Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 756/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Emilia Lewandowska Protokolant referent stażysta Anna Ziółkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2016 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] (Wojewoda) decyzją z dnia [...] kwietnia 1994 r. wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U nr 32 poz. 191 ze zm.), zwaną dalej "ustawą z dnia 10 maja 1990 r." stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] obr [...] o powierzchni [...] m2 uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].

A. S. (Skarżąca) wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej decyzji w części dotyczącej udziału we współwłasności nieruchomości wynoszącego ¼ część a należnego F. S.

Skarżąca wyjaśniła, że w dniu [...] grudnia 1948 r. jej dziadek, J.S., nabył udział wynoszący ½ w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. W dacie nabycia przedmiotowej nieruchomości pozostawał on w związku małżeńskim, umów majątkowych nie zawierał, co oznacza, że udział ten wszedł do majątku małżonków S.

Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] listopada 1964 r. [...] J.S. został skazany m.in. na karę dodatkową przepadku majątku. Na podstawie powyższego wyroku Skarb Państwa został wpisany jako współwłaściciel nieruchomości do ½ jej części.

W ocenie Skarżącej, przepadkowi majątku podlegał wyłącznie udział należący do J. S., pozostała zaś część tego majątku przypadała jego żonie, F. S. i pozostawała jej własnością. Skarżąca podkreśliła, że zgodnie z uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 1956 r. I CO 39/55 z chwilą prawomocnego orzeczenia przepadku całości lub części majątku jednego z małżonków przedmioty majątkowe, których przepadek dotyczy, z samego prawa przestają być majątkiem wspólnym, tj. majątkiem objętym wspólnością ustawową. Przedmioty te stają się współwłasnością Państwa i drugiego małżonka w częściach równych. Sama zaś wspólność ustawowa nie ustaje i obejmuje pozostałe przedmioty majątkowe, których przepadek nie dotyczy, jako też dorobek małżonków nabytych po orzeczeniu przepadku.

Skarżąca wskazała, że na skutek spadkobrania udział ten przeszedł następnie na własność jej matki a potem na nią.

Skarżąca wskazała również, że organ nie powinien powoływać się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, bowiem nieruchomość nie miała założonej księgi wieczystej w nowoczesnym rozumieniu.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Minister Administracji i Cyfryzacji (Minister) umorzył na podstawie art. 104 § 1 w związku z art. 105 § 1 k.p.a postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody w części dotyczącej udziału we współwłasności wynoszącego ¼ część a należnego, jak podnosiła Skarżąca, F. S.

Po rozpoznaniu wniosku Skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Minister utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów obu instancji było ustalenie, że przed komunalizacją ostatnim ujawnionym właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. [...] z dnia [...] listopada 1964 r. [...], orzekającego m.in. o przepadku mienia J. S. na rzecz Skarbu Państwa. W dacie zaś wydania orzeczenia o przepadku mienia, w księdze wieczystej jako współwłaściciel do ½ nieruchomości ujawniony był wyłącznie J. S.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organy przywołały art. 105 § 1 k.p.a.

Wobec powyższego, w ocenie organów, Skarżąca nie wykazała, by przysługiwał jej tytułu rzeczowy do nieruchomości, co oznacza, że nie legitymowała się ona przymiotem strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca wniosła do tutejszego sądu skargę zarzucając decyzji naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. i 157 § 2 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. poprzez przyjęcie, że nie przysługuje jej interes prawny, a w konsekwencji nie może być stroną postępowania.

Z uwagi na powyższe, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. , podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W odpowiedziach na skargę organ oraz uczestnik Prezydent miasta [...] wnieśli o oddalenie skargi.

Pismem z dnia [...] września 2016 r. Skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu rozpoznania przez Sąd Okręgowy w [...] wniosku o rozstrzygnięcie wątpliwości co do wykonania wyroku Sądu Wojewódzkiego [...] w [...] z dnia [...] listopada 1964 r. sygn. akt. [...].

Sąd postanowieniem wydanym w toku rozprawy w dniu [...] września 2016 r. wniosku o zawieszenie postępowania nie uwzględnił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest niezasadna, wbrew zarzutom podniesionym w skardze organ nie naruszył art. 105 § 1 k.p.a. i 157 § 2 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a.

Przed przystąpieniem do dalszych rozważań wskazań należy, że stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa i gmina, która nabywała na własność nieruchomość, a inne podmioty tylko wyjątkowo – gdy wykażą swój interes prawny w tym postępowaniu (p. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 16 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 660/11, 13 kwietnia 2012r., sygn. akt I OSK 511/11, 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1117/11, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, dla wykazania interesu prawnego konieczne jest wykazanie, że żądającemu wszczęcia postępowania nadzwyczajnego (ewentualnie jego poprzednikowi prawnemu) przysługiwało prawo własności do spornej nieruchomości.

Postępowanie zainicjowane przez Skarżącą zostało umorzone wobec przyjęcia przez organy, że nie wykazała ona by przysługiwał jej tytuł prawny do spornej nieruchomości.

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione przez organ w tej sprawie, z których wynika że przed wydaniem decyzji komunalizacyjnej jako jedyny właściciel nieruchomości w księdze wieczystej KW [...] wpisany był Skarb Państwa. Okoliczność tę potwierdza znajdująca się w aktach protokół badania hipotecznego księgi wieczystej KW [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], XX Wydział Ksiąg Wieczystych., sporządzony dnia [...] września 199r .

Podnoszone przez Skarżącą argumenty dotyczące braku związania organów treścią zapisów w księdze wieczystej z uwagi na fakt, że w dacie komunalizacji nieruchomość nie miała urządzonej "nowoczesnej" księgi wieczystej są niezasadne.

Z pisma Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. wynika, że w 1948 r. dla nieruchomości założono nową księgę Kw [...] jako dalszy ciąg dawnej księgi Rep. Hip[...] i od tego momentu wszystkie wpisy dotyczące tej nieruchomości dokonywane były w księdze Kw [...] i do niej dołączano wszelkie dokumenty. W dniu [...] listopada 1988 r. zlikwidowano ciąg dalszy wobec przeniesienia całej nieruchomości do nowej księgi KW [...], wskutek czego Rep. Hip [...] została zamknięta.

Jednocześnie, jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu badania księgi wieczystej Kw [...] z dnia [...] marca 1994 r., jako właściciel działki [...] i [...] figurował Skarb Państwa, przy czym wpis Skarbu Państwa dokonany został na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 1965 r. [...] (przestępstwo na szkodę Państwa) oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego dla miast [...] z dnia [...] listopada 1964 r. [...] – przestępstwo na szkodę Państwa.

Oznacza to, że na datę komunalizacji nieruchomość miała urządzoną księgę wieczystą a jako właściciel nieruchomości wpisany był w niej Skarb Państwa.

Powstaje natomiast pytaniem, czy organy związane były treścią wpisów w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości czy też zobowiązane były do przeprowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu obalenie domniemania zgodności wpisów w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym celem zbadania, prawidłowości nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej stoi na stanowisku, iż domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym, wynikające z treści art. 3 ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece jest zwykłym domniemaniem wzruszalnym (praesumptio iuris tantum). Jego obalenie może nastąpić w drodze powództwa opartego na art. 10 cyt. ustawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Doktryna prawa prezentuje pogląd, że niezależnie od powyższego można je także obalić dowodem przeciwnym w każdym postępowaniu, w którym od stwierdzenia rzeczywistego stanu prawnego zależy treść rozstrzygnięcia (por. B. Barłowski, E. Janeczko Księgi Wieczyste str.35-36; Gniewek Prawo rzeczowe 2002r. s.288, J. Ignatowicz, J. Wasilkowski System Prawa Prywatnego t.II s. 911, A. Menes, Domniemania s.66, K. Piasecki Księgi Wieczyste s.19, S. Rudnicki Komentarz s.29-30, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26.03.1993 III CZP 14/93 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5.04.2006 r. IV CSK 177/05).

Trzeba jednak zauważyć, że po pierwsze jest to dopuszczalne jedynie w ramach postępowania przed sądem powszechnym, a po wtóre obalenie w takim postępowaniu domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym wywołuje skutki prawne jedynie w zakresie rozpatrywanej sprawy i zapadającego tam rozstrzygnięcia. Tym samym wpis w księdze wieczystej, z wyłączeniem tej sprawy, funkcjonuje nadal obejmując domniemanie jego zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. ( tak E. Gniewek System Prawa Prywatnego t. IV Prawo rzeczowe str. 122).

Powyższe oznacza , że ujawnienie w treści księgi wieczystej Kw nr [...] działki o nr ewidencyjnym [...] jako przedmiotu własności Skarbu Państwa, zdecydowało o trafności stanowiska zajętego przez organy obu instancji, że nie są one uprawnione do badania jego prawidłowości w kontekście twierdzeń Skarżącej. Ani bowiem organy administracji ani też sądy administracyjne nie są uprawnione do kwestionowania domniemania prawnego wiarygodności ksiąg wieczystych, co do kwestii, że prawo jawne w tych księgach ujawnione wpisane jest zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (por. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2016r., sygn. I OSK 746/15).

Podsumowując tę część rozważań sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że w pełni podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 17 czerwca 2016 r. I OSK 2453/14, z którego wynika, że kwestia badania prawidłowości nabycia przez Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości przed wydaniem decyzji komunalizacyjnej nie podlega badaniu w toku postępowania o stwierdzenie nieważności takiej decyzji. Decyzja komunalizacyjna, jakkolwiek ma charakter deklaratoryjny, to wykazuje cechy orzeczenia konstytutywnego. Organ orzekający w tej materii bada czy podlegające jej mienie stanowi własność Skarbu Państwa i w tym zakresie jest związany wpisem tego prawa do księgi wieczystej. Co prawda możliwe jest wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano wpisu do księgi wieczystej, a następnie samego wpisu, lecz nie może to nastąpić w tym postępowaniu i nie w wyniku działań organu nadzoru.

Z powyższego zaś wynika wniosek zaprezentowany w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, co do braku przymiotu strony Skarżącej w niniejszej sprawie, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Dokonanie przez organy innego ustalenia skutkowałoby koniecznością przyjęcia, że organy nadzoru naruszyły art. 365 k.p.c. poprzez pominięcie wpisu w księdze wieczystej rozumianego jako orzeczenie sądowe w świetle art. 626 (8) § 6 k.p.c.

Skoro zatem poza sporem jest, że udział w postępowaniu komunalizacyjnym jest zarezerwowany dla Skarbu Państwa, właściwej Gminy oraz podmiotu który udokumentuje swój tytuł prawny do skomunalizowanej nieruchomości, to bezsprzecznie uznać należy, że Skarżąca stosownym uprawnieniem się nie wykazała.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyraził pogląd o braku związania sądu powszechnego decyzją komunalizacyjną w toku postępowania toczącego się w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Pogląd ten stoi w sprzeczności z treścią uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2007 r. III CZP 46/07 w której wskazano, ż w sprawie o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości - ujawnionego w księdze wieczystej na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej zgodnie z art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - z rzeczywistym stanem prawnym, sąd jest związany tą decyzją. Jednak pomimo powyższego błędnego stanowiska wrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odpowiada ona prawu.

Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że sama okoliczność, iż zgodnie z powołaną uchwałą w o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej na podstawie decyzji komunalizacyjnej sąd powszechny związany jest tą decyzją nie może być rozumiany jako nakaz stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej w każdym przypadku, w którym kwestionowane jest przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności nieruchomości na dzień 27 maja 1990. Działanie takie godziłoby bowiem w wynikającą z art. 16 k.p.a. zasadę trwałości decyzji administracyjnych i związaną z nią zasadę pewności obrotu prawnego.

W ocenie sądu, podmiot twierdzący, że Skarbowi Państwa nie przysługiwało prawo własności nieruchomości na datę komunalizacji może skorzystać ze środków prawnych takich jak powództwo o ustalenie (w trybie art. 189 k.p.c.) celem wykazania, że w dacie komunalizacji prawo własności nie przysługiwało Skarbowi Państwa lecz innemu podmiotowi, co pozwoliłoby następnie na przypisanie mu przymiotu strony w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej jako wydanej w stosunku do nieruchomości , która nie stanowiła w dniu komunalizacji własności Skarbu Państwa.

Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że powództwo o uzgodnienia treści księgi wieczystej w oparciu o art.10 u.k.w.h, odnosi się wyłącznie do stanu prawnego istniejącego w dacie wydawania wyroku przez sąd. Powództwo ustalające może natomiast zawierać żądanie ustalenia, że danemu podmiotowi przysługiwało określone prawo w określonej dacie, pod warunkiem wykazania przez powoda interesu prawnego w domaganiu się takiego rozstrzygnięcia.

Analogiczny pogląd wyrażony został przez tutejszy sąd w wyroku z dnia 30 czerwca 2016 r. sygn. akt. I SA/WA 417/16

Sąd wskazuje w tym miejscu, że wobec stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy w przywołanej wyżej uchwale nie można podzielić stanowiska wyrażonego przez Ministra końcowo sąd wyjaśnia, że w jego ocenie brak było podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania do czasu rozstrzygnięcia wątpliwości co do wykonania wyroku Sądu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1964 r. sygn. akt [...]. Rozstrzygnięcie wątpliwości co do co do wykonania wyroku karnego pozostaje bowiem w ocenie sądu bez wpływu na wynik niniejszej sprawy. Samo wydanie orzeczenia przez Sąd Okręgowy w [...] nie prowadzi bowiem bezpośrednio do uchylenia domniemania wynikającego z faktu wpisana Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości w dacie komunalizacji.

Z uwagi na powyższe, uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.