Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1492/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję org. I inst. oraz decyzję OIP w Krakowie wraz z poprzedzającą ją decyzją org. I inst.
Powołane przepisy: article: Art. 3 ust. 3, art. 25, art. 41 ust. 1, ust. 2 i ust. 4
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: Art. 10 ust. 1 pkt 9a, art. 11a, art. 12, art. 33
journal: Dz.U. 2012 poz 404
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jednolity
article: Art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 220 poz 1447
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - tekst jednolity
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2013 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej E. B. sprawy ze skargi [...] Szpitala [...] w K na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 28 sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze I. uchyla zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] 2011r., nr [...] oraz poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy na rzecz strony skarżącej kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 sierpnia 2012 r. Nr rej. [...] Okręgowy Inspektor Pracy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.) i art. 19 ust. 1, pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 404, zwanej dalej ustawą i PIP), utrzymał w mocy nakaz inspektora pracy nr rej. [...] z dnia [...] 2012 r.

w sprawie umieszczenia B. D. w ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Przeprowadzona na wniosek zainteresowanej kontrola wykazała, że B. D. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę od 4 marca 2008 r. na czas nie określony na stanowisku starszej pielęgniarki, w pełnym wymiarze czasu pracy w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii, mieszczącym się w Oddziale Klinicznym Kliniki Neurochirurgii i Neurotraumatologii Szpitala [...] w K.

Czynności wykonywane przez ww. pielęgniarkę anestezjologiczną, mające swoje ogólne źródło w zakresie czynności z dnia 4 marca 2008 r., polegały

na zapewnieniu kompleksowych świadczeń pielęgniarskich w oddziale intensywnej terapii, a także na braniu udziału w zabiegach wykonywanych przez lekarzy

przy łóżku chorych, dotyczących m.in. ratowania życia pacjenta.

W czasie kontroli stanowisk pracy, w dniu 11 stycznia 2011 r. B. D. nie wykonywała pracy. Ustalenia wykonywanych czynności dokonano na podstawie wcześniejszego oświadczenia zainteresowanej oraz wyjaśnień jej przełożonej i odzwierciedlono w protokole z kontroli rozpoczętej w 2010 r. pod nr rej.[...], zakończonej protokołem z dnia 28 stycznia 2011 r. pod nr rej. [...], do którego w omawianym zakresie Szpital [...] nie wniósł zastrzeżeń. Z ustaleń tych wynikało, że B. D. m.in. asystuje przy zabiegach wykonywanych przez lekarzy przy łóżku chorych pacjentów, co dotyczy w szczególności następujących zabiegów: zakładanie wkłucia centralnego, nakłucia tętnicy, nakłucia opłucnej, nakłucia lędźwiowego, bronchoskopii, i intubacji, bierze udział w reanimacji pacjentów. W konsekwencji, rodzaj wykonywanej pracy organ I instancji uznał za niesporny. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności, uznano, że w ocenie ryzyka zawodowego zainteresowanej bezzasadnie pominięto stres związany z odpowiedzialnością za życie pacjenta.

Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr rej. [...] nakazano umieszczenie B. D. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656, zwanej dalej ustawą o emeryturach pomostowych).

W trybie odwoławczym, decyzją z dnia [...] 2011 r. nr rej. [...] organ II instancji uchylił nakaz i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, zalecając powołanie biegłego, celem wyjaśnienia wątpliwości z zakresu wiedzy medycznej, w szczególności dotyczące pojęcia ostrego dyżuru.

Pojęcia z zakresu nauk medycznych takie jak: dyscyplina zabiegowa, zespół zabiegowy i ostry dyżur zostały wyjaśnione przez powołaną w toku kontroli biegłą lek. med. B. B., która wydała opinię z dnia 9 listopada 2011 r. Do opinii Szpital [...] wniósł zastrzeżenia. Na okoliczność zastrzeżeń, w dniu 9 lutego 2012 r. z udziałem stron, doszło do przesłuchania biegłej. Wyjaśniono wszystkie kwestie, w tym sporne, a do czynności przesłuchania strony nie wniosły uwag lub zastrzeżeń.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia [...] 2012 r. nakazano umieszczenie B. D. od 1 stycznia 2010 r. w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu wskazano, że działanie w warunkach ostrego dyżuru polega na konieczności wykonywania świadczeń zdrowotnych w trybie nagłym ze wskazań życiowych. B. D. wykonuje pracę w zespole operacyjnym dyscypliny zabiegowej pod nazwą anestezjologia i intensywna terapia i jej praca realizowana jest w warunkach ostrego dyżuru, czyli cechuje się nagłością i nieprzewidywalnością, które to elementy charakteryzują zabiegi związane z ratowaniem życia pacjenta.

Od powyższego nakazu odwołał się Szpital [...] w K, wskazując, że do jego wyłącznej kompetencji należy ustalanie wykazu stanowisk, na których wykonywana jest praca o szczególnym charakterze. Wykaz taki został sporządzony, a stanowisko B. D. w nim nie zostało ujęte. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych odwołujący wywiódł, że inspektor pracy nie jest kompetentny do kwestionowania sporządzonego przez pracodawcę wykazu stanowisk, na których wykonywana jest praca o szczególnym charakterze.

Kompetencje inspektora pracy ograniczają się, zdaniem odwołującego,

do zbadania, czy pracownik, który złożył skargę w trybie art. 41 ust. 6 ustawy

o emeryturach pomostowych jest zatrudniony na stanowisku znajdującym się

w sporządzonym przez pracodawcę wykazie stanowisk, na których wykonywana jest praca o szczególnym charakterze. Jedynie w razie stwierdzenia rozbieżności pomiędzy tymi wykazami, na podstawie art. 11a ustawy o PIP, inspektor pracy ma prawo nakazać pracodawcy wpisanie danego pracownika do ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 28 sierpnia 2012 r. Okręgowy Inspektor Pracy utrzymał w mocy nakaz w sprawie umieszczenia B. D. w ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze.

Organ odwoławczy wskazał, że ustawodawca przypisał organom PIP wydawanie decyzji administracyjnej, która ma rozstrzygnąć o tym, czy pracownik wykonuje pracę o szczególnym charakterze, czyjej nie wykonuje. Od tego ustalenia zależy wpisanie do ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, a także opłacanie przez pracodawcę składki na Fundusz Emerytur Pomostowych, zgodnie z art. 35 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

Organowi, który w imieniu państwa sprawuje nadzór nad warunkami pracy (art. 24 Konstytucji RP), nadano prawo rozstrzygnięcia tej kwestii. W przypadku ustalenia wykonywania pracy o szczególnym charakterze, inspektor pracy jest zobowiązany nakazać dokonanie wpisu pracownika do ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze, bez względu na to, czy dane stanowisko znajduje się w wykazie stanowisk, na których jest wykonywana praca

o szczególnym charakterze. Rozbieżności między ewidencją a wykazem będą natomiast przedmiotem niewładczego oddziaływania pokontrolnego w postaci polecenia lub wystąpienia, o których mowa w art. 11 pkt. 8 ustawy o PIP.

Ponadto organ II instancji stwierdził, że odwołujący nieprawidłowo sporządził wykaz stanowisk, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze.

Nie można powoływać się na pojęcie "dyscyplin zabiegowych" używane w przepisie, regulującym dofinansowywanie badań naukowych przez Komitet Badań Naukowych. Nie dość, że przepis ten już nie obowiązuje, to nawet w czasie obowiązywania

nie pozostawał w powiązaniu z warunkami wykonywania pracy i oceną ryzyka zawodowego, które mają kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy, daje podstawę do przyjęcia,

że B. D. wykonuje pracę o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Dyscypliną zabiegową jest taka dyscyplina medycyny, w której wykonuje się różnego rodzaju zabiegi, w tym ratujące życie ludzkie. Te zabiegi realizowane są w zespole operacyjnym działającym w trybie nagłym, w związku z zagrożeniem życia pacjenta i na bieżąco powoływanym spośród personelu dyżurującego na danej zmianie. W takich zespołach operacyjnych uczestniczyła B. D., co stanowi podstawę do uwzględnienia jej żądania umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze.

Skargę na powyższą decyzję wywiódł [...] Szpital [...] w K, żądając uchylenia jej oraz poprzedzającego ją nakazu z dnia [...] 2012 r. Skarżący szpital zarzucił organowi naruszenie:

- art. 11a ustawy o PIP w związku z art. z art. 41 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych oraz art. 3 ust. 3 w zw. z zał. nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych,

- art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że inspektor pracy nie ma kompetencji

do samodzielnego kwalifikowania, czy pracownik wykazuje cechy, o których mowa

w załączniku nr 2 poz. 24 do ustawy o emeryturach pomostowych. Kwalifikacja taka należy do pracodawcy, który następnie sporządza wykaz stanowisk pracy,

o którym mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Kontrole nad prawidłowością rozstrzygnięć pracodawcy w tym zakresie sprawują nie organy państwowej inspekcji pracy, ale organy właściwe w sprawach ubezpieczeń społecznych (organy ZUS).

Zdaniem skarżącego, organy dokonały błędnej wykładni pkt 24 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, który dotyczy "prac personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru", podczas gdy pojęcia w nim zawarte były już przedmiotem wykładni sądów i Trybunału Konstytucyjnego, a ich interpretacja jest ugruntowana i różni się zasadniczo od poglądów organów w niniejszej sprawie. Pojęcie warunków ostrego dyżuru wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 marca 2011r., sygn. akt K 23/09 (Dz. U. Nr 54, poz. 285 z 11 marca 2011 r.), akcentując pracę w warunkach nagłości i nieprzewidywalności, utrudniających stosowanie procedur zapewniających bezpieczeństwo własne i innych osób.

Organy PIP nie wzięły, w ocenie skarżącego, pod uwagę okoliczności,

że nie wszystkie prace personelu medycznego w oddziałach dyscyplin zabiegowych są pracami "personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru". Szpital nie zakwalifikował więc prac pielęgniarek w oddziałach intensywnej terapii do prac w szczególnym charakterze, bowiem oddziały te leczą pacjentów zachowawczo, a pielęgniarki takich oddziałów w ogóle nie pracują na bloku operacyjnym, a więc nie są członkami zespołów operacyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że nie ma podstaw normatywnych do twierdzenia, że sporządzony przez pracodawcę wykaz stanowisk, na których jest wykonywana praca o szczególnym charakterze,

nie podlega kontroli zewnętrznej. Inspektor pracy jest uprawniony do merytorycznego ustalenia, czy pracownik wykonuje pracę o szczególnym charakterze i w następstwie tego do wydania decyzji nawet wbrew wykazowi stanowisk sporządzanemu

przez pracodawcę.

Organ podniósł, że anestezjologia i intensywna terapia jest dziedziną zabiegową, zatem nawet w przypadku kliniki klasycznie niezabiegowej,

w której usytuowano oddział anestezjologii i intensywnej terapii, okoliczność ta nie ma znaczenia dla celów zaliczenia pracy pielęgniarek anestezjologii i intensywnej terapii do prac o szczególnym charakterze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę

do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie,

lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W rozpatrywanej sprawie spór między stronami koncentrował się wokół ustalenia, czy uczestniczka postępowania wykonywała prace o szczególnym charakterze, która to okoliczność uzasadniałaby wpisanie jej do ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze.

Definicję prac o szczególnym charakterze zawiera z art.3 ust.3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656, zwanej dalej ustawą o emeryturach pomostowych), zgodnie z którym prace

o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego

na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2

do ustawy.

Załącznik, o którym wyżej mowa, nie ma charakteru przykładowego, jest zamknięty w tym znaczeniu, że tylko prace w nim wymienione, przy spełnieniu wszystkich kryteriów określonych w tym załączniku, są pracami o szczególnym charakterze.

Sąd podzielił stanowisko skarżącego szpitala, że załącznik stanowi integralną część ustawy i stanowią – załącznik i ustawa – normatywną całość.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest poz.24 załącznika nr 2 do ww. ustawy, zgodnie z którą prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru są pracami o szczególnym charakterze w rozumieniu art.3 ust.3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W rozdziale 7 ustawy o emeryturach pomostowych ustawodawca nałożył

na Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz na płatników składek określone obowiązki w zakresie tworzenia i prowadzenia centralnego rejestru i wykazu stanowisk pracy m.in. o szczególnym charakterze oraz centralnego rejestru i ewidencji pracowników wykonujących prace m.in. o szczególnym charakterze.

Art.41 ust. 4 ww. ustawy stanowi, że płatnik składek jest obowiązany prowadzić:

pkt.1) wykaz stanowisk pracy , na których są wykonywane prace

w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,

pkt.2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze , za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych ( FEP) , zawierający dane,

o których mowa w ust.3 pkt.2.

Ustawodawca powierzył kontrolę ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze organom Państwowej Inspekcji Pracy , wskazując w art.10 ust.1 pkt. 9a ww. ustawy o PIP, że kontrolą tą objęta jest ewidencja, o której mowa w art.41 ust.4 pkt.2 ustawy o emeryturach pomostowych.

Z kolei w art.11a ustawy o PIP, ustawodawca wyposażył organy Państwowej Inspekcji Pracy w uprawnienie do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach

lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art.41 ust.4 pkt.2 ustawy

o emeryturach pomostowych.

Z analizy powyższych przepisów wynika, że organy Państwowej Inspekcji Pracy nie mają kompetencji do władczego ingerowania w wykaz stanowisk pracy,

na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Stanowisko to nie jest zresztą kwestionowane przez te organy. Nadmienić należy, że również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechne jest stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia

19 kwietnia 2011r., sygn. akt I OSK 1969/10, ( Lex nr 919866), zgodnie z którym organy inspekcji pracy, w następstwie skargi pracownika wniesionej na podstawie art.41 ust.6 ustawy o emeryturach pomostowych , nie mają podstaw do orzekania

co do wykazu stanowisk pracy prowadzonego zgodnie z art.41 ust.4 pkt.1 ustawy.

Powyższe stanowisko znajduje poparcie m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2012r. , sygn. akt I OSK 1121/12 , niepubl.).

Wykaz stanowisk, o którym mowa w art.41 ust.4 pkt.1 ustawy o emeryturach pomostowych, a do którego odnoszą się załączniki nr 1 i nr 2 do tej ustawy, określa stanowiska od strony przedmiotowej, dotyczy bowiem pracy wykonywanej

przez pracowników w warunkach szczególnych ( załącznik nr 1 ) lub o szczególnym charakterze ( załącznik nr 2 ) łącząc te prace z pracownikami o określonym typie kwalifikacji zawodowych (pilot statków powietrznych, instruktor, maszynista pojazdów trakcyjnych, operator żurawi trakcyjnych, czy personel medyczny w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru).

Z kolei ewidencja pracowników, o której mowa w art.41 ust.4 pkt.2

ww. ustawy jest określana podmiotowo i obejmuje dane dotyczące pracownika,

o których mowa w art.41 ust.3 pkt.2 ustawy.

Podkreślić należy, że ewidencja pracowników, o której wyżej mowa, jest pochodną wykazu stanowisk pracy, o której mowa w art. 41 ust.4 pkt.1 ustawy,

a który to wykaz jest z kolei pochodną wykazu prac wymienionych w załącznikach

nr 1 i nr 2 do tej ustawy.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, niedopuszczalne jest przyrównywanie pracy na określonym stanowisku do wykazu prac, o których mowa w załączniku nr 1 i nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, w związku ze skargą wniesioną przez pracownika w trybie art.41 ust. 6 ustawy, gdyż prowadziłoby to do rozszerzenia ustawowego katalogu prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co jak wyżej podniesiono, jest niedopuszczalne, a nadto praktyka taka wykraczałaby

poza ustawowe kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy określone

w ustawie.

W rozpatrywanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że w wykazie stanowisk pracy skarżącego szpitala, utworzonym na podstawie art. 41 ust.4 pkt.1 ustawy, stanowisko uczestniczki postępowania, nie było objęte tym wykazem.

W wykazie tym figurowały bowiem następujące stanowiska :

- lekarza operatora , lekarza anestezjologa ( członka zespołu operacyjnego) ,

- pielęgniarki instrumentariuszki na bloku operacyjnym ,

- pielęgniarki anestezjologicznej na bloku operacyjnym ,

- pielęgniarki oddziałowej na bloku operacyjnym.

Podstawą uwzględnienia skargi w niniejszej sprawie jest uzasadniony zarzut skargi naruszenia prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał w orzeczeniach istotę prowadzenia - na podstawie art.41 ust.4 pkt.2 ustawy o emeryturach pomostowych – ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach

lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz zajął stanowisko co do zakresu przedmiotowego stosowania nakazów, o których mowa w art.11a ustawy

o PIP.

Dla przykładu wskazać można wyroki: z dnia 11 grudnia 2012r. , sygn. akt

I OSK 512/12, z dnia14 grudnia 2012r. , sygn. akt I OSK 552/12 , z dnia 21 grudnia 2012r. , sygn. akt I OSK 567/12 i I OSK 561/12 , z dnia 28 grudnia 2012r. , sygn.

I OSK 582/12 i I OSK 650/12 oraz z dnia 4 stycznia 2013 r. , sygn. akt I OSK 908/12

( wszystkie znajdują się w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA). W wyrokach tych Naczelny Sąd Administracyjny zajął jednolite i jednoznaczne stanowisko, które można przedstawić w następujący sposób:

Art.11a ustawy o PIP ogranicza zakres kompetencji jej organów do spraw,

w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W ustawie o emeryturach pomostowych został uregulowany zakres właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych orzekających w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym i w sprawach emerytur pomostowych. Określone

przez ustawodawcę kompetencje dla tych organów wyznaczają granice właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Państwowej Inspekcji Pracy.

Na poparcie powyższego stanowiska można wskazać art.10 ust.1 ustawy

z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447), zgodnie z którym przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu stosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie.

Udzielenie interpretacji następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych ( art.10 ust.5 tej ustawy).

Na właściwość sądów pracy i ubezpieczeń społecznych wskazał Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z dnia 18 stycznia 2012 r. , sygn. akt UK 113/1,

w którym stwierdził : "w sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego

w przedmiocie interpretacji co do zakresu i sposobu stosowania przepisów,

z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę składek

na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie ( art.10 ust.1 usdg) właściwy jest sąd powszechny – sąd pracy i ubezpieczeń społecznych

( art.83 ust.2 u.s.u.s.)".

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, należy stwierdzić,

że wykładnia art.41 ust.4 pkt.2 ustawy o emeryturach pomostowych w związku

z pkt.24 załącznika nr 2 do tej ustawy, obejmującego wykaz prac o szczególnym charakterze, budzi wątpliwości interpretacyjne i jest przedmiotem sporu pomiędzy skarżącym szpitalem jako płatnikiem składek na Fundusz Emerytur Pomostowych,

a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.

Organy Państwowej Inspekcji Pracy orzekające w niniejszej sprawie

nie uwzględniły spornego charakteru tej sprawy w kwestii zakwalifikowania pracy uczestniczki postępowania do pracy o szczególnym charakterze. Spór ten powinien być rozstrzygnięty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie w razie złożenia odwołania – przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że organy Państwowej Inspekcji Pracy naruszyły przepisy regulujące zakres właściwości do orzekania przez organy Inspekcji Pracy w sprawie nakazu pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze, przyjmując właściwość do rozpoznania spraw spornych przypisanych do właściwości sądów powszechnych.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 listopada 2012r., sygn. akt I OPS 4/12 stwierdził, że: "sprawy o emerytury pomostowe

oraz sprawy dotyczące opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 17 października 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art.25 i 40 ustawy o emeryturach pomostowych)".

O spełnieniu warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej , w tym warunku w postaci okresu pracy w szczególnych warunkach

lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat ( art.4 pkt.2 ustawy o emeryturach pomostowych), rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania – sąd powszechny ( art.25 ww. ustawy ). W ramach tego postępowania ustala się, czy został spełniony przez pracownika warunek wykonywania pracy

w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. Tak więc to organ rentowy, a w razie sporu i wniesienia odwołania – sąd powszechny, rozstrzyga o tym , czy przez wymagany okres co najmniej 15 lat pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W tym postępowaniu rozstrzyga się także o tym, czy była to praca

w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy, w rozumieniu art.3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Prawo do emerytury pomostowej zależy więc od tego, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze

przez okres 15 lat w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie od tego, czy był umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. A zatem to nie wpis do ewidencji,

o której mowa wart.41 ust.4 pkt. 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ani decyzja organów Państwowej Inspekcji Pracy wydana na podstawie art.11a i art.12 ustawy

o PIP – rozstrzyga, czy pracownik spełnia, czy nie spełnia warunki do nabycia prawa do emerytury pomostowej.

Przyjęcie odmiennego stanowiska oznaczałoby, że o spełnieniu

przez pracownika jednego z warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej rozstrzygają organy Państwowej Inspekcji Pracy oraz – w razie wniesienia skargi

– sądy administracyjne. Tymczasem nie ma wątpliwości, że decyzje administracyjne wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w tych sprawach nie są objęte właściwością sądów powszechnych.

Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, przemawiają za stanowiskiem, że prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust.4 pkt.2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji ma służyć jedynie udokumentowaniu tego,

że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Umieszczenie lub nieumieszczenie w ewidencji nie przesądza zaś

o tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia ten warunek do nabycia prawa

do emerytury.

Umieszczenie w ewidencji, o której wyżej mowa, wskazuje jedynie,

że pracownik wykonuje prace na stanowisku, na którym jest wykonywana praca

w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co nie jest równoznaczne z tym, że za takiego pracownika pracodawca ma obowiązek opłacania składek. Wskazują na to wyraźnie przepisy art.41 ust.1 pkt 2 oraz art.41 pkt. 2

i ust. 6, w których jest mowa o pracownikach "za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek", a nie o pracownikach, za których opłaca się składki. Ocena

i rozstrzygnięcie w razie sporu, czy za danego pracownika pracodawca jest obowiązany opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych należy

do właściwości organów rentowych i sądów powszechnych.

Nadmienić należy, że prowadzenie ewidencji , o której mowa w art.41 ust.4 pkt.2 oraz centralnego rejestru pracowników, o którym mowa w art.41 ust.1 pkt.2 ustawy o emeryturach pomostowych, ma ułatwić pobór składek i orzekanie w tych sprawach przez organy rentowe, a nie wyłączyć właściwość organów rentowych

w tych sprawach.

Wskazane wyżej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadły

w sprawach na tle wykładni art.41 ust.4 pkt.2 w związku z pkt 23 załącznika nr 2, ale nie zmienia to istoty zajętego przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska

w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy, w której spór dotyczy wykładni tego samego przepisu art.41 ust.4 pkt.2 w związku z poz.24 załącznika nr 2 do ustawy

o emeryturach pomostowych. Kwestia rozważanego zakresu kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy unormowanego art.11a ww. ustawy o PIP oraz istoty prowadzonej na podstawie art.41 ust.4 pkt.2 ewidencji pracowników jest ta sama.

Podnieść również należy, że w myśl art.25 ust.1 i 2 zawartych w rozdziale 4 dotyczącym zasad postępowania w sprawach emerytur pomostowych, decyzje

w tych sprawach podejmuje właściwy organ rentowy, a od decyzji tych służy odwołanie do sądu powszechnego na zasadach określonych w art.83 ustawy z dnia 13 października 1989r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U z 2009 r. Nr 205, poz.15850).

Mając powyższe na uwadze Sąd w pełni więc podzielił stanowisko prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, wedle którego kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy do wydania nakazu, o którym mowa w art.11a ustawy o PIP w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników,

o której mowa w art.41 ust.4 pkt.2 ustawy o emeryturach pomostowych, ogranicza się do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace

w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna.

W rozpatrywanej sprawie, jak już zaznaczono, istnieje spór, czy pracownik zatrudniony na umowę o pracę na stanowisku starszej pielęgniarki w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii w Oddziale Klinicznym Kliniki Neurochirurgii

i Neurotraumatologii Szpitala [...] w K podlega umieszczeniu w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze, o której mowa w art.41 ust.2 pkt 2 ustawy w związku z poz.24 załącznika nr 2 do ustawy.

Reasumując należy stwierdzić, że przyjęta przez organy Państwowej Inspekcji Pracy wykładnia art.11a ustawy o PIP w związku z art.41 ust.4 pkt.2 ustawy

o emeryturach pomostowych - w rozpatrywanej sprawie narusza właściwość organów rentowych w tych sprawach, tj. art.3 ust.3 i art.25 ust.1 i 2 ustawy

o emeryturach pomostowych.

Sąd rozpatrujący niniejsza sprawę nie powziął wątpliwości co do zgodności

z Konstytucja RP art.11a ustawy o PIP nie znalazł w związku z tym podstaw

do wystąpienia z pytaniem pranym do Trybunału Konstytucyjnego .

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie,

na podstawie art. 145 § 1 ust.1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

Treść art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zobowiązywała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie do orzeczenia, jak w punkcie II sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł na podstawie art.200ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jak w punkcie III sentencji wyroku.