Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1253/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust.2 pkt 1, art. 5 ust. 1, ust. 4b, art. 3 pkt 16
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...]; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) na rzecz [...] M. P. kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2017 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. R. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej "k.p.a." w związku z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, art. 24 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952), dalej "u.ś.r." utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu ds. Osób Zobowiązanych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia [...] maja 2017 r. Nr [...]

Wskazaną decyzją organ I instancji w pkt 1 ustalił nienależnie pobrane przez A. R. świadczenia rodzinne, tj. zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia przez córkę roku szkolnego [...] oraz w pkt 2 orzekł o zwrocie tych świadczeń w łącznej wysokości [...] zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] października 2014 r. przyznano A. R. zasiłek rodzinny na córkę [...] na okres od [...] listopada 2014r. do [...] października 2015 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz jednorazowo dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] we wrześniu 2015 r. w wysokości [...] zł.

Po uprawomocnieniu się tej decyzji organ uzyskał informacje o zmianie sytuacji dochodowej rodziny A. R., w związku z czym zawiadomieniem z dnia [...] listopada 2016r. wszczęto postępowanie w sprawie ustalenia uprawnień do pobierania zasiłku rodzinnego w okresie od [...] września 2015 r. do [...] października 2015 r. oraz od [...] listopada 2015r. do [...] października 2016 r. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało doręczone w dniu [...] grudnia 2016 r., a strona nie złożyła dodatkowych wyjaśnień w sprawie.

W wyniku analizy sytuacji dochodowej rodziny po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego A. R. oraz jej męża M. [...] organ ustalił, iż dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosił [...] zł i przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych w okresie od [...].09.2015r. do [...].10.2015 r., gdyż zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom (...), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę lub dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...]zł. Dochód rodziny skarżącej obejmował następujące kwoty: [...] zł (dochód A. R. za sierpień 2015 r. z tytułu zatrudnienia w firmie W. zgodnie z oświadczeniem strony z dnia [...].09.2016 r.), [...] zł (dochód M. [...] za marzec 2015 r. zgodnie z oświadczeniem strony z dnia [...].11.2016 r.), tj. łącznie [...] zł, czyli [...] zł na osobę w trzyosobowej rodzinie.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 7 u ś.r., w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne z kolei – w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. - uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organ podniósł, że strona została prawidłowo pouczona o sytuacji, w której następuje brak prawa do ich pobierania, mimo to nie poinformowała organu o dochodzie męża uzyskanym w marcu 2015 r. W związku z tym świadczenia rodzinne wypłacone w okresie od [...].09.2015 r. do [...].10.2015 r. w łącznej wysokości [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji A. R. wyjaśniła, że tworzy rodzinę wyłącznie z córką, a w dacie składania wniosku o przyznanie świadczeń była w separacji z mężem, nie utrzymywała z nim żadnych kontaktów i nie znała jego sytuacji finansowej. Mąż wyprowadził się bowiem z domu w 2009 r. i od tego czasu kontakt z nim był utrudniony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania i wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając ustalenia i stanowisko tego organu.

Kolegium podkreśliło, że w decyzji z dnia [...] października 2014 r. przyznającej skarżącej zasiłek rodzinny zawarte było pouczenie, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych strona jest obowiązana do niezwłocznego zawiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami oraz kiedy świadczenia rodzinne uważa się za nienależnie pobrane. Mimo to, skarżąca dopiero po zrealizowaniu tej decyzji poinformowała organ o zmianie sytuacji dochodowej składając oświadczenia z dnia [...] kwietnia 2016 r., [...] września 2016 r. i [...] listopada 2016 r.

Kolegium stwierdziło, że w rodzinie skarżącej nastąpiła utrata dochodu, o której mowa w art. 3 pkt 23 lit. "c" u.ś.r. , a zatem zgodnie z art. 5 ust. 4 u.ś.r. ustalając dochód nie uwzględniono dochodu utraconego, lecz tylko dochód uzyskany tj. dochód uzyskany przez męża skarżącej w marcu 2015 r., dochód wyliczono w sposób wskazany w art. 5 ust. 4b u.ś.r.

Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że podnoszone w odwołaniu argumenty, wskazujące na sytuację życiową odwołującej i nieświadomość, że mąż podjął pracę, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Wyjaśnił natomiast, że skarżąca ma prawo złożyć w odrębnym postępowaniu wniosek o umorzenie należności, rozłożenie jej na raty bądź odroczenie jej płatności .

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i następnie w jej uzupełnieniu A. R., reprezentowana przez radcę prawnego M. P. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji.

Skarżąca podobnie jak w odwołaniu podniosła, że składając wniosek o przyznanie świadczenia przedstawiła prawdziwą swoją sytuację, nie znała bowiem sytuacji męża, nie wiedziała, że podjął pracę, gdyż od 2009 r. nie mieszkali razem i nie mieli ze sobą kontaktu.

W uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącej zarzuciła wydanie decyzji z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 8 § 1, 11, 77 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy oraz błędne przyjęcie, że brak świadomości skarżącej o podjęciu przez męża zatrudnienia nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, a także naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że skarżąca została prawidłowo pouczona o warunkach korzystania ze świadczeń rodzinnych i że świadczenia pobrane przez nią mają charakter świadczeń nienależnych, mimo braku ustalenia, że skarżąca działała ze świadomością ustania uprawnienia do ich pobierania.

Pełnomocnik podkreśliła w uzasadnieniu skargi, że pojęcie świadczeń nienależnie pobranych na gruncie u.ś.r. nie jest tożsame z cywilistycznym terminem "świadczenia nienależnego", które ma charakter obiektywny. Świadczenie nienależnie pobrane ma miejsce tylko w razie przyjęcia świadczenia w złej wierze, wiedząc, że się ono nie należy. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny, polegający na działaniu wbrew pouczeniu. Dla podjęcia zatem rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia konieczne jest ustalenie, czy osoba, która pobrała to świadczenie była świadoma, że świadczenie jej nie przysługuje, a więc, że można ją uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenia", o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Tymczasem w niniejszej sprawie organy obu instancji zaniechały zbadania elementu subiektywnego, tj. istnienia świadomości skarżącej, że prawo do świadczeń rodzinnych ustało w związku z uzyskaniem dochodu przez jej męża, M. [...], pomimo że skarżąca w odwołaniu od decyzji organu I instancji wyraźnie wskazała, że nie miała świadomości, że mąż podjął zatrudnienie, ponieważ po jego wyprowadzce z domu kontakt z nim jest utrudniony.

Ponadto, zdaniem pełnomocnika skarżącej, nie było podstaw do przyjęcia, że skarżąca została prawidłowo pouczona o sytuacjach, kiedy ustaje prawo do świadczeń. Pouczenia takiego nie zastępuje bowiem przytoczenie treści przepisów prawa ani ogólnikowa informacja uprawnionego o znajomości przyczyn powodujących ustanie, zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty. Organ udzielający pouczenia powinien wymienić całą enumeratywną listę przyczyn narażających na zwrot świadczenia, a ponadto sprecyzować sankcję administracyjną (zwrot świadczenia), jaką zagrożone jest zajście wymienionych w pouczeniu okoliczności faktycznych lub prawnych. Również pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia.

Tymczasem skarżąca wniosek o przyznanie świadczeń złożyła w siedzibie organu i w istocie nie miała do niego, ani do zawartych w nim pouczeń dostępu. Ponadto w decyzji przyznającej zasiłek organ nie wyjaśnił stronie w sposób przystępny i zrozumiały skutków uzyskania dochodu przez członków rodziny. Jedynie w sposób ogólny poinformowano ją o obowiązku powiadomienia organu o zdarzeniach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz o przesłankach uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Całe pouczenie sprowadzało się wyłącznie do suchego przytoczenia przepisów prawa, których zrozumienie i interpretacja mogą nastręczać laikowi poważnych problemów. W szczególności w pouczeniu tym nie wskazano w sposób jednoznaczny, że uzyskanie dochodu przez członka rodziny w roku następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy może prowadzić do pozbawienia prawa do świadczeń z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, a w efekcie do obowiązku zwrotu świadczeń jako nienależnie pobranych. Powyższe okoliczności świadczą więc o tym, że skarżąca nie została należycie pouczona o tym, w jakich sytuacjach ustaje prawo do świadczeń rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 - osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Z kolei przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stanowi, że "nienależnie pobrane świadczenia rodzinne" to świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania".

Bezspornie przyznanie zasiłku rodzinnego uzależnione jest od tego czy dochód rodziny jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego. W razie bowiem przekroczenia tego kryterium świadczenie nie przysługuje. Wynika to z art. 5 ust. 1 u.ś.r. Nie ulega więc wątpliwości, że zmiana sytuacji dochodowej strony, powodująca zwiększenie dochodu jest okolicznością istotną dla oceny prawa do świadczeń.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że niniejsza sprawa dotyczy decyzji z dnia [...] października 2014 r., przyznającej skarżącej zasiłek rodzinny na okres od [...] listopada 2014 r. do [...] października 2015 r. wraz z jednorazowym dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez córkę [...]. Decyzja ta została wydana na wniosek skarżącej z dnia [...] sierpnia 2014r.

Postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję, zostało wszczęte w związku z powzięciem przez organ informacji, że w marcu 2015 r. mąż skarżącej osiągnął dochód, a w sierpniu 2015 r. dochód osiągnęła skarżąca (1560 zł dochód A. R. za sierpień 2015 r. z tytułu zatrudnienia w firmie W. zgodnie z oświadczeniem strony z dnia [...].09.2016 r. oraz [...] zł dochód M. [...] za marzec 2015 r. zgodnie z oświadczeniem strony z dnia [...].11.2016 r.), co spowodowało wzrost dochodu rodziny i przekroczenie kryterium dochodowego. Organ w związku z tym orzekł o nienależnie pobranym świadczeniu w okresie od 1 września do [...] października 2015 r.

Decyzja ta jest wadliwa.

Rację ma skarżąca, że organ dokonując weryfikacji dochodu naruszył przepisy postępowania tj. art. 7, 77 kpa, gdyż nienależycie wyjaśnił stan faktyczny i niewystarczająco uzasadnił rozstrzygnięcie.

Z uzasadnienia nie wynika, w jaki sposób organ wyliczył dochód rodziny skarżącej – wskazał jedynie, że dochód skarżącej z sierpnia 2015 r. wyniósł [...] zł, zaś jej męża w marcu 2015 r. – [...] zł.

Organ stwierdził, że dochód ten jest dochodem uzyskanym w rozumieniu art. 5 ust. 4b u. ś.r., a więc należało go uwzględnić weryfikując prawo do świadczeń.

Uzasadnienie organu jest jednak niewystarczające.

Przepis art. 5 ust. 4b stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Sposób ustalania dochodu uzyskanego, jako miarodajnego dla oceny prawa do świadczeń rodzinnych wyjaśnił obszernie NSA w wyroku z dnia 18 maja 2017 r., I OSK 243/14.

Sąd ten wskazał, że "zgodnie z art. 3 pkt 10 u.ś.r., okres zasiłkowy obejmuje okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Po myśli natomiast art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r., dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, a dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ale z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b u.ś.r. Obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, jest ustalenie prawa do świadczeń na podstawie dochodu, jak najbardziej zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w dacie składania wniosku (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1914/15, z dnia 3 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1283/14, LEX nr 2081106 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2016 r. sygn. akt II SA/Go 713/16, LEX nr 2151024). Zastosowane w omawianej ustawie rozwiązania prawne nie mają bowiem na celu, aby organy orzekały w oparciu o dane, dotyczące sytuacji materialnej strony, odnoszące się do przeszłości, a wręcz przeciwnie, aby brały pod uwagę sytuację faktyczną, jak najbliższą dacie orzekania. Przyjęcie zaś, że dochód członka rodziny ustala się m.in. w oparciu o przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jest jedynie sposobem bardziej wszechstronnego, a zatem bardziej miarodajnego poznania sytuacji materialnej danej osoby i jej rodziny. Pozwala bowiem na dokonanie ustaleń, odnoszących się do pewnego, dłuższego okresu czasu, a jednocześnie bliskiego dacie orzekania. Skorygowanie jednak wysokości dochodów osiągniętych w poprzednim roku, poprzez uwzględnienie danych, odnoszących się do dochodów jak najbardziej aktualnych, bo osiągniętych po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 5 ust. 4b u.ś.r.) dobitnie dowodzi, że intencją ustawodawcy było, aby w tego rodzaju sprawach organ brał pod uwagę sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jak najbardziej bieżącą. W związku z tym, skoro przepis art. 5 ust. 4b u.ś.r. przewiduje, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, to nie ulega wątpliwości, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny należy dodać miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny i dopiero uzyskaną w ten sposób sumę podzielić na liczbę członków rodziny (vide: wyroki Naczelnego Sadu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 2447/14, LEX nr 2106455, z dnia 3 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1283/14, LEX nr 2081106 oraz - w zbliżonej do rozpoznawanej sytuacji - z dnia 19 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1914/15)".

W sprawie niniejszej organ nie przedstawił wyliczeń zgodnie z powyższą regułą. Wskazał ogólnie, że mąż skarżącej uzyskał dochód w "marcu 2015 r.", a skarżąca w "sierpniu 2015 r." Organ zsumował te dochody i podzielił je na trzy osoby.

Organ powinien natomiast ustalić, jaki był przeciętny dochód rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a dopiero do średniego miesięcznego dochodu z tego roku organ powinien doliczyć dochody uzyskane po tym roku.

Należy przy tym podkreślić, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia rodzinnego. Z art. 5 ust. 4b u.ś.r. wynika bowiem wprost, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, albowiem doliczeniu podlega dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 marca 2018 r., II SA/Łd 99/18).

W świetle powyższego organ powinien był wyjaśnić, czy skarżąca i jej mąż osiągnęli dochód jednorazowo, czy też osiągali go przez całe dwa miesiące, za które organ zaskarżoną decyzją orzekł o zwrocie wypłaconych skarżącej świadczeń rodzinnych. Tylko bowiem ustalenie, że w tym okresie dochód rodziny skarżącej przekraczał kryterium dochodowe, pozwalało na orzeczenie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.

Niezależnie od tego stwierdzić należy, że wymagało rozważenia, czy w ogóle organ był uprawniony do doliczenia do dochodu skarżącej, dochodu jej męża. Wprawdzie z przepisu art. 3 pkt 16 u.ś.r. wynika, że przez rodzinę rozumie się m.in. małżonków, to jednak w ocenie Sądu, definicji tej nie można rozumieć formalistycznie. Skarżąca w niniejszej sprawie podnosiła bowiem, że pozostaje z mężem w separacji, gdyż w 2009 r. mąż wyprowadził się, nie miała z nim kontaktu, nie wiedziała, że podjął pracę. Obowiązkiem organu było zatem odnieść się do tej argumentacji i ustalić, czy w tych okolicznościach można uznać męża skarżącej za członka rodziny (zob. także wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 stycznia 2016 r., II SA/Lu 531/15). W razie bowiem niewątpliwego ustalenia, że skarżąca nie tworzyła faktycznej rodziny z mężem, nie byłoby podstaw do uwzględniania dochodu męża przy ustalaniu prawa skarżącej do świadczeń rodzinnych.

Rację ma również pełnomocnik skarżącej, że zawarte w uzasadnieniu decyzji przyznającej świadczenie pouczenie nie było dostateczne i Sąd podziela przytoczoną w skardze argumentację dotyczącą wymogów prawidłowego pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W szczególności pouczenie to nie zawierało jasnych informacji o tym, że pomimo pozostawania skarżącej w separacji z mężem, ma ona obowiązek dowiedzieć się o jego sytuacji finansowej i powiadamiać o niej organ. Jak bowiem wskazał NSA w jednym z wyroków, pouczenie, o którym mowa w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego. Pouczenie powinno się odnosić precyzyjnie do konkretnego świadczenia, jakie pobiera świadczeniobiorca, a nie do szerszej, ujętej abstrakcyjnie grupy świadczeń. Ponadto nie może ono ograniczać się do zacytowania przepisu prawnego, lecz powinno być sformułowane w sposób opisowy, językiem zrozumiałym dla przeciętnego adresata danego świadczenia (wyrok NSA z dnia 13 września 2017 r., I OSK 2814/16).

W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rozpatrując sprawę ponownie organ ustali więc przede wszystkim to, czy skarżąca w marcu 2015 r. tworzyła z mężem rodzinę w przedstawionym przez Sąd znaczeniu, następnie (jeśli tak), czy mąż, a także i skarżąca osiągali dochód również we wrześniu i październiku 2015 r., powodujący przekroczenie kryterium dochodowego w tym okresie. Organ będzie miał przy tym na uwadze, że zawarte w decyzji przyznającej świadczenie pouczenie nie było wystarczające, by wymagać od skarżącej informowania o sytuacji finansowej męża, w sytuacji kiedy nie tworzy ona z nim rodziny.

Z tych względów zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji jako wadliwe podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).

O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715).