Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1902/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.109 ust.1 i 4, art.66 ust.1 pkt 1 lit.e,85
journal: Dz.U. 2020 poz 1398
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
article: art.627,734,628,750,355,
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: 239,200,209,205,145
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi U. w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz strony skarżącej U. w [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ", "Organ") na podstawie art. 109 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1398 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniach i art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2 2021 r. poz. 735), zwanej dalej k.p.a., w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, działając jako organ upoważniony w oparciu o art. 268a k.p.a. do załatwienia sprawy w imieniu Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, po rozpatrzeniu sprawy wszczętej wnioskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia [...] października 2020 r. stwierdził, że K. D. (dalej "Ubezpieczona", "zainteresowana") podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych na rzecz U.w O., w okresie od dnia 1 września 2016 r., do [...] listopada 2016 r., oraz w dniu [...] listopada 2016 r., z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, nazwanych umowami o dzieło, zawartych z Płatnikiem: U. w O..

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (dalej "ZUS", "wnioskodawca"), pismem z dnia [...] października 2020 r., skierował wniosek do Prezesa NFZ o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanej, z tytułu realizacji umów cywilnoprawnych nazwanych jako "umowa

o dzieło", a zrealizowanych na rzecz płatnika składek U.

w O. (dalej "płatnik"’, "Skarżący"), których przedmiotem było wykonanie recenzji w postępowaniu habilitacyjnym pracownika [...] dr J. B. (umowa zawarta w dniu [...] września 2016 r. ) oraz sporządzenie przez zainteresowaną opinii w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego na posiedzeniu komisji habilitacyjnej dr J. B. (umowa zawarta w dniu [...] listopada 2016 r.).

Pismami z dnia 13 listopada 2020 r. oraz 16 listopada 2020 r. zawiadomiono Strony o wszczęciu i prowadzeniu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie oraz o prawach wynikających z art. 10 k.p.a. Jednocześnie wezwano ww. do przekazania wszystkich informacji i dokumentów mogących mieć wpływ na dokonanie rozstrzygnięcia.

W dniu 3 grudnia 2020 r. do akt sprawy wpłynęło pismo r. pr. M. A. zawierające zgłoszenie do sprawy w charakterze pełnomocnika Płatnika.

Pismem z dnia 4 lutego 2021 r. pełnomocnik Płatnika składek przekazał wyjaśnienia w sprawie. W złożonym piśmie wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Ponadto wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego o załączone do pisma dokumenty, przedstawił szczegółową analizę zawartej umowy oraz sformułował własne stanowisko prawne, co do przedmiotu zawartej umowy.

Pismami z dnia 17 lutego 2021 r. Strony zostały poinformowane o włączeniu do akt sprawy wyjaśnień złożonych przez pełnomocnika Płatnika.

W dniu 26 lutego 2021 r. do akt sprawy wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. w którym to piśmie ZUS w całości podtrzymał wniosek. Ponadto oświadczył, że ustalenia zawarte w protokole kontroli nie są przedmiotem ponownej analizy, a ZUS nie prowadzi żadnych czynności zmierzających do ich zmiany i y tym zakresie nie wydawał żadnych decyzji.

Pismami z dnia 17 marca 2021 r. Strony zostały poinformowane o możliwości wypowiedzenia się w sprawie bezpośrednio przed wydaniem decyzji.

Zakres rozpatrywanej sprawy został wyznaczony przez ZUS, który wskazał osobę do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, okres i tytuł rodzący przedmiotowy obowiązek.

Analizując przedmiotową sprawę, decyzją z dnia [...] maja 2021 r., organ orzekł o objęciu zainteresowanego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych na rzecz skarżącej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przedmiotem umów było wykonanie w zakreślonym terminie recenzji przez zainteresowaną w postępowaniu habilitacyjnym dr J. B. oraz sporządzenie opinii w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego w posiedzeniu komisji habilitacyjnej dr J. B. Pani jako recenzent w w/w postępowaniu. W umowie zostało uwzględnione, iż dzieło objęte umową jest przedmiotem prawa autorskiego zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych;

- Wykonawca oświadcza, że posiada wiedzę, umiejętności, możliwości techniczne oraz uprawnienia konieczne do wykonania dzieła;

- Wykonawca zobowiązuje się wykonać dzieło z dołożeniem należytej staranności i w sposób zgodny z umową;

- Dzieło miało zostać wykonane z materiałów własnych wykonawcy, w obiektach zamawiającego, z wykorzystaniem jego urządzeń, aparatury oraz energii.

W myśl § 3 obu umów wykonawca zobowiązał się wykonać dzieło osobiście. Nie mógł powierzyć wykonania całości lub części dzieła osobie trzeciej bez zgody zamawiającego wyrażonej na piśmie pod rygorem nieważności. Wykonawca umów, będący pracownikiem U. zobowiązany był wykonać dzieło poza zakresem obowiązków służbowych realizowanych w ramach stosunku pracy z U., poza obowiązującym go czasem pracy wynikającym ze stosunku pracy z [...] (§ 4 umów). Strony zawarły w § 5 ust. 7 umów również zapisy dotyczące przeniesienia autorskich praw majątkowych do dzieła, będącego utworem w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ze wskazaniem w szczególności pól eksploatacji.

W umowach strony uregulowały ponadto kwestie dotyczące warunków kar umownych za: zwłokę w wykonaniu przez wykonawcę umów, zwłokę w usunięciu wad dzieła stwierdzonych przy odbiorze lub w okresie gwarancji, jeżeli jej udzielono oraz warunki odstąpienia przez zamawiającego od umowy, wskutek okoliczności, za które odpowiada wykonawca umowy (vide § 8 umów). W przypadku, gdy z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy po stronie zamawiającego powstała szkoda, której wartość przekracza wysokość naliczonych kar umownych, zamawiający zastrzegł sobie prawo dochodzenia odszkodowania uzupełniającego na zasadach ogólnych.

Strony na okoliczność odbioru dzieła podpisały w dniach: [...] listopada 2016 r., oraz [...] listopada 2016 r., protokoły odbioru dzieł.

Wykonawca przedstawił dzieła w formie pisemnej. Zamawiający potwierdził wykonanie dzieła zgodnie z umowami, bez stwierdzonych wad. Zainteresowana wystawiła w dniu [...] listopada 2016 r. rachunek na kwotę 2156,00 zł brutto i w dniu [...] listopada 2016 r. na kwotę w wysokości 539,00 zł brutto.

Z tytułu zawarcia ww. umów nazwanych umowami o dzieło, Płatnik nie dokonał zgłoszenia K. D. do ubezpieczenia zdrowotnego.

W okresie objętym wnioskiem ZUS, zainteresowana była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z innego tytułu, co potwierdzają dane zawarte w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych.

Płatnik składek wniósł zastrzeżenia do protokołu kontroli przeprowadzonej przez ZUS, w których nie zgodził się z dokonaną przez ZUS kwalifikacją umów, zawartych m.in. z K. D., zastrzeżenia nie zostały przez ZUS uwzględnione.

Prezes NFZ stwierdził, że przy umowie o świadczenie usług zadaniem wykonawcy jest dążenie do osiągnięcia w przyszłości konkretnego rezultatu, ale zamierzony efekt nie jest przedmiotem umowy.

Świadczący pracę zobowiązuje się w tej umowie jedynie do skrupulatnego jej wykonania, np. poprzez sumienność, dbałość o szczegóły, zapobiegliwość. Wykonawca nie ponosi odpowiedzialności za zrealizowanie przedmiotu umowy w jeden, z góry ustalony sposób, a jedynie za dochowanie staranności w podejmowanych działaniach, aby rezultat osiągnąć. Jeśli wymóg należytej staranności zostaje spełniony to czynność uważa się za wykonaną, a przyjmujący zlecenie otrzymuje wynagrodzenie –w ocenie organu- to miało miejsce w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy.

Dalej organ argumentował, że faktyczne działania podejmowane przez K. D. miały na celu przeprowadzenie analizy i oceny przygotowanej rozprawy habilitacyjnej i przedstawienie wyników tych działań w formie recenzji. K. D. wykonując powtarzalne czynności mające charakter usługi, nie doprowadziła do powstania żadnego dzieła, a jedynie uczestniczyła w procesie weryfikacji osiągnięć naukowych osoby, wobec której toczyło się postępowanie o nadanie stopnia doktora habilitowanego.

Czynności będące przedmiotem umowy zawartej pomiędzy Płatnikiem, a zainteresowaną nie były czynnościami przynoszącymi określony rezultat, możliwy do obiektywnej weryfikacji. Zdaniem organu, nie jest możliwe wskazanie jaki konkretnie rezultat materialny (dzieło) miałby powstać w efekcie wykonywania tychże czynności wskazanych w treści umowy. Umowa kładła nacisk nie na oczekiwany efekt pracy zainteresowanej lecz na okoliczność, iż w określonym czasie ma ona wykonać konkretne prace. Celem umowy były tutaj ogólnie pojmowane czynności weryfikacyjne. Zdaniem Organu, poszczególne działania Strony były zatem wyznaczone przez obiektywne reguły wiedzy z danej dziedziny zastosowane do zmieniających się okoliczności faktycznych. Były to działania powtarzalne. Podkreślił, iż sam fakt, że przy zachowaniu należytej, staranności określone działanie prowadzić ma do oznaczonego w umowie rezultatu, nie przesądza o możliwości zakwalifikowania umowy jako umowy o dzieło.

Odnosząc się do drugiej z umów, należy wskazać, że przedmiotem umowy także były czynności faktyczne podlegające reżimowi starannego działania polegające na sporządzeniu opinii w określonym postępowaniu habilitacyjnym. Faktyczne działania podejmowane przez zainteresowaną miały na celu dokonanie analizy osiągnięć naukowych konkretnej osoby oraz sporządzenie na tej postawie opinii.

Jak wskazał pełnomocnik Płatnika w złożonych wyjaśnieniach za pismem z dnia 4 lutego 2021 r., opinia habilitacyjna jest niezbędnym elementem postępowania w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego i sporządzana jest przez osobę, która musi cechować się określoną wiedzą.

Organ nie zgadza się jednakże ze stanowiskiem zaprezentowanym w przedmiotowym piśmie, że opinia taka wykazuje cechy dzieła. Pełnomocnik płatnika w wyjaśnieniach wskazał, iż w opinii habilitacyjnej dokonuje się oceny całego dorobku naukowego habilitanta, jego wkładu w rozwój danej dziedziny nauki pod kątem nowatorskiego charakteru przeprowadzonych badań ich oryginalności i rzetelności.

W ocenie Organu wykonanie takiej opinii wymaga posiadania konkretnych wiadomości specjalistycznych, z zakresu określonej dziedziny nauki. Jednakże Organ stoi na stanowisku, że wykonanie takiej analizy dorobku naukowego oraz sporządzenie na tej podstawie opinii stanowi wykonanie czynności cechujących się starannym działaniem, a co za tym idzie należy to traktować jako realizację usługi.

Powstała ocena nie powoduje powstania zindywidualizowanego dzieła cechującego się nowatorstwem.

Ponadto skoro przedmiotowa opinia jest warunkiem koniecznym do przeprowadzenia postępowania habilitacyjnego, a co za tym idzie jest warunkiem przewidzianym przez przepisy prawa, nie nosi ona cech nowatorskich, innowacyjnych, którymi cechować winno się dzieło.

Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, rozstrzygnięciu Prezesa NFZ zarzucił naruszenie przepisów:

I. prawa procesowego:

1. art 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, a w konsekwencji nieustalenia stanu faktycznego sprawy, przejawiającego się:

a) prowadzeniem postępowania jedynie w oparciu o treść kserokopii akt sprawy

przekazanych przez inny organ administracji publicznej, podczas gdy kserokopie mogą stanowić dowód, wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach;

b) brakiem zweryfikowania, czy kserokopie przekazane przez inny organ stanowią wierne odwzorowanie oryginalnych dokumentów [brak zapoznania się z oryginałami dokumentów];

c) brakiem ustalenia, jaki był rzeczywisty zakres postępowania toczącego się przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. i jakie jest ostateczne stanowisko ww. organu, co do zasadności prowadzenia postępowania;

d) zaniechaniem zapoznania się treścią dzieła stanowiącego przedmiot umowy;

e) brakiem ustalenia zgodnego zamiaru stron umowy, co do jej charakteru prawnego;

f) nieumożliwieniem skarżącemu wyrażenia stanowiska w przedmiocie toczącego się postępowania na żadnym jego etapie, mimo próśb skarżącego w tym zakresie [zebranie jedynie częściowego materiału dowodowego];

g) brakiem zapoznania się z treścią raportu NIK oraz brakiem ustaleni rekomendacji Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego tj. nieprzeprowadzeniem wszelkich dowodów, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy;

- co w konsekwencji skutkowało błędną interpretacją zawartej pomiędzy Stronami umowy i w konsekwencji przyjęcia że w niniejszej sprawie zawarta została umowa zlecenia, (od której nalicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne), podczas gdy w istocie umowa ta stanowi urnowy o dzieło (od której nie nalicza się składek na ubezpieczenie zdrowotne).

2. art. 8, 9 k.p.a. i 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów państwa i zaufania do prawa przejawiający się:

a) wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia bez zapoznania się przez organ z

oryginałami dokumentów dotyczących sprawy i bez zebrania całokształtu materiału dowodowego:

b) nieumożliwieniu Skarżącemu zapoznania się z aktami sprawy, przedłożenia dodatkowych wniosków dowodowych oraz wyrażenia swojego stanowiska;

c) nieuwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy (prowadzenie postępowania pod z góry założoną tezę);

d) dokonaniem oceny zawartej między stronami umowy bez zapoznania się z wykonanym dziełem, co stanowi szczególnie istotny dowód w zakresie umowy o dzieło;

e) pominięciem stanowiska NIK oraz stanowiska Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz nieuwzględnieniem utrwalonej praktyki w zakresie zawierania umów o dzieło, których przedmiotem jest sporządzenie opinii habilitacyjnej;

f) nadmiernym dążeniem do szybkiego zakończenia postępowania, z pominięciem obowiązku organu co do wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania sprawy (nieuwzględnienie prymatu zasady prawdy materialnej);

- co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że w niniejszej sprawie zawarta między stronami umowa miała charakter umowy zlecenie (od której nalicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne), podczas gdy w istocie umowa ta stanowi umowę o dzieło (od której nie nalicza się składek la ubezpieczenie zdrowotne).

3. naruszenie 79a k.p.a. polegające na niepoinformowaniu Skarżącego co do tego, jakie dokumenty winien przedłożyć i jakich informacji udzielić, których brak w konsekwencji mógł doprowadzić do wydania decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

4. art 107 § 1 pkt. 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez nienależyte sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji przejawiające się:

a) brakiem wskazania, jakie cechy przesądzają o charakterze umowy zawartej

między stronami;

b) brakiem wskazania, z jakich przyczyn zawarta między stronami umowa nie

może mieć charakteru umowy o dzieło, w szczególności brak odniesienia się do

samego rezultatu umowy, jaki stanowi opinia habilitacyjna,

c) brakiem odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, do konkretnych

okoliczności sprawy i konkretnych postanowień umownych (lakoniczność,

ogólnikowość uzasadnienia);

5. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 734 § 1 oraz art. 627 Kodeksu Cywilnego w zw. art. 66 ust. 1 pkt lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne uznanie, że zawarta między stronami umowa ma charakter umowy do której stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenie, podczas gdy umowa ta stanowi umowę o dzieło (nieobjętą obowiązkową składką na ubezpieczenie zdrowotne).

Mając na uwadze powyższe zarzuty Płatnik wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi strona rozwinęła powyższe zarzuty przedstawiając argumentację prawną na ich poparcie.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2019.2167) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a." sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)–c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W ocenie Sądu na uwzględnienie zasługuje stawiany zarzut naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia. W związku z powyższym, Sąd uznał również za zasadne umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie objęcia K. D. ubezpieczeniem zdrowotnym we wskazanym w decyzji okresie.

Wskazać należy, ze przedmiotem spornych umów było wykonanie recenzji w postępowaniu habilitacyjnym dr J. B. oraz sporządzenie opinii w sprawie nadania bądź odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego w posiedzeniu komisji habilitacyjnej dr J. B. Zgodnie z postanowieniami ww. umowy, uczestnik miał wykonać dzieło osobiście, z najwyższą starannością, w warunkach określonych w umowie.

Zainteresowana jako wykonawca oświadczyła, że posiada wiedzę, umiejętności możliwości techniczne oraz uprawnienia konieczne do wykonania dzieła. Zobowiązywała się do osobistego wykonania dzieła. Postanowiono, że odbiór dzieła nastąpi w formie protokołu odbioru, przy czym oznaczono konkretną osobę –prof. dr hab. J. K. reprezentującego w umowach płatnika, do potwierdzenia w protokole odbioru zgodności dzieła z umową. Oznaczono wysokość kary umownej m.in. za zwłokę w usunięciu wad dzieła. Do umowy załączono oświadczenia wykonawcy dla celów podatkowych i ubezpieczeniowych, z których wynika m.in. że objęte umową dzieło jest przedmiotem prawa autorskiego oraz, że wykonawca nie jest pracownikiem płatnika zatrudnionym na umowę o pracę bądź mianowania, a także protokoły odbioru dzieła.

Kwestią sporną w sprawie był charakter prawny tych umów, w związku z czym istota sprawy sprowadza się do zweryfikowania treści postanowień umownych i stanowisk stron, a następnie udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy przedmiotowe umowy zawierają essentialia negotii, pozwalające na uznanie ich, zgodnie z nazewnictwem przyjętym przez strony, za umowy o dzieło czy też stanowiły, zgodnie ze stanowiskiem organu, inny typ umowy - umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Konsekwencją stanowiska organu było stwierdzenie, że Ubezpieczony podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy. Weryfikacji automatycznie wymagała zatem również i ta konkluzja, stanowiąca istotę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji, jak również decyzji organu I instancji.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ustawy - obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

Uznanie, iż sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobrania składki z dochodu ubezpieczonego oraz jej odprowadzenia – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił czy nie.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia, przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). (...) W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".

Podsumowując powyższe uwagi, należy stwierdzić, że cechami szczególnymi umowy o dzieło jest jej konkretny, z góry określony rezultat, za którego osiągnięcie przyjmujący zamówienie odpowiada. Ponadto, wynagrodzenie z tytułu tej umowy przysługuje za jej wykonanie w sposób wskazany w umowie, a nie za samo staranne działanie podjęte w celu osiągnięcia określonego rezultatu.

Akceptując powyższe poglądy, Sąd uznał, że stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji odnośnie charakteru zawartych przez skarżącego i uczestnika postępowania umów jest nieprawidłowe.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że sporne umowy zakładają osiągnięcie przez uczestnika postępowania konkretnego rezultatu, w wyniku przeprowadzenia analizy dorobku naukowego habilitanta i dokonania jego oceny w formie sporządzonej opinii habilitacyjnej, która to procedura (nadawania stopnia naukowego) jest określona przepisami o szkolnictwie wyższym (vide: rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 grudnia 2016 r. w sprawie przyznawania kategorii naukowej jednostkom naukowym i uczelniom, w których zgodnie z ich statutami nie wyodrębniono podstawowych jednostek organizacyjnych (Dz. U. poz. 2154), które utraciło moc z dniem 1 października 2018r., na podstawie art. 169 pkt 4 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669 oraz z 2019 r. poz. 39). Aktualnie kwestie te reguluje rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie ewaluacji jakości działalności naukowej (Dz. U. poz. 392).

Z uwagi na charakter stosunku, kształtowany przez dyspozycję przepisów o szkolnictwie wyższym i nauce zauważyć należy, że przeprowadzenie właściwej analizy dorobku naukowego habilitanta, jako stanowiącego znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej i opracowanie na tej podstawie dokumentu, w postaci opinii habilitacyjnej, wymagało nie tylko posiadania przez Ubezpieczonego niezbędnej wiedzy i umiejętności, ale przede wszystkim znacznej samodzielności i poważnego z jego strony wkładu intelektualnego w ocenie indywidualnych osiągnięć naukowych osoby ubiegającej się o stopień doktora habilitowanego.

Podkreślić także trzeba, że ocena działalności naukowej habilitanta, dokonana w formie opinii habilitacyjnej wraz z wnioskami, ma cechy dokumentu urzędowego, stanowi bowiem jeden z istotnych elementów procedury nadawania stopni naukowych. Zakłada zatem z góry osiągnięcie określonego rezultatu, który - co należy podkreślić - pozostaje uzależniony od stanowiska Ubezpieczonej (opinia negatywna lub pozytywna).

Powyższe prowadzi do wniosku, że przedmiot spornych umów wskazuje na wolę stron zawarcia umów o dzieło, w rozumieniu w art. 627 K.c. Nie można bowiem uznać, że istotą umów pozostawało jedynie staranne dążenie Ubezpieczonej do osiągnięcia pewnego rezultatu. Gdyby bowiem Ubezpieczona nie sporządziła dokumentu końcowego z przeprowadzonej analizy naukowej dorobku habilitanta, w formie określonej w umowie, nie wykonałaby tej umowy, choćby dokonała oceny z najwyższą starannością. Wobec tego nalży uznać, że to określony rezultat, a nie czynności do niego prowadzące, stanowił przedmiot umowy stron, zawartej i ukształtowanej w granicach zakreślonych przez prawo i naturę (właściwość) danego stosunku prawnego.

Wskazać ponadto trzeba, że z art. 645 K.c. wynika, że w przypadku umowy o dzieło istotne są często osobiste przymioty wykonawcy. Tymczasem bezpośrednio z przepisów o szkolnictwie wyższym i nauce wynika, jakie przymioty musi posiadać osoba, której można zlecić przygotowanie opinii habilitacyjnej. Oznacza to w praktyce, iż oczekiwany i sprawdzalny rezultat pracy (dzieła) ma wykonywać osobiście starannie wybrana i wyselekcjonowana osoba, posiadająca przynajmniej stopień naukowy doktora habilitowanego (lub jego odpowiednik). W odróżnieniu od umowy o dzieło, w przypadku umowy zlecenia cechy osobowe zleceniobiorcy nie są już tak istotne.

Kolejną cechą charakterystyczną umowy o dzieło, która występuje w umowach dotyczących opinii naukowych, jest sposób zapłaty, o jakim jest mowa w art. 632 § 1 K.c. Z postanowień spornej umowy wynika, że wynagrodzenie przysługiwało Ubezpieczonemu jedynie za wykonanie dzieła i – co wymaga podkreślenia - było wypłacone dopiero po odbiorze dzieła. Wynagrodzenie to było określane kwotowo. Wynika z tego, że wynagrodzenie przysługiwało Ubezpieczonej nie za samo podejmowanie określonych czynności, ale za wytworzenie jednoznacznie określonego rezultatu, w postaci opinii habilitacyjnej. Podkreślić należy, że samo podjęcie przez Ubezpieczoną działań zmierzających do opracowania rzeczonej opinii, ale bez ich wykonania lub skończenia, tj. niewytworzenia określonego w umowie dokumentu, niezależnie od przyczyn niewykonania dzieła, nie jest podstawą do wypłacenia wynagrodzenia. Ubezpieczona ponosiła więc całkowite i wyłączne ryzyko wykonania dzieła. Tymczasem przy umowie zlecenia zleceniobiorca takiego ryzyka nie ponosi, a wynagrodzenie należy mu się już za samo podejmowanie czynności zmierzających do wytworzenia określonych dokumentów, niezależnie od tego, czy sam wynik prac prowadziłby do powstania oczekiwanego rezultatu. Zleceniobiorcy należy się zwykle wynagrodzenie nawet wówczas, gdy żaden rezultat jego pracy nie został osiągnięty, o ile działał dostatecznie starannie.

Jeszcze innym elementem charakteryzującym umowę o dzieło jest możliwość oceny wykonania umowy z punktu widzenia tego, czy można taką ocenę przeprowadzić pod kątem wystąpienia wad efektu pracy (art. 637 § 1 K.c.). Zleceniobiorca nie odpowiada bowiem za wady określonego rezultatu, ale jedynie za należyte staranie przy wykonywaniu czynności. Natomiast w przypadku zamawiającego jako strony umowy o dzieło istotne jest nie tyle, czy wykonawca należycie się starał, ale to czy dzieło w ogóle powstało oraz czy jest prawidłowe. Tym samym przeprowadzenie oceny, czy Ubezpieczona należycie wykonała umowę, opiera się właśnie na ocenie rezultatu jej pracy. Zdaniem Sądu, wszelkie ewentualnie mogące powstać wątpliwości w tej mierze niwelują protokoły odbioru dzieł, stanowiące załączniki do zawartych umów, w których odbiór prac stanowiących dzieło w postaci dwóch egzemplarzy Opinii w formie pisemnej i jednej elektronicznej potwierdza osoba wyznaczona do odbioru dzieła.

Powyższe argumenty prowadzą do wniosku, że opinia habilitacyjna posiada wszelkie istotne elementy dzieła, gdyż stanowi efekt badań nad dorobkiem habilitanta, przy czym nie jest możliwe skonstruowanie opinii przy pomocy innych źródeł naukowych, co przesądza o jej oryginalnym charakterze. Przedmiotowa opinia, z chwilą jej powstania, istnieje ponadto w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić ją od innych opinii lub przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu, gdyż rezultat ten jest konkretny i widoczny, bo publikowany w toku procedury habilitacyjnej. Sporządzenie opinii habilitacyjnej polega przy tym na wykonaniu konkretnej i jednorazowej pracy, nie ma charakteru pracy ciągłej, ani nie jest usługą edukacyjną, gdyż opinia stanowi dzieło samoistne, niezależne i oryginalne, od którego w znacznej mierze zależy uznanie (lub nie uznanie) dorobku naukowego habilitanta za zadowalający. Z tego też powodu sporządzanie opinii w przewodach habilitacyjnych należy niewątpliwie zaliczyć do zakresu twórczości naukowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że wadliwe zakwalifikowanie spornej umowy skutkowało wadliwym zastosowaniem przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.

Ponieważ materiały zostały zgromadzone w sprawie w sposób należyty, a wadliwość rozstrzygnięć wynika z ich odmiennej oceny z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, Sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umorzył jednocześnie to postępowanie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 145a ppsa. O zwrocie kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a., w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 209 p.p.s.a., w związku z § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.), gdyż jedna ze stron reprezentowana była przed Sądem przez radcę prawnego.

Niniejszy wyrok został wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz związanych z nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm.), dodanego na podstawie art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. poz. 875) zmieniającej wyżej wymieniona ustawę z dniem 16 maja 2020 r.

Wpis sądowy nie został w sprawie uiszczony, z uwagi na zwolnienie ustawowe przewidziane w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 2/15 wskazano, że przez sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych należy rozumieć także sprawę z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych.