Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 5/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4,  art. 17 ust. 1b,  art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej również: Kolegium) decyzją z 4 listopada 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania złożonego przez T. N. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 20 września 2021 r. odmawiającą T. N. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem: I. N. (ur. 1968-04-[...]).

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dniu 28 lipca 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] wpłynął wniosek T. N. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem I. N. Do wniosku zostało dołączone: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 16 stycznia 2021 r., z którego wynika, że I. N. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 października 2015 r. oraz oświadczenie T. N.

W dniu 25 sierpnia 2021 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy z T. N., z którego wynika, że odwołujący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką (pracuje zawodowo) i niepełnosprawnym ojcem. T. N. zrezygnował z szukania pracy i zatrudnienia ponieważ całodobowo opiekuje się ojcem i wykonuje przy nim wszystkie czynności związane z pielęgnacją i rehabilitacją.

Decyzją z 20 września 2021 r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] odmówił T. N. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, opierając rozstrzygnięcie na treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.). W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że T. N. nie spełnia warunków do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ:

- orzeczenie I. N. o znacznym stopniu niepełnosprawności nie potwierdza powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.),

- osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Od decyzji odwołanie złożył T. N. wnosząc o zmianę decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzupełnieniu odwołania wskazał na problemy zdrowotne ojca. Odwołujący wyjaśnił, że mama nie może sprawować opieki nad ojcem, ponieważ pracuje zawodowo. W związku z wykonywaną pracą i kilkunastoletnią sprawowaną ciągłą opieką nad mężem, znacznie pogorszył się jej stan zdrowia. Odwołujący wskazał, że okoliczność pozostawania osoby wymagającej opieki w związku z małżeńskim nie może być podstawą do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby blisko spokrewnionej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, jednakże nie podzieliło argumentacji organu I instancji w zakresie braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W tym zakresie Kolegium zauważyło, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten, jako zakresowy, nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje to jednakże, że – pozostając w zgodzie w treścią tego wyroku – należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W świetle powyższego, data powstania niepełnosprawności u I. N. nie może stanowić przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odwołującemu, jako osobie sprawującej nad nim opiekę.

W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z woli ustawodawcy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Przy czym nie można pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o. Z unormowaniami tymi koresponduje art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Tym samym przepisy te, w konfrontacji z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji – według kolejności tego zobowiązania. Z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie za bezsporne Kolegium uznało, że I. N. – osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Jak wynika z oświadczenia T. N. z [...] lipca 2021 r., żona I. N. nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a w związku z pracą nie jest w stanie zajmować się mężem. Powyższe okoliczności zostały potwierdzone wywiadem środowiskowym przeprowadzonym w dniu 25 sierpnia 2021 r. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium, brak jest okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny odwołującego – T. N. względem jego ojca przed obowiązkiem alimentacyjnym żony I. N., która to w pierwszej kolejności zobowiązana jest do sprawowania opieki nad swoim mężem. Kolegium podkreśliło przy tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w rodzinie przez jej członków. Brak jest zatem obiektywnych okoliczności uniemożliwiających żonie I. N. spełnienia ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. Okolicznością taką nie jest pozostawanie w zatrudnieniu. Kolegium stwierdziło zatem, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania odwołującemu świadczenia pielęgnacyjnego, która ma swe źródło w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Ustosunkowując się do treści odwołania Kolegium wyjaśniło, że nie kwestionuje faktu sprawowania opieki przez T. N., jednakże do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 17 u.ś.r. Dopiero zatem legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności tj. żony I. N. i możliwość przyznania świadczenia synowi – T. N.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. N., reprezentowany przez radcę prawnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w związku z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez brak należytego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i wyjaśnienia sprawy oraz niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało niewyjaśnieniem wszystkich okoliczności leżących u podstaw wydanej decyzji, w szczególności brakiem dokładnego ustalenia, iż małżonka osoby wymagającej opieki nie może faktycznie sprawować opieki nad swoim mężem z uwagi na zły stan zdrowia uniemożliwiający w realiach sprawy dostateczną opiekę nad osobą niepełnosprawną oraz kontynuowanie zatrudnienia. Ponadto zarzucił naruszenie prawa materialnego:

- "ustawy o świadczeniach rodzinnych" w związku z art. 2, art. 18, art, 32 ust. 1, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną i wyłącznie literalną wykładnię tego przepisu, podczas gdy należało przepis wyłożyć celowościowo i ustalić, że w sytuacji, gdy małżonka osoby wymagającej opieki nie ma faktycznej możliwości jej sprawowania (odmowa rezygnacji z kontynuowania zatrudnienia, zły stan zdrowia), należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne osobie zobowiązanej w dalszej kolejności tj. synowi - bez względu na to, czy małżonek osoby wymagającej opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- "art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych" przez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącego, który jako syn osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym jest opiekunem faktycznym, z uwagi na to, że opieka powinna być sprawowana przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem skarżącemu wnioskowanego świadczenia, bowiem małżonek osoby niepełnosprawnej kontynuuje zatrudnienie.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji administracyjnej, poprzez przyznanie T. N. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie z wnioskiem. Jednocześnie wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi, tj. karta informacyjna z leczenia szpitalnego z 11 września 2019 r. dot. K. N., wyniki badania MR kręgosłupa szyjnego, karta informacyjna z leczenia szpitalnego z 8 września 2019 r., obrazujących stan zdrowia żony I. N. – K. N., na okoliczność braku możliwości sprawowania przez nią opieki nad I. N., z przyczyn od niej niezależnych, oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie skarżącego, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tę – niejako w zastępstwie małżonka – sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie skargi jako bezzasadnej, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawne przesłanki dla rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustala art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 przewiduje, że świadczenie to przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W odniesieniu do warunku ustalonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. – jak słusznie zauważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] - Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (publ. OTK-A 2014/9/10) orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W orzecznictwie podkreśla się zatem, że niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 30 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 899/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1202/20, CBOSA).

Dokonana przez Kolegium ocena, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem powyższej części przepisu, która z dniem 21 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, w ocenie Sądu, pozostaje w zgodzie z normami prawa materialnego i procesowego, czyniąc skargę nieuzasadnioną.

Wypada zauważyć, że ustawodawca - wśród wyjątków od przewidzianej pomocy państwa polegającej na udzieleniu materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną - przyjął w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymaga przy tym podkreślenia, że w myśl art. 27 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast zgodnie z art. 23 tej ustawy są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Uregulowania te potwierdzają, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się również obowiązek opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Zatem zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek.

Wychodząc z tak rozumianej zasady opieki wzajemnej małżonków ustawodawca zdecydował, że pozostawanie w związku małżeńskim wyklucza przyznanie pomocy państwa w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wyjątek od powyższego sformułował zaś w odniesieniu do sytuacji, w której współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W doktrynie podkreśla się, że ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi na niepełnosprawnego ojca, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Jako przykład podaje się wniosek o świadczenie pielęgnacyjne składany przez córkę na matkę, w sytuacji gdy zarówno matka, jak i ojciec legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (patrz: Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz. LEX 2015). Skoro zatem pomoc, w tym i opieka nad współmałżonkiem, może pochodzić od drugiego współmałżonka, to również i na nim spoczywać będzie ciężar zapewnienia środków związanych z wydatkami na ułatwienie egzystencji, umożliwienie leczenia albo rehabilitacji. (por. Świadczenia rodzinne. Komentarz. pod red. W. Maciejko, A. Brzeźnia, M. Gajda-Durlik, A. Korcz-Maciejko, 2019, wyd. 5)

Tak rozumiana zasada opieki wzajemnej małżonków przekłada się na wypracowany i ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego (por. wyroki NSA: z 28 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1369/13; z 26 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 297/13; CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20 (CBOSA) zaznaczył wyraźnie, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

W warunkach rozpoznawanej sprawy nie jest kwestionowane, że wymagający opieki ojciec skarżącego, posiadający orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r.), pozostaje w związku małżeńskim. Żona – K. N. (ur. [...] grudnia 1971 r.), na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pozostawała aktywna zawodowo. Problemy zdrowotne, co potwierdza przedstawiona wraz ze skargą dokumentacja medyczna - z woli ustawodawcy - nie mogły zostać potraktowane jako tożsame z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, do którego odwołuje się art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Podniesione w skardze argumenty nie mogły zatem podważyć prawidłowości wydanej w tej sprawie decyzji organu odwoławczego. Podkreślić należy, że dokonując wykładni treści normatywnej ustalonej przepisem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., organ zobowiązany był do uwzględnienia warunków ustalonych art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy, które nakazują przyjąć, że sam fakt, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny, na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny. Powyższe w powiązaniu z ustaleniem, że K. N. pozostaje aktywna zawodowo, nie pozwala przyjąć, by niezbędnym było dokonanie oceny, czy stan jej zdrowia pozwalał na sprawowanie opieki nad mężem – I. N.

Nie zasługują zatem na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., które skarżący wiąże z niewyjaśnieniem wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wywodzony w skardze obowiązek podejmowania przez organ działań polegających na ustaleniu faktycznej możliwości sprawowania opieki przez K. N. nad mężem, nie znajduje umocowania w przepisach prawa materialnego, które - jak już wyżej wykazano - przyjmują w tym zakresie jako relewantne posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uznanie prawidłowości zaprezentowanego w skardze poglądu prowadziłoby do naruszenia ustawowych reguł przyznawania wnioskowanego świadczenia. Sąd podkreśla również, że odmowa przyznania świadczenia opiekuńczego członkowi rodziny osoby niepełnosprawnej znajdująca oparcie w przepisach ustawy nie zaprzecza konstytucyjnej zasadzie demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej, odpowiadając standardom systemowym, jak i warunkom oraz konsekwencjom przyjętych rozwiązań prawnych. Sprawiedliwość społeczna w omawianym przypadku wymagała od ustawodawcy wyważenia oczekiwań i interesów wnioskujących o świadczenia z interesami tych, którzy w drodze regulowania obciążeń fiskalnych je finansują. Sąd zaś, jak i organy administracji nie są władne przyjętych rozwiązań ustawowych modyfikować, nawet w słusznym i dostrzeganym interesie strony, czy w też w obliczu konstytucyjnie gwarantowanej ochrony i opieki rodziny. Sąd wyjaśnia przy tym, że przywołana w skardze zasada równości, ustalona w art. 32 Konstytucji RP, zakłada jednakowe traktowanie osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, ale też jednocześnie dopuszcza w tym względzie odstępstwa, które muszą spełniać trzy warunki: 1. wprowadzone przez prawodawcę różnicowania muszą być racjonalnie uzasadnione, biorąc pod uwagę cel i treść przepisów; 2. waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie podmiotów podobnych musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku różnego traktowania podmiotów podobnych; 3. regulacja prawna musi znajdować podstawę w wartościach, zasadach lub normach konstytucyjnych, uzasadniających odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Warunki zróżnicowania zostały, w ocenie Sądu, spełnione przez ustawodawcę, tym samym zarzut oparcia zaskarżonej decyzji o obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł doprowadzić do skutecznego podważenia legalności wydanych w sprawie decyzji.

Z tych względów należy uznać, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], odpowiada prawu.

Mając to wszystko na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095).