowody i ustaliły, że A. D. nie przedłożył dokumentów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 pkt 3 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy przez, co organ pierwszej instancji naruszył przepis art. 7 ust. 2 ustawy, a organ odwoławczy przepis art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] jeszcze raz oceni wymogi z art. 2 odnoszące się do D. D. i z art. 3 ust. 2 odnoszące się do A. D., z uwzględnieniem zaprezentowanej w niniejszym wyroku oceny prawnej, a następnie wyda stosowny akt, który należycie uzasadni.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.