Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 65/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 613  Ochrona środowiska i ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Powołane przepisy: article: art. 37
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 17
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
article: art. 48 ust. 4 pkt 3-4, art. 110 ust. 1b pkt 2
journal: Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196
law: Obwieszczenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 21 marca 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.
Teza: Zwłoka organu właściwego do udzielenia zezwolenia na usunięcie drzew, mogła uzasadniać co najwyżej zgłoszenie zażalenia o jakim mowa w art. 37 Kpa, bądź w dalszej kolejności skargi na bezczynność /art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Zwłoka ta nie mogła być jednak traktowana jako podstawa do przyjmowania zwolnienia od obowiązku uzyskania zezwolenia i tym samym odstąpienia od konieczności wymierzenia kary, gdy usunięcie drzew nastąpiło bez zezwolenia.

TEZY

Zwłoka organu właściwego do udzielenia zezwolenia na usunięcie drzew, mogła uzasadniać co najwyżej zgłoszenie zażalenia o jakim mowa w art. 37 Kpa, bądź w dalszej kolejności skargi na bezczynność /art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Zwłoka ta nie mogła być jednak traktowana jako podstawa do przyjmowania zwolnienia od obowiązku uzyskania zezwolenia i tym samym odstąpienia od konieczności wymierzenia kary, gdy usunięcie drzew nastąpiło bez zezwolenia.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. Przedsiębiorstwa Budowlanego "I." SA w M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 9 grudnia 1999 r. (...) w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wycięcie drzew bez zezwolenia - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia 9 grudnia 1999-r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w wyniku rozpatrzenia odwołania "I." W. SA od decyzji Burmistrza Gminy W. U. z dnia 15 kwietnia 1999 r. wymierzającej (...) Przedsiębiorstwu Budowlanemu "I." SA karę pieniężną w kwocie 158 801 zł za wycięcie bez zezwolenia 110 szt. drzew na terenie działki nr 18/2 położonej przy zbiegu ulicy B. i L. - utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy podniósł, iż nie może stanowić usprawiedliwienia dla samowolnej wycinki drzew powoływanie się na fakt opieszałości Burmistrza Gminy W. U. w wydawaniu decyzji w przedmiocie wniosku o zezwolenie na dokonanie ich usunięcia, z terenu przyszłej budowy.

Kara za samowolne wycięcie drzew jest obligatoryjna i nie ma możliwości odstąpienia od jej wymierzenia np. z uwagi na stan zdrowotny drzew lub powodowane przez drzewa zagrożenie.

Nie mógł mieć też zastosowania w sprawie art. 48 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska skoro teren na którym dokonano wycinki drzew jest przedmiotem użytkowania wieczystego osoby prawnej a nie osoby fizycznej.

W sprawie przeprowadzono też nie budzące zastrzeżeń postępowanie wyjaśniające a zwłaszcza stosowne oględziny.

W złożonej skardze (...) Przedsiębiorstwo Budowlane "I." SA zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1/ brak uwzględnienia zwłoki właściwego organu administracji publicznej w rozpoznawaniu złożonego w dniu 7 stycznia 1999 r. wniosku o zezwolenie na usunięcie drzew popartego stanowiskami "Gazowni (...)" i MPWiK w W.;

2/ brak wzięcia pod uwagę, że zgłoszony wniosek o usunięcie drzew był kontynuacją wcześniej podjętych działań związanych z przygotowaniem terenu inwestycji;

3/ pominięcie zagrożenia dla mieszkańców osiedla;

4/ nieuwzględnienie, że usuwane drzewa nie przekroczyły wieku 30 lat przy jednoczesnym pominięciu, że użytkownikami wieczystymi nieruchomości obok "I." W. SA jest także kilkadziesiąt osób fizycznych - co oznaczało brak wymogu uzyskiwania zezwolenia na wycięcie drzew.

Strona skarżąca podniosła, iż działała w "stanie wyższej konieczności", dotkliwość finansową wymierzanych kar oraz odstępowania już przez organ orzekający o opłatach od ich wymierzenia z mocy art. 86d ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację, dodając jednocześnie, że ustalenie w zakresie przysługiwania użytkowania wieczystego "I." SA w W. oparte zostało na zawiadomieniu Sądu Rejonowego dla W. M.

Strona skarżąca w toku postępowania sądowego przedłożyła odpis z księgi wieczystej działki, na której dokonano wycinki drzew.Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu.

Zagadnieniem centralnym w niniejszej sprawie było ustosunkowanie się do zarzutu strony skarżącej o braku wymogu uzyskania zezwolenia na wycięcie przedmiotowych drzew.

Zarzut ten strona skarżąca oparła na interpretacji art. 48 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /tj. Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ zgodnie z którym ust. 2 wymienionego artykułu przewidujący obowiązek uzyskiwania zezwolenia na usuwanie drzew i krzewów z terenu nieruchomości nie stosuje się do drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 30 lat, usuwanych z terenu nieruchomości stanowiących własność lub będących w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych.

W ocenie Sądu wnioski strony skarżącej nie są trafne.

W świetle przedłożonego przez samą stronę skarżącą odpisu z księgi wieczystej działki, z której usunięto przedmiotowe drzewa wynika, że jej właścicielem jest Skarb Państwa natomiast użytkownikiem wieczystym 0,9776 części jest "I." W. SA a tylko w pozostałych, tysięcznych częściach osoby fizyczne.

Wskazany przez stronę skarżącą przepis ma niewątpliwie charakter wyjątkowy i to zarówno w relacji z zasadą wynikającą z art. 48 ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska jak i ogólniejszym zwolnieniem od obowiązku uzyskiwania zezwoleń na usuwanie drzew i krzewów przewidzianym w art. 48 ust. 4 pkt 3 omawianego aktu prawnego.

Z tego względu musi być interpretowany ściśle i nie jest dopuszczalna jakakolwiek forma wykładni rozszerzającej.

Warunkiem zastosowania analizowanego przepisu jest łączne wystąpienie dwu przewidzianych w nim przesłanek, tj.:

1/ wieku drzew lub krzewów /nie przekraczającego 30 lat/,

2/ oraz usytuowania usuwanych drzew lub krzewów na terenie stanowiącym własność lub będącym w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych.

Użycie przez ustawodawcę sformułowania o "nieruchomościach stanowiących własność lub będących w użytkowaniu osób fizycznych" oznaczać może, że wyłącznie tylko w takich przypadkach wymieniona przesłanka zostanie zachowana.

Niedopuszczalne byłoby natomiast rozszerzające przyjmowanie /mimo wyraźnego i jednoznacznego brzmienia zacytowanego sformułowania/, że chodzi w nim także o przypadki współwłasności lub współużytkowania wieczystego osób fizycznych.

Współwłasność lub współużytkowanie wieczyste to inne stany prawne nieruchomości w stosunku do własności lub użytkowania wieczystego.

Gdyby zamierzeniem ustawodawcy było objęcie normowaniem także współwłasności i współużytkowania wieczystego dałby temu wprost wyraz w tekście aktu prawnego.

Tytułem przykładu wskazać można na rozwiązania przewidziane w innych aktach prawnych /np. art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych - Dz.U. 2001 nr 4 poz. 17 ze zm., art. 16a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - t.j. Dz.U. 2000 nr 54 poz. 854 ze zm., art. 22a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - t.j. 2000 nr 14 poz. 176 ze zm. i wiele innych/, w których mowa jest o "własności lub współwłasności", a nie ma żadnego powodu aby odmiennie traktować relacje pojęcia użytkowania wieczystego i współużytkowania wieczystego.

Co do zaś przyczyn innego zakresu zwolnienia od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów w sytuacji, gdy znajdują się one na nieruchomości stanowiącej własność lub będącej w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych, to można przyjąć, że wypływa on z założenia o większej dbałości osób fizycznych o zachowanie walorów środowiska na ich nieruchomościach w stosunku do innych podmiotów.

Reasumując tę sekwencję rozważań należy stwierdzić, iż bezzasadne było zatem wywodzenie przez stronę skarżącą o braku obciążania jej obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie przedmiotowych drzew. O tego rodzaju zezwolenie zresztą wystąpiono, dołączając dokumentację zawierającą wyszczególnienie drzew w wieku powyżej 5 lat /art. 48 ust. 4 pkt 3 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska/.

Zgodzić się należy natomiast z Samorządowym Kolegium Odwoławczym. w W., że sama zwłoka właściwego do udzielenia zezwolenia organu, mogła uzasadniać co najwyżej zgłoszenie zażalenia o jakim mowa w art. 37 Kpa, bądź w dalszej kolejności skargi na bezczynność /art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368/.

Nie mogła być ona jednak traktowana jako podstawa do przyjmowania do zwolnienia od obowiązku uzyskiwania zezwolenia i tym samym odstąpienia od konieczności wymierzenia kary, gdy usunięcie drzew nastąpiło bez zezwolenia.

Trafnie organ, który wydał zaskarżoną decyzję podkreślił obligatoryjny charakter wymierzonej kary i fakt, że w przypadku zaistnienia sytuacji określonej w art. 110 ust. 1b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska nie ma żadnego luzu decyzyjnego.

Związany charakter wskazanej normy oraz brak przewidzianych przez nią wyjątków od stosowania ściśle określonej i jedynej sankcji czyni bezużytecznymi w niniejszej sprawie zarzuty skargi akcentujące zagrożenie jakie według strony skarżącej stwarzały przedmiotowe drzewa, konieczność przygotowania we właściwym czasie terenu inwestycji i konsekwencje działania w tym zakresie, dotkliwość finansową wymierzonych kar, a także argumentacje odwołującą się do konstrukcji zupełnie innej przecież instytucji prawnej w zakresie ochrony środowiska jaką są opłaty przewidziane w ustawie o ochronie i kształtowaniu środowiska.

Strona skarżąca jest też w błędzie twierdząc, iż nie można jej postawić zarzutu naruszenia wymogów ochrony środowiska.

Przejawem braku dbałości o stan środowiska jest bowiem właśnie usuwanie drzew bez zezwolenia, którego konsekwencją musiało być wymierzenie również podmiotowi takiemu jak strona skarżąca kary pieniężnej /por. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 1986 r. III SA 1313/85 - ONSA 1986 Nr 1 poz. 21, oraz wyrok NSA z dnia 4 września 1986 r. IV SA 358/86 - ONSA 1985 Nr 2 poz. 47/.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 27 ust. 1 powoływanej już ustawy o NSA.