Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 374/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2, 3,3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.) Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Waldemar Michaldo Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

W dniu 13 września 2016 r. A. D. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okresy sierpień 2009 r., od marca 2010 r., do lipca 2010 r. oraz od października 2011 r. do września 2014 r. w wysokości 22.232,30 zł wraz z odsetkami.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z 22 listopada 2016 r. nr [...] odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 29.090,32 zł uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Pismem z 8 grudnia 2016 r. strona wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek.

We wniosku podkreśliła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności. Zwróciła ona uwagę na przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz na przesłanki umarzania należności określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Powołała się na przesłanki § 3 pkt 1-3 ww. rozporządzenia w szczególność pkt 1 "gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych".

Jak wskazała w uzasadnieniu wraz z mężem wychowuje dwoje dzieci. Jedno z dzieci jest chore [...]. Choroby dzieci ograniczają możliwości zarobkowe rodziców. Wskazała, że jest zatrudniona na umowę o pracę oraz prowadzi działalność gospodarczą, natomiast mąż współpracuje przy prowadzonej przez nią działalności. Całkowity dochód rodziny stanowi uzyskiwany przez wnioskodawczynię dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę oraz ewentualne dochody z prowadzonej działalności gospodarczej. Podkreśliła nadto, że posiada zobowiązania u osób trzecich na kwotę ponad 10.000,00 zł, które nie są spłacane oraz posiada zadłużenie kredytowe zaciągnięte na trzydzieści lat, na zakup mieszkania na kwotę kapitału przeszło 220.000,00 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) w pierwszej kolejności podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności. Nie zostały zatem, jak wyjaśniono, spełnione przesłanki umorzenia należności o których mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W ocenie organu sytuacja w jakiej się znajduje strona nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia mogą być umarzane przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. Stanowią one zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Jak wyjaśnił ZUS, przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości. Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, czy także w przypadku ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami o kwestię umorzenia należności, z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, ustawodawca używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten, przy ustalonym stanie faktycznym, nie ma obowiązku umorzenia zaległych składek. Zakład nie ma także obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czy też w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, to jest stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Decyzja o umorzeniu (albo o odmowie umorzenia) należności z tytułu składek ma zatem charakter uznaniowy. Oznacza to, że do organu orzekającego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Organ ten dysponuje pewnym marginesem swobody w odniesieniu do zaistniałej w danej sprawie sytuacji faktycznej. Nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności, świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi, prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.

Z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia należności wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

Kolejno ZUS odniósł się do poszczególnych podstaw prawnych mogących stanowić przesłankę do ewentualnego umorzenia należności składkowych.

Zwrócił on uwagę na art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i podkreślił, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisie musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Z okoliczności sprawy winno niezbicie wynikać, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości.

Jak wyjaśnił ZUS, z ustaleń stanu faktycznego wynika, że strona nie jest pozbawiona źródeł dochodu. W chwili obecnej jest zatrudniona na umowę o pracę, a dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody. Zgodnie z załączonymi zeznaniami podatkowymi PIT-36 w roku 2014 uzyskała ona ze stosunku pracy: przychód - 12.622,74 zł, koszty uzyskania przychodu - 763,50 zł, dochód - 11.859,24 zł, z pozarolniczej działalności gospodarczej: przychód - 657.470,64 zł, koszty uzyskania przychodu - 654.641,48 zł, dochód - 2.829,16 zł, w 2015 r. uzyskała ze stosunku pracy: przychód - 44.117,02 zł, koszty uzyskania przychodu - 1.335,00 zł, dochód - 42.782,02 zł, z pozarolniczej działalności gospodarczej: przychód - 501.708,67 zł, koszty uzyskania przychodu - 521.870,38 zł, strata - 20.161,71 zł.

Według przedłożonej podatkowej książki przychodów i rozchodów w okresie od stycznia do września 2016 r. strona uzyskała przychody w wysokości 228.213,00 zł, poniosła koszty w wysokości 235.542,40 zł, co dało stratę w wysokości 7.329,40 zł.

Aktualnie jest zatrudniona na umowę o pracę i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 3.025,20 zł brutto.

Zaległości figurujące na koncie strony nie zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia przez takie organy egzekucyjne jak Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy czy Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym, jak podkreślono, żaden z nich nie mógł stwierdzić całkowitej nieściągalności oraz braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bowiem takiego stwierdzenia dokonuje organ, który prowadzi postępowanie egzekucyjne. Zdaniem organu, nie można wykluczyć zatem, że w przypadku ewentualnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego np. z wynagrodzenia strony uzyskiwanego z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę, nie uzyskałoby się kwot wystarczających nie tylko na pokrycie powstałych kosztów egzekucyjnych, ale również wpływających na obniżenie zaległości składkowej.

Jak wyjaśniono, z uwagi na okres wymagalności zobowiązania składkowego, Zakład może bądź w ramach własnych uprawnień bądź za pośrednictwem innego organu egzekucyjnego przystąpić do egzekwowania należności na zasadach określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji bądź w przepisach o egzekucji sądowej. Na organie rentowym, jako dysponencie środków publicznoprawnych, ciąży bowiem szczególny obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych środków zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych, zaś ich umorzenie stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości dochodzenia. Zakład nie ma natomiast obowiązku umarzania należności zwłaszcza, gdy dostrzega realne szansę na ich odzyskanie od zobowiązanego. Zakres odpowiedzialności płatnika został określony w przepisie art. 26 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi on, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym. Organ wskazał w tym miejscu, że przy braku całkowitej nieściągalności ustalonej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3, organ podejmujący rozstrzygnięcie na podstawie art. 28 ust. 2 pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umarzania należności z tytułu składek.

ZUS podał, że zgodnie z Centralną Ewidencją Pojazdów i Kierowców oraz Centralną Bazą Danych Ksiąg Wieczystych strona posiada samochód Renault G Laguna Kombi z 2006 r., Mercedes-Benz Vito 2.2 CDI z 1999 r. i według oświadczenia Nissan Primaror z 2003 r. oraz jest współwłaścicielem na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego o powierzchni 74,09 m2 położonego w K. [...], objętego księgą wieczystą nr [...] [...] i właścicielem garażu o powierzchni 14,46 m2 objętego księgą wieczystą nr [...] [...] W ocenie organu, wyżej wymienione nieruchomości mogą stanowić, przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Nadto dowody te wskazują na posiadanie przez stronę majątku, z którego może być przeprowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności.

W związku z powyższym, ZUS wskazał, że brak jest podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych, dla podjęcia decyzji o umorzeniu ww. należności w oparciu o wyżej zacytowaną podstawę prawną.

Zakład wyjaśnił, że rozpatrując sprawę w każdym przypadku ma obowiązek wskazać interes ogólny (publiczny) i udowodnić, że jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Jak zaznaczył organ, interpretując pojęcie ważnego interesu, należy wziąć pod uwagę, wszelkie okoliczności i zdarzenia, których zaistnienie obiektywnie wpływa na szczególną sytuację faktyczną lub prawną osoby zobowiązanej, tworzącą "ważny interes", w tym dającą uprawnienia do skorzystania z przedmiotowej ulgi. Ponadto ważny interes dłużnika nie zwalnia organu rentowego od dbałości o interes Skarbu Państwa, który jest utożsamiany z interesem ogólnospołecznym rozumianym jako konieczność zapewnienia stałych dochodów, co wymaga skutecznego realizowania należności składkowych. Każdorazowe umorzenie należności z tytułu składek bez wyraźnego uzasadnienia powoduje uprzywilejowane traktowanie jednych płatników w stosunku do innych.

Wobec niestwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności, ZUS zbadał również przesłanki umorzenia na podstawie przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego uzupełnienie znajduje się w § 3 ust. 1 (pkt 1-3) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zdaniem ZUS, sytuacja finansowa strony nie uzasadnia skorzystania z instytucji umorzenia należności. Strona nie wykazała bowiem w toku postępowania, ażeby sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała dokonanie spłaty zadłużenia. Jak podkreślono, nie korzysta ona z pomocy państwa dla osób nieposiadających środków na zaspokajanie uzasadnionych potrzeb, ani nie przedstawiła żadnych dokumentów, które świadczyłyby o niezaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych.

Reasumując, ZUS uznał, że sytuacja strony nie przemawia za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, A. D. zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: art. 28 ust. 3a o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez błędną interpretację lub zastosowanie skutkujące uznaniem, że skarżąca nie spełnia wymogów określonych tymi przepisami,

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 180 § 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, nieuwzględnienie żądań strony dotyczących przeprowadzenia dowodów (np. z zeznań świadka, przesłuchania strony), niesformułowanie wniosków w niniejszej sprawie na podstawie całokształtu (prawidłowo zebranego) materiału dowodowego, skutkujące błędnymi ustaleniami faktycznymi lub brakiem istotnych ustaleń jak kwota miesięcznych niezbędnych kosztów utrzymania rodziny skarżącej i jej stosunek do aktualnych dochodów tej rodziny.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w całości przedmiotowej decyzji ZUS oraz decyzji z dnia 22 listopada 2016 r.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalanie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016).

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. - dalej "u.s.u.s."). Zgodnie z treścią z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w punktach od 1 do 6, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Dokonując wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek" w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, kiedy nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ orzekający winien swoje stanowisko wszechstronnie i przejrzyście przedstawić, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wyjaśnić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s.

Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie tzw. "uznania administracyjnego". Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast należy mocno wyartykułować, że kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS, dlatego też Sąd nie może podjąć pozytywnej decyzji o umorzeniu należności składkowych. Taką decyzję może podjąć wyłącznie ZUS w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności składkowych.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację organom rentowym, które stwierdziły, że w stosunku do skarżącej nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Wskazać należy, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, że żadna z wymienionych przesłanek nie ma zastosowania względem skarżącej.

Należy również podkreślić, że także skarżąca w składanych w toku postępowania administracyjnego wnioskach, jak również w skardze nie wskazała na żadną z przesłanek uzasadniającą przyjęcie zaistnienia całkowitej nieściągalności należności składkowych od skarżącej.

Ponadto z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca posiada majątek w postaci nieruchomości (jest współwłaścicielem na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego o powierzchni 74,09 m2 położonego w K. [...] i właścicielem garażu o powierzchni 14,46 m2). Jak słusznie zauważył ZUS wyżej wymienione nieruchomości wskazują na majątek, z którego może być prowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności składkowych, a przede wszystkim nieruchomości mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia.

Wskazać w tym miejscu należy, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Obowiązkiem zaś wierzyciela (ZUS) jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli istnieją jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Nadto, zasadnie organy rentowe orzekające w sprawie stwierdzając, że w przypadku skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność przyjęły również, że nie zaistniała żadna z sytuacji stanowiących o możliwości umorzenia należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności wymieniona w § 3 ww. rozporządzenia wykonawczego do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Skarżąca bowiem nie wykazała, iż spłata zadłużenia, pociągnie za sobą zbyt ciężki skutki dla niej i jej rodziny.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca posiada stałe źródło dochodu z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 3.025,20 zł brutto oraz prowadzi także działalności gospodarczą w zakresie usług budowlanych. Firma osiąga regularne przychody, nie korzysta z pomocy społecznej, nie wykazuje również problemów w realizowaniu bieżących płatności z tytułu opłat za czynsz i media, nadto pobiera świadczenie w ramach programu rządowego "Rodzina 500 plus" wysokości 500,00 zł. Sąd podobnie jak i ZUS nie kwestionuje, że jednorazowa spłata zadłużenia w opisanej sytuacji finansowej byłaby trudna, natomiast nie jest to również bezwzględnie wymagane, możliwe jest bowiem rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącej, które będą sukcesywnie spłacane.

Skarżąca nie wykazała również, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, iż opłacenie należności z tytułu składek, mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku składek, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10).

Na aprobatę zasługuje również dokonana przez ZUS ocena ostatniej przesłanki zawartej w ww. rozporządzeniu, a mianowicie, że w sprawie nie wystąpił przypadek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Pomimo bowiem twierdzeń skarżącej o chorobie syna, nie załączyła ona ani orzeczenia o jego niepełnosprawności ani zaświadczenia, że wymaga on stałej opieki osób trzecich.

Reasumując, zdaniem Sądu, ZUS prawidłowo stwierdziły w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia, określone w pkt 1, pkt 2 i pkt 3 § 3 ww. rozporządzenia.

Prawidłowo zatem ZUS uznał, że aktualna sytuacja skarżącej nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wbrew twierdzeniom skarżącej ustalając jej dochody skonfrontował je z koniecznymi wydatkami, co w konsekwencji doprowadziło organy do słusznej konstatacji, że skarżąca nie wykazała w sposób jednoznaczny, ażeby jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwalała na spłatę chociażby w części zaległych należności składkowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego).

W tym miejscu należy zaznaczyć, że postępowanie w sprawie udzielenie ulgi w spłacie należności składkowych jest postępowaniem wszczynanym na wniosek płatnika składek. Na wnioskodawcy spoczywa zatem obowiązek wykazania wszystkich okoliczności mających wpływ na ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej, rodzinnej, zdrowotnej osoby ubiegającej się o ulgę. W tym zakresie wbrew twierdzeniom skargi nie można ciężaru wykazania tych okoliczności przerzucać na ZUS. Skarżąca powołała się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 8 grudnia 2016 r. na ponoszenie szeregu wydatków, które według niej znacznie przekraczają kwotę 2.360,00 zł miesięcznie, jednocześnie oświadczając, że jej jedyny dochód miesięczny (działalność gospodarcza przynosi jak twierdzi straty), to wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 2.300,00 zł netto. Już z tego prostego zestawienia wynika, że posiadany dochód nie wystarcza na pokrycie ponoszonych wydatków, przy tym, jak oświadczyła nie korzysta z pomocy np. opieki społecznej. Skarżąca nie podała także żadnych innych źródeł finasowania ponoszonych wydatków.

Według Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.

W ocenie Sądu nie może wywołać zamierzonego skutku (uchylenie decyzji) zarzut, że ZUS przedstawia kompromitującą tezę, że jakoby umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, których dotyczył wniosek "mogłoby powodować uszczuplenie środków przeznaczonych na zapewnienie opieki zdrowotnej". Jakkolwiek powyższe stwierdzenie nie powinno się znaleźć w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, to jednakże powyższa wadliwość nie podważa faktu, że w zaskarżonej decyzji ZUS dokonał oceny "ważnego interesu" skarżącej w uzyskaniu ulgi w spłacie należności składkowych w konfrontacji z interesem publicznym.

ZUS prawidłowo wywiązał się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania. W szczególności ZUS wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu decyzji. ZUS, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nie ulega też wątpliwości, że w sprawie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w obszernych i rzeczowych motywach rozstrzygnięcia.

Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a. Skarżąca była bowiem pouczona o swoich uprawnieniach w tym postępowaniu administracyjnym, tak o możliwości złożenia wszelkich dokumentów świadczących o jej szczególnie trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, jak i o możliwości złożenia końcowego oświadczenia w sprawie.

W świetle powyższych okoliczności, wywodów i rozważań, zarzuty skargi uznać należy za nieuzasadnione.

Końcowo należy wskazać, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie ZUS jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie ZUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez ZUS.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.