Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1297/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art 6 ust 1, art 15 ust 2
journal: Dz.U. 1974 nr 14 poz 85
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant ref. staż. Renata Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2012 r. Wojewoda [...], na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] marca 2012 r., o wymeldowaniu p. K. M. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.

Uzasadniając decyzję, Wojewoda [...] przywołał następujące uwarunkowania faktyczne i prawne sprawy:

- materialno-prawną podstawą działania organów w sprawie wymeldowania osoby z pobytu stałego, bez jej wyraźnego oświadczenia woli o wymeldowaniu, jest przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze. zm.), zwanej dalej "ustawą o ewidencji ludności"; organ wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, jeżeli opuściła ona miejsce pobytu stałego lub pobytu czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się; sprawy meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie), należące do kategorii zagadnień prawa administracyjnego, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania tudzież pozbawiania; postępowanie w sprawie wymeldowanie nie wkracza w sferę stosunków cywilnoprawnych (np. własnościowych, najmu etc.), ani nie wpływa na stosunki prawne z zakresu prawa rodzinnego, choć pewne okoliczności faktyczne prawne ukształtowane w wyniku tych postępowań mogą mieć znaczenie w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym w ramach ustawy o ewidencji ludności, na ich tle bowiem może dochodzić do różnych zdarzeń, które muszą być brane pod uwagę przez organ administracyjny prowadzący postępowanie, w kontekście badania, czy doszło do spełnienia przesłanek przewidzianych w cytowanej normie prawnej, znajdującej zastosowanie w sprawie,

- w judykaturze wielokrotnie wskazywano, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny; opuszczenie lokalu, w którym dana osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce; art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania; przesłanki te (dobrowolność i trwałość opuszczenia, zamiar zamieszkania w innym miejscu i tam skoncentrowanie swych spraw) winny być stwierdzone na podstawie obiektywnie istniejących okoliczności faktycznych, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić, nie jest tu zatem wystarczające subiektywne formułowanie woli przez osobę zainteresowaną,

- w niniejszej sprawie bezsporny jest fakt fizycznego opuszczenia przez p. K. M. dotychczasowego miejsca pobytu stałego, tj. lokalu nr [...]; znajduje się on w zasobach komunalnych Dzielnicy [...], a jego najemcami są p. B. i W. S.; jak wynika z ich wniosku i późniejszych wyjaśnień p. K. M. nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego od 2005 r., w lokalu nie ma jego rzeczy osobistych i nie dysponuje on kluczami do mieszkania; wymieniony mieszka ze swoją konkubiną – p. E. B. w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.,

- fakt niezamieszkiwania p. K. M. w miejscu pobytu stałego potwierdza zaświadczenie wystawione przez Zarząd Wspólnoty Mieszkaniowej [...]; wynika z niego, że od 2006 r. nie zamieszkuje on w lokalu nr [...]; przesłuchany w charakterze świadka p. C. P. zeznał, że od 2 lat zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., p. K. M. zna z widzenia, wymieniony nie mieszka w lokalu nr [...] w przedmiotowym bloku tylko w lokalu nr [...]; świadek p. Z. S. zeznała, że zna p. K. M. od ponad 30 lat; wymieniony od około 5-6 lat nie mieszka w miejscu pobytu stałego; Świadek bywa w lokalu nr [...] i jej zdaniem cały lokal użytkują jedynie p. B. i K. S.; wielokrotnie widziała jak p. K. M. wchodził i wychodził z lokalu nr [...] lub jak się do niego dobijał czy siedział na wycieraczce; wskazani przez K. M. świadkowie pomimo prawidłowego odbioru korespondencji nie stawili się,

- p. K. M. w składanych wyjaśnieniach wskazał, że od sierpnia 2011 roku zamieszkuje w lokalu sąsiadki lub przebywa na klatce schodowej, gdyż p. B. S. wraz z mężem nie wpuszczają go do lokalu, w którym jest zameldowany, od 2-3 lat nie ma kluczy do lokalu, gdyż mu zaginęły, a [...] nie chciała mu udostępnić nowego kompletu; wcześniej był wpuszczany do lokalu ale tylko w czasie obecności [...]; w październiku lub listopadzie 2011 roku [...] wyrzuciła z mieszkania jego rzeczy osobiste,

- p. K. M. zgłaszał do dzielnicowego, że nie jest wpuszczany do miejsca pobytu stałego; po zapoznaniu się z aktami sprawy zakwestionował zeznania świadków przesłuchanych w sprawie; ponadto podkreślił, że postępowanie [...] i [...] naraża go na utratę życia i zdrowia; jednocześnie wskazał, że nie podejmował żadnych kroków prawnych, tj. nie występował do sądu ani prokuratury w związku z nie wpuszczaniem go do przedmiotowego lokalu,

- w przedmiotowej sprawie poza sporem jest okoliczność, że p. K. M. opuścił lokal, w którym był zameldowany na pobyt stały; fakt jego niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu potwierdzają zarówno wyjaśnienia wnioskodawców o wymeldowanie, zeznania świadków, pismo z Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej [...] jak i sam p. K. M.; jakkolwiek strony podają różne daty opuszczenia przez Wymienionego miejsca pobytu stałego, to okoliczność ta nie może mieć wpływu na powyższe rozstrzygnięcie, gdyż organ odwoławczy bada, czy p. K. M. obecnie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego, a nie kiedy je opuścił;

- w orzecznictwie administracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych; podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania; w sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela), to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (por, wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, 108/00, i 3078/00); nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym,

- jak wynika z wyjaśnień p. K. M. złożonych w organie I. instancji, nie podejmował on żadnych kroków prawnych umożliwiających mu powrót do przedmiotowego lokalu w związku z czym należy uznać, że nieskutecznie kwestionuje dobrowolność jego opuszczenia,

- funkcją ewidencji ludności jest wyłącznie rejestracja rzeczywistego pobytu osób, która wymaga daleko idącej zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisem ewidencyjnym; organ prowadzący ewidencję ludności obowiązany jest w każdym czasie podejmować czynności służące rejestracji prawdziwych danych o miejscu pobytu osób, co wynika z określonej w art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności istoty ewidencji ludności, a także z faktu obowiązku meldunkowego (art. 4 ww. ustawy); w momencie ujawnienia rozbieżności pomiędzy danymi w ewidencji, a stanem faktycznym, konieczne jest przeprowadzenie przez organ postępowania i jego zakończenie poprzez wydanie orzeczenia uzgadniającego dane w ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy,

- do orzeczenia o wymeldowaniu, ze względu na rejestracyjny charakter zameldowania, wystarczające jest ustalenie, że dana osoba nie zamieszkuje w określonym lokalu i nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku meldunkowego; w związku z powyższym dalsze utrzymanie zameldowania p. K. M. w lokalu, w którym faktycznie nie przebywa, stwarzałoby fikcję meldunkową,

W skardze na decyzję Wojewody p. K. M. przytroczył następującą argumentację:

- został on faktycznie i bezprawnie zmuszony do opuszczenia najmowanego w zgodzie z prawem lokalu gdyż w sierpniu 2011 roku podstępem zabrano mu klucze do mieszkania; jako osoba niepełnosprawna-głucha, "czytająca z ruchu warg" nie był w stanie werbalnie poprawnie komunikować się z otoczeniem; tym bardziej, że w niewyjaśnionych okolicznościach przepadł mu aparat słuchowy, a na kupno nowego nie było go stać; jego możliwości obrony i słownego przedstawienia swojego stanowiska praktycznie nie istnieją,

- Skarżący podjął pisemny dialog z ZGN w sprawie wyjaśnienia okoliczności decyzji o wypowiedzeniu umowy najmu - pismo z [...] grudnia 2011 r. o wstrzymanie decyzji o wypowiedzeniu umowy najmu - jednakże nie zostało ono uwzględnione; w piśmie tym jasno wyraził zamiar skierowania sprawy do organu wyższej stopnia i na drogę sądową "jeżeli nie będzie możliwości zakończenia sprawy na tym poziomie". zastrzegł, że "Jeżeli moje pismo zostanie bez odpowiedzi, lub negatywnie rozpatrzone, sprawa trafi do organu wyższego stopnia, później sądu",

- nie podjął do 11 czerwca 2012 r. żadnych realnych kroków prawnych, przed sądem czy prokuraturą (czego obecnie bardzo żałuje), gdyż po rozmowie z [...] na tym etapie sprawy mu to odradzono; nie znał wtedy konsekwencji takiego zachowania i zaufał organowi władzy publicznej - w dobrej wierzę dostosował się do rad, których mu udzielono,

- nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji złego poinformowania przez organ zaufania publicznego; jego pisma do ZGN i spotkania z [...] stanowią obiektywnie istniejące okoliczności, że opuszczenie mieszkania nr [...] nie miało charakteru dobrowolnego; skoro Skarżący ma ograniczone możliwości porozumiewania się z otoczeniem, nie można wywodzić tak daleko idących negatywne dla niego konsekwencji, zagrażających jego podstawowym interesom lokalowym i bytowym,

- Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego zamieszkania, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i dobrowolny, i wynikało z nieskrępowanej woli przeniesienia swych interesów życiowych w inne miejsce; stwierdzenie to powinno nastąpić na podstawie obiektywnie istniejących okoliczności a w przedmiotowej sprawie nie ma takich obiektywnie wskazujących na to okoliczności,

- w celu przywrócenia posiadania mieszkania nr [...] Skarżący wystąpił do właściwego sądu cywilnego (załączył wniosek do sądu do skargi).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Skarżącemu przyznano prawo ponocny poprzez ustanowienie pełnomocnika –adwokata - z urzędu.

Uczestnicy postępowania p. W. i B. S. wnieśli o oddalenie skargi (k. 47-49).

Na rozprawie Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że skarżący podejmował czynność w celu posiadania lokalu, ale jego możliwości z uwagi na jego cechy osobowościowe są bardzo ograniczone. Skarżący ma problemy w komunikowaniu swoich spostrzeżeń, uwag, nie był świadom przysługujących mu praw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd oddalił skargę, gdyż nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa.

W sprawie są bezsporne jej okoliczności faktyczne, a więc długotrwałe nieprzebywanie w lokalu przez Skarżącego (spójne zeznania świadków, twierdzenia wnioskodawcy, informacje administracji budynku). Jednocześnie Skarżący nie wykazał, aby do dnia wydania zaskarżonej decyzji podjął środki prawne służące zapewnieniu mu możliwości przebywania w lokalu nr [...], do którego - co niekwestionowane - nie ma on dostępu.

W istocie bezsporne są również (nie podważane przez Stronę skarżącą) uwarunkowania prawne sprawy, zreferowane przez organ administracji (przesłanki wymeldowania, właściwe rozumienie pojęcia opuszczenie lokalu). Z uwagi na ich uprzednie szczegółowe przytoczenie, powtarzanie trafnej argumentacji nie byłoby zasadne. Wskazać jedynie należy co następuje.

Ustawową przesłanką wymeldowania jest samo opuszczenie lokalu trwające ponad 3 miesiące (art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności). Na gruncie tej regulacji wypracowany został w orzecznictwie pogląd, że opuszczeniem lokalu, w myśl wskazanej regulacji, jest wyłącznie czynność dobrowolna. Ukształtowana wykładnia ma służyć wyłącznie zabezpieczeniu interesu osób, które opuściły lokal wbrew swojej woli, ale jednocześnie w wyniku działań bezprawnych (patrz tak wyrok NSA o sygn. akt. II OSK 1669/09 – dostępny w CBOSA). W takim przypadku należy przyjąć, iż nie przebywanie w lokalu ma charakter czasowy (jak zdarzenie losowe) i stan ten ustąpi od chwili, gdy podejmowane środki prawne doprowadzą do przywrócenia prawa korzystania z lokalu (możliwości dalszego w nim przebywania). Przyjęte w orzecznictwie kryterium. "dobrowolności", zawężające w istocie rozumienie pojęcia "opuszczenia lokalu", nie może być jednak odnoszone do wszelkich przypadków opuszczenia lokalu wbrew woli zainteresowanego. Dobrowolność opuszczania lokalu nie jest przesłanką wymeldowania wskazana expressis verbis w ustawie. Znaczenie dobrowolności opuszczenia lokalu zostało zaakcentowane w orzecznictwie wyłącznie w celu ochrony interesów osób będących ofiarą bezprawnych działań, a których status prawny, w wyniku wymeldowania byłby dodatkowo pogorszony. Kwestia dobrowolności nie ma natomiast znaczenia, o ile określony stan trwa a zainteresowany nie podejmuje środków prawnych w celu jego zmiany (patrz tak samo wyrok NSA o sygn. akt IV SA/Wa 2311/10 – dostępny w CBOSA).

Nie jest prawidłowa wykładnia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności - jako nieznajdująca uzasadnienia w znaczeniu słowa "opuszczenie’ (względy wykładni językowej) jak też przy sięgnięciu do zasad wykładani celowościowej czy systemowej - w myśl której sama wola określonej osoby dalszego zamieszkiwania w lokalu, niezależnie od okoliczności faktycznych czy prawnych, stanowi bezwzględną przeszkodę dla konstatacji o opuszczeniu lokalu, nawet pomimo obiektywnego trwałego braku możliwości z niego korzystania (patrz tak samo – wyroki NSA o sygn. akt II OSK 1313/08, 579/09, 772/09 - dostępne w CBOSA).

Bezsporne jest w orzecznictwie, że uprawnienie do zameldowania nie jest powiązane z prawami do lokalu. Jednocześnie jednak długotrwałe, faktyczne zaprzestanie zamieszkiwania w lokalu, gdy dysponent nim odmawia możliwości z niego korzystania, o ile obiektywnie nie ma podstaw do uznania, że sytuacja ta ma charakter tymczasowy (np. gdy nie są podejmowane środki prawne by stan ten odwrócić), musi prowadzić do uznania, że nastąpiło trwałe opuszczenie lokalu, w myśl art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W przeciwnym bowiem przypadku dochodziłoby do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej. Podobnie rzeczy się mają, gdy nie ma możliwości dalszego zamieszkiwania z innych przyczyn obiektywnych np. rozbiórki budynku (patrz np. orzeczenie w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 908/07- dostępny w CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie wszelkie istotne okoliczności są między stronami bezsporne – Skarżący nie przebywał w lokalu w przeciągu okresu przekraczającego 3 miesiące, pomimo deklarowanej obecnie woli tam zamieszkiwania (według świadków i wnioskodawców od kilku lat a - skarżącego od sierpnia 2011 roku). W tej sytuacji nie ma kluczowego znaczenia czy było to następstwem działań bezprawnych. Podejmowane obecnie przez Skarżącego próby zmiany takiego stanu rzeczy (Skarżący wskazuje, że równocześnie z wniesieniem skargi wystąpił z powództwami do sądu powszechnego), o ile okażą się skuteczne, w tym wymiarze, że dojdzie faktycznie ponownie do zamieszkania w lokalu nr [...], mogą skutkować co najwyżej możliwością ponownego zameldowania Skarżącego pod wskazanym adresem, nie mają natomiast znaczenia dla oceny legalności kwestionowanej decyzji.

Odnosząc się do szczegółowych wywodów skargi oraz stanowiska pełnomocnika Skarżącego należy wskazać, co następuje:

- sygnalizowane w skardze oraz na rozprawie kwestie trudności komunikowania się przez Stronę, nie mogły mieć wpływu na wynik niniejszej sprawy, gdzie bezsporne jest stanowisko strony oraz okoliczności faktyczne, jak wnosić należy z treści skargi, Strona nie ma trudności z komunikowaniem się poprzez zajmowanie stanowiska na piśmie,

- jak wskazano, bez znaczenia jest okoliczność czy istotnie zaprzestanie korzystania z lokalu było następstwem czynu bezprawnego; kluczowe znaczenie ma niepodjęcie przez szereg miesięcy działań prawnych w celu przywrócenia możliwości korzystania z lokalu (zamieszkiwania w nim),

- wywody, gdzie Skarżący dopatruje się przyczyn swojej biernej postawy w wadliwych radach funkcjonariusza publicznego nie mają bezpośredniego związku z mniejszym postępowaniem; wiąże się z kwestią ewentualnej ochrony tytułu skarżącego do lokalu (kwestia wypowiedzenia najmu) - jak wskazano w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie miała okoliczność faktyczna – przebywanie w lokalu, zamieszkiwanie w nim, nie zaś kwestia czy Skarżący ma uprawnienia do lokalu (tytuł prawny),

- jak wskazano wcześniej, podjęte obecnie przez skarżącego czynności mogą mieć znaczenia, o ile przyniosą rezultaty w postaci ponownego zamieszkania w lokalu nr [...], co umożliwi tam zameldowanie.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w pkt 1 sentencji. Orzeczenie w pkt. 2 sentencji wyroku oparto na przepisie art. 250 wskazanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Stawka podatku od towarów i usług została przyjęta na podstawie art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.)..