Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 546/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 1-6, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwany "organem"), odmówił K.S. (dalej zwanej "skarżącą") umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 14.406,72 zł.

Powyższa decyzja wydana została na skutek wniosku skarżącej z 2 marca 2020 r., uzupełnionego pismem z 8 czerwca 2020 r., o umorzenie należności z tytułu składek. We wniosku tym skarżąca wskazała, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Podała, że jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a jedynym źródłem jej utrzymania jest zasiłek stały w kwocie 645 zł. Wyjaśniła, że do tej pory w spłacie zadłużenia pomagała jej mama, u której mieszka i która utrzymuje się z emerytury, jednak w ostatnim czasie ich sytuacja materialna pogorszyła się, gdyż mama bardzo poważnie zachorowała na serce i potrzebuje pieniędzy na lekarstwa i leczenie. Z załączonego do wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że skarżąca jest rozwódką, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury ani renty, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera także zasiłku z Urzędu Pracy, a jedynie zasiłek z pomocy społecznej, nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego i innych praw majątkowych; ponosi miesięcznie koszty związane z: leczeniem (300 zł), zobowiązaniami pieniężnymi z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie (300 zł) i podatków (300 zł), przy czym zaznaczyła, że w marcu 2020 r. złożyła wniosek o umorzenie zaległości do US. Oświadczyła także, że ze względu na bardzo słaby stan zdrowia nie ma dobrych rokowań na poprawę sytuacji materialnej. Podała, że cierpi na następujące schorzenia: cukrzycę typu I od ponad 20 lat, obecnie już z powikłaniami (uszkodzenie wzroku), chorobę psychiczną (podejrzenie choroby dwubiegunowej), zaburzenia pamięci, chorobą alkoholową (od dwóch lat w abstynencji), doznała także incydentu padaczkowego. Do wniosku załączyła dokumentację medyczną dotyczącą przebiegu jej leczenia, a także orzeczenie o niepełnosprawności i decyzję o przyznaniu jej zasiłku stałego.

W uzupełnieniu wniosku skarżąca wskazała natomiast, jakie konkretnie wydatki i w jakiej wysokości miesięcznie ponoszone są w związku z utrzymaniem jej dwuosobowego gospodarstwa domowego. Poinformowała ponadto, że zaległości z tytułu podatków zostały jej umorzone, co udokumentowała kopią decyzji właściwego organu. Załączyła także dokumenty dotyczące stanu zdrowia jej mamy.

Odmawiając skarżącej umorzenia należności z tytułu składek organ wyjaśnił, że rozpatrzył sprawę w oparciu o oświadczenia i dokumenty przedstawione przez skarżącą, a także skorzystał z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych. Podał, że z ustaleń wynika, że skarżąca zlikwidowała prowadzoną działalność gospodarczą, a w okresie jej prowadzenia nie wywiązała się z obowiązku opłacania składek i w ten sposób została dłużnikiem organu. Podkreślił, że jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie, gdyż w świetle art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 266), zwanej dalej "u.s.u.s.", nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone. Zrelacjonował, że skarżąca figuruje jako osoba, za którą Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej ma obowiązek opłacać składki. Potwierdził, że skarżąca otrzymuje zasiłek stały w wysokości 645 zł miesięcznie, prowadzi gospodarstwo domowe z matką, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.826,58 zł brutto, tj. 1.537,19 zł netto. Uznał, że skarżąca wykazała ponoszenie stałych wydatków, takich jak: opłaty eksploatacyjne - 390 zł (prąd 150 zł, woda, kanalizacja - 150 zł, telefon/Internet - 90 zł), koszty związane z ogrzewaniem – 300 zł, koszty związane z leczeniem - 550 zł. Dodał, że skarżąca nie posiada zobowiązań wobec innych wierzycieli, nie jest właścicielem ruchomości, a także nie figuruje w wykazie Ksiąg Wieczystych jako właścicielka nieruchomości.

Organ wyjaśnił, że wniosek skarżącej został rozpatrzony w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Ocenił, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Podał, że w stosunku do skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z czym nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. Wskazał, że z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Ponadto uznał, że zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s również nie ma zastosowania w sprawie. Wyjaśnił ponadto, że w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego w celu ściągnięcia należności z tytułu nieopłaconych przez skarżącą składek, dokonano zajęcia rachunków bankowych, jednak z uwagi na układ ratalny - postanowieniem z "[...]" postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone, a czynności egzekucyjne uchylone. Dodał, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W tych okolicznościach ocenił, że w sprawie nie wystąpiły także przesłanki opisane w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s.

Następnie organ przystąpił do rozpatrzenia wniosku z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem MGPiPS". Organ wywiódł przy tym, że regulacje zawarte w tych przepisach zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Przyjął, że analizując § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały, pogłębiający się. Uznał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej.

Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodzi, że sytuacja rodziny skarżącej, choć trudna, nie nosi znamion ubóstwa. Organ wskazał bowiem, że łączny dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 2.182,19 zł, a stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą 1.540,00 zł (opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia, uśredniona wysokość raty), co oznacza, że przy braku innych zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli i osób fizycznych, po opłaceniu wydatków pozostaje kwota 642,19 zł. Dodał, że dochód gospodarstwa domowego skarżącej jest wyższy od minimum socjalnego, które w warunkach cenowych dla IV kwartału 2019 r. na podstawie notowań cen udostępnionych przez Główny Urząd Statystyczny, dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.985,23 zł.

Organ zwrócił także uwagę na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, przy podejmowaniu którego zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Podkreślił, że jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi. Podał, że skarżąca od kwietnia 2018 r. reguluje zadłużenie wobec organu w układzie ratalnym, a z uwagi na trudną sytuację może skorzystać z możliwości wystąpienia do organu o zmianę warunków udzielonej ulgi. W tych okolicznościach uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania umorzenia należności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie zachodzą także przesłanki do zastosowania umorzenia należności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Choć za udokumentowane organ uznał problemy zdrowotne skarżącej, to jednak zauważył, że orzeczenie o niepełnosprawności, którym legitymuje się skarżąca, nie wyklucza podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej i uczestniczenie w rynku pracy przy zapewnieniu środowiskowego wsparcia. Dodał, że w tej sprawie nie wystąpiły także okoliczności zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS, gdyż zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Skonstatował, że odmówił uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek przedkładając interes społeczny nad interes skarżącej. Wyjaśnił, że powodem takiego działania było przyjęcie, że sytuacja skarżącej nie ma charakteru definitywnego, a organ jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślił, że ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Ocenił, że akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek, nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Dodał, że umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych składek.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do tutejszego Sądu, skarżąca zarzuciła, że organ nie zgromadził ani nie przeanalizował całego materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy. Oceniła, że ustalenia dotyczące spełnienia przesłanek umorzenia zaległych składek muszą odnosić się do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości, czy przewidywań dotyczących przyszłości. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniosła natomiast, że organ rozpatrując wystąpienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., powołał się na postanowienie z "[...]" o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego oraz uchyleniu czynności egzekucyjnych i przyjął, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik nie stwierdził braku majątku, co jest argumentem chybionym, gdyż organ egzekucyjny nie orzekał w tym przedmiocie. Wywiodła przy tym, że w związku z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny oprócz zajęcia kont bankowych, nie podejmował żadnych czynności zmierzających do ustalenia jej majątku, a po zawieszeniu postępowanie egzekucyjne zostało "przerwane" i nie doprowadziło do ustalenia jej majątku. Oceniła, że w tych okolicznościach argument organu, powołany w uzasadnieniu decyzji jest chybiony, gdyż z okoliczności faktycznych jednoznacznie wynika, że skarżąca nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Na dowód powyższego twierdzenia skarżąca załączyła kopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z "[...]" (sygn. akt. "[...]"), w którym to komornik umorzył prowadzone przeciwko niej postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności dalszej egzekucji.

Zrelacjonowała, że w uzasadnieniu ww. postanowienia Komornik wskazuje, że "postępowanie egzekucyjne, prowadzone zgodnie z wnioskiem wierzyciela, nie doprowadziło do spełnienia roszczenia. Egzekucja okazała się bezskuteczna. Komornik dokonał ustalenia majątku dłużnika w zakresie znanych komornikowi innych postępowań, na podstawie publicznie dostępnych źródeł informacji i rejestrów, do których posiada dostęp drogą elektroniczną, a także wezwał dłużnika do złożenia wykazu majątku, jednakże działania te nie pozwoliły ustalić majątku wystarczającego do pokrycia kosztów postępowania". Skarżąca wywiodła, że gdyby organ, brał pod uwagę aktualną sytuację majątkowa to nie sugerowałby się postanowieniem organu egzekucyjnego z "[...]". Oceniła, że organ egzekucyjny, prowadzący egzekucję z wniosku organu, nie stwierdziłby nic innego niż to co wynika z załączonego do skargi postanowienia Komornika Sądowego. Z tych też powodów uznała zaskarżoną decyzję organu za błędną.

Ponadto skarżąca nie zgodziła się z argumentacją organu dotyczącą okoliczności związanych z jej sytuacją finansową, majątkową i rodzinną. Za niesprawiedliwe uznała przy tym obciążanie jej matki zobowiązaniami wynikającymi z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej i uwzględnianie przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącej także dochodów matki pochodzących ze świadczenia emerytalnego. Podkreśliła, że jedynym jej dochodem jest zasiłek stały w kwocie 645 zł i po uwzględnieniu wydatków związanych z zakupem lekarstw oraz spełnieniem podstawowych potrzeb życiowych (zakup żywności, opłaty za mieszkanie) nie pozostaje jej nic, co w ocenie skarżącej wskazuje na wystąpienie w tej sprawie przypadku ubóstwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", skarga wniesiona w niniejszej sprawie została rozpoznana w trybie uproszczonym. Stosownie zaś do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, na podstawie stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje m.in. w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo przyjął, że rozpatrzenie wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek powinno nastąpić z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu MGPiPS. Dokonana jednak przez ten organ ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, pod kątem wystąpienia w sprawie przesłanek opisanych w tych przepisach, jest nieprawidłowa. Sąd dostrzega także konieczność podjęcia dalszych czynności wyjaśniających z uwzględnieniem regulacji zawartych w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: "k.p.a.", które z mocy art. 123 u.s.u.s. znajdują zastosowanie w tego rodzaju sprawach.

W świetle zarzutów podniesionych w skardze, w pierwszej kolejności należy odnieść się do dokonanej przez organ oceny wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W świetle bowiem art. 28 ust. 2 u.s.u.s. "należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a". Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. "całkowita nieściągalność zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne".

Odnośnie przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. organ przyjął, że o ich braku świadczy dokonanie zajęcia w ramach postępowania egzekucyjnego rachunków bankowych, które zostało uchylone z uwagi na układ ratalny i zwieszenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z "[...]". Organ podniósł także okoliczność, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, co jednak zostało zakwestionowane przez skarżącą.

W skardze skierowanej do tutejszego Sądu skarżąca, w kontekście przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., za chybione uznała powoływanie się przez organ na postanowienie z "[...]". Zauważyła, że w tym postanowieniu organ egzekucyjny nie orzekał w przedmiocie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Na dowód powyższego załączyła kopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z "[...]" (sygn. akt. "[...]"), w którym to komornik umorzył prowadzone przeciwko niej postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności dalszej egzekucji. Wywiodła, że gdyby organ, w orzekaniu w przedmiocie zaskarżonej decyzji, brał pod uwagę aktualną sytuację majątkowa, to nie sugerowałby się postanowieniem organu egzekucyjnego z "[...]".

Zdaniem Sądu, stanowisko skarżącej o wadliwości oceny organu co do braku wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek opisanej w art. art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie ma jednak usprawiedliwionych podstaw. Wymaga bowiem podkreślenia, że załączone do skargi postanowienie komornika sądowego opatrzone jest datą późniejszą niż data wydania decyzji, co wyklucza skuteczne podważenie oceny organu, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Jak już bowiem podano, sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. W tego rodzaju sprawach Sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Taki zakres kontroli sądowoadministracyjnej pozwolił zaś tutejszemu Sądowi na uwzględnienie zastrzeżeń skarżącej dotyczących pominięcia przez organ aktualnej jej sytuacji majątkowej w kontekście przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Przesłanka ta dotyczy okoliczności, gdy "jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne".

O ile bowiem Sąd za wystarczające i prawidłowe uznaje argumenty organu, sformułowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dotyczące braku w tej sprawie przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-5 u.s.u.s., o tyle za niewystarczające uznaje uzasadnienie oceny co do braku wystąpienia w tej sprawie przesłanki wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Zdaniem Sądu, nie może budzić wątpliwości, że opisana w tym przepisie przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek musi być oceniana z uwzględnieniem aktualnej sytuacji majątkowej zobowiązanego, a nie - jak trafnie podniosła skarżąca - zdarzeń z przeszłości, czy przewidywań dotyczących przyszłości. Tymczasem, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w tym zakresie organ poprzestał jedynie na odwołaniu się do prowadzonego w "[...]" postępowania egzekucyjnego. W ramach tego postępowania dokonano zajęcia rachunków bankowych, a następnie z uwagi na układ ratalny - postanowieniem z "[...]" - postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone, a czynności egzekucyjne uchylone. Stwierdzając brak przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. organ w żaden sposób nie odniósł się natomiast do aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, pomimo dokonania ustaleń w tym zakresie. Zdaniem Sądu, takie działanie organu stanowi naruszenie nie tylko prawa materialnego, to jest art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ale także przepisów postępowania: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. statuujących obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także do oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Ujawnione przez Sąd ww. naruszenia prawa mają istotny wpływ na wynik sprawy. Wymaga bowiem zauważenia, że jak wynika z oświadczeń skarżącej i ustaleń organu, skarżąca jest osobą rozwiedzioną, bezrobotną, nie posiada żadnych wartościowych ruchomości, nie figuruje także w wykazie Ksiąg Wieczystych jako właścicielka nieruchomości, a jedynym jej dochodem jest zasiłek stały w kwocie 645 zł, który jako świadczenie z pomocy społecznej nie podlega egzekucji administracyjnej z mocy art. 10 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.), dalej "u.p.e.a.". Z wyjaśnień skarżącej wynika także, że w spłacie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek pomagała jej mama, która utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego. Świadczenie to nie mogłoby być przedmiotem egzekucji, gdyż matka skarżącej nie jest zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w celu wyegzekwowania należności z tytułu nieopłaconych przez skarżącą składek. Z mocy zaś art. 8 § 1 pkt 6 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej nie podlegają także pieniądze w kwocie 760 zł. W świetle podanych okoliczności faktycznych i prawnych dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, ocena organu co do braku wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., jest co najmniej przedwczesna.

Zastrzeżenia Sądu budzi także ocena organu co do braku wystąpienia w tej sprawie przesłanki, o której mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W świetle tego przepisu "należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a u.s.u.s., zostały określone w rozporządzeniu MGPiPS. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, "organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności".

Sąd za prawidłową uznaje ocenę organu co do braku w niniejszej sprawie wystąpienia zdarzeń, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS. Jako przedwczesną kwalifikuje natomiast ocenę organu co do braku spełnienia przez skarżącą przesłanek opisanych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS. W tym zakresie Sąd dostrzega także konieczność podjęcia dalszych czynności wyjaśniających. Należy bowiem zauważyć, że w świetle § 3 ust. 2 rozporządzenia MGPiPS, "za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku". Aby zatem możliwe było dokonanie prawidłowej oceny wystąpienia w tej sprawie przypadku opisanego w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, konieczne jest najpierw jednoznaczne ustalenie sytuacji rodzinnej zobowiązanego. Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie kwestia ta wymaga wyjaśnienia przez organ wobec sprzecznych oświadczeń skarżącej złożonych w toku postępowania.

Należy bowiem zauważyć, że z załączonego do wniosku z 2 marca 2020 r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (k. 6 akt adm.), natomiast uzupełniając ten wniosek skarżąca wskazała, jakie konkretnie wydatki i w jakiej wysokości miesięcznie ponoszone są w związku z utrzymaniem jej dwuosobowego gospodarstwa domowego (k. 39 akt adm.). Pomimo pojawienia się tej rozbieżności w oświadczeniach skarżącej, organ nie podjął czynności zmierzających do wyjaśnienia tej kwestii i z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przyjął, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z matką i uwzględnił świadczenie emerytalne otrzymywane przez matkę skarżącej przy ocenie wystąpienia w niniejszej sprawie przypadku opisanego w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Tymczasem w skardze skierowanej do tutejszego Sądu skarżąca podkreśliła, że jedynym jej dochodem jest zasiłek stały w kwocie 645 zł i po uwzględnieniu wydatków związanych z zakupem lekarstw oraz spełnieniem podstawowych potrzeb życiowych (zakup żywności, opłaty za mieszkanie) nie pozostaje jej nic, co w ocenie skarżącej wskazuje na wystąpienie w tej sprawie przypadku ubóstwa.

Odnośnie oceny organu co do wystąpienia przypadku, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, zastrzeżenia Sądu budzi także odwoływanie się przez organ do wskaźników dotyczących minimum socjalnego formułowanych dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego. Skarżąca nie pobiera przecież świadczenia emerytalnego ani żadnego innego świadczenia tego rodzaju. Należy także zauważyć, że pomimo wskazywania przez skarżącą na ponoszenie kosztów związanych z zakupem żywności i środków czystości oraz oczywistości konieczności ponoszenia tego rodzaju kosztów przez każde gospodarstwo domowe, organ nie uwzględnił takich kosztów analizując sytuację finansową rodziny skarżącej. Opisane działania organu godzą zatem także w wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadę budzenia zaufania do władzy publicznej.

Zdaniem Sądu, naruszeniem zasady budzenia zaufania do władzy publicznej jest także poprzestanie przez organ, przy ocenie wystąpienia w niniejszej sprawie przypadku opisanego w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS, na lakonicznym stwierdzeniu, że orzeczenie o niepełnosprawności, którym legitymuje się skarżąca, nie wyklucza podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej i uczestniczenie w rynku pracy przy zapewnieniu środowiskowego wsparcia. Wymaga bowiem zauważenia, że organ pomimo uznania problemów zdrowotnych skarżącej za udokumentowane, w żaden sposób nie odniósł się do tego zagadnienia. Tymczasem, jak wynika z oświadczeń skarżącej i przedstawionej przez nią dokumentacji medycznej, skarżąca cierpi na liczne schorzenia, w tym choroby przewlekłe, i jak podaje, ze względu na bardzo słaby stan zdrowia nie ma dobrych rokowań na poprawę sytuacji materialnej.

Końcowo należy zauważyć, że wymieniony w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS katalog przypadków, w których organ może umorzyć należności z tytułu składek, ma charakter otwarty, o czym świadczy użycie w tym przepisie zwrotu "w szczególności". Oznacza to, że przyznanie tej ulgi jest też możliwe wówczas, gdy w sprawie nie stwierdzono tych przypadków, lecz całokształt okoliczności danej sprawy pozwala na ocenę, że zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Takie ukształtowanie w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS przesłanki umorzenia należności z tytułu składek nakłada na organ obowiązek wszechstronnej oceny okoliczności danej sprawy, z czym jednak, jak zostało wykazane w niniejszym uzasadnieniu, nie mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie. Należy podkreślić, że uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie zwalnia organu z obowiązku przestrzegania zasad gromadzenia i oceny materiału dowodowego sprawy.

Zdaniem Sądu, także przewidziany w art. 7 k.p.a. obowiązek organu uwzględniania przy załatwianiu tego rodzaju spraw obok słusznego interesu strony także interesu społecznego nie może polegać na ogólnym odwoływaniu się do realizowanych przez ten organ zadań, czy zasad systemu ubezpieczeń społecznych. Zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony to tzw. terminy nieostre, które wobec braku ich definicji legalnej, wymagają wyłożenia przez organ z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy. Takiej analizy zabrakło jednak w kontrolowanej sprawie, a organ nie uwzględnił chociażby takiej okoliczności, że skarżąca nie ubiega się o umorzenie wszystkich należności z tytułu nieopłaconych składek, a jedynie ich części. Niesporne jest bowiem, że od 2018 r. skarżąca regulowała zaległość powstałą z tego tytułu w układzie ratalnym (po 300 zł miesięcznie), wykorzystując własne możliwości pozyskania środków pieniężnych i wystąpiła o umorzenie należności z tytułu składek wobec utraty tych możliwości, co wiązało się z pogorszeniem stanu zdrowia matki skarżącej, która pomagała jej finansowo w spłacie zadłużenia. W takim zaś ujęciu rozważenia wymaga, czy w interesie społecznym leży odmowa przyznania ulgi osobie, która już korzysta z pomocy społecznej, a negatywne rozstrzygnięcie organu w tym przedmiocie, choć potencjalnie, to jednak może generować w przyszłości konieczność przyznania skarżącej kolejnych świadczeń finansowanych ze środków publicznych. Warto w tym miejscu odnotować także, że jak wynika z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. stan finansów ubezpieczeń społecznych (a więc interes społeczny) obok ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek miał być uwzględniony przez właściwego ministra w akcie wykonawczym przy ustalaniu szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Można zatem uznać, że przepisy rozporządzenia MGPiPS w dostateczny sposób wyważają ww. wymienione interesy, które organ – stosownie do art. 7 k.p.a. - winien uwzględnić wydając decyzję o charakterze uznaniowym.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. W pierwszej kolejności dokona zatem oceny wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Dokonując rzeczonej oceny organ, obok okoliczności podniesionych w niniejszym uzasadnieniu, uwzględni także przedłożone przez skarżącą wraz ze skargą postanowienie Komornika Sądowego z "[...]", które - co istotne w tej sprawie - wydane zostało na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

W razie stwierdzenia braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przesłanki opisane w art 28 ust. 3 u.s.u.s., organ, po uprzednim wyjaśnieniu, czy skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, czy gospodaruje wspólnie z matką, dokona oceny wystąpienia przypadku opisanego w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Weźmie przy tym pod uwagę konieczność ponoszenia przez każde gospodarstwo domowe wydatków na zakup żywności i środków czystości. Analizując natomiast wystąpienie w niniejszej sprawie przypadku opisanego w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS – pod kątek pozbawienia możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności - organ winien dokonać oceny zarówno sytuacji zdrowotnej skarżącej (w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie), jak i sytuacji rodzinnej skarżącej związanej z ewentualną koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wobec otwartego katalogu przypadków wypełniających przesłankę umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, w razie przyjęcia przez organ, że w tej sprawie nie zachodzą przypadki opisane w pkt 1 i 3 tego przepisu, oceny organu wymaga, czy skarżąca ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest jednak w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny.

Odnosząc się natomiast do uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek organ winien uwzględnić, że skarżąca częściowo uczyniła zadość interesowi społecznemu spłacając od 2018 r. w układzie ratalnym zaległe składki wykorzystując własne możliwości, które jednak z obiektywnych przyczyn utraciła.

Powyższe oceny i ustalenia organu winny znaleźć następnie odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z regułami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.