Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1187/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Sędziowie: WSA Bogusław Wolas (spr) WSA Maria Zawadzka Protokolant: Bożena Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa K. S. Spółki z o. o. w T. na decyzję Izby Skarbowej w K. OZ w T. z dnia 2 czerwca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wypłaty zaległych dopłat do ulgowych przejazdów I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. OZ w T. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 11.363,14 zł (jedenaście tysięcy trzysta sześćdziesiąt trzy złote 14/100).


UZASADNIENIE

Przedsiębiorstwo K. S. Spółka z o.o. w T. wystąpiło w dniu [...] grudnia 2002 r. z wnioskiem do Drugiego Urzędu Skarbowego w T. o wypłatę zaległych dopłat do biletów ulgowych zrealizowanych w 1999 r. w łącznej kwocie [...] zł [...] gr. obejmujących dopłaty do biletów miesięcznych dla nauczycieli w kwocie [...] zł [...] gr. oraz dopłaty do biletów jednorazowych ulgowych w tym dla kombatantów i inwalidów wojennych w kwocie [...] zł [...] gr. oraz o naliczenie odsetek za zwłokę.

Drugi Urząd Skarbowy w T. decyzją z dnia [...] marca 2003 r. umorzył postępowanie w sprawie wypłaty zaległych dopłat do ulgowych przejazdów autobusowych osób uprawnionych oraz odsetek za zwłokę wszczęte wnioskiem z dnia [...] grudnia 2002 r. gdyż stało się bezprzedmiotowe. Stwierdzono bowiem, że zgodnie z art. 8a ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do bezpłatnych i ulgowych przejazdów środkami publicznym transportu zbiorowego (Dz. U nr 54 poz. 254 późniejszymi zmianami) do przekazywania dopłat obowiązany jest organ samorządu wojewódzkiego, a zatem Województwo [...], z którym strona zawarła w dniu [...] marca 1999 r. umowę określającą zasady dopłat. Urząd Skarbowy nie był natomiast właściwy do rozpoznania wniosku.

W odwołaniu spółka stwierdziła, że zobowiązanym wobec przewoźników jest budżet państwa, którego reprezentantem nie są samorządy województw, lecz organy podatkowe, na których właściwość wskazują przeprowadzone przez Urząd Kontroli Skarbowej kontrole dopłat do ulgowych przejazdów autobusowych za 1999 r.

Powołano się także na art. 19 § 2 ordynacji podatkowej dotyczący sporów o właściwość oraz art. 170 tej ustawy określający sposób postępowania organów podatkowych w przypadku braku właściwości.

Izba Skarbowa w K. Ośrodek Zamiejscowy w T. decyzją z dnia 22 czerwca 2003 r. utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Powołano się również na art. 8a wyżej wymienionej ustawy w myśl którego dopłaty, o których mowa przekazywały samorządy województw na zasadach określonych w umowach zawartych z przewoźnikami.

Środki pieniężne z tego tytułu dla Województwa [...] zostały ujęte w ustawie budżetowej na 1999 r. (Dz. U. Nr 17 poz. 154) w Dziale 76 jako dotacje na finansowanie zadań gospodarczych.

Na podstawie umowy z dnia [...] marca 1999 r. zawartej między Województwem [...] a Przedsiębiorstwem P.K.S. w T. określono szczegółowe zasady udzielania dopłat do bezpłatnych lub ulgowych pasażerskich przewozów autobusowych osób uprawnionych, realizowanych przez Przewoźnika mającego siedzibę na terenie Województwa [...], zgodnie z postanowieniami art. 8a powołanej ustawy.

Z treści § 6 tej umowy wynika, że w celu prawidłowego rozliczenia dopłat Przewoźnik składał do właściwego urzędu skarbowego dwa egzemplarze tego rozliczenia celem sprawdzenia jego prawidłowości, a następnie do Urzędu Marszałkowskiego przekazywał potwierdzony przez organ podatkowy egzemplarz takiego rozliczenia wraz ze wskazaniem numeru rachunku bankowego na który dopłata miała zostać przekazana.

Strony omawianej umowy przyjęły też, że należne z tego tytułu środki pieniężne przekaże Urząd Marszałkowski w formie przelewu na rachunek bankowy przewoźnika w terminie 14 dni od daty otrzymania rozliczenia dopłaty, natomiast ostateczne rozliczenie dopłat winno nastąpić do dnia 10 stycznia roku następującego po roku którego dotyczy rozliczenie.

Nadto z treści § 6 ust. 8 umowy wynika, że będące jej przedmiotem dopłaty będą realizowane do wysokości środków przekazanych z budżetu państwa.

W przypadku, gdy ich wysokość nie jest wystarczająca na pokrycie kwot wykazanych przez przewoźnika w rozliczeniu dopłaty, kwota przekazana ulegnie zmniejszeniu w stosunku do wykazanej, w takim stopniu w jakim wartość wykazanych łącznie dopłat przez przewoźników związanych umowami z Województwem [...] pozostaje do łącznej kwoty środków przekazanych na finansowanie dopłat z budżetu państwa. Pozostałą kwotę przewoźnik mógł dochodzić od zobowiązanego do pokrycia kosztów uprawnień, wynikających z § 8a ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r.

Powyższych zasad rozliczania nie zmienił także aneks z dnia [...] września 1999 r. Należne z tytułu dopłat do pasażerskich przewozów autobusowych za 1999 r. środki pieniężne wyniosły [...] zł [...] gr, natomiast do końca tego roku PPKS z Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] otrzymało [...] zł [...] gr. Pozostała kwota wynosząca [...] gr została przekazana do dnia [...] marca 2000 r.

Otrzymane przez PPKS na podstawie powołanej umowy dopłaty do pasażerskich przewozów autobusowych miały charakter dotacji w rozumieniu art. 69 ust. 4 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. 155 poz. 1014 z późniejszymi zmianami).

W związku z tym twierdzono, że choć źródłem finansowania przedmiotowych dopłat był budżet państwa to środki pieniężne z tego tytułu przekazywały samorządy województw na zasadach określonych w odpowiednich umowach. Z tego powodu Drugi Urząd Skarbowy w T. nie był stroną umowy dotyczącej dopłat do pasażerskich przewozów autobusowych oraz nie przekazywał środków pieniężnych z tego tytułu na rzecz PPKS, natomiast jego działanie zostało ograniczone wyłącznie do potwierdzenia prawidłowości sporządzonych przez przewoźnika rozliczeń.

Także samo przeprowadzenie kontroli w zakresie celowości i zgodności z prawem gospodarowania środkami pochodzącymi z budżetu państwa w 1999 r., niezależnie od poczynionych w związku z kontrolą ustaleń nie oznacza, że nastąpiła zmiana dysponenta środków pieniężnych z tytułu dopłat tj. Samorządu Województwa [...] oraz trybu ich przekazywania przewoźnikom. Nadto żaden przepis prawa podatkowego nie wskazuje na organy podatkowe jako właściwe do wydania rozstrzygnięcia w kwestii wypłaty zaległych dopłat do pasażerskich przewozów autobusowych.

W związku z tym nie wystąpiły podstawy prawne oraz faktyczne do merytorycznego rozpatrzenia wniosku spółki o wypłatę zaległych dotacji wraz z odsetkami za zwłokę i dlatego postępowanie wszczęte na skutek tego wniosku stało się bezprzedmiotowe, a zatem wystąpiła konieczność jego umorzenia.

Powołanie się na art. 19 § 2 i 170 ordynacji podatkowej uznano za bezpodstawne bowiem spółka jednoznacznie domagała się wypłaty przedmiotowych dopłat od Drugiego Urzędu Skarbowego w T.

W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązania organów podatkowych do merytorycznego rozpoznania wniosku z dnia [...] grudnia 2002 r., a także zasądzenia kosztów postępowania.

Zarzucono, że umorzenie postępowania było bezpodstawne. Bezprzedmiotowość musi bowiem wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych i nie może być utożsamiana z brakiem przesłanek do uwzględnienia wniosku strony. Jeżeli natomiast organy podatkowe uznały żądanie spółki za bezzasadne to powinny odmówić wypłaty dopłat, a nie umorzyć postępowanie. Podkreślono również, iż nie odniesiono się do postanowień protokołu ze spotkania z dnia 12 maja 1999 r. w Ministerstwie Pracy i Polityki Socjalnej z Sekcją Krajową Przedsiębiorstw P. K. S. [związku zawodowego], w którym bezprawnie ograniczono wysokość należnych za 1999 r. dopłat do biletów.

Za merytorycznym rozpoznaniem wniosku przemawia także fakt, iż wysokość dopłat ma wpływ na wielkość zobowiązania z tytułu wypłat z zysku za 1999 r.

Za nieuzasadnione uznano również twierdzenie, iż brak jest związku przeprowadzonej kontroli w zakresie celowości i zgodności z prawem gospodarowania środkami pochodzącymi z budżetu państwa, a rozliczeniem tych środków przez organy kontrolne i podatkowe po zakończeniu roku budżetowego.

Zarzucono ponadto naruszenie art. 19 § 2 i 170 ordynacji podatkowej.

W pismach uzupełniających skargę wskazano także naruszenie art. 120, 121, 122, 125, 187 ordynacji podatkowej.

Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi i podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Podkreśliła, że ani przepisy dotyczące dopłat do przewozów, ani normy prawa podatkowego nie upoważniały Urzędu Skarbowego do wydawania decyzji w zakresie objętym wnioskiem spółki. Wystąpiły zatem przesłanki do jego umorzenia ze względu na bezprzedmiotowość. Ma ona miejsce wtedy gdy, jak wynika to z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, żądanie rozstrzygnięcia sprawy na drodze administracyjnej nie można poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu podatkowego.

Podkreślono również, iż postępowanie podatkowe jest wszczęte i prowadzone w celu rozstrzygnięcia sprawy podatkowej, a w przypadku bezprzedmiotowości organ jest zobowiązany do jego umorzenia na podstawie art. 208 § 1 ordynacji podatkowej. W takiej sytuacji nie dokonuje się oceny zasadności żądania strony. Nie uzasadnione są zatem podnoszone w tym zakresie zarzuty spółki.

Brak było także podstaw dla przekazania wniosku do Urzędu Marszałkowskiego, strona skarżąca domagała się bowiem jednoznacznie zapłaty dotacji od Drugiego Urzędu Skarbowego w T. i nie była zainteresowana przesłaniem go do innego organu, twierdziła bowiem, że zobowiązanym był budżet państwa a nie samorząd wojewódzki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Brak było bowiem podstaw do umorzenia postępowania. Konieczność wydania takiej decyzji istnieje bowiem zgodnie z art. 208 § 1 ordynacji podatkowej tylko wtedy gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Co prawda organy podatkowe słusznie uznały, że brak właściwości miejscowej, rzeczowej lub instancyjnej prowadzi do bezprzedmiotowości postępowania. Może to być jednak podstawą do umorzenia postępowania które już się toczy, a więc w sytuacji, gdy organ początkowo błędnie ocenił podstawy swojej właściwości. W omawianej sprawie nie doszło jednak do wszczęcia postępowania. Art. 165. § 1 ordynacji podatkowej stanowi bowiem, że postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przy czym zgodnie z art. 165 § 3 tej ustawy datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu. Zasada, ta dotyczy tylko doręczenia organowi właściwemu do rozpoznania danej sprawy.

Natomiast w sytuacji gdy organ podatkowy, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, powinien na podstawie art. 170 § 1 ordynacji podatkowej niezwłocznie przekazać je organowi właściwemu, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie. Co prawda według art. 170 § 2 tej ustawy podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem terminu określonego przepisami prawa uważa się za wniesione z zachowaniem terminu, przepis ten stanowi jednak tylko ochronę w zakresie zachowania terminu, nie ma natomiast wpływu na datę wszczęcia postępowania, którą należy ustalić zgodnie z regułą zawartą w art. 165 § 3 ordynacji podatkowej. Warto także przytoczyć pogląd R. Hausera wyrażony w Komentarzu do ordynacji podatkowej (Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2004 r. str. 501) zgodnie z którym art. 170 ordynacji podatkowej jest wyrazem odformalizowania postępowania podatkowego. Ustawodawca chroni stronę przed nieznajomością właściwości organów. Same też organy podatkowe z urzędu muszą przestrzegać swojej właściwości. Przy skomplikowanej siatce organów i zmieniających się nieustannie kompetencjach w wielu sprawach, obywatelowi trudno byłoby ustalić organ podatkowy właściwy w sprawie. Organ, do którego wniesiono podanie, a który jest niewłaściwy w sprawie, ma obowiązek ustalić organ właściwy i przekazać mu niezwłocznie podanie. Jednocześnie organ ten jest zobowiązany zawiadomić o tej czynności wnoszącego podanie.

Ustawa nie ustala, w jakiej formie dochodzi do przekazania sprawy organowi właściwemu. Ponieważ postępowanie na tym etapie nie jest jeszcze wszczęte, nie może to być postanowienie. Należy przyjąć w tej sytuacji, że jest to czynność faktyczna o charakterze technicznym, o której dokonaniu organ sporządza adnotację w księdze korespondencji lub też w specjalnie w tym celu prowadzonym rejestrze.

Zakres omawianego obowiązku dotyczy przy tym nie tylko przekazania właściwym organom podatkowym. W przypadku bowiem gdy sprawa będąca przedmiotem wniosku nie jest sprawą podatkową lecz administracyjną, podlegającą załatwieniu w trybie przepisów kpa lub administracyjnego postępowania szczególnego, organ podatkowy ma również obowiązek przekazania jej właściwemu w sprawie organowi administracji publicznej.

Należy przy tym podkreślić, że obowiązek przekazania jest związany tylko z ustaleniem właściwości organu podatkowego, nie może on zatem badać spełnienia wymagań formalnych podania, zachowania terminu dokonania czynności materialnych czy procesowych. (Podobnie B. Adamiak Komentarz do ordynacji podatkowej Oficyna Wydawnicza "UNIMEX" Wrocław 2004 r. str. 614).

Dlatego nieuzasadnione jest twierdzenie, że skoro strona skierowała wniosek do Urzędu Skarbowego, to jest on tym związany, jak wskazano bowiem wyżej jest on z urzędu zobowiązany do sprawdzania swojej właściwości. Tym bardziej, że z treści wniosku nie wynika, aby domagano się zapłaty konkretnie od organów podatkowych.

Bezpodstawnie powołuje się ponadto Izba Skarbowa na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w omawianej sprawie nie mamy bowiem do czynienia z brakiem materialno - prawnej podstawy żądania, ale z brakiem właściwości organu, do którego zostało ono złożone. Z tych też względów orzeczono jak w sentencji na podstawie wyżej powołanych przepisów oraz na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem jak wskazano wyżej organy podatkowe naruszyły art. 170 § 1 ordynacji podatkowej w stopniu który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

W dając ponownie decyzje organy podatkowe zastosują po wyższy przepis w sposób prawidłowy. Rozpoznając sprawę oparto się na art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy uprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami) stanowiącym, że sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Co należy do nich zaliczyć określa natomiast art. 205 wyżej powołanej ustawy. Na tej podstawie zasądzono zwrot kosztów obejmujący wpis, wynagrodzenie pełnomocnika ustalone zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego (Dz. U. nr 163 poz. 1349 z późniejszymi zmianami), oraz opłatę od pełnomocnictwa.