Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1197/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 5, art. 6 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r. sprawy ze skargi L.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 27 września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia 19 lipca 2013 r. o numerze [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 września 2013 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie (dalej powoływane jako "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania L.B. od decyzji Burmistrza Miasta S. (Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.) z dnia 19 lipca 2013 r., [...] w przedmiocie odmowy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad dzieckiem M.B. - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia 18 lipca 2013 r. L.B. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką M.B.. Załączyła oświadczenie, w którym wskazała, że córka chora jest na stwardnienie rozsiane i wymaga stałej opieki. W związku z tym wnioskodawczyni, pomimo posiadania gospodarstwa, nie jest w stanie wykonywać w nim pracy. W złożonym oświadczeniu L.B. zwróciła się również o indywidualne podejście do jej sprawy i przywrócenie jej zasiłku, który do tej pory otrzymywała. Do wniosku dołączono, między innymi, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności M.B. z dnia 29 lutego 2012 r., [...], informację o objęciu L.B. ubezpieczeniem społecznym rolników, decyzje o wymiarze podatku rolnego na L.B. i na M.B. oraz zaświadczenie o podleganiu przez L.B. ubezpieczeniu społecznemu rolników "jako rolnik (małżonek)".

Decyzją z dnia 19 lipca 2013 r. Burmistrz Miasta S., powołując się na art. 2 ust. 2, art. 17, art. 23, art. 24 ust. 1, 2 i 3, art. 25, art. 26, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.; obecnie Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm. – dalej powoływanej jako "u.ś.r."), § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3 ) oraz § 1 pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz o wysokość świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058) odmówił L.B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem - M.B.. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, nie ma prawa do renty. Jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 4,8500 ha fiz., a przeliczeniowych 2.8200 ha.

Burmistrz wyjaśnił następnie, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ przyznał następnie, że L.B. nie pracuje zawodowo ani nie podejmuje zatrudnienia. Jest jedynie współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, przy czym ze względu na chorobę córki nie wykonuje żadnych prac związanych z jego prowadzeniem, ponieważ musi swój czas poświęcić w opiece nad dzieckiem. Okoliczności te zdaniem organu nie uzasadniają przyznania wnioskowanego świadczenia. Burmistrz powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, w której stwierdzono, że "Prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o spaczeniach rodzinnych". Organ powołał się też na uchwałę Sądu Najwyższego II UZP 5/04, gdzie stwierdzono, że pojęcie prowadzenia gospodarstwa rolnego mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim. Dlatego, dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. Burmistrz podkreślił, że w uzasadnieniu uchwały II UZP 5/04 Sąd Najwyższy utożsamił utratę zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym z utratą możliwości jego prowadzenia. Przenosząc to na grunt sprawy stwierdził, że L.B. posiada i prowadzi gospodarstwo rolne (obiektywnie nie utraciła możliwości jego prowadzenia), dlatego zachodzi negatywna przesłanka przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu L.B. stwierdziła, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Wskazała, że od 1996 r., to jest od pobytu córki w Instytucie R,, opiekuję się nią cały czas. W 2000 r. M.B. przebywała w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym K. w P. z rozpoznaniem zaburzenia o typie schizofrenii F21. W tym samym roku przebywała również w Szpitalu Rehabilitacyjno-Leczniczym dla Dzieci i Młodzieży z O. z rozpoznaniem przewlekłego młodzieńczego zapalenia stawów. W styczniu 2012 r. przebywała na Oddziale Neurologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w K. z rozpoznaniem stwardnienia rozsianego oraz schizofrenii. W dniu 20 stycznia 2012 r. rozpoznano u córki L.B. chorobę podstawową – stwardnienie rozsiane. W w lutym 2013 r. M.B. przebywała na oddziale leczenia urazów mózgu w Wielospecjalistycznym Szpitalu Miejskim w Poznaniu, gdzie ponownie stwierdzono stwardnienie rozsiane oraz schizofrenię. W dniu 29 lutego 2012 r. Powiatowy Zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w Koninie orzekł u M.B. znaczny stopień niepełnosprawności (symbole 10-N, 02-P). L.B. dodała, że od lutego 2012 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne na córkę M.

Opisując z kolei swoją sytuację osobistą, L.B. zaznaczyła, że od 1989 r. pracowała zawodowo w Zaryniu oraz dorywczo w Niemczech i wówczas posiadanie gospodarstwa nie przeszkadzało jej w podejmowaniu pracy. Dopiero choroba córki M. w wieku 3,5 lat wyeliminowała ją z zawodowego rynku pracy. L.B. dodała, że jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,85 ha. Są to grunty orne, którymi zajmuje się jej mąż. Uprawa tych gruntów nie wymaga stałej pracy w tym gospodarstwie.

L.B. wskazała też, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, na które powołuje się organ, wskazuje, iż prowadzenie gospodarstwa jest przesłanką negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak zdaniem skarżącej fakt, że jest współwłaścicielką gospodarstwa nie może być kwalifikowany jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z wykonywaniem działalności rolniczej (powołała wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2005 r., I UK 16/05, OSNP 2006, nr 17-18, poz. 278). W jej ocenie prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Skarżąca od urodzenia córki nie zajmuję się gospodarstwem, nie podejmuję w nim żadnych działań i decyzji, nie zarządza nim.

L.B. powołała się też na komunikat Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, z którego wynika, że rolnik jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, a wiążącym dla organów wydających decyzje administracyjne są przepisy prawa, a nie wyroki sądów. Zaznaczyła, iż zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r., osoba będąca rolnikiem pracująca w gospodarstwie rolnym, nie jest osobą zatrudnioną lub wykonującą inną pracę zarobkową. Oznacza to, że rolnik, który nie wykonuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezależnie od wielkości gospodarstwa rolnego może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż spełnia warunek zawarty w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Niezależnie, skarżąca podkreśliła, że organy realizujące świadczenia rodzinne zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 K.p.a., zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa, a nie kierować się rozstrzygnięciem sądu administracyjnego, czy też samorządowego kolegium odwoławczego wydanym w indywidualnej sprawie i tylko w tej sprawie wiążącym. Skarżąca dodała, że przepisy u.ś.r., przewidujące możliwości otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego przez rolników, pozostają niezmienione od wielu lat i nie były one przedmiotem ostatnich zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych wprowadzonych ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548).

W końcowej części odwołania L.B. dodała, że pomimo tego, że jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, to gdyby nie choroba córki mogłaby pracować zawodowo, tak jak pracowała wcześniej. Całkowita opieka nad córką przez 24 godziny na dobę (czynności pielęgnacyjne, toaleta, karmienie, ubieranie, pomoc w poruszaniu się, pomoc w chwilach napaści lekowej) wyklucza ją całkowicie z jakiejkolwiek pracy w gospodarstwie; nie zarządza nim również, gdyż wszystkie obowiązki dotyczące pracy w gospodarstwie i jego prowadzenia spadły na męża.

Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej: "K.p.a.") Kolegium przytoczyło przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zawartą w niej definicję zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), podkreślając przy tym, że ustawa nie zawiera definicji podjęcia rolnika. Następnie organ odwoławczy powołał art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym przez pojęcie "rolnika" należy rozumieć pełnoletnią osobę fizyczną zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Z tej definicji ustawowej wynika zatem, że rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Z kolei art. 3 pkt 6 ustawy u.ś.r. stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o gospodarstwie rolnym, oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Wreszcie Kolegium przywołało art. 2 ust 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 roku o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.), zgodnie z którym za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowany w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nie posiadającej osobowości prawnej.

Wskazując na powyższe przepisy Kolegium wskazało na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego różnicujące rolników w kontekście możliwości ubiegania się o świadczenia pielęgnacyjne ze względu na wielkość posiadanego gospodarstwa rolnego. Jednakże, w ocenie organu, za przekonujące należało uznać stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, w której uznano, że już sam fakt bycia rolnikiem wyklucza stronę z kręgu podmiotów uprawnionych do wnioskowanego świadczenia. Kolegium powołało w uzasadnieniu szeroko fragmenty tej uchwały. Zwróciło zwłaszcza uwagę, że prowadzenie gospodarstwa rolnego mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim. Kolegium zaznaczyło, że dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. Organ odwoławczy powołał także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2012 r., I OSK 2018/2011, w którym Sąd ten wyraził dalej idącą tezę, iż: "Sam fakt pozostawania rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne".

Przenosząc powyższe na grunt sprawy Kolegium stwierdziło, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w nadesłanych aktach sprawy skarżąca jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego i obiektywnie nie utraciła możliwości jego prowadzenia. Podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie jako rolnik, a zatem w świetle definicji określonej w art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie może budzić wątpliwości, że jest rolnikiem w rozumieniu tej ustawy, ponieważ jako właściciel prowadzi osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym.

Odnosząc się do zarzutów strony Kolegium przyznało, że orzecznictwo sądowe nie jest źródłem obowiązującego prawa, jednakże wyroki, a zwłaszcza uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego zawierają uznaną powszechnie wykładnię norm prawnych. Kwestia dotycząca prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rolników została przez Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnięta uchwałą, z której kategorycznie wynika, że sam fakt bycia rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze L.B. zaskarżyła decyzję Kolegium w całości i ponowiła argumenty zawarte w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Organ wskazał dodatkowo, że w procesie stosowania prawa należy stosować nie tylko interpretację językową, ale nadto stosować wykładnię celowościową, funkcjonalną i systemową. W przypadku rozpatrywanym w sprawie ustawodawca wprowadził wymóg całkowitej i trwałej rezygnacji z różnych form zarobkowania, jednakże w istocie chodzi o szerszy zakaz zarobkowania rozumiany jako osiąganie dochodów z tytułu określonych form aktywności zawodowej. W ocenie organu nie można zarobkowania ograniczać tylko do pracy najemnej, z pominięciem zakazu prowadzenia własnej działalności rolniczej czy gospodarczej, ponieważ odmienne podejście prowadziłoby w praktyce do nierównego traktowania podmiotów.

Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, że objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników, jako rolnik, domownik czy małżonek rolnika nie jest zdarzeniem indyferentnym z punktu widzenia ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników – obejmuje ono wyłącznie osoby z założenia pracujące w gospodarstwie rolnym lub przynajmniej w gospodarstwie domowy związanym z tym gospodarstwem rolnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 ze zm., obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca precyzuje przy tym w art. 3 pkt 22 u.ś.r., że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

W dokumentacji zebranej w aktach niniejszej sprawy znajduje się między innymi zaświadczenie, że L.B. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników "jako rolnik (małżonek)". Fakt ten poświadcza też pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego kierowane do M.B., z którego wynika, że ubezpieczeniem objęty jest on oraz L.B.. Do wniosku o świadczenie dołączono również decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia 19 lutego 2013 r., 3123.90010.1.2013 o wymiarze podatku rolnego, której adresatem jest L.B..

Na podstawie powyższego materiału dowodowego organy administracji publicznej uznały, że skarżąca posiada status rolnika. Powołały się przy tym szeroko na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 (ONSAiWSA z 2013 r. nr 3 poz. 40), zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Tym samym - według organów - skarżąca, jako osoba będąca rolnikiem, nie mogła uzyskać wnioskowanego świadczenia.

Stanowisko przyjęte przez organy Sąd uznał za przedwczesne.

Na początku należy podkreślić, że Sąd nie kwestionuje trafności powołanej uchwały I OPS 5/12. Trafnie bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, że świadczenie pielęgnacyjne pełni rolę rekompensaty finansowej za niepodjęcie lub rezygnację z własnej woli z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dlatego nie powinny z niego korzystać osoby, które wprawdzie nie wykonują pracy, lecz mimo to osiągają dochody z innych źródeł. Jednocześnie, zdefiniowanie w art. 3 pkt 22 u.ś.r. wyrażenia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" wyklucza rozszerzającą interpretację tego pojęcia. Tym samym pominięcie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub działalności rolniczej w katalogu form aktywności gospodarczej wymienionych w tym przepisie oznacza, że takie zajęcia nie mogą być traktowane jako zatrudnienie lub inna praca zarobkowa na gruncie rozważanej ustawy. W konsekwencji więc rolnik nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne; zwłaszcza, że w odróżnieniu od pracownika nie jest on poddany wymogom w zakresie czasu i organizacji pracy, a zatem może elastycznie zarządzać własnym czasem, także w zakresie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Niemniej, materiał dowodowy zgromadzony w rozpatrywanej sprawie nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że uchwała I OPS 5/12 dotyczyła podobnej sytuacji prawnej do tej, w jakiej znalazła się skarżąca. Uchwała zapadła bowiem w odniesieniu do osoby, która legitymowała się statusem rolnika, podczas gdy w niniejszej sprawie zakwalifikowanie skarżącej jako rolnika było przedwczesne. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że u.ś.r. nie wyjaśnia znaczenia słowa "rolnik". Jak wskazano w uchwale, pojęcie to zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) (obecnie tekst jedn. opubl.: w Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 - uw. WSA), zgodnie z którym rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.

Odnosząc te uwagi do specyfiki niniejszej sprawy należy uznać, że przypisanie skarżącej statusu osoby "prowadzącej gospodarstwo rolne" okazało się niedostatecznie poparte materiałem dowodowym. Co więcej, oświadczenia skarżącej wskazują, że nie uczestniczy ona w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Dokumentacja zgromadzona w aktach administracyjnych pozwala bowiem jedynie stwierdzić, że L.B. jest podatnikiem podatku rolnego oraz, że jest objęta ubezpieczeniem społecznym rolników (z zaświadczenia z dnia 9 lipca 2013 r. na k. 9 akt administracyjnych zdaje się przy tym wynikać, że skarżąca jest ubezpieczona jako małżonek rolnika).

Zdaniem Sądu materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwala uznawać ani domniemywać, że L.B. prowadzi gospodarstwo rolne osobiście i na własny rachunek w ramach działalności rolniczej w tym gospodarstwie. Wykazanie takiego faktu było tymczasem niezbędne do zakwalifikowania skarżącej jako rolnika w myśl art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na prowadzenie gospodarstwa rolnego mogą składać się różne czynności, lecz nie zwalnia to bynajmniej organów od uzasadnienia w tym zakresie swojego stanowiska w kontekście konkretnej sprawy. Było to konieczne tym bardziej, że skarżąca w swym oświadczeniu wyraźnie wskazała, że ze względu na opiekę nad ciężko chorą córką nie tylko nie prowadzi, ale obiektywnie nie może podejmować czynności w gospodarstwie rolnym, w tym także czynności związanych z zarządzaniem nim.

Sąd nie podziela stanowiska organów, że sytuacja osobista opisana przez skarżącą w niniejszej sprawie nie ma znaczenia oraz, że należy przyjmować domniemanie, iż każdy posiadacz gospodarstwa rolnego jest rolnikiem (za wyjątkiem osób całkowicie niezdolnych do pracy). Można się zgodzić z organami, że argumentacja uzasadnienia uchwały I OPS 5/12, którą powołały, rzeczywiście przedstawia "prowadzenie gospodarstwa rolnego" jako pojęcie szerokie (zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to prowadzenie gospodarstwa w ścisłym tego słowa rozumieniu, ale także zarządzanie nim), niemniej nie można na jej podstawie formułować tezy zrównującej automatycznie posiadanie gospodarstwa rolnego ze statusem rolnika. Byłaby to teza zbyt daleko idąca. Warto zwrócić też uwagę, że w uchwale Naczelny Sąd Administracyjny niejako zastrzegł nawet, odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 29 września 2005 r., I UK 16/05, OSNP 2006, nr 17-18, poz. 278), iż "samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie wyżej określonej działalności rolniczej".

Niezależnie od powyższego trzeba też zauważyć, że pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się z objęciem ubezpieczeniem społecznym. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 ze zm.), za osobę pobierającą m.in. świadczenie pielęgnacyjne wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przez okres niezbędny do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego). Powołany przepis zdaje się zatem prima facie wykluczać przypadek, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne korzysta już z ubezpieczenia społecznego na podstawie innego tytułu prawnego. Konkluzja ta nie jest jednak trafna, gdyż wedle art. 6 ust. 2b cytowanej ustawy wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ono obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów. Tym samym fakt, że skarżąca, jak wskazała, podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie przekreśla jeszcze możliwości uzyskania świadczenia. Okoliczność ta jest niewystarczająca do negatywnego załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzupełniająco zwrócić też trzeba uwagę, że w myśl art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jej przepisy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, "chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym". Ustawodawca odróżnia zatem wyraźnie pracę w gospodarstwie rolnym i pracę w gospodarstwie domowym związanym z tym gospodarstwem. Podleganie ubezpieczeniu społecznemu może mieć zatem swoje źródło w wykonywaniu pracy w gospodarstwie domowym, co nie musi łączyć się z nabyciem statusu rolnika wyłączającym możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Podobna konkluzja została również wyrażona w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt. III AUa 839/08 (Lex nr 509776). Sąd w tym miejscu przypomina, co już zostało wcześniej zasygnalizowane, że z zaświadczenia z dnia 9 lipca 2013 r. (k. 9 akt administracyjnych) zdaje się wynikać, że L.B. podlega ubezpieczeniu jako małżonka rolnika. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, że pismo dotyczące wysokości składek na ubezpieczenie społeczne rolników znajdujące się na k. 14 akt administracyjnych skierowane zostało wyłącznie do M.B. (co pozwala przypuszczać, że wyłącznie on, a nie małżonka, został zgłoszony jako rolnik prowadzący działalność rolniczą).

Trzeba poza tym podkreślić, że organy nie poczyniły żadnych ustaleń w kwestii niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej przez skarżącą. Nie można bowiem z góry wykluczyć przypadku, gdy określona osoba nie bierze czynnego udziału w pracach w gospodarstwie, gdyż w rzeczywistości zatrudniona jest poza rolnictwem. Trudno byłoby wtedy wykluczyć automatycznie możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro w istocie mogło dojść do niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sensie odpowiadającym art. 3 pkt 22 u.ś.r. Okoliczność ta nie była w ogóle poddana analizie w rozpatrywanej sprawie. Tymczasem z akt wynika, że skarżąca w poprzednich latach pracowała poza rolnictwem. Dodatkowo z jej oświadczeń zawartych w odwołaniu i skardze wynika, że zrezygnowała z prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej właśnie ze względu na konieczność opieki nad córką ("dopiero choroba córki M. w wieku 3,5 lat wyeliminowała mnie z zawodowego rynku pracy").

Nie ulega zatem wątpliwości, że mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy organy nie miały podstawy, aby automatycznie przyjąć, iż skarżąca jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, któremu zgodnie z uchwałą I OPS 5/12 świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. W szczególności, w sytuacji przedstawionej przez skarżącą nie mógł o tym przesądzić sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego.

Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że organy naruszyły art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. przedwcześnie przyjmując, iż samo posiadanie gospodarstwa rolnego wyklucza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") uchylić decyzje obu instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę, organy – biorąc pod uwagę rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu - ocenią, czy skarżąca może być uznana za osobę prowadzącą gospodarstwo rolne, uwzględniając przy tym jej wyjaśnienia oraz fakt, iż aktywność skarżącej związana z opieką nad córką może być również kwalifikowana jako praca w gospodarstwie domowym. Wreszcie organy wezmą pod uwagę okoliczności podnoszone przez L.B., że podejmowała ona zatrudnienie poza rolnictwem i z zatrudnienia tego zrezygnowała w celu opieki nad niepełnosprawną córką.

Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 P.p.s.a.