Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1099/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 par. 1, 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 1, 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędzia NSA Teresa Rutkowska Protokolant referent-stażysta Renata Tomaszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2016 r. sprawy ze skargi J.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) oraz art. 17 § 1, art. 18, i art. 13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014r., poz. 1619), w związku z art. 123 ust. 1 ustawy z dnia 11 października 2013r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013r., poz. 1289) - po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie zwolnienia z egzekucji wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. - Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu 24 czerwca 2013 r. Poczta Polska S.A. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej wystawił na J.P. tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] oraz [...] i [...], obejmujące należności z tytułu opłat abonamentowych RTV za okres od stycznia 2009 r. do maja 2013 r. Przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W., celem realizacji w trybie egzekucji administracyjnej.

W dniu 14 października 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. skierował zawiadomienie nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, tj. do BRE Bank S.A. Przedmiotowe zawiadomienie bank odebrał w dniu 17 października 2013 r., natomiast zobowiązanemu zostało ono doręczone wraz z odpisami tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] oraz [...] i [...] w dniu 23 października 2013 r.

Ponadto w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych organ egzekucyjny skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. zawiadomienie z dnia 30 października 2014 r. nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, tj. wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. w wysokości 376 zł. Przedmiotowe zawiadomienie doręczono J.P. w dniu 6 listopada 2014 r.

W dniu 13 listopada 2014 r. pełnomocnik strony złożył pismo zatytułowane "Skarga dłużnika na czynności Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. nr zawiadomienia [...]. nr [...] z dnia 30 października 2014 r." W ww. piśmie, powołując art. 54 § 1, § 3 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pełnomocnik wskazał, że zaskarża czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. polegającą na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność dłużnika z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za grudzień 2013 r. w kwocie 376 zł przysługującą skarżącemu względem dłużnika zajętej wierzytelności - Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. W związku z tym pełnomocnik strony wniósł o: umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie zwolnienie spod zajęcia egzekucyjnego przysługującej skarżącemu od Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za grudzień 2013 r., cofnięcie zakazu wypłaty kwoty 376 zł należnej skarżącemu z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym za grudzień 2013 r., zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowań sądowoadministracyjnych, które toczą się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi o sygn. akt I SA/Łd 783/14 i I SA/Łd 1088/14, a dotyczących zajęcia rachunku bankowego oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w sprawie tej samej należności wierzyciela Poczty Polskiej S. A. Zaskarżonej czynności pełnomocnik strony zarzucił naruszenie:

- § 13 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że tytuł wykonawczy może zostać wystawiony, a w konsekwencji postępowanie egzekucyjne w sprawie egzekucji należności abonamentowej RTV może być wszczęte, bez uprzedniego doręczenia upomnienia, bowiem na zobowiązanym ciąży ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania,

- art. 15 § 1 w związku z art. 27 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez niewłaściwe zastosowanie i niedoręczenie dłużnikowi pisemnego upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy miał taki obowiązek, bowiem przepisy szczególne nie stanowią inaczej,

- art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego błędne niezastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie zachodzą dwie przesłanki umorzenia postępowania, bowiem obowiązek zapłaty opłaty abonamentowej nie powstał, a nawet gdyby przyjąć, że powstał, to zobowiązanemu nie doręczono wymaganego upomnienia.

Powyższe wystąpienie strony z dnia 13 listopada 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. przekazał do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. jako skargę na czynność egzekucyjną. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. poinformował, że "wniosek pełnomocnika strony, w części dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego, zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym za 2013 r., zawieszenia postępowania egzekucyjnego, zostanie rozpatrzony przez tutejszy organ w odrębnych postępowaniach".

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia 24 grudnia 2014 r. - po rozpatrzeniu skargi na czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W., polegającą na zajęciu - zawiadomieniem z dnia 30 października 2014 r. prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, tj. z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. w Urzędzie Skarbowym Ł. – W., dokonaną w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 24 czerwca 2013 r. o numerach: od [...] do [...] oraz [...] i [...], oddalił skargę jako nieuzasadnioną.

Z kolei Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. wydał w dniu [...] grudnia 2014 r. postanowienie, którym - po rozpatrzeniu wniosku z 13 listopada 2014 r. w części dotyczącej zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 12/2013 r., odmówił zwolnienia z egzekucji ww. składnika majątkowego.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik strony złożył zażalenie, zarzucając mu naruszenie:

- art. 124 § 1 K.p.a., przez brak w zaskarżonym rozstrzygnięciu prawidłowego i pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego, w szczególności brak odniesienia się do argumentacji faktycznej i prawnej podniesionej przez pełnomocnika w toku postępowania;

- art. 124 § 2 K.p.a., przez jego niezastosowanie i niezamieszczenie w uzasadnieniu postanowienia uzasadnienia faktycznego, jak również niewyjaśnienie podstawy prawnej wydanego postanowienia oraz wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, a w konsekwencji brak wyraźnego wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z jakich powodów organ uznał, że w przedmiotowym stanie faktycznym nie zachodzi "ważny interes" dłużnika, jak również z jakich powodów nie doręczono dłużnikowi pisemnego upomnienia zawierającego wezwanie do dobrowolnej zapłaty świadczenia, oraz czy doręczenie takiego "postępowania" ma, a jeśli tak, to jaki wpływ na postępowanie w przedmiocie zajęcia egzekucyjnego rachunku bankowego należącego do dłużnika, w konsekwencji czego uniemożliwiono weryfikację wydanego postanowienia z punktu widzenia prawidłowości zastosowania art. 80 ww. ustawy;

- art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a., przez niepodjęcie z urzędu działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, a to w konsekwencji braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przedmiotowej sprawy, a w konsekwencji niewyjaśnienie z jakiego powodu nie doręczono dłużnikowi upomnienia oraz na jakiej podstawie uznano, że w realiach przedmiotowej sprawy nie zachodzi "ważny interes" dłużnika;

- art. 6 w związku z art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, przez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę praworządności i zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, z uwagi na zaniechanie ustosunkowania się do zgłoszonych przez skarżącego wniosków i twierdzeń, w tym przede wszystkim w zakresie niedoręczenia dłużnikowi upomnienia;

- art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego, przez brak wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy;

- art. 13 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez bezzasadne jego niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia z egzekucji wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 rok, z uwagi na brak "ważnego interesu" dłużnika.

W związku z powyższym, pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. ww. postanowieniem z dnia [...] roku utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ II instancji powoła treść art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 listopada 2013 r. oraz art. 123 ust. 1 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych i wskazał, że w analizowanej sprawie zastosowanie ma przepis art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 listopada 2013 r., przy czym do rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z egzekucji nie jest wymagana zgoda wierzyciela.

Organ wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie możliwość zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego uzależniona jest od kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: złożenia przez zobowiązanego wniosku w sprawie zwolnienia z egzekucji oraz istnienia ważnego interesu zobowiązanego. Bezspornym jest zatem, iż brak jednego z ww. elementów powoduje, że brak jest podstaw do pozytywnego rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny w przedmiocie wniosku zobowiązanego o zwolnienie określonego składnika majątku z egzekucji.

Ponadto organ wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której ocena może być dokonana po wnikliwym wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy. O istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie o istnieniu powyższego interesu, lecz konkretne i zobiektywizowane okoliczności faktyczne przemawiające za zastosowaniem zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego. Zastosowanie instytucji zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego powinno być rozpatrywane głównie w świetle wyrażonej w art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zasady stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, która wyraża się w tym, że spośród przewidzianych ustawą środków egzekucyjnych należy stosować ten, który w możliwie najmniejszym stopniu będzie ingerował w prawa i wolności zobowiązanego. Tym samym, zastosowanie zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych nie wyklucza w ogóle możliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec dłużnika, z innych nieobjętych tym zwolnieniem składników majątku. Zastosowanie tej instytucji jest dopuszczalne jedynie w sytuacji możliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej z innego składnika majątku zobowiązanego. W związku z tym przyjmuje się, że wnosząc o zwolnienie z egzekucji, zobowiązany powinien wskazać nie tylko argumenty przemawiające za pozytywnym rozpatrzeniem takiego wniosku, ale też wykazać, że prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności jest możliwe z jego innych składników majątkowych. Przepis art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma na celu ochronę interesów zarówno zobowiązanego, jak i wierzyciela, dlatego też zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna.

Rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w przedmiocie zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego ma charakter uznaniowy. Uznaniowość dotyczy zarówno oceny występowania samych przesłanek, jak i podjęcia decyzji o zastosowaniu instytucji zwolnienia z egzekucji. Istotnym jest przy tym, że uznanie administracyjne nie wyraża się jedynie w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom zwolnienia, ale również w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek zwolnienia.

Organ wskazał, że w analizowanej sprawie pismem z dnia 13 listopada 2014 r. zatytułowanym "Skarga dłużnika na czynności Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. nr zawiadomienia [...] Cz. Nr [...] z dnia 30 października 2014", pełnomocnik J.P. wniósł m.in. o zwolnienie wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 rok spod zajęcia egzekucyjnego. Mając na uwadze całokształt zaistniałych w niniejszej sprawie okoliczności faktycznych oraz obowiązujące regulacje prawne, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku pełnomocnika zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. Wnosząc o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 rok, pełnomocnik strony nie wskazał żadnego innego składnika majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne prowadzenie egzekucji. Co prawda w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego organ egzekucyjny zastosował także inny środek egzekucyjny, tj. zawiadomieniem z dnia 14 października 2013 r. zajął prawo majątkowe stanowiące wierzytelność z rachunku bankowego w BRE Banku S.A. Niemniej jednak podkreślenia wymaga, iż organ egzekucyjny działając zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zatem użyte przez ustawodawcę wyrażenie "środki egzekucyjne" wskazuje, iż organowi egzekucyjnemu przyznano prawo stosowania kilku środków egzekucyjnych jednocześnie, jeżeli cel egzekucji tego wymaga.

Ponadto, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., w niniejszej sprawie podstawą wniosku strony o zwolnienie z egzekucji wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. jest nie tyle potrzeba ograniczenia dolegliwości związanych z prowadzeniem egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...] oraz [...] i [...], co stanowisko o braku podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego z uwagi na niedoręczenie zobowiązanemu upomnienia. Zawarta w przedmiotowym wniosku argumentacja pełnomocnika zmierza bowiem do wykazania przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, a nie do zmniejszenia uciążliwości prowadzonej egzekucji, co jest istotą środka ochrony prawnej przewidzianego w art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ wyjaśnił, że zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia był już przedmiotem rozpatrzenia w postępowaniu prowadzonym przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., które zakończyło się wydaniem postanowienia z dnia 25 lipca 2014 r. utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. z dnia 13 maja 2014 r. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 24.06.2013 r. o numerach od [...] do [...] oraz [...] i [...]. Na przedmiotowe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 25 lipca 2014 r. pełnomocnik strony wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 14 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Łd 1088/14 oddalił skargę. Aktualnie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym toczy się postępowanie kasacyjne ze skargi J.P.

W świetle wskazanego powyżej charakteru prawnego środka ochrony prawnej w postaci zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego zobowiązanego oraz argumentacji pełnomocnika strony przemawiającej w jego ocenie za pozytywnym rozpatrzeniem złożonego w tym zakresie wniosku, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., sformułowany przez pełnomocnika zarzut niedoręczenia upomnienia nie może być uznany za uzasadnienie istnienia ważnego interesu zobowiązanego, o którym mowa w art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie ze wskazanych wyżej przyczyn brak jest podstaw do jego merytorycznego rozpatrzenia w toku postępowania w przedmiocie zwolnienia z egzekucji prawa majątkowego zobowiązanego.

Odnosząc się natomiast do sformułowanych w zażaleniu zarzutów naruszenia art. 7 w związku z art. 77 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, organ odwoławczy wskazał, że w analizowanej sprawie organ egzekucyjny podjął niezbędne działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz dokonał wnikliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanek ważnego interesu zobowiązanego. Istotnym jest przy tym, że powołane przez pełnomocnika przepisy art. 7 i art. 77 ww. ustawy, nie nakładają na organ niczym nieograniczonego obowiązku poszukiwania materiału dowodowego, w szczególności gdy to strona wywodzi z określonych faktów skutki prawne. Obowiązek wykazania, że te okoliczności wystąpiły spoczywał bowiem na zobowiązanym.

Za bezzasadne organ uznał również zarzuty naruszenia art. 6 w związku z art. 8 i art. 11 K.p.a. oraz art. 13 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Subiektywne przekonanie strony, wyrażające się niezadowoleniem z rozstrzygnięcia, nie może być podstawą do stwierdzenia, że organ prowadził postępowanie w sposób naruszający zasadę praworządności, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz przekonywania.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu.

Ponadto pełnomocnik zarzucił naruszenie:

- § 13 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2001, poz. 137, nr 1541 ze zm.) poprzez bezzasadne jego niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż w realiach przedmiotowej sprawy nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku od osób fizycznych za grudzień 2013 r. z egzekucji, z uwagi na brak "ważnego interesu" dłużnika, chociaż w sprawie zastosowano uprzednio skuteczny środek egzekucyjny, tj. zajęcie rachunku bankowego dłużnika;

- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie zostały spełnione ustawowe przesłanki jego zastosowania i w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. z dnia 30 października 2014 r. odmawiającego zwolnienia spod egzekucji przysługującej dłużnikowi wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za grudzień 2013 r.;

- naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, w sytuacji, gdy przy dokonaniu prawidłowej oceny wydanego w sprawie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. z dnia [...] r., organ II instancji winien uchylić ww. postanowienie i orzec co do istoty sprawy, tj. zwolnić zajętą wierzytelność spod egzekucji administracyjnej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012. 270) – dalej p.p.s.a.,) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 p.p.s.a. sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (patrz J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2004, str. 197).

Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. z dnia 12 grudnia 2014 r. wydane w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r.

Przeprowadzona przez sąd kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Stosownie do treści art. 13 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 listopada 2013 r. - w dniu wniesienia wniosku, organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela.

Należy zauważyć, że art. 111 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1289 – dalej: ustawa zmieniająca) zmienił treść art. 13 u.p.e.a. Od dnia 21 listopada 2013 r. regulacja ta brzmi: "Organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. A zatem powyższa treść art. 13 § 1 u.p.e.a. obowiązywała już w czasie orzekania przez organ drugiej instancji w dniu [...] r. Jednakże, stosownie do art. 123 ust. 1 ustawy zmieniającej, do postępowań egzekucyjnych w administracji wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2-6.

Z powyższego wynika, że pomimo zmiany art. 13 § 1 u.p.e.a. w sprawie miał zastosowanie, jak prawidłowo przyjęły organy, przepis w brzmieniu obowiązującym przed zmianą, przy czym do rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z egzekucji nie jest wymagana zgoda wierzyciela. Zgodnie bowiem z art. 123 ust. 2 ustawy zmieniającej organ egzekucyjny może, na podstawie art. 13 § 1 ustawy zmienianej w art. 111, w brzmieniu dotychczasowym, zwolnić określony składnik majątkowy zobowiązanego bez zgody wierzyciela.

Przechodząc do dalszej części rozważań należy zauważyć, że treść art. 13 § 1 u.p.e.a. wskazuje na to, iż podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego".

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07, Lex nr 863819). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10, Lex nr 749474).

Ponadto "ważnego interesu zobowiązanego" nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o potrzebie zwolnienia określonych składników majątkowych z egzekucji (por. wyrok NSA z dnia 16 października 2009 r., II FSK 789/08, Lex nr 863802).

Wskazać także należy, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z dnia 13 października 2000 r., III SA 3416/99; wyrok NSA z dnia 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96 – publikowane w CBOSA; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 maja 2013 r., I SA/Po 103/13, Lex nr 1323427).

Powyższe oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, aby "jego ważny interes" przemawiał za zwolnieniem z egzekucji wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. Skarżący nie wskazał także innych składników swojego majątku, z którego organ mógłby przeprowadzić egzekucję.

Co prawda, skarżący powołuje się we wniosku na egzekwowanie dochodzonej należności poprzez dokonanie w toku postępowania egzekucyjnego zajęcia rachunku bankowego w mBanku S.A. z dnia 14 października 2014 r., jednak z ustaleń organu wynika, że mBank nie przekazał żadnej kwoty na poczet dokonanego zajęcia. Natomiast sądowi z urzędu wiadomo, że wyrokiem z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 783/14 WSA w Łodzi oddalił skargę skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 2 maja 2014 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji rachunku bankowego. Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącego sprawa zawisła przez Naczelnym Sądem Administracyjnym (sygn. akt II GSK 154/15).

Nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy argumenty dotyczące niedoręczenia zobowiązanemu upomnienia, racje ma organ, że powyższa argumentacja zmierza do wykazania przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, a nie do zmniejszenia uciążliwości prowadzonej egzekucji. Ponadto zarzut braku doręczenia skarżącemu upomnienia został rozpoznany przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., który postanowieniem z dnia 25 lipca 2014 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. z dnia 13 maja 2014 r. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 24 czerwca 2013 r. Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2015 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1088/14 WSA w Łodzi oddalił skargę zobowiązanego. Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącego sprawa zawisła przez Naczelnym Sądem Administracyjnym (sygn. akt II GSK 913/15).

Przypomnieć należy, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, o której mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a., jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (wyrok NSA z dnia 16 października 2009 r., sygn. akt II FSK 789/08).

W ocenie sądu, organy orzekające w sprawie wykazały, że po stronie wnioskodawcy nie wystąpił "ważny interes zobowiązanego". Pojęcie to należy niewątpliwie do kategorii pojęć nieostrych i w każdej sprawie musi być rozpatrywane indywidualnie. Przy czym "ważnego interesu zobowiązanego" nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o potrzebie zwolnienia określonych składników majątkowych z egzekucji. Organy egzekucyjne prawidłowo oceniły, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie wyczerpują "ważnego interesu zobowiązanego", dającego podstawę do zastosowania zwolnienia z egzekucji, o którym mowa w art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zaznaczyć należy, że instytucja zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego służy zmniejszeniu uciążliwości prowadzonej egzekucji. Przez zwolnienie z egzekucji rozumieć należy niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji w całości lub części składników majątkowych – art. 1a pkt 21 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zważyć także należy, że przepis ten ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Dlatego też zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych (por. wyrok sprawie o sygn. akt I SA/Łd 997/07, I SA/ Lu 583/10).

Bezspornym jest, że skarżący nie wskazał żadnego innego alternatywnego, a przede wszystkim skutecznego sposobu uregulowania przedmiotowych zaległości.

Mając powyższe na uwadze, sąd uznał, że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przyjmując, że skarżący nie wykazał swojego "ważnego interesu", dającego postawę do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji przedmiotowego składnika majątkowego zobowiązanego.

W rozpoznawanej sprawie, wbrew zarzutom skargi, sąd nie stwierdził takiego naruszenia prawa procesowego, które dawałoby podstawę do uwzględnienia skargi. Sąd nie podzielił zarzutów skargi akcentujących niedostateczne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Mając na uwadze powyższe, niezasadne okazały się zarzuty skargi wskazujące na naruszenie art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a., art. 6 w związku z art. 8 K.p.a. oraz art. 11 K.p.a. W toku postępowania organy podjęły wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a w uzasadnieniu postanowień w przekonywujący i pozbawiony cech dowolności sposób oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. W ocenie sądu, wywody skarżącego w tym względzie ograniczają się do polemiki z oceną dowodów dokonaną w zaskarżonym postanowieniu. Sąd uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, tym bardziej, że stan faktyczny ustalony przez organy administracji nie został skutecznie podważony.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 13 § 2 u.p.e.a. poprzez jego bezzasadne niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że w realiach przedmiotowej sprawy nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za grudzień 2013 r. z egzekucji wskazać należy, że argumentacja prezentowana przez dłużnika sprowadzała się do twierdzenia, że organ drugiej instancji pominął fakt, iż w sprawie zastosowano środek egzekucyjny, tj. zajęcie rachunku bankowego, skarżący pomija fakt, że rachunek bankowy nie stanowił składnika majątkowego, z którego możliwe było przeprowadzenie egzekucji, a ponadto zobowiązany nie wskazał żadnego innego składnika majątku, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję.

W tym miejscu wskazać należy, że w doktrynie podkreśla się, że organ egzekucyjny może stosować równocześnie kilka środków egzekucyjnych w przypadku należności pieniężnych. Organ egzekucyjny powinien zrezygnować ze stosowania tych środków, które są bardziej uciążliwe dla zobowiązanego, jedynie wtedy, gdy osiągnięcie celu egzekucji jest możliwe przy wykorzystaniu niektórych środków egzekucyjnych (por. wyrok NSA OZ w Gdańsku z dnia 9 lutego 2000 r., I SA/Gd 213/98, LEX nr 40392, patrz: Piotr Marek Przybysz – Komentarz do art. 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Postępowanie egzekucyjne w administracji – Komentarz, Opublikowano WK, 2015).

W ocenie sądu, brak jest również podstaw do uwzględnienia sformułowanej w skardze argumentacji pełnomocnika, że zastosowany środek nie był najmniej uciążliwy dla strony, a to z uwagi na fakt, iż skoro egzekucja z rachunku bankowego okazała się bezskuteczna, organ zobligowany był do zastosowania kolejnego środka egzekucyjnego, tj. zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za grudzień 2013 r., gdyż wybór tego środka egzekucyjnego nie narusza zasady stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku w połączeniu z zasadą stosowania najmniej uciążliwego środka.

Wobec powyższego, zdaniem sądu, organ odwoławczy w analizowanym rozstrzygnięciu prawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., co czyni niezasadny zarzut niezastosowania art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.

Z powyższych względów, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

bg