Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 499/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 286 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 200a ust. 1, art. 94b ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] marca 2021 numer [...]; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu w B. na rzecz skarżącego A. L. kwotę 200,00 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Po rozpoznaniu wniosku doktoranta A. L. (powoływanego dalej też jako "skarżący") o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na rok akademicki 2020/2021 Rektor Uniwersytetu w B. decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] nie przyznał wnioskowanego stypendium.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału Historii i Stosunków Międzynarodowych Instytutu Filozofii i Instytutu Socjologii UwB spośród 12 doktorantów III roku, którzy złożyli wnioski stypendialne, zarekomendowała 5, którzy otrzymali najwyższą liczbę punktów, tj. 82,54 – 44. Złożony zaś przez skarżącego wniosek otrzymał jedynie 11 punktów. W podstawie rozstrzygnięcia Rektor powołał się na art. 200a ust. 1, art. 207 ust. 1 i 2 ustawy z 27.07.2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (dalej jako p.s.w.) oraz Regulamin, określający tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w Uniwersytecie w B., który wprowadzono zarządzeniem nr 7 Rektora UwB z dnia 5 czerwca 2012r. Dalej też wyjaśnił, że Doktorancka Komisja Stypendialna Wydziału Historii i Stosunków Międzynarodowych, Instytutu Filozofii i Instytutu Socjologii opiniując wnioski doktorantów brała pod uwagę kryteria ustalone przez Radę Wydziału Historyczno-Socjologicznego Uchwałą nr [...] z dnia [...] marca 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad dokonywania oceny doktorantów drugiego i kolejnych lat studiów ubiegających się o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej wraz ze zmianami wprowadzonymi Uchwałą nr 2 Rady Instytutu Filozofii U w B z dnia [...].05.2020 r., Uchwałą nr 3 Rady Instytutu Socjologii, Uchwałą nr 3 Rady Wydziału Historii i Stosunków Międzynarodowych w sprawie zaopiniowania zmian do Uchwały nr [...] Punkty przyznawano za: (1) dorobek naukowy; (2) staże; (3) postępy w przygotowaniu rozprawy doktorskiej; (4) kierowanie i udział w grantach badawczych NCBiR, NCN. Rektor stwierdził, że Doktorant nie spełnia warunków określonych w § 2 ust. 1 i 3 oraz § 1 ust. 2 Regulaminu uprawniających do otrzymania, środków finansowych w wysokości kwoty zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej.

Od powyższej decyzji A. L. złożył odwołanie, w którym zakwestionował punktację przyznaną jej przez Doktorancką Komisję Stypendialną. Powołując poszczególne publikacje naukowe, skarżący stwierdził, że za publikacje powinien otrzymać 2 pkt, za udział w konferencjach – 14 pkt, za staże naukowe – 10 pkt, za 3 rozdziały pracy doktorskiej – 25 pkt co według załącznika do uchwały nr [...] określającego szczegółowy sposób punktowania wniosków za dorobek naukowy powinien otrzymać łącznie 51punktów. Zwrócił się o ponowne przeliczenie punktów.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. Rektor UwB utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2021 r. o nieprzyznaniu skarżącemu zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Rektor wskazał w uzasadnieniu, że za postępy w pracy doktorskiej otrzymał 0 punktów, ponieważ z opinii promotora dr. hab. K. T. wynika, że skarżący przedłożył promotorowi " wstępne wersje trzech rozdziałów" a punktacja przysługuje za zaakceptowane rozdziały pracy doktorskiej, nie za wstępne.

Za publikacje złożone do druku przyznano 2 punkty, zaś za udział w konferencji, która odbyła się 23.09.2019 r. nie przyznano punktów, bo wydarzenie nie dotyczyło roku akademickiego 2019/2020.

Odnosząc się zaś do zarzutu udziału w konferencji, która odbyła się [...].10.2019 r. organ stwierdził, że nie przyznano punktów, gdyż skarżący nie brał aktywnego udziału poprzez wygłoszenie referatu lub zaprezentowanie plakatu. Dalej Rektor stwierdził, że za staże Doktorant otrzymał 9 punktów, co daje łącznie 11 pkt i jest to za niska ilość by uprawniała do przyznania stypendium.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniósł A. L. zarzucając jej: (-) obrazę norm prawa materialnego tj. Zarządzenia nr 7 Rektora Uniwersytetu w B. z dnia [...] czerwca 2012 r. poprzez jego błędne zastosowanie, (-) nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, co skutkowało obliczeniem nieprawidłowej ilości punktów, mającej przełożenie na treść decyzji stypendialnej, (-) nieprawidłowe ustalenie liczby punktów przysługujących za odbyte staże naukowe oraz za odbyte konferencje, błędne przyjęcie, że skarżącemu nie przysługują punkty za napisane rozdziały pracy doktorskiej.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że nie jest prawdziwe stwierdzenie, iż złożone przez niego trzy rozdziały pracy doktorskiej miały charakter wstępny, bo w rzeczywistości zostały zaakceptowane przez promotora, który poinformował go o tym telefonicznie. Skarżący nie zapoznał się z pisemną opinią promotora, która została przesłana bezpośrednio do sekretariatu. Komisja Doktorancka nie zwróciła się o wyjaśnienie tej kwestii. Jeśli chodzi o przyznanie 9 punktów za staże naukowe, skarżący zarzucił organowi brak uzasadnienia, dlaczego nie uzyskał max ilości 10 punktów. Zdaniem skarżącego, powinien on otrzymać za całość wniosku ok. 45 punktów. Skoro Komisja miała problemy z oceną postępów w pracy doktorskiej, to powinna wezwać doktoranta do wyjaśnienia celem uzupełnienia wniosku, co niejednokrotnie czyniła w innych kwestiach.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Organ zarzucił skarżącemu, że nie powołał się na konkretne przepisy, które jego zdaniem, zostały naruszone.

Dalej wyjaśniono, że punktacja "0" dotyczyła konferencji naukowej odbywającej się [...].09.2019 r. a więc w innym roku akademickim niż 2019/2020 zaś w konferencji z okresu [...].10.2019 r. skarżący uczestniczył w sposób bierny za co nie przysługiwała punktacja.

Uzasadniając przyznanie 9 pkt za staże, organ stwierdził, że staż oceniany jest pod względem jego długości, rodzaju, intensywności i tematyki. Za staż zagraniczny dwutygodniowy lub staż krajowy miesięczny przyznaje się max 15 punktów.

Za napisanie wstępnych rozdziałów pracy doktorskiej nie przysługują punkty, zaś skarżący nie przedstawił innej opinii promotora niż ta, która jest w dokumentacji. Wskazano, że Rektor wzywa każdorazowo do uzupełnienia wniosku, co w przypadku skarżącego miało miejsce 3-krotnie i skarżący dokonywał uzupełnień. Praktyki zawodowe przewidziane w programie roku 2018/2019 odbywane u dr A. P. nie były brane pod uwagę, bo dotyczyły poprzedniego roku akademickiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna i zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Rektora UwB, jak i poprzedzająca ją decyzja z [...] marca 2021r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 §1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019, poz. 2325, dalej "p.p.s.a.").

Spór pomiędzy stronami dotyczy prawidłowości decyzji odmawiającej skarżącemu przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na rok akademicki 2020/2021.

Na wstępie należy wskazać, że od 1-go października 2018 r. obowiązuje ustawa z dnia 20.07.2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ( Dz. U. z 2020 r., poz. 478 t.j. ). Jednakże nie wszystkie przepisy tej ustawy są stosowane. Na mocy art. 286 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1669, dalej jako ustawa zmieniająca) doktoranci, którzy rozpoczęli stacjonarne studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020, mogą otrzymywać zwiększenie stypendium doktoranckiego, o którym mowa w art. 200a ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, na zasadach dotychczasowych. Stosownie do art. 286 ust. 2 powołanej ustawy, do dnia 31 grudnia 2023 r. regulaminy, o których mowa w art. 200a ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, przyjęte przed dniem wejścia w życie ustawy, o której mowa w art. 1, zachowują moc. Zatem wobec znajdującej zastosowanie w tej sprawie regulacji art. 200a ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. 2017r., poz. 2183) zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, o której mowa w art. 94b ust. 1 pkt 5, przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej. Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin określony przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że uprawnienie do otrzymywania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich.

Cytowany przepis art. 200a ust. 1 u.p.s.w. określa jedynie minimalne reguły przyznawania zwiększenia wysokości stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Takie uregulowanie oznacza, że to regulaminy poszczególnych uczelni precyzują sposób postępowania w tym zakresie. W istocie zatem prawo strony do zwiększenia stypendium jest gwarantowane przepisami tej ustawy, natomiast warunki jego przyznania pozostawione są względnemu uznaniu rektora uczelni, który określa je w drodze stosownego regulaminu. Szczegółowe kryteria i tryb przyznawania owego zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w Uniwersytecie w B. określone zostały natomiast w Regulaminie z 2012 roku (wprowadzonego zarządzeniem nr 7 Rektora UwB z dnia [...] czerwca 2012r.) oraz ustalono punktację ocenną Uchwałą nr [...] Rady Wydziału Historyczno –Socjologicznego UwB z [...].03.2017 r. która ma zasadnicze zastosowanie przy rozpatrywaniu wniosków doktorantów.

Zgodnie z § 1 ust. 2, § 2 ust. 1 i 3 Regulaminu z 2012 r. zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych, zwanej dalej dotacją projakościową, przyznawane jest przez Rektora na wniosek doktoranta, zaopiniowany przez właściwą komisję doktorancką. Komisja sporządza listę doktorantów, których rekomenduje do przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z zachowaniem zasady, iż uprawnienie do zwiększenia stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. W § 2 ust. 3 Regulaminu określono zaś, że zwiększenie stypendium przysługuje doktorantowi na drugim i kolejnych lat studiów, który wyróżniał się osiągnięciami w pracy badawczej w poprzednim roku studiów; ocena osiągnięć doktoranta w pracy badawczej powinna uwzględniać w szczególności: publikacje, udział w konferencjach z wygłoszonym referatem lub plakatem dotyczącym tematyki pracy badawczej; odbyte staże związane z tematyką pracy badawczej; postępy w pracy doktorskiej/wszczęcie przewodu doktorskiego; kierowanie projektem naukowo – badawczym w ramach NCBiR lub NCN. Jak wynika natomiast z § 2 ust. 4 zdanie pierwsze Regulaminu, Rada wydziału na wniosek komisji doktoranckiej właściwej jednostki organizacyjnej ustala szczegółowe zasady dokonywania oceny doktorantów drugiego i kolejnych lat studiów.

Zasady ocen, Rada Wydziału Historyczno – Socjologicznego UwB ustaliła w załączniku do uchwały nr [...] z dnia [...] marca 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad dokonywania oceny doktorantów drugiego i kolejnych lat studiów ubiegających się o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. W załączniku do tej uchwały, w kilku miejscach, wskazano widełkowe granice punktacji: za konferencje naukowe 0-10; za staże określono punktację od 5 do 15, a za uczestnictwo w projekcie naukowo – badawczym określono punktację od 5-15 punktów.

Charakter widełkowy, ma ten skutek, że sposób weryfikacji poszczególnych wniosków, powinien wynikać z protokołu posiedzenia Komisji Doktoranckiej. Protokół taki powinien zawierać wskazanie jakie okoliczności różnicowały punktację za poszczególne osiągnięcia naukowe konkretnych doktorantów, które osiągnięcia i dlaczego punktowano wyżej w danej kategorii osiągnięć, a które i dlaczego uznano za mniej istotne. Wyjaśnienie to powinno odnosić się do konkretnych osiągnięć wskazanych we wnioskach.

Tymczasem w aktach sprawy administracyjnej przesłanych do Sądu nie ma żadnego protokołu Komisji Doktoranckiej. Znajduje się tylko adnotacja na wniosku z dnia [...].11.2020 r. : "doktorant otrzymał b. mało punktów, wnosi się o negatywne rozpatrzenie wniosku".

Nie ulega wątpliwości, że ocena poszczególnych wniosków doktorantów i przyznawanie im konkretnej liczby punktów za osiągnięcia ma charakter uznaniowy. Uznaniowość nie może być jednak mylona z dowolnością. Uznaniowość co prawda oznacza, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów postępowania, jednakże wybór ten powinien wynikać z określonych przesłanek, być poparty stosowną argumentacją wskazującą na należyte rozważenie wszystkich dopuszczalnych opcji postępowania. Działanie podjęte w ramach uznania następuje po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy/zagadnienia, z odwołaniem się do argumentacji dlaczego podjęto takie a nie inne działanie i dokonano wyboru takiego, a nie innego sposobu postępowania. Wynika to z podstawowych zasad postępowania administracyjnego: zasady legalności (art. 6 k.p.a.), zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), zasady informowania (art. 9 k.p.a.). Standardy postępowania administracyjnego powinny, zdaniem sądu, obowiązywać również w postępowaniu przed Komisją Doktorancką.

Zgodnie z przepisem art. 207 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z 27.07.2005 r. ( mającego tu zastosowanie) przepisy kodeksu postępowania administracyjnego mają uzupełniające zastosowanie do działań decyzyjnych organów uczelni. Oznacza to stosowanie procedury administracyjnej tam, gdzie pewnych kwestii nie reguluje ustawa o szkolnictwie wyższym. Dotyczy to również zapewnienia wnioskodawcy udziału w postępowaniu, w tym umożliwienia zapoznania się z materiałem zebranym w sprawie, zwłaszcza z tym który nie został złożony przez samego doktoranta – art. 10 k.p.a.

Taka sytuacja miała miejsce w sprawie skarżącego, który nie znał treści opinii opiekuna naukowego z dnia [...].10.2020 r. , bowiem dr hab. K. T. przesłał tę opinię bezpośrednio do sekretariatu uczelni. Stąd powstała kontrowersja, czy skarżący złożył " wstępne" wersje trzech rozdziałów pracy doktorskiej, czy były to wersje " zaakceptowane" przez promotora. Brak wyjaśnienia tej kwestii była dla skarżącego dotkliwa w skutkach, ponieważ mógł uzyskać 25 pkt a przyznano " 0 ".

O tym, że skarżący nie znał opinii promotora świadczy korespondencja email prowadzona z prof. K. S. ( załączona na rozprawie sądowej w dniu 12.08.2021 r. do akt sądowych II SA/Bk 498/21 przy czym należy wyjaśnić, że sprawa ta wraz ze sprawą II SA/Bk 499/21 były połączone do wspólnego rozpoznania a oddzielnego wyrokowania ).

Z w/w korespondencji wynika jeszcze jedna nieścisłość ( ? ), a mianowicie prof. K. S. informuje skarżącego, że otrzymał z wniosku o stypendium projakościowe 16 punktów, a w obu decyzjach Rektora jest mowa o 11 punktach.

Niedopuszczalne jest, w ocenie Sądu, aby treść odpowiedzi na skargę zastępowała uzasadnienie decyzji, a miało to miejsce poprzez tłumaczenie, dlaczego Doktorant uzyskał 9 pkt za staże naukowe, a nie więcej.

Powyższe nieprawidłowości i zaniechania pracy Komisji Doktoranckiej przełożyły się na charakter i kształt uzasadnienia obydwu decyzji Rektora i nie poddają się merytorycznej kontroli sądowej ( brak protokołu, różnice punktacji, brak zachowania podstawowych zasad postępowania administracyjnego ).

Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. A zatem Rektor nie powinien był bezkrytycznie przyjąć ustaleń Komisji Doktoranckiej w zakresie przyjętej sumarycznej punktacji wniosku, jak i nie powinien był zignorować twierdzeń skarżącego. Zarzucane uchybienia nie mogą być uznane za mało istotne z punktu widzenia wpływu na wynik sprawy, bowiem to właśnie sposób punktowania doktorantów, nieznajdujący odzwierciedlenia ani w protokole Komisji, ani w uzasadnieniu decyzji Rektora, zadecydował o przyznaniu konkretnej osobie zwiększenia stypendium doktoranckiego.

Powyżej przedstawione uchybienia sprawiają, że zaskarżone decyzje w istocie całkowicie wymyka się kontroli sądowoadministracyjnej. Nie można bowiem ocenić, na jakich faktycznie przesłankach została oparta odmowa przyznania skarżącemu zwiększenia wysokości stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Dlatego też decyzje te podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ w sposób właściwy uzasadni swoje stanowisko, opierając się na wszystkich dowodach a przede wszystkim na treści protokołu Komisji Doktoranckiej ( jeśli taki był sporządzony ) oraz zleci wyjaśnienie treści opinii opiekuna naukowego z dnia [...].10.2020 r. Należy ponowić postępowanie z zachowaniem wszystkich reguł procedury administracyjnej.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.