Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1064/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 43, art. 44, art. 45, art. 58
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 20 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2010 roku sprawy ze skargi Ma. S. i K. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...], [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 78 ust. 2 i 4, art. 79 ust. 7, art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.) w związku z art. 58 k.p.a., art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o geodezji i kartografii (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 240, poz. 2027 ze zm.) odmówiło M. S. i K. G. - użytkownikom wieczystym nieruchomości położonej w Ł. przy Al. A. 141 przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ustalenie, iż podwyższenie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadnione i zwróciło wniosek, jako złożony po upływie terminu ustawowego.

Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie organ przedstawił następujący stan faktyczny sprawy. M. S. i K. G., jako użytkownicy wieczyści nieruchomości położonej w Ł. przy Al. A. 141 pismem z dnia 4 kwietnia 2009 r. zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z wnioskiem o: stwierdzenie, że wypowiedzenie wysokości dotychczasowej opłaty nie zostało skutecznie doręczone przed upływem 31 grudnia 2008 r., a zatem na 2009 r. obowiązuje opłata za użytkowanie wieczyste w wysokości dotychczasowej, tj. 3.402,92 zł brutto (pkt 1); przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości (pkt 2); ustalenie, iż podwyższenie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadnione. W motywach pisma użytkownicy wieczyści stwierdzili, że wypowiedzenie wysokości dotychczasowej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego gruntu nie zostało adresatom skutecznie doręczone przed 31 grudnia 2008 r., ponieważ pismo z wypowiedzeniem skierowano na nieaktualny adres Spółki w Ł. przy Al. A. 143, podczas gdy Spółka ma siedzibę przy Al. A. 141, o czym zresztą wiedział Prezydent Miasta Ł. Następnie pismo próbowano doręczyć przez pocztę na nieaktualny od 2 lat adres zamieszkania K.G. i adres stałego zameldowania M.S. Pismo adresowane do M.S. zostało odebrane przez M.S., bez określenia daty jego odbioru i nie zostało przekazane adresatowi. O fakcie istnienia wypowiedzenia dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu użytkownicy wieczyści dowiedzieli się przypadkowo telefonując do Wydziału Finansowego Urzędu Miasta Ł. w celu potwierdzenia aktualnego konta bankowego.

Dalej SKO w Ł. stwierdziło, że pismem z dnia 20 kwietnia 2009 r. Prezydent Miasta Ł. poinformował Kolegium, iż pismo z dnia 1 sierpnia 2005 r. informujące o obowiązku wnoszenia stosowej opłaty rocznej zostało skutecznie doręczone na adres siedziby działalności gospodarczej wnioskodawców wskazany w umowie nabycia prawa użytkowania wieczystego (akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...] r.). Użytkownicy wieczyści nie informowali Oddziału Nieruchomości Skarbu Państwa Wydziału Geodezji, Katastru i Inwentaryzacji UMŁ o zmianie adresu siedziby i tym samym na potrzeby aktualizacji opłaty rocznej, jako nadal aktualny został przyjęty adres - Al. A. 143. Adnotacja listonosza o zwrocie listu poleconego z uwagi na nieznanego adresata spowodowała konieczność podjęcia próby doręczenia wypowiedzenia pod adresy zamieszkania wspólników, jakie znane były organowi z aktualnego wypisu z rejestru gruntów stanowiącego załącznik nr 2 do operatu szacunkowego.

Wobec tak ustalonego stanu faktycznego sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] r. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ustalenie wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego oraz zwróciło wniosek, jako złożony po upływie terminu ustawowego.

Zdaniem Kolegium, postępowanie w sprawie ustalenia wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ma charakter postępowania cywilnego. Powołując się na regulację art. 78 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ administracji wskazał, że M.S. i K.G. są użytkownikami wieczystymi nieruchomości nr ewid. 3 /133, położonej w Ł. przy Al. A. 141 i doręczono im skutecznie na adresy zamieszkania widniejące w wypisie z rejestru gruntów z dnia 17 maja 2008 r. wypowiedzenie dotychczasowej opłaty rocznej za grunt oddany w użytkowanie wieczyste. Wobec M.S. doręczenie nastąpiło w dniu 13 października 2008 r., o czym świadczy data na datowniku placówki oddawczej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru pisma, które znajduje się w aktach sprawy. Pismo pokwitowała M.S. matka M.S., która zobowiązała się do oddania pisma adresatowi. Natomiast w stosunku do K.G. doręczenie miało miejsce w dniu 26 września 2008 r., o czym świadczy data na datowniku placówki oddawczej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru oraz na kopercie z adnotacją doręczyciela "zwrot - nie podjęto w terminie".

Następnie Kolegium przytoczywszy treść art. 79 ust. 7 ustawy, art. 58 § 1 i 2 k.p.a. wyjaśniło przesłanki przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej i wywiodło, że w rozpoznawanej sprawie użytkownicy wieczyści nie poinformowali organu o zmianie adresu siedziby prowadzonej działalności gospodarczej i zmianie adresów zamieszkania, naruszając tym samym przepis art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o geodezji i kartografii, zgodnie z którym właściciele i użytkownicy wieczyści są zobowiązani zgłaszać właściwemu staroście wszelkie zmiany danych objętych ewidencją gruntów i budynków, w terminie 30 dni licząc od dnia powstania tych zmian. Co więcej, także we wniosku z dnia 4 kwietnia 2009 r. nie wskazali swoich adresów zamieszkania.

W ocenie Kolegium, wobec treści art. 41 § 1 i 2, art. 42 § 1, art. 43 k.p.a. kwestia zmiany adresu zamieszkania, o której nie wiedział Wydział Geodezji, Katastru i Inwentaryzacji Urzędu Miasta Ł. oraz nie oddanie pisma adresatowi doręczonego dorosłemu domownikowi pod dotychczasowym adresem, jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi, nie stanowi o braku winy po stronie użytkowników wieczystych. Dokładając należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, a więc w sytuacji zmiany miejsca zamieszkania, użytkownicy wieczyści powinni o tych zmianach skutecznie powiadomić Wydział Geodezji Katastru i Inwentaryzacji Urzędu Miasta Ł., aby nie ponieść jakiejkolwiek negatywnej konsekwencji i złożyć środek odwoławczy w terminie. W tym stanie rzeczy, Kolegium stwierdziło, że wnioskodawcy nie uprawdopodobnili, iż uchybienie terminu nastąpiło bez ich winy, a wręcz wykazali, że dopuścili się niedbalstwa w prowadzeniu własnych spraw. W tych okolicznościach, termin do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości upłynął dla M.S. z dniem 12 listopada 2008 r., zaś dla K.G. z dniem 27 października 2008 r., co w myśl art. 78 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami skutkuje tym, że obowiązuje nowa wysokość opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, zaoferowana w wypowiedzeniu. Z tego też powodu brak było podstaw do prowadzenia przed SKO merytorycznego postępowania w sprawie wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty za użytkowanie wieczyste jest nieuzasadniona w wysokości przedstawionej w wypowiedzeniu z dnia 5 sierpnia 2008 r.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Kolegium odmówiło uzupełnienia własnego postanowienia z dnia [...] r. o pouczenie dotyczące prawa do wniesienia zażalenia bądź wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bądź o prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, bądź o prawo do wniesienia sprzeciwu.

Wskazane wyżej postanowienie z dnia [...] r. nr [...], [...] M.S. i K.G. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., wnosząc o jego uchylenie względnie o stwierdzenie jego niezgodności z prawem. Skarżący zarzucili naruszenie art. 6, 7, 9, 77 k.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, art. 58 w zw. z art. 41, 42, 43 k.p.a., poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez odebranie stronom prawa do merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie i dochodzenia praw na drodze sądowej, naruszenie art. 78, 79 i 80 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W motywach skargi, strony przedstawiły szczegółowo stan faktyczny sprawy i w zasadzie powtórzyły argumenty z wniosku z dnia 4 kwietnia 2009 r. Dodatkowo skarżący stwierdzili, że ich zdaniem na postanowienie Kolegium o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie zasadności aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, służy skarga do sądu administracyjnego. Jest ono bowiem aktem, o którym stanowi art. 3 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i Kolegium powinno pouczyć skarżących o przysługujących środkach zaskarżenia. Do skargi załączyli kserokopie decyzji Prezydenta Miasta Ł. w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2005, 2006, 2007, które były przesyłane na adres korespondencyjny spółki Al. A. 141, Łódź.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej odrzucenie, podnosząc iż zaskarżone postanowienie nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Powołując się na orzecznictwo sądowe Kolegium stwierdziło, że w postępowaniu o ustalenie wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, czy też o ustalenie wysokości stawki procentowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, Kolegium nie wydaje decyzji administracyjnej, nie rozstrzyga sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., bowiem takiej nie ma, a wyłącznie rozstrzyga spór cywilnoprawny i wydaje bądź orzeczenie rozstrzygające o meritum, bądź postanowienie odnoszące się do kwestii proceduralnych. W ocenie organu wniosek skarżących z dnia 4 kwietnia 2009 r. został skierowany do SKO nie jako do organu administracji w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych, lecz do organu uprawnionego do rozstrzygnięcia sporu cywilnoprawnego według art. 1 ust. 2 wspomnianej ustawy. Z tego też powodu Kolegium stosując w pierwszym rzędzie normy ustawy o gospodarce nieruchomościami i odpowiednio normy k.p.a. rozpatrzyło wniosek merytorycznie i odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ustalenie wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego oraz zwróciło wniosek strony skarżącej, jako złożony po upływie terminu ustawowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga, jako zasadna podlegała uwzględnieniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Innymi słowy, do kompetencji Sądu należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem rozważań Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. odmawiające M. S. i K. G. - użytkownikom wieczystym nieruchomości położonej w Ł. przy Al. A. 141 przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ustalenie zasadności podwyższenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego.

W pierwszej kolejności godzi się wskazać, że rzeczone postanowienie, wbrew stanowisku organu orzekającego zaprezentowanemu w odpowiedzi na skargę w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega kognicji sądów administracyjnych w trybie art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i z tego też powodu brak było podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku Kolegium o odrzucenie skargi M.S. i K.G.

W wyroku z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt I OSK 876/07 (Lex nr 413615) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd aprobowany zresztą w pełni przez skład orzekający w tej sprawie, że na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie zasadności aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego służy skarga do sądu administracyjnego, jest ono bowiem aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W motywach orzeczenia NSA zauważył, że "zasady postępowania w przedmiocie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości regulują m.in. przepisy art. 78-82 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Wynika z nich, że kwestię prawidłowości rozstrzygnięcia w sprawie aktualizacji tej opłaty ocenia sąd powszechny. Artykuł 78 ust. 2 tej ustawy stanowi bowiem, że użytkownik wieczysty, któremu właściwy organ wypowiedział wysokość dotychczasowej opłaty, może złożyć od wypowiedzenia wniosek do samorządowego kolegium odwoławczego o ustalenie zasadności aktualizacji, zaś zgodnie z art. 80 ust. 1 od orzeczenia kolegium organ lub użytkownik wieczysty może wnieść sprzeciw do sądu powszechnego. Do postępowania przed kolegium toczącego się z wniosku, o którym mowa w art. 78 ust. 2, stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. o wyłączeniu pracownika oraz organu, o załatwianiu spraw, doręczeniach, wezwaniach, terminach i postępowaniu z wyjątkiem przepisów dotyczących odwołań i zażaleń, o czym stanowi art. 79 ust. 7 ustawy. (...) Ponieważ do postępowania przed kolegium stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., m.in. o terminach (art. 79 ust. 7), zatem przepisy k.p.a. dotyczące przywrócenia terminu również. Odpowiednie stosowanie tylko niektórych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem przepisów dotyczących odwołań i zażaleń, nie oznacza, aby inne niż te, o których mowa w art. 79 ust. 3, orzeczenia kolegium podlegały kognicji sądu powszechnego, czy też nie podlegały zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

Rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu rozstrzygane jest postanowieniem, jak stanowi art. 59 § 1 k.p.a. Artykuł 80 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje, aby od takiego rozstrzygnięcia kolegium służył sprzeciw do sądu powszechnego, służy on od orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 3, którym to postanowienie w kwestii przywrócenia terminu nie jest. Na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie zasadności aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego służy skarga do sądu administracyjnego, jest ono bowiem aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Nie służy na nie zażalenie z mocy art. 79 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami, choć od takiego postanowienia wydanego przez samorządowe kolegium odwoławcze zażalenie nie służy, w myśl zasad wynikających z k.p.a. Inaczej mówiąc, postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, jeżeli nie służy na nie zażalenie, właśnie dlatego staje się postanowieniem kończącym postępowanie w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tak więc zastępujący odwołanie sprzeciw przysługuje tylko od orzeczeń oddalających wniosek lub ustalających nową wysokość opłaty, zatem od orzeczeń rozstrzygających sprawę co do istoty, i tylko w odniesieniu do nich właściwy pozostaje sąd powszechny, podczas gdy w odniesieniu do innych orzeczeń, w tym do postanowień o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie opłaty, właściwość zachowuje sąd administracyjny".

Tożsame stanowisko w tym względzie Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił także w wyroku z dnia 11 lipca 2007 r. sygn. akt I OSK 1141/06 (Lex nr 299413).

Zatem, wobec prawnej dopuszczalności skargi, Sąd zobligowany był ocenić legalność zaskarżonego postanowienia. W rozpoznawanej sprawie, jak zostało to już podniesione na wstępie rozważań Kolegium odmówiło skarżącym przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ustalenie zasadności podwyższenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, wywodząc, że wypowiedzenie dotychczasowej opłaty rocznej za grunt oddany w użytkowanie wieczyste zostało skutecznie doręczone M. S. oraz K. G. Ponadto – zdaniem organu - wnioskodawcy nie uprawdopodobnili, że uchybienie terminu do złożenia rzeczonego wniosku nastąpiło bez ich winy.

W ocenie Sądu, przytoczone wyżej stanowisko Kolegium w świetle obowiązujących przepisów prawa i zgromadzonego materiału dowodowego jest wadliwe i z tego też powodu zaskarżone postanowienie musiało zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.

Jak wynika z załączonej do akt dokumentacji M. S. i K. G. prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej, pod firmą "A.". Spółka cywilna jest niewątpliwie spółką osobową, nie będącą jednak spółką prawa handlowego w rozumieniu art. 1 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.), wobec czego wszelka korespondencja, w tym w szczególności wypowiedzenie dotychczasowej opłaty rocznej za grunt oddany w użytkowanie wieczyste, powinna być doręczana wspólnikom spółki zgodnie z regułami procedury administracyjnej obowiązującymi przy doręczaniu pism osobom fizycznym. Tymczasem, organ I instancji sporne wypowiedzenie w trybie art. 45 k.p.a. przesłał na nieaktualny adres siedziby Spółki "A.", a następnie wobec niedoręczenia wypowiedzenia, na adresy zamieszkania jej wspólników.

W rozumieniu art. 39 k.p.a. organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi (art. 40 § 1 i 2 k.p.a.).

Stosownie do treści art. 42 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy (§ 1). Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 2). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3).

Natomiast w myśl art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.

Według art. 44 k.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43:

1) poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę,

2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ (§ 1).

Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).

W świetle przytoczonych wyżej przepisów niespornym – zdaniem Sądu - jest, że ustawodawca dla doręczania pism osobom fizycznym ustanowił wiążącą organ administracyjny kolejność miejsc, w których doręczenie może nastąpić. W pierwszej więc kolejności organ powinien podjąć próbę doręczenia przesyłki adresatowi zgodnie z zasadami określonymi w art. 42 k.p.a. W sytuacji, gdy ten sposób doręczenia będzie nieskuteczny z uwagi na nieobecność adresata, wówczas powinien zastosować reguły wynikające z art. 43 k.p.a. Natomiast w przypadku, gdy zawiodą próby doręczenia pisma w trybie art. 42 i 43 k.p.a., wówczas w rachubę wchodzi konieczność doręczenia pisma w sposób określony w art. 44 k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie, jak zostało to już zaakcentowane na wstępie rozważań Kolegium uznało, że przesyłka adresowana do K.G. została mu skutecznie doręczona w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 26 września 2008 r., natomiast w stosunku do K.S. skuteczne doręczenie wypowiedzenia miało miejsce w dniu 13 października 2008 r. przy zastosowaniu trybu przewidzianego w art. 43 k.p.a.

Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że warunkiem skutecznego doręczenia pisma w trybie art. 43 k.p.a., określanego potocznie mianem "doręczenia zastępczego" jest po pierwsze, doręczenie pisma za pokwitowaniem do rąk dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcy domu i po drugie, podjęcie się przez wymienione wyżej osoby oddania pisma adresatowi. Wymienione przesłanki muszą zostać spełnione łącznie.

W wyroku z dnia 14 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 315/06 (Lex nr 321253) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że z treści art. 43 k.p.a. nie wynika, że norma prawna zawarta w nim wymaga, aby "podjęcie się oddania pisma adresatowi" miało formułę, "wyraźnego oświadczenia, w którego treści powinna znaleźć się zgoda odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie się do osobistego przekazania pisma adresatowi". Przepis ten nie wymaga stosowania tak sformalizowanego uzewnętrznienia gotowości przyjęcia pisma i podjęcia się oddania go adresatowi. Natomiast wystarczy, aby na podpisywanym przez osobę jako domownika "potwierdzeniu" odbioru pisma znajdowała się informacja, że doręczenie następuje, jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. Takie pokwitowanie jest wystarczającym dowodem podjęcia się oddania pisma adresatowi (pkt 1).

Określony w art. 43 k.p.a. sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz że pismo to zostało mu doręczone (pkt 2).

Podobne stanowisko w tej kwestii przedstawiły także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 24 września 2008 r. sygn. akt I SA/Lu 201/08 (Lex nr 513146), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 12 września 2008 r. sygn. akt I SA/Wr 203/08 (Lex nr 524139), czy też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 9 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Po 143/08 (Lex nr 499861).

Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podzielając poglądy judykatury w zakresie doręczania pism w trybie art. 43 k.p.a. stwierdził, że na podstawie zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki adresowanej do M.S. nie sposób jednoznacznie ustalić, kiedy, w jakim dniu miało miejsce doręczenie przesyłki do rąk matki skarżącego – M.S. Brak jest również informacji, czy jest ona domownikiem skarżącego, oraz co istotne, czy podjęła się oddać pismo adresatowi. Zastosowany przez organ druk zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji nie pozwala – w ocenie Sądu - ustalić istotnych okoliczności, które decydują o skuteczności doręczenia przesyłki skarżącemu w trybie art. 43 k.p.a. Z tego też powodu pogląd Kolegium o skuteczności doręczenia wypowiedzenia M.S., Sąd ocenił jako chybiony i nie znajdujący potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Przechodząc następnie do problematyki doręczenia pisma w trybie art. 44 k.p.a., który to tryb został - zdaniem Kolegium - poprawnie zastosowany w przypadku doręczenia wypowiedzenia K.G., podnieść przede wszystkim trzeba, że ocena skuteczności, a co za tym idzie prawidłowości doręczenia zastępczego przewidzianego w tym przepisie jest możliwa tylko i wyłącznie na podstawie dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji, który powinien być wypełniony przez doręczyciela w taki sposób, aby możliwe było jednoznaczne stwierdzenie, jak działał doręczający. Innymi słowy, chodzi o to, aby w sposób nie budzący żadnych wątpliwości można było ustalić, czy i w jaki sposób adresat został zawiadomiony o nadejściu przesyłki, oraz gdzie i w jakim miejscu może ją odebrać.

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Gd 846/08 (Lex nr 529918), zgodnie z którym w sytuacji, gdy na dowodzie doręczenia przesyłki doręczyciel nie wskazał miejsca pozostawienia tzw. awiza nie można przyjąć, że miało miejsce prawidłowe doręczenie zastępcze unormowane w art. 44 k.p.a. (pkt 1). Sam fakt odnotowania na przesyłce informacji o awizowaniu bez wskazania miejsca jego pozostawienia w konkretnym przypadku nie czyni zadość wymogom wskazanym w przepisie art. 44 k.p.a. i nie pozwala uznać prawidłowości doręczenia zastępczego (pkt 2). W dokumencie zwanym "potwierdzeniem odbioru" powinny zostać zaświadczone wszystkie okoliczności warunkujące zaistnienie domniemania doręczenia przesyłki tj. że doręczyciel nie zastał adresata w domu, że zawiadomienie o umieszczeniu przesyłki w urzędzie pocztowym zostało umieszczone w należącej do adresata skrzynce na korespondencję lub w innym miejscu, oraz że przesyłki tej nie podjęto w terminie. W przeciwnym wypadku dokument ten nie jest dowodem dokonanego doręczenia zastępczego (pkt 3).

Na uwagę zasługuje także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 23/07 (Lex nr 360227), zgodnie z którym skoro na przesyłce jak i na zwrotnym poświadczeniu odbioru brak było informacji o sposobie zawiadomienia adresata o przesyłce, nie było podstaw do zastosowania instytucji doręczenia zastępczego. Jeżeli nie wiadomo jak działał doręczający, doręczenia nie można uznać za dokonane.

Znajdujący się w aktach administracyjnych sprawy niniejszej dokument zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki adresowanej do K.G. – w przekonaniu Sądu - nie odpowiada omówionym wyżej przesłankom. Na jego podstawie, podobnie jak i w oparciu o samą przesyłkę nie można – zdaniem Sądu - stwierdzić, kiedy miało miejsce pierwsze awizowanie przesyłki, a nadto, czy i w jaki sposób skarżący został powiadomiony o nadejściu przesyłki oraz o możliwości jej odbioru w określonym miejscu i terminie. Brak tych informacji na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki oraz na samej przesyłce skutkuje – w ocenie Sądu – obaleniem domniemania o skutecznym doręczeniu wypowiedzenia skarżącemu.

Wobec tego, w sytuacji, gdy wypowiedzenie dotychczasowej opłaty rocznej za grunt oddany w użytkowanie wieczyste nie zostało skutecznie doręczone żadnemu ze skarżących, za błędne należało uznać stanowisko Kolegium o ciążącej na skarżących winie w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ustalenie zasadności podwyższenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego.

W rozumieniu art. 58 k.p.a. warunkiem przywrócenia terminu do dokonania konkretnej czynności procesowej, co niewątpliwe uszło uwadze organu orzekającego, jest przede wszystkim złożenie przez zainteresowanego stosownego podania, w którym powinien on uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, przy czym jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Brak winy strony zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W konsekwencji więc pojęcie "braku winy" w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej. Mając na uwadze powyższe, przyjmuje się, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się m.in. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. W judykaturze sądów administracyjnych do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się także nieprawidłowe doręczenie pisma (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Gl 545/08 - Lex nr 519756, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2008 r. sygn. akt VII SA/Wa 116/08 – Lex nr 504703, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2006 r. sygn. akt VII SA/Wa 1640/06 – Lex nr 306993, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2000 r. sygn. akt IV SA 2121/98 – Lex nr 54744). Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia właśnie w rozpoznawanej sprawie. Dodać w tym miejscu trzeba, że na okoliczność nieskutecznego doręczenia wypowiedzenia skarżący trafnie zwracali uwagę we wniosku o przywrócenie terminu, natomiast Kolegium w zaskarżonym postanowieniu zupełnie zlekceważyło argumenty stron.

Podsumowując, Sąd na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i obowiązujących przepisów prawa stwierdził, że Kolegium wadliwie oceniło skuteczność doręczenia skarżącym wypowiedzenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego i w rezultacie błędnie uznało, że brak jest podstaw prawnych do przywrócenia M.S. i K.G. terminu do wniesienia wniosku o ustalenie zasadności podwyższenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Takie działanie organu administracji publicznej dowodzi naruszenia przepisów art. 43 k.p.a., 44 k.p.a., 45 k.p.a. i art. 58 k.p.a. Z uwagi na to, że stwierdzone uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd zobligowany był usunąć zaskarżone postanowienie z obrotu prawnego.

Rozpoznając ponownie wniosek skarżących o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie zasadności podwyższenia opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego Kolegium zobligowane będzie uwzględnić poczynione wyżej uwagi, tak aby w rezultacie wydać rozstrzygnięcie odpowiadające obowiązującym przepisom prawa.

Z tych wszystkich powodów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

B.C.