Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 288/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-09-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 13 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za wrzesień 2008 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Z.P. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 4 czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za wrzesień 2008 r. Wartość przedmiotu sporu stanowi kwota 7.419 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 297 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 149 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 8 sierpnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego Z.P., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadząc działalność gospodarczą w ostatnich okresach rozliczeniowych poniósł straty.

Poza tym skarżący oświadczył, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni 1,76 ha oraz że gospodarstwo domowe natomiast prowadzi samodzielnie. W załączeniu do wniosku skarżący przedłożył kserokopie informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2011 (PIT/B) i podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do kwietnia 2012 r. Z przekazanej informacji PIT/B wynika, iż w 2011 r. skarżący z prowadzonej działalności uzyskał przychody w wysokości 3.910.727,51 zł, ponosząc jednocześnie koszty uzyskania przychodów w wysokości 3.928.983,95 zł. Z kolei z podsumowania księgi przychodów i rozchodów wynika, że w okresie pierwszych czterech miesięcy 2012 r. skarżący uzyskał przychody w łącznej kwocie 418.800,06 zł, ponosząc zarazem koszty w kwocie 428.681,64 zł.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.).

Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.).

Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten wskazuje również, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".

Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 14 sierpnia 2012 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania:

- szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia,

- informacji odnośnie obciążeń dochodów innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan,

- kserokopii deklaracji podatkowych sporządzanych przez niego, jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą, dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2012 r.,

- wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przekazał:

- kserokopię faktury wystawionej przez Polską Telefonię Cyfrową S.A. 21 lipca 2012 r. obciążającej skarżącego na kwotę 48,15 zł za świadczone usługi telekomunikacyjne,

- kserokopię faktury z 17 sierpnia 2012 r. wystawionej przez Cyfrowy Polsat S.A. na kwotę 69,90 zł a dotyczącej opłat abonamentowych za telewizję, telefon i Internet,

- kserokopię zestawienia transakcji i operacji z rachunku karty kredytowej [...], z którego wynika saldo zadłużenia na dzień 27 sierpnia 2012 r. w wysokości 5.573,85 zł,

- kserokopię zestawienia transakcji i operacji z rachunku w [...]., w którym skarżący posiada limit kredytowy na kwotę 5.000 zł.

Ponadto skarżący przedłożył kserokopie podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do lipca 2012 r., deklaracji dla podatku od towarów i usług (VAT-7) za miesiące kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2012 r. oraz kserokopie wyciągu z rachunków skarżącego prowadzonych przez [...] i rachunku prowadzonego przez [...]

Z przedłożonych deklaracji VAT-7 wynika, że skarżący w okresie od początku kwietnia do końca lipca 2012 r., prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą, dokonał sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 426.264 zł, nie będąc jednocześnie zobowiązanym do zapłaty podatku za ten okres. Natomiast w podsumowaniu księgi przychodów i rozchodów za okres pierwszych siedem miesięcy 2012 r. wykazano przychody w wysokości 773.555,66 zł i koszty uzyskania przychodów w wysokości 834.043,25 zł.

Z kolei na podstawie przedłożonych wyciągów bankowych ustalono, że w ostatnich trzech miesiącach, tj. w maju, czerwcu i lipcu 2012 r., na konto osobiste skarżącego w [...] wpłynęły środki pieniężne w łącznej wysokości 12.032 zł, zaś 28 sierpnia 2012 r. na rachunek bieżący prowadzony w [...] wpłacono środki pieniężne z utargu w kwocie 13.000 zł.

W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów, nie nieuzasadnionym byłoby zastosowanie wobec skarżącego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy i to zarówno w niniejszej sprawie jak i w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem w tym samym okresie.

Po pierwsze skarżący w ostatnim okresie, tj. w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. (a więc kiedy skarżący winien mieć świadomość, że w związku z wydaniem niekorzystnych dla niego decyzji organów podatkowych i następnie przeniesieniem sporu na drogę sądową zobowiązany jest ponieść koszty postępowania sądowego), dysponował znacznymi środkami finansowymi. Otóż jak wskazano wyżej, a co wynika z przekazanych wyciągów bankowych, w tym okresie na konto skarżącego wpłynęły środki pieniężne (a więc pozostawały w dyspozycji skarżącego) na łączną kwotę 25.032 zł (co stanowi średnio miesięcznie kwotę 8.344 zł). Zatem skarżący dysponując środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych winien uwzględnić konieczność ich zapłaty a następnie regulować zobowiązania prywatnoprawne, w tym zobowiązania wobec swoich kontrahentów. W tym kontekście należy wskazać szczególnie na fakt, iż skarżący dysponując w dniu 28 sierpnia 2012 r. (a więc 20 dni po wpływie do Sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) środkami pieniężnymi z utargu w wysokości 13.000 zł nie podjął żadnych czynności w celu uregulowania wymaganych kosztów sądowych, w przedmiotowej sprawie kosztów związanych z wpisem od skargi w wysokości 297 zł.

Po drugie (i co jest najistotniejsze) skarżący posiada ogromny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły przejawiający w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Zatem badając tę okoliczność, na podstawie informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2011 (PIT/B) i podsumowania księgi przychodów i rozchodów za pierwsze siedem miesięcy 2012 r. ustalono, iż w 2011 r. skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 3.910.727,51 zł, zaś w okresie wskazanych siedmiu miesięcy 2012 r. przychody w wysokości 773.555,66 zł. Natomiast z deklaracji podatkowych VAT-7 za kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2012 r. wynika, iż z tytułu sprzedaży towarów i usług skarżący uzyskał środki w wysokości 426.264 zł.

Powyższe oznacza, iż wpis od skargi stanowi ledwie około 0,038% kwoty przychodów z działalności gospodarczej wykazanych w 2012 r. i 0,007% przychodów za 2011 r. Zatem nie sposób przyjąć, iż skarżący nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych, stanowiących tak znikomą część środków pieniężnych, którymi obraca.

Po trzecie za uwzględnieniem wniosku nie może również przemawiać okoliczność obsługi kredytów, w tym kart kredytowych. W tym względzie należy bowiem podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktował zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa.

Ponadto należy wskazać, iż uzyskanie kredytu bankowego czy też karty kredytowej wiąże się z uzyskaniem wysokiej zdolności kredytowej, czyli zdolności do terminowej spłaty zadłużenia. W postanowieniu z 14 lutego 2012 r. NSA wskazał, iż "aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, należy uprzednio wykazać zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Trudno, aby ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym ewentualnych kosztów postępowania skoro wcześniej wykazał odpowiednie zabezpieczenia wobec banku." (sygn. akt II FZ859/11; LEX nr 1116238).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.