Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1514/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 11 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik (spr.) WSA Beata Sokołowska Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi HL na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2013 r. HL, na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r., w związku z postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] stycznia 2013r., nr [...], w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej: ZUS, o umorzenie wszystkich ciążących na niej zobowiązań z tytułu składek ZUS (tj. należności głównej, odsetek, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych oraz opłaty dodatkowej). W uzasadnieniu wskazała, iż wierzyciel poinformował organ egzekucyjny, że nie skorzysta z możliwości zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z nieruchomości. Skarżąca wskazała ponadto, iż jest na utrzymaniu siedemdziesięcioletniego męża, który otrzymuje emeryturę z ZUS, a przeciwko któremu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w związku z którym zajęta jest część otrzymywanego świadczenia, z reszty opłacane są zaległości w Urzędzie Skarbowym oraz rachunki. Nadto skarżąca, z uwagi na wiek i problemy zdrowotne nie ma możliwości znalezienia pracy i będzie zmuszona do skorzystania z pomocy opieki społecznej.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], ZUS poinformował skarżącą, iż w części żądania umorzenia kosztów egzekucyjnych pozostawił wniosek bez rozpoznania, bowiem egzekucja należności z tytułu składek prowadzona była przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., który postanowieniem z [...] stycznia 2013 r. umorzył postępowanie z uwagi na bezskuteczność. Organ wskazał nadto, że pozostała część wniosku objęta jest odrębnym postępowaniem, które zostanie zakończone wydaniem decyzji w późniejszym terminie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. z 2009 r. Dz. U. Nr 205, poz. 1585, ze zm., dalej u.s.u.s.), po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia [...] lutego 2013r., umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie merytorycznego rozpatrzenia wniosku w części dotyczącej umorzenia zadłużenia z tytułu składek finansowych przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

– składek na ubezpieczenia społeczne za okresy luty i marzec 1999 r., od lipca 1999 r. do listopada 2001 r., styczeń 2002 r., od lipca do grudnia 2002 r., lipiec, listopad

i grudzień 2003 r., luty 2004 r., od kwietnia 2004 r. do lutego 2005 r. oraz maj 2005 r, w wysokości [...] zł,

– składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od lipca 1999 r. do maja 2002 r., od lipca do października 2002 r., listopad i grudzień 2003 r., od kwietnia 2004 r. do lutego 2005 r. oraz maj 2005 r. w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu ZUS wskazał, iż zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie stosuje się instytucji umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności, zatem wykluczona jest możliwość podejmowania przez ZUS rozstrzygnięcia i nie może być przedmiotem merytorycznego rozpatrzenia przez Zakład – wniosek w części dotyczącej umorzenia zadłużenia z tytułu składek finansowanych przez płatnika składek, odsetek za zwłokę i kosztów upomnień zostanie rozpatrzony w odrębnej decyzji.

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3a oraz art. 32 u.s.u.s., po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia [...] lutego 2013 r., odmówił umorzenia należności w kwocie [...] zł, w tym składek na:

– ubezpieczenia społeczne za okresy luty i marzec 1999 r., od lipca 1999 r. do listopada 2001 r., styczeń 2002 r., od lipca do grudnia 2002 r., lipiec, listopad i grudzień 2003 r., luty 2004., od kwietnia 2004 r. do lutego 2005 r. oraz maj 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym [...] zł z tytułu składek oraz odsetki naliczone na dzień [...] lutego 2013r. w wysokości [...] zł

– ubezpieczenie zdrowotne za okresy od lipca 1999 r. do maja 2002 r., od lipca do października 2002 r., listopad i grudzień 2003 r., od kwietnia 2004 r. do lutego 2005r., maj 2005 r. w łącznej kwocie 32.169,37zł, w tym [...] zł z tytułu składek, [...] zł z tytułu naliczonych na dzień [...] lutego 2013 r. odsetek oraz [...] zł

z tytułu kosztów upomnień

– Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy od sierpnia 1999 r. do maja 2002 r., od lipca do listopada 2002 r., listopad i grudzień 2003 r., czerwiec, lipiec, październik i listopad 2004 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym [...] zł z tytułu składek oraz [...] zł z tytułu odsetek naliczonych na dzień [...] lutego 2013 r.

Organ I instancji stwierdził, iż w sprawie nie zaszły przesłanki mogące skutkować umorzeniem należności zgodnie z art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem), bowiem oceniając całokształt materiału dowodowego Zakład uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności. Jak wskazał ZUS, zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 1112),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 749 ze zm., zwanej dalej Op.).

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał brak podstaw do analizowania wniosku pod kątem przesłanek wskazanych w pkt 1, 2 i 4 ze względów formalnych, ponieważ nie dotyczą one stanu faktycznego i prawnego, w którym skarżąca się znajdowała. Oceniając całokształt materiału dowodowego stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zostało w sposób wyczerpujący wykazane spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. W związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z tytułu prowadzonej działalności powstała zaległość, w związku z czym zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne mające na celu realizację należności.

W dniach [...] czerwca 2004 r., [...] września 2006 r. i [...] października 2006 r. skierowano do Sądu Rejonowego w K. wnioski o wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości, której Sąd dokonał na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek w: lipcu 2004 r, na kwotę [...] zł, wrześniu 2006 r. na kwotę [...] zł, listopadzie 2006 r. na kwotę [...] zł. W celu uzyskania informacji o sytuacji materialnej i możliwościach płatniczych skarżącej, w dniu [...] października 2007 r. ZUS przeprowadził kontrolę stanu majątkowego i skierował wnioski o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do Urzędu Skarbowego w K., Starostwa Powiatowego w K. oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców celem uzyskania informacji o posiadanym majątku. Dokonano zajęcia składnika majątkowego w postaci zajęcia rachunków bankowych, a wobec bezskuteczności egzekucji własnej, tytuły przekazano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. celem dalszego prowadzenia egzekucji. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano kwoty na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych - [...] zł, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego - [...] zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - [...] zł. Pismem z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], Inspektorat ZUS w K. poinformował Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., iż nie skorzysta z możliwości zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z nieruchomości na dzień sporządzenia pisma. Wobec bezskuteczności egzekucji, w dniu [...] stycznia 2013 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. umorzył postępowanie egzekucyjne.

Jak wskazał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, skarżąca posiada majątek trwały, w wyniku sprzedaży którego ZUS mógł uzyskać środki finansowe na spłatę zadłużenia. W ocenie Zakładu nie można zatem stwierdzić jednoznacznie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stanowisko organu odnośnie możliwości zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z nieruchomości dotyczyło stanu na dzień sporządzenia pisma tj. na [...] listopada 2012 r. Jako wierzyciel będący podmiotem dysponującym środkami publicznymi ZUS zobowiązany jest do dochodzenia należności i nie ma obowiązku umorzenia, jeśli uzna, że istnieją szanse na ich wyegzekwowanie.

Organ I instancji wskazał, iż w świetle art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład może umorzyć należności składkowe ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ze względu na ważny interes strony. Przesłanki uzasadniające takie umorzenie zawiera Rozporządzenie i w myśl jego § 3 takie umorzenie jest możliwe, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Na podstawie oceny załączonych do sprawy dokumentów ZUS stwierdził, iż skarżąca nie wykazała takich okoliczności. Skarżąca wprawdzie nie była zatrudniona, nie pobierała świadczeń emerytalno-rentowych oraz zasiłku z urzędu pracy i pozostawała na utrzymaniu współmałżonka, który pobiera z ZUS świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości [...] zł miesięcznie., zatem do wypłaty przekazywana jest kwota [...] zł miesięcznie. Skarżąca zamieszkiwała w domu o powierzchni [...] m2, położonym na działce o wielkości [...] ha, który stanowił współwłasność skarżącej wraz z córką KL, z udziałem wielkości 1/2. Stałe wydatki związane z utrzymaniem skarżąca określiła na kwotę [...] zł miesięcznie, jednak potwierdziła jedynie wydatki za: wodę, telefon, energię elektryczną, zakup węgla oraz podatek od nieruchomości na łączną kwotę [...] zł. Wskazane przez skarżącą koszty związane z leczeniem męża i swoim w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie nie zostały udokumentowane. Ponadto ustalono, iż skarżąca posiada zaległości w podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] zł, która jest spłacana w ratach miesięcznych od lipca 2012 r. do maja 2013 r. w kwocie od [...] zł do [...] zł miesięcznie, a ostatnia rata w czerwcu 2013 r. w wysokości [...] zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wskazał, iż wg stanu na dzień [...] lutego 2013 r. skarżąca posiadała zaległości w podatku VAT na kwotę [...] zł plus odsetki w kwocie [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca wskazała, iż współmałżonek posiadał zobowiązania z tytułu poręczenia kredytu w wysokości [...] zł oraz wobec Urzędu Gminy w wysokości [...] zł, które są dochodzone w trybie egzekucyjnym ze świadczenia emerytalnego męża. Ponadto, we wniosku o umorzenie należności skarżąca wskazała, iż zajęta przez komornika jest również kwota uzyskiwana przez męża z tytułu wynajmu budynku warsztatu stanowiącego jego współwłasność, jednak skarżąca nie wskazała banku, nie określiła dokładnie urzędu gminy i komornika oraz nie przedłożyła stosownej dokumentacji na potwierdzenie powyższych faktów. Dowodów potwierdzających okoliczności ZUS nie mógł przeprowadzić z urzędu. Ustalenie dochodu dyspozycyjnego rodziny skarżącej z uwagi na powyższe braki dowodowe było niemożliwe.

Zakład wskazał ponadto, iż skarżąca nie była objęta pomocą Ośrodka Pomocy Społecznej w C. świadczoną osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, nie wskazała również na wystąpienie klęsk żywiołowych lub innych zdarzeń losowych mających wpływ na sytuację materialną. Skarżąca nie przedstawiła również dokumentacji medycznej wskazującej na problemy zdrowotne lub zły stan zdrowia, potwierdzające problemy natury psychicznej wskazane we wniosku. Skarżąca nie legitymowała się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności oraz nie wykazała żadnych przeciwwskazań dyskwalifikujących do podjęcia pracy, ani przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca nie wykazała przed organem rentowym, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a dowodów na tę okoliczność Zakład nie mógł przeprowadzić z urzędu.

Wskazana przez skarżącą we wniosku trudna sytuacja finansowa spowodowana zadłużeniem wobec: banku, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego oraz innych instytucji nie może stanowić przesłanki ważnego interesu publicznego, pozwalającej na umorzenie należności składkowych. W ocenie ZUS rodzina posiadała środki niezbędne do egzystencji. W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ZUS stwierdził brak przesłanek do umorzenia należności na podstawie art, 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz cytowanego wyżej rozporządzenia.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2013 r., skierowanym do ZUS, skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując w uzasadnieniu, iż w prowadzonym przez nią zakładzie krawieckim większość zatrudnionych pracownic odeszła na urlopy macierzyńskie i wychowawcze, co spowodowało spadek produkcji i wzrost obciążeń, nadto wskazała na problemy związane z kontrahentami, w tym uciążliwą reklamację, pogarszającą się sytuację finansową przedsiębiorstwa i generowanie większych kosztów, co w efekcie przyczyniło się do pogłębienia strat. Skarżąca stwierdziła, iż stawiając pracowników na pierwszym miejscu – wypłacała wynagrodzenie regularnie, co doprowadziło do powiększenia zobowiązań wobec budżetu. W 2002 r. wystąpiła o restrukturyzację, ale z uwagi na nie wywiązanie się z umowy członków rodziny kupujących dom, nie uregulowała należności do grudnia 2003 r. i nie skorzystała z restrukturyzacji w ZUS, który wobec powyższego obciążył sprzedawany dom przymusową hipoteką, a w związku z czym kupujący zażądali zwrotu całości wpłaconej kwoty, odsetek oraz podwójnej kwoty zadatku. Problemy skarżącej wiązały się również ze zdrowiem, w tym rehabilitacją po wypadku, któremu skarżąca uległa, a ze względu na zaległości w ZUS – nie mogła skorzystać z zasiłku chorobowego ani odszkodowania wypadkowego. Zgłoszenie się do Ośrodka Opieki Społecznej skarżąca traktowała jako uwłaczające, ze względu na osoby, które naciągają Państwo, nie chcąc pracować. Problemy psychiczne skarżącej wiązały się z działaniami komorników, straszących licytacją majątku, a także odwróceniem się rodziny. Skarżąca wskazała również na wątpliwości, czy pozbawienie jej domu oraz rozłożenie zaległości na dłuższy okres czasu nie doprowadzi do wzrostu długu i nie pozbawi jej możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, iż do wniosku skarżąca nie załączyła dokumentacji oraz nie wskazała nowych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę stanowiska w sprawie umorzenia. Organ rentowy podniósł, iż problemy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a w następstwie likwidacja przedsiębiorstwa nie mogą stanowić przesłanki ważnego interesu publicznego, pozwalającej na umorzenie należności składkowych, bowiem jest to następstwo przyczyn leżących wyłącznie po stronie przedsiębiorcy i przez niego zawinionych. Nadto, zgodnie z art. 47 u.s.u.s., to na płatniku składek ciąży ustawowy obowiązek terminowego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, który istnieje od dnia rozpoczęcia działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów. Ryzyko związane z prowadzoną działalnością ponosi przedsiębiorca zarówno w trakcie jej prowadzenia jak i po zakończeniu.

Ponadto organ stwierdził, iż skarżąca nie przedstawiła stosownej dokumentacji na potwierdzenie nieuregulowania sytuacji prawnej małżonka skarżącej z byłą żoną. W trakcie postępowania wyjaśniającego skarżąca nie przedłożyła również orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz żadnej dokumentacji medycznej wskazującej na problemy zdrowotne lub zły stan zdrowia, ani nie wykazała, aby problemy zdrowotne uniemożliwiały podjęcie pracy zarobkowej i osiąganie dochodów; również przewlekła choroba lub konieczność sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny, pozbawiająca możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności nie została udokumentowana.

Na podstawie art. 46 ust. 1 u.s.u.s., płatnik składek jest obowiązany wg. zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy, zaś zgodnie z art. 23 ust. 1 u.s.u.s. od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonej w Op.. Obejmowanie postępowaniem egzekucyjnym należności z tytułu składek nie opłaconych w terminie ustawowym jest obowiązkiem nałożonym na Zakład, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r.o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012r.. poz. 1015, ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.). Ustawodawca nie daje wierzycielowi możliwości odstąpienia od podejmowania czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych.

Po ustaleniu, iż skarżąca jest współwłaścicielką domu o powierzchni [...] m2, ZUS stwierdził, iż ma możliwość odzyskania należności, na podstawie przepisów u.p.e.a..

W kwestii możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych Zakład uznał, iż wykazanie, że zaistniały okoliczności uzasadniające zwolnienie zobowiązanego z obowiązku uiszczenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., obciążają stronę występującą z wnioskiem o umorzenie tych należności. Wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów, które mogły świadczyć o niemożności uregulowania zobowiązań. Organ rentowy wskazał również, iż nie uznał szeregu dokumentów z uwagi na przedłożenie nieuwierzytelnionych kopii, natomiast w "Wykazie dokumentów umożliwiających ocenę spełnienia warunków przy ubieganiu się dłużnika o umorzenie" załączonym do zawiadomienia o wszczęciu postępowania z. dnia [...] lutego 2013 r. wskazano, że dokumenty potwierdzające sytuację materialną i zdrowotną rodziny powinny być oryginałami lub posiadać urzędowe poświadczenie za zgodność z oryginałem. Udokumentowanie trudnej sytuacji finansowej przez dołączenie dokumentacji, która w tym przedmiocie wpłynie na rozstrzygnięcie sprawy jest w interesie zobowiązanego do uregulowania zadłużenia i to na nim spoczywa ciężar dowodu. Nadto, skarżąca poinformowana o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie w przedmiocie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w myśl postanowień art. 10 § 1 k.p.a. nie skorzystała z przysługującego jej prawa wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, nie wskazała i nie przedłożyła nowych dowodów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca wniosła o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą, umorzenie należności z tytułu składek oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż pomimo wskazania przez organ egzekucyjny w postanowieniu, iż zostały wyczerpane wszystkie środki dostępne organowi egzekucyjnemu na podstawie ustawy, Zakład nie uznał tej przesłanki w świetle art. 28 u.s.u.s.. Nadto skarżąca podniosła, iż zmaga się z problemami natury psychicznej, co uniemożliwia jej podjęcie pracy. W ocenie skarżącej organ powinien uznać moc dowodową złożonych przez skarżącą dokumentów, bowiem opatrzyła je klauzulą "za zgodność z oryginałem".

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń S[połecznych wniósł o jej oddalenie. Organ rentowy wskazał, iż skarżąca mimo pouczenia nie złożyła dokumentów oryginalnych lub urzędowo poświadczonych za zgodność z oryginałem. Skarżąca nadal jest współwłaścicielem nieruchomości, wobec czego możliwe jest prowadzenie egzekucji prowadzącej do wyegzekwowania należności. W ocenie organu, skarżąca nie wykazała również ważnego interesu osoby zobowiązanej pozwalającego na umorzenie należności, nadto, iż spłacanie należności pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, a także nie wykazała okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej jako "p.p.s.a.").

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej z dnia [...] lutego 2013 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Zgodnie z przepisem art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm.) należności z tytułu składek - pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) - mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jest ona zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na zobowiązanym obowiązku wobec ZUS również w dłuższej perspektywie czasowej. Sąd nie może nakazać Zakładowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje jedynie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności. Nadto należy mieć na uwadze, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi dokonywać oceny konkretnej sytuacji w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, albowiem zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami. Umarzanie należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt III SA/Po 403/12).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek i nie ma żadnych podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 marca 2013r., sygn. akt II GSK 2269/11).

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o wymieniony przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), gdzie wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12).

Należy stwierdzić, że organ orzekający w sprawie trafnie uznał, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Skarżąca jest współwłaścicielem nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą o numerze [...]. ZUS zasadnie przyjął, że brak jest wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym brak podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Odrębnej oceny zaś wymaga przyjęte przez organ uzasadnienie niezastosowania w sprawie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu. W art. 28 ust. 3b. została określona delegacja, w której określono, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) określono, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Należy jednak mieć na uwadze, iż ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11). W przedmiotowej sprawie skarżąca nie przedstawiła wystarczających dowodów pozwalających na zastosowanie powyższych regulacji, nadto, jak słusznie wskazał organ, pomimo pouczenia – nie przedłożyła dokumentów oryginalnych lub poświadczonych urzędowo, co jest warunkiem ich uznania.

Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, z uwagi na posiadanie przez skarżącą nieruchomości, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

W konsekwencji należało uznać, iż zaskarżoną decyzją organ trafnie odmówił umorzenia składek. Dlatego też Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.