Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1190/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 5  lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenie pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Z. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2021 r. nr [...] odmówił skarżącej Z. P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem G. P.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że sprawa była przedmiotem ponownego rozpatrzenia w wyniku uchylenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wcześniejszej decyzji organu z dnia [...] 2020 r. odmawiającej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Prezydent podkreślił, że uzupełniono ustalenia we wskazanym przez Kolegium zakresie. Następnie podał, że w dniu 12 czerwca 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem G. P., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym okresowo do dnia 31 października 2020 r., ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od 25 czerwca 2019 r. Ustalono jednocześnie, że w związku z opieką nad mężem Z. P. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany na okres od 1 czerwca 2020 r. do 31 października 2020 r., a następnie w dniu 8 grudnia 2020 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na kolejny okres zasiłkowy 2020/2021. Prezydent wskazał, że jak ustalono w toku ponownego rozpoznawania sprawy, G. P. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia 31 października 2020 r. i nie zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, jednakże w związku ze szczególnymi regulacjami prawnymi związanymi z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem covid-19 ustalono, że pierwotne orzeczenie o niepełnosprawności z 7 października 2019 r. zachowało ważność. Ponieważ G. P. zmarł w dniu 10 stycznia 2021 r. przyznano skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 9 stycznia 2021 r.

Organ odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że mąż skarżącej nie spełnił przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (w skrócie: u.ś.r.), a skarżąca nie jest osobą uprawnioną do uzyskania, jako żona, ww. świadczenia, co zdaniem organu wynika z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u. ś. r.

W odwołaniu Z. P. zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u. ś. r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13,

- błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u. ś. r. poprzez przyjęcie braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u. ś. r. poprzez przyjęcie, że okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ww. ustawy

i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień osoba uprawniona ma

prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 maja 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu i instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia 12 czerwca 2020 r. Z. P. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem G. P. posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu 7 października 2019 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Orzeczenie wydano zostało okresowo do dnia 31 października 2020 r. ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 18 lipca 2019 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 25 czerwca 2019 r. Wskazano też, że z akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zarówno specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak też świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, wnosząc jednocześnie (oświadczenie z dnia 3 lipca 2020 r.), aby organ w pierwszej kolejności rozpatrzył wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy. W oświadczeniu tym jednocześnie podała, że w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z pobierania zasiłku. Ponadto oświadczyła, iż pobiera z ZUS rentę rodzinną po śmierci swojego pierwszego męża.

SKO wyjaśniło następnie, że skarżącej został przyznany decyzją Wójta Gminy (woj. [...]) z dnia [...] 2019 r. specjalny zasiłek opiekuńczy, która to decyzja, w związku ze zmianą miejsca zamieszkania - została zmieniona decyzją Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r. w ten sposób, że uchylono skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem. Następnie decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020 r. przyznano jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem G. P. w wys. 620,00 zł miesięcznie na okres od dnia 1 czerwca 2020 r. do dnia 31 października 2020 r. Ponadto, decyzje ZUS oraz zaświadczenie z ZUS z dnia 16 października 2019 r. dołączone do akt sprawy potwierdzają, iż skarżąca pobiera rentę rodzinną, które to świadczenie przysługuje jej od dnia 1 lutego 2015 r. W oświadczeniu złożonym do akt sprawy w dniu 21 grudnia 2020 r. skarżąca oświadczyła, że pobiera rentę rodzinną w wys. 1500 zł. Z akt sprawy wynika również, że decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2021 r. został przyznany skarżącej - na jej wniosek z dnia 8 grudnia 2020 r. - specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mężem, na okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 9 stycznia 2021 r. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono w szczególności, że mąż skarżącej posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane do dnia 31 października 2020 r., które w związku z przepisami dotyczącymi zapobiegania covid-19 zachowało jednak ważność. Jednakże z uwagi na śmierć G. P. w dniu 10 stycznia 2021 r., specjalny zasiłek opiekuńczy został przyznany skarżącej do 9 stycznia 2021 r.

SKO wskazało, że w rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej i świadczenie to pobiera, gdyż nie została wstrzymana jego wypłata, a jednocześnie za okres objęty wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o przyznanie którego wnioskowała, w tym również na nowy okres zasiłkowy 2020/2021. Podkreśliło, że decyzja organu I instancji w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego została wydana na wniosek skarżącej z dnia 8 grudnia 2020 r., a zatem wniosek złożono już po wydaniu poprzedzającej decyzji Kolegium z dnia 23 listopada 2020 r., w której uchylając decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyraźnie wskazano, że skarżąca winna dokonać jednoznacznego wyboru rodzaju świadczenia. Kolegium stwierdziło zatem, że skarżąca została należycie poinformowana o wszelkich uprawnieniach wynikających z obowiązujących w przedmiotowym zakresie przepisów. W konsekwencji przyjęło, że składając wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w dniu 8 grudnia 2020 r. na okres zasiłkowy 2020/2021, dokonała ona wyboru tego świadczenia. Ponadto, pobieranie renty rodzinnej i brak jej zawieszenia, wg organu, jest kolejną przesłanką negatywną nie pozwalającą na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec wszystkich powyższych wyjaśnień Kolegium podkreśliło, że brak jest podstaw do kwestionowania decyzji organu I instancji, gdyż w świetle całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, decyzja ta jest prawidłowa. Powyższe uzasadnienie stanowi jednocześnie, zdaniem organu, ustosunkowanie się do zarzutów odwołania, które są nieuzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Z. P. zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia przez nią prawa do renty jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia oraz że żaden przepis prawa nie uprawnia organu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy przyznaną rentą rodzinną a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy, organ posiada takie uprawienie dokonując wykładni prokonstytucyjnej ww. przepisu.

Mając na uwadze powyższy zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw, Sąd uznał, że skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych, a wskutek okoliczności, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Jak podniesiono wyżej, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wynikający z procedury administracyjnej (przede wszystkim z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.) obowiązek organu administracji publicznej zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprowadza się do zgromadzenia dowodów mających znaczenie prawne dla konkretnej sprawy. Ocena, czy określone fakty mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zależy od tego jak jest sformułowana i powinna być rozumiana norma prawna, która w rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie. Dokonane ustalenia faktyczne muszą być więc analizowane w aspekcie określonego przepisu prawa materialnego, który wyznacza zakres koniecznych ustaleń faktycznych i ma przesądzające znaczenie dla oceny, czy określone fakty mają wpływ na treść rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. O naruszeniu przez organy norm zawartych w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. można mówić jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy organ nie ustala faktów, czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111) – dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 i 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy – rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem skarżącej, od dnia złożenia wniosku do chwili śmierci jej męża, istotne było jedynie wyjaśnienie dwóch kwestii:

1/ czy skarżąca dokonała wyboru świadczenia;

2/ czy pobieranie przez nią renty po zmarłym pierwszym mężu stanowiło przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Pozostałe bowiem kwestie, w świetle obowiązujących przepisów prawa o świadczeniach rodzinnych oraz wiążącego również organy administracji publicznej - na podstawie art. 190 ust. 1 i art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6 kpa - orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, pomimo ich ignorowania przez organ I instancji, nie budziły najmniejszych wątpliwości – skarżąca jako osoba uprawniona (i zobowiązana w pierwszej kolejności do obowiązku alimentacyjnego) jest osobą uprawnioną do wystąpienia o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością rezygnacji z pracy i niemożnością jej podjęcia ze względu na zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym w sposób znaczny mężem.

-1-

Co do pierwszej przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez SKO, tj. uznania, że skarżąca zgodnie z art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. dokonała wyboru świadczeń poprzez żądanie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, Sąd uznał, co następuje:

Mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych, nie budzi najmniejszych wątpliwości Sądu, że występując o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego niż specjalny zasiłek opiekuńczy, skarżąca już w momencie złożenia wniosku złożyła jednoznaczne i – co istotne – wystarczające oświadczenie, że z momentem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z otrzymywanego zasiłku (k. 88, 91, 26 akt adm. I inst.). Okoliczność tą zauważył organ odwoławczy, a pomimo to błędnie uznał, że wystąpienie przez skarżącą, po uchyleniu pierwszej decyzji organu I instancji, z wnioskiem o przyznanie zasiłku na kolejny okres, stanowiło wybór właśnie tego zasiłku, a nie świadczenia pielęgnacyjnego. SKO nie uwzględniło jednak, że skarżąca i jej mąż znajdowali się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, a działania organów nie zmierzały do szybkiego rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego działania skarżącej zmierzające do wypłacania środków z tytułu już przyznanego (bezproblemowego świadczenia) są w pełni zrozumiałe i nie mają żadnego znaczenia dla interpretacji złożonego przez skarżącą wniosku oraz oświadczenia, że z momentem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z otrzymywanego zasiłku. Skarżąca nigdy nie cofnęła wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego nie ma znaczenia to, że będąc w bardzo trudnej sytuacji w związku z nieprzyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego prosiła o wypłatę przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Art. 27 ust. 5 przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zgodnie z kolei z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Skoro zatem do wniosku skarżąca dołączyła, na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. oświadczenie, w którym napisała, że rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to fakt wystąpienia i uzyskiwania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20). Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące jej przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej wcześniejszą decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy faktycznie uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18).

Wobec powyższego, skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o jego wyborze w miejsce pobieranego zasiłku, miała prawo oczekiwać od organów, że podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia. Celem regulacji określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie Kolegium tego wyboru nie uwzględniło. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie. W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., błędnie przyjmując, że skarżąca zrezygnowała z przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji – Prezydent Miasta uwzględni zmianę stanu prawnego, która nastąpiła już kilka lat temu na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W wymienionym wyroku TK orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu ale konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, tzn. w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium - moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Ponadto organ I instancji zastosuje prawidłową wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., mając na uwadze, że w przedmiotowej sprawie w ogóle nie miał zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r., a nadto przepis ten potwierdza jedynie, że obowiązek alimentacyjny małżonka w stosunku do współmałżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych.

Ponownie rozpatrując wniosek skarżącej organy powinny uwzględnić stanowisko Sądu w kwestii przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku do dnia śmierci męża skarżącej – uwzględniając, że skarżąca za ten okres pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy.

Z art. 24 ust. 2 u.ś.r. jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma data złożenia kompletnego wniosku. Należy przy tym podkreślić, że pozbawienie skarżącej wyższego świadczenia nastąpiło z winy organu I instancji, który odmówił jej tego świadczenia wbrew przepisom prawa, wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego i utrwalonemu orzecznictwu sądów administracyjnych. Organ II instancji nie przyznając świadczenia utrwalił te niekorzystne skutki rozstrzygnięcia organu I instancji, chociaż ze względu na inne okoliczności. Takie stanowisko jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej określonej w art. 8 § 1 k.p.a.

Świadczenie pielęgnacyjne należy przyznać skarżącej do dnia śmierci męża. Skoro bowiem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia przysługuje w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to prawo do tego świadczenia – pod warunkiem spełnienia wszystkich pozostałych wymogów określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidzianych dla tego świadczenia – obejmuje cały okres sprawowania przez opiekuna nad osobą niepełnosprawną opieki, po złożeniu przez tego opiekuna wniosku o przyznanie świadczenia. W konsekwencji zatem śmierć w trakcie okresu świadczeniowego "osoby podlegającej opiece", nie świadczy o bezprzedmiotowości skierowanego przez opiekuna do organu żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres rzeczywiście sprawowanej przez niego opieki, tj. za okres od złożenia wniosku o przyznanie świadczenia do momentu śmierci osoby podlegającej opiece (tak m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 613/18, czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 285/21).

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bk 159/21).

W konsekwencji fakt, że mąż skarżącej zmarł w trakcie trwania postępowania administracyjnego, ma o tyle wpływ na toczące się postępowanie, że uwzględniając wniosek skarżącej, należy to świadczenie przyznać do dnia śmierci jej męża. Do tego bowiem czasu skarżąca sprawowała opiekę nad mężem.

Organy uwzględnią również, że Sąd orzekający podziela w pełni poglądy judykatury wskazujące, że możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. np. : wyrok WSA w Opolu z dnia 20 września 2018 r. sygn. II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. II SA/Po 158/19, WSA we Wrocławiu z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. IV SA/Wr 360/19 oraz WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 60/19).

Skoro ustawodawca chciał zapobiec pobieraniu przez uprawnionych równolegle różnych świadczeń, a skarżąca niewątpliwe otrzymała specjalny zasiłek opiekuńczy, to skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o kwotę realnie otrzymanego zasiłku dla opiekuna. Nie może bowiem powstać sytuacja, na podstawie której otrzyma ona zarówno specjalny zasiłek opiekuńczy, jak i w pełnej wysokości świadczenie pielęgnacyjne. Rozwiązanie to jest zgodne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej, praworządności, czy równości co do prawa. Nie mogą bowiem powstać sytuacje, w których faktycznie w niektórych przypadkach osoba pobierająca ww. świadczenie byłaby traktowana w sposób korzystniejszy niż inne osoby w takiej samej sytuacji. Należy bowiem zaznaczyć, że opiekunowie osób niepełnosprawnych, którzy posiadali specjalny zasiłek opiekuńczy, zrezygnowali z niego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego a organy administracyjne prawidłowo stosując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznały im korzystniejsze świadczenie, pobierają jedynie jedno świadczenie. Na tym tle gdyby przyznać skarżącej pełne świadczenie pielęgnacyjne bez uwzględniania wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego jej sytuacja byłaby niewątpliwie korzystniejsza. Z punktu widzenia stosowania prawa "równe traktowanie osób wymaga, by organy stosujące prawo dokonywały konkretyzacji norm generalno-abstrakcyjnych w normy konkretno-indywidualne bez nieuzasadnionego różnicowania. Innymi słowy, by nie traktowały odmiennie osób ze względu na takie ich cechy, które nie są prawnie relewantne" (P. Tuleja (w:) P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 32.). Zasada równego traktowania zakłada zarówno zakaz różnicowania negatywnego, jak i pozytywnego. W tym przypadku, gdyby skarżącej dodatkowo wypłacono świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości byłaby traktowana w sposób uprzywilejowany, w stosunku do innych osób znajdujących się w tej samej sytuacji.

Podsumowując powyższe, organy zobowiązane będą przyjąć, że przesłanką do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego nie było pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

-2-

Co do drugiej przesłanki, ze względu na którą organ odmówił przyznania żądanego świadczenia, tj. pobierania przez skarżącą z ZUS renty rodzinnej po śmierci pierwszego męża, Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z powołanym już przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Chodzi zatem o rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Rodzaj przysługującej skarżącej renty jest zatem – w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, istotny, podczas gdy z akt administracyjnych nie wynika, aby renta rodzinna pobierana przez skarżącą przyznana jej została w zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego itd. Okoliczność ta nie wynika przede wszystkim ze znajdującej się w aktach decyzji ZUS o przyznaniu renty rodzinnej z dnia 24 marca 2025 r. (k. 24-25 akt adm. i inst.). Ponadto skarżąca oświadczyła wyraźnie, że nie pobiera renty rodzinnej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym (k. 26 akt adm.). Pomimo to organ odwoławczy uznał, że fakt pobierania renty i jej niezawieszenie stanowią kolejną negatywną przesłankę przyznania świadczenia. Stanowi to o naruszeniu co najmniej art. 7, 77 kpa w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Podkreślić należy, że sama okoliczność pobierania przez skarżącą renty rodzinnej z tytułu śmierci pierwszego męża nie stanowi przeszkody w przyznaniu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli spełnione są pozostałe ustawowe warunki do przyznania tego świadczenia. Renta rodzinna nie została bowiem ujęta w katalogu rent wymienionych w art. 3 pkt 5 u.ś.r., a zatem brak jest podstaw do uznania, że można ją przypisać do zbioru objętego samym pojęciem "renty", które to pojęcie ustawodawca wymienił także w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w ramach wyszczególnienia okoliczności, których ustalenie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli zatem skarżącej przysługuje uprawnienie do renty rodzinnej, nabyte bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, to nie ma przeszkód do wydania decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 listopada 2021 r. II SA/Rz 1283/21 oraz WSA w Gdańsku z dnia 6 października 2021 r. III SA/Gd 200/21 (wszystkie powołane orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym rzeczą organu I instancji będzie zwrócenie się do ZUS o precyzyjne wskazanie, czy skarżąca nabyła prawo do renty rodzinnej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, a jeżeli tak, to z jakim świadczeniem, a także o informację, kiedy skarżąca to świadczenie nabyła. W przypadku ustalenia, że skarżącej przysługuje uprawnienie do renty rodzinnej, nabyte bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, nie będzie przeszkód do wydania decyzji przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

W przypadku natomiast ustalenia, że skarżącej przysługuje uprawnienie do renty rodzinnej nabyte w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, organ będzie miał na uwadze poniższe stanowisko Sądu: Problem wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy był analizowany wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy czym ukształtowała się aktualnie linia orzecznicza, zgodnie z którą organ powinien pouczyć stronę o możliwości wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (por. wyroki NSA z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20). Ponieważ jednak organy nie tylko nie wyjaśniły, czy renta rodzinna pobierana przez skarżącą nabyta została w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, ale też nie dokonały w tym przedmiocie żadnych pouczeń, to, z jednej strony, pamiętać należy, że strona nie może ponosić negatywnych skutków braku pouczenia, ale z drugiej strony pamiętać należy, że w przedmiotowej sprawie świadczenie pielęgnacyjne przyznane skarżącej musi zostać pomniejszone o kwoty wypłacone tytułem specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ze względu na wypłatę już kwot z tytułu renty rodzinnej w okresie sprawowania opieki nad mężem (gdyby okazało się, że była to renta rodzinna nabyta w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym), to jej zawieszenie nie jest już możliwe. Wchodziłoby zatem w grę jedynie rozliczenie ww. świadczeń w sposób jak najbardziej korzystny dla skarżącej.

Odnosząc się do zarzutów skargi podnieść należy, że są one niezrozumiałe w kontekście stanu faktycznego sprawy i w ogóle nie odnoszą się do niej. Pełnomocnik zarzuca bowiem organowi brak prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy oraz niezastosowania potrąceń świadczenia pielęgnacyjnego i renty podczas gdy sama skarżąca konsekwentnie w trakcie całego postępowania podnosiła, że nie pobiera renty rodzinnej nabytej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy mają obowiązek uwzględnić stanowisko prawne wyrażone wyżej.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja SKO narusza art. 27 ust. 5 pkt 3, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji narusza nadto przepisy prawa materialnego przez błędną ich wykładnię mającą wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800, z późn. zm.), na które składa się kwota w wysokości 480 zł z tytułu postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.