Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SAB/Ol 101/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-09-11 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6339 Inne o symbolu podstawowym 633
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy
Treść wyniku: Odmówiono ustanowienia adwokata
Powołane przepisy: article: art. 246  par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 11 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w A działającego z upoważnienia Starosty A w zakwalifikowaniu do dalszego udziału w realizacji projektu postanawia odmówić ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata. WSA/post.1 - sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, A. Z. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki 111,54 m2", mieszkanie o powierzchni ok. 36 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Wnioskodawca nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż jest osobą ubogą, zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłków. Wskazał, iż "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła dochodu (...) a jedynie konsumpcyjne źródło utrzymania" oraz, że "z posiadanej nieruchomości nie czerpie zarobków a jedynie wykorzystuje ją w celach prywatnych i konsumpcyjnych. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, a środki pieniężne na jego koncie zostały zablokowane przez komornika.

Referendarz sądowy w tut. Sądzie postanowieniem z dnia 3 stycznia 2013 r. odmówił ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata.

Na skutek złożonego sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza Sąd ponownie rozpatrzył wniosek strony i postanowieniem z dnia 21 lutego 2013r. odmówił ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata.

Zażalenie na ww. postanowienie wniósł A. Z.. Po jego rozpoznaniu Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2013r., sygn. akt II GZ 171/13 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji błędnie uznał, iż wnioskodawca uniemożliwił dokonanie oceny swojej sytuacji majątkowej. W ocenie NSA działania Sądu I instancji polegające na zaniechaniu wezwania wnioskodawcy na mocy art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych dokumentów w tej konkretnej sprawie należy uznać za nieprawidłowe. W niniejszej sprawie Sąd I instancji poprzestał na uwzględnieniu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 450/12. Zarządzeniem z dnia 2 stycznia 2013 r. (k. 30 akt sprawy) w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy włączono: kopię wezwania WSA w Olsztynie z dnia 8 października 2012 r. i odpowiedź wnioskodawcy z dnia 26 października 2012 r. wraz z załącznikami. Wyjaśnienia wnioskodawcy złożone w innej sprawie nie mogły być uznane za spełnienie przez Sąd obowiązku z art. 255 p.p.s.a. Pisma te obrazowały stan rzeczy na dzień 26 października 2012 r., a wniosek w tej sprawie złożony został 2 miesiące później - 31 grudnia 2012 r. Okoliczności faktyczne w niniejszej sprawie mogły ulec zmianie. Wskazano, że ostanowienie w przedmiocie prawa pomocy może być zmieniane w trybie art. 165 p.p.s.a. Dlatego też Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest mieć na względzie aktualną sytuację materialną wnioskodawcy. W związku z tym, Sąd I instancji powinien wezwać skarżącego do przedłożenia aktualnych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową,

a następnie poddać ocenie zasadność złożonego wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Przede wszystkim przypomnieć należy, że w świetle art. 239 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje wyłącznie kwestia ustanowienia adwokata.

Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki jej zastosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).

Podnieść również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia

20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu

(art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednakże, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę.

Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i załączonych do niego kopii dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje żadnego dochodu. Skarżący jest właścicielem mieszkania o pow. ok. 36 m2, budynku do rozbiórki o pow. 111,54 m2 i nieruchomości rolnej o pow. 0,59 ha. Nie posiada natomiast oszczędności i przedmiotów wartościowych, a zgromadzone na rachunku bankowym środki finansowe w kwocie 463,32 zł zostały bezterminowo zablokowane przez komornika.

Na podstawie zarządzenia z dnia 26 lipca 2013 r. skarżący został wezwany do przedłożenia, w zakreślonym terminie, oświadczenia dotyczącego źródeł utrzymania, wydatków i sposobu wykorzystywania posiadanych nieruchomości oraz kopii: aktów notarialnych nabycia wszystkich nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku – z możliwością utajnienia jedynie danych zbywcy, dowodów opłacenia w 2013 r. należności wiążących się z posiadaniem nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku lub zaświadczenia o wysokości zaległości z tego tytułu oraz wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres od 1 kwietnia 2013 r. do dnia odbioru wezwania.

W odpowiedzi skarżący stwierdził, że nie posiada źródeł dochodu i tym samym nie ma źródła utrzymania. Z tego też względu, nie może wykazać swoich wydatków, gdyż ich nie ponosi. Wydatki ponoszone są przez jego rodzinę, z którą jednak nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Zaznaczył, że osoby te nie mają żadnego prawnego obowiązku łożenia na skarżącego. Stwierdził, że może przedłożyć jedynie dowody potwierdzające wydatki uiszczane dobrowolnie przez członków rodziny na opłaty bieżące za podatki, energię i opłaty za mieszkanie, lecz nie ma możliwości przedstawienia wydatków na wyżywienie, które również pokrywa jego rodzina. Skarżący podał ponadto, że budynek mieszkalny do rozbiórki nie jest wykorzystywany ze względu na stan techniczny, w mieszkaniu zamieszkuje, a co do nieruchomości rolnej to wyjaśniał już, że jest ona wykorzystywana jedynie "na swoje potrzeby wyżywieniowe i celem przetrwania", nie wykorzystuje jej natomiast w celach zarobkowych. Do pisma wnioskodawca załączył kopie dowodów wpłaty za podatek od nieruchomości i podatek rolny, opłat czynszowych, fakturę za energię elektryczną, wyciąg z rachunku bankowego ze stanem konta i faktycznie dostępnych środkach oraz o zablokowanych środkach pieniężnych przez komornika, a także kopie aktów notarialnych

o fragmentarycznej treści.

Oceniając powyższe stwierdzić należy, że skarżący odnosząc się do wezwania ogólnikowo, w zasadzie uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. Skarżący, podnosząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Podał wprawdzie, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i jego majątku ponosi rodzina, która - jak zaznaczył - prawnie nie może skarżącego zaliczyć

w poczet swojego gospodarstwa domowego. Nie wskazał jednak, kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy, w jakiej formie i zakresie. Ponadto, bez wyjaśnienia pozostawił również kwestie związane z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności dotyczące ich przeznaczenia i wartości. Skarżący załączył kopie żądanych aktów notarialnych dotyczących nabycia wskazanych w formularzu wniosku nieruchomości, które jednak są niekompletne i praktycznie pozbawione większości danych, przez co tracą walor jakiejkolwiek czytelności. Takie zachowanie sugeruje, że strona nie jest zainteresowana przedstawieniem jak najbardziej przejrzyście swojej sytuacji materialnej, po to aby uzyskać wnioskowaną pomoc. Tymczasem występując o środki publiczne wnioskodawca musi mieć świadomość, że godzi się tym samym na ujawnienie szczegółów dotyczących jego majątku. Na ocenę bowiem możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko,

w sytuacji gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy zwłaszcza, w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich

i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 i z dnia

25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt

I OZ 826/12). Zauważyć jednocześnie należy, że fakt posiadania nieruchomości musi być w każdej sprawie oceniany indywidualnie. Istotny jest bowiem rodzaj nieruchomości, ich przeznaczenie, stan, sytuacja prawna, wartość, a także możliwość uzyskania z tych nieruchomości dochodu odpowiedniego na pokrycie kosztów postępowania.

Skarżący jest właścicielem mieszkania i trzech działek o powierzchni 403 m2, 500 m2 i 5.000 m2. Dane o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały przez skarżącego usunięte. Nie pozwolił on zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Mimo wezwania, skarżący nie wskazał w czytelny i przekonujący sposób, jak wykorzystuje każdą nieruchomość, a w przypadku gdy jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu - przyczyn braku jej wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu. Skarżący podał jedynie, że w mieszkaniu mieszka, budynek do rozbiórki ze względu na jego stan techniczny nie jest wykorzystywany, grunt pod nim nie nadaje się do wykorzystania, zaś z posiadanej nieruchomości rolnej korzysta jedynie w celach żywieniowych. Zaznaczyć należy, że wnioskodawca, mimo, że jak podnosi od wielu miesięcy nie uzyskuje dochodu, nie wskazał jednak, dlaczego w pierwszej kolejności nie wykorzystuje ich w celu pozyskania źródła dochodu, chociażby z tytułu dzierżawy, a ostatecznie z tytułu sprzedaży, chociażby tej, której w żaden sposób nie wykorzystuje. Ponoszenie natomiast kosztów utrzymania nieruchomości w sytuacji braku jakichkolwiek dochodów z nimi związanych nie wyczerpuje znamion racjonalnego działania i wydaje się mało wiarygodne.

Jak już wyżej zaznaczono, prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania,

a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W sytuacji gdy strona posiada majątek o potencjalnie znacznej wartości, aktualny brak uzyskiwania przez nią dochodów nie może sam

w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej bowiem sytuacji trudno skarżącego uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. W warunkach niniejszej sprawy skarżący, posiadając wolny od obciążeń majątek, w skład którego wchodzi mieszkanie i trzy nieruchomości gruntowe, nie wykazał wiarygodnie, że wykorzystując racjonalnie ten majątek nie jest w stanie przezwyciężyć swoich problemów finansowych.

Przekazane do oceny Sądu pisma i wyjaśnienia nie wskazują zatem jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Podkreślenia natomiast wymaga, że jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia

w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną

i zdolności finansowe w sposób nie budzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. W niniejszej sprawie skarżący uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, gdyż przedłożył do oceny Sądu jedynie wybrane selektywnie informacje i dokumenty, winien był zatem liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione.

Odnosząc się natomiast do argumentu, iż odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie naruszy art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 Konstytucji, wskazać należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, to ograniczenie nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10). Odmowa przyznania prawa pomocy w sytuacji braku przesłanek ku temu, nie naruszy też zasady równości wobec prawa.

W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak

w sentencji.