Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1144/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 70 par 6 pkt 1, art. 191, art. 200 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 170, art. 171
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a
journal: Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia WSA del. Zbigniew Łoboda (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Łysiak, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 627/15 w sprawie ze skargi S. S.A. z siedzibą w W. (obecnie S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 22 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2009 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. kwotę 3600 (słownie: trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji

Wyrokiem z dnia 24 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 627/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd pierwszej instancji) oddalił skargę S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. (wcześniej S. S.A. z siedzibą w W., określanej dalej także jako: Strona, Skarżąca, Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 22 grudnia 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2009 r.

2. Przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji tok postępowania

2.1. Decyzją z dnia 30 października 2014 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w R. określił Skarżącej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za październik 2009 r.

Z ustalonego stanu faktycznego wynikało, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w zakresie zbiórki i skupu złomu miedzi, mosiądzu, brązu, cynku, ołowiu, cyny, niklu, stali, metali rzadkich, katalizatorów, kabli i silników elektrycznych. W postępowaniu kontrolnym ustalono, że zawyżyła ona kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za powyższy miesiąc, co spowodowane było uwzględnieniem podatku naliczonego z dokumentujących zakup złomu faktur wystawionych przez P.H.U. T. P. P., P.W. J. T., A. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w I. oraz N. P.N.

Kwestionując prawo Skarżącej do odliczenia podatku z pięciu faktur wystawionych przez P.H.U. T. P. P., ustalono, że dnia 1 października 2009 r. P. P. zarejestrował działalność gospodarczą m.in. w zakresie hurtowej sprzedaży odpadów oraz złomu metali i rud metali, którą zawiesił od dnia 30 listopada 2009 r. Natomiast dnia 21 kwietnia 2010 r. P. P. wykreślono z ewidencji działalności gospodarczej, a następnie z rejestru podatników. P. P. nie prowadził faktycznej działalności w zakresie handlu złomem, a jego firma powstała wyłącznie w celu utrudnienia identyfikacji przepływu pustych faktur w ramach łańcucha podatkowego. Żadna działalność nie była prowadzona pod adresem wskazanym jako miejsce tej działalności i nie stwierdzono znamion funkcjonowania firmy (brak szyldu, biura, numerów telefonu, a także złomu oraz maszyn i urządzeń do jego transportu, załadunku i ważenia). P. P. nie przedłożył faktur nabycia towarów i usług, nie udzielił w tej kwestii wyjaśnień i nie wskazał dostawców towarów. W 2009 r. P. P. nie wykonał żadnej czynności opodatkowanej w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.; dalej u.p.t.u.). W piśmie z dnia 9 kwietnia 2011 r. P. P.przyznał, że prowadził fikcyjną działalność gospodarczą.

Odnośnie faktury wystawionej przez A. sp. z o.o. ustalono, że w 2009 r. działalność A. sp. z o.o. polegała na zapewnieniu formalnego źródła pochodzenia złomu. Sporządzono zestawienia zakupionego i sprzedanego przez tę spółkę złomu z uwzględnieniem asortymentu, ilości, ceny jednostkowej, wartości i dostawców. Dane wynikające z faktur zakupu skonfrontowane z danymi wynikającymi z faktur sprzedaży pozwoliły ustalić rzeczywistą sprzedaż złomu i powiązania między tymi fakturami, a także ustalić faktury sprzedaży, które nie odzwierciedlały przebiegu rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, wśród których znajdowały się faktury wystawione na rzecz Skarżącej.

Zdaniem Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, podstawy do odliczenia podatku nie mogły również stanowić trzy faktury wystawione przez N. P.N. Stwierdzono bowiem, że w okresie objętym postępowaniem kontrolnym nie posiadał on technicznych możliwości składowania, przeładunku i ważenia złomu, nie dysponował placem, wagą, urządzeniami służącymi do sortowania, przeładunku złomu, nie zatrudniał pracowników, nie dysponował towarem w asortymencie i ilościach wynikających z wystawionych przez jego rzekomych dostawców faktur; nie wykonywał czynności opodatkowanych z art. 5 ust. 1 u.p.t.u. od czerwca 2009 r. do stycznia 2010 r.

Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej stwierdził, że Skarżąca nie dochowała należytej staranności w kontaktach z wystawcami zakwestionowanych faktur. Firmy te nie posiadały niezbędnej infrastruktury, nie zatrudniały pracowników, nie dysponowały środkami transportu, a ilość dostarczonego złomu wykluczała jego osobiste zbieranie, nie miały złomu i nie wskazały źródła jego pochodzenia. Skarżąca nie sprawdziła, czy firmy te dysponowały złomem i mogły go dostarczyć. Nie zweryfikowała zatem wiarygodności kontrahentów, choć mogła to uczynić przy dołożeniu staranności i ostrożności. Przy zakupach złomu (towaru szczególnego ryzyka) oznacza to brak właśnie ostrożności i staranności. Skarżąca miała świadomość nieprawidłowości występujących w obrocie złomem, które są zjawiskiem powszechnym i znanym.

2.2. Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia 22 grudnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zgodził się z organem pierwszej instancji, że ustalenia faktyczne poczynione wobec kontrahentów Skarżącej – firm P. P., P. N. i A. sp. z o.o. odzwierciedlone między innymi w skierowanych do tych podmiotów decyzjach opartych na art. 108 u.p.t.u. dowodzą, że wystawione przez te firmy faktury nie odzwierciedlały rzeczywistych transakcji.

2.3. W skardze złożonej do Sądu pierwszej instancji Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji zarzucając naruszenie:

– art. 127 w związku z art. 200 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.; dalej: O.p.) przez nieprzeprowadzenie postępowania odwoławczego, w tym niewyznaczenie Skarżącej terminu na wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego, mimo konieczności odniesienia się do stanowiska Dyrektora UKS zajętego w odpowiedzi na odwołanie oraz przedłożenia dowodów pozyskanych po wniesieniu odwołania, z których Skarżąca nie mogła skorzystać w postępowaniu przed organem pierwszej instancji;

– art. 188 w związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. przez nieuwzględnienie wniosków dowodowych Skarżącej nakierowanych na wykazanie jej należytej staranności w nawiązaniu współpracy i kontaktach handlowych z kontrahentami, którzy wystawili sporne faktury, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy oraz dowolną oceną dowodów przez organy podatkowe;

– art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) w zw. z art. 86 ust. 1 i 2 u.p.t.u. oraz art. 168 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L nr 347/1; dalej: Dyrektywa 2006/112/WE), przez bezpodstawne pozbawienie Skarżącej prawa do odliczenia podatku wynikającego z zakwestionowanych faktur, bez uwzględnienia okoliczności, że Skarżąca otrzymała złom i dochowała należytej staranności.

2.4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji

3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.).

3.2. Rozpoznając sprawę Sąd w oparciu o akta sprawy przyjął, że sporne faktury nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, jako że opisane w nich dostawy towarów nie zostały dokonane. Uznał, że zgromadzony materiał dowodowy był kompletny i stanowił wystarczające uzasadnienie podjętych rozstrzygnięć.

Sąd podkreślił, że nie jest wadą postępowania dowodowego powołanie się przez organy podatkowe na decyzje wydane wobec kontrahentów Skarżącej, określające kwoty do zapłaty na podstawie art. 108 ust. 1 u.p.t.u. z tytułu wystawionych na rzecz Skarżącej faktur z wykazanym podatkiem. Decyzjom tym można przypisać walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 194 § 1 O.p.

Zdaniem Sądu, organy skarbowe prowadzące postępowania kontrolne wobec kontrahentów Skarżącej poczyniły szczegółowe ustalenia faktyczne dotyczące zawieranych przez nich transakcji, w tym także transakcji ze Skarżącą, uprawnione było zatem odwołanie się to tych ustaleń w rozpoznanej sprawie. Powielanie postępowania dowodowego nie jest konieczne, zwłaszcza w sytuacji, gdy Skarżąca miała możliwość zapoznania się z treścią decyzji skierowanych do tych podmiotów, a przy tym nie były to jedyne dowody, na których oparte zostały decyzje wydane w rozpoznanej sprawie.

3.3. W ocenie Sądu, Dyrektor Izby Skarbowej, odwołując się do orzecznictwa, przedstawił prawidłową wykładnię art. 86 ust. 1 i 2 oraz art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a u.p.t.u. Przepisy te wprost wyłączają możliwość obniżenia podatku należnego w przypadku, gdy wystawione faktury stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane. Tylko faktura rzetelna od strony podmiotowej i przedmiotowej, tzn. dokumentująca rzeczywistą czynność opodatkowaną podatnika, przez niego wykonaną i udokumentowaną tą fakturą, daje jej odbiorcy uprawnienie do odliczenia wykazanego w niej podatku. Nie stanowi jej natomiast faktura, która nie odzwierciedla rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.

Dodać należy, że pozbawienie podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego wykazanego w takiej fakturze, co do zasady, nie narusza zasady neutralności podatku od towarów i usług.

Zdaniem Sądu, organy podatkowe wykazały, że Skarżąca nie tylko powinna była wiedzieć lub mogła się dowiedzieć o udziale jej kontrahentów w nadużyciach podatkowych, ale wręcz że miała tego świadomość posługując się wystawionymi przez nich "pustymi" fakturami.

W ocenie Sądu, tworzenie przez Skarżącą list kontrahentów, z którymi nie wolno było podejmować współpracy nie jest równoznaczne z zachowaniem należytej staranności w odniesieniu do danego kontrahenta, zwłaszcza w sytuacji, gdy podejmowana jest współpraca z nowym kontrahentem albo z kontrahentem, który dopiero pojawił się na rynku. Podobnie, o zachowaniu przez Skarżącą ostrożności i staranności w kontaktach z kontrahentami nie świadczy zamieszczenie w umowach o pracę zawieranych z pracownikami postanowień o ich pełnej odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie oraz zgody na potrącenie z wynagrodzenia stosownych kwot.

3.4. Bez wątpienia naganne jest zakończenie postępowania odwoławczego bez umożliwienia Skarżącej wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czego wymaga art. 200 O.p., służący realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, ustanowionej w art. 123 O.p. Bezspornym jest, że obowiązek ten obciąża zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy. Tym niemniej także to naruszenie przepisów postępowania musi być oceniane przez pryzmat jego wpływu na wynik sprawy. Jak bowiem stwierdził NSA w pkt 2 uchwały z dnia 25 kwietnia 2005 r., sygn. akt FPS 6/04, naruszenie przez organ odwoławczy art. 200 § 1 O.p. jest naruszeniem przepisów postępowania, które może doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., jeżeli wspomniane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, niewyznaczenie Skarżącej w postępowaniu odwoławczym 7-dniowego terminu przewidzianego w art. 200 § 1 O.p. nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że Skarżąca miała możliwość zapoznawania się z materiałem w toku postępowania kontrolnego oraz uczestniczenia w przeprowadzanych dowodach. A ponadto organ odwoławczy nie prowadził postępowania dowodowego, a zatem podstawę jego rozstrzygnięcia stanowił znany Skarżącej materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji.

3.5. Sąd zbadał, czy doręczenie Skarżącej zaskarżonej decyzji w dniu 7 stycznia 2015 r. nie nastąpiło z naruszeniem art. 70 § 1 O.p., określającego termin przedawnienia zobowiązań podatkowych na 5 lat, liczonych od końca roku, w którym upłynął termin płatności danego zobowiązania.

Z przedłożonych Sądowi dokumentów wynikało, że pismem z dnia 13 listopada 2014 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego, zgodnie z art. 70c O.p., poinformował Skarżącą, że na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 O.p. termin przedawnienia przedmiotowego zobowiązania podatkowego uległ zawieszeniu od dnia 4 listopada 2011 r. W dniu tym inspektor kontroli skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej w R. wszczął dochodzenie o przestępstwo skarbowe, ujawnione w toku kontroli prowadzonej wobec Skarżącej, polegające na narażeniu na nienależny zwrot podatku naliczonego w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do grudnia 2009 r.

Ponieważ spełniona została przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia, określona w art. 70 § 6 pkt 1 O.p., przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów regulujących przedawnienie zobowiązań podatkowych.

4. Skarga kasacyjna i odpowiedź na skargę kasacyjną

4.1. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, tj.:

1. art. 171 w związku z art. 170 p.p.s.a., poprzez bezpodstawne przyjęcie, że prawomocny wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 942/13, wydany stosunku do A. Sp. z o.o. przesądza o braku możliwości stwierdzenia dochowania przez Spółkę należytej staranności;

2. art. 151 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i niezasadne oddalenie skargi, podczas gdy powinna zostać ona uwzględniona na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. ze względu na mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania, jakich dopuściły się orzekające w sprawie podatkowej Skarżącej organy, w tym Dyrektor Izby Skarbowej, czyli:

a) art. 200 § 1 w związku z art. 121 § 1 i art. 123 § 1 O.p., polegającego na pozbawieniu Skarżącej możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji ostatecznej;

b) art. 122 O.p., art. 187 § 1 O.p. oraz art. 188 O.p. w związku z art. 123 § 1 O.p., poprzez odmowę przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez Skarżącą, co uniemożliwiło Skarżącej wykazanie faktu dostarczenia złomu przez zakwestionowanie kontrahentów oraz udowodnienie dochowania należytej staranności (w tym braku świadomości posłużenia się tzw. pustymi fakturami), skutkując niedostatecznym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy w powyższych kwestiach oraz zgromadzeniem niekompletnego materiału dowodowego;

c) art. 191 w związku z art. 187 § 1 O.p., wskutek dokonania dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów i co najmniej przedwczesnym uznaniu, że Skarżąca nie otrzymała złomu, posłużyła się świadomie tzw. pustymi fakturami i nie dochowała należytej staranności w stosunku do zakwestionowanych kontrahentów;

3. art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70 § 1 i art. 70c O.p. oraz art. 2 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego w sprawie i doręczenie podatnikowi zawiadomienia zawieszają bieg terminu przedawnienia, podczas gdy prawidłowa interpretacja tych przepisów prowadzi do wniosku, że konieczne jest także postawienie zarzutów we wszczętym postępowaniu karnym skarbowym;

4. art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70 § 1 i art. 70c O.p. oraz art. 2 Konstytucji RP, przez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, polegające na przyjęciu, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego za listopad 2009 r.;

5. art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) w związku z art. 86 ust. 1 i 2 u.p.t.u. oraz art. 168 Dyrektywy 2006/112/WE, poprzez błędną wykładnię tych przepisów, polegającą na uznaniu, że:

a) w świetle tych przepisów oraz orzecznictwa TSUE nie jest konieczna (a co za tym idzie – istotna) odpowiedź na pytanie, w jaki sposób organy podatkowe realizowały działania nakierowane na wykrywanie nieprawidłowości i wyłudzeń w zakresie podatku od towarów i usług;

b) na podatniku spoczywa ciężar wykazania, że faktycznie miało miejsce nabycie torów i usług opisanych na fakturze, między podmiotami wskazanymi na fakturze i na warunkach wynikających z tej faktury;

c) jeżeli dowiedziono, że wystawca faktury nie istnieje lub że nie było rzeczywistej możliwości wykonania dostaw wskazanych w fakturach, to istnienie świadomości naruszenia zasad odliczenia podatku naliczonego przez podatnika jest oczywiste.

6. art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a w związku z art. 86 ust. 1 i 2 u.p.t.u. oraz art. 168 Dyrektywy poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym pozbawieniu Spółki prawa do odliczenia podatku wynikającego z faktury wystawionej przez A. sp. z o.o., P. P. i P. N., bez uwzględnienia, że Spółka otrzymała złom i dochowała należytej staranności.

4.2. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

4.3. Dyrektor Izby Skarbowej nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

4.4. Spółka uzupełniła argumentację w piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2018 r.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż pozbawiona jest uzasadnionych podstaw. Zarzuty w niej zawarte zostały sformułowane w oparciu o podstawy określone w obu punktach art. 174 P.p.s.a., tj. wskazano zarówno na naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.

Tak sformułowana treść zarzutów uzasadniała rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutu najdalej idącego, dotyczącego przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za październik 2009 r. albowiem uznanie, że w sprawie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego za analizowany okres, czyniłoby rozważanie pozostałych zarzutów bezprzedmiotowym.

5.2. Dla oceny zasadności tego zarzutu skargi kasacyjnej istotna jest wykładnia art. 70 § 6 pkt 1 i art. 70 c O.p. w brzmieniu mającym zastosowanie w tej sprawie. 5 letni termin przedawnienia zobowiązania podatkowego za okres objęty niniejszą sprawą upływał z dniem 31 grudnia 2014 r. wobec tego ocenić należy, czy przed końcem 2014 r. doszło w tej sprawie do skutecznego zawieszenia przedawnienia na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 O.p.

Niesporna w sprawie pozostawała okoliczność, że postanowieniem z dnia 4 listopada 2011 r. Inspektor Kontroli Skarbowej wszczął dochodzenie o przestępstwo skarbowe, ujawnione w toku kontroli prowadzonej wobec Skarżącej, polegające na narażeniu na nienależny zwrot podatku naliczonego w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do grudnia 2009 r. Pismem z dnia 13 listopada 2014 r., doręczonym Stronie dnia 18 listopada 2014 r., Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego, zgodnie z art. 70c O.p. poinformował Skarżącą, że na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 O.p. termin przedawnienia zobowiązania podatkowego uległ zawieszeniu od dnia 4 listopada 2011 r. (k. 80 i 81 akt sądowych). Ostatni z przywołanych przepisów, w wersji obowiązującej od dnia 15 października 2013 r., stanowił, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania. Przepis ten we wcześniejszej wersji nie zawierał fragmentu "o którym podatnik został zawiadomiony".

Ta wersja art. 70 § 6 pkt 1 O.p. sprawiała, że sposób jego wykładania dokonywany był przy uwzględnieniu stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zaprezentowanego w wyroku z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt P 30/11. Na tym tle wielokrotnie wypowiadał się również Naczelny Sąd Administracyjny (por. między innymi wyroki z dnia: 24 lutego 2015 r., sygn. akt I FSK 2017/13; 16 czerwca 2015 r., sygn. akt I FSK 691/14, 25 listopada 2015 r., sygn. akt I FSK 1107/14; 15 marca 2017 r., sygn. akt I FSK 1801/15 dostępne na stronie www.orzeczeniansa.gov.pl).

W orzeczeniach tych wyjaśniano, co Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie podziela, że standardy konstytucyjne, wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymagają do osiągnięcia przewidzianego w art. 70 § 6 pkt 1 O.p. skutku w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, minimum w postaci zawiadomienia podatnika o przyczynie powodującej taki skutek, tzn. o wszczętym w określonym dniu postępowaniu w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe związane z tym zobowiązaniem, ale niekoniecznie już o wystąpieniu skutku właściwego dla tej przyczyny. Przy tym podatnik nie musi być od razu informowany o czynności procesowej samego wszczęcia takiego postępowania, czyli bezpośrednio na etapie wydania postanowienia in rem. Jednakże najpóźniej w dniu upływu terminu przedawnienia, podatnik musi otrzymać informację, że wystąpiła przesłanka w postaci wszczętego postępowania w sprawie o przestępstwo (wykroczenie) skarbowe. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że: "zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa wymaga żeby podatnik wiedział, czy jego zobowiązanie podatkowe przedawniło się, czy nie. W gestii ustawodawcy pozostaje natomiast wybór instrumentów, które to zapewnią."

Wykładając przepis wprost statuujący zawieszenie biegu terminu przedawnienia podkreślić należy, że przy interpretacji art. 70 § 6 pkt 1 O.p. należy przyjąć, że wszczęcie śledztwa lub dochodzenia zawiesza bieg terminu przedawnienia, jeżeli podatnik został o tym fakcie poinformowany. Chodzi zatem o sytuację, w której podatnik uzyska wiedzę o toczącym się postępowaniu karnym skarbowym. Istotne jest bowiem, aby podatnik wiedział, że postępowanie karne lub karne skarbowe dotyczące konkretnego okresu podatkowego, zostało wszczęte. Aby mogło dojść do zawieszenia biegu terminu przedawnienia z powodu wszczęcia postępowania karnego skarbowego, podatnik musi pozyskać informację o wystąpieniu takiego powodu, zanim upłynie termin wskazany w art. 70 § 1 O.p. To właśnie brak mechanizmu dającego podatnikowi w odpowiednim czasie wiedzę o podjęciu tej czynności postępowania karnego skarbowego istotnie wpływającej na zakres jego praw, powodował naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego pismo z dnia 13 listopada 2014 r. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego czyniło zadość przywołanej zasadzie konstytucyjnej, gdyż Spółka została poinformowana o tym, że z uwagi na wystąpienie przesłanki zawartej w art. 70 § 6 pkt 1 O.p. w odniesieniu do określonych okresów rozliczeniowych w podatku od towarów i usług doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Taki przekaz kierowany do Skarżącej umożliwił jej poznanie stanowiska organu co do kwestii przedawnienia wprost wymienionych zobowiązań. W ten sposób dowiedziała się, że według organu podatkowego zobowiązania podatkowe przypadające na konkretne miesiące 2009 r. nie uległy przedawnieniu z powodu przyczyny tkwiącej w art. 70 § 6 pkt 1 O.p., czyli właśnie ze względu na wszczęcie postępowania dotyczącego podejrzenia popełnienia przestępstwa skarbowego. Od momentu zatem powiadomienia Spółki o fakcie zawieszenia biegu terminu przedawnienia na skutek wystąpienia przyczyny opisanej w art. 70 § 6 pkt 1 O.p., przestał istnieć stan niepewności co do tego, czy jej zobowiązania się przedawniły, czy nie. Skoro Skarżąca dowiedziała się wprost o skutku w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia i o podstawie prawnej wywołującej ów skutek, czyli poprzez wskazanie art. 70 § 6 pkt 1 O.p., to nieuprawnione byłoby przyjęcie, aby nie wiedziała ona o samej przyczynie tkwiącej w treści tego przepisu, czyli o wszczęciu co najmniej postępowania in rem w sprawie karnej skarbowej, która ma związek z opisanymi w niej zobowiązaniami podatkowymi.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że nie ma żadnego uzasadnienia stanowisko Skarżącej, by do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia wymagane było wszczęcie postępowania karnego skarbowego in personam. Co więcej, w powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że nie chodzi o to, by podatnik był zawiadamiamy o wszczęciu postępowania in rem, gdyż sprzeczne to byłoby z tajnością tej fazy postępowania przygotowawczego, która ma istotne znaczenie z punktu widzenia prawdy materialnej. Gdyby podatnik wiedział, że w dotyczącej jego sprawie toczy się postępowanie karne skarbowe, mógłby podjąć działania utrudniające lub uniemożliwiające zebranie niezbędnego materiału dowodowego.

Pogląd wyrażony w skardze kasacyjnej nie znajduje uzasadnienia ani w powoływanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt P 30/11, ani w przepisach obowiązującego prawa (analogicznie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 września 2015 r., sygn. akt I FSK 847/14 oraz w wyrokach z: 13 maja 2015 r., I FSK 209/14; 23 kwietnia 2015 r., I FSK 557/14; 17 kwietnia 2015 r., I FSK 1336/14, I FSK 1337/14, I FSK 1454/14, I FSK 1284/14; 25 marca 2015 r., I FSK 128/14; 24 lutego 2015 r., I FSK 1838/13; 27 stycznia 2015 r., 1998/13; 24 czerwca 2014 r., I FSK 998/13; 26 marca 2014 r., I FSK 521/13; 21 listopada 2012 r., I FSK 303/11).

Podsumowując, zawiadomienie z dnia 13 listopada 2014 r. skierowane do Spółki spełniło wyznaczony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt P 30/11, standard wiedzy wynikający w tym przypadku ze specjalnego powiadomienia jej o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia konkretnych zobowiązań. W ten sposób Skarżąca otrzymała wprost informację nie tylko o wystąpieniu skutku w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia, ale i o podstawie prawnej ów skutek wywołującej, czyli o art. 70 § 6 pkt 1 O.p. Dzięki temu dowiedziała się również o przyczynie taki skutek wywołującej opisanej w tym przepisie. Pismo to było jednoznaczne i czytelne oraz zawierało: informację o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do grudnia 2009 r., datę, w której nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia tych zobowiązań podatkowych (4 listopada 2011 r.), jak również powód zawieszenia w postaci powołania przepisu powszechnie obowiązującego prawa, tj. art. 70 § 6 pkt 1 O.p., w którym przyczyna tego zawieszenia została opisana (wszczęcie dochodzenia o przestępstwo skarbowe).

5.3. W zakresie naruszenia przepisów prawa procesowego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 200 § 1 w zw. z art. 121 i art. 123 § 1 O.p. poprzez pozbawienie Skarżącej możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji ostatecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu pierwszej instancji, że naruszenie art. 200 § 1 O.p., które miało miejsce na etapie postępowania odwoławczego nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Należy zauważyć, że w uchwale z dnia 25 kwietnia 2005 r. sygn. akt FPS 6/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że naruszenie przez organ odwoławczy art. 200 § 1 O.p. jest naruszeniem przepisów postępowania, które może doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyjaśnił również, że w każdej sprawie sąd indywidualnie bada, czy naruszenie art. 200 § 1 mogło mieć wpływ na jej wynik, co może uczynić na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. Natomiast w interesie strony podnoszącej zarzut naruszenia art. 200 § 1 O.p. leży wykazanie wpływu tego uchybienia na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że niewyznaczenie Skarżącej w postępowaniu odwoławczym 7-dniowego terminu przewidzianego w art. 200 § 1 O.p. nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Jak trafnie zauważył to Sąd pierwszej instancji na etapie postępowania odwoławczego nie uzupełniono akt sprawy o nowe dowody. Organ odwoławczy oparł się bowiem w całości na obszernie zgromadzonym przez organ pierwszej instancji materiale dowodowym, z którym Strona zapoznawała się w toku postępowania przed organem pierwszej instancji i co do którego, w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, zgłosiła wnioski dowodowe.

Zgodzić się należy, z autorem skargi kasacyjnej, że również organ odwoławczy powinien wyznaczyć Skarżącej siedmiodniowy termin przewidziany w art. 200 § 1 O.p., czego nie uczynił naruszając ten przepis. Na podkreślenie zasługuje to, że nieuzupełnianie materiału dowodowego (brak przeprowadzenia nowych dowodów) przez organ odwoławczy nie zwalnia tego organu od wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, bowiem strona powinna mieć możliwość końcowego wypowiedzenia się przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy co do całości zebranego materiału dowodowego. Jednakże w niniejszej sprawie prawidłowo WSA uznał, że to uchybienie nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

5.4. Bezzasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 170 i art. 171 p.p.s.a. Należy wskazać, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Wiążący w rozumieniu tego przepisu charakter ma sentencja wyroku, tym niemniej dla prawidłowego odczytania jej treści trzeba kierować się jego uzasadnieniem. Moc wiążąca orzeczenia oznacza, że trzeba przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu.

Co istotne, zakres związania prawomocnym orzeczeniem sądu, jak i zakres powagi rzeczy osądzonej, której zasada wyrażona jest w art. 171 p.p.s.a. odnoszą się do konkretnego przedmiotu rozstrzygnięcia i nie mogą automatycznie determinować orzeczenia w innych sprawach, pozostających nawet w pewnym "zasięgu" tego orzeczenia. Sądy mają obowiązek uwzględnić istnienie w obrocie prawnym takiego rozstrzygnięcia, co nie oznacza jednak, że jego treść zastępuje konieczność rozstrzygania w innej sprawie administracyjnej, nawet gdy jej przedmiot pozostaje zbliżony do sprawy rozstrzygniętej.

Zatem związanie prawomocnym orzeczeniem sądu odnosi się wyłącznie do tego, co było przedmiotem rozstrzygnięcia tej sprawy, która została prawomocnie osądzona (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn. akt I GSK 446/13).

W zaskarżonym obecnie wyroku, zwracając uwagę na fakt istnienia w obrocie prawomocnego wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 5 marca 2014 r. oddalającego skargę spółki A. na decyzję w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące 2009 r., dokonano odrębnie oceny dokonanych ustaleń wskazujących na brak dysponowania przez wymienioną spółkę złomem, który mógłby być przedmiotem dalszego obrotu (str. 24 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Nie można również mówić o naruszeniu w tej sprawie art. 171 p.p.s.a., ponieważ przepis ten w ogóle nie został powołany przez Sąd pierwszej instancji jako podstawa rozstrzygnięcia. Przepis ten określa granice tzw. powagi rzeczy osądzonej, oznaczającej moc prawną prawomocnego orzeczenia co do istoty sprawy, wydanego w postępowaniu jurysdykcyjnym, wykluczającą ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy. Przepis art. 171 p.p.s.a. nie może więc stanowić podstawy zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej mogą być bowiem oparte o naruszenie przez Sąd pierwszej instancji określonych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, natomiast Sąd pierwszej instancji nie stosując przepisu art. 171 p.p.s.a., nie mógł go tym samym naruszyć (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2116/14).

5.5. Odnosząc się do zarzutów dotyczących przyjętego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy wskazać należy, że wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w zaskarżonym orzeczeniu, dokonując sądowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, trafnie uznano, że organy podatkowe zebrały w sposób prawidłowy obszerny materiał dowodowy i w sposób trafny dokonały oceny dowodów. Tym samym nie naruszyły wskazanych przez autora skargi kasacyjnej przepisów Ordynacji podatkowej, tj.: art. 122, 187 § 1, 188 i 191 realizując postulaty w nich zawartych. Organy podatkowe zebrały obszerny materiał dowodowy, który przeczył stanowisku podatnika o faktycznej realizacji zdarzeń udokumentowanych spornymi fakturami. Sąd pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakie to konkretnie czynności zostały przeprowadzone przez organ w tym zakresie i jakie okoliczności świadczyć miały o fikcyjności transakcji udokumentowanych za pomocą zakwestionowanych faktur. Wskazane przez Sąd okoliczności w pełni uzasadniały przyjęte przez organy ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy.

Należy podkreślić, także wobec stanowiska przedstawionego przez Spółkę w piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2018 r., że w sprawach, w których kwestionowany jest faktyczny charakter dostaw złomu i gdzie istnieje podejrzenie posłużenia się tak zwanymi "pustymi fakturami", uzasadnione i zrozumiałe jest koncentrowanie się na obiektywnych okolicznościach dotyczących wykonawczych aspektów dostawy (badanie realnego charakteru źródeł zaopatrzenia w towar przez wystawców faktur na rzecz podatnika, możliwość składowania przez niech towaru, załadunku, rozładunku, transportu itp.), aniżeli na zapewnieniu ze strony osób wystawiających i przyjmujących faktury, że dostawy były, co sugeruje przecież samo już posłużenie się fakturami. Należy podkreślić, że organy podatkowe nie podważały posiadania przez Spółkę towaru, a tylko, że towar ten nie stanowił przedmiotu dostaw ze strony wystawców faktur. Dlatego aprobująco należało odnieść się także do stanowiska Sądu pierwszej instancji, że brak technicznych możliwości dostawy ze strony wystawców faktur (w przedmiotowym okresie), przeanalizowany i opisany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, stanowił zasadniczy aspekt ustaleń faktycznych, wobec którego okoliczności nawiązania współpracy pomiędzy wystawcami faktur i Spółką nie miały istotnego znaczenia, a w konsekwencji również nieprzeprowadzenie dowodów osobowych w tym zakresie, nie mogło stanowić o uchybieniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Tak więc wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie uznał, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonana przez organ podatkowy jest prawidłowa i nie wykracza poza granice określone przez ustawodawcę w art. 191 O.p. Postępowanie dowodowe wykazało bowiem jednoznacznie, że kontrahenci Skarżącej nie zatrudniali pracowników, nie dysponowali bazą lokalową i transportową, nie posiadali urządzeń do określania ilości złomu bądź też nie trudnili się handlu złomem w przedmiotowym okresie. Dla oceny prawidłowości działań organów nie mogło mieć znaczenia to, że za inne okresy (jak utrzymywała spółka w odniesieniu do P. N.) dostawy nie zostały podważone. Nie sposób oczekiwać, żeby organ abstrahował od okoliczności ustalonych w odniesieniu do danego okresu ze względu na fakty zaistniałe w innych okresach rozliczeniowych.

Ponadto wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej organy wskazywały na okoliczności, które świadczyć miały o braku należytej staranności po stronie podatnika przy zawieraniu spornych transakcji. Tego typu wskazania odnosiły się do transakcji z każdym z kontrahentów, którzy mieli rzekomo sprzedać Skarżącej towar.

Mając na uwadze zarzuty Strony należy jednak podkreślić, że podstawą pozbawienia podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego było to, że nie nabył on złomu od wskazanych w fakturach podmiotów. Innymi słowy faktury nie potwierdzają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Stąd też ustalenia organów podatkowych prowadzone były pod kątem zastosowania w sprawie art. 86 ust. 1 oraz art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) u.p.t.u. i to przesłanki z tych przepisów determinowały przebieg prowadzonego postępowania. Reasumując stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, trafnie uznał, że w toku postępowania podatkowego nie naruszono wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.

5.6. W podsumowaniu, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę prawidłowości postępowania podatkowego, wyrażoną przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W szczególności, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie zostały zachowane wszystkie wymagane przez Ordynację podatkową zasady prowadzenia postępowania dowodowego i oceny zebranych dowodów. Za sprzeczną z tymi zasadami, a w szczególności zasadą swobodnej oceny dowodów, uznać należy natomiast konstrukcję oceny materiału dowodowego dokonaną przez Skarżącą, która opiera się na analizie poszczególnych dowodów w oderwaniu od oceny całokształtu materiału dowodowego, który dopiero daje obraz stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy. Organy podatkowe, a za nimi Sąd pierwszej instancji, poddały analizie zebrane w sprawie dowody w sposób kompleksowy. Prawidłowe pozostaje stanowisko Sądu pierwszej instancji, że postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy podatkowe było dokładne. W toku postępowania podatkowego wykorzystano wszystkie dowody, które były możliwe do przeprowadzenia, a następnie oceniono te dowody i wyprowadzono z nich wnioski, które trafnie przez Sąd pierwszej instancji zostały ocenione jako logiczne i spójne.

5.7. Ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej skutecznie nie podważyły stanu faktycznego, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego w oparciu o niezakwestionowany skutecznie przez autora skargi kasacyjnej stan faktyczny ustalony przez organy podatkowe i zaakceptowany w ramach kontroli legalności przez Sąd pierwszej instancji. Z ustaleń tych zaś wynika, że w kontrolowanym okresie transakcje sprzedaży złomu na rzecz Skarżącej w rzeczywistości nie miały miejsca, a faktury stwierdzające zaistnienie tych zdarzeń – nie mają pokrycia w rzeczywistości. W tym kontekście, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej subsumcji tego stanu faktycznego pod normy prawa materialnego.

Powyższe uwagi i oceny odnoszą się także do problematyki dochowania przez Skarżącą należytej staranności, która prawidłowo oceniona została przez Sąd pierwszej instancji.

5.8. Z uwagi na powyższe należy uznać zarzut naruszenia art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) w związku z art. 86 ust. 1 i 2 u.p.t.u. oraz art. 168 Dyrektywy 2006/112/WE za chybiony. Przepis ten stanowi, że nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku, gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane - w części dotyczącej tych czynności. Norma ta jest rozwinięciem i dopełnieniem unormowania zawartego w art. 86 ust. 1 u.p.t.u., który stanowi, że w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124. Z kolei ustęp 2 pkt 1 lit. a) określa, że kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług. Jest to zatem podstawowa norma prawna regulująca prawo do odliczenia podatku naliczonego. Należy się zgodzić z autorem skargi kasacyjnej, że prawo to jest podstawowym i fundamentalnym prawem podatnika, wynikającym z konstrukcji podatku od towarów i usług jako podatku od wartości dodanej. Unormowanie to jest implementacją poprzednio obowiązującego art. 17 ust. 2 lit. a Szóstej Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (77/388/EWG), (Dz.U.UE.L.77, Nr 145, poz. 1).

W aktualnym stanie prawnym zagadnienie to reguluje art. 168 Dyrektywy 2006/112/WE. Ten przepis dyrektywy stanowi, że o ile towary i usługi są używane do celów zawieranych transakcji podlegających opodatkowaniu, podatnik jest uprawniony do odliczenia od podatku, który zobowiązany jest zapłacić kwot należnego lub zapłaconego podatku od wartości dodanej od towarów lub usług dostarczonych lub, które mają być podatnikowi dostarczone przez innego podatnika. Na gruncie tej dyrektywy przyjmowano, że prawo do odliczenia może dotyczyć wyłącznie czynności, które faktycznie zostały dokonane. Sama faktura nie tworzy bowiem prawa do odliczenia podatku w niej wykazanego. Prawo do odliczenia przysługuje zatem wówczas, gdy podatek naliczony związany jest z faktycznie dokonanymi czynnościami opodatkowanymi. Potwierdzeniem tego może być wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 13 grudnia 1989 r. w sprawie Genius Holding BV v. Staatssecretaris van Financiën, C-342/87, w którym stwierdzono, że zgodnie z artykułem 17(2) podatnik może korzystać z prawa do odliczenia podatku VAT przewidzianego w VI Dyrektywie z tytułu dostaw towarów lub świadczenia usług przez innego podatnika wyłącznie w odniesieniu do podatków faktycznie należnych, tj. podatków przypadających do zapłaty z tytułu działalności podlegającej opodatkowaniu lub zapłaconych, o ile były one należne. Zasada ta nie dotyczy podatku, który jest należny tylko z tego powodu, że został wykazany na fakturze.

Przyznanie prawa do odliczenia podatku z faktury, która nie dokumentuje rzeczywistego zdarzenia oznaczałoby, że prawo to należne jest z uwagi na sam fakt posiadania faktury z wykazanym podatkiem, choć nie jest on należny od podmiotu, który fakturę taką wystawił oraz mimo że nie zrealizował opisanej w niej czynności. Tymczasem prawo do odliczenia podatku naliczonego jest następstwem powstania obowiązku podatkowego z tytułu faktycznej czynności podatnika wystawiającego fakturę, czyli obowiązku podatkowego powstałego na poprzednim etapie obrotu. Jeżeli brak jest faktycznej czynności u wystawcy faktury, nie może z jej tytułu powstać obowiązek podatkowy, a tym samym brak jest prawa do odliczenia podatku z takiej faktury (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 11 stycznia 2013 r. sygn. akt I FSK 269/12, z 22 października 2010 r. sygn. akt I FSK 1786/09; z 17 marca 2009 r. sygn. akt I FSK 30/08; z 13 marca 2008r. sygn. akt I FSK 311/07).

W świetle unormowań zawartych w art. 86 ust. 1 i 2 oraz art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) u.p.t.u. podstawę do dokonania odliczenia podatku naliczonego może stanowić wyłącznie faktura odzwierciedlająca faktyczne zdarzenie gospodarcze w aspekcie podmiotowym, przedmiotowym oraz ilościowym. Zatem faktura musi potwierdzać, że w rzeczywistości doszło do dostawy towarów lub świadczenia usług pomiędzy konkretnymi podmiotami, w zakresie ściśle określonego towaru lub usługi oraz w zakresie ilości danego towaru lub usługi. Natomiast jak wyżej wskazano, decyzja, zgodnie z którą, w zakresie w jakim faktura nie odzwierciedla rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, nie może stanowić podstawy do dokonania odliczenia podatku naliczonego wynikającego z takiej faktury, jest zgodna z obowiązującą Dyrektywą.

Odnosząc się do argumentów skargi kasacyjnej, wskazujących na brak świadomości Skarżącej w zakresie działań kontrahentów wskazać należy, że zasada neutralności podatkowej nie stoi na przeszkodzie odmowie odbiorcy faktury prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego ze względu na brak czynności podlegającej opodatkowaniu (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie C-643/11 LVK - 56 EOOD). Tenże Trybunał wielokrotnie przypominał, zarówno na gruncie VI Dyrektywy jak i obecnie obowiązującej Dyrektywy 112, że zwalczanie oszustw podatkowych, unikania opodatkowania oraz ewentualnych nadużyć jest celem uznanym i wspieranym przez dyrektywy i że podmioty prawa nie mogą powoływać się na przepisy prawa Unii w celu dopuszczanie się oszustwa lub nadużycia swoich uprawnień (zob. w szczególności wyroki: z dnia 21 lutego 2006 r. w sprawie C-255/02 Halifax i in., Zb.Orz. s. I-1609, pkt 68 i 71; z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 Mahagében i Dávid, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 41, a także ww. wyrok w sprawie Bonik, pkt 35 i 36). Zatem organy administracyjne i sądowe powinny odmówić prawa do odliczenia, jeżeli zostanie udowodnione na podstawie obiektywnych przesłanek, że prawo to podnoszone jest w celach wiążących się z przestępstwem lub nadużyciem (zob. podobnie wyrok z dnia 6 lipca 2006 r. w sprawach połączonych C-439/04 i C-440/04 Kittel i Recolta Recycling, Zb.Orz. s. I-6161, pkt 55; a także ww. wyroki w sprawach połączonych Mahagében i Dávid, pkt 42; w sprawie Bonik, pkt 37).

We wspomnianym wcześniej wyroku z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie C-643/11, Trybunał podkreślił, że zasady neutralności podatkowej, pewności prawa i równego traktowania nie stoją na przeszkodzie temu, aby odbiorcy faktury odmówiono prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego, ze względu na brak faktycznej czynności podlegającej opodatkowaniu. Jeżeli jednak, wziąwszy pod uwagę oszustwa podatkowe lub nieprawidłowości popełnione przez wskazanego wystawcę lub na etapie obrotu poprzedzającym czynność służącą jako podstawa do odliczenia, czynność ta zostanie uznana za faktycznie niezrealizowaną, należy ustalić, w świetle obiektywnych danych i nie wymagając przy tym od odbiorcy faktury przeprowadzania weryfikacji nienależących do jego obowiązków, że ów odbiorca wiedział lub powinien był wiedzieć o tym, iż dana czynność wiąże się z oszustwem podatkowym w zakresie podatku VAT.

Należy jednak podkreślić, że powyższa teza Trybunału Sprawiedliwości odnosi się do takiego stanu faktycznego w ramach, którego podatnik otrzymuje faktycznie towar lecz jedynie wskazany na fakturze kontrahent nie jest rzeczywistym zbywcą. Zatem taka faktura nie odzwierciedla rzeczywistego przebiegu zdarzenia gospodarczego. W żadnej zaś mierze orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w tym przede wszystkim najnowsze jego tezy wynikające z wyroków z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawach C-642/11 Stroj trans EOOD i C-643/11 ŁWK – 56 EOOD oraz z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 Mahagében kft oraz Péter Dávid, nie odnoszą się do takiego stanu faktycznego w ramach którego nie dochodzi do żadnej transakcji związanej z dostawą towaru lub świadczeniem usług. Jedynym realnym odzwierciedleniem w rzeczywistości jest obieg faktur, które mają stworzyć pozór obrotu towarem. W niniejszej sprawie zaś, jak wynika z nie podważonych skutecznie ustaleń faktycznych wynika, że podatnik nie nabył złomu w ilościach wskazanych na zakwestionowanych fakturach.

5.9. Konieczność badania rzetelności kontrahentów oraz źródła pochodzenia towarów, wydaje się być naturalna dla racjonalnie działającego przedsiębiorcy. Zwłaszcza, że Skarżąca dokonywała transakcji skupu złomu w sytuacji powszechnej świadomości nadużyć zachodzących w obrocie tego typu towarami. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że notoryjnie znany jest fakt, że obrót złomem narażony jest szczególnie na nadużycia podatkowe, co wymaga od jego uczestników szczególnej ostrożności i staranności (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FSK 1209/13).

Należyta staranność jest określana przy uwzględnieniu zawodowego charakteru prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej i uzasadnia zwiększone oczekiwania co do skrupulatności, rzetelności, zapobiegliwości i zdolności przewidywania w prowadzonych działaniach. Dążenie do osiągnięcia korzyści za wszelką cenę nie jest okolicznością modyfikującą i usprawiedliwiającą każde działanie strony w profesjonalnym obrocie gospodarczym.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że przyjęte przez Skarżącą zasady przeprowadzania weryfikacji kontrahentów i tworzenie przez nią list kontrahentów, z którymi nie wolno było podejmować współpracy nie jest równoznaczne zachowaniem należytej staranności w odniesieniu do danego kontrahenta, zwłaszcza w sytuacji, gdy podejmowana jest współpraca z nowym kontrahentem albo z kontrahentem, który dopiero pojawił się na rynku. Podobnie, o zachowaniu przez Skarżącą ostrożności i staranności w kontaktach z kontrahentami nie świadczy zamieszczenie w umowach o pracę zawieranych z pracownikami postanowień o ich pełnej odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie oraz zgody na potrącenie z wynagrodzenia stosownych kwot.

Podzielić należy pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lipca 2017 r., sygn. akt I FSK 1798/15, że art. 86 ust. 1, art. 88 ust. 3 pkt 4 lit. a) u.p.t.u. należy interpretować w ten sposób, że samo wprowadzenie przez podatnika procedur weryfikacji kontrahentów nie stanowi o zachowaniu dobrej wiary i w konsekwencji nie pozwala na skorzystanie z uprawnienia do odliczenia podatku naliczonego na podstawie faktur, które nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, jeżeli procedury te nie były przestrzegane w stosunku do konkretnego kontrahenta.

Zdaniem Sądu, organy podatkowe wykazały, że Skarżąca nie tylko powinna była wiedzieć lub mogła się dowiedzieć o udziale jej kontrahentów w nadużyciach podatkowych, ale wręcz że miała tego świadomość posługując się wystawionymi przez nich pustymi fakturami. Organy podatkowe wykazały, że fakturom wystawionym przez kontrahentów Skarżącej nie towarzyszyły dostawy towaru. Wniosek taki wynika z ustaleń faktycznych dotyczących poszczególnych kontrahentów i wymaga szczególnego podkreślenia.

5.10. Mając powyższe rozważania na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie dostarczyła uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, oddalił ją na podstawie przepisów art. 184 P.p.s.a. Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść art. 204 pkt 1 tej ustawy.