Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 498/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji w części
Powołane przepisy: article: par. 2 ust.1, par. 39 , par. 45, par. 46
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 3, art. 151, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 8 pkt 6, par. 21 ust.1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 1715
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 1 ust.2, art. 3 ust.1 i 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust.1 i 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 86 ust.1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust.1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Dnia 25 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska(spr.), , Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2018 roku sprawy ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego za lata 2008, 2009, 2010 i 2011 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego za lata 2010 i 2011 oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] nr [...] w części dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego za lata 2010 i 2011 i w tym zakresie umarza postępowanie administracyjne; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S. prowadzącemu Kancelarię Radców Prawnych [...] przy al. A 39 lok. 7 A w Ł. kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] roku Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z [...] roku i ustalił B. B. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 192 111,72 zł otrzymaną na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej:

-nr [...] z dnia [...] roku w wysokości 37 839,94 zł,

-nr [...] z dnia [...] roku w wysokości 47 809,77 zł,

-nr [...] z dnia [...] roku w wysokości 53 798,45 zł,

- nr [...] z dnia [...] w wysokości 52 663,56 zł.

Powyższa decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 - dalej k.p.a."). art. 14 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz.Urz. UE z 31 stycznia 2009 r., Nr L 030, str. 16-99 - dalej zwane Rozporządzeniem Rady (WE) Nr 73/2009). art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. UE z dnia 23 grudnia 2006 r., Nr L 368, str. 15 - dalej zwane Rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1974/2006), art. 73 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. (WE) z 30 kwietnia 2004 r., Nr L 141, str. 18-58, ze zm. - dalej zwane Rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 796/2004) w związku z art. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz UE z 23 grudnia 2006 r., Nr L 368, str. 74 ze zm. -dalej zwane Rozporządzeniem Komisji (WE") Nr 1975/2006"). art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE z 2 grudnia 2009 r., Nr L 316, str. 65 - dalej zwane Rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1122/2009). art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE z 28 stycznia 2011 r., Nr L 25, str. 8 - dalej zwane Rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 65/2011), art. 3 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 937/2012 z dnia 12 października 2012 r. zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 oraz (UE) nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz.Urz. (UE) z 13 października 2012 r., Nr L 280 str. 2 - dalej zwane Rozporządzeniem Wykonawczym Komisji (UE) Nr 937/2012), art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r.w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.Urz. UE z 1995 r. Nr L 312, str. 1 ze zm. - dalej zwane Rozporządzeniem Rady (WE. EURATOM) Nr 2988/951 art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 55, art. 56 § 1 i art. 56d Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U z 2017 r. poz. 201 ze zm. - dalej zwana O.p.), art. 29 Ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 maja 2008 r. (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 2137 - dalej zwana ustawą o ARiMR). art. 28 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju obszarów Wiejskich (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1856 - dalej zwana ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich). § 2 ust. 1, § 4 ust. 1, § 5 ust. 1 pkt 1, § 6 ust. 1, § 39 ust. 1, ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361 ze zm. Dz.U. z 2013 r. poz. 1312 – dalej zwane Rozporządzeniem PRŚ) w związku z § 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2014 r. poz. 324).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

B. B. 29 maja 2008 roku wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008. Decyzją z [...] roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2008 w wysokości 49 211,39 zł za realizację pakietów: rolnictwo zrównoważone w ramach wariantu: - 1.1 zrównoważony sposób gospodarowania, kwotę 47 655,29 zł do powierzchni 237,58 ha, ekstensywne trwałe użytki zielone w ramach wariantu: 3.1 ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach kwotę 1 556,10 zł do powierzchni 3,42 ha. Przelewem z [...] roku B. B. dokonał zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za rok 2008 w kwocie 145 zł.

14 maja 2009 roku strona złożyła wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. [...] roku wydał decyzję o przyznaniu stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2009 w wysokości 56 865,44 zł,

W oparciu o wniosek kontynuacyjny z 17 maja 2010 roku, decyzją z [...] roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2010 w wysokości 55 967,75 zł.

W związku ze zmniejszeniem użytków rolnych na części działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], na których rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, [...] roku Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR z wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, które zakończył decyzją z [...] roku o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w wysokości 16 273,26 zł, w tym uzyskanych na mocy decyzji z [...] roku wysokości 9 340,91 zł, oraz na mocy decyzji z [...] roku w wysokości 6 932,35 zł. Decyzja została doręczona stronie 14 października 2011 roku.

16 maja 2011 roku strona złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011. Decyzją z [...] roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową na rok 2011 w wysokości 54 820,13 zł, w tym za realizację pakietów: rolnictwo zrównoważone w ramach wariantu: 1.1. kwotę 53 275,13 zł do powierzchni 219,64 ha, oraz ekstensywne trwałe użytki zielone w ramach wariantu: 3.1.1 kwotę 1 545,00 zł do powierzchni 3,09 ha

15 maja 2012 roku skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2012, w treści którego ubiegał się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za realizacje pakietu: zrównoważony sposób gospodarowania w ramach wariantu: 1.1 na działkach rolnych o łącznej powierzchni 6,57 ha. Do wniosku strona dołączyła: umowę zarządu nieruchomościami rolnymi z [...] roku, pismo K. W. z [...] roku dotyczące wypowiedzenia umowy zarządu nieruchomościami rolnymi z [...] roku, pismo Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy we W. z [...] roku, wydruk z poczty elektronicznej z 29 listopada 2011 roku, protokół zdawczo-odbiorczy z [...] roku dotyczący działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] i [...], protokół zdawczo-odbiorczy z [...] roku dotyczący działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...],[...], [...], oświadczenie strony z [...] roku zawierające informację o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnej.

Decyzją z [...] roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał wnioskodawcy płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości, tj. w kwocie 1.015,20zł za realizacje pakietu: zrównoważony sposób gospodarowania, w ramach wariantu: 1.1 zrównoważony sposób gospodarowania, do powierzchni 3,82 ha. Decyzja została doręczona w 18 marca 2013 roku. Kwota wsparcia wynikająca z wyżej wymienionej decyzji została przekazana na wskazany przez stronę rachunek bankowy 28 marca 2013 roku.

Pismem z [...] roku Agencji Nieruchomości Rolnych OT we W., poinformowała, że nie wyraziła zgody K. W. na poddzierżawienie nieruchomości położonych w obrębie N. objętych umowami dzierżawy. K. W. nigdy nie wystąpił do Agencji Nieruchomości Rolnych o wydanie takiej zgody, co było bezpośrednią przyczyna rozwiązania z nim umów dzierżaw w związku z naruszeniem § 9. Ponadto Agencja wskazała, że zaproponowała B. B. podpisanie porozumienia w sprawie użytkowania nieruchomości Zasobu WRSP bez istniejącego stosunku prawnego do 28 lutego 2013 roku, aby mógł się wywiązać z zobowiązań wynikających z programu rolnośrodowiskowego na lata 2008-2013. Do podpisania tego porozumienia nie doszło, gdyż wysokość naliczonych opłat za bezumowne użytkowanie skłoniła stronę do protokolarnego przekazania wszystkich nieruchomości które użytkował w dniach [...] i [...] roku.

[...] roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych przez B. B. płatności w tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Decyzją z [...] roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego wysokości 192 111.72 zł. Decyzja została doręczona 3 marca 2014 roku.

Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, w którym zaskarżył ją w całości i wniósł o jej uchylenie i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy poprzez odstąpienie od żądania zwrotu pobranych płatności ze względu na zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. W uzupełnieniu swojego odwołania zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, 8, 9, 77 § 1 i § 4, 80, 81 k.p.a.

Decyzją z [...] roku Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i rozstrzygając o istocie sprawy ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 192 111,72 zł

Na decyzję organu odwoławczego B. B. złożył skargę do sądu administracyjnego. Wyrokiem z [...] roku w sprawie sygn. akt [...] WSA w Ł. oddalił skargę strony.

Wyrokiem z [...] roku w sprawie sygn. akt [...] Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz odrzucił skargę strony na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z [...] roku. W treści uzasadnienia wyroku NSA wskazał, że decyzja organu odwoławczego została doręczona osobie, która nie została umocowana do działania w postępowaniu odwoławczym w charakterze pełnomocnika strony, a więc decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego.

Zaskarżoną decyzją z [...] roku Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego AMIR w całości i ustalił kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że uchylenie decyzji organu I instancji wynika z faktu, że w treści rozstrzygnięcia nie wskazano decyzji, na podstawie których przyznano płatność ustaloną później jako nienależną.

W ocenie organu odwoławczego w sprawie zaistniały podstawy do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego i ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego. Na wstępie organ zaznaczył, że w sprawie zastosowanie mają przepisy Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013 r. poz. 361 ze zm. Dz.U. z 2013 r. poz. 1312 -) w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 marca 2014 roku tj. przed dniem wejścia w życie Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2014 r. poz. 324.

Organ podkreślił, że w świetle § 2 ust. 1 Rozporządzenia PRŚ jednym z podstawowych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej jest realizacja 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, przy czym w myśl § 5 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia PRŚ: Zobowiązanie rolnośrodowiskowe obejmuje obszar gruntów zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej w ramach poszczególnych pakietów i ich wariantów, objęty obszarem zatwierdzonym w rozumieniu art. 6 ust. 2 lit. c rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011

W niniejszej sprawie Pan B. B. podjął się realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach pakietu, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia PRS tj. rolnictwo zrównoważone, w wariancie: 1.1 zrównoważony sposób gospodarowania, na działkach rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], o łącznej powierzchni 237,58 ha, oraz w ramach pakietu, o którym mowa w pkt 3 wskazanego przepisu tj. ekstensywne trwałe użytki zielone, w wariancie: 3.1.1 ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach, na działkach rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 3,42 ha, przy czym dniem rozpoczęcia 5-letniego okresu zobowiązania był dzień [...] roku. Zgodnie zatem z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia PRŚ 5-letni okres zobowiązania podjętego przez B. B. upływał [...] roku. Dalej organ wskazał, iż zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia PRŚ w okresie objętym zobowiązaniem rolnośrodowiskowym zobowiązanie to nie podlega zmianie, za wyjątkiem przypadków szczegółowo określonych w przepisach tego rozporządzenia. Natomiast zaprzestanie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przed upływem 5-letniego okresu rodzi konsekwencje w postaci obowiązku zwrotu pobranej płatności, zgodnie z § 39 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 rozporządzenia PRŚ.

W niniejszej sprawie strona zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej na gruntach objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym przed upływem 5-letniego okresu, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia PRŚ, przy czym w opinii Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR zaprzestanie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego nastąpiło [...] roku. Okoliczność ta pozostaje w niniejszej sprawie bezsporna. Powyższe obrazują złożony przez stronę protokół zdawczo-odbiorczy z [...] roku potwierdzający wydanie i przekazanie nieruchomości rolnej zabudowanej w granicach działek geodezyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...] o powierzchni 59,7534 ha oraz protokół zdawczo-odbiorczy z tej samej daty potwierdzający wydanie i przekazanie nieruchomości rolnej niezabudowanej w granicach działek geodezyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] o powierzchni 55,9099 ha, oświadczenie B. B. z 14 maja 2012 roku, formularz wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, z [...] roku, w którym strona wycofała z płatności rolnośrodowiskowej grunty rolne położone na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], pismo ANR OT we W. z [...] roku wskazujące na brak porozumienia sprawie dalszego użytkowania nieruchomości bez istniejącego stosunku prawnego

Zdaniem organu odwoławczego z powyższego jednoznacznie wynika, iż w dniu [...] roku B. B. zaprzestał użytkowania gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] zaprzestając tym samym realizacji podjętego [...] roku 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego co obligowało rolnika do zwrotu płatności przyznanej do działek rolnych, na których zaprzestał realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Tym samym środki finansowe przyznane B.B. do działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], na których zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, stały się nienależne. Wobec powyższego obowiązkiem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR było wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego i wydanie [...] roku decyzji, w której ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Odnosząc się do argumentacji strony zawartej w odwołaniu od decyzji organu I instancji wskazującej na zaistnienie okoliczności nadzwyczajnej uniemożliwiającej realizację programu rolnośrodowiskowego organ odwoławczy wskazał, że żadna z okoliczności nadzwyczajnych przewidzianych w art. 47 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

W treści odwołania strona wskazała na wystąpienie okoliczności, o której mowa w art. 47 ust. 1 lit c Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 tj. wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania. Organ podkreślił, że przepisy regulujące zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowej nie zawierają własnej definicji wywłaszczenia, to jednak zdaniem organu odwoławczego nie oznacza, że pojęcie to można definiować w sposób dowolny. W opinii organu odwoławczego wywłaszczenie nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, jako okoliczność wyjątkowa zwalniająca rolnika z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, oznacza zgodnie z przepisami szczególnymi dotyczącymi wywłaszczenia prawa własności, a także innych praw rzeczowych na nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego zawartymi w Ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz.U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651 z późn. zm.) pozbawienie lub ograniczenie służącego określonej osobie prawa rzeczowego na mocy indywidualnego aktu, w trybie. W świetle powyższego stroną postępowania wywłaszczeniowego jest podmiot, któremu przysługuje własność lub inne prawo rzeczowe do wywłaszczanej nieruchomości. Powołując się na orzecznictwo organ wskazał, że samo posiadanie, bez tytułu prawnego, nie jest prawem ale stanem faktycznym. Niewątpliwie w momencie zwrotu nieruchomości do zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych B. B. użytkował grunty rolne położone na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], bez tytułu prawnego, tym samym nie można uznać, iż był stroną postępowania wywłaszczeniowego.

Dalej organ wskazał, że w przepisach krajowych regulujących zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowej okoliczności, w przypadku których wystąpienia nie jest wymagany zwrot nienależnie pobranego wsparcia, wymienione zostały w § 45 rozporządzenia PRŚ. Organ podkreślił, że nie jest możliwe zaakceptowanie stanowiska strony, zgodnie z którym zwrot nieruchomości do zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych ze względu na brak tytułu prawnego do dysponowania nimi należy uznać za "rodzaj wywłaszczenia" uzasadniającego odstąpienie od nałożenia na stronę obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. W sprawie nie wystąpiły również okoliczności wymienione w pkt 2-7 § 45 rozporządzenia PRŚ. Obowiązku zwrotu płatności nie wyłącza także inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika – pkt 8 § 45 rozporządzenia PRŚ. Strona ponosi, że w przedmiotowej sprawie okolicznością, która powinna być uznana, jako siła wyższa i wyjątkowa okoliczność, było zdarzenie polegające na protokolarnym zwrocie nieruchomości przy jednoczesnej utracie posiadania tych gruntów, co nastąpiło [...] r., a informacja ustna o tym fakcie została przekazana do Biura Powiatowego w W. [...] r. Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zakwalifikowania wskazanych przez stronę okoliczności, jako okoliczności nadzwyczajnych zwalniających rolnika z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Okoliczność nadzwyczajna to taka okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, która ma wpływ na realizację takiego zobowiązania, jeśli okoliczność ta jest wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Do utraty posiadania gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], na których rolnik realizował program rolnośrodowiskowy, doszło w sposób zawiniony przez stronę. Naświetlony przez skarżącego konflikt pomiędzy stronami umowy poddzierżawy, w wyniku którego doszło do wypowiedzenia umów dzierżawy i umowy poddzierżawy, pozostaje bez wpływu na wynik niniejszego postępowania, gdyż po rozwiązaniu umów dzierżawy oraz umowy poddzierżawy strona nadal użytkowała grunty rolne będące ich przedmiotem i realizowała na nich program rolnośrodowiskowy. Bezpośrednią przyczyną zaprzestania użytkowania przedmiotowych gruntów był protokolarny zwrot nieruchomości do zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych.

Organ podkreślił, że B. B. mając wiedzę, że grunty rolne będące przedmiotem umowy poddzierżawy wchodzą w skład zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych OT we W., a K. W. jest ich dzierżawcą, oraz będąc świadomym zasad przyznawania płatności oraz obowiązków, jakie spoczywają na beneficjencie pomocy, jak i konsekwencji niewywiązania się z nich, miał świadomość ryzyka, jakie pociąga za sobą podjęcie się realizacji programu rolnośrodowiskowego na działkach nie będących jego własnością i nie wykazał się należytą dbałością o własne interesy nie sprawdzając stanu prawnego nieruchomości. W szczególności wnioskodawca nie potwierdził prawdziwości dokumentu zawierającego zgodę Agencji Nieruchomości Rolnych OT we W. na poddzierżawienie gruntów, na który powołuje się strona, a który przecież przesądzał o dopuszczalności zgodnego z prawem zawarcia umowy. Tym bardziej, że strona miała świadomość, że zawarcie umów poddzierżawy wymaga zgody właściciela gruntów. Organ zauważył, iż zgodnie z postanowieniem § 26 "Umowy zarządu nieruchomościami rolnymi" z [...] roku jej integralnym załącznikiem były umowy dzierżawy zawarte pomiędzy K. W. i Agencją Nieruchomości Rolnych OT we W., z treści których jednoznacznie wynika, iż poddzierżawienie przedmiotu dzierżawy osobom trzecim wymaga zgody wydzierżawiającego (§ 9 umowy dzierżawy), a naruszenie postanowień umownych skutkuje rozwiązaniem umowy dzierżawy przez jednostronne oświadczenie woli ze skutkiem natychmiastowym (§17 pkt 2 umów dzierżawy). W związku z powyższym nie można uznać, iż zwrot nieruchomości do zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych stanowi okoliczność, której strona nie mogła przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania. Tym samym pierwszy z warunków zawartych w § 45 pkt 8 Rozporządzenia PRŚ nie został spełniony.

W opinii organu odwoławczego z całą pewnością nie można powiedzieć, że do protokolarnego zwrotu nieruchomości doszło z przyczyn niezależnych od rolnika. Z wyjaśnień zarówno Agencji Nieruchomości Rolnych OT we W. (pismo z 23 listopada 2013 roku), jak i B. B. (pismo z 27 marca 2014 roku), wynika, że Agencja Nieruchomości Rolnych OT we W. zaproponowała stronie podpisanie porozumienia, które umożliwiłoby realizację programu rolnośrodowiskowego na gruntach objętych zobowiązaniem, jednak z uwagi na koszty z tym związane oraz działania K. W., skarżący odmówił podpisania porozumienia. W świetle powyższego nie można uznać, że zaprzestanie użytkowania gruntów rolnych i przerwanie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, nastąpiło z przyczyn niezależnych od strony. B. B., mając świadomość ciążących na nim obowiązków i konsekwencji zaprzestania realizacji programu w postaci konieczności zwrotu pobranych płatności, podjął decyzję skutkującą utrata posiadania gruntów zgłoszonych do płatności.

Dodatkowo, niezależnie od powyższego organ podkreślił, że strona nie dopełniła też wymagań formalnych związanych z właściwym poinformowaniem organu o okolicznościach nadzwyczajnych. Zgodnie z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006: przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Nie wypełnia przesłanek określonych we wskazanym przepisie informacja przekazana drogą mailową na adres Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR z 29 listopada 2011, bowiem w momencie jej złożenia strona nadal była użytkownikiem gruntów i realizowała plan rolnośrodowiskowy. Z kolei złożone waz z wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2012 pismo zatytułowane "Oświadczenie" było spóźnione, bowiem zdanie nieruchomości do zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych OT we Wrocławiu miało miejsce [...] roku. Strona wskazuje także, że 13 stycznia 2012 roku poinformowała ustnie pracowników Biura Powiatowego ARiMR o fakcie przekazania spornych działek do zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych, jednak omawiany przepis wymaga zgłoszenia wystąpienia okoliczności nadzwyczajnej w formie pisemnej, a w aktach sprawy brak jest protokołu z ustnego wniesienia podania.

Z kolei ustosunkowując się do tej części odwołania, w której strona wskazuje na zasadność zastosowania w niniejszej sprawie zapisów art. 44 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 organ odwoławczy podkreślił, że prawodawca unijny pozostawił uznaniu państw członkowskich przyjęcie rozwiązania ustanowionego w tym przepisie i odstąpienie od obowiązku zwrotu pobranego wsparcia w przypadku zrealizowania przez beneficjenta pomocy znacznej części podjętego zobowiązania. Powyższy przepis nie został wprowadzony w ustawodawstwie krajowym, tym samym nie obowiązuje w postępowaniach w sprawie przyznania płatności z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Bezpodstawny w ocenie organu odwoławczego jest również zarzut strony, dotyczący naruszenia art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i § 4, art. 80 i art. 81 k.p.a.

Dalej organ wskazał sposób obliczenia przypadającej skarżącemu kwoty do zwrotu. Dodał, iż 4 stycznia 2010 roku B. B. dokonał zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za rok 2008 w wysokości 145 zł. Ponadto [...] roku Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję, w której ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w wysokości 16 273,26 zł, w tym: 9 340,91 zł otrzymane na mocy decyzji z [...] roku, oraz 6 932,35 zł otrzymane na mocy decyzji z [...] roku.

Powołując się na przepisy prawa wspólnotowego oraz stosowane odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej organ podkreślił, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca jej kwotę powiększoną o odsetki zatem w przypadku niewpłacenia przez stronę kwoty 192 111,72 zł w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji organu II instancji, od dnia następującego po upływie tego terminu do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności, od kwoty nienależnie pobranych płatności nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Końcowo organ wskazał, że sprawie nie znajdują zastosowania przepisy wyznaczające okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranej płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego. W myśl art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, który znajduje zastosowanie w przypadku płatności przyznanych na rok 2008 i 2009: zwrot płatności uznanej za nienależną (...) ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. W niniejszej sprawie wypłata płatności rolnośrodowiskowej za lata 2008 i 2009 nastąpiła odpowiednio w dniu: 16 lutego 2009 roku i. 8 lutego 2010 roku. Pierwsze powiadomienie producenta nastąpiło 22 listopada 2013 roku tj. w dniu doręczenia zawiadomienia z [...] roku o wszczęciu postępowania administracyjnego. Nie upłynął zatem 10-letni termin przedawnienia, o którym mowa w powołanym przepisie. W ocenie organu odwoławczego w analizowanej sprawie zastosowania nie znajduje również dyspozycja ust. 5 akapitu drugiego wskazanego przepisu, ograniczająca termin przedawnienia do czterech lat, jeśli producent działał w dobrej wierze. Składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej i podejmując się realizacji 5-letniego zobowiązania skarżący znał zasady przyznawania wsparcia i był świadomy podjętych obowiązków, posiadał również wiedzę, że poddzierżawione przez niego nieruchomości, na których podjął się realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, stanowią własność Agencji Nieruchomości Rolnych OT we W. i prowadzenie działalności rolniczej na tych nieruchomościach wiąże się z ryzykiem, że w każdej chwili może nastąpić rozwiązanie umowy dzierżawy lub umowy poddzierżawy, i tym samym niedotrzymanie podjętych zobowiązań.

W odniesieniu do płatności za lata 2010 i 2011 badając okres przedawnienia należy mieć na uwadze art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Zgodnie z brzmieniem ust. 1 wskazanego przepisu: " Okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 7." Organ podkreślił, że w odniesieniu do płatności w ramach PRO W 2007-2013 okres przedawnienia ulega przedłużeniu do dnia zamknięcia programu wynikającego z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej, a więc co najmniej do 31 grudnia 2015 roku. Ponadto wcześniej, 22 listopada 2013 roku doszło do przerwania okresu przedawnienia, tj. w dniu doręczenia stronie zawiadomienia z [...] roku o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego. Mając na względzie powołany przepis organ odwoławczy wyjaśnił, że od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, tj. od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok (17 maja 2010 roku), a następnie wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2011 rok (16 maja 2011 roku), do dnia doręczenia decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego (3 marca 2014 roku), uwzględniając przerwanie biegu przedawnienia, nie minęło osiem lat, co odpowiadałoby podwójnemu terminowi okresu przedawniania zgodnie art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Biorąc pod uwagę powyższe, termin przedawnienia roszczeń o zwrot płatności za rok 2010 i 2011 nie minął.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 w związku z art. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2011 oraz art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011. Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W analizowanej sprawie przekazana płatność rolnośrodowiskową za lata 2008-2011 nie była skutkiem pomyłki organu wydającego decyzje w pięcioletnim okresie obowiązywania programu rolnośrodowiskowe. Obowiązek jej zwrotu wynika ze zmniejszenia przez zobowiązanego producenta powierzchni w stosunku do pierwotnie deklarowanej, co jest okolicznością leżącą po stronie beneficjenta pomocy.

Na powyższą decyzję B. B. wystąpił ze skargą do sądu administracyjnego wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w zakresie niezbadania wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie oraz przepisów prawa procesowego w tym w szczególności nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia roszczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Skarga jest częściowo zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że została ona wydana z naruszeniem przepisów regulujących kwestie przedawnienia zwrotu płatności za lata 2010 i 2011co skutkować musiało jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego w części dotyczącej zwrotu płatności rolnośrodowiskowej za te lata.

Na wstępie zaznaczyć należy, że trafnie organ odwoławczy w swoim rozstrzygnięciu wskazuje, że zasadą jest zwrot nienależnie pobranych płatności. Zaprzestanie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przed upływem 5-letniego okresu, na który zostało ono podjęte rodzi konsekwencję w postaci obowiązku zwrotu pobranej płatności, zgodnie z § 39 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia PRŚ. Bezwzględny obowiązek zwrotu nienależnej płatności został złagodzony poprzez wprowadzenie ograniczeń czasowych dla jego realizacji.

Zgodnie z mającym zastosowanie w odniesieniu do płatności za lata 2010 i 2011 art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

Trafnie w rozstrzyganej sprawie organ odwoławczy wskazał, że w odniesieniu do płatności w ramach PRO W 2007-2013 okres przedawnienia ulega przedłużeniu do dnia zamknięcia programu wynikającego z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej, a więc do dnia 31 grudnia 2015 roku.

W rozstrzyganej sprawie dopuszczenie się przez skarżącego nieprawidłowości nastąpiło od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok (17 maja 2010 roku), a następnie wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2011 rok (16 maja 2011 roku). Z tym momentem rozpoczął swój bieg 4 letni okres przedawnienia, o którym mowa w art. art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Trafnie także organ wskazuje, że 22 listopada 2013 roku, tj. w dniu doręczenia stronie zawiadomienia nr [...] z [...] roku o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, doszło do przerwania okresu przedawnienia. Okres przedawnienie ponownie rozpoczął więc swój bieg 23 listopada 2013 roku. Kolejną czynnością przerywającą jego bieg było wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności przez organ I instancji [...] roku. Powyższa decyzja została doręczona skarżącemu 4 marca 2014 roku. Strona złożyła od niej skuteczne odwołanie, a zatem decyzja ta nie stała się ostateczna. Decyzja organu II instancji z [...] roku na skutek jej wadliwego doręczenia nie weszła do obrotu prawnego, co wynika w sposób jednoznaczny z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] roku w sprawie sygn. akt [...]. Zatem w rozstrzyganej sprawie ostatnią czynnością, która przerywała bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do płatności za lata 2010-2011 była decyzja organu I instancji doręczona skarżącemu 4 marca 2014 roku. Zgodnie z art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia. Zatem 5 marca 2014 roku rozpoczął na nowo bieg termin przedawnienia do ustalenia i dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności, który upłynął 5 marca 2018 roku, zaś decyzja organu II instancji wydana została [...] roku, a zatem po upływie okresu przedawnienia. Powyższe spowodowało konieczność uchylenia decyzji w zakresie w jakim dotyczyła obowiązku zwrotu płatności za lata 2010-2011.

Trafnie natomiast organ nie uwzględnił zarzutu przedawnienia w odniesieniu do płatności za lata 2008 i 2009. W myśl art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 mającego zastosowanie w odniesieniu do płatności za lata 2008 i 2009 na podstawie art 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316, s. 65, ze zm.) w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust 3. Natomiast zgodnie z art. 73 ust 5 tego rozporządzenia obowiązek zwrotu określony w ust 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. W niniejszej sprawie wypłata płatności rolnośrodowiskowej za lata 2008 i 2009 nastąpiła odpowiednio w dniu: 16 lutego 2009 roku i. 8 lutego 2010 roku. Pierwsze powiadomienie skarżącego o nieuzasadnionym charakterze płatności miało miejsce [...] roku tj. z chwilą doręczenia zawiadomienia z [...] roku o wszczęciu postępowania administracyjnego. Nie upłynął zatem 10-letni termin przedawnienia, o którym mowa w powołanym przepisie. Prawidłowo także organy przyjęły, że w sprawie strona nie wykazała aby zaszły okoliczności uzasadniające ograniczenie terminu przedawnienia do czterech lat. W sprawie nie można bowiem przyjąć, że skarżący pozostawał w dobrej wierze. Podejmując się z dniem [...] roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na okres 5 lat skarżący miała świadomość, że grunty na których deklaruje realizacje zobowiązania stanowią własność Agencji Nieruchomości Rolnych. Zawierając umowę poddzierżawy z K. W. skarżący nie dołożył należytej staranności w trosce o swoje interesy w celu ustalenia udzielnie przez Agencję zgody na zawarcie umowy poddzierżawy, będącej warunkiem sine qua non jej skuteczności. Wbrew twierdzeniom skarżącego w ocenie sądu forma zawarcia umowy poddzierżawy ani okres na który umowa została zawarta nie potwierdzają działania przez stronę z należytą starannością. Umowa co prawda została zawarta w kancelarii notarialnej jednak nie w formie aktu notarialnego, przy sporządzaniu którego notariusz skontrolowałby prawidłowość i dopuszczalność zawarcia umowy poddzierżawy nieruchomości rolnych stanowiących własność Agencji, a jedynie z notarialnym poświadczeniem podpisów. Dodatkowo wśród załączników do umowy nie została wymieniona zgoda Agencji Nieruchomości Rolnych będąca dokumentem o podstawowym znaczeniu dla skuteczności zawieranej umowy. Umowę nazwano "umową zarządu nieruchomościami rolnymi" mimo, iż wolą stron było zawarcie umowy poddzierżawy nieruchomości. Powyższe w ocenie sądu wskazuje raczej na okoliczność, że strony umowy poddzierżawy zdawały sobie sprawę z niezgodnego z prawem charakteru zawieranego kontraktu próbując mu jedynie nadać pozoru legalności.

Także w pozostałym zakresie decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odpowiada prawu. Zgodnie z § 2 ust 1 pkt 3 rozporządzenia PRŚ płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, ze zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej.

Obowiązek zwrotu pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości przewiduje art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, zgodnie z którym pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomoc pobrana nienależnie została zdefiniowana w art. 28 ust. 2 pkt 1 – 4 ustawy, który stanowi, że jest to w szczególności:

1) pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem;

2) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem;

3) wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji; wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.

Uszczegółowieniem zasad zwrotu płatności rolnośrodowiskowej jest przepis § 39 rozporządzenia PRŚ z 2013 r., które na podstawie § 46 tego rozporządzenia miały zastosowanie w niniejszej sprawie bowiem rozporządzenie to weszło wżycie 15 marca 2013 roku, a postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją wszczęte zostało 22 listopada 2013r. Stosownie do § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia PRŚ, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętej zmniejszeniem.

W 2008 r. skarżący przyjął na siebie obowiązek realizacji pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że strona skarżąca przerwała w roku 2012 realizację pięcioletniego programu rolnośrodowiskowego zapoczątkowanego w roku 2008. W styczniu 2012 roku skarżący zwrócił bowiem Agencji Nieruchomości Rolnych OT we W. grunty poddzierżawione mu przez K. W.. Konsekwencją zaprzestania wykonywania zobowiązania o którym mowa było wszczęcie przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu płatności .Zaprzestanie prowadzenia działalności w trakcie tego okresu, poprzez pomniejszenie deklarowanej powierzchni spełnia przesłankę zwrotu pobranej płatności. Obowiązek ten ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego pięcioletniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (por. wyrok NSA z 5 maja 2016 r. sygn. akt II GSK 2710/14 dostępny w CBOSA).

Zarówno wspólnotowy, jak i rodzimy prawodawca przewidział sytuacje, których wystąpienie wykluczy możliwość żądania zwrotu nienależnej płatności, na okoliczności te powołał się skarżący w swoim wniosku o płatność za rok 2012 oraz w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Stosownie do art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006, Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków albo zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Przypadki wskazane pod lit.: a), b), d)-f) w sprawie z pewnością nie występują. Strona skarżąca uważa natomiast, że doszło do jej wywłaszczenia z nieruchomości, które dzierżawiła, czego nie mogła przewidzieć przy rozpoczęciu realizacji programu rolnośrodowiskowego. W ocenie sądu organ prawidłowo przyjął, że w sprawie nie mamy do czynienia z siłą wyższą lub wystąpieniem wyjątkowych okoliczności o których mowa w art. 47 ust. 1 lit. c Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 w postaci wywłaszczenia dużej części gospodarstwa rolnego. Trafnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji odwołując się do wyroku WSA w Kielcach z 18 kwietnia 2013 roku w sprawie sygn. akt II SA/Ke 123/13 (publ. w LEX nr 1325735) wyjaśnił, że wywłaszczenie dotyczyć może wyłącznie pozbawienia prawa własności lub innego prawa rzeczowego przysługującego do wywłaszczanej nieruchomości. Zgodnie z art. 112 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wywłaszczenie polega na pozbawieniu albo ograniczeniu w drodze decyzji prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego do nieruchomości. Samo posiadanie, bez tytułu prawnego, nie jest prawem ale stanem faktycznym. Dlatego też posiadacz nieruchomości, któremu nie przysługuje własność lub inne prawo rzeczowe do wywłaszczanej nieruchomości, nie może być uznany za stronę postępowania wywłaszczeniowego. Nadto wywłaszczenie może zostać dokonane na ściśle określone cele publiczne o raz na rzecz ściśle określonych organów administracji publicznej. Stąd nie może być traktowany jako wywłaszczenie zwrot bezprawnie zajmowanej nieruchomości wchodzącej w skład zasobu Agencji Nieruchomości Rolnych i stanowiącej jej własność.

Z kolei w § 45 rozporządzenia PRŚ wymieniono kolejne okoliczności, inne niż wymienione w przepisach rozporządzenia Nr 1974/2006 kategorie siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany. Wśród tych okoliczności w punkcie 1 wymieniono wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania. Ponieważ jednak w sprawie nie doszło do wywłaszczenia, w tym zakresie zachowują pełną aktualność wywody poczynione powyżej na gruncie art. 47 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006.

Trafne jest także stanowisko organów, że w sprawie nie mógł również znaleźć zastosowanie punktu 8 § 45 rozporządzenia PRŚ zgodnie z którym zwrot pomocy nie jest wymagany w razie zaistnienia innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, która ma wpływ na realizację takiego zobowiązania, jeśli okoliczność ta jest wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Prawidłowo także organ podkreślił, że przesłanki wskazane w tym przepisie muszą być spełnione kumulatywnie w celu zwolnienia rolnika z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Zgodzić należy się z organem, że przystępując do realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego skarżący miała świadomość, że grunty rolne będące przedmiotem umowy poddzierżawy wchodzą w skład zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych OT we W., a K. W. jest ich dzierżawcą. Będąc świadomym zasad przyznawania płatności oraz obowiązków, jakie spoczywają na beneficjencie pomocy, jak i konsekwencji niewywiązania się z nich, skarżący nie wykazał się należytą dbałością o własne interesy nie sprawdzając stanu prawnego nieruchomości. W szczególności wnioskodawca nie potwierdził prawdziwości dokumentu zawierającego zgodę Agencji Nieruchomości Rolnych OT we W. na poddzierżawienie gruntów, na który powołuje się strona, a który przecież przesądzał o dopuszczalności zgodnego z prawem zawarcia tej umowy. Zawierając umowę poddzierżawy skarżący powinien przewidzieć, że umowa ta może zostać rozwiązana. Skarżący powinien sprawdzić stan prawny nieruchomości i poznać warunki na jakich ten teren wydzierżawił K. W.. Zdaniem sądu w tej sprawie zawierając umowę poddzierżawy skarżący był świadomy naruszenia przepisów o zakazie poddzierżawy, gdyż umowa została zawarta bez zgody Agencji Nieruchomości Rolnych, która to zgoda powinna być wyrażona na piśmie i załączona do umowy poddzierżawy. Stąd fakt rozwiązania umowy poddzierżawy nie jest zjawiskiem wyjątkowym, uzasadniającym odstąpienie przez organy od czynności związanych z odzyskaniem nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych.

Sąd podzielił także pogląd organu, że nie można twierdzić, iż do protokolarnego zwrotu nieruchomości doszło z przyczyn niezależnych od rolnika. Z wyjaśnień zarówno Agencji Nieruchomości Rolnych z [...] roku jak i skarżącego zawartych w treści piśmie z [...] roku wynika, że Agencja Nieruchomości Rolnych zaproponowała stronie podpisanie porozumienia, które umożliwiałoby skarżącemu realizację programu rolnośrodowiskowego na gruntach objętych zobowiązaniem. Jednak z uwagi na koszty z tym związane skarżący odmówił podpisania porozumienia i dokonał protokolarnego zwrotu zajmowanych gruntów do Agencji. Skarżący mając świadomość ciążących na nim obowiązków i konsekwencji zaprzestania realizacji programu w postaci konieczności zwrotu pobranych płatności podjął decyzję skutkującą utratą posiadania gruntów zgłoszonych do płatności.

W pełni należy zgodzić się także ze stanowiskiem organów, że w realiach sprawy skarżący nie dopełnił również wymogu pisemnego powiadomienia organu o przyczynie zaprzestania realizacji podjętego programu rolnośrodowiskowego zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Nr 1974/2006. Oświadczenie złożone wraz z wnioskiem o płatność za rok 2012 uznać należy za spóźnione. Zaś informacja mailowa z 29 listopada 2011 roku na którą powołuje się strona miała miejsce przed zwrotem gruntów do Agencji, gdy skarżący w dalszym ciągu realizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe, a więc w sprawie nie wystąpiły jeszcze okoliczności uniemożliwiające realizacje programu.

Reasumując sąd stwierdza, że w związku z upływem terminu przedawnienia do dochodzenia zwrotu nienależnych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2011 skargę w tym zakresie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a. należało uwzględnić, orzekając jak w sentencji.

Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego w odniesieniu do płatności za lata 2008 -2009 organy dokonały ustaleń w pełni wystarczających do podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia, kierując się przepisami wynikającymi z prawidłowo wskazanych aktów prawnych, które legły u podstaw decyzji organów obu instancji i dlatego w tym zakresie na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd skargę oddalił.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 8 pkt 6) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.

P.K.