Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 645/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 1, 2, 3 i 3a,   art. 24  ust. 2, art. 32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Protokolant Renata Sawińska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. oddala skargę; II. przyznaje pełnomocnikowi strony skarżącej adw. W. M. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - kwotę 292.80 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100 zł) wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. H K zwrócił się do Z U S o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W niniejszym wniosku H K przytoczył argumenty natury finansowej oraz zdrowotnej.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3 a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) Z U S odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz stwierdził, że fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego przez N U S W -F dowodzi o zaistnieniu przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w pkt 5 i 6. Organ wskazał, że wnioskodawca obecnie uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia, z których można egzekwować należności. Zdaniem Z fakt ten jednocześnie wyklucza stwierdzenie zaistnienia w sprawie całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucją (pkt 5) oraz gdy oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne (pkt 6), mimo, iż postanowieniem z dnia [...] r. N U S W - F umorzył na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzone wobec zainteresowanego postępowanie egzekucyjne, stwierdzając, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. W ocenie organu wobec faktu zatrudnienia, stwierdzenie przez N U S braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, stało się nieaktualne. Dalej organ stwierdził, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, zatem niespełniona zostaje przesłanka określona w pkt 3 w myśl której całkowita nieściągalność zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

Następnie Z U S przytoczył treść art. 28 ust. 3 a) i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zawrócił uwagę na uznaniowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Dalej organ I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka upoważniająca do umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, zgodnie z którą Zakład może umorzyć należności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu świadczy o tym przede wszystkim fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałych dochodów z tytułu zatrudnienia. Z podkreślił, że mimo trudnej sytuacji, którą wnioskodawca podnosi nie korzysta on z pomocy świadczonej przez inne instytucje, w tym O P S. Podkreślił również, że wnioskodawca nie wykazał trudności finansowych, w szczególności w ponoszeniu bieżących wydatków na utrzymanie, gdyż wywiązuje się regularnie ze spłaty kredytu. Organ I instancji zwrócił uwagę na to, że wydatki wnioskodawcy z tytułu ponoszonych opłat przewyższają osiągane dochody oraz na to, że zainteresowany wskazywał na brak pomocy finansowej ze strony rodziny. Zdaniem organu powyższe okoliczności uniemożliwiają dokonanie oceny spełnienia omawianej przesłanki. Z dodał, że dobrowolna rezygnacja ze źródła dochody przez innego członka rodziny nie może być uznana jako argument przemawiający za umorzeniem należności.

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji zaznaczył, że wnioskodawca zlikwidował prowadzoną działalność gospodarczą, wobec czego ocenie nie podlega przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., określająca zaistnienie okoliczności nadzwyczajnych, skutkujących poniesieniem strat, które miałyby wpływ na możliwość dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Organ zwrócił uwagę na to, że z oświadczenia zainteresowanego wynika, iż zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej spowodowane zostało wypadkiem, któremu uległ w [...] r. Organ podkreślił, że obecnie brak jest po stronie wnioskodawcy przeszkód do zarobkowania, o czym świadczy fakt, iż zainteresowany wykonuje pracę zarobkową, zatem w sprawie brak jest okoliczności dowodzących o zaistnieniu przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, określająca możliwość umorzenia w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego umorzenie należności.

Pismem z dnia [...] r. H K zwrócił się P Z U S z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] P Z U S (działający w imieniu organu) w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu ww. decyzji organ II instancji przedstawił argumenty identyczne jak w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi złożonej na powyższą decyzję wyrokiem z dnia 17 marca 2008 r. ( sygn. akt V SA/Wa 2651/07), uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż zarówno decyzja z dnia [...] r. jak też decyzja z dnia [...] r. zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu, jednakże przez tę sama osobę, to jest M P, tymczasem zgodnie z art. 24 §1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Powyższe naruszenie, stanowiące przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie 145 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji stosownie do art. 145 § 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Po ponownym rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy P Z U S decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję Z U S z dnia [...] r.

Uzasadniając odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy P ZUS stwierdził brak przesłanek całkowitej nieściągalności należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ II instancji wskazał, że pomimo zaprzestania prowadzenia działalności H K pozostaje w związku małżeńskim i posiada następców prawnych. Ponadto P ZUS podkreślił, że prowadzone przez N U S W-F postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w [...]r. jedynie w stosunku do części tytułów wykonawczych, natomiast pozostałe tytuły do chwili obecnej pozostają w realizacji organu egzekucyjnego, a fakt, iż N U S co do posiadanych tytułów nie stwierdził braku możliwości prowadzenia egzekucji, dowodzi, zdaniem organu o niespełnieniu przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5, ustawy, jak też eliminuje przyjęcie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6. P ZUS wywiódł, że okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a ustawy, w niniejszej sprawie nie mają miejsca. Organ orzekający w II Instancji dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej H K i przypomniał, że w okresie nieprzekraczającym roku od zgłoszenia w Z zaprzestania prowadzenia działalności, został zatrudniony. Stosunek pracy ustał z dniem [...] r., ponownie został nawiązany z dniem [...] r., natomiast z dniem [...] r., na wniosek H K, umowa o pracę została rozwiązana. P ZUS wskazał, że współmałżonka H K od [...] r. pozostaje zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. We wspólnym gospodarstwie zamieszkuje [...], zatrudniony na umowę o pracę z minimalną stawką wynagrodzenia. Organ wziął również pod uwagę koszty utrzymania H K, w tym związane z opłatami czynszowymi na kwotę [...] zł, zakupem energii elektrycznej na średnią kwotę [...] zł, spłatą pożyczki zaciągniętej na pokrycie zadłużenia wobec spółdzielni mieszkaniowej, w ratach po [...] zł, obciążają budżet domowy na łączną kwotę [...] zł. Przytoczone wyżej okoliczności uzasadniały, w ocenie organu, wniosek że spełniona jest przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w myśl której umorzenie należności z tytułu składek może uzasadniać taki stan majątkowy i sytuacja rodzinna zobowiązanego, wobec której opłacenie należności skutkowałoby poniesieniem przez zobowiązanego i jego rodzinę zbyt ciężkich skutków, w szczególności poprzez utratę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym, które, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, oznacza, że organ rozstrzygający po zbadaniu wszelkich okoliczności sprawy, nawet w razie zaistnienia określonych przepisami prawa przesłanek, nie ma obowiązku, a jedynie uprawnienie, do umorzenia należności. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzenie P ZUS wywiódł, że mimo, iż w niniejszej sprawie ocena materiału dowodowego doprowadziła do wniosku o wystąpieniu przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia, to w rozpatrywanym przypadku pozostają okoliczności, które nie pozwalają na zastosowanie wobec H K nadzwyczajnej instytucji, jaką jest umorzenie należności z tytułu składek. W szczególności organ wskazał na fakt, iż mimo podnoszonej w sprawie okoliczności złego stanu zdrowia wskutek urazu [...], któremu uległ H K w [...] r., w ostatnim trzyletnim okresie wykonywał on pracę na stanowiskach związanych z [...]. Nadto rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło na prośbę, H K a dodatkowo w miesiącu poprzedzającym rozwiązanie umowy o pracę korzystał z urlopu bezpłatnego. Organ podkreślił, że H K nie wyjaśnił powodów zaprzestania pracy zarobkowej oraz podjęcia miesięcznego urlopu bezpłatnego. P ZUS przytoczył przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia i podkreślił, że nie podlega ona ocenie w tej sprawie bowiem zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez H K nastąpiło przed datą złożenia wniosku w przedmiocie umorzenia. Organ wskazał ponadto, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie daje podstaw do uznania za spełnioną przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia, gdyż w ciągu ostatnich trzech lat H K pracował zarobkowo i nie przeszkadzał mu w tym stan jego zdrowia. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższą decyzję strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 28 ustawy z dnia 13 października 2008 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez odmowę umorzenia należności, mimo ustalenia o spełnieniu przesłanki uzasadniającej umorzenie według § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w szczególności przepisu art. 7 i art, 77 § 1 k.p.a. przez błędne ustalenia faktyczne i nie wyjaśnienie wszystkich i istotnych dla sprawy okoliczności, a w szczególności dotyczących sytuacji zdrowotnej i zatrudnieniowej skarżącego. W uzasadnieniu skarżący nie zgodził się z oceną P ZUS jakoby jego stan zdrowia nie utrudniał mu podjęcia pracy, wskazał że w sprawie nie wyjaśniono, iż do wykorzystania urlopu bezpłatnego został przymuszony sytuacją ekonomiczną pracodawcy i z tej samej przyczyny - braku pracy - urlop ten został zakończony rozwiązaniem umowy o pracę. Zdaniem skarżącego okoliczności powyższe zostały w sprawie pominięte z naruszeniem przepisu art. 77 § 1 k.p.a. Natomiast zarzut nie złożenia w tej kwestii wyjaśnień był chybiony, gdyż w opinii skarżącego w trakcie postępowania administracyjnego nie żądano wyjaśnień w tym przedmiocie. Skarżący wskazał ponadto, że w sprawie błędnie określono, że był on ostatnio zatrudniony w zawodach [...], [...},[...] i [...]. Skarżący zgodził się, że posiada uprawnienia do wykonywania tych zawodów, jednak z przyczyn zdrowotnych nie może się ich podjąć. Skarżący wyjaśnił, że do dnia [...] r. był zatrudniony jako pracownik do spraw różnych, wynikających z bieżących potrzeb pracodawcy, polegających na nadzorze, nie wymagających wysiłku fizycznego, a zatem niskopłatnych. Ponadto skarżący wskazał, że organy administracji publicznej rozstrzygając niniejszą sprawę całkowicie pominęły, że zaległości składkowe były następstwem niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem zaistniałym w dniu [...] r., skutkiem którego skarżący doznał ciężkiego urazu [...]. Skarżący podkreślił, że nie dopełnił formalności zgłoszenia w ZUS o ustaniu działalności gospodarczej będącej podstawą składek, skarżący przyznał, że był to błąd ale zasługujący na usprawiedliwienie. Skarżący zaznaczył, iż rozstrzygnięcie P ZUS jest dla niego ogromnie krzywdzące i pozostaje w sprzeczności zarówno z zasadą określoną w art. 7 k.p.a. przyjmującą jako ważną przesłankę słuszny interes obywatela, jak i przede wszystkim z warunkami określonymi art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 1 ust. pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. zgodnie z którym umorzenie należności z tytułu składek wynikać powinno z ciężkiej sytuacji życiowej i bytowej, uniemożliwiającej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podsumowując skarżący oświadczył, że nie jest prawdą jakoby aktualna poprawa na rynku pracy w [...] dawała możliwość poprawy sytuacji bytowej, bowiem oferty pracy dotyczą osób dyspozycyjnych i zdolnych do prac związanych z dużym wysiłkiem fizycznym, jakimi są prace [...], natomiast skarżący jako osoba chora nie może sprostać tym warunkom.

W odpowiedzi na skargę P ZUS podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Tym samym sąd administracyjny, uwzględniając skargę, co do zasady może wyłącznie znieść z obrotu prawnego wadliwe orzeczenie, nie zastępuje natomiast organu administracji publicznej, nie prowadzi postępowania dowodowego we własnym zakresie i wobec tego - nie wydaje orzeczeń o charakterze merytorycznym w sprawie.

Mając na względzie przywołane regulacje prawne należało przyjąć, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Materialna możliwość umorzenia należności z tytułu składek przewidziana została w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s."), nadto w myśl art. 32 u.s.u.s te przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i składek zdrowotnych.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wymienił przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste ,że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia i taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Ustawodawca w art. 28 ust. 3a u.s.u.s przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach. Dotyczy to jednak wyłącznie należności ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.) Przesłanki umorzenia należności zgodnie z przepisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 zwanej dalej w skrócie rozporządzeniem), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodziny nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Z U S. Może on , ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w prawie przewidzianych przesłanek nie obliguje Z do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względu ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

W art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s ustawodawca nie tylko pozostawił organowi prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, ale i wskazując przesłanki, które powinny być w takim przypadku brane pod uwagę posłużył się zdefiniowanym pojęciem: całkowita nieściągalność oraz niedookreślonym, w żadnym przepisie ustawy pojęciem: uzasadniony przypadek. Nie można jednak przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. zwanej dalej w skrócie k.p.a.), organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Powyższe oznacza, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący w naszym państwie system prawny. Granice uznania administracyjnego wynikają zatem z woli ustawodawcy, wyrażonej w obowiązującym systemie prawnym (por. Z. Janowicz w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa - Poznań 1992 r., s. 270 i nast.) Podobnie w orzecznictwie administracyjnym (zob. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III S.A. 3118/01 POP 2004/4/77) uznanie administracyjne nie oznacza swobody decyzji dla organu administracji i ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie. Przede wszystkim pokreślenia wymaga, że zaistnienie przewidzianych w powołanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi. Ulga taka jest bowiem przywilejem, który może być przyznany decyzją, ale nie jest prawem i sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Sąd jest więc zobligowany do oceny, czy postępowanie było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia ocena dowodów nie jest dowolna.

Odnosząc powyższe uwagi do decyzji będącej przedmiotem skargi Sąd stwierdza, że organ administracji publicznej odmawiając umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy nie wykroczył poza zakres uznania administracyjnego przyznanego mu przepisem art. 28 u.s.u.s. i nie uchybił przepisom postępowania.

Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem jakimi przesłankami kierował się P Z utrzymując w mocy decyzję Z odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Organ prawidłowo przyjął, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na uznanie, iż w przypadku skarżącego można przyjąć istnienie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co w świetle art. 28 ust. 2 u.s.u.s. otwierałoby możliwość orzekania o umorzeniu tych należności, Sytuacja skarżącego jest niewątpliwie bardzo trudna, nie można jednak przyjąć istnienia całkowitej nieściągalności należności, gdyż w tej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w szczególności wobec nie kwestionowanego przez skarżącego faktu, iż zadłużenie potwierdzone tytułami wykonawczymi wystawionymi w dniach: [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. było w chwili wydania decyzji II instancji objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez N U S dla W -F. W pełni uzasadnione jest więc twierdzenie organu, że brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę całkowitej nieściągalności.

Zdaniem Sądu w uzasadnieniu decyzji odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego. W aktach sprawy istnieje dokumentacja potwierdzająca sytuację materialną strony oraz potwierdzająca podjęte przez organ czynności w celu ustalenia tej sytuacji ( protokoły: z przeprowadzonych oględzin składników majątku skarżącego, z przesłuchania skarżącego i przeprowadzona analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów określających sytuację materialną i życiową skarżącego, jego potencjalne możliwości zarobkowania). Organ na podstawie obowiązujących przepisów rozważył sytuację majątkową skarżącego powołując się na zebrane dokumenty i w ramach swych uprawnień uznał, że aktualna sytuacja finansowa skarżącego może mieć charakter przejściowy. P ZUS przyznał, iż biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne ustalone w tej sprawie należało uznać za spełnioną przesłankę umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jednakże w ramach uznania administracyjnego nie uznał za zasadne umorzenie zaległych należności. W ocenie organu skarżący znajduje się bezspornie w bardzo trudnej sytuacji materialnej jako osoba bezrobotna pozostająca wraz z niepracującą małżonką na utrzymaniu [...], jednak biorąc pod uwagę okoliczność, iż do rozwiązania stosunku pracy doszło z inicjatywy skarżącego, że korzystał z miesięcznego urlopu bezpłatnego - o czym świadczy przedłożone przez skarżącego świadectwo pracy jak i okoliczność, że skarżący posiada szerokie uprawnienia jako robotnik [...] na co również wskazuje ww. świadectwo nie można przyjąć, aby organ odmawiając zaskarżoną decyzją umorzenia należności z tytułu składek wykroczył poza zakres przyznanej mu swobody oceny sytuacji i wyboru rozstrzygnięcia. Nie mógł więc być uwzględniony zarzut naruszenia prawa materialnego art. 28 u.s.u.s.

Wskazać przy tym trzeba, że przy podjęciu decyzji o umorzeniu należności tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi być uwzględniony nie tylko interes zobowiązanego, ale również interes publiczny. W tym kontekście trzeba stwierdzić, że nadmiernie szerokie stosowanie instytucji umorzenia składek, wobec ich powszechności mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych w kraju, jak powszechnie wiadomo stale mającego problemy z niedoborem środków Umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, uwzględniając cele na które są przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobowiązane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi, Jeżeli więc właściwy organ dostrzeże jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 20o6 r., sygn. akt III S.A./Wa 2426/06, Lex nr 328891).

Należy wskazać, ze dopiero w skardze H K wskazał okoliczność, iż do wykorzystania urlopu bezpłatnego został przymuszony sytuacją ekonomiczną pracodawcy i że wyłącznie z powodu braku pracy urlop ten został zakończony rozwiązaniem umowy o pracę. Podnoszenie tej okoliczności dopiero w skardze jest spóźnione bowiem organy prowadzące postępowanie nie miały możliwości, aby zbadać, czy istotnie ta okoliczność miała miejsce. W sytuacji, gdy sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, bada jedynie zgodność z prawem zaskarżonych decyzji, czyli ocenia prawidłowość podjęcia przez organ rozstrzygnięcia w dacie decyzji i na podstawie tego materiału dowodowego, którym dysponował organ takie działanie skarżącego jest spóźnione. Obowiązkiem strony, która ubiega się o udzielenie ulgi, jest wskazanie z jakich powodów jej wniosek powinien być uwzględniony, przedstawienie dowodów na poparcie podnoszonych okoliczności i współdziałanie z organem w wyjaśnianiu istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów. Z akt sprawy wynika ,ze skarżący był wzywany do udokumentowania aktualnej sytuacji materialnej, stanu majątkowego i rodzinnego (k. 146 akt adm.) nie może więc zasługiwać na uwzględnienie zarzut skarżącego, że powyższe okoliczności zostały pominięte z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a.

Nie mógł być także uwzględniony zarzut skargi, w którym wskazano, że zaskarżona decyzja pozostaje w sprzeczności z zasadą określoną w art. 7 k.p.a., bowiem przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużeń z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Uznaniowość decyzji winna każdorazowo mieścić się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Godzi się bowiem podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, a opłacenie składek za ubezpieczenie społeczne jest obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą.

Reasumując należało stwierdzić, ze zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, organ rozpatrzył całokształt zebranego materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia ujętych w powołanych przepisach prawa. Przed wydaniem decyzji P ZUS umożliwił stronie wypowiedzenie się do zebranego w sprawie materiału dowodowego i zgłoszonych żądań, realizując tym samym prawo H K do czynnego udziału w postępowaniu i dając możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Jednocześnie stwierdzić należy, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. nie ma zatem podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przyczyną uchylenia decyzji nie może być bowiem niezadowolenie strony z zawartego w niej rozstrzygnięcia nawet jeśli w jej ocenie sytuacja materialna, finansowa, życiowa uzasadniają umorzenie należności. O uchyleniu tego rodzaju decyzji nie mogą też decydować okoliczności w jakich doszło do powstania zaległości.

Na końcu Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie Z U S. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego, skarżący może ponownie wystąpić do Z z wnioskiem o umorzenie zadłużenia. Ponadto przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość uzyskania ulgi w postaci zawarcia układu ratalnego polegającego między innymi na rozłożeniu na raty zaległych należności składkowych.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w punkcie I sentencji. O wynagrodzeniu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd rozstrzygnął na podstawie § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)