Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 303/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-08-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2, art. 6, art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 471
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Asesor WSA Jacek Boratyn, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 sierpnia 2020 r. spraw ze skarg W.M. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2020 r. - nr [...], - nr [...] w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżonymi decyzjami Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzje Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., znak: [...], w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej w wysokości po 12.000 zł z tytułu urządzania gier przez W. M. poza kasynem gry na automatach [...] nr [...] i [...] nr [...], w lokalu [...] mieszczącym się przy ul. [...] w [...], tj. poza kasynem gry.

Jak wynika z uzasadnień decyzji oraz akt sprawy w dniu 9 września 2014 r. w ramach prowadzonego postępowania kontrolnego we wskazanym wyżej lokalu stwierdzono, że znajdują się cztery urządzenia do gier, w tym urządzenia o nazwie [...] nr [...] i [...] nr [...] będące przedmiotem niniejszego postępowania.

Wynik eksperymentu odtworzenia gier na przedmiotowych automatach świadczył o jego losowym charakterze, albowiem tok gry pozostawał poza sferą oddziaływania grającego i niezależny był od zdolności psychomotorycznych takich jak: spostrzegawczość refleks, zręczność, a także nabytych umiejętności, doświadczenia i stopnia wytrenowania. Grający nie jest w stanie określić kolejności następujących po sobie symboli, może jedynie bębny uruchomić, bez możliwości ich zatrzymania w określonej konfiguracji. Gracz nie ma wpływu na wynik przeprowadzonej gry, a układ symboli na bębnach i ewentualna wygrana odzwierciedlona jest przez wartość punktową. Gry na przedmiotowych automatach umożliwiały uzyskanie wygranych rzeczowych w postaci punktów, które można było wykorzystać do rozgrywania dalszych gier.

O komercyjnym charakterze gry świadczy ich publiczne udostępnianie oraz fakt konieczności uiszczenia określonej kwoty pieniężnej w zamian za możliwość jej przeprowadzenia.

Na podstawie powyższych ustaleń kontrolujący stwierdzili, że urządzenia [...] nr [...] i [...] nr [...] są automatami do gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych.

W dniu 14 i 15 grudnia 2015 r. Laboratorium Celne Izby Celnej w [...] sporządziło sprawozdania, które potwierdziło ustalenia poczynione w toku eksperymentu.

Mając na uwadze powyższe Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] postanowieniami z dnia 27 czerwca 2018 r. wszczął z urzędu wobec W. M. postępowania w sprawie wymierzenia kar pieniężnych, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2019 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 471 ze zm. - określanej dalej jako u.g.h.), w związku zurządzaniem gier na automacie [...] nr [...] i [...] nr [...] poza kasynem gry.

Postanowieniami z dnia 3 lipca 2018 r. organ pierwszej instancji dokonał włączenia do prowadzonego wobec W. M. postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej, wskazane w tych postanowieniach dokumenty. Wskazanymi postanowieniami organ pierwszej instancji włączył do akt sprawy między innymi umowę najmu powierzchni z dnia 1 kwietnia 2014 r. zawartą między W. M. jako wynajmującym a A. spółka z o.o. - najemcą wraz z 6 fakturami wystawionymi przez W. M. z tytułu wynajmu powierzchni w lokalu. Na podstawie niniejszej umowy wynajmujący oddał spółce do wyłącznego korzystania powierzchnię użytkową o metrażu, nie mniejszym niż 3 m2 i nie większym niż 4 m2 kwadratowe w lokalu [...] przy ul. [...] w [...] w celu zainstalowania przez spółkę automatów. Wynajmujący zobowiązał się do: ubezpieczenia na swój koszt lokalu będącego przedmiotem najmu; dostarczania energii elektrycznej; w godzinach otwarcia lokalu zapewnienia spółce oraz jej serwisantom swobodnego dostęp do umieszczonych w nim automatów; zawiadomienia spółki z co najmniej 3 dniowym wyprzedzeniem o planowanej zmianie czasu pracy lokalu. Wynajmujący zobowiązał się również do niezwłocznego powiadomienia spółki o włamaniu lub istotnym uszkodzeniu automatu oraz właściwego dla miejsca zdarzenia organu policji. Strony ustaliły, że wraz z urządzeniem w lokalu przechowywane będą klucze do urządzenia umożliwiające otwarcie urządzenia oraz używanie opcji serwisowych. Punkt został uprawniony, w porozumieniu z serwisem do używania w/w kluczy na zasadach i warunkach określonych przez serwisanta. Zgodnie z umową wszelkie informacje o przychodach spółki z punktu gry na automatach mają charakter poufny, a Wynajmujący zobowiązał się nie przekazywać ich osobom trzecim. Miesięczny czynsz najmu strony określiły na kwotę 200 zł brutto, płatny z dołu do dwudziestego dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni. Integralną część umowy stanowi Instrukcja Postępowania dla Wynajmującego i personelu w przypadkach ingerencji osób trzecich lub organów administracji w stosunku do urządzenia, instruująca właściciela lokalu i jego pracowników o sposobie postępowania w przypadku uszkodzenia urządzenia, jak również w przypadku kontroli przez uprawnione organy administracji.

Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...], działając na podstawie art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h., decyzjami z dnia [...] września 2018 r. znak: [...] wymierzył W. M. kary pieniężne w wysokości po 12.000 zł z tytułu urządzania gier poza kasynem gry na automatach [...] nr [...] i [...] nr [...].

Skutkiem wniesionych odwołań Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzjami z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] z uwagi na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w znacznej części, uchylił w całości decyzje organu I instancji i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

W ponownym postępowaniu organ pierwszej instancji przesłuchał w charakterze strony W. M.. Strona zeznała, że z zasady nie było potrzeby kontaktów z właścicielem automatów. W razie takiej potrzeby raczej kontaktował się z serwisantem. Automaty były raczej bezobsługowe, a w sytuacji braku pieniędzy lub jakiejkolwiek awarii wyłączano automaty z prądu i kontaktowano się z serwisantem. W przypadku nieobecności skarżącego w lokalu jego pracownicy dzwonili do niego, a on z kolei kontaktował się z serwisantem. Automaty przyjmowały pieniądze i same wypłacały wygrane - pieniądze, w przypadku braku pieniędzy dzwoniono do serwisanta. W razie jakichkolwiek problemów wzywał serwisanta. Serwisant nie był zatrudniony na stałe do obsługi automatów w lokalu, przy czym każdorazowo przyjeżdżał na wezwanie.

Organ podatkowy I instancji zgromadził również dodatkowy materiał dowodowy odnośnie dalszej aktywności W. M. związanej z urządzaniem nielegalnych gier hazardowych. Jak wynika z informacji uzyskanej z Działu Kontroli Celno-Skarbowej Rynku [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...], w lokalu [...] prowadzono jeszcze dwie dodatkowe kontrole (oprócz kontroli z 2014 roku), w 2015 oraz 2016 roku. Za każdym razem w kontrolowanym lokalu ujawniono nielegalne automaty do gier. Łącznie w kontrolowanym lokalu zatrzymano 11 automatów.

Decyzjami z dnia [...] czerwca 2019 r. znak: [...], Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] wymierzył W. M. kary pieniężne w wysokości po 12.000 zł z tytułu urządzania gier poza kasynem gry na automatach [...] nr [...] i [...] nr [...].

Nie godząc się z wskazanymi rozstrzygnięciami strona złożyła odwołania, wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji i umorzenie postępowania w sprawie.

Zaskarżonym decyzjom strona zarzuciła obrazę art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. oraz błędne ustalenie stanu faktycznego przez niezasadne przyjęcie, że we wrześniu 2014 r. urządzała ona niezgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, gry hazardowe. Odwołujący się podkreślił, że urządzanie gier według przepisów obowiązujących we wrześniu 2014 r. nie mogło polegać na udostępnieniu samej powierzchni pod instalację automatu. Powinno wiązać się z możliwością wykonywania władania nad tym automatem, jego obsługą. Tymczasem odwołujący się nie był właścicielem ani nawet posiadaczem tych urządzeń, nie miał dostępu do nich, a jego dochód nie był zależny od obrotu.

Rozpoznając odwołania organ odwoławczy uznał je za nieuzasadnione wskazał, że sporne urządzenia były automatami do gry i znajdowały się poza kasynem gry, zaś skarżący był osobą urządzającą gry na tych automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Osobą taką jest bowiem osoba, która stwarza komuś odpowiednie warunki do udziału w grach na automatach poza kasynem w tym utrzymuje automaty w stanie stałej aktywności, zapewnia ich sprawne funkcjonowanie. W ocenie organu umowa zawarta między skarżącym, a spółką A. nie była klasyczną umową najmu.

W ocenie organu rzeczywistym zamiarem stron umowy było zorganizowanie nielegalnego przedsięwzięcia w postaci urządzania gier hazardowych na automatach, pomimo ustawowego zakazu prowadzenia takowej działalności. Bez wątpienia przedsiębiorca, udostępniając część lokalu w miejscu prowadzonej działalności gospodarczej pod zainstalowanie tam automatów do gry, stworzył klientom swojego lokalu warunki umożliwiające uczestnictwo w rozgrywaniu gier hazardowych na automatach. Z zapisów umowy jednoznacznie wynika, że na wynajmowanej powierzchni miała być prowadzona działalność polegająca na organizowaniu gier na automatach. W. M. jako wynajmujący miał otrzymywać z tego tytułu zapłatę w wysokości 200 zł miesięcznie. Kwota czynszu obejmowała należny podatek VAT, koszty energii elektrycznej oraz koszty obowiązkowego ubezpieczenia lokalu. Umowa przewidywała również obowiązek po stronie odwołującego się do informowania właściciela automatu oraz organów ścigania odnośnie poniesionych szkód lub ingerencji osób trzecich, zapewnienia właściwych warunków przewidzianych dla prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach, w tym zapewnienia dostępu do urządzenia gościom lokalu. W przypadku, gdy z winy wynajmującego spółka poniesie szkody na urządzeniach lub utraconych przychodach, wynajmujący zobowiązał się do naprawienia szkody w pełnej wysokości. Na uwagę zasługuję także zapis art. 6 pkt 5 umowy, który stanowi, że umowa podlega rozwiązaniu, w przypadku, gdy lokal nie spełnia warunków przewidzianych dla prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach. Wreszcie strona, zgodnie z zapisami omawianej umowy, posiadała informacje o charakterze poufnym, których zobowiązała się nie ujawniać osobom trzecim pod rygorem odpowiedzialności odszkodowawczej wobec spółki. Organu odwoławczy nie dał przy tym wary, że kwota ujawniona w umowie najmu tj. 200 złotych brutto miesięcznie stanowi rzeczywisty udział strony w zysku z nielegalnie prowadzonej działalności hazardowej. Bowiem w toku postępowania karno-skarbowego, prowadzonego w związku z ujawnieniem w dniu 9 września 2014 r. 4 automatów w lokalu [...], zgromadzono również materiał dowodowy w postaci faktur wystawionych przez W. M. wobec dysponenta dwóch innych automatów ujawnionych w kontrolowanym lokalu - tj. B. spółka z o.o. z siedzibą w [...]. Faktury za wynajem 2 metrów kwadratowych powierzchni lokalu opiewają na kwotę 1.476,00 złotych brutto, oraz na kwotę 2.214,00 złotych brutto za wynajem 3 metrów kwadratowych powierzchni lokalu. W ocenie organu na podstawie tych informacji należy uznać, że kwota najmu ujawniona w umowie z dnia 1 kwietnia 2014 roku, tj. 200 brutto złotych w rzeczywistości może nie przekraczać kosztów zużycia energii elektrycznej oraz kosztów obowiązkowego ubezpieczenia lokalu, które to koszty zobowiązał się ponosić W. M.. Swobodna ocena dowodów oparta na logice i doświadczeniu życiowym pozwala na przyjęcie tezy, że racjonalny przedsiębiorca nie zgodziłby się na udział w przedsięwzięciu, z którego zysk w istocie mógłby tylko pokrywać koszty energii elektrycznej, mając na uwadze nielegalny charakter przedsięwzięcia oraz związane z tym ryzyka: nałożenia kary administracyjnej oraz odpowiedzialności karnej.

Przeczy również logice życiowej fakt, że przedsiębiorca rzekomo zgodził się na wynajem A. powierzchni nie mniejszej niż 3 i nie większej niż 4 metry kwadratowe pod instalację niewyszczególnionej liczby automatów (więcej niż jednego) łącznie za kwotę 200 zł brutto miesięcznie, skoro w tych samych okolicznościach wynajmował B. spółka z o.o. 3 metry kwadratowe powierzchni za kwotę 738 złotych miesięcznie od każdego metra. Dysproporcja wymienionych kwot jest na tyle znaczna, że logicznie nie da jej się wytłumaczyć tylko swobodą zawieranych umów albo umiejętnościami negocjacyjnymi.

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej kwota oficjalnie ujawniona na umowie wzmacnia argumentację przemawiającą za tym, że pomiędzy stronami istniało inne, nieujawnione pisemnie porozumienie zarówno co do podziału ról jaki i podziału zysków.

Organ zwrócił także uwagę, na to że integralną cześć umowy stanowił załącznik "Instrukcja postępowania dla Wynajmującego i personelu w przypadku ingerencji osób trzecich lub organów administracji w stosunku do Urządzenia". Zgodnie z instrukcją wynajmujący lub jego pracownicy zostali zobowiązani do określonych działań szczegółowo w instrukcji opisanych.

W skargach na decyzje organu odwoławczego skarżący zarzucił, że nie był on organizatorem gier na automatach. Wynajmował on jedynie powierzchnię pod umieszczenie automatów podmiotowi który, jak był przekonany, miał wszelkie pozwolenia i działał zgodnie z prawem. Podkreślił, że w stanie prawnym obowiązującym przez dniem 1 kwietnia 2017 r. posiadacz samoistny lokalu nie mógł ponosić odpowiedzialności z tytułu wynajmu tej powierzchni jako osoba organizująca gry. Zarzucił, że nie posiadał żadnego władztwa nad automatami a samego pojęcia "urządzania" gier nie można utożsamiać z samym wynajęciem, użyczeniem powierzchni lokalu. Tego rodzaju zachowania zostały spenalizowane dopiero na skutek nowelizacji przepisów u.g.h. obowiązującej od dnia 1 kwietnia 2017 r. Skarżący zakwestionował także stanowisko organu odwoławczego, że zawarta przez niego umowa wynajmu była pozorna. Zauważył, że jego obowiązki wobec spółki A. nie miały nic wspólnego z urządzaniem gier, a jedyni miały one ułatwić najemcy udział w ewentualnych postępowaniach czy naprawę swej własności.

W odpowiedziach na skargi organ podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skargi okazały się niezasadne.

Kontroli Sądu poddano decyzje, którymi wymierzono skarżącemu kary pieniężne za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. Z ustaleń faktycznych organów wynika, że w należącym do skarżącego lokalu, w którym prowadził działalność gospodarczą, stwierdzono cztery urządzenia - w tym dwa będące przedmiotem niniejszego postępowania, które uznano za automaty do gier hazardowych/losowych. Lokal nie był kasynem, nie okazano funkcjonariuszom podczas kontroli dokumentów takich jak koncesja czy zezwolenie. Urządzenia nie były własnością skarżącego, a wstawiono je do lokalu na podstawie umowy najmu powierzchni części lokalu zawartej z A. spółka z o.o. dysponentem urządzeń. Czynsz dla W. M. ustalono w wysokości 200 zł. Urządzenia umożliwiały rozgrywanie gier losowych, które odpowiadały dyspozycjom przepisów art. 2 u.g.h., a udział skarżącego w ich organizowaniu określono jako aktywny, pozwalający przypisać mu status urządzającego w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. i nałożyć karę pieniężną w wysokości określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Ustalenia faktyczne i ich prawna kwalifikacja została zakwestionowana przez skarżącego, który uważa, że nie urządzał gier losowych.

Poddając zaskarżoną decyzję kontroli przez pryzmat przepisów art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), Sąd uznał, że nie narusza ona prawa w stopniu, który wymagałby zastosowania środków określonych w powołanym artykule. Zgodnie z powołaną regulacją, Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; stwierdza jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych szczególnych; stwierdza jej wydanie z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych szczególnych. W przypadkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, Sąd umarza jednocześnie to postępowanie.

Organy ustaliły, że w lokalu prowadzonym przez skarżącego, który nie był kasynem gry, znajdowały się urządzenia, które okazały się automatami do gier. Przymiot urządzającego gry przypisano skarżącemu na podstawie treści umowy najmu powierzchni lokalu w którym te automaty umieszczono.

Skarżący kwestionuje przypisany mu status urządzającego gry ale podnoszone argumenty i zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. W pełni należało podzielić natomiast stanowisko organów, które znajduje potwierdzenie tak w zgromadzonym materialne, jak i znajdującym zastosowanie w sprawie stanie prawnym.

Po pierwsze organy wykazały, że zatrzymane urządzenia [...] nr [...] i [...] nr [...] były automatami do gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Potwierdza to zarówno przebiegu eksperymentu gier na spornych urządzeniach jak i sprawozdania sporządzone przez Wydział Laboratorium Izby Celnej w [...].

Z powołanych w decyzji przepisów art. 2 u.g.h., w brzmieniu sprzed 1 kwietnia 2017 r. (o czym więcej w dalszej części uzasadnienia), wynikało, że grami losowymi są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik w szczególności zależał od przypadku, w tym m. in. gry liczbowe (art. 2 ust. 1 pkt 1). Pod pojęciem gier na automatach rozumiano gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości (art. 2 ust. 3). Grami na automatach były także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie miał możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra miała charakter losowy (art. 2 ust. 5). Z kolei pod pojęciem wygranej rzeczową w grach na automatach rozumiano również wygraną polegającą na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze (art. 2 ust. 4). Wszystkie te kryteria/cechy przypisane przez ustawodawcę "grom na automatach" posiadały zatrzymane urządzenia i charakter ten został przez organy wykazany w toku postępowania ponad wszelką wątpliwość. Bezsprzecznie, lokal skarżącego nie był kasynem gier lub salonem gier, a którym takie urządzenia mogłyby funkcjonować legalnie.

Sięgając do wykładni językowej wskazać należy, że pojęcie "urządzanie gier" w języku polskim rozumiane jest jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981 r.) urządzić to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie, itp. W tym kontekście "urządzanie gier" obejmuje niewątpliwie podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h., to podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje zatem w szczególności zachowania aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie.

W ocenie Sądu przeprowadzone przez organ postępowanie wykazało, że skarżący udostępniając lokal na podstawie umowy najmu wyczerpał desygnaty pojęcia urządzający.

Prawidłowe jest stanowisko organu, że umowa zawarta między skarżącym, a spółką A. nie była klasyczną umową najmu.

Jej celem było bowiem podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego na połączeniu składników majątkowych jakimi dysponowały strony tej umowy (lokalem użytkowym wynajmującego oraz automatami najemcy), które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na automacie. Dlatego też skarżący nie może być utożsamiany z osobą jedynie wynajmującą powierzchnię w lokalu pod automat. Warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Nie wyklucza to oczywiście możliwości współdziałania wielu podmiotów w nielegalnym procesie urządzania gier, a więc np. właściciela automatu i właściciela lokalu, którzy na podstawie zawartej umowy dokonują podziału zadań i funkcji związanych z procesem organizacji gier. Kryteriom tym odpowiada działalność prowadzona przez skarżącego, który na mocy umowy z właścicielem automatu zainstalował urządzenia w lokalu do którego przysługiwał mu tytuł prawny i oddał je do używania klientom lokalu. Wypełnił więc przesłanki określone w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W tym miejscu zwrócić także należy uwagę na umowę najmu jaką zawarł W. M. z A. (właściciel automatów). Umowę tą należy bez wątpienia interpretować z zastosowaniem reguł przewidzianych przepisami prawa cywilnego. Podstawowe znaczenie będzie miała zatem norma zawarta w art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego wedle której: "W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu". W kontekście tym zwrócenia uwagi wymaga, że umowa zawarta przez skarżącego (w roli udostępniającego część powierzchni lokalu, do którego ma tytuł prawny) z A. (korzystającym z tej powierzchni w celu umieszczenia należącego do niej automatu do gier) nazwana została przez strony umową najmu. Obowiązywała od dnia 1 kwietnia 2014 r. i na jej podstawie W. M. zobowiązał się do najmu powierzchni użytkowej lokalu celem prowadzenia przez spółkę gry na automatach.

Poszczególne elementy tej umowy zdają się wskazywać, że w zamian za swoje świadczenie, skarżący uzyskuje roszczenie o zapłatę czynszu, a zatem "celem" tej umowy a zarazem "zgodnym zamiarem" stron było nie tyle zawarcie klasycznego najmu, uregulowanego przepisami art. 659 i n. k.c., ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, polegającego właśnie na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony kontraktu (lokalem użytkowym skarżącego oraz automatem spółki), które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na automatach w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie" (w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.g.h.). Dokonując interpretacji umowy zawartej pomiędzy wyżej wskazanymi podmiotami, zgodnie z dyspozycją art. 65 § 2 k.c., trzeba mieć dodatkowo na uwadze i to, że skontrolowane przez funkcjonariuszy celnych automaty miał być eksploatowane w celach ewidentnie komercyjnych (odpłatność uiszczana przez graczy za możliwość uruchomienia gry). Możliwość korzystania przez klientów baru z gier na automatach bez wątpienia miała też bezpośrednie przełożenie na przychody osiągane z działalności gastronomicznej, przekładając się na podniesienie atrakcyjności lokalu.

Prowadzi to do wniosku o wspólnym prowadzeniu przedsięwzięcia przez skarżącego (udostępniającego lokal) oraz A. (dysponent skontrolowanych automatów), polegającym właśnie na urządzaniu gier, jako rzeczywistym celu i zamiarze, który przyświecał stronom kontraktu.

W ewidentny sposób potwierdza to także skierowany do skarżącego zapis umowy (art. 9 umowy), wskazujący na poufny charakter informacji o przychodach spółki z tytułu gry na automatach i zakazujący ich ujawniania osobom trzecim pod rygorem odpowiedzialności za wyrządzoną tym spółce szkodę. Nie bez znaczenia są także tutaj inne czynności i obowiązki skarżącego, jakie na nim ciążyły, które determinują uznanie go za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry, np.: zasilania automatów energią elektryczną (art. 4 ust. 6 umowy), informowanie o włamaniu lub zniszczeniu automatu (art. 7 umowy) oraz wynikające z załącznika nr 1 do tej umowy - Instrukcja postępowania dla wynajmującego i personelu w przypadkach ingerencji osób trzecich lub organów administracji w stosunku do urządzenia. Nie może również umknąć uwadze to, że zgodnie z art. 3 ust. 2 umowy, obowiązek zapłaty czynszu był ściśle związany nie z prawem do dysponowania wynajętą powierzchnią lokalu, lecz z eksploatacją automatu, a więc z czerpaniem pożytków z działalności polegającej na organizowaniu gier. Zatem w warunkach umowy płatność czynszu była ściśle powiązana z działalnością automatu, a nie jak to powszechnie ma miejsce w tego typu usługach z datą przekazania wynajmującemu do dyspozycji wynajmowanej powierzchni, skarżący miał zatem interes ekonomiczny, aby z eksploatacji automatu czynsz pobierać regularnie, a co za tym idzie dbać o ten automat aby zawsze był sprawny.

Należy także zgodzić się z organem jeżeli chodzi o zakwestionowanie wysokości czynszu ujawnionego w umowie najmu. Przekonywujące jest tutaj odwołanie się do wysokości czynszu jaki skarżący otrzymywał od innego podmiotu za wynajem powierzchni pod automaty i brak racjonalnego uzasadnienia dla tak niskiego czynszu w przypadku ocenianej umowy najmu przy uwzględnieniu, że w czynszu tym zawierały się różnego rodzaju opłaty eksploatacyjne.

Nie ulega wątpliwości, że działalność w zakresie gier hazardowych miała (i w dalszym ciągu ma) w Polsce charakter działalności regulowanej. W myśl art. 3 u.g.h. (w brzmieniu sprzed 1 kwietnia 2017 r., o czym w dalszej części uzasadnienia), urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych i gier na automatach było dozwolone wyłącznie na zasadach określonych w ustawie. Działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach mogła być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry (art. 6 ust. 1 cyt. ustawy). Automaty do gier nie mogły zatem być lokowane w innych miejscach niż kasyna, z wyjątkiem przypadków określonych w przepisach przejściowych ustawy o grach hazardowych, tj. art. 117 ust. 1 i art. 129 ust. 1. Naruszenie tych warunków stanowiło podstawę odpowiedzialności administracyjnoprawnej określoną m. in. w przepisach art. 89 ww. ustawy. Jedynie, jak wynika z art. 141 cyt. ustawy, w odniesieniu do organizowania zgodnie z art. 129 - 140: 1) gier na automatach w salonach gier na automatach, 2) gier na automatach o niskich wygranych w punktach gier na automatach o niskich wygranych - art. 89 ust. 1 pkt 2 nie stosowało się. Regulacja ta nie znajdowała jednak w sprawie zastosowania.

Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy o grach hazardowych, przy czym zaznaczenia wymaga, że w dacie wydania decyzji przez organ odwoławczy stan prawny - jeżeli chodzi o brzmienie przepisów art. 89 ustawy o grach hazardowych, był inny aniżeli w dacie wydawania decyzji przez organ I instancji. W grudniu 2016 r. przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 stanowiły, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry, a kara ta wynosiła 12 000 zł od każdego automatu. Obecnie odpowiedzialność na jego podstawie mogą ponieść m.in. urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia (art. 89 ust. 1 pkt 1), a także posiadacz samoistny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, o ile lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego (art. 89 ust. 1 pkt 4), zaś kara pieniężna wynosi - w obu wymienionych kategoriach podmiotów, 100.000 zł od każdego automatu.

Zmiany całego artykułu 89 dokonano na mocy ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88; zob. art. 1 pkt 67 noweli). Weszła ona zasadniczo w życie w dniu 1 kwietnia 2017 r., ale nie zawierała przepisów intertemporalnych odnoszących się do problematyki będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Kwestię tę dostrzegł organ odwoławczy przyjmując, że w takiej sytuacji należało zastosować przepisy dotychczasowe, zgodnie z zasadą dalszego stosowania przepisów dotychczasowych, które okazały się dla strony względniejsze (korzystniejsze). Dotychczas kara pieniężna wynosiła bowiem 12.000 zł od każdego automatu, podczas gdy obecnie wynosi 100.000 zł.

W kontrolowanej sprawie organ wymierzył skarżącemu karę pieniężną na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 kwietnia 2017 r. i działanie to należało ocenić jako prawidłowe. Oceniane zdarzenia - zachowania skarżącego, stanowiące delikty administracyjny, miały miejsce w 2014 r., a w przepisie ustawowym brak jest wyraźnego polecenia, aby należało je ocenić przez pryzmat innego stanu prawnego, aniżeli obowiązujący w czasie, kiedy skarżący podejmował określoną, zakwestionowaną przez organy aktywność. W pełni akceptowalne jest stanowisko organu odwoławczego powołującego się w tym zakresie na orzecznictwo sądowe, które Sąd w składzie rozpoznającym sprawę także w całości podziela. Przedstawiony wybór odpowiedniego reżimu prawnego wiąże się, przy braku przepisów przejściowych, z koniecznością stosowania reguł i zasad wykładni prawniczych, w szczególności odnoszących się do tzw. prawa represyjnego, aby uczynić zadość konstytucyjnej zasadzie państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej oraz nie doprowadzić do naruszenia wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP zasady niedziałania prawa wstecz (łac. lex retro non agit) oraz stypizowanego w art. 234 Ordynacji podatkowej, znajdującego w kontrolowanej sprawie z mocy art. 8 u.g.h., zakazu (łac.) reformationis in peius (zakazu pogarszania w postępowaniu odwoławczym sytuacji odwołującego się).

W pełni trafnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wywiódł, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. II GPS 1/16, którą Sąd w składzie rozpoznającym sprawę także w całości aprobuje, że karę pieniężną można nałożyć na każdy podmiot wypełniający dyspozycję art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, w tym osobę fizyczną, a powołany przepis nie jest regulacją techniczną w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych. Nie ma bowiem znaczenia to, czy dany podmiot formalnie mógłby ubiegać się o uzyskanie koncesji lub zezwolenia, lecz tylko sam fakt urządzania gier na automacie poza kasynem gry.

Podkreślić dodatkowo należy, że powołany przepis nie przewiduje żadnych innych warunków/przesłanek, w szczególności ograniczeń czy wyłączeń o charakterze podmiotowym. Tym samym nie można było uznać, że jako osoba nieprowadząca działalności w żadnej z form przewidzianych w art. 6 ust. 4 u.g.h. nie podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. Organy w dostateczny sposób wyjaśniły powody, dla których uznały skarżącego za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry, a ustalenia te znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Jego aktywność nie ograniczała się do wykonania zobowiązania wynikającego z charakteru umowy najmu, lecz obejmowała także inne zachowania, wykraczające poza taką umowę, które ogólnie można określić pojęciem sprawowania pieczy/nadzoru nad urządzeniami. Ustaleniom tym nie można skutecznie postawić zarzutu dowolności, a tym samym przypisać naruszenia wymienionych w skardze przepisów proceduralnych związanych z gromadzeniem i oceną dowodów. Podkreślenia wymaga jeszcze to, że tożsame do powyższego stanowisko wyraził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2015 r. sygn. P 32/12. Wskazano w nim, że art. 89 ust. 1 pkt u.g.h. statuuje tylko jedną, obiektywną przesłankę wymierzenia kary pieniężnej, tj. urządzanie gry na automatach poza kasynem gry. Z punktu widzenia oceny realizacji znamion deliktu nie ma żadnego prawnego znaczenia to, czy podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem legitymował się posiadaniem koncesji lub zezwolenia. Art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. penalizuje zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach, nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków rozpoczęcia i prowadzenia działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach. Gdy chodzi natomiast o zagadnienie odnoszące się do ustalenia podmiotu, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność administracyjna za popełnienie ww. deliktu, istotne jest ustalenie znaczenia pojęcia "urządzającego gry". Podmiotem takim jest każdy, kto urządza (organizuje) grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Co bardziej znamienne, wyrok ten dotyczył oceny konstytucyjności zbiegu odpowiedzialności karnoskarbowej i administracyjnej ponoszonej przez osobę fizyczną na podstawie przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. oraz art. 107 § 4 Kodeksu karnego skarbowego.

Ponadto jeżeli chodzi po podnoszoną przez skarżącego kwestię związaną z nowelizacją od 1 dnia kwietnia 2017 r. art. 89 u.g.h. to stwierdzić należy, że nie można w oparciu o ten fakt twierdzić, że przed nowelizacją udział w organizowaniu gier wbrew przepisom u.g.h. przez podmioty niebędące właścicielami automatów nie był zagrożony karą administracyjną. Zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie możliwości automatycznego nałożenia administracyjnej kary pieniężnej m.in. na podmiot faktycznie władający lokalem, w którym zastano automaty do gier, pod warunkiem, że władający lokalem prowadzi w nim działalność gastronomiczną, handlową lub usługową. W tym przypadku nie ciąży już na organach obowiązek dowodzenia "urządzania" gier na automatach. Wskazany wyżej przepis w zmienionej wersji, ma bowiem charakter doprecyzowujący i tylko częściowo prawotwórczy, rozciągając możliwość nałożenia kary również na posiadacza lokalu, do którego wstawiono automat, niezależnie od tego czy jego zachowanie można zakwalifikować jako udział w organizowaniu gier. W niniejszej sprawie skarżącemu w sposób zasadny przypisano znamiona uczestnictwa w procederze nielegalnego urządzania gier, wykraczającym poza samo udostępnienie powierzchni lokalu.

Mając na uwadze powyższe, wobec braku stwierdzenia naruszenia przepisów w stopniu wymagającym stosowania przez Sąd środków określonych w art. 145 p.p.s.a., skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono.