Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 995/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 4, art. 38, art. 39, 106 ust. 4, art. 107 1, 4a, 5 i 5b
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 09 lipca 2020 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i okresowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U.2018.570 t.j.), art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. [...] ze zm. dalej k.p.a.) oraz art. 38 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2018 poz. 1508 dalej u.p.s.), po rozpoznaniu odwołania A. M. (dalej jako strona lub skarżący) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego od marca do kwietnia 2019 r. oraz zasiłku celowego w łącznej wysokości [...] zł.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco.

W dniu [...] marca 2019 r. Pan A. M. zwrócił się z wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej do MOPS w [...]. Podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu [...] marca 2019 r. skarżący sprecyzował swój wniosek i wniósł o pomoc finansową w formie zasiłku okresowego i zasiłku celowego w kwocie od [...] do [...] zł łącznie.

W toku postępowania administracyjnego organ ustalił, iż Pan M. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną T. M. i dwojgiem małoletnich dzieci - D. M. lat [...] i K. M., lat [...]. Państwo M. korzystali z pomocy udzielanej przez MOPS od maja 2017r. do marca 2018 r. We wskazanym okresie spełniali kryteria dochodowe, jak również pozostawali zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy (dalej PUP). Organ ustalił, że rodzina systematycznie składała wnioski o pomoc finansową. W tym czasie była mobilizowana przez pracownika socjalnego do podpisania kontraktu socjalnego, w ramach którego mogłaby uczestniczyć w projekcie Feniks i zostać skierowana do Centrum Integracji Społecznej lub Klubu Integracji Społecznej. Rodzina systematycznie odmawiała podejmowania działań aktywizujących, wobec powyższego organ wydawał decyzje odmowne w sprawie przyznania pomocy finansowej. Jednocześnie uwzględniając dobro dzieci organ przyznał pomoc w formie śniadań i obiadów i kontynuował realizację tej pomocy.

Z ustaleń organu wynika, że rodzina skarżącego pochodzi z [...], a do Polski przyjechała w 2016 r. w celach zarobkowych. Zarówno skarżący, jak i jego żona nie podjęli pracy mimo posiadania karty stałego pobytu z dostępem do rynku pracy. Rodzina wynajmuje dwupokojowy lokal mieszkalny w P. przy ul. [...]. Podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] marca 2019 r. pracownik ustalił, że żona skarżącego nie pracuje, nie jest zarejestrowana w PUP. Skarżący oświadczył podczas wywiadu, że nie pracuje i nie jest zarejestrowany w PUP. Podał, że starsza córka uczęszcza do szkoły, młodsza przebywa w domu z rodzicami. Jak ustalono na podstawie danych z CEIDG od kwietnia br. Pan A. M. podjął działalność gospodarczą - transport drogowy towarów.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił skarżącemu przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego od marca do kwietnia 2019 r. oraz zasiłku celowego łącznej kwocie [...]zł.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że prawo do świadczeń pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego zgodnie z art. 8 ust 1 pkt. 2 u.p.s. oraz § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, który dla czteroosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Organ ustalił, iż na dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w lutym 2019 r. składał się zasiłek rodzinny w kwocie łącznej [...] zł, dodatek mieszkaniowy przyznany decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. na okres od [...] stycznia 2019 r. do [...] czerwca 2019 r. w kwocie [...]zł. Ponadto decyzją [...] Centrum Świadczeń z dnia [...] grudnia 2018 r. rodzina ma przyznane świadczenie wychowawcze w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Rodzina spełnia też kryterium dochodowe określone uchwałą Rady Miasta Poznania z dnia 28 stycznia 2014r. nr LXII/958/VI/2014 w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności, które zgodnie z § 1 w/w uchwały wynosi dla czteroosobowego gospodarstwa domowego [...] zł.

Dalej organ wskazał, powołując się na art. 8 ust. 1 u.p.s. że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje przy spełnieniu kryterium dochodowego oraz przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z art. 7 u.p.s. "pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych i wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy , ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust.1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, trudności w przystosowaniu się do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej."

Organ wskazał, że po przeanalizowaniu sytuacji rodziny i pomimo podjętych przez skarżącego działań, w tym rozpoczęcia działalności gospodarczej, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 7 u.p.s.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 107 ust 5 u.p.s. pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Organ wskazał, że pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy zażądał od skarżącego złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, gdyż Pan M. pismem z dnia [...] lutego 2019 r. zaprzeczył jakoby posiadał samochód, który wykazał we wcześniejszych oświadczeniach majątkowych z dnia [...] maja 2017 oraz [...] lipca 2018r. Skarżący odmówił złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, co zdaniem organu stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiazywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s. Zatem po przeanalizowaniu sytuacji rodziny, braku współpracy i faktu, że rodzina nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 7 ustawy organ nie znalazł okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Skarżący, pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r. wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, wyrażając swoje niezadowolenie z treści zapadłego rozstrzygnięcia. Do odwołania załączono kopię decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] którą z dniem [...] kwietnia 2019 r. wstrzymano wypłatę dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł. Poinformował ponadto, że od dnia [...].04.2019 r. prowadzi działalność gospodarczą - transport drogowy towarów.

Opisaną we wstępie decyzją SKO z [...] września 2019 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

SKO podzieliło ustalenia organu I instancji co do sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego. Kolegium wskazało, że prawidłowo organ I instancji ustalił, że skarżący spełnia kryterium dochodowe do ubiegania się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Spełnienie kryterium dochodowego nie przesądza jednak automatycznie o przyznaniu pomocy.

Zdaniem SKO skarżący nie spełnia przesłanek wymienionych w art. 38 u.p.s. jako szczególnie uprawniających do zasiłku okresowego, które w ocenie zgłaszanych potrzeb powinny być traktowane priorytetowo. Katalog przesłanek uprawniających do zasiłku wymienionych w art. 38 nie jest definitywny, jednak przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego z innych przyczyn podlega ocenie sytuacji życiowej wnioskodawcy przez organ pomocy społecznej. Ocena podstaw do przyznania zasiłków celowych musi uwzględniać cele i zadania pomocy społecznej. Wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w art. 2 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tą regulacją, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy.

Kolegium podkreśliło, że ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w u.p.s. jest aktywizacja świadczeniobiorców. SKO podkreśliło, że przyznawana pomoc - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji, pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się ona znalazła, w celu umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy o pomocy społecznej (wyrok WSA w Krakowie z dnia 07.07.2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1614/15).

Kolegium podkreśliło, że Pan A. M. odmówił złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Ustawa o pomocy społecznej w art. 107 ust. 5 wskazuje, że pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Konsekwencją odmowy złożenia ww. oświadczenia przewidzianą w ustawie jest wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

W skardze do WSA A. M. podał, że nie zgadza się z decyzją SKO, jak i decyzją I instancji. Podkreślił, że z żoną podejmują działania do poprawy ich sytuacji i uzyskania zatrudnienia. W ocenie skarżącego organy naruszyły art. 38 u.p.s.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (powoływana w tekście jako "u.p.s."), która w art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.).

Skarżący wystąpił do organu o przyznanie mu dwóch form pomocy- zasiłku okresowego od marca do kwietnia 2019 r. oraz zasiłku celowego w łącznej wysokości [...] zł. Spór w niniejszej sprawie dotyczył tego, czy zasadnie odmówiono skarżącemu wnioskowanej pomocy z uwagi na brak współpracy z pracownikiem socjalnym uniemożliwiający ustalenie jego (i jego rodziny) rzeczywistej sytuacji majątkowej, mimo spełnienia przez stronę kryterium dochodowego.

Zgodnie z art. 38 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Z cytowanego przepisu wynika, że spełnienie kryterium dochodowego i okoliczności w nim wymienionych obliguje organ do przyznania zasiłku okresowego, natomiast brak spełnienia tych wymogów uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie sprawy. Jednakże przepis ten nie zawiera wyczerpującego (zamkniętego) katalogu przesłanek warunkujących przyznanie wskazanego świadczenia. Dodatkowe, uzupełniające wymogi określone zostały bowiem w przepisach ogólnych Działu I Rozdziału I normującego m. in. kwestie zasad i trybu udzielenia pomocy społecznej. Z uwagi na ogólnych charakter norm uregulowanych w tym dziale nie budzi żadnych wątpliwości Sądu, że znajdują one zastosowanie również do zasiłku okresowego, a w tym nie tylko przywołany przez organ odwoławczy art. 8 ww. ustawy konkretyzujący obligatoryjny wymóg kryterium dochodowego, ale także przepisy określające fakultatywne przesłanki negatywne. Do tych przepisów niewątpliwie należy zaliczyć art. 11 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Regulacja ta wprost nawiązuje do art. 4 u.p.s. wskazującego, iż osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej ale także do art. 2 ust. 1 ustawy przewidującego, że celem pomocy jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Wykładnia systemowa zacytowanych wyżej przepisów prowadzi do wniosku, że co do zasady organ w przypadku spełnienia warunków z art. 38 u.p.s. zobligowany będzie do uwzględnienia żądania wnioskodawcy o przyznanie zasiłku okresowego, chyba że zajdzie przeszkoda, o której mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. Żaden przepis powołanej ustawy bowiem nie wyłącza zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s. wobec zasiłku okresowego. W konsekwencji brak współdziałania osoby ubiegającej się o pomoc z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę odmowy przyznania zasiłku okresowego.

Podkreślenia wymaga, że przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. nie obliguje organu do wydania niekorzystnej decyzji, a wyłącznie daję mu taką możliwość, a zatem oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Stąd odmowa przyznania zasiłku okresowego przez organ I instancji z powołaniem się na brak współdziałania wnioskodawcy wymagała wykazania, że wystąpiły okoliczności związane z nagannym działaniem takiej osoby, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Natomiast organ odwoławczy rozpoznając odwołanie zobowiązany był do rozważenia, czy w okolicznościach faktycznych sprawy, odmowa była uzasadniona i czy mieściła się w granicach uznania administracyjnego.

Z uzasadnienia decyzji organów wynika, że skarżący odmówił udzielenia organom wyjaśnień na temat swojej sytuacji majątkowej. Organy zwracały uwagę, że skarżący nie chciał odnieść się do kwestii posiadania samochodu, który wykazywał we wcześniejszych oświadczeniach majątkowych. Podczas wywiadu środowiskowego (por. pkt I.12 str. 2 formularza wywiadu środowiskowego) odmówił złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Nie sprecyzował, mimo zapytań pracownika socjalnego, czy i w jaki sposób mimo wykazywanych niskich dochodów (rzędu [...] zł dla 4-osobowej rodziny) jest w stanie zabezpieczyć w pełni potrzeby swojej rodziny (k. 34 akt I instancji).

Zgodnie z art. 107 ust. 5 u.p.s. "pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia". Ze względu na to, że ustalenie sytuacji osobistej oraz stanu majątkowego ma zasadnicze znaczenie dla możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, ustawodawca rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy osoby ubiegającej się o takie świadczenie z organem pomocy społecznej. Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu, czy to poprzez odmowę jego przeprowadzenia, czy odmowę odpowiedzi na poszczególne pytania pracownika socjalnego, względnie niewywiązywanie się z uzasadnionych żądań złożenia stosownych dokumentów, może zostać uznane za brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co z kolei stanowi wyrażoną w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłankę do wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Zwrócić bowiem należy uwagę, że tylko należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy może pozwolić organowi na wnikliwą ocenę sytuacji materialnej osoby zwracającej się o świadczenia z pomocy społecznej, a w konsekwencji – pozytywne rozpatrzenie jej wniosku. Na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s. tj. umożliwienie dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy.

Z akt sprawy wynika, że skarżący odmówił złożenia oświadczenia majątkowego (por. formularz wywiadu środowiskowego k.34, uzasadnienie decyzji organu I instancji). Skarżący nie chciał również wyjaśnić kwestii posiadania samochodu. Nie podał również szczegółów na temat nowootwartej działalności gospodarczej. Mimo zapytań kierowanych przez pracownika socjalnego postawa skarżącego nie pozwalała na dokładne ustalenie jego sytuacji majątkowej. Skarżący ograniczył się do wskazania, że utrzymuje swoją 4-osobową rodzinę z kwoty ok [...] zł, na którą składa się zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy [...] zł i świadczenie 500+ przyznane na dwójkę dzieci. Powołując się na zasady doświadczenia życiowego, przede wszystkim aktualne ceny żywności i koszty utrzymania – w tym w szczególności dwójki małych dzieci, zdaje się bardzo wątpliwe aby rodzina skarżącego, nawet przy pomijaniu opłat za mieszkanie (co skarżący podał w wywiadzie), utrzymywała się w wyłącznie z tych dochodów. Negatywna postawa skarżącego zaprezentowana podczas wywiadu, odmawianie udzielenia wyjaśnień na pytania pracownika socjalnego uniemożliwiło ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej. Art. 107 ust. 5 u.p.s. przewiduje konsekwencję odmowy złożenia oświadczenia o dochodach i sytuacji majątkowej. Jeżeli osoba lub rodzina, która ubiega się o pomoc społeczną, nie współdziała w aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego, to brak takiego współdziałania może być powodem odmowy przyznania świadczenia. To na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s. mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej i majątkowej, czego skarżący nie uczynił. Twierdzenia skarżącego, że podejmują z żoną wszystkie działania zmierzające do uzyskania zatrudnienia nie znalazły potwierdzenia w aktach sprawy. Znajdujące się w aktach administracyjnych kserokopie maili wysyłanych przez skarżącego i jego żonę do różnych instytucji z zapytaniem o pracę nie stanowią dowodów podważających stanowisko organów w zakresie braku współdziałania z organami pomocowymi. Nadto jak wynika z tych maili wysyłane były one również do podmiotów, które w ogóle nie prowadziły rekrutacji. Zdaniem Sądy zaistniały w sprawie podstawy do odmowy przyznania skarżącemu zasiłku okresowego.

Skarżący ubiegał się również o zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia bytowej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.).

Wymaga podkreślenia, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, co oznacza, że organ orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1114/13, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1192/12 oraz z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1920/11, dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA).

Również przy rozważaniu podstaw do przyznania zasiłku celowego, uwzględniana jest okoliczność współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Wobec tego z tych samych, względów organy nie znalazły podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego. Zatem, zgodnie z art. 2 i art. 4 u.p.s., postawa osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Postawa skarżącego i odmowa złożenia oświadczenia o stanie majątkowym w konsekwencji doprowadziły do wydania negatywnych dla skarżącego rozstrzygnięć.

Zdaniem Sądu rozpatrując wniosek skarżącego organy należycie rozważyły cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i - mieszcząc się w granicach uznania administracyjnego - dokonały oceny sytuacji życiowej oraz postawy skarżącego. Organom orzekającym w sprawie nie można tym samym postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, organy prawidłowo zastosowały prawo materialne i procesowe.

Mając na uwadze powyższe Sąd, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.