Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 542/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a,
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 27 czerwca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy M. z 14 lutego 2022 r. nr [...]

w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja SKO, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Przywołaną wyżej decyzją z 14 lutego 2022 r. Burmistrz Gminy M. (dalej jako "Burmistrz" lub "organ I instancji") odmówił przyznania M. S. (zwaną też dalej "wnioskodawcą" lub "skarżącą") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem, T. S. (ur. [...] r.).

T. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania

o Niepełnosprawności w P. z [...] r. ([...]). Powyższe orzeczenie zostało wydane do 31 sierpnia 2023 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 lipca 2020 r., natomiast nie można ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność.

W wyniku rozpatrzenia wniosku M. S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Burmistrz decyzją z 14 lutego 2022 r. ([...]), odmówił ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w celu sprawowania opieki nad mężem. Powodem odmowy, jak wskazuje organ I instancji, było to, że Wnioskodawczyni pobiera emeryturę.

Od decyzji odwołanie złożyła Skarżąca wskazując, że się z nią nie zgadza.

Utrzymując w mocy decyzję Burmistrza z 14 lutego 2022 r. – przywołaną na wstępie decyzją z 27 czerwca 2022 r. – SKO podzieliło stanowisko organu I instancji. Zdaniem SKO, w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że Skarżąca jest uprawniona do emerytury, co potwierdza m.in. decyzja ZUS znak: [...] z dnia

01 marca 2021 r. o waloryzacji emerytury (k. 11 akt adm. organu I instancji). Oznaczenie tej emerytury wskazuje, że została ona przyznana po osiągnięciu przez stronę powszechnego wieku emerytalnego (60 lat). Obecnie Skarżąca ma [...] lata, tymczasem jej mąż - T. S. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskał w dniu [...] r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r. - M. S. miała wówczas [...] lat, a zatem była już w wieku emerytalnym i z tego tytułu przysługiwało jej od ponad 10 lat prawo do emerytury.

SKO podkreśliło, że skoro Skarżąca nabyła prawo do emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia

z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak również wystąpiła przesłanka negatywna uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, Skarżąca wniosła o uwzględnienie jej "odwołania" z uwagi na trudną sytuację materialną. Jak podała skarżąca, jej mąż wymaga całodobowej opieki, cały czas jest na tlenie. Skarżąca stwierdziła również, że "zawieszę emeryturę od razu kiedy będę miała pewność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego".

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ nie sprzeciwił się skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i nie wniósł

o przeprowadzenie rozprawy.

Postanowieniem z 06 września 2022 r. sygn. akt IV SPP/Po 107/22 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. (dalej jako OIRP) oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Jak wynika z pisma z 12 października 2022 r. OIRP w sprawie wyznaczona pełnomocnikiem z urzędu została r. S. (k. 22 akt sądowych IV SPP/Po 107/22).

Pismem z dnia 15 listopada 2022 r. złożonym osobiście w Biurze Podawczym tut. Sądu, pełnomocnik Skarżącej, wniósł o odwołanie terminu posiedzenia niejawnego wyznaczonego na dzień 17 listopada 2022 r. Jak podniósł pełnomocnik "w związku

z otrzymaniem z OIRP e-mailem w dniu 14 listopada 2022 r. (e-mail wysłano w dniu

10 listopada 2022 r. po południu) – po dwóch miesiącach od wydania postanowienia Sądu – zawiadomienia o wyznaczeniu mnie pełnomocnikiem i toczącej się sprawie, a także braku możliwości przejrzenia akt sprawy (...)". Informując jednocześnie o nowym adresie kancelarii wskazanym w niniejszym piśmie (ul. [...]) oraz, że OIRP omyłkowo wysłała pismo na błędny adres kancelarii (ul. [...]).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje

m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 27 czerwca 2022 r. ([...]) – utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Gminy M. z 14 lutego 2022 r. ([...]) o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tej decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa.

W szczególności, w ocenie Sądu, organy obu instancji w niezbędnym zakresie zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy konieczny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą faktyczną dalszych rozważań.

Jest to tym bardziej uzasadnione, że prawnie relewantne okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy nie były pomiędzy stronami sporne. W szczególności niespornym pozostawało oraz oparcie w zgromadzonym materiale sprawy znajdowało to, że:

- skarżąca (ur. [...] r.) opiekuje się swoim mężem, T. S. (ur. [...] r.);

- mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności

w P. z [...] r. ([...]);

- skarżąca jest uprawniona i pobiera emeryturę, na którą przeszła w wieku 60 lat, tj. po osiągnięciu tzw. powszechnego wieku emerytalnego.

W ocenie Sądu w niniejszym składzie trafnie SKO stwierdziło, że na przeszkodzie przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia stała dyspozycja

art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w myśl której świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę "ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej

i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego,

o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym".

Otóż, należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w swych wyrokach m.in. z 14 września 2017 r. (I OSK 695/17, CBOSA) i z 07 listopada 2019 r. (I OSK 1549/19, CBOSA) trafnie wyjaśnił, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku,

iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych

z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej.

Zgodzić się trzeba także z poglądem, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (por. wyrok NSA z 28.08.2019 r., I OSK 940/19, CBOSA).

Powyższe uwagi mają szczególne znaczenie w kontekście analizowanej tu przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. – tj. gdy osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną i ubiegająca się w związku z tym o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do emerytury.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela bowiem w tym zakresie, co do zasady, pogląd wyrażony m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego

z 30 listopada 2020 r. (I OSK 1334/20, CBOSA), zgodnie z którym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują

z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. A. Kawecka, K. Małysa-Sulińska, J. Sapeta

[w:] Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, pod red. K. Małysy-Sulińskiej, Warszawa 2015, uw. do art. 17,). Ten cel nie może być – zastrzeżmy: co do zasady (co Sąd rozpoznający niniejszą sprawę rozwinie w dalszej części uzasadnienia) – zrealizowany w sytuacji, gdy dana osoba ma ustalone prawo do emerytury. Tak, jak nie można pobierać równocześnie wynagrodzenia za pracę i świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na cel każdego z tych świadczeń i ich odmienny charakter, tak też nie można równocześnie pobierać świadczenia emerytalnego i świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem świadczenie emerytalne jest świadczeniem zastępującym dochód z pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego. Jest niejako odpowiednikiem wynagrodzenia za pracę uzyskiwanym po przepracowaniu określonego czasu i w określonym ustawowo wieku. Świadczenie pielęgnacyjne jest natomiast skierowane do tej grupy osób, która jest aktywna zawodowo i pozostaje w tak zwanym wieku produkcyjnym / przedemerytalnym (wypracowywującym jeszcze swoje świadczenie emerytalne). Okoliczności zatem, dla których osoba będąca już na emeryturze nie podejmuje dodatkowego zatrudnienia (czy to ze względów zdrowotnych, czy z racji wieku lub ze względu na konieczność opieki nad innym członkiem rodziny) są – zasadniczo – z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. obojętne. Treść tego przepisu, a zwłaszcza przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, przemawiają za tym, że ustawodawca świadomie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wykluczył te, które mają już ustalone prawo do emerytury. Z zatrudnienia bowiem mogą zrezygnować (odpowiednio: nie podejmować go) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym), dla których praca, a nie emerytura, jest głównym źródłem utrzymania. Osoby mające ustalone prawo do emerytury zrezygnowały z zatrudnienia (lub odpowiednio: nie podejmują go) nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury, które to prawo jest dużo silniejsze (pewniejsze i stabilniejsze) od prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – na co zresztą, w aspekcie zgodności

z konstytucyjną zasadą równości, zwracano uwagę w tym nurcie orzecznictwa sądów administracyjnych, które opowiada się za niedopuszczalnością, w świetle obowiązującego prawa, przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom mającym ustalone prawo do emerytury (por. np. wyroki NSA: z 06.04.2017 r., I OSK 2950/15;

z 10.07.2018 r., I OSK 134/18; dostępne w CBOSA). Okoliczność, że świadczenie emerytalne pewnej grupy osób mających ustalone prawo do emerytury jest kwotowo niższe od świadczenia pielęgnacyjnego, nie uprawnia do stosowania takich zabiegów interpretacyjnych w odniesieniu do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., które przeczą jego treści wywiedzionej wedle dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych. Podkreślić należy, że uprawnienie do wykładni przepisu kończy się tam, gdzie zaczyna się tworzenie nowej normy prawnej, co jest działaniem zastrzeżonym dla ustawodawcy. Tymczasem ani z powołanego przepisu, ani z innych regulacji zawartych w ustawie

o świadczeniach rodzinnych, czy też w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, z późn. zm.; w skrócie "u.e.r.FUS"), jak również w Konstytucji RP, nie da się, co do zasady, wyprowadzić normy uprawniającej osobę mającą ustalone prawo do emerytury do żądania od organu administracji przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce otrzymywanego świadczenia emerytalnego, albo obok tego świadczenia do wysokości wyższego z nich.

Wzajemna relacja świadczeń pielęgnacyjnego i emerytalnego została wnikliwie przeanalizowana m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z 12 sierpnia 2021 r. (II SA/Po 194/21, CBOSA), w którym w szczególności zasadnie zauważono, że cel ustawy

o świadczeniach rodzinnych, jak i istota samego świadczenia pielęgnacyjnego, zostały jasno zdefiniowane już na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano mianowicie, że celem tej ustawy jest budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, "systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych", służących wspieraniu rodziny

w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wynikającą

z tego dokumentu wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, by opiekować się dzieckiem.

W projekcie ustawy wyraźnie wskazano też, że "za osoby korzystające z tej formy świadczenia rodzinnego opłacana będzie składka na ubezpieczenia emerytalne

i rentowe od kwoty tego świadczenia. Składka ta będzie, podobnie jak obecnie, opłacana przez okres niezbędny do uzyskania uprawnień emerytalnych. Nabycie prawa do emerytury wyklucza możliwość dalszego korzystania z tej formy świadczenia" (zob. druk nr 1555 Sejmu RP IV kadencji). W ocenie Sądu intencje ustawodawcy co do adresata oraz istoty świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiają wątpliwości. Wyrażoną wprost wolą ustawodawcy było zabezpieczenie rodziców rezygnujących

z aktywności zawodowej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – do czasu nabycia przez nich prawa do emerytury. W tym zakresie zatem wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych prowadzą do spójnego wniosku.

Wskazana zasada dotycząca nieprzysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym opiekę, które mają ustalone prawo do emerytury (albo do innych świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.), w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę doznaje jednak pewnego wyłomu, z uwagi na zasady konstytucyjne, w przypadku zwłaszcza tzw. wcześniejszej emerytury, uregulowanej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149; zwanym dalej "rozporządzeniem RM z 15.5.1989 r.") – a więc emerytury ściśle związanej ze sprawowaniem opieki nad osobą takiej opieki wymagającą – czy ewentualnie w przypadku, gdy nabycie uprawnień emerytalnych zbiegło się w czasie z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub ekwiwalentnym, w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r.) osoby wymagającej opieki. Przekonujące rozważania w tym zakresie zawiera przywołany już wyżej wyrok o sygn. akt II SA/Po 194/21, które Sąd w niniejszym składzie podziela.

Wypada dodać, że niewykluczone są inne jeszcze, ekstraordynaryjne przypadki, w których wobec istotnej zmiany okoliczności osoba korzystająca uprzednio z emerytury nie podejmuje pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą takiej opieki wymagającą – tj. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – i istnieje ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez taką osobę, a koniecznością sprawowania owej opieki.

W takich sytuacjach jednak ciężar dowodu istnienia ww. związku spoczywa na osobie pobierającej świadczenia emerytalne, która musi dążyć do obalenia występującego

w takim przypadku (tj. w przypadku uprzedniego uzyskania uprawnień do emerytury) swoistego domniemania braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z (odpowiednio: niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

a koniecznością sprawowania opieki.

Jednakże, w ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie nie zachodzi żaden ze wspomnianych wyżej przypadków szczególnych, które uzasadniałyby odstąpienie od zasady, że uprzednie przejście na emeryturę wyklucza późniejsze ubieganie się

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca uzyskała świadczenia emerytalne nie na podstawie przepisów rozporządzenia RM z 15.5.1989 r., lecz na podstawie przepisów u.e.r.FUS, czyli w związku z osiągnięciem tzw. ogólnego wieku emerytalnego (60 lat), co trafnie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wobec tego należy podkreślić – w ślad za rozważaniami przedstawionymi

w wyroku WSA w Poznaniu z 17 lutego 2022 r. (IV SA/Po 2/22, CBOSA), które Sąd

w niniejszym składzie podziela – że:

- nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie takiej interpretacji wchodzących w grę przepisów, która prowadziłby w istocie do zrównania sytuacji osób, które – będąc w wieku "produkcyjnym" – zrezygnowały z zatrudnienia

w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które zrezygnowały z pracy z racji wieku i przysługującego im świadczenia emerytalnego, i po jego nabyciu (w wysokości przez siebie wypracowanej) sprawują opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Sytuacja tych osób jest zasadniczo różna. Osoby, które będąc w wieku "produkcyjnym" zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, pozbawione zostały realnego wpływu na wysokość uzyskiwanych świadczeń,

a pozostające pod ich opieką dzieci, które niejednokrotnie od urodzenia były niepełnosprawne, również nigdy same nie wypracowały własnych świadczeń. Tymczasem osoby pracujące zawodowo, które zrezygnowały z pracy z racji wieku, miały realny wpływ na zasady, na jakich podejmowały zatrudnienie i świadczyły pracę oraz przez wiele lat korzystały z przysługujących im świadczeń pracowniczych. Nie sposób zatem, w ocenie Sądu, zrównywać sytuacji osób, które były zmuszone zrezygnować z pracy i związanych z nią korzyści w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które zrezygnowały z pracy

z racji wieku, a po przejściu na emeryturę, muszą podołać obowiązkowi opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny;

- świadczenie pielęgnacyjne nie jest "wynagrodzeniem", ale stanowi rekompensatę za realną rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, i to

w konkretnym, wskazanym przez ustawodawcę celu. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru "państwowego zatrudnienia", a to powoduje, że osoba pobierająca emeryturę z racji wieku nie może domagać się "wynagrodzenia" za pracę świadczoną wobec niepełnosprawnego członka rodziny;

- mając zatem na uwadze konstytucyjną zasadę równości (art. 32) oraz dyrektywy wykładni celowościowej trzeba stwierdzić, że emerytura "z racji wieku" stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, świadomie przez ustawodawcę ustanowioną (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Emeryturę

w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi świadczenie emerytalne uzyskane

i pobierane bez związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jeżeli natomiast istnieje związek przyczynowy między rezygnacją

z zatrudnienia przez opiekuna (odpowiednio: niepodejmowaniem przez niego pracy),

a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r., to świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane właśnie do takich osób. I wówczas uzasadnienie znajduje stosowanie instytucji "zawieszenia" prawa do takiej (tj. pobieranej z tytułu uprzedniej rezygnacji

z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny) emerytury. Ustawodawca nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z (ewentualnie niepodejmowania) zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (szeroko na ten temat wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30.10.2020 r., I OSK 1189/20, CBOSA);

- trafność przedstawionej wyżej wykładni odnośnych przepisów prawa pośrednio potwierdził sam ustawodawca, który dostrzegł szczególną sytuację osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury na mocy rozporządzenia RM z 15.5.1989 r. oraz zasadność przyznania takim osobom dodatkowego świadczenia wyrównującego wysokość tych emerytur do aktualnej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego (por. uzasadnienie do projektu nw. ustawy – druk nr 1614 Sejmu RP IX kadencji). Oto bowiem ustawą z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. poz. 2314), z dniem 1 stycznia 2022 r. stworzone zostało dodatkowe wsparcie dochodowe osób pobierających wcześniejszą emeryturę z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki. Przy tym w toku procesu legislacyjnego projektodawcy jednoznacznie wskazali na tożsamość wcześniejszej emerytury przyznanej na mocy rozporządzenia RM z 15.5.1989 r. oraz świadczenia pielęgnacyjnego: "podstawowym bowiem celem obydwu świadczeń jest zapewnienie środków utrzymania dla osób, które opiekują się (opiekowały się) niepełnosprawnym członkiem rodziny, rezygnując z tego tytułu z zatrudnienia".

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę

w całości oddalił.

Na marginesie Sąd zaznacza, że w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnik z urzędu poza wnioskiem o odroczenie terminu posiedzenia niejawnego, nie złożyła żadnego pisma procesowego uzupełniającego czy wzmacniającego zarzuty i twierdzenia Skarżącej zawarte

w skardze, jak również w żaden inny sposób nie przedstawiła swojego stanowiska

w sprawie.

Sąd wyjaśnia, że nie został uwzględniony wniosek pełnomocnika Skarżącej

o odroczenie terminu posiedzenia niejawnego, z uwagi na doręczenie pełnomocnikowi Skarżącej "w trybie awizo" pisma OIRP z 12 października 2022 r. o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem z urzędu, przyjmując tzw. fikcję doręczenia – co potwierdza nadesłany do tut. Sądu przez OIRP e-mail z 16 listopada 2022 r. (k. 20-25 akt sądowych) – zawierający skany koperty (zaadresowanej na: ul. [...], [...]), w której to zostało wysłane pismo z 12 października 2022 r., z adnotacją "ZWROT nie podjęto w terminie". Nie można zatem mówić o "błędnym adresie kancelarii", na który OIRP wysłało ww. pismo, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek należytego poinformowania m.in. OIRP o aktualnym adresie do doręczeń. Poza tym pełnomocnik Skarżącej nie dołączyła do ww. wniosku, opisanego w nim e-maila otrzymanego od OIRP "wysłanego 10.11.22 r. po południu".

Odnosząc się natomiast do stwierdzenia pełnomocnika o "braku możliwości przejrzenia akt sprawy", Sąd zaznacza – co powinno być dobrze znane zawodowemu pełnomocnikowi – że od 01 czerwca 2019 r. funkcjonuje Portal Akt Sądowych Sądów Administracyjnych (PASSA), a co za tym idzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Poznaniu umożliwia dostęp do akt sądowych sprawy w wersji elektronicznej, właśnie za pośrednictwem portalu PASSA. W tym celu, aby uzyskać dostęp, należy złożyć stosowny wniosek do Sądu.

Zdaniem Sądu, w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnik

z urzędu nie dochowała należytej staranności w zajmowaniu się sprawą Skarżącej, jakiej można wymagać od profesjonalnego pełnomocnika, a w konsekwencji nie udzieliła Skarżącej żadnej pomocy prawnej.