Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 210/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par 1, art. 80 i art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 14 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędzia NSA Teresa Rutkowska, , Protokolant Sekretarz sądowy – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013r. poz.1442 z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Nr [...] z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia A. K. należności z tytułu nieopłaconych składek.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu [...] A. K. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w 2004r. zachorowała, leczyła się psychiatrycznie i była hospitalizowana, z powodu rozpoznanej schizofrenii paranoidalnej. Nadmieniła, że leczenie trwało 5 lat, a przez okres 4 lat otrzymywała świadczenie rentowe. Po odebraniu świadczenia rentowego pozostała bez środków do życia, na utrzymaniu rodziców. W związku z poprawą stanu zdrowia otrzymała propozycję zatrudnienia w "A". Po odbytym szkoleniu została poinformowana, że dalsza współpraca z "A" wiąże się z obowiązkiem rozpoczęcia działalności gospodarczej. Nadmieniła, że nie mogła zrezygnować ze współpracy z "A" gdyż musiałaby zwrócić koszty szkolenia. Ponadto współpraca z "A" wymagała wielu nakładów finansowych, tj. zakupu laptopa ok. 2.000,00 zł, telefonu komórkowego z dużym limitem na rozmowy ( miesięczne faktury opiewały na kwotę 150,00 - 200,00 zł ), drukarki przenośnej - 1.500,00 zł oraz materiałów biurowych np. papieru, tuszy, teczek. Wskazała, że po pół roku prowadzenia działalności zobowiązania finansowe ją przerosły. Nie miała środków na życie, na opłatę składek jak również na spłatę rat na zakupiony sprzęt, a zadłużenia rosły z każdym kolejnym miesiącem. Nie miała możliwości zlikwidowania działalności, gdyż umowa współpracy z pracodawcą opiewała na 2 lata. Nadmieniła, że w okresie tym nieświadomie zaczęła wystawiać fikcyjne umowy, pragnąc przede wszystkim pozyskać środki finansowe i pozbyć się ciężaru zobowiązań. Zaistniała sytuacja spowodowała nawrót choroby, załamanie nerwowe, a w konsekwencji zerwanie umowy przez "A" z uwagi na działania na niekorzyść firmy i klientów. Pozostała na utrzymaniu rodziców, którzy na spłatę jej zobowiązań zaciągnęli kredyt w kwocie 20.000zł. Nadmieniła, że obecnie jej stan zdrowia uległ znacznej poprawie, jednakże pomimo podjęcia pracy zarobkowej nie jest w stanie uregulować zadłużenia wynikającego z nieopłaconych składek, gdyż obecne dochody w połowie pokrywają zobowiązania, które powstały w okresie prowadzonej działalności. Ponadto podała, że oddaje pieniądze rodzicom, ponieważ znajdują się obecnie w trudnej sytuacji finansowej. Z wynagrodzenia za pracę pozostaje niewielka kwota, która musi wystarczyć na codzienne potrzeby. Dodatkowe koszty związane ze spłatą zadłużenia spowodują, że zostanie bez środków do życia. Wskazała także, że umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej jej nie objęło, pomimo, że wiele osób skorzystało z tego przywileju mając wobec ZUS zadłużenia. Nadmieniła, że świadomie rezygnuje z okresu składkowego, który w przyszłości nie będzie uwzględniony przy ubieganiu się o świadczenie, jednak po zajęciu wynagrodzenia jej sytuacja nie pozwoli na spełnienie podstawowych potrzeb. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że strona pozostaje w związku małżeńskim, jest mężatką, jest zatrudniona na podstawie umowę o pracę na czas określony od dnia [...] do dnia [...], otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.800,00 zł brutto (tj.1.300,00 zł netto), nie pobiera renty ani emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy, z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat (tj. czynsz, energia, gaz) w kwocie 500,00 zł miesięcznie oraz koszty związane z leczeniem w kwocie 80,00 zł miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem, który uzyskuje dochód w kwocie 1.300,00 zł netto. Posiada zobowiązania finansowe w łącznej kwocie 45.000 zł, które są dochodzone w trybie egzekucyjnym, które spłaca w wysokości 850 zł miesięcznie, nie posiada majątku nieruchomego i ruchomego oraz wierzytelności. Jako prognozę poprawy sytuacji materialnej wskazała, że nastąpi ona po spłacie zobowiązań i długu u rodziny, tj. za okres około 6 lat.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - w łącznej kwocie 928,19 zł i ubezpieczenie zdrowotne - w łącznej kwocie 3 357,67 zł. Odwołując się do treści art. 28 ust. 3 i 3a powołanej ustawy wskazał, że dowody zgromadzone w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli bowiem w okresie prowadzenia działalności skarżąca nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą była zobowiązana do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności aż do dnia jzaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Jeżeli mimo trudności decydowała się na to aby ją prowadzić, to powinna być świadoma, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały. Opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem, a brak możliwości ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia.

Wskazany przez skarżącą argument, że prowadzona działalność nie przynosiła zysków, nie jest okolicznością pozwalającą na umorzenie należności z tytułu składek. Utrata płynności finansowej nie jest podstawą do umorzenia bowiem zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Ponadto zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana , handlowa i usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że zysk ten rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Tak więc fakt, że obecnie skarżąca ma problemy finansowe nie może jej zwalniać z obowiązku opłacenia zaległych składek.

Skarżąca jest zatrudniona i uzyskuje średniomiesięczne wynagrodzenie w kwocie brutto 2.857,30 zł, netto 2.057,30 zł ( wg. raportów ZUS RCA za okres 06-08.2014r.). Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który także uzyskuje dochód zgodnie z oświadczeniem w kwocie 1.300,00 zł netto. Ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, nie jest także okolicznością pozwalającą na umorzenie należności, bowiem nie są to jakieś nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Regulowanie tych zobowiązań jest ważne, ale nie może być przy tym pomijana spłata zaległych składek wobec ZUS. Problemy zdrowotne, które mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji nie stanowią również podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Fakt, że skarżąca ponosi wydatki związane z leczeniem nie stanowi także okoliczności pozwalającej na umorzenie. Nie udowodniła, że brakuje jej środków na ten cel, nie przedstawiła np. niezrealizowanych recept. Ponadto z dokumentacji sprawy nie wynika, aby z powodu stanu zdrowia lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie mogła pozyskiwać dochodów niezbędnych do opłacenia zaległości. Organ podkreślił, że nie kwestionuje i nie bagatelizuje problemów zdrowotnych skarżącej, jednak opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika. Skarżąca posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli, które są dochodzone w trybie egzekucyjnym. Z powyższego wynika, że każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa i umorzenie należności z tytułu składek nie spowoduje poprawy sytuacji finansowej. Nawet bowiem gdyby ZUS umorzył należności to inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodziliby swoich należności. Ponadto ZUS nie może umarzać należności każdej osobie zobowiązanej, która okresowo nie posiada środków wystarczających na ich regulowanie.

Strona nie korzysta z pomocy MOPS lub innych form pomocy, co oznacza, że rodzina pomimo problemów finansowych posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Gdyby sytuacja rodziny była ciężka to zapewne taka pomoc byłaby przyznana. Spłata zadłużenia może stanowić dla skarżącej pewne obciążenie finansowe, to jednak ZUS jako podmiot wykonujący przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązany jest zlecone przez ustawodawcę zadania realizować zgodnie z obowiązującymi przepisami. Dłużnik musi liczyć się z koniecznością zapłaty zaległych składek wraz z odsetkami za zwłokę, gdyż należy to do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Ponadto ZUS nie może umarzać należności każdej osobie zobowiązanej, która okresowo nie posiada środków na regulowanie należności z tego tytułu. Podejmując decyzję w sprawie umorzenia Zakład bierze pod uwagę nie tylko ważny interes strony i jej sytuację finansową , lecz również ważny interes ogólnospołeczny. Należy przez to rozumieć konieczność zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa oraz ograniczenie jego ewentualnych wydatków.

Zadłużenie, które figuruje na koncie skarżącej, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Nawet gdyby organ egzekucyjny ustalił, że strona nie posiada majątku to i tak nie oznacza, że należności z tytułu składek muszą być umorzone.

Biorąc pod uwagę powyższe, organ uznał, że nie można stwierdzić, że należności z tytułu składek są całkowicie nieściągalne i dlatego brak jest podstaw do ich umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W przedstawionej sytuacji nie zachodzą też okoliczności dające podstawę do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a wyżej cyt. ustawy.

W dniu 3 listopada 2014r. A. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że nie jest w stanie uregulować należności wobec ZUS z powodu złego stanu zdrowia oraz nawrotów choroby. Podkreśliła, że leczy się psychiatrycznie z powodu rozpoznanej schizofrenii paranoidalnej oraz stanów depresyjnych. W ostatnim miejscu zatrudnienia została zwolniona dyscyplinarnie, za wystawianie fałszywych umów. Za to samo zdarzenie został rozwiązany stosunek pracy z "A" S.A. We wniosku wskazała, że obecny stan zdrowia jest wynikiem przeżyć z dzieciństwa, które do dziś odbijają się na niepowodzeniach życiowych. Zaznaczyła, że jest życiowo pogubiona. Obecnie pozostaje bez zatrudnienia, a ZUS nie przyznał jej świadczenia rentowego. Do wniosku załączyła kopię rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z dnia 23 września 2014r. z "B" Spółką z.o.o. z siedzibą w K.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie w dalszym ciągu brak jest przesłanek, które mogłyby wskazywać na możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 ww. ustawy z tytułu całkowitej nieściągalności. Wyliczenie możliwych do zastosowania przesłanek, zawartych w powołanym przepisie, jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia zadłużenia wobec ZUS. Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności.

Ustalono, że prowadzono egzekucję z rachunku bankowego w "C", a następnie należności skierowano do dochodzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Składki na ubezpieczenie zostały częściowo zapłacone w dniu 18 czerwca 2013r. przez Urząd Skarbowy w P., natomiast ostatnia wpłata z US z dnia 6 czerwca 2014r. pokryła częściowo składkę na ubezpieczenie zdrowotne za wrzesień 2010r. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, i brak jest potwierdzenia całkowitej nieściągalności.

Z przedłożonych dokumentów i informacji wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem – R. K., który uzyskuje dochód netto 1.300,00 zł. Nie posiadają innych osób na utrzymaniu. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 500 zł, zaś koszty związane z leczeniem wynoszą 80 zł. Ponadto skarżąca posiada zobowiązania finansowe wobec innych wierzycieli na łączną kwotę 45.000,00 zł, które są dochodzone w trybie egzekucyjnym, a miesięczna łączna kwota spłaty zadłużenia to 850 zł. Z akt sprawy wynika, że skarżąca choruje na schizofrenię paranoidalną, jednakże pomimo wezwania do dostarczenia dodatkowych dokumentów potwierdzających obecny stan zdrowia, do dnia wydania decyzji nie przedstawiła żadnych nowych dokumentów potwierdzających aktualną sytuację zdrowotną. Okoliczność, że skarżąca ma problemy natury zdrowotnej nie był i nie jest kwestionowany, jednak analiza przedłożonych informacji dotyczących stanu zdrowia skarżącej, w opinii organu nie jest wystarczającą przesłanką do zastosowania ulgi w oparciu o omawiany przepis.

Organ podkreślił, że stosownie do treści przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, póz. 1365), do umorzenia może dojść między innymi gdy opłacanie należnego zobowiązania pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych albo przewlekła choroba uniemożliwia uzyskanie dochodów umożliwiających opłacenie zadłużenia wraz z należnymi odsetkami. W omawianym przypadku, zdaniem organu sytuacja taka jednak nie występuje.

Skarżąca może być czynna zawodowo, o czym świadczą dostarczone dokumenty, z których wynika, że pozostawała wielokrotnie w stosunku pracy. Nie posiada aktualnego orzeczenia o przeciwwskazaniach w podjęciu zatrudnienia, a okresowy brak dochodu z tytułu zatrudnienia nie może być powodem do umorzenia zaległości. Skarżąca nie podała, że pobiera zasiłek z pomocy społecznej lub korzysta z innych form pomocy. Gdyby natomiast sytuacja materialna rodziny była bardzo ciężka to zapewne taka pomoc zostałaby przyznana. Ponoszenie negatywnych konsekwencji rezultatów prowadzonej działalności jest rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną. Gdyby odpowiedzialność za podejmowane działania i ich rezultaty mogła funkcjonować w sferze fakultatywnej, to zarówno system zasad społecznych jak i obowiązujące prawo nie miałyby racji bytu.

Posiadanie przez skarżącą zobowiązań kredytowych również nie stanowi, w ocenie organu pozytywnej przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z uwagi na fakt, iż są to zobowiązania cywilnoprawne i przy ustalaniu preferencji w kolejności spłaty winny zajmować miejsce drugorzędne. Na pierwszym miejscu powinny być regulowane zobowiązania publicznoprawne.

Zdaniem organu analiza dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania wskazuje, że sytuacja w jakiej znajduje się skarżąca nie musi być permanentną i nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności w oparciu o wskazany przepis zawarty w rozporządzeniu. Przedstawione okoliczności świadczą, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżąca nie jest tak trudna aby zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności było bezwzględnie konieczne.

Odnosząc się do kwestii nieprzyznania skarżącej świadczenia rentowego organ wyjaśnił, że skarżąca nie podała przyczyny utraty w/w świadczenia i brak jest również informacji dotyczących przyczyn, z powodu których nie otrzymała obecnie świadczenia rentowego.

Organ podkreślił, że osoba prowadząca działalność gospodarczą zobowiązana jest do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów, w tym również zdrowotnych. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący tę działalność. Jeżeli zobowiązany nie opłacił należnych składek w obowiązującym terminie, to obecnie powinien je uregulować wraz z odsetkami za zwłokę. ZUS zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu środkami przeznaczonymi na wypłacanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zobowiązuje go do tego szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialność za środki wpływające do budżetu państwa. Podejmując rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności, Zakład obok interesu strony ma obowiązek uwzględnienia także interesu publicznego, który można rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi zarządza. ZUS jako organ zobowiązany do poboru należności z tytułu składek oraz uwzględniając ich publicznoprawny charakter, a także cele na jakie są one przeznaczone, zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umorzenia zadłużenia z tytułu składek. Każdorazowo stosowanie instytucji umorzenia uzależnione jest od zaistnienia konkretnych wskazanych przez ustawodawcę w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych przesłanek całkowitej nieściągalności składek. Uznanie interesu strony za ważny, powinno wynikać z obiektywnej oceny sytuacji zobowiązanego, a nie z jego własnego przekonania opartego na poczuciu krzywdy, czy niezrozumienia przez organ jego trudnej sytuacji.

Wprawdzie, w ocenie organu podjęcie spłaty zaległej należności pogorszy w sposób oczywisty sytuację materialną skarżącej i jej rodziny, jednak nie daje to wystarczającej podstawy do umorzenia powstałych zobowiązań. Organ podkreślił, że nie kwestionuje faktu, że sprostanie obciążeniu wymaga znacznego wysiłku, lecz na obecnym etapie skarżąca jest w stanie w przyszłości spłacić powstałe zadłużenie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wnosząc o rozłożenie zobowiązania na raty wskazała, że obecnie pozostaje bez zatrudnienia i nie posiada środków na uregulowanie ciążących na niej zobowiązań. Podała, że nie posiada środków na utrzymanie, pozostaje na utrzymaniu rodziny i nie jest w stanie wywiązać się ze wszystkich zobowiązań finansowych. Podkreśliła, że jest osobą chorą, a zaistniała sytuacja pogarsza jej stan zdrowia.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej jako: [p.p.s.a.] wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie przy tym z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które spowodowało konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia [...], odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne Podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek należnych ZUS stanowiły regulacje art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako u.s.u.s.) w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Dz.U. z 2003r. Nr 141 poz. 1365, zwane dalej rozporządzeniem).

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2495/07, w którym stwierdzono "fakultatywny charakter umorzenia nie uzasadnia odstąpienia od prowadzenia postępowania dowodowego oraz braku ustosunkowania się do zarzutów strony. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że przy wydawaniu tego rodzaju decyzji organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym".

Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Z kolei w myśl art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że w zaskarżonej decyzji organ nie uwzględnił i nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a naruszenie to może w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, przedwczesna była ocena organu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zasadniczym argumentem, który organ powołał na poparcie tezy o braku całkowitej nieściągalności, był fakt, że w dacie wydania skarżonej decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw skarżącej było jeszcze w toku. Argumentów tych nie powiązano jednak z ustaleniami dotyczącymi ściągalności zadłużenia skarżącej, ani nie przedstawiono prognoz co do efektywności egzekucji w przyszłości. Zdaniem Sądu, samo powoływanie się przez organ na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera swój wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie organu, że wdrożone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne jest w toku, gdyż sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę, zwłaszcza, że z akt sprawy wynika, że brak środków na rachunku bankowym skarżącej jest przyczyną nieskuteczności egzekucji ("Informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym" ( karta 30-31 akt administracyjnych) Organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej skarżącej istnieją realne możliwości zaspokojenia przez nią zaległych należności z tytułu składek. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12 i z dnia z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572, które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni popiera). Stwierdzić zatem należy, że organ niewyczerpująco ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Również w zakresie wystąpienia przesłanek z § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a.

Formułując w art. 28 ust 3a u.s.u.s przesłankę umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, ustawodawca odesłał do rozporządzenia wykonawczego, zobowiązując ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w tym rozporządzeniu przesłanek uzasadniających umorzenie, w oparciu o przesłankę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W rozporządzeniu wskazano, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jest to katalog otwarty, co oznacza możliwość umorzenia również w sytuacji, gdy nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w rozporządzeniu, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że sąd podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd, który zaprezentowano w zaskarżonej decyzji, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności o charakterze publicznoprawnym, w tym należności z tytułu składek są decyzjami podejmowanymi w sferze uznania administracyjnego. Należy jednak zwrócić uwagę, iż ta okoliczność nie zwalnia organu od zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jego rozpatrzenia, a w konsekwencji uzasadnienia swego stanowiska. Jeżeli organ odmawia umorzenia należności w uzasadnieniu decyzji powinien wskazać na konkretne okoliczności, które zdaniem organu przemawiają za takim rozstrzygnięciem wraz z konkretnymi wyliczeniami. Sąd, który bada legalność decyzji podejmowanej w sferze uznania administracyjnego musi mieć możliwość oceny przesłanek, którymi ten organ się kierował przyjmując, że odmowa umorzenia zaległych należności nie spowoduje drastycznego pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego. Sąd bada bowiem czy decyzja zawiera należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy prawidłowo interpretuje zastosowane do tego stanu faktycznego przepisy prawa oraz czy zawiera wyczerpujące uzasadnienie stanowiska organu.

Uznanie administracyjne nie powinno oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183). Dodatkowo należy podkreślić, że również w postępowaniu przed organami ZUS obowiązuje podstawowa zasada postępowania administracyjnego w świetle której w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Z normatywnej zasady, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, wynika, iż obowiązkiem organu jest - niezależnie od tego czy podejmuje pozytywną albo negatywną decyzję w tym przedmiocie - dokładnie przeanalizować sytuację majątkową (finansową) oraz rodzinną strony oraz wyjaśnić na czym opiera się prognoza (założenie), że zaległe składki zostaną w przyszłości uregulowane (bądź nie). W sytuacji, kiedy organ odmawia umorzenia należności, to jego obowiązkiem jest wskazać wyraźnie, co jest podstawą prognozy, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na konstrukcję art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80).

Wprawdzie, co do zasady, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organów orzekających w sprawie, że prowadzący działalność gospodarczą jest zobowiązany do zapoznania się z obowiązującymi przepisami, a skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Godzi się jednak w tym miejscu podnieść, że to właśnie w stosunku do płatników składek ( a więc m.in. osób prowadzących działalność gospodarczą) ustawodawca nakazał w toku postępowania w sprawie umorzenia należności względem ZUS analizować sytuację zobowiązanych w aspekcie przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia, mimo braku całkowitej nieściągalności, co oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wskazanych osób w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać.

W ocenie Sądu dokonana przez organ ocena stanu faktycznego jest pobieżna i sprowadza się w zasadzie do stwierdzenia, że mimo trudnej sytuacji skarżącej jej wniosek nie może zostać uwzględniony, bowiem mimo wszystko niespełnione są przesłanki umorzenia zadłużenia. Tymczasem w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" oraz w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, organ odmawiając zastosowania tych instytucji jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Organ nie przeprowadził analizy sytuacji materialnej skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, całkowicie odrywając się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Organ nie wskazał dochodów wnioskodawcy, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, którego wniosek o umorzenie dotyczy. Organ nie przedstawił wyczerpującej analizy dochodów i wydatków rodziny zobowiązanej w kontekście twierdzenia o możliwości regulowania zadłużenia wobec ZUS. Wręcz przeciwnie Zakład ponownie rozpoznając sprawę, mimo, iż miał już wiedzę, że skarżąca utraciła pracę i jedynymi dochodami jej rodziny jest wynagrodzenia męża w kwocie 1.300 złotych miesięcznie nadal twierdzi, że istnieją podstawy do odmowy umorzenia należności składkowych. Poprzestał jednak na tym wniosku, nie odnosząc się w dalszej części decyzji jaki wpływ w kontekście możliwości płatniczych skarżącej i uregulowania zaległych zobowiązań miała utrata przez skarżącą zatrudnienia. Nie może budzić żadnych wątpliwości, że oprócz wskazanych w oświadczeniu majątkowym wydatków na utrzymania mieszkania i spłatę kredytów skarżąca i jej mąż muszą ponosić choćby wydatki na wyżywienie i ubranie. Nie bez znaczenie jest tu oczywiście specyficzna przewlekła psychiczna choroba skarżącej. Sąd nie dopatrzył się w aktach administracyjnych sprawy materiału dowodowego, który wskazywałby na to, że organ brał on pod uwagę również to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, iż po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, utrzymanie mieszkania, ubranie oraz inne). Zakład stwierdził, że widzi możliwość spłacenia całości zadłużenia wraz z odsetkami po podjęciu przez skarżącą pracy, uwzględniając młody wiek skarżącej. Nie można jednak tracić z pola widzenia faktu, że skarżąca jest osobą, której choroby psychicznej Zakład nie kwestionuje. Faktem powszechnie znanym jest problem znalezienia pracy przez osoby absolutnie zdrowe i dyspozycyjne. Stan zdrowia skarżącej został skwitowany przez organ stwierdzeniem, że organ nie kwestionuje i nie bagatelizuje tych okoliczności, bez uzasadnienia jak w tym kontekście organ widzi realną możliwość spłaty zadłużenia. Tym bardziej, że w orzecznictwie podkreśla się, że samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia powinny odnosić się do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie przyszłości. Ogólnie i w sposób hipotetyczny wskazanie przesłanek podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia, w oparciu o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie może zostać uznane za uzasadnione.

Również argumentacja Zakładu, który akcentuje pierwszeństwo spłaty zadłużenia o charakterze publicznoprawnym przed regulowaniem obowiązków płatniczych z tytułu zaciągniętych przez skarżącą kredytów i widzi możliwość spłaty składek poprzez zmianę struktury ponoszonych wydatków z zachowaniem priorytetu dla należności publicznoprawnych, nie jest zdaniem sądu przekonywującym uzasadnieniem odmowy umorzenia należności w kontekście ustalonego stanu faktycznego. Z akt sprawy wynika bowiem, że spłacane kredyty dotyczą zobowiązań zaciągniętych w związku z koniecznością zakupu wyposażenia (komputer, drukarka) niezbędnego do prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczności zaś podjęcia tej działalności w charakterze agenta ubezpieczeniowego (w związku ze stażem sfinansowanym przez urząd pracy, na który skarżąca została skierowana) , jej specyfika (poszukiwanie klientów, kontakt z klientem), w kontekście choroby skarżącej, aczkolwiek nie stanowią bezpośrednich przesłanek umorzenia należności składkowych, to winny być ocenione w sposób indywidualny. Nie jest również argumentem fakt, że skarżąca mimo bardzo trudnej sytuacji materialnej nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Przeciwnie organ winien rozważyć, czy egzekucja należności nie doprowadzi do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny skarżącej oraz konieczności korzystania z pomocy społecznej. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267) podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...) Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej".

Podsumowując tą część rozważań podkreślić należy, że wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącej zagraża jej egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Przy tej ocenie należy dopiero mieć na uwadze wysokość dochodów skarżącej i jej rodziny oraz wysokość obciążających ją wydatków, a także wysokość obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Nie można uznać, że warunki te w zakresie niezbędnym do wyjaśnienia sprawy są spełnione, gdy uzasadnienie decyzji organu sprowadza się jedynie do wymienienia zgromadzonych w sprawie dowodów oraz wynikających z nich informacji bez ich jakiejkolwiek analizy i oceny w powyższym kontekście (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2014r. w sprawie II GSK 1484/12 Lex nr 1457644).

Godzi się w tym miejscu podnieść, że wydając decyzje organ nie może zasłaniać się dobrem interesu publicznego, bowiem działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przyjęcie stanowiska, że "interes publiczny" ma wyższą rangę niż "ważny interes dłużnika" oznacza, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, wobec bezustannie niezadowalającego stanu finansów publicznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumowanie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej (zob. wyrok NSA z 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 lex 321267).Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu, tymczasem podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanej, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanej. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki , co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo ewentualnego wdrożenia egzekucji. Należy przy tym rozważyć, czy sytuacja majątkowa skarżącej i jej stan zdrowia nie prowadzi do sytuacji gdy pomimo prowadzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązanie nie tylko nie będzie spłacone, ale będzie nadal narastać.

Sąd Najwyższy w swoich uchwałach i wyrokach odnosząc się do zakresu i kryteriów dokonywanej kontroli decyzji wydawanych w granicach uznania administracyjnego stwierdził w uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04), że "Zakres kognicji sądu nie ogranicza się jedynie, wobec uznaniowego charakteru decyzji, do oceny, czy zostały zachowane przesłanki formalne wymagane przepisami k.p.a. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r. III UZP 15/00 (OSNAPiUS 2000, nr 23, poz. 864) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji, w tym odmawiającej umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek (...) na podstawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy (...) posiłkując się w tym zakresie przepisami rozporządzenia (...) z dnia 31 lipca 2003 r." Ponadto Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt II UK 241/05 (OSNP 2007, nr 13-14, poz. 203) nie zgodził się z zarzutem ZUS, że stwierdzenie ustawodawcy dotyczące możliwości umorzenia składek przez Zakład wyłącza sądową kontrolę przesłanek warunkujących wydanie decyzji o ich umorzeniu, sprowadzając tę kontrolę tylko do formy decyzji i zachowania zasad postępowania. Jeszcze wyraźniej w tej kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt UK 216/06 (OSNP 2008, nr 13-14, poz. 202), stwierdzając, że "Nawet, jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 2 sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieje szansa na ich wyegzekwowanie (...) Sąd mógł więc badać, czy nieskorzystanie przez wierzyciela z prawa umorzenia należności nie krzywdzi dłużnika".

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ pominął w swoich rozważaniach specyfikę choroby skarżącej, nie dokonał wyliczeń z uwzględnieniem niezbędne kosztów utrzymania w postaci kosztów wyżywienia i ubrania. Nie wykazał, że szczegółowa analiza dochodów i wydatków skarżącego w odniesieniu do określonego na ten okres minimum socjalnego uzasadnia stanowisko organu.

W świetle powyższego za nieuzasadnione i gołosłowne należy uznać twierdzenia organu, który widzi możliwość pomniejszenia będących w dyspozycji skarżącej środków o kwoty z tytułu spłaty zaległości, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb rodziny.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ocenić materiał dowodowy, zgodnie ze wskazaniami Sądu, tj. przeprowadzić, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, 77 i 80 K.p.a. szczegółową analizę dochodów i wydatków skarżącej w odniesieniu do określonego na ten okres minimum socjalnego uwzględnić stan zdrowotny skarżącej w kontekście realnej możliwości podjęcia zatrudnienia i spłaty zadłużenia, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzyć wniosek skarżącej o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a

b.a.