Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 166/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 49 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1341
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 września 2022 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 23 grudnia 2021 r., nr BDSPB02-157/2021 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 oddala skargę


UZASADNIENIE

We wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 S. K. (skarżący) ubiegał się o przyznanie następujących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 686,95 ha, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) oraz płatności związanej do powierzchni upraw buraków cukrowych do 219,92 ha. Do wniosku przedłożył umowę kontraktacyjną na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2018/2019, zawartą dnia [...] lutego 2018 r. z grupą producentów rolnych Spółdzielnią Rolników "R." z siedzibą w R. .

W wyniku rozpatrzenia wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. przyznał skarżącemu płatność JPO do powierzchni zgodnej z deklaracja strony, płatność za zazielenienie do powierzchni stwierdzonej dla JPO tj. 686,95 ha, płatność redystrybucyjną do powierzchni maksymalnej tj. 27,00 ha oraz płatność związaną do powierzchni upraw buraków cukrowych do areału 219,92 ha. Wszystkie przyznane płatności zostały pomniejszone w wyniku zastosowania współczynnika korygującego, określonego w art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 oraz z rozporządzenia wykonawczego do tego rozporządzenia. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał skarżącemu kwotę [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Realizacja płatności przyznanych decyzją nastąpiła na rachunek bankowy wskazany przez rolnika we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...] października 2018 r. (płatność zaliczkowa) oraz w dniu [...] stycznia 2019 r. (płatność końcowa).

W dniu [...] sierpnia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznanych skarżącej na mocy ww. decyzji.

Decyzją z [...] października 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł (w tym kwotę [...]zł z tytułu płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych oraz [...] zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej). W uzasadnieniu organ wskazał, że przyczyną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności było stwierdzenie, że wnioskodawca nie spełniał warunków do uzyskania płatności cukrowej za 2018. Wynikało to z faktu, że wnioskodawca nie zawarł umowy kontraktacyjnej z uznaną grupą producentów rolnych, uznaną organizacją producentów lub uznanym zrzeszeniem organizacji producentów, której był członkiem. Spółdzielnia Rolników "R.", z którą skarżący zawarł umowę kontraktacji dołączoną do wniosków, została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych w dniu [...] marca 2017 r. na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. Nr [...]/NWU. Jednocześnie organ nie stwierdził, aby w sprawie zaistniały podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności lub przesłanki uzasadniające odstąpienie od dochodzenia zwrotu.

Rozpatrując wniesione odwołanie Inne decyzją z dnia [...] września 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w niniejszym przypadku wypłata stronie płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła na skutek błędu ARiMR, gdyż w dniu wydania decyzji przyznającej płatność cukrową informacja o niespełnieniu przez Spółdzielnię Rolników "R." warunków uznania i wykreśleniu jej z rejestru widniała w Rejestrze grup producentów. Jednocześnie jednak, w ocenie organu odwoławczego deklaracja płatności cukrowej w roku 2018 była błędna z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy. Wskazał, że postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek strony, zatem to ona kształtuje zakres swojego żądania i bierze na siebie odpowiedzialność za poprawną deklarację w zakresie żądania wskazanej we wniosku płatności. Organ zaznaczył, że za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada występujący o płatności i to on winien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Zatem nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ I instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony. Działanie w obszarze korzystania z funduszy unijnych wymaga przestrzegania wielu regulacji krajowych i unijnych. Ich naruszenie często wiąże się z dotkliwymi skutkami finansowymi, dlatego też producent rolny powinien dokładać szczególnej staranności ustalając stan faktyczny. W przekonaniu organu odwoławczego błąd mógł zostać wykryty przez producenta przy dołożeniu należytej staranności.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż to producent jest odpowiedzialny za złożenie prawidłowego wniosku o przyznanie płatności, także wówczas gdy w tym zakresie skorzysta z pomocy czy usług osób trzecich. Dlatego też przed złożeniem wniosku należy obowiązkowo zweryfikować poprawność zawartych w nim danych. Rolnik musi czynić to w pełni świadomie, bowiem to on bierze na siebie odpowiedzialność za zgłoszone dane, podpisując wniosek i składając oświadczenie o odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenia, w wyniku których mógłby uzyskać nienależną korzyść finansową. To na wnioskodawcy bowiem ciąży odpowiedzialność za prawidłowość złożonego wniosku a skutki działań i zaniedbań - tak pozytywne jak i negatywne, obciążają odwołującego.

Zdaniem organu, brak jest przesłanek do przyjęcia, że wnioskodawca, który jednocześnie pozostawał członkiem Spółdzielni Rolników "R." nie mógł uzyskać przy zachowaniu choćby minimum staranności informacji o tym, że Spółdzielnia Rolników "R." utraciła status grupy producentów, o której mowa w art. 15 ust. 6 ustawy z dnia [...] lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r. poz. 13 41 z późn. zm.).

Tym samym, zdaniem organu, nie zaistniała druga z przesłanek, wskazana w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z dnia 31.07.2014 r., str. 69, z późn.zm.), tzn. błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Dalej organ wskazał, że dołączona do wniosku na rok 2018 umowa kontraktacyjna na dostawę buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2018/2019 pomiędzy skarżącym, a Spółdzielnią Rolników "R." została zawarta w dniu [...] lutego 2018 r., czyli po wykreśleniu Spółdzielni Rolników "R." z Rejestru grup producentów rolnych. Biorąc pod uwagę, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatności organ stwierdził, że obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Nie może być uznane za uzasadnione twierdzenie strony, że nie mogła ona wykryć błędu, gdyż Rejestr grup producentów rolnych jest ogólnie dostępny dla nieograniczonej liczby odbiorców i znajduje się na stronach internetowych ARiMR.

W świetle powyższego, zdaniem organu, brak jest podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie przepisu art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014. Tym samym, zgodnie z art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, powstał obowiązek zwrotu nienależnej płatności w łącznej wysokości [...] zł.

Organ wskazał także, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, s. 1 z dnia 23.12.1995 r. z późn. zm.), który stanowi, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 przywołanego rozporządzenia, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia.

W złożonej do tut. Sądu skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika BP ARiMR, zarzucając naruszenie przepisów:

1) art. 2 Konstytucji RP ustanawiającego zasady demokratycznego państwa prawa oraz zaufania obywateli do państwa i prawa poprzez ustalenie tego, że obywatel jest zobowiązany dostrzec pomyłkę organu i ponieść konsekwencje tej pomyłki.

2) art. 7 Konstytucji RP ustanawiającego zasadę praworządności poprzez pominięcie tego, że organ nie dopełnił obowiązku praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania oraz rozstrzygnięcia sprawy,

3) art. 29 ust 1, 2, 4, 7 i 8 ustawy z dnia 09 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ustawa o ARiMR) w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o płatnościach poprzez nieprawidłowe zastosowanie skutkujące ustaleniem Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej pomimo braku przesłanek ustawowych dla dokonania takiego ustalenia,

4) art. 7, art. 7a § 1 i art. 11 w zw. z art. 77 §§ 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn.zm.), dalej jako: "k.p.a." poprzez brak wyczerpującego zbadania stanu faktycznego, błędne rozpatrzenie i ocenę materiału dowodowego,

5) art. 75 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia dowodów powołanych przez Skarżącego w odwołaniu z powodu ich braku znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy,

6) art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie,

7) art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014 poprzez błędną wykładnię co do zwykłych okoliczności i upływu ponad 12 miesięcy od dnia wypłaty płatności do dnia wydania decyzji jako negatywnej przesłanki do dochodzenia zwrotu płatności wszystkich z punktów 4)-7) skutkujących nieprawidłowym zaniechaniem przeprowadzenia dowodów powołanych przez skarżącego choć mogły one przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, zobowiązaniem skarżącego do zwrotu płatności, odstąpieniem od zaniechania żądania ich zwrotu przez skarżącego wskutek nieprawidłowego ustalenia, że skarżący mógł w zwykłych okolicznościach wykryć pomyłkę Kierownika BP ARiMR popełnioną przy wydawaniu decyzji z dnia [...] października 2021 r. co do znanego mu z urzędu statusu Spółdzielni Rolników "R." z siedzibą w R. jako grupy producentów rolnych,

8) art. 9 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (dalej: ustawa o grupach producentów rolnych) oraz art. 14 pkt 1) i 3) ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa, poprzez pominięcie tego, że od 01.09.2017 r. to Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR prowadzi rejestr grup producentów rolnych oraz wydaje decyzje o cofnięciu grupie uznania i skreśleniu jej z rejestru, a zatem wiedza o statusie takiej grupy jest faktem znanym temu Dyrektorowi z urzędu,

9) art. 107 §§ 1 i 3 k.p.a. poprzez brak wskazania i umotywowania w uzasadnieniu Zaskarżonej decyzji tego, czy Skarżący miał możliwość wykrycia "w zwykłych okolicznościach" pomyłki Kierownika BP ARiMR co do statusu Spółdzielni jako grupy producentów rolnych.

10) art. 138 § 1 punkt 1) i 2) k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie decyzji Kierownika BP ARiMR w mocy.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Kierownika BP ARiMR, w całości oraz o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z załączonych dokumentów: a) faktury VAT [...] z [...].2.2019 i 61/2019 i [...].1.2020r. wystawionych przez Skarżącego na rzecz Spółdzielnię Rolników "R." z siedzibą w R. , b) faktury VAT wystawionej przez Spółdzielnię Rolników "R." z siedzibą w R. na rzecz [...] [...] s.a. z/s w O. nr [...] z [...] stycznia 2019, 42/2018 z dnia [...] listopada 2018 r., [...] z [...] grudnia 2019 r. c) dwóch wniosków Spółdzielni Rolników "R." z siedzibą w R. (na formularzach) o zmianę danych w ewidencji producentów i załączników do tych wniosków przyjętych [...] października 2017 r. i [...] maja 2018 r. oraz dwóch decyzji Kierownika BP z dnia [...] października 2017 r. i [...] lipca 2018 r., d) wydruku raportu z ewidencji producentów z dnia [...] lipca 2018 r. dot. ww. Spółdzielni zawierającego wskazanie jako rodzaju producenta - grupy producentów rolnych

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 16 sierpnia 2022 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (k. 45). Przed wydaniem wyroku umożliwiono stronie wypowiedzenie się w sprawie, z której to możliwości skarżący nie skorzystał.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności ustalenia stronie skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2018 r. z tytułu płatności do buraków cukrowych do powierzchni deklarowanej.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. decyzją z [...] grudnia 2018 r. przyznał Skarżącemu wnioskowaną płatność związaną do zadeklarowanej powierzchni upraw buraków cukrowych. Realizacja płatności przyznanych decyzją nastąpiła na rachunek bankowy wskazany przez rolnika. Następnie, [...] sierpnia 2021 r. Kierownik BP ARiMR wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności, a decyzją z [...] października 2021 r. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł decyzja ta została utrzymana w mocy przez Dyrektora OR ARiMR w B..

Stan faktyczny - rozumiany jako przebieg wydarzeń – został przez organ zdaniem Sądu ustalony prawidłowo i nie jest on przedmiotem sporu między stronami. Przedmiotem sporu jest natomiast przede wszystkim ocena, czy umowa kontraktacji zawarta przez Skarżącego ze Spółdzielnią Rolników "R." dawała podstawę do uzyskania płatności cukrowej. Zdaniem organu, Spółdzielnia ta nie może być uznana za grupę producentów rolnych w rozumieniu art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, albowiem została wykreślona z Rejestru grup producentów rolnych w dniu [...].03.2017 r. na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B..

Zdaniem Skarżącego, Spółdzielnia R. była podmiotem, o którym mowa w art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Tym samym, zdaniem Skarżącego nie było podstaw do przyjęcia, że przedłożona umowa kontraktacji buraków cukrowych nie spełniała ustawowych wymogów.

Ponadto, w ocenie strony, wobec zaistnienia okoliczności określonych w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr [...] zaskarżona decyzja winna zostać uchylona, a postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych kwot - umorzone.

Przestawiając tło prawne tego sporu należy wspomnieć, że reguły ustalające przyznawanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zawarte są zarówno w przepisach prawa krajowego, jak i prawodawstwie wspólnotowym. Spośród przepisów prawa krajowego reguły te zostały określone w szczególności w ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2021 r., poz. 2114), zwanej dalej "ustawą o płatnościach". W ramach kampanii przyjmowania wniosków 2018, zgodnie z art. 22 ust. 1 przywołanej ustawy, wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu, wniosek o wypłatę tych płatności, deklarację, o której mowa w art. 18 rozporządzenia nr 809/2014, z uwzględnieniem art. 17 ust. 3 lit. b rozporządzenia nr 809/2014, składać należało za pomocą formularza udostępnionego na stronie internetowej Agencji. Zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach, płatność związana do powierzchni upraw buraków cukrowych jest przyznawana rolnikowi: 1) jeżeli zawarł: a) umowę dostawy, o której mowa w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr 1308/2013, która określa również powierzchnię gruntów, na której rolnik jest zobowiązany uprawiać buraki cukrowe, lub b) umowę z: - grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub - organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której jest członkiem. lub - zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru; 2) do powierzchni uprawy buraków cukrowych, lecz nie większej niż powierzchnia gruntów określona w umowie, o której mowa w pkt 1.

Z powyższego przepisu wynika, że w celu uzyskania płatności związanej do uprawy buraków cukrowych, wnioskodawca musi spełnić jeden z dwóch określonych powyżej warunków: albo zawarcie umowy dostawy, o której mowa w pkt. 1 lit. a, albo umowę z grupą producentów, o której mowa w pkt. 1 lit. b.

Nie został spełniony warunek z punktu a). Przede wszystkim Sąd podziela stanowisko Organu, że analiza przepisów rozporządzenia 1308/2013 prowadzi do wniosku, że prawodawca wspólnotowy jako "przedsiębiorców" w odniesieniu do rynku cukru jednoznacznie rozumiał podmioty cukrownicze, czyli zajmujące się produkcją cukru. Przez umowę dostawy należy rozumieć umowę dostawy buraków do produkcji cukru zawartą pomiędzy sprzedawcą a przedsiębiorstwem. Sąd za uprawnioną ocenia argumentację organu, że analiza treści ww. rozporządzenia jednoznacznie wskazuje, że przez przedsiębiorstwo, o jakim mowa w cyt. przepisie, należy rozumieć przedsiębiorstwo cukrownicze. Potwierdzają to zacytowane przez organ zapisy preambuły. W szczególności należy przywołać jej pkt 118, zgodnie z którym "W celu uwzględnienia specyfiki sektora cukru oraz interesów wszystkich zainteresowanych stron, a także z uwagi na potrzebę uniknięcia jakichkolwiek zakłóceń na rynku, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania niektórych aktów w odniesieniu do: warunków zakupu i umów dostawy; aktualizacji warunków zakupu buraków cukrowych określonych w niniejszym rozporządzeniu; oraz kryteriów, jakie mają być stosowane przez przedsiębiorstwa cukrownicze przy przyznawaniu plantatorom buraków cukrowych ilości buraków objętych przedsiewnymi umowami dostawy."

Natomiast w myśl art. 125 ust. 1 rozporządzenia nr 1308/2013 "Warunki zakupu buraków cukrowych i trzciny cukrowej, obejmujące przedsiewne umowy dostawy, są regulowane przez pisemne porozumienia branżowe między, z jednej strony, unijnymi plantatorami buraków cukrowych i trzciny cukrowej lub organizacjami, których są oni członkami i które działają w ich imieniu, a z drugiej strony – unijnymi przedsiębiorstwami cukrowniczymi lub organizacjami, których są one członkami i które działają w ich imieniu."

Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika prawidłowość przyjętej przez organ argumentacji. Analiza przepisów art. 125-144 tego rozporządzenia wskazuje na to, że prawodawca zamiennie posługuje się pojęciami "przedsiębiorstw cukrowniczych", "przedsiębiorstw produkujących cukier" czy tylko "przedsiębiorstw". Przyjęcie za Skarżącym, że pojęcie "przedsiębiorstwo" zawarte w definicji umowy dostawy należy rozumieć szeroko, de facto prowadziłoby do wniosku, że umowa taka mogłaby być zawarta z każdym przedsiębiorstwem prowadzącym skup jakichkolwiek produktów rolnych, a nawet nie prowadzącym żadnej działalności w dziedzinie produkcji rolniczej.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że z art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach bezpośrednich wynika, że podmiot w nim wskazany winien przeznaczyć te buraki na produkcję cukru. Zapisu tego nie ma w pkt 1 lit. a, ponieważ już z samej definicji "przedsiębiorstwa cukrowego" zawartego w rozporządzeniu nr 1308/2013 wynika, że przeznacza ono zakupione buraki właśnie na ten cel.

Takim podmiotem niewątpliwie nie jest Spółdzielnia Rolnicza "R.". Jak wynika z wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym, Spółdzielnia Rolników "R." nie prowadziła tego rodzaju działalności. Wynika to wprost z zapisów w Dziale 3 Rubryce 1 - Przedmiot działalności, gdzie produkcja cukru nie została wymieniona. Ponadto organ zasadnie zauważył, że Spółdzielnia Rolników "R." sama jest stroną umowy z podmiotem zajmującym się produkcją cukru - spółką N. [...] S.A. z siedzibą w O.. Warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a również nie został więc spełniony, gdyż podmiot, z którym Skarżący zawarł umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, a więc nie może zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu 1308/2013.

Nie jest sporne to, że Skarżący zawarł umowę kontraktacji ze Spółdzielnią R. , rozważać można zatem wyłącznie to, czy zawierając i przedkładając umowę kontraktacji spełnił warunek określony w punkcie b).

P. Spółdzielnia Rolników "R.", zgodnie z decyzją Dyrektora ARR nie posiada statusu uznania oraz nie figuruje w Rejestrze grup producentów rolnych – to zasadnie organy stwierdziły, że nie jest spełniony warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy. Nie można uznać, że Skarżący zawarł umowę z grupą producentów, której jest członkiem, lub organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr [...], której jest członkiem, lub zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr [...], do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru.

Z akt sprawy wynika, że na mocy decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. z dnia [...].03.2017 r. o stwierdzeniu niespełniania przez grupę warunków uznania, Spółdzielnia Rolników "R." została wykreślona z Rejestru grup producentów rolnych. Sąd podziela stanowisko organu, że Spółdzielnia nie jest więc od tego momentu (i nie była w roku 2018, którego dotyczy spór) "grupą producentów" w rozumieniu wskazanego przepisu ustawy o płatnościach bezpośrednich. Nie ma znaczenia data uprawomocnienia się decyzji. Sąd stwierdza, że w powszechnie dostępnym rejestrze grup producentów rolnych w województwie kujawsko-pomorskim (dostęp poprzez stronę https://www.gov.pl/web/arimr/rejestr-grup-producentow-rolnych) Spółdzielnia R. figuruje pod poz. 123, gdzie datę [...] marca 2017 r. podano jako datę wydania decyzji o cofnięciu grupie uznania i skreśleniu jej z rejestru grup producentów.

P. rozważyć, czy w sprawie nie zachodziły tego rodzaju przesłanki lub okoliczności, które uniemożliwiałyby organom możliwość ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz dochodzenia jej zwrotu.

Z akt sprawy wynika, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał Skarżącemu płatność do powierzchni uprawy buraków cukrowych (płatność cukrową) zgodnie z żądaniem strony. Możliwość ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz dochodzenia jej zwrotu uzależniona jest od braku określonych w przepisach przesłanek, które takie ustalenie lub dochodzenie wykluczają.

Organ w decyzji prawidłowo odniósł się do tej kwestii, rozważając właściwe przesłanki i zasadnie stwierdzając brak przeszkód do wydania decyzji.

Zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia [...] lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1341 z późn. zm.), w przypadku, o którym mowa w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) Nr [...], (WE) Nr [...], (WE) Nr [...], (WE) Nr [...], (WE) Nr [...](WE) Nr [...] (Dz. Urz. UE L 347 z dnia [...].12.2013 r., s. 549, z późn. zm.), organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia [...] maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy, jeżeli kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość [...] euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr [...]. Zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr [...] państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu walutowego ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana.

Art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr [...] stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach:

a) w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony

(i) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza [...] EUR, nie licząc odsetek; lub

(ii) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a [...] EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych;

b) w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.

Żadna z tych okoliczności nie zachodziła – co nie jest przedmiotem sporu. Kwota otrzymana przez Skarżącego (328.756,12 zł), stanowiąca płatność cukrową przekracza kwotę stanowiącą równowartość [...] euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Tym samym w odniesieniu do tej płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że z art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach bezpośrednich wynika, że podmiot w nim wskazany winien przeznaczyć te buraki na produkcję cukru. Zapisu tego nie ma w pkt 1 lit. a, ponieważ już z samej definicji "przedsiębiorstwa cukrowego" zawartego w rozporządzeniu nr [...] wynika, że przeznacza ono zakupione buraki właśnie na ten cel.

Takim podmiotem niewątpliwie nie jest Spółdzielnia Rolnicza "R.". Jak wynika z wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym, Spółdzielnia Rolników "R." nie prowadziła tego rodzaju działalności. Wynika to wprost z zapisów w Dziale 3 Rubryce 1 - Przedmiot działalności, gdzie produkcja cukru nie została wymieniona. Ponadto organ zasadnie zauważył, że Spółdzielnia Rolników "R." sama jest stroną umowy z podmiotem zajmującym się produkcją cukru - spółką [...] [...] S.A. z siedzibą w O.. Warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a również nie został więc spełniony, gdyż podmiot, z którym Skarżący zawarł umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, a więc nie może zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu 1308/2013.

W kontekście art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b nie można zgodzić się z zarzutem Skarżącego co do braku precyzji w określeniu warunków płatności. Ten brak precyzji przejawia się w ocenie pełnomocnika skarżącego w braku odesłania dla interpretacji użytego w tym przepisie pojęcia "grupa producentów rolnych" do przepisów ustawy z dnia 15.09.2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz zmianie niektórych ustaw. Sąd zgadza się jednak z organem, że nie ma podstaw do przyjmowania innej wykładni pojęcia "grupa producentów rolnych" niż ta, która wynika z ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 395). Z tego powodu nie może odnieść skutku powoływanie się przez Skarżącego na odesłanie zawarte w regulacji dotyczącej płatności do powierzchni pomidorów, gdyż w przywołanym przez pełnomocnika Skarżącego przepisie art. 15 ust. 4 lit. b również wskazano jako osobną kategorię podmiotów "grupę producentów rolnych", bez odesłania do przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw, rynku chmielu (Dz. U. z 202 Ir., poz. 618).

W odniesieniu do rynku cukru, oprócz przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz zmianie niektórych ustaw, brak jest przepisów, które regulowałyby powstawanie i uznawanie grup lub organizacji producentów, działających na tym rynku. Nie ma więc podstaw do przyjmowania w zakresie tzw. płatności cukrowej innego znaczenia dla określenia pojęcia "grupa producentów rolnych" od znaczenia, które wynika z ustawy o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz zmianie niektórych ustaw.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505) kierownik biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Powyższy przepis przewiduje wydanie decyzji w przypadku dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. W szczególności nie jest konieczne wcześniejsze wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której nastąpiła wypłata płatności. Wystarczające do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samo stwierdzenie ich nieprawidłowej wypłaty. Ustalenie co do tego, że przyznane uprzednio kwoty pomocy bądź płatności zostały wypłacone nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać zarówno z postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Przy czym określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (Kpa), ale także do każdej sytuacji, gdy zostanie stwierdzona konieczność zwrotu całości lub części płatności z uwagi na zaistnienie przesłanek przewidzianych w przepisach prawa krajowego lub unijnego. Z akt sprawy wynika, że w 2018 roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał Panu S. K. płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych (płatność cukrową) zgodnie z żądaniem strony. Możliwość ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz dochodzenia jej zwrotu uzależniona jest od braku określonych w przepisach przesłanek. które takie ustalenie lub dochodzenie wykluczają. W związku z powyższym należy wskazać, że zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 05 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2021 r. poz. 2114) w przypadku, o którym mowa w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) Nr 352/78, (WE) Nr 165/94, (WE) Nr 2799/98, (WE) Nr 814/2000, (WE) Nr 1290/2005 i (WE) Nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z dnia 20.12.2013 r., s. 549, z późn. zm.), organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy, jeżeli kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu walutowego ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach: a) w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony (i) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza [...] EUR, nie licząc odsetek; lub (ii) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a [...] EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych; b) w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym. W oparciu m.in. na kursie wymiany euro ustalonym zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr [...], równowartość [...] euro w kampanii 2018, wynosi [...] zł. Kwota stanowiąca równowartość [...] euro, od ustalenia której odstępuje kierownik biura powiatowego ARiMR, dotyczy poszczególnych schematów pomocowych w ramach sprawy o przyznanie płatności w ramach jednej kampanii dla tego samego rolnika i jest ustalana oddzielnie dla każdego z tych schematów. W niniejszej sprawie kwotę nienależnie pobranych płatności stanowi kwota płatności cukrowej w wysokości [...] zł oraz kwota [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Bez wątpienia kwoty te przekraczają kwoty stanowiące równowartość [...] euro, przeliczone na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr [...]. Tym samym w odniesieniu do tych płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Kwota ustalona decyzjami organów obu instancji w tej sprawie w łącznej wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z dnia 31.07.2014 r., str. 69, z późn.zm.). Zgodnie z tym przepisem w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

Bezsporne jest to, że od momentu wypłaty płatności cukrowej do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności upłynęło ponad 12 miesięcy, jak również bezsporne jest to, że wypłata płatności cukrowej za rok 2018 nastąpiła na skutek błędu organu. Organ nie powinien przyznać płatności, skoro Spółdzielnia R. utraciła już status grupy producentów rolnych.

Zdaniem Sądu jednak obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności nie jest wyłączony, ponieważ błąd organu mógł zostać wykryty w zwykłych okolicznościach przez rolnika.

Organy właściwie rozważyły przesłankę wynikającą z art. 7 ust. 3 akapit pierwszy przywołanego rozporządzenia, zgodnie z którym obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Sąd nie ma wątpliwości, że – tak jak to zresztą przyznaje organ – przyznanie i wypłata Skarżącemu płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła na skutek pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydania decyzji przyznającej płatność cukrową Spółdzielnia Rolników "R." nie spełniała warunków uznania, bowiem decyzją z [...] marca 2017 r. cofnięto grupie uznanie za grupę producentów.

Zarazem jednak zdaniem Sądu organ zasadnie stoi na stanowisku, że błąd mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Złożona przez Skarżącego deklaracja płatności cukrowej w roku 2018 była błędna z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy. Już w momencie składania wniosku o płatność Spółdzielnia była wykreślona z rejestru grup producentów rolnych. Kluczowe zdaniem Sądu jest to, że Skarżący był członkiem Spółdzielni "R." i że okoliczność jej wykreślenia z rejestru grup producentów rolnych była mu z tej racji znana lub też z łatwością mógł tę informację pozyskać. Zatem, błąd mógł być w zwykłych okolicznościach wykryty przez Wnioskodawcę ubiegającego się o płatność, informacja o wykreśleniu Spółdzielni z rejestru producentów była dostępna w publicznym rejestrze, a nadto Skarżący jako członek Spółdzielni z łatwością mógł pozyskać wiedzę o wykreśleniu Spółdzielni z rejestru grup producentów.

Sąd podkreśla, że Skarżący ani w toku postępowania, ani w skardze nie twierdził, że nie wiedział o cofnięciu Spółdzielni (której przecież był członkiem) uznania za grupę producentów rolnych.

Dołączona do wniosku na rok 2018 umowa kontraktacyjna na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2018/2019 pomiędzy Skarżącym a Spółdzielnią Rolników "R." została zawarta w dniu [...].02.2018 r., czyli po wykreśleniu Spółdzielni Rolników "R." z Rejestru grup producentów rolnych. Decyzja o wykreśleniu została wydana [...] marca 2017 r., a prezes Spółdzielni "R." pokwitował jej odbiór [...] marca 2017 r. Biorąc pod uwagę, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatności trzeba stwierdzić, że obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Ma rację organ, gdy podkreśla, że za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada występujący o płatność i to on winien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Zatem nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ I instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony – gdyż mogła ona pomyłkę w zwykłych okolicznościach wykryć.

Tym samym, Sąd przyznaje rację Organowi, że nie zaistniała druga z przesłanek, wskazana w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. tzn. nie zachodziła tego rodzaju sytuacja, że błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Sąd przeanalizował też decyzję w kontekście potencjalnego przedawnienia i nie dopatrzył się nieprawidłowości w tym zakresie. Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, s. 1 z dnia 23.12.1995 r., z późn. zm.) stanowi, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 przywołanego rozporządzenia, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia. Pod pojęciem dopuszczenia się nieprawidłowości należy rozumieć co do zasady:

- datę złożenia wniosku o przyznanie płatności (w przypadku wniosku zawierającego nieprawidłowe deklaracje),

- lub datę zaprzestania realizacji zobowiązania (w przypadku płatności w ramach PRO W),

- lub upływ terminu na wykonanie określonych działań (w przypadku braku realizacji obowiązków związanych z utrzymywaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 925/19, że początek biegu przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, nie jest związany z otrzymaniem środków finansowych, lecz z samym zdarzeniem zaistnienia nieprawidłowości i ich ustania.

Kierując się tym poglądem, 4-letni termin przedawnienia należy go liczyć od popełnienia nieprawidłowości polegającej na złożeniu błędnego wniosku tj. [...] maja 2018 r. Decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została wydana [...] października 2021 r., z czego wynika, że wskazany termin nie został przekroczony.

Tym bardziej, w przypadku ewentualnego uznania że początek biegu przedawnienia wiązać należy z wypłatą płatności podlegającej zwrotowi (30 października 2018 i [...] stycznia 2019) termin przedawnienia nie byłby przekroczony. Organ odnosząc się do art. 68 § 1 O.p. nie popełnił błędu stwierdzając, że również w oparciu o tę regulację organ w terminie wydał i doręczył decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.

Skarżący jest zdania, że w stosunku do niego powinien znaleźć zastosowanie termin 12-miesięczny wskazany w zdaniu drugim art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69). Na podstawie art. 7 ust. 1 ww. rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Stosownie do art. 7 ust. 3 zaś, obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Można wnosić, że Skarżący właśnie w tym ostatnim fragmencie upatruje podstawy do stosowania wobec niego terminu przedawnienia wynoszącego 12 miesięcy. Zdaniem Sądu jednak jest to założenie błędne. Artykuł 7 ust. 3 w związku z ust. 1 należy rozumieć tak, że w pewnych sytuacjach (jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności i zarazem gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności), to w terminie późniejszym (przekraczającym 12 miesięcy od zrealizowania płatności) decyzji wydać nie można, jeżeli kumulatywnie zachodzą dwie przesłanki: dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Wyżej już była mowa o tym, że co prawda miała miejsce pomyłka organu, lecz błąd mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Dlatego termin 12 miesięczny nie znajduje zastosowania.

Trzeba także w tym miejscu jednoznacznie podkreślić, że przesłanki negatywne do dochodzenia zwrotu nienależnie przyznanej stronie płatności cukrowej za rok 2018, określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 muszą wystąpić łącznie. Dla wykładni tego przepisu zasadne jest odwołanie się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2018 r. I GSK 2071/18. Zgodnie z tezą tego wyroku, "celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna Odnosząc powyższe do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego trzeba zauważyć, że brak jest przesłanek do przyjęcia, że wnioskodawca, który jednocześnie pozostawał członkiem Spółdzielni Rolników "R." nie mógł uzyskać przy zachowaniu choćby minimum staranności informacji o tym, że Spółdzielnia Rolników "R." utraciła status grupy producentów, o której mowa w art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Nie można zgodzić się z zarzutem podniesionym w skardze, dotyczącym wymagania od wnioskodawcy większej staranności i dokładności, niż wymagana od samego organu. Istotą sprawy jest to, że pomimo tego, że organ popełnił błąd przyznając skarżącemu płatność cukrową na rok 2018, to błąd ten mógł i powinien zostać wykryty przez skarżącego, który de facto dysponował takimi samymi instrumentami do tego, jakie były w posiadaniu organu. Nie można przy tym pominąć, że na wypłatę kwoty płatności cukrowej, która w istocie nie przysługiwała skarżącemu, wpłynął zarówno błąd organu jak i złożenie nieprawidłowej deklaracji przez Pana S. K. we wniosku o przyznanie płatności. Nie można więc twierdzić, w kontekście przywołanego powyżej wyroku NSA, że za zaistniałą sytuacje odpowiada w całości i niezależnie od rolnika organ administracji.

Bezzasadny jest też sformułowany w skardze zarzut naruszenia przez organy art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, gdyż przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 sam nakłada na skarżącego określone wymogi, które muszą być spełnione, aby możliwe było odstąpienie od dochodzenia zwrotu płatności nienależnie pobranych. Wymogi te nie wynikają więc z żądań organu administracji, ale wprost z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, bo za takie należy uznać normy rozporządzeń wspólnotowych.

Nie jest także trafne powoływanie się przez pełnomocnika skarżącego na fakt składania przez Spółdzielnię Rolników "R." zmian do ewidencji producentów i ich uwzględniania przez organy ARiMR, gdyż ewidencji producentów rolnych jest rejestrem odrębnym od rejestru grup producentów rolnych. To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek występowania o zmiany w ewidencji producentów w ten sposób, aby stan widniejący w ewidencji był zgodny ze stanem faktycznym.

Z treści skargi z dnia [...] lutego 2022 roku, a przede wszystkim z wniosku o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego ze wskazanych dokumentów, jednoznacznie wynika, iż Skarżący nie rozróżnia dwóch różnych rejestrów prowadzonych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa: 1. rejestru producentów rolnych prowadzonego na podstawie ustawy z dnia [...] grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2022r., poz. 203); 2. rejestru grup producentów rolnych prowadzonego na podstawie ustawy z dnia [...] września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. z 2022r., poz. 395). W omawianym przypadku Spółdzielnia Rolników "R." została wpisana do rejestru producentów rolnych (dalej zwanej EP) dnia [...] lutego 201 Ir. pod numerem EP 065127251 i nadal pozostaje tam zarejestrowana. Obowiązek rejestracji w przedmiotowej ewidencji dotyczy każdego producenta rolnego, niezależnie, czy jest to osoba fizyczna, osoba prawna czy też ułomna osoba prawna, jeżeli taki producent rolny chce wnioskować do ARiMR o jakąkolwiek pomoc finansową. Natomiast rejestracja podmiotów w rejestrze grup producentów rolnych dotyczy tylko i wyłącznie grup producentów rolnych, o czym stanowi wprost art. 2 ust. 1 ustawy z dnia [...] września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. z 2022r., poz. 395). Przepisy przedmiotowego aktu prawnego doprecyzowują, kiedy dany podmiot może działać jako grupa producentów rolnych i może zostać jako taka wpisana do rejestru grup producentów rolnych. W niniejszym przypadku Spółdzielnia Rolników "R." została uznana jako grupa dnia [...] stycznia 2011 roku. Natomiast wydanie decyzji o cofnięciu grupie uznania i skreśleniu jej z rejestru grup nastąpiło dnia [...] marca 2017 r. Należy zwrócić uwagę, iż w niniejszym przypadku Spółdzielnia Rolników "R." pierwotnie została uznana jako grupa producentów rolnych, a dopiero po około miesiącu złożyła wniosek o wpis do EP. Uczyniła tak, gdyż dopiero wówczas zamierzała wnioskować o pomoc finansową.

W skardze wnioskowano o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi. Sąd na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. postanowił oddalić wniosek. Z dokumentu wymienionego w pkt d wynika że dotyczy on Spółdzielni Rolników "R." w ewidencji producentów (a nie w rejestrze grup producentów). Rejestr ten prowadzony jest na podstawie ustawy z dnia [...] grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2017 r., poz. 1854). Nie jest to zatem rejestr podmiotów, o których mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach bezpośrednich. Wskazany wydruk raportu z rejestru producentów w żaden sposób nie odnosi się do rejestru grup producentów rolnych. Dowód taki nie przyczyniłby się do wyjaśnienia istotnych wątpliwości.

Faktury dokumentujące dostawy buraków przez Skarżącego innych producentów do Spółdzielni "R." nie wyjaśniają istotnych wątpliwości w sprawie, ponieważ nie budzi w ogóle wątpliwości to, że dostawy buraków cukrowych na rzecz Spółdzielni miały miejsce.

Z kolei załączona do skargi kopia (niepotwierdzona) decyzji z [...] lipca 2018 r. skierowana do Spółdzielni "R." dotyczy zaktualizowania ewidencji producentów, a nie grup producentów. Podobnie rzecz się ma z wnioskami o wpis do ewidencji producentów.

Za pomocą tych dokumentów Skarżący nie mógł zatem wykazać, że właściwe organy traktowały Spółdzielnię jako grupę producentów, mimo cofnięcia jej uznania. Zdaniem Sądu żadna z załączonych do skargi kopii nie mogła przyczynić się do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Sąd na ich podstawie nie powziął wątpliwości co do tego, że Spółdzielnia R. nie była w 2018 r. uznawana za grupę producentów.

Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze, gdyż ich przeprowadzenie nie byłoby użyteczne dla wyjaśnienia sprawy. Tym samym, Sąd nie dopatrzył się zarzucanego w skardze naruszenia art. 75 k.p.a. poprzez to, że organ oddalił wnioski dowodowe w trakcie postępowania.

Końcowo należy zgodzić się z organem, że działanie Agencji zdeterminowane jest zasadą ogólną, wyrażoną w art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505), zgodnie z którą kierownik biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Zasada ta głosi, że zwrotowi powinny podlegać wszystkie wypłacone środki, co do których stwierdzone zostanie, że wnioskodawcy w istocie nie posiadali prawa do ich otrzymania. Wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą wynikać z przepisów prawa i nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej.

Brak było podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie przepisu art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. Tym samym, zgodnie z art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, powstał obowiązek zwrotu nienależnej płatności w łącznej wysokości 328 756,12 zł.

P. Sąd nie stwierdził tego rodzaju uchybień, które powinny skutkować uchyleniem lub stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, skargę - jako nieuzasadnioną - należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.