Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1529/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), sędzia WSA Alina Balicka, Protokolant ref. staż. Agnieszka Jastrzębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Prezesa Instytutu [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r. utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] listopada 2015 r. o odmowie potwierdzenia, że [...] S. N. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Wnioskiem z dnia 30 lipca 2015 r. [...] S. N. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (zwanej dalej ustawą o działaczach opozycji).

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wydał powołaną decyzję z dnia [...] listopada 2015 r. odmawiającą potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale, w tym m.in. dokumenty dotyczące pozyskania [...] S. N. do współpracy przez Służbę Bezpieczeństwa w dniu [...] października 1956 r., dokumenty potwierdzające czynną współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa oraz pokwitowania odbioru sum pieniężnych i dóbr materialnych w zamian za przekazywane Służbie Bezpieczeństwa informacje. Wskazane dokumenty, zdaniem organu, spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. były wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Powyższe ustalenie nie pozwalają zatem na wydanie decyzji potwierdzającej, że [...] S. N. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Pismem z dnia 2 grudnia 2015 r., uzupełnionym pismem z dnia 23 marca 2016 r. [...] S. N. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o ponowne rozpatrzenie powyższej sprawy podnosząc między innymi, że nie podpisał dokumentów podpisanych nazwiskiem "S. P.", nie zostały one przez niego wytworzone, jak też stanowczo zaprzeczył twierdzeniom, że był tajnym informatorem przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Ponadto skarżący wyjaśnił, że nigdy nie podpisał oświadczenia o wstąpieniu do służby czy też nawiązaniu współpracy jak i oświadczył, że dokumenty Urzędu Bezpieczeństwa z [...] są spreparowane.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej rozpoznając ponownie przedmiotowy wniosek podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Potwierdził, iż w dokumentach znajdujących w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, dotyczących [...] S. N. znajdują się zarówno te wytworzone przez wnioskodawcę jak również te wytworzone przy jego udziale.

Odnosząc się natomiast do zarzutów wskazanych we wniosku jak i w odwołaniu z dnia 2 grudnia 2015 r., uzupełnionego pismem z dnia 23 marca 2016 r. organ ponownie wskazał, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej w wydanych decyzjach nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach, a jedynie na podstawie ich treści ocenia czy dotyczyły one skarżącego oraz czy zostały wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. W tym postępowaniu organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w tych dokumentach. Nie jest także uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów Wobec powyższego analiza akt sprawy, w ocenie organu, dawała podstawy do stwierdzenia, że w odniesieniu do [...] S. N. istnieją dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł [...] S. N. zaskarżając decyzję w całości. Decyzji tej zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 4 i art. 5 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 693 z późń. zm.) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości, zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, dopuszczenie dowodu z dokumentu (wszystkich załączników od odwołania od decyzji nr [...]), o przeprowadzanie wszystkich posiedzeń Sądu przy drzwiach zamkniętych oraz w miejscach najbardziej umożliwiających uczestnictwo strony, o udzielnie mu pomocy prawnej w postaci przyznania prawa do pomocy oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że materiały zgromadzone przez IPN znieważają go i nie powinny być uważane za rzeczywiste a za spreparowane, którym nie powinno się dawać wiarygodności. Z uwagi na okoliczność, iż Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] nie zakwestionował ich autentyczności, skarga winna zostać uwzględniona. Wskazał na konieczność zbadania autentyczności powyższych dokumentów i przeprowadzenia ich wnikliwej analizy ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności, że nie ma dokumentów z podpisem skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

W ocenie sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem decyzja Prezesa IPN nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego. Stosownie do treści art. 4 ustawy o działaczach i opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015r., poz. 693, z późn. zm.) status działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje między innymi (pkt 2) osobie co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Według art. 5 ust 1 w/w ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu ds. Kombatantów i osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez prezesa IPN, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacze opozycji lub osoby represjonowanej spełnia warunki o których mowa w art. 4 tej ustawy .

Niewątpliwie rację ma organ twierdząc, że w wydawanej decyzji nie rozstrzyga się ani o statusie działacza lub osoby represjonowanej, ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa. Słusznie też organ twierdzi, że jego rolą jest wyłącznie informowanie o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy.

Należy wskazać, że w sprawie niniejszej nie jest sporne odnalezienie w wyniku kwerendy zasobów archiwalnych IPN powołanych w zaskarżonej decyzji dokumentów. Jednakże skarżący neguje swój udział w powstaniu dokumentów, ale przede wszystkim neguje ich autentyczność. Nie wyjaśnienie tych okoliczności prowadzi, zdaniem skarżącego, do nieuprawnionej oceny organu wskazującej na jego współpracę ze służbami bezpieczeństwa.

Jednakże w ocenie Sądu powyższe zarzuty i twierdzenia skarżącego nie są zasadne. Treść odnalezionych dokumentów opisanych w uzasadnieniu decyzji wykazuje na związek pomiędzy wytworzeniem dokumentu, udziałem skarżącego w jego wytworzeniu i kwalifikacją tej czynności jako wykonywanej w ramach jego działania w charakterze tajnego informatora. Wyszczególnione dokumenty wskazują niewątpliwie, że skarżący był traktowany przez służbę bezpieczeństwa jako tajny współpracownik.

Należy mieć na względzie, że istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w przedmiocie stwierdzenia czy dana osoba spełnia warunki określone w art. 4 w/w ustawy, jest wyłącznie ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było więc wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ relacjonuje zatem, a nie ocenia udziału danej osoby w ich wytworzeniu, czy jej współpracy z ówczesnymi organami bezpieczeństwa. Rolą Prezesa Instytutu wyznaczoną przez wskazany przepis ustawy nie jest więc ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Dlatego też wbrew oczekiwaniom skarżącego organ prowadzący przedmiotowe postępowanie nie jest uprawniony do oceny, w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy skarżący współpracował świadomie, a więc czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Nadto wypada zaakcentować, że udział w wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład skarżącego w powstanie dokumentu. Definiować tak można i należy także chociażby pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ w jego wytworzenie. Biorąc bowiem pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna tajna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu zawsze polegać musiał na osobistym uczestnictwie w jego opracowaniu i podpisaniu.

Reasumując uznać należy, że przedmiotowe postępowanie służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd.

W ocenie Sądu zatem nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego skutkujących koniecznością wyeliminowania decyzji organów obu instancji.

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a oddalił skargę.