Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2578/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 87 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 1414
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym -  tekst jednolity.
article: art. 3, art. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 667
law: Umowa o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych  do tych przewozów (ATP), przyjęta w Genewie dnia 1 września 1970 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Andrzej Kuba (sprawozdawca), Sędzia NSA Gabriela Jyż, Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk, Protokolant Agnieszka Kulesza, po rozpoznaniu w dniu 22 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej U. R. B., T. B., K. B. spółki jawnej z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Lu 713/16 w sprawie ze skargi U. R. B., T. B., K. B. spółki jawnej z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Lu 713/16 oddalił skargę U. T. R. B., T. B., K. B. sp. j. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy.

Podczas kontroli pojazdu silnikowego VOLVO o numerze rejestracyjnym [...] z naczepą ciężarową Fliegl do przewozu kontenerów o numerze rejestracyjnym [...] w dniu [...] września 2015 r. na przejściu drogowym w K. stwierdzono, że na naczepie kontrolowanego pojazdu przewożony był kontener wypełniony zagęszczonym sokiem jabłkowym. Podczas kontroli kierowca okazał następujące dokumenty: paszport, dowód rejestracyjny ciągnika samochodowego, dowód rejestracyjny naczepy, międzynarodowy samochodowy list przewozowy CMR nr [...] z dnia [...] września 2015 r., zgłoszenie celne [...] z dnia [...] września 2015 r., wypis z licencji nr [...] dotyczącej międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy wystawionej dla spółki jako przewoźnika oraz karnet TIR nr [...]. Na okoliczność przeprowadzonej kontroli funkcjonariusz celny wykonał kserokopie okazanych dokumentów oraz sporządził protokół kontroli drogowej. W trakcie kontroli wykonano także dokumentację fotograficzną kontenera, m.in. jego ściany czołowej. Na kontenerze nie stwierdzono tabliczki ATP. W trakcie postępowania administracyjnego skarżąca spółka wyjaśniła, że przewożony zagęszczony sok jabłkowy był pasteryzowany i nie należy do grupy artykułów żywnościowych szybko psujących się, zatem nie ma konieczności użycia do jego przewozu taboru chłodniczego posiadającego świadectwo ATP. Ponadto nadawca towaru – spółka [...] Polska pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. potwierdziła, że zagęszczony sok jabłkowy objęty dokumentacją przewozową był pasteryzowany, nie należy do towarów szybko psujących się oraz nie był towarem mrożonym, do przewozu którego należało użyć cysterny z agregatem chłodniczym. Na podstawie załączonej specyfikacji jakościowej produktu organ ustalił, że temperatura transportu tego towaru nie może przekraczać +10 oC. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Celnego w Białej Podlaskiej wystąpił do Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej Stacja Meteorologiczna w T. o dane dotyczące temperatury powietrza w nocy z 15 na 16 września 2015 r. W uzyskanych informacji wynikało, że dobowy przebieg temperatury dla A. (miejsca załadunku) w dniu 15 września 2015 r. w godzinach: 2-23 mieścił się w zakresie 15,7 oC do 24,7 oC, zaś dla K. w nocy z 15/16 września 2015 r. w godzinach 22-4 w zakresie 18,3 oC do 20 oC.

Na podstawie tych ustaleń decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Białej Podlaskiej nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 8.000 zł, na podstawie art. 1, art. 3, art. 4 umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP) sporządzonej w Genewie dnia 1 września 1970 r. (Dz. U. 2015 r. poz. 667, dalej powoływana jako "umowa ATP"), oraz art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 92a ust. 1 i ust. 6, art. 93 ust. 1 i ust. 2, art. 94 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r, o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1414 ze zm., dalej. u.t.d.), w związku z naruszeniem określonym w pkt 3.3 załącznika nr 3 do tej ustawy, tj. za wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy, umową międzynarodową lub warunkami określonymi w zezwoleniu.

Po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją z [...] marca 2016 r. Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem przewozu z Polski do Rosji był skoncentrowany sok owocowy wymieniony w pkt III tabeli załącznika nr 3 do umowy ATP ze wskazaniem maksymalnej temperatury przewozu jako +6 C lub w temperaturze wskazanej na metce i/lub dokumentacji transportowej, co zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 umowy ATP wymagało zapewnienia do jego przewozu odpowiedniego środka transportu posiadającego świadectwo ATP. Organ odwoławczy argumentował też, że postanowienia art. 4 umowy ATP stosuje się do każdego przewozu wykonywanego za wynagrodzeniem na rzecz osób trzecich, - transportem kolejowym lub samochodowym jeżeli dotyczy on artykułów żywnościowych wymienionych w załączniku 3 do Umowy, nawet gdy nie są one szybko (głęboko) zamrożone ani zamrożone (art. 3 ust. 1 umowy ATP), zaś Załącznik 3 do umowy ATP dotyczy wyboru środków transportu oraz warunków temperaturowych do przewozu schłodzonych artykułów żywnościowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę skarżącego podtrzymując stanowisko organów, że będący przedmiotem przewozu zagęszczony sok jabłkowy (w wersji ang. apple juice concentrate) jest produktem spożywczym wymienionym w poz. III tabeli Załącznika 3 do umowy ATP. Ustalenia te znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że pod pojęciem skoncentrowany sok owocowy, o którym mowa w pkt III tabeli załącznika 3 do umowy ATP, należy rozumieć wyłącznie produkt spożywczy, który nie został poddany procesowi pasteryzacji. Nie znajduje ono bowiem odzwierciedlenia w treści powołanego aktu. Słusznie więc organ uznał, że użyte w pkt III tabeli załącznika 3 do umowy ATP określenie "skoncentrowany sok owocowy" nie odnosi się wyłącznie do surowego soku, ale do każdego soku skoncentrowanego, który został schłodzony i dla którego została określona maksymalna temperatura przewozu, niezależnie od tego, czy został on poddany obróbce termicznej w procesie pasteryzacji, czy też nie. Konsekwencją takiej oceny jest z kolei wynikający z art. 4 umowy ATP obowiązek zapewnienia do przewozu takiego produktu spożywczego specjalnego środka transportu, którego zgodność z normami określonymi w załączniku nr 1 do tej umowy potwierdza stosowne świadectwo ATP. W rozpoznawanej sprawie przewóz miał miejsce w kwietniu (miejsce załadunku – A., Polska, miejsce wyładunku – B., Russia), a ustalone przez organ wartości temperatury panujące na trasie przewozu wahały się od +15,7 do +24°C, nie były to więc warunki atmosferyczne, które wskazywały na zbędność wykonania przewozu środkiem transportu posiadającym świadectwo ATP. Bez znaczenia jest w tej sytuacji fakt, że dane na temat temperatury powietrza pozyskano nie z miejscowości załadunku i przekroczenia granicy (odpowiednio: A. i K.), lecz ze stacji badawczych zlokalizowanych w pewnym oddaleniu od tych miejscowości (w S. i w T., lecz w położone w tym samym obszarze geograficznym), skoro temperatura powietrza znacząco przewyższała temperaturę maksymalną +10°C, określoną w specyfikacji produktu jako bezwzględnie wymaganą dla jego przewozu. Z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że do przewozu towaru objętego umową ATP zastosowano środek transportu niezgodny z wymogami określonymi w Załączniku nr 1 do tej umowy.

W skardze kasacyjnej spółka zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 Konstytucji RP w zw. z art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c. ustawy z dn. 6.09.2001 r. o transporcie drogowym, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nałożeniu na jednostkę obowiązku uzyskania świadectwa ATP, który nie ma swojego źródła w przepisie rangi ustawowej, bądź umowie międzynarodowej ratyfikowanej za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie,

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 umowy ATP poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż użyte w pkt III tabeli załącznika 3 do umowy ATP określenie "skoncentrowany sok owocowy" odnosi się do każdego soku skoncentrowanego, niezależnie czy został on poddany obróbce technicznej w procesie pasteryzacji, czy też nie,

3. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § kpa polegające na oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organów obu instancji, pomimo że decyzje te zostały wydane bez rozważenia pełnego materiału dowodowego, co w konsekwencji prowadziło do uznania, że skarżący zobowiązał się do wykonania przewozu z zachowaniem warunków określonych w umowie ATP.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Sąd kasacyjny nie rozpoznaje więc sprawy w jej całokształcie, lecz ocenia legalność zaskarżonego wyroku przez pryzmat zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. Wyjątkiem od tej zasady jest powinność wzięcia pod uwagę z urzędu nieważności postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W rozpoznawanej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego w pierwsze kolejności należy podkreślić, że Rzeczypospolita Polska jest stroną umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP), sporządzoną w Genewie dnia 1 września 1970 r. Umowa ta została po raz pierwszy opublikowana w Dzienniku Ustaw z dnia 26 października 1984 r. nr 49, pod poz. 254. Zgodnie zaś z oświadczeniem rządowym z dnia 16 marca 2015 r. (Dz. U. z 14 maja 2015 r., poz. 668) w sprawie mocy obowiązującej Umowy o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP), Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej dnia 8 stycznia 2015 r. ratyfikował Umowę o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP), przyjętą w Genewie dnia 1 września 1970 r., w brzmieniu obowiązującym w dniu 23 września 2013 r.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu była ocena, czy przewożony sok jabłkowy winien podlegać przepisom Umowy ATP, czy też przewóz tego soku tym przepisom nie podlegał.

Z ustalonego w sprawie – i nie podważonego przez stronę skarżącą – stanu faktycznego wynika, że przedmiotem przewozu był zagęszczony sok jabłkowy, przewożony z Polski do Rosji. Przewoźnikowi w dniu załadunku przekazano atest i specyfikację jakościową produktu, z której wynikało zalecenie przewozu produktu w temperaturze od +10C do +100C. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie organy i Sąd I instancji uznali, że przewożony sok – wbrew stanowisku skarżącego – podlegał przepisów wymienionym w szczególności w Załączniku nr 3 do Umowy ATP. Skoncentrowany sok owocowy został wymieniony w pkt III tabeli ze wskazaniem maksymalnej temperatury przewozu jako +60C lub w temperaturze wskazanej na metce i/lub dokumentacji transportowej. Zapis ten nie odnosi się tylko do soku surowego – jak twierdzi skarżący – ale dotyczy każdego soku skoncentrowanego (zagęszczonego), dla którego transportu określona została maksymalna temperatura przewozu, niezależnie od tego, czy jest on pasteryzowany czy też nie.

Ze specyfikacji jakościowej produktu wynika, że zagęszczony sok jabłkowy otrzymany został przez tłoczenie całych lub rozdrobnionych owoców, następnie zagęszczony w wyniku odparowania wody, następnie utrwalony termicznie (pasteryzacja) i schłodzony. Należy podkreślić, że brak informacji w dokumentacji transportowej nie oznacza automatycznie, że towar ten może być przewożony w dowolnej temperaturze, gdyż w specyfikacji jakościowej producenta został wskazany zakres temperatury transportu tj.: od +10C do +100C. Dodać należy, że z tej samej specyfikacji jakościowej produktu wskazano też, że temperatura magazynowania produktu powinna wynosić w granicach od 00C do +40C, jego trwałość wynosi 24 miesiące. W podsumowaniu stwierdzono, że produkt jest bezpieczny, jeżeli jest przechowywany w wyżej wymienionych warunkach. Zestawiając powyższe informacje z pkt III tabeli słusznie organy uznały, że przewóz spornego soku powinien odbywać się w temperaturze maksymalnie +100C. W związku z powyższym w sprawie zaistniały przesłanki zastosowania art. 4 ust. 1 Umowy ATP, tj. przewóz spornego towaru powinien był się odbyć środkiem transportu odpowiadającym stosowym normom, o czym przesądza stosowne świadectwo ATP, natomiast przewidywana temperatura podczas całego transportu nie pozwalała na utrzymanie temperatury soku na poziomie wskazanym w specyfikacji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołana Umowa ATP przyjmuje generalną jako zasadę obowiązek przewozu szybko psujących się artykułów spożywczych odpowiednimi środkami transportu, tj. takimi, które posiadają stosowne świadectwo potwierdzające spełnienie określonych norm. Wyjątek od tej zasady przewiduje jedynie art. 4 ust. 1 zd. 1 umowy (z wyjątkiem przypadków, gdy w związku z temperaturą przewidywaną podczas całego przewozu obowiązek ten okazuje się całkowicie zbędny do utrzymywania temperatur ustalonych w załącznikach 2 i 3 do Umowy), a taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przewoźnikowi w dniu załadunku przekazano atest i specyfikację jakościową produktu, zatem winien on tak dobrać środek transportu, aby zapewnić właściwe warunki przewozu, mając na uwadze określony przez producenta zakres temperatur oraz warunki atmosferyczne podczas transportu. Konsekwencją uznania, że skarżący dokonując transportu powinien był legitymować się stosownym świadectwem, było nałożenie kary pieniężnej określonej w złączniku nr 3 u.t.d. za wykonywanie międzynarodowego przewozu niezgodnie z przepisami umowy międzynarodowej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.