Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 741/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,b,c, art. 145 par. 1 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 156 par. 1 pkt 4, art. 28, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 9, art. 44
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 23 ust. 1 i 1a, art. 1a ust. 2, art. 2 pkt 7 lit. a, art. 2 pkt 8, art. 23 ust. 7
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Protokolant Specjalista Beata Basak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2020 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] r., Nr [...] przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej W. K. – K. urodzonej w dniu 16 marca 2012 r. w wysokości [...] złotych miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r.

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Starszego Inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., w jej punkcie pierwszym, ustalono nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej - W. K. - K., ur. 16 marca 2012 r., przyznane decyzją z dnia [...] r. Nr [...] za okres od dnia 1 maja 2018 r. do dnia 30 września 2018 r. w wysokości [...] zł, natomiast w punkcie drugim decyzji zażądano zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od kwoty: [...] zł od dnia 1 czerwca 2018 r. do dnia zapłaty; [...] zł od dnia 1 lipca 2018 r. do dnia zapłaty; [...] zł od dnia 1 sierpnia 2018 r. do dnia zapłaty; [...] zł od dnia 1 września 2018 r. do dnia zapłaty; [...] zł od dnia 1 października 2018 r. do dnia zapłaty.

Uzasadniając to rozstrzygniecie wyjaśniono, że w decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...]., Nr [...] strona została pouczona, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Pouczenie znajdowało się zarówno we wniosku, jaki składa strona, ubiegając się o przyznanie prawa do świadczeń, jak również w decyzji, którą otrzymuje. Podkreślono, że strona została prawidłowo pouczona. Treść pouczenia znajduje się bowiem w decyzji przyznającej stronie uprawnienie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego a samą decyzję doręczono w trybie art. 44 k.p.a. i tym samym weszła do obrotu prawnego. Po tym gdy decyzja z dnia [...] r. stała się ostateczna organ pozyskał informację, że osoba uprawniona wraz ze swoim przedstawicielem ustawowym od maja 2018 r. przebywają poza granicami kraju. Mając na uwadze unormowanie art. 1a ust. 2, art. 2 pkt 7 lit. a), art. 23 ust. 1 i ust. 1a oraz art. 23 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz to, że osoba uprawniona - W. K. - K. oraz jej przedstawiciel ustawowy K. K. przebywały poza granicami kraju od maja 2018 r., organ pierwszej instancji przyjął, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w okresie od dnia 1 maja 2018 r. do dnia 30 września 2018 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. Z tych powodów zobowiązano stronę do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Odwołanie od decyzji z dnia [...] r. wniósł pełnomocnik K. K. - K. S.. Zarzuciła zaskarżonej decyzji, że nie została ona skutecznie doręczona stronie i tym samym strona nie miała świadomości, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują obywatelom polskim oraz cudzoziemcom, o których mowa w art. 1a ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Ponadto podkreślono, że strona w dniu 13 kwietnia 2018 r. poinformowała organ o zmianie swojego miejsca zamieszkania poza granice Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając decyzję Kolegium wyjaśniło, że podziela i podtrzymuje ustalenia i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Organ pierwszej instancji, na podstawie zebranych dowodów, prawidłowo ustalił stan faktyczny. Ocena materiału dowodowego została dokonana z uwzględnieniem reguł zawartych w k.p.a., a więc jest bezstronna i nie narusza granic swobodnej oceny oraz jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy, nie zawiera błędów faktycznych i logicznych, i znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. Zastrzeżeń nie budzi także kwalifikacja prawna. Kolegium w pełni podzieliło w tej kwestii argumentację organu I instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i stwierdziło, że nie ma potrzeby jej ponownego przytaczania. Organ I instancji w sposób wyczerpujący i logiczny przedstawił bowiem swoją argumentację co do tego, komu i dlaczego dał wiarę oraz jakim dowodom i z jakiej przyczyny wiary odmówił. Danie wiary jednym dowodom, a odmówienie tejże w części, czy też całości innym dowodom jest prawem organu i znajduje swoje umocowanie w treści k.p.a. Analizując treść uzasadnienia oraz zgromadzone w sprawie dowody Kolegium stwierdziło, że organ I instancji działał w ramach swobodnej oceny dowodów, i że ramy te nie zostały przekroczone. Kończąc rozważania Kolegium stwierdziło, że to, iż ostateczna ocena dowodów spowodowała wyciągnięcie niekorzystnych dla odwołującej wniosków nie oznacza, że została dokonana w sposób stronniczy bądź nieprawidłowy, skoro rozważano wszystkie dowody, zarówno korzystne, jak i niekorzystne dla odwołującej, a sposób ich oceny nie narusza logiki i jest zgodny z doświadczeniem życiowym. Z tych powodów organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji nie dopuścił się obrazy mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa, zaś zastrzeżenia przedstawiciela ustawowego odwołującej mają charakter nieuzasadnionej polemiki z ustaleniami organu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję organu odwoławczego wniósł w imieniu K. K. jej pełnomocnik, matka K. S.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, że wydana została z naruszeniem:

1) art. 107 § 1 pkt. 3 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt. 4 k.p.a. poprzez skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, tj. wobec uprawnionej W. K.-K., w sytuacji gdy uprawnioną jest W. K., co skutkuje nieważnością decyzji organu I i II instancji;

2) art. 1a ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, że przebywanie K. K. wraz z córką W. K. za granicą od 13 kwietnia 2018 roku stanowi negatywną przesłankę uprawniającą do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa interpretacja tegoż przepisu prowadzi do ustalenia, że obywatelowi polskiemu przebywającemu przez okres świadczeniowy poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, jeżeli spełnia pozostałe przesłanki uprawniające do przedmiotowego świadczenia;

3) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej W. K. były pobierane nienależnie;

4) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ I instancji oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i zaniechanie oceny dokumentów znajdujących się w aktach spraw, z pominięciem utrwalonego orzecznictwa;

5) art. 109 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a. polegające na zaniechaniu doręczenia decyzji z dnia [...] r. i w konsekwencji naruszenie obowiązku należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, w szczególności o przesłance przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jaką jest obowiązek zamieszkiwania na terytorium [...] przez okres świadczeniowy;

6) art. 9 k.p.a. przez nieprawidłowe poinformowanie strony o okolicznościach mających istotny wpływ na jej prawa lub obowiązki poprzez nieprawidłowe poinformowanie K. K. telefonicznie przez pracownika miejskiego ośrodka pomocy rodzinie o możliwości pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako jedynego świadczenia przyznawanego z puli pomocy społecznej w sytuacji zmiany miejsca zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co naraziło stronę na negatywne konsekwencje w postaci pozostawaniu w przekonaniu, że spełnia przesłanki pobierania świadczenia alimentacyjnego, co w konsekwencji doprowadziło także do naruszenia art. 8 k.p.a. statuującego zasadę zaufania obywateli do władzy publicznej;

7) art. 7 k.p.a. tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie faktu, że strona poinformowała organ I instancji w dniu 13 kwietnia 2018 roku o wyjeździe poza granice [...];

8) art. 7 k.p.a. tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej polegające na nieprawidłowym ustaleniu, że strona została w decyzji pouczona o treści przepisu art. 1a ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, podczas gdy Kolegium przyznaje, że strona została pouczona w decyzji wyłącznie o tym, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organ wypłacający świadczenia, co oznacza, że w treści decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego strona nie została pouczona o treści przepisu art. 1a ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów;

9) art. 7 k.p.a. tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej polegające na nieprawidłowym ustaleniu, że organ pozyskał informację, że zarówna przedstawiciel ustawowy uprawnionej, jak i uprawniona od maja 2018 roku przebywają poza granicami kraju, podczas gdy strona samodzielnie pismem z dnia 13 kwietnia 2018 roku powiadomiła organ o przebywaniu poza granicami kraju oraz

10) art. 35 § 3 k.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym w ciągu miesiąca od otrzymania odwołania, co skutkowało przewlekłością postępowania i w sposób oczywisty wpływa na obowiązki strony postępowania, ponieważ odsetki orzeczone od rzekomo nienależnie pobranych świadczeń są żądane do dnia zapłaty, zaś wydłużenie postępowania, aż o 4 miesiące prowadzi do kolejnych negatywnych konsekwencji dla strony, ponieważ odsetki stale rosną, a sprawa nie jest rozpoznana, zaś skarga przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym będzie rozpoznana z 3 miesięcznym opóźnieniem wyłącznie z winy organu.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji celem jej ponownego rozpoznania. Na zasadzie ewentualności skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. z uwagi na skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie.

W obszernych wywodach uzasadnienia skargi przedstawiono argumenty świadczące o zasadności zarzutów oraz wniosków.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie, wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Stosownie do unormowania art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej jako: "p.p.s.a."). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 §1 pkt 1 lit.b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a., sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Jeżeli natomiast nie ma miejsce naruszenie przepisów prawa materialnego bądź postępowania, które skutkuje koniecznością uwzględnienia skargi w całości bądź w części na zasadzie art. 145 § 1 p.p.s.a. bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu administracyjnego tudzież stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa, sąd w myśl art. 151 p.p.s.a. oddala skargę odpowiedni w całości lub w części. Kierując się wytycznymi wynikającym z powołanych wyżej przepisów skład orzekający nie stwierdził, aby w sprawie miało miejsce naruszenie przepisów prawa materialnego ani procesowego skutkujące koniecznością usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji jak i decyzji utrzymanej nią w mocy. Chybione są zatem zarzuty skargi a ona sama jest niezasadna.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, jak i decyzji utrzymana nią w mocy nie są obarczone kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością na mocy art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Nie można bowiem przyjąć, aby obie wspomniane wyżej decyzje skierowane zostały do osoby nie będącej stroną w postępowaniu. Skarżąca uchybienie to wiąże z tym, że decyzja organu odwoławczego, jak i decyzja organu I instancji jako osobę uprawnioną wymieniają W. K. – [...] gdy skarżąca, jak twierdzi, powiadomiła organy administracji o zmianie nazwiska córki na W. K.. Podkreślić należy, że o występowaniu kwalifikowanej wady prawnej z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. można mówić wówczas, gdy decyzja określa prawa lub obowiązki podmiotu innego niż mający w sprawie interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., gdy kształtuje sytuację prawną podmiotu, którego w świetle prawa materialnego nie powinna dotyczyć (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 835/18 - publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka sytuacja nie ma miejsca w sprawie zakończonej decyzją kontrolowaną w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja, jak i decyzja utrzymana nią w mocy nakładają obowiązek na tę samą osobę, której uprawnienie przyznano decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Jedynym uchybieniem organów administracji jest to, że nie uwzględniły i zarazem nie wyjaśniły faktu posługiwania się przez skarżącą, po wydaniu decyzji przyznającej jej córce świadczenie z funduszu alimentacyjnego, nazwiskiem córki w brzmieniu W. K. nie zaś W. K. – K. . W tym miejscu trzeba jednak zauważyć, że skarżąca formalnie nie powiadomiła organów administracji o zmianie nazwiska córki. Jedynie w dokumentach składanych po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego skarżąca posługuje się nazwiskiem córki pozbawionym drugiego członu. Takie działanie, bez przedłożenia decyzji zmieniającej córce nazwisko bądź zaświadczenia o zmianie nazwiska, nie może być traktowane jako formalne powiadomienie.

W ocenie składu orzekającego organy administracji nie naruszyły też art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. W myśl przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona. Zakres okoliczności faktycznych, które organ administracji musi w toku postępowania ustalić określony jest w hipotezie normy prawnej wynikającej z przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę wydania decyzji.

W sprawie niniejszej materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji, jak i decyzji utrzymanej nią w mocy jest art. 23 ust. 1 i 1a w zw. z art. 1a ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 670). W myśl pierwszego z powołanych przepisów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu (us.t 1) w tym i odsetek ustawowych za opóźnienie naliczanych od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g (ust. 1a). Artykuł drugi pkt 7 lit. a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów definiuje nienależnie pobrane świadczenie jako świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Jedna z takich okoliczności wynika z art. 1a ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobom, o których mowa w ust. 1, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W przypadku tego przepisu o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostanie wypłacone osobie uprawnionej mimo, że nie zamieszkuje ona na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przez cały okres świadczeniowy, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, za wyjątkiem sytuacji, gdy dwustronna umowa międzynarodowa o zabezpieczeniu społecznym stanowi inaczej. Przy czym art. 2 pkt 8 definiuje okres świadczeniowy jako okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Z treści zacytowanych wyżej przepisów wynika, że okolicznościami faktycznymi, które muszą być ustalone aby można było zastosować wynikające z nich konsekwencje (dyspozycję normy prawnej) jest to, czy W. K. jest uprawniona do otrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w jakim okresie uprawnienie to jej przysługuje i czy, w okresie świadczeniowym, w którym pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego, zamieszkiwała na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.

W toku postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił, a organ odwoławczy ustalenia te zaakceptował, że W. K. na mocy decyzji z dnia [...] r. uprawniona była do otrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] złotych miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r. (k. 42 akt adm. organu I instancji). Ustalono również, że od dnia 1 maja 2018 r. uprawniona wraz z matką przebywa za granicą, gdzie jej matka zamierza ubiegać się o przyznanie zasiłków socjalnych na dziecko (k. 33 i k. 35 akt adm. organu I instancji). Skarżąca ustaleń tych nie kwestionuje.

Dla możliwości zastosowania dyspozycji normy prawnej wynikającej z art. 23 ust. 1 i 1a w zw. z art. 1a ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów istotne jest również ustalenie tego, czy skarżąca została poinformowana o treści art. 1a ust. 2. Przepis ten normuje bowiem negatywną przesłankę, której wystąpienie w stanie faktycznym konkretnej sprawy, aktywuje obowiązek przyjęcia przez organy administracji, że mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym. Zgodnie natomiast z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skarżąca kwestionuje zaś, aby doręczono jej decyzję z dnia [...] r. i tym samym, aby była pouczona o treści art. 1a ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że informacja o treści art. 1a ust. 2 znajduje się w pouczeniu do decyzji z dnia [...] r. (k. 16 akt administracyjnych). Decyzja ta została skarżącej doręczona w trybie art. 44 k.p.a. Przepis ten normuje doręczenie zastępcze. Ma ono miejsce wówczas, gdy niemożliwe jest doręczenie pisma w sposób wskazany w art. 42 (doręczenie do rąk adresata) k.p.a. i art. 43 (doręczenie zastępcze pism dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu) k.p.a. a brak możliwości doręczenia w trybie tych przepisów jest nie zawiniony przez organy administracji. Aby uznać, że doszło do skutecznego doręczenia decyzji na podstawie art. 44 § 4 k.p.a. konieczne jest jej wysłanie na prawidłowy adres, musi wystąpić brak możliwości doręczenia przesyłki adresatowi, przesyłka, której nie można doręczyć, musi być pozostawiona w placówce pocztowej bądź w urzędzie gminy na okres 14 dni o czym należy poinformować adresata poprzez pozostawienie zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej bądź w urzędzie gminy. Ostatnią przesłanką jest to, aby przesyłka nie została odebrana w terminie 14 dni, w którym to okresie jest złożona w placówce pocztowej bądź urzędzie gminy. W sprawie niniejszej przesyłkę zawierającą decyzję z dnia [...] r. skierowano na adres podany przez skarżącą i widniejący na przedłożonych zaświadczeniach (k. 15, 5, 7, 9 akt administracyjnych). Do czasu wydania tej decyzji skarżąca nie informowała o zmianie adresu do doręczeń. Ponadto we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z dnia 13 sierpnia 2018 r. (k. 20 akt administracyjnych) oraz w piśmie z dnia 13 kwietnia 2018 r. (k. 33 akt administracyjnych), a zatem w dokumentach składanych po wydaniu decyzji z dnia [...] skarżąca wskazuje adres do doręczeń tożsamy z tym, na który przesłano decyzję ustalającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Okoliczności te uzasadniają twierdzenie, że doręczenia dokonano na aktualny adres. Adnotacja na kopercie zwróconej przesyłki wskazuje przyczynę braku możliwości jej doręczenia (k. 15 akt administracyjnych). Znajduje się tam również adnotacja o złożeniu przesyłki w placówce pocztowej oraz o pozostawieniu o tym informacji adresatowi (awizo) (k. 15). Ze stempli widniejących na przesyłce wynika, że złożona była w placówce pocztowej przez okres 14 dni (k. 15), zaś jej zwrot do adresata nastąpił 15 dnia od dnia pozostawienia po raz pierwszy informacji o złożeniu przesyłki w placówce pocztowej. Na kopercie widnieje też adnotacja o zwrocie przesyłki do adresata. Ustalenia te prowadzą do wniosku, że organy administracji w pełni zasadnie uznały więc, że zachodzą przesłanki uzasadniające przyjęcie skuteczności doręczenia zastępczego dokonanego w trybie art. 44 k.p.a.

Skuteczne doręczenie zastępcze w trybie art. 44 k.p.a. nie oznacza, że skarżąca została rzeczywiście pouczona o treści art. 1a ust. 2. Przewidziana w art. 44 k.p.a. zastępcza forma doręczenia pism rodzi domniemanie prawne, że pismo zostało skutecznie doręczone adresatowi (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 390/08; post. NSA z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 426/13 - publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Doręczenie zastępcze jest zaś w pełni skuteczne i wywiera takie same skutki jak doręczenie właściwe pisma adresatowi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 lutego 2004 r., sygn. akt III SA 1650/02 - Legalis oraz także E. Iserzon, Doręczenia, w: Iserzon, Starościak, KPA. Komentarz, 1965, s. 83–84). Jeżeli doręczenie zastępcze z art. 44 k.p.a. powoduje takie same skutki prawne jak doręczenie właściwe do rąk adresata to przyjąć należy, że skarżąca została pouczona o treści art. 1a ust. 2.

Zwrócić trzeba również uwagę na to, że zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasada unormowana w art. 9 k.p.a., mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 1890/18 - publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Nakładają zatem one na organ administracji obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych w danej sprawie działań zmierzających do realizacji obowiązków ciążących na nim na mocy przepisów prawa normujących zasady ogólne. Organ I instancji podjął takie działania w niniejszej sprawie, aby poinformować skarżącą o treści art. 1a ust. 2. Pouczenie o treści tego przepisu zamieścił w decyzji z dnia [...] r., tą zaś przesłał na wskazany przez skarżącą adres. Skutecznie dokonano jej doręczenia w trybie art. 44 k.p.a. To zaś, że skarżąca nie zapoznała się z treścią decyzji oraz zawartym w niej pouczeniem, nawet wówczas, gdy uprawnionej wypłacano świadczenie z funduszu alimentacyjnego, świadczy o tym, że nie była zainteresowana warunkami jakie zgodnie z przepisami prawa muszą być spełnione aby uprawniona otrzymywała ustalone świadczenie. Skoro zatem organ I instancji podjął wszelkie możliwe procesowe kroki aby pouczyć skarżącą o treści art. 1a ust. 2, a to skarżąca nie przejawiła jakiejkolwiek aktywności procesowej (chociażby poprzez zwrócenie się do organu o przesłanie decyzji) żeby zapoznać się z treścią decyzji, to nie może się ona twierdzić, że organ I instancji nie pouczył jej o treści art. 1a ust.2.

Jeżeli zatem doręczenie decyzji z dnia [...] r. w trybie art. 44 k.p.a. jest niewadliwe i tym samym przyjąć należy, że skarżącą pouczono o treści art. 1a ust. 2 to nie można podzielić poglądu, że wydając zaskarżoną decyzję oraz decyzję utrzymaną nią w mocy naruszono art. 9 k.p.a. oraz art. 109 § 1 k.p.a. W przypadku tego ostatniego przepisu skuteczność doręczenia w trybie art. 44 k.p.a. wyklucza bowiem możliwość przyjęcia, że decyzji nie doręczono na piśmie, jak przepis ten nakazuje. W świetle tych ustaleń bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji, jak i decyzji utrzymanej nią w mocy pozostaje treść telefonicznego pouczenia udzielonego skarżącej. Obowiązek nałożony na organy administracji art. 9 k.p.a. nie jest bowiem nielimitowany. Organ administracji nie ma obowiązku ciągłego pouczania strony o treści tego samego, istotnego dla niej przepisu prawa. Obowiązek ten konsumuje się wraz ze skutecznym pouczeniem strony, czyli w sprawie niniejszej z dokonaniem doręczenia decyzji z dnia [...]

Niewadliwe ustalenie przez organy administracji okoliczności faktycznych wymaganych hipotezą normy prawnej wynikającej z art. 23 ust. 1 i 1a w zw. z art. 1a ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz artykułem 9 k.p.a. umożliwia przejście do oceny legalności wykładni przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę obu kwestionowanych decyzji. Skarżąca neguje bowiem legalność wykładni art. 1a ust. 2 dokonanej przez organy obu instancji. Twierdzi, że fakt zamieszkiwania jej wraz z córką W. K. za granicą od maja 2018 r. nie uniemożliwia pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie definiuje pojęcia "zamieszkiwania" ani "zamieszkiwania przez okres świadczeniowy". Definicję "miejsca zamieszkania" zawiera natomiast Kodeks cywilny, który w art. 25 stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego przyjmuje się, że jakkolwiek jest to definicja sformułowana na potrzeby prawa cywilnego, to charakteryzuje się uniwersalnością umożliwiającą jej wykorzystanie także w prawie administracyjnym (por. wyrok z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt I OSK 577/14 i z dnia 5 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1527/17 - publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W myśl art. 25 k.c. zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Przy czym element odnoszący się do faktycznego przebywania nie oznacza stałości (permanentności) przebywania w określonej miejscowości. Zmiana miejsca pobytu zasadniczo pozostaje bowiem bez wpływu na miejsce zamieszkania. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje bowiem przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W niniejszej sprawie istotne jest też unormowanie art. 26 § 1 k.c. stanowiącego, że miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Miejscem zamieszkania uprawnionej będzie więc miejsce zamieszkania skarżącej. Zatem ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów uprawnionej będzie ośrodek osobistych i majątkowych interesów skarżącej. Z oświadczeń skarżącej wynika, że wraz z uprawnioną przebywają w Wielkiej Brytanii od dnia 1 maja 2018 r. (k. 33 akt administracyjnych) oraz, iż stan ten trwał również po upływie okresu świadczeniowego ustalonego decyzją z dnia [...] r. (k. 35, 36 akt administracyjnych). Wynika z nich też, że uprawniona uczęszcza do szkoły w Wielkiej Brytanii (k. 10 akt sądowych) oraz, że skarżąca zrzekła się w imieniu uprawnionej świadczeń społecznych (prócz świadczenia z funduszu alimentacyjnego) pobieranych w Rzeczpospolitej Polskiej w związku z ubieganiem się o świadczenia z pomocy społecznej na terytorium Wielkiej Brytanii (k. 33 akt administracyjnych). W ocenie składu orzekającego okoliczności te wskazują, że ośrodek osobistych i majątkowych interesów skarżącej i uprawnionej w okresie świadczeniowym został przeniesiony poza granice Rzeczypospolitej Polskiej. Nie tylko bowiem skarżąca i uprawniona fizycznie zmieniły miejsce pobytu (corpus) w trakcie okresu, w którym wypłacano świadczenie i przebywały za granicą już po jego upływie, ale skarżąca podjęła czynności wskazujące na zamiar, wolę przeniesienia centrum aktywności życiowej (ośrodka interesów osobistych i majątkowych) swojej i córki za granicę (animus). Uprawniona zaczęła bowiem realizować obowiązek szkolny za granicą a skarżąca zamierza wystąpić tam o świadczenia z pomocy społecznej, jednocześnie rezygnując z pobieraniu ich w kraju. Z tych powodów nie można podzielić poglądu skarżącej, że organy administracji obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 1a ust. 2 przyjmując, że z uwagi na pobyt skarżącej oraz uprawnionej w Wielkiej Brytanii od dnia 1 maja 2018 r. uprawniona nie spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Konsekwencją powyższej wykładni art. 1a ust. 2 jest powstanie po stronie organów administracji obowiązku zastosowania art. 23 ust. 1 i 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i nakazania uprawnionej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. Zgodnie bowiem z cytowanym wyżej art. 2 pkt 7a wypłacone uprawnionej świadczenia za okres od maja 2018 r. do 30 września 2018 r., z uwagi na przebywanie jej wraz ze skarżącą od 1 maja 2018 r. w Wielkiej Brytanii, są świadczeniami nienależnie pobranymi. Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (M.P. z 2016 r., poz. 47) wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie wynosi 7% w stosunku rocznym. W myśl art. 23 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nalicza się je od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego za dany miesiąc wypłacane są nie później niż do 20-go dnia miesiąca. Dlatego też odsetki naliczane muszą być od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wypłacono świadczenie. Skoro zatem w niniejszej sprawie świadczeniami nienależnymi będą wypłacone w okresie od 1 maja 2018 r. do 30 września 2018 r. a wysokość jednego wypłaconego świadczenia wynosiła [...] złotych, to świadczenia te będą podlegały zwrotowi w łącznej kwocie [...]złotych wraz z odsetkami naliczanymi odpowiednio od 1 czerwca 2018 r. do dnia zapłaty (świadczenie za maj), od dnia 1 lipca 2018 r. do dnia zapłaty (świadczenie za czerwiec), od dnia 1 sierpnia 2018 r. do dnia zapłaty (świadczenie za lipiec), od dnia 1 września 2018 r. do dnia zapłaty (świadczenie za sierpień) oraz od dnia 1 października 2018 r. do dnia zapłaty (świadczenie za wrzesień). Organy administracji prawidłowo ustaliły więc wysokość kwoty świadczeń nienależnie pobranych podlegających zwrotowi oraz wysokość ustawowych odsetek i termin, od którego i do którego będą naliczane.

Odnosząc się do zarzutu prowadzenia przez organ odwoławczy postępowania w sposób przewlekły i naruszenia w związku z tym art. 35 k.p.a. stwierdzić należy, że jego rozpoznanie wykracza poza przedmiot kontroli legalności prowadzonej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skarżąca nie wnosiła skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.