Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 246/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.25 ust.1
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Ewa Zawal po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 października 2019 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] kwietnia 2019 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. na rzecz strony skarżącej 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018, poz.2096 ze zm.), art. 3 pkt. 2 i pkt. 2a, pkt 16, art. 5,art. 16a, art. 24 ust 7, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz.2354), po rozpatrzeniu odwołania E. S. (zwanej poniżej skarżącą), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], orzekającą w pkt. 1 o uchyleniu decyzji z dnia [...].11.2017 r. nr [...] na mocy której przyznano wnioskującej specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę skarżącej – J. O., w pkt. 2 odmawiającej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od 01.12.2017 r. do 31.10.2018 r. na wyżej wymienioną, w pkt. 3 - przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 01.11.2017 r. do 30.11.2017 r.

W uzasadnieniu przytoczono, że wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2017 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę. Z analizy wniosku wynikało, że rodzina składa się z czterech osób, przy czym osobami mogącymi osiągnąć dochód jest skarżąca oraz jej syn R. oraz wymagająca opieki matka skarżącej. Organ pierwszej instancji na podstawie tego wniosku ustalił, iż dochód wnioskodawczyni za rok 2016 wyniósł 8400 zł (dochód nieopodatkowany). Miesięczny dochód strony wyniósł 700 zł. Ustalono także, że wymieniony syn w 2016 roku nie uzyskał żadnego dochodu a dochód rodziny w przeliczeniu na członka 4 osobowej rodziny wyniósł 394,03 zł. Matka skarżącej uzyskała dochód w wysokości 10513,62 zł. Opierając się na powyższych ustaleniach dochodu rodziny, który nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego tj. 764 zł, organ pierwszej instancji wydał w dniu 27 listopada 2017 r. decyzję, na mocy której przyznano skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę.

W dniu 3 grudnia 2018 r. skarżąca, do wniosku złożonego w dniu 28 września 2018r. na kolejny okres zasiłkowy 2018/2019, dołączyła zaświadczenie z [...], z treści którego wynikało, że syn R. rozpoczął pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia 4 października 2017 r. i w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 listopada 2017 r. osiągnął dochód w wysokości netto 15515,64 zł. Jak organ zauważył, zgodnie z art. 3 pkt 24 lit. f) ustawy o świadczeniach rodzinnych oznaczało to uzyskanie dochodu spowodowane rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej, o czym strona skarżąca nie poinformowała wcześniej Ośrodka Pomocy Społecznej. W tej sytuacji organ pierwszej instancji wznowił postępowanie zgodnie z art 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w toku którego ponownie przeliczono dochody rodziny uwzględniając dochód uzyskany przez wymienionego syna skarżącej w listopadzie 2017 r. Ustalono, że dochód rodziny w przeliczeniu na członka czteroosobowej rodziny wyniósł 4272,95 zł i tym samym przekroczył ustawowe kryterium dochodowe.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne, nie znane organowi I instancji w dniu wydania decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, organ ten uchylił w całości swą własną decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. oraz odmówił przyznania świadczenia od 01.12.2017 r. do 31.10.2018 r.

W odwołaniu skarżąca wniosła o uchylenie tej decyzji. Wyjaśniła, że organ nieprawidłowo zaliczył do członków rodziny syna R., podczas gdy ten wyprowadził się od niej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Podniosła, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie syna, że nie mieszka razem z matką, a działalność gospodarczą zarejestrował pod adresem matki jedynie dla celów ewidencyjnych.

Po zapoznaniu się z treścią odwołania oraz materiałem dowodowym zebranym w aktach sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pierwszej kolejności przywołało materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wskazując na przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz.1952), przywołując w szczególności przepis art. 16a.

Argumentowano, że warunkiem przyznania tego zasiłku jest również spełnienie kryterium dochodowego, gdyż zgodnie z ust. 2 art. 16a, świadczenie to przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 tj. 764 zł. Przy ustalaniu dochodu ustawodawca odsyła do unormowania zawartego w art. 5 ust 2 ustawy. Co do zasady brany pod uwagę jest dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy, na który osoba ubiega się o przedmiotowe świadczenie. Ponadto zastosowanie znajduje instytucja utraty i uzyskania dochodu, niezbędna do ustalenia wysokości dochodu w sposób jak najbardziej zbliżony do rzeczywistego ( art. 5 ust 4-4c ustawy). Za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, uważa się dochód następujących członków rodziny w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia:

a) osoby wymagającej opieki,

b) małżonka osoby wymagającej opieki,

c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko,

d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia

- z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego. dziecka posiadającego własne dziecko.

Jak dalej organ wywodził, bezsporne w sprawie pozostaje, że wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2017 r. skarżąca wystąpiła do organu o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę. Na podstawie załączonych dokumentów do wniosku organ ustalił, iż wnioskująca spełnia wszelkie przesłanki do przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres świadczeniowy 2017/2018. Tymczasem zgodnie art. 5 ust. 4b w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. W niniejszej sprawie jest to dochód uzyskany z tytułu rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej przez syna z listopada 2017 r. w kwocie 15515,64 zł. Tak więc na skutek uzyskania tego dochodu dochód rodziny za 2016 rok z uwzględnieniem uzyskania dochodu wyniósł 17091,78 zł, a w przeliczeniu na członka 4 osobowej rodziny - 4272,95 zł.

Odnosząc się do zarzutów i twierdzeń odwołania, organ zaakcentował, że istota sporu niniejszej sprawy sprowadza się do prawidłowego ustalenia składu rodziny wnioskodawczyni, a mianowicie, czy wymieniony syn został prawidłowo zaliczony przez organ do członków rodziny w okresie na jaki przyznano stronie omawiane świadczenie tj. od 1 listopada 2017 do 31 października 2018 r., podczas gdy jak twierdzi skarżąca - wyprowadził on się od niej i nie prowadził z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Organ drugiej instancji zaznaczył, że jak wynika z materiału dowodowego, świadczenie przyznane zostało skarżącej decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., wobec uznania przez organ, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, przy ustaleniu, że syn jest członkiem rodziny skarżącej. Otrzymując zasiłek rodzinny na tego syna skarżąca nie kwestionowała wówczas składu rodziny. Dopiero z chwilą przekroczenia kryterium dochodowego z powodu uzyskania dochodu przez syna, została podniesiona kwestia, że skarżąca nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego.

Prowadząc postępowanie wyjaśniające w sprawie Kolegium pismem dnia 4 marca 2019 r. wezwało stronę skarżącą do złożenia wyjaśnień co do okoliczności osobnego zamieszkiwania syna. W aktach sprawy nie znajduje się bowiem żadne oświadczenie potwierdzające osobne zamieszkiwanie i prowadzenie osobnych gospodarstw domowych, które by składał syn, jak wskazuje skarżąca w odwołaniu. Tym bardziej takie, które by dotyczyło okresu, w którym wypłacano świadczenia w okresie od 01.12.2017 r. do 31.10.2018 r. Z akt administracyjnych sprawy owszem wynika, iż zawiadomiła organ wnosząc o wykreślenie syna ze składu rodziny, lecz dopiero w dniu 30.11.2018 r ., którą to okoliczność organ uwzględnił rozpoznając wnioski skarżącej o przyznanie świadczeń na okres świadczeniowy 2018/2019. Odpowiadając na wezwanie dnia 15 marca 2019 r. skarżąca działając przez pełnomocnika - radcę prawnego - wyjaśniła, że syn nie zamieszkuje z nią od września 2017 roku , gdyż w dniu 10 września 2017 r. zawarł umowę najmu lokalu mieszkalnego i w nim zamieszkał. Na potwierdzenie przedłożono do pisma umowę najmu.

Nawiązując do złożonej odpowiedzi organ odwoławczy ponownie wezwał stronę skarżącą do określenia, kiedy poinformowała organ I instancji i przedłożyła na okoliczność osobnego zamieszkiwania syna umowę najmu z dnia 10 września 2017 r. Kolegium bowiem wskazało, iż sam fakt podpisania umowy najmu przez syna dnia 10 września 2017 r. i tym samym uznanie, że nie zamieszkuje ze skarżącą nie dowodzi, iż tego dnia zgłosiła tę informację do organu I instancji. Kolegium określiło termin na ustosunkowanie się do wezwania, natomiast pomimo odbioru wezwania przez pełnomocnika nie udzielono na nie odpowiedzi. Niemniej, 21 marca 2019 r. wystosowano do organu I instancji pismo celem ustosunkowania się do twierdzeń odwołującej się tj. w sprawie informowania organu o osobnym zamieszkiwaniu syna oraz o udzielenie informacji, czy skarżąca dostarczała umowę organowi.

Pismem z dnia 25 marca 2019 r. organ I instancji, w odpowiedzi na wezwanie, wyjaśnił, iż umowa najmu została przedłożona przez skarżącą w dniu 18 grudnia 2018 roku.

Wobec poczynionych ustaleń oraz obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy w rezultacie stwierdził, że skoro odwołująca była świadoma, że syn prowadzi osobne gospodarstwo domowe oraz, że dziecko nie pozostaje na jej utrzymaniu, winna była niezwłocznie zgłosić ten fakt do organu I instancji. Zwłaszcza, iż na syna pobierała zasiłek rodzinny. Informację o prowadzeniu przez syna osobnego gospodarstwa domowego zgłosiła do organu 30 listopada 2018 r. składając oświadczenie w tym przedmiocie a potem dopiero dnia 18 grudnia 2018 r. przedkładając organowi umowę najmu podpisaną przez syna. Organ prawidłowo zatem, w ocenie Kolegium, okoliczność osobnego zamieszkiwania uwzględnił wykreślając ze składu rodziny skarżącej syna na kolejny okres zasiłkowy 2018/2019. Nie ma jednak podstaw aby uwzględnić te okoliczności za okres świadczeniowy 2017/2018. W przypadku bowiem zmian w liczbie członków rodziny lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń, należy niezwłocznie powiadomić organ wydający decyzję. Pouczenie takie znajduje się we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, a zapoznanie się z treścią pouczenia odwołująca potwierdziła własnoręcznym podpisem. Również decyzja o przyznaniu świadczeń rodzinnych na dzieci na okres zasiłkowy 2017/2018, zawiera pouczenie w którym zawarta jest informacja o niezwłocznym informowaniu organu w przypadku zmian "w liczbie członków rodziny".

Wbrew twierdzeniom skarżącej organ prawidłowo zatem zinterpretował i zastosował art. 5 ust. 4b u.ś.r., co oznacza, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód obejmujący kwotę miesięcznego dochodu następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty, doliczany jest do kwoty przeciętnego miesięcznego dochodu osiągniętego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy.

Zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie, skoro doszło do zmiany sytuacji dochodowej w taki sposób, iż doszło do przekroczenia kryterium dochodowego, uchylenie przyznania decyzją ostateczną prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w trybie wznowienia postępowania stało się konieczne i uzasadnione.

W skardze na tę decyzję zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji administracyjnej oraz poprzedzającej ją decyzji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

Na poparcie skargi podniesiono, że organ nieprawidłowo zaliczył do członków rodziny syna, podczas gdy wyprowadził się on od matki i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie syna, że nie mieszka razem z matką, a działalność gospodarczą zarejestrował pod adresem matki jedynie dla celów ewidencyjnych, gdyż do tego zobowiązują go przepisy prawa. Jest oczywiste, że profil działalności gospodarczej prowadzonej przez wymienionego - usługi sprzątania - wymaga wykonywania usług w siedzibach klientów. Dodatkowo, nie jest on właścicielem nieruchomości, w której może zamieszkać, więc jest zmuszony do wynajęcia lokalu mieszkalnego. Z powodu, że do zarejestrowania działalności gospodarczej jest wymagana zgoda właściciela nieruchomości zarejestrował działalność pod adresem matki. Syn skarżącej nie zamieszkuje z matką od września 2017 r., albowiem w dniu 10 września 2017 r. zawarł umowę najmu lokalu mieszkalnego i w nim zamieszkał, jak to było już wskazywane w odwołaniu. Skarżąca wskazała, że informowała o tym pracowników MOPS w tym czasie, a na ich żądanie dołączyła do akt kserokopię umowy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; przywoływanej dalej jako "p.p.s.a.").

Przedmiotem zaskarżenia jest podjęta w wyniku wznowienia postępowania decyzja uchylająca poprzednio wydaną ostateczną decyzję o przyznaniu specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego na okres zasiłkowy 2017/2018 r. W rezultacie, orzekając we wznowionym postępowaniu, przyznano skarżącej to świadczenie tylko na okres listopada 2017 r., odmawiając natomiast prawa do tego świadczenia za okres od 1 grudnia 2017 r. do 31 października 2018 r.

Powodem weryfikacji pierwotnie wydanej decyzji w postępowaniu wznowieniowym wszczętym na mocy art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. był fakt ujawnienia przez organy okoliczności uzyskania przez syna skarżącej – ujmowanego przez organy w składzie rodziny, zgodnie zresztą z wnioskiem strony skarżącej o przyznanie tego zasiłku z dnia 22 sierpnia 2017 r. - dochodu w listopadzie 2017 r., tzn. w miesiącu następującym po miesiącu rozpoczęcia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, co wpłynęło na przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia.

Według przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.; zwanej poniżej w skrócie także "u.ś.r."), tzn. art. 16a ust. 1, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 oraz z 2018 r. poz. 950) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2 ) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Według ustępu 2 powołanego artykułu - specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.

W świetle art. 5 ust. 2 dochód rodziny w przeliczeniu na osobę ma nie przekraczać kwoty 764 zł. Zgodnie zaś z ust. 4 pkt 2 art. 16a za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w ust. 2 art. 16a, w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia, uważa się dochód następujących członków rodziny:

a) osoby wymagającej opieki,

b) małżonka osoby wymagającej opieki,

c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko,

d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia

- z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Przez pojęcie "rodzina" ustawodawca rozumie, zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych - "odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko". Ustawodawca sprecyzował też w art. 3 pkt 12 u.ś.r., że ilekroć w ustawie jest mowa o osobach pozostających na utrzymaniu - oznacza to członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób.

Zgodnie zaś z art. 5 ust. 4b u.ś.r. - w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Niewątpliwie zatem, dla prawidłowego ustalenia prawa oraz wysokości przedmiotowego świadczenia, konieczne jest ustalenie stanu faktycznego w zakresie liczby osób w rodzinie oraz dochodów rodziny według definicji ustawowych - celem sprawdzenia, czy spełnione jest zwłaszcza kryterium dochodowe.

Trzeba wskazać, że na tle przytoczonych unormowań prawnych w rozpatrywanej sprawie nie jest sporny fakt podjęcia z dniem 4 października 2017 r. pozarolniczej działalności gospodarczej ani uzyskania przez syna skarżącej za następny miesiąc prowadzenia tej działalności dochodu w wysokości netto 15515,64 zł, co wyczerpywałoby przesłanki z art. 5 ust. 4b u.ś.r. Sporne natomiast jest w sprawie to, czy prawidłowo we wznowionym postępowaniu organy przyjęły, iż nie zmienił się skład rodziny w okresie zasiłkowym 2017/2018. Strona skarżąca bowiem, powołała się w toku wznowionego postępowania administracyjnego na fakt, że syn, który zaczął uzyskiwać dochód z prowadzonej od 4 października 2017 r. działalności, od 10 września 2017 r. przestał mieszkać ze skarżącą, zawarł umowę najmu lokalu pod innym adresem i tam zamieszkał oraz przestał prowadzić ze skarżącą wspólne gospodarstwo domowe. Nie może zatem być uznawany za członka rodziny. Jak ustaliło SKO uzyskując informację od organu pierwszej instancji, umowę najmu przedłożyła skarżąca dopiero w dacie 18 grudnia 2018 r. do Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS, w sprawie dotyczącej świadczenia wychowawczego.

Z akt sprawy wynika, że organy powołując się jedynie na normę art. 25 ust. 1 u.ś.r. uwzględniły z jednej strony zmiany w stanie faktycznym sprawy dotyczące zagadnienia rzeczywistych dochodów, z drugiej jednak strony – odmówiły uwzględnienia faktu zmian w składzie rodziny. W ocenie Sądu, jest to wszakże działanie niekonsekwentne, wybiórcze, a poza tym nie znajduje oparcia w przepisie powołanego artykułu 25 ust. 1.

Przepis art. 25 ust. 1 statuuje po stronie uprawnionego do pobierania świadczenia obowiązek poinformowania organu o zmianach w stanie faktycznym stanowiąc, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Bezsprzecznie strona skarżąca mimo pouczenia o treści art. 25 ust. 1 nie poinformowała organu niezwłocznie o zdarzeniach związanych z podjęciem działalności gospodarczej przez syna oraz osobnego utrzymywania się, które to okoliczności miały zaistnieć po złożeniu wniosku przez skarżącą a przed rozpoczęciem okresu zasiłkowego 2017/2018.

Należy jednak zauważyć, że skutki prawne niedochowania obowiązku informacyjnego, o którym mowa w art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mają związek z przepisami art. 30 dotyczącego nienależnie pobranych świadczeń według definicji z ustępu 2 (pkt 1 do 5) tego przepisu oraz art. 32 jako dającego podstawy do działania przez organ z urzędu celem zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej bez zgody strony, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Komentowany zatem przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. co do zasady umożliwia organowi, w razie późniejszego ujawnienia się zdarzenia o charakterze prawotwórczym, o którym strona nie poinformowała, do następczej weryfikacji wydanej decyzji, w trybie art. 30 i art. 32 u.ś.r. - ze skutkiem wstecznym, lecz tylko w sytuacji gdy zaistnieją przesłanki materialnoprawne, od których zależy prawo i wysokość konkretnego świadczenia przewidzianego ustawą o świadczeniach rodzinnych.

Z brzmienia przepisu art. 25 ust. 1 u.ś.r. wynika, że chodzi w nim o obowiązek informacyjny ujawnienia tylko takich okoliczności, które wpływają na prawo do zasiłku bądź na jego wysokość.

Przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru. Przepis art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znosi zatem generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" co najogólniej ujmując oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Z przepisu art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika reguła swoistej prekluzji dowodowej, to znaczy, że nie można wywodzić z treści tego przepisu prawa organu do formalnego pominięcia w zebranym materiale dowodowym - a tym samym przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy - dowodu przedstawionego przez stronę tylko z tej racji, że nie powiadomiła o nim niezwłocznie organu. Nie zwalnia to organu od obowiązku oceny tego dowodu zgodnie z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. w kontekście art. 80 k.p.a. Organ musiłaby ewentualnie zakwestionować według reguł swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) moc dowodową tego konkretnego dowodu, podważyć jego wiarygodność, co powinien wówczas uzasadnić przedstawiając według wymogów art. 107 § 3 k.p.a. przyczyny takiego uznania.

Tymczasem takiej tezy w rozpatrywanej sprawie organ nie postawił ani nie przytoczył tego rodzaju argumentacji. Jedyną przesłanką przyjęcia przez organ, że skład rodziny skarżącej nie uległ zmianie, jak wynika z lektury uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jest tylko powołanie się na niedochowanie przez skarżącą wymogu obowiązku informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r., chociaż sankcji w postaci odstępstwa od przytoczonych reguł dowodowych przepis ten bynajmniej nie wprowadza i nie taka jest jego funkcja, o czym wyżej mowa.

W realiach rozpatrywanej sprawy oznacza to, że organ wadliwie pominął w ocenie dowodów umowę najmu z 10 września 2017 r. oraz oświadczenia co do zaprzestania wspólnego zamieszkania oraz wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego z synem przez skarżącą.

Rzeczą organów zatem w ponownym postępowaniu będzie ponowne zweryfikowanie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy także w kontekście rzeczywistego składu rodziny na podstawie całokształtu zebranych dowodów, po dokonaniu ich wszechstronnej oceny i z uwzględnieniem zaprezentowanej wyżej oceny prawnej oraz wykładni art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czemu należy dać wyraz w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., wskazując fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W przedstawionym świetle, skoro w pełni trafne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego mogące mieć wpływ na jego wynik, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 poprzez niewyjaśnienie składu rodziny, a w konsekwencji ustalenia wysokości dochodów w rodzinie, oraz doszło do istotnego naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie - wydane decyzje należało uchylić na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach (pkt II sentencji) znajduje wsparcie w art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265).