Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1099/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 13, art 361 pkt.1
journal: Dz.U. 2015 poz 233
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.
article: art 54 §3
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 lutego 2018 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Sz [...]

U Z A S A D N I E N I E

W dniu 25 stycznia 2016 r. do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (dalej: "organ") wpłynął wniosek J. F. (dalej: "zobowiązany", "skarżący") o umorzenie należności z tytułu składek za okres od czerwca 2013 r. do kwietnia 2014 r., uzasadniony trudną sytuacją finansową. Zobowiązany wskazał, że w okresie, w którym powstał obowiązek opłacenia należności z tytułu składek przebywał za granicą i nie prowadził faktycznie działalności gospodarczej. Wskazał także, że popadł w poważne problemy zdrowotne (depresja). Podniósł, że obecnie jest osobą bezrobotną bez dochodów, na której ciąży do spłaty m.in. obowiązek alimentacyjny. Ponadto wskazał, że spłacił część zobowiązań z wyprzedanego majątku, gdzie wobec jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, i nie ma środków na uregulowanie przedmiotowych należności.

Decyzją z dnia 29 marca 2016 r. nr [...], organ odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2013 r. do kwietnia 2014 r. wraz z odsetkami, obliczonymi na dzień 25 stycznia 2016 r. Następnie, po rozpoznaniu wniosku zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy we wskazanym przedmiocie, organ wydał decyzję z dnia 10 maja 2016 r. nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 29 marca 2016 r.

Od powyższej decyzji zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 21 września 2016 r. o sygn. akt I SA/Sz [...], uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 10 maja 2016 r. Sąd stwierdził bowiem wadę procesową tej decyzji, polegającą na zaniechaniu przez organ analizy materiału dowodowego i wykazania, dlaczego pomimo braku uzyskiwania dochodów przez zobowiązanego wystąpiła sytuacja, w której opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 10 maja 2017 r. o sygn. akt II GSK [...], oddalił wniesioną przez organ skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wskazując na obowiązek ustalenia w sprawie okoliczności wskazanych

w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: "u.s.u.s.") w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie

z 31 lipca 2003 r.").

Pismem z dnia 11 września 2017 r., zobowiązany podtrzymał żądanie umorzenia należności z tytułu składek, wskazując na swoją trudną sytuację majątkową oraz osobistą. Do pisma zobowiązany załączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ wskazał na ustalenia poczynione w toku postępowania wyjaśniającego, z których wynika, że od 1 lipca 2012 r.

do 8 listopada 2012 r. oraz od 23 kwietnia 2013 r. do 15 kwietnia 2014 r. zobowiązany prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, w której powstał ustawowy obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne.

Na koncie zobowiązanego w dacie złożenia wniosku o umorzenie zaewidencjonowano nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2013 r. do kwietnia 2015 r. w kwocie [...]zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł, a także odsetki do dnia zapłaty. Jednocześnie organ wskazał, że przewidziany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. pięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek uległ zawieszeniu na podstawie art. 24 ust. 5a u.s.u.s., albowiem ciążące na zobowiązanym należności zostały objęte umową z dnia 14 września 2016 r. nr [...] o rozłożenie nieopłaconych należności na raty. Umowa ta jest realizowana zgodnie z harmonogramem, obejmując spłacane obecnie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] r. - [...] r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami w kwocie [...]zł. Kwota zadłużenia podlega sukcesywnej spłacie w odrębnym postępowaniu.

Na podstawie danych pobranych z Kompleksowego Systemu Informatycznego organu ustalono, iż zobowiązany obecnie nie ma tytułu ubezpieczenia na terenie kraju. Był on zarejestrowaną osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku w Powiatowym Urzędzie Pracy w K., a aktualnie pracuje za granicą na terenie [...], na podstawie umowy o pracę zawartej z Agencją Zatrudnienia "[...]", osiągając dochód w kwocie [...]zł brutto, tj. [...] zł netto.

Stwierdzono także, że zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości położonych [...] gmina K., opisanych w księdze wieczystej [...] oraz [...], oraz samochodu osobowego [...] rok prod. 2002.

Ponadto ustalono, że zobowiązany, będący osobą schorowaną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, w którym ponosi miesięczne wydatki tytułem opłat eksploatacyjnych w kwocie około [...] zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie około [...] zł. Zobowiązany ma obowiązek alimentacyjny w kwocie obecnie - według oświadczenia - [...] zł, zobowiązania alimentacyjne, a także zadłużenie dochodzone i spłacane poprzez komornika sądowego. Przy czym zobowiązany podał, że ma także zobowiązania podatkowe w kwocie [...]zł, spłacane w kwocie [...]zł. miesięcznie.

Jednocześnie organ wskazał, że minimum socjalne dla tego typu gospodarstw domowych, zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, na jedną osobę wynosi [...] zł, a minimum egzystencji - [...] zł.

Następnie, organ przywołał art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia

z 31 lipca 2003 r., wskazując na uznaniowy charakter decyzji w zakresie umarzania należności.

Mając powyższe na uwadze, organ uznał, że - w związku z ujawnionym dochodem oraz majątkiem podlegającym zabezpieczeniu i egzekucji - w stosunku do zobowiązanego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stanowiące możliwość rozważenia umorzenia w całości lub w części. Jakkolwiek bowiem zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności, to w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia osiąga dochody z tytułu umowy o pracę. Jest również współwłaścicielem opisanych powyżej nieruchomości.

Organ wskazał również, że w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia zobowiązany nie jest w stanie bezpośrednio i jednorazowo opłacić należności z tytułu składek z ujawnionych dochodów, ale ma obecnie realną możliwość ich spłaty i finansowania w ratach - choćby minimalnych. Stąd, pomimo braku całkowitej nieściągalności, nie zachodzi uzasadniony przypadek wskazany w art. 28 ust. 3a oraz z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Sytuacja majątkowa i rodzinna w tym zdrowotna i wiek oraz możliwości zarobkowe zobowiązanego nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu składek w tym postępowaniu. Zobowiązany nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek, w tym systematyczna spłata w ratach w ramach realizowanej umowy zawartej w dniu 14 września 2016 r., pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla osoby zobowiązanego i członków jego rodziny.

Zdaniem organu, zobowiązany, który nie mając innych osób na bezpośrednim utrzymaniu, pracuje osiągając dochody w kwocie [...]zł netto - w ramach gospodarstwa prowadzonego w sposób wskazany przez zobowiązanego - posiada podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych przy ponoszonych wydatkach oraz finansowania zobowiązań, w tym przedmiotowych należności w ratach, zabezpieczając w tym zakresie potrzeby socjalne w zakresie powołanych danych statystycznych odnoszących się do tak zwanego minimum egzystencji oraz minimum socjalnego dla prowadzonych gospodarstw domowych. Natomiast podniesione okoliczności finansowania innych zobowiązań, w tym uprzywilejowanych alimentacyjnych, nie mogą stanowić przy ujawnionych dochodach podstawy zwolnienia z obowiązku opłacenia przedmiotowych należności. Zobowiązany nie jest osobą niezdolną do pracy i możliwości zarobkowych na spłatę zobowiązań ze względu na przewlekłą chorobę czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającym możliwości osiągania dochodów w przyszłości. Zobowiązany nie legitymuje się także orzeczeniem o niezdolności do pracy ze względu na swoją sytuacje zdrowotną, faktycznie pracując i osiągając dochody.

Organ wyjaśnił także, że złożenie oświadczenia o trudnościach finansowych w spłacie zobowiązań oraz o problemach związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i brakiem w niej dochodów w przeszłości nie stanowi kryterium uzasadnionego przypadku, prowadzącego do zwolnienia z obowiązku przystąpienia do spłaty nieopłaconych należności składkowych osobom zobowiązanym, tj. dłużnikom organu w tym postępowaniu, oraz ustawowej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek osobom zobowiązanym.

Pismem z dnia 29 listopada 2017 r., zobowiązany wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję organu z dnia 31 października 2017 r., wskazując, że uprzednia decyzja organu została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, utrzymany następnie w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący podniósł, że (cyt.) "Sąd Administracyjny uzasadnił korzystny dla mnie wyrok uwzględniając moją sytuację w czasookresie powstania zadłużenia w ZUS do chwili rozstrzygnięcia jak również ujęte w uzasadnieniu aspekty sprawy – m.in fakt, że zadłużenie powstało w wyniku błędu co do faktu. (...) fakt naliczania składek powstał niesłusznie co permanentnie udowodniłem dowodami podczas rozprawy sądowej

i o czym wiedzę posiada ZUS".

Skarżący wskazał także, że niekorzystną dla niego decyzję organ wydał w związku z podjęciem przez skarżącego obecnie pracy, tymczasem praca, podjęta przez skarżącego ma charakter czasowy, zawarta jest na czas określony z agenturą pracy i nie jest pewna jej kontynuacja. Nie daje pełnego zabezpieczenia socjalnego. Praca ta, wykonywana za granicą (w [...] [...] km od miejsca zamieszkania), daje dochód rzędu [...] zł na rękę, lecz codzienny dojazd pochłania skarżącemu znaczne koszty i 5 godzin dziennego dojazdu (rejon górski). W takiej sytuacji skarżący nie da rady długo się w niej utrzymać, gdyż obciążenie psychiczne pracą i dojazdem (13 godz. dziennie) nie pozwalają na normalną egzystencję. Obecnie skarżący szuka pracy bliżej domu, ale z pewnością będzie ona mniej dochodowa.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a).

W tym miejscu podkreślić również należy, że specyfiką niniejszego postępowania jest orzekanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w warunkach związania wynikającego z prawomocnego rozstrzygnięcia sądowego wydanego już uprzednio w sprawie, tj. wyroku tego sądu z dnia 21 września 2016 r. o sygn. akt I SA/Sz 664/16. We wskazanym wyroku sąd stwierdził wadliwość zaskarżonej decyzji organu z dnia 10 maja 2016 r. i, uchylając ten akt, nakazał, aby przy ponownym rozpoznaniu wniosku zobowiązanego organ w sposób wszechstronny wyjaśnił stan faktyczny sprawy w oparciu o przedstawione przez zobowiązanego aktualne informacje o jego stanie rodzinnym i majątkowym, w sposób racjonalny ocenił możliwości poniesienia przez zobowiązanego wydatków na zapłatę należności z tytułu składek, także przy uwzględnieniu rzeczywistej a nie tylko hipotetycznej możliwości zaspokojenia w przyszłości tego długu, a następnie w wyniku tej oceny podjął stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, wszechstronnie wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji wszelkie przesłanki rozstrzygnięcia. Zasadność powyższego stanowiska sądu I instancji potwierdził także Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 10 maja 2017 r. oddalił skargę kasacyjną organu. Podkreślenia przy tym wymaga, że w żadnym ze wskazanych wyroków sądy administracyjne nie kwestionowały "faktu niesłusznego naliczania składek" i nie nakazywały organowi, aby - w ramach postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek - organ weryfikował zasadności ich naliczania.

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Istotą zasady "związania oceną prawną" jest to, że dotyczy wykładni prawa materialnego jak i procesowego oraz braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego. Konkluzją (oceną co do zgodności z prawem) określonych spornych kwestii związany jest zarówno organ, którego rozstrzygnięcie zaskarżono, jak i sąd (każdy kolejny skład) orzekający w tej sprawie (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06 wyrok dostępny na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe orzeczenia przywołane w sprawie). Nie mogą one w tym zakresie formułować odmiennych ocen, sprzecznych z poprzednio wyrażonym poglądem, lecz muszą mu się w pełni podporządkować i dokonywać kontroli zaskarżonego aktu z uwzględnieniem zastosowania się organu do wyrażonej w wyroku oceny prawnej (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 1999 r., sygn. akt IV SA 527/97 i z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 506/05). Odmienne zachowanie byłoby niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą poszanowania wartości-pewności prawa, zaufania obywateli do państwa, spójności działania organów państwowych (por. poglądy wyrażone m.in. w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 maja 2000 r., sygn. akt SK 22/99; Dz. U. z 2000 r. nr 38, poz. 438). Odstąpienie od wiążącej oceny prawnej dopuszczalne jest jedynie w przypadku istotnej zmiany stanu faktycznego lub prawnego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 240/06), czyli ocena ta jest wiążąca o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. W takiej sytuacji organ, któremu sprawa została przekazana związany jest wskazaniem sądu co do uzupełnienia postępowania.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały żadne okoliczności, zmieniające ustalenia przyjęte przy wyrażaniu przedstawionej oceny prawnej. Nie nastąpiła też zmiana przepisów prawa, która dozwalałaby na odstąpienie od zasady związania. Wręcz przeciwnie, materiał zgromadzony w toku ponownego postępowania organów administracyjnych utwierdził niniejszy skład o słuszności wyrażonych uprzednio poglądów. Kwestia ta ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż sąd, podzielając ocenę wyrażoną w poprzednim orzeczeniu, nie stwierdził, aby w całym kontrolowanym zakresie postępowania administracyjnego zostały naruszone w sposób mający wpływ na wynik sprawy przepisy prawa materialnego lub prawa procesowego, co nakazywałoby wyeliminowanie decyzji organu z obrotu prawnego.

Zdaniem sądu, w niniejszym postępowaniu organ sprostał postawionym mu wymogom, gdyż - zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku z 21 września 2016 r. - podjął zaskarżone rozstrzygnięcie po uprzednim wszechstronnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, w oparciu o przedstawione przez zobowiązanego aktualne informacje o jego stanie rodzinnym i majątkowym, oraz po racjonalnej ocenie możliwości poniesienia przez zobowiązanego wydatków na zapłatę należności z tytułu składek, co znalazło swój wyraz w zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi przewidziane przepisami art. 107 § 1 k.p.a. Powyższe wykazane zostanie w dalszej części rozważań sądu, a dotyczącej meritum sprawy.

Przechodząc zatem do kwestii spornej pomiędzy stronami, którą w dalszym ciągu stanowi zasadność odmowy umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek, na wstępie wskazać należy, że zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują sytuacje dające możliwość ubiegania się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 u.s.u.s.: należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady umarzania tych należności zostały określone

w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zarazem należy wskazać, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, że pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Nadto, art. 32 u.s.u.s. stanowi, że do składek m.in. na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. [...] tych przesłanek pozwalających

na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu.

Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK [...]). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu

o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Podkreślić więc trzeba, że rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.).

W orzecznictwie i piśmiennictwie akcentuje się, że podejmując decyzję uznaniową organ administracji, stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających

z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych (por. J. B. [w:] B. A., J. B., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck W. 2011, str. 396-397). I tak, w wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., Zakład nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny. Z kolei, w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną,

a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji organu w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy, sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W rozpatrywanej sprawie organ uznał, że w aktualnym stanie sprawy wobec skarżącego nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu, albowiem ustalenia w tym zakresie zostały oparte na niepodważonych skutecznie dokumentach oraz na oświadczeniach samego skarżącego. W sprawie wykazano, że w chwili rozstrzygania przez organ skarżący nie tylko posiadał stały dochód w postaci wynagrodzenia z umowy o pracę (w kwocie [...]zł netto miesięcznie), który mogą podlegać zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym, ale także nadający się do egzekucji majątek w postaci udziału w nieruchomościach położonych [...] gmina K., opisanych w księdze wieczystej [...] oraz [...], oraz samochodu osobowego [...] rok prod. 2002. Nie zachodzą zatem podstawy do uznania, że faktycznie brak jest środków i majątku, z którego organ mógłby choć częściowo wyegzekwować dochodzone należności.

W ocenie sądu, także i przy ocenie przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. organ wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności, czyniąc prawidłowe ustalenia i dokonując trafnych ocen, które stały się podstawą zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do przesłanki przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia

z 31 lipca 2003 r., organ w przekonujący sposób wyjaśnił, że skarżący nie wykazał jednoznacznie, iż opłacenie należności z tytułu składek (i to nawet w ramach zawartego z organem układu ratalnego, gdzie łączna miesięczna wartość rat stanowi ok. [...] zł) mogłoby pozbawić go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ, na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów oraz poczynionych ustaleń, poddał ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej skarżącego, i dokonał ich merytorycznej oceny. Organ zważył, że skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej i czerpie środki na swoje utrzymanie ze świadczenia pracy na rzecz firmy mieszczącej się w [...]. Organ stwierdził także, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości [...] Organ zważył przy tym, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, kwota jego miesięcznych dochodów stanowi [...] zł netto, zaś deklarowane przez skarżącego miesięczne wydatki obejmują: opłaty eksploatacyjne (ok. [...] zł), wydatki na leczenie (ok. [...] zł), obowiązek alimentacyjny ([...] zł) oraz spłatę zobowiązań podatkowych ([...] zł). Na tej podstawie zasadnie, zdaniem sądu, organ stwierdził, że ww. ujawniony dochód stanowi podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego - przy ponoszonych wydatkach oraz finansowania zobowiązań w tym przedmiotowych należności w ratach - zabezpieczając w tym zakresie potrzeby socjalne zobowiązanego w granicach tzw. minimum egzystencji oraz minimum socjalnego.

Przesłanka wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nie była przedmiotem rozważań organu, gdyż zobowiązany nie wskazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go dalszego prowadzenia działalności.

Z kolei, w odniesieniu do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., organ zasadnie zauważył, że skarżący nie powołał się na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które pozbawiałyby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast wskazując na swój zły stan zdrowia, skarżący nie przedłożył jednocześnie orzeczenia o niezdolności do pracy ze względu na swoją sytuację zdrowotną, a faktycznie pracuje i osiąga je z tego tytułu dochody.

Powyższe, w ocenie sądu, uprawniało organ do przyjęcia, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący, odpowiada wymogom określonym w rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. W przypadku bowiem, gdy skarżący posiada majątek oraz osiąga stały dochód z tytułu umowy o pracę (na dzień złożenia skargi skarżący wskazywał, że nadal pracuje) i jest w stanie samodzielnie, bez potrzeby korzystania z pomocy instytucji państwowych lub osób trzecich, ponosić koszty swojego utrzymania i zaspokajać swoje podstawowe potrzeby życiowe, trudno przyjąć, że znajduje się w tak szczególnej sytuacji, która przemawiałaby za uznaniem, że wystąpiły podstawy do zastosowania najdalej idącej formy pomocy w postaci całkowitej rezygnacji z dochodzenia tych należności. W tych warunkach przyznanie skarżącemu wnioskowanej ulgi byłoby bezpodstawne i nie pozostawałoby w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Zdaniem sądu, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wnioski te

zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji, a dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej (art. 80 k.p.a.). Zarówno wnioski te, jak i wyrażona ocena nie budzą też zastrzeżeń sądu z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego. Natomiast fakt, że – wbrew oczekiwaniom skarżącego – wnioski te przemawiają za odmową umorzenia należności, nie może sam w sobie stanowić przesłanki determinującej konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Ponadto sąd zwraca uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów, skarżący może ponownie wystąpić do organu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta bowiem z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając na uwadze powyższe, sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.

Odnośnie wniosku o zasądzenie kosztów złożonego przez pełnomocnika organu wskazać należy, że nie mógł być on rozpoznany przez sąd. Stosownie bowiem

do art. 200, art. 201 i art. 205 p.p.s.a., zwrot poniesionych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym I instancji przysługuje wyłącznie skarżącemu - w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji lub umorzenia postępowania na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a.