Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 633/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym określenia daty początkowej z jaką przyznany został zasiłek pielęgnacyjny
Powołane przepisy: article: Art. 24
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części, tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego "od 1 lutego 2021 r."; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 8 marca 2021 r., znak: [...], działając na podstawie art. 17, art. 24 i art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej jako: "u.ś.r."), oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256) po rozpatrzeniu odwołania skarżącej E. M. uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r., znak: [...] odmawiającą przyznania E. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną W. M. i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało E. M. wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 lutego 2021r. do 31 grudnia 2021 r., w kwocie 1 971,00 zł miesięcznie (tj. kwocie wynikającej z obwieszczenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4.11.2020 r. w sprawie kwot świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (Dz. Urz. RP M.P z 2020 r. poz 1031) - na okres od 1 stycznia 2022 r. do bezterminowo w kwotach miesięcznych określonych w obwieszczeniach ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, które podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie do dnia 15 listopada każdego roku.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 12 października 2020 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że wprawdzie osoba wymagająca opieki, tj. W. M. posiada trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, stwierdzoną orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy z KRUS z dnia 4 sierpnia 2009 r., znak: [...], jednakże niepełnosprawność nie powstała do ukończenia 25 roku życia, a tym samym nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jak wynika z wyżej wymienionego orzeczenia niepełnosprawność W. M. istnieje u niej od 8 lipca 2009 roku, tj. gdy miała 71 lat.. W ocenie organu I instancji niezależnie od tego, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad W. M. i nie podejmuje z tego powodu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej pomocy nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie prawa. Organ wskazał, że znany jest mu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), w którym uznano, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ podniósł, że nie kwestionuje wyroku TK, ale stoi na stanowisku, że na etapie postępowania administracyjnego przepis ten przez ustawodawcę nie został jednak zmieniony i nadal obowiązuje.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Wskazując na powyższy zarzut wniosła o uchylenie decyzji zaskarżonej oraz orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu przedmiotowego odwołania, Kolegium wydało opisaną na wstępie decyzję, stwierdzając, że stanowisko organu I instancji było nieprawidłowe, albowiem wynikało z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powołany przepis stanowił przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 23 października 2014 r. poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Skutkiem ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, począwszy od dnia jego ogłoszenia, to jest od dnia 23 października 2014 r. i ukształtowanie w tym zakresie nowego stanu prawnego. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

W ocenie SKO, organ I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie ww. świadczenia złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, miał obowiązek zbadać, czy skarżąca jako wnioskodawca, spełniała warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną, a więc art. 17 ust. 1b u.ś.r.

SKO przyznając skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne uznało, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne, które wykluczałyby przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką W. M., a rozmiar tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nadto organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotowy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął w dniu 12 października 2020 r., ale zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczenia rodzinnych, niemożliwe jest przyznanie świadczenia od miesiąca złożenia wniosku tj. od 1 października 2020 r. E. M. w piśmie z dnia 7 października 2020 r., wyraziła chęć rezygnacji z pobieranego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niemniej jednak decyzja o specjalnym zasiłku opiekuńczym została wyeliminowana z obrotu prawnego dopiero w lutym 2021 r.

Organ odwoławczy podkreślił, że nie posiada narzędzi prawnych do wyeliminowania z obrotu decyzji organu pierwszoinstancyjnego o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, a w konsekwencji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego za okres w którym E. M. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Istotne jest również to, że w okresie od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tj. od października 2020 r. do stycznia 2021 r. skarżąca nie tylko była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale również za wskazany okres świadczenie to zostało zrealizowane. Tym samym mając na uwadze art. 17 ust. 5 lit. b u.ś.r., w świetle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres w którym została realizowana decyzja na mocy której skarżąca otrzymywała specjalny zasiłek opiekuńczy. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. doprowadziłby do sytuacji, w której strona otrzymałaby dwa świadczenia opiekuńcze z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą samą osobą. Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zatem nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym był przyznany i wypłacony specjalny zasiłek opiekuńczy. W związku z powyższym organ II instancji wskazał, iż należało przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowane na matkę W. M., począwszy od dnia 1 lutego 2021 r. (tj. od miesiąca wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o zasiłku dla opiekuna) na czas nieokreślony (związku z tym, że niepełnosprawność została orzeczona na stałe).

Na powyższą decyzję E. M., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj.:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;

- art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawię miało miejsce.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 października 2020 r. ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nie zgadza się z ustaleniami zaskarżonej decyzji w zakresie okresu na jaki przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia, a to oznacza, że dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. Z tegoż powodu nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku - zgodnie z dyspozycją zawartą w treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. W jej ocenie okoliczność ta nie została uwzględniona, co doprowadziło do sytuacji, w której otrzymała świadczenie mniej korzystne, mimo iż dokonała wyboru świadczenie bardziej korzystnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpiła skarżąca. W terminie określonym w przepisie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem prawa w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Zgodnie z kolei z art. 24 ust. 2 u.ś.r. ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Art. 27 ust. 5 przewiduje natomiast, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką – W. M., która posiada trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji, stwierdzoną orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy z KRUS z dnia 4 sierpnia 2009 r., znak: [...]. Z orzeczenia tego wynika również, że niepełnosprawność W. M. istnieje od 2009 roku. Zebrana dokumentacja medyczna wskazuje, że matka skarżącej jest osobą leżącą, chorą i niepełnosprawną z orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Od 20 lat leczy się na reumatoidalne zapalenie stawów, z powodu sztywności wielu stawów, dolegliwości bólowych, choroby niedokrwiennej serca, nadciśnienia. Z uwagi na fakt, iż W. M. jest osobą leżącą wymaga całodobowej opieki. Skarżąca od lat opiekuje się matką, wykonuje wszelkie czynności związane z prowadzeniem domu i zabezpiecza potrzeby matki. Skarżąca nie jest zatrudniona, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, co potwierdza materiał dokumentacyjny sprawy. Nie ulega też wątpliwości, że skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Spełnia zatem przesłanki warunkujące prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko Kolegium, że w przypadku skarżącej spełniony został warunek ustalony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trafnie w tym zakresie przyjęto - stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - że art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, iż w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwzględniając ww. wyrok Trybunału, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od lutego 2021 r., pomimo, że wniosek skarżącej został złożony 7 października 2020 r. Kolegium nie przyznało świadczenia wypłaty świadczenia za okres od października 2020 do stycznia 2021 r., uznając, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., ponieważ skarżąca miała ustalony - decyzją z dnia 14 listopada 2019 r. na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r. oraz decyzją z dnia 2 października 2020 r. na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. - specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad osobą legitymującą się trwałą niezdolnością do samodzielnej egzystencji, to jest nad swoją matką W. M. Zasiłek ten został uchylony decyzją z dnia [...] 2021 r. znak: [...]. Dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., Kolegium uznało więc, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym została zrealizowana decyzja, na mocy której skarżąca faktycznie otrzymała specjalny zasiłek opiekuńczy. Stąd uznano, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. znajduje zastosowanie w nin. sprawie do chwili wprowadzenia do obrotu prawnego decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. do 1 lutego 2021 r., a więc do momentu faktycznego wypłacania skarżącej tegoż zasiłku.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wnioskowane świadczenie powinno być przyznane począwszy od miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek inicjujący postępowanie w sprawie. Podkreślenia wymaga bowiem, że do wniosku z dnia 7 października 2020 r. skarżąca dołączyła, na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. oświadczenie, w którym napisała, że rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje bowiem, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Fakt uzyskiwania więc przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20). Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące jej przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej wcześniejszą decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy faktycznie uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18).

Zdaniem Sądu, skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o jego wyborze w miejsce pobieranego zasiłku dla opiekuna, miała prawo oczekiwać od organów, że podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia, zamiast prezentowania stanowiska, że do momentu pozostawania w obrocie prawnym decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Należy przy tym podkreślić, że kwota świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystniejsze dla skarżącej w porównaniu z kwotą otrzymywaną tytułem specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Celem regulacji określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie Kolegium tego wyboru nie uwzględniło. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie.

W konsekwencji powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., z pominięciem treści przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego uzasadnia przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia dopiero od momentu, kiedy zaprzestała pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy.

Sąd uznał również, że organ naruszył art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego jednoznacznie wynika, iż decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ma data złożenia kompletnego wniosku. Należy przy tym podkreślić, że pozbawienie skarżącej wyższego świadczenia nastąpiło z winy organu I instancji, który odmówił jej tego świadczenia wbrew przepisom prawa, wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego i utrwalonemu orzecznictwu sądów administracyjnych. Organ II instancji nie przyznając świadczenia od dnia złożenia wniosku utrwalił te niekorzystne skutki rozstrzygnięcia organu I instancji w ww. zakresie. Takie stanowisko jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, określonej w art. 8 § 1 k.p.a.

Należy podkreślić, że skoro ustawodawca wyraźnie chciał zapobiec pobieraniu przez uprawnionych równolegle różnych świadczeń, a skarżąca niewątpliwe otrzymała specjalny zasiłek opiekuńczy w miesiącach od października 2020 do stycznia 2021 r., to skarżącej za wyżej wymieniony okres przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o kwotę realnie otrzymanego zasiłku dla opiekuna. Nie może bowiem powstać sytuacja, na podstawie której otrzyma ona zarówno specjalny zasiłek opiekuńczy, jak i w pełnej wysokości świadczenie pielęgnacyjne. Wprawdzie ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidział takiej sytuacji, ale jest to rozwiązanie zgodne z konstytucyjną zasada sprawiedliwości społecznej, praworządności, czy równości co do prawa. Nie mogą bowiem powstać sytuacje, w których faktycznie w niektórych przypadkach osoba pobierająca świadczenie byłaby traktowana w sposób korzystniejszy niż inne osoby w takie samej sytuacji. Należy bowiem zaznaczyć, że opiekunowie osób niepełnosprawnych, którzy posiadali specjalny zasiłek opiekuńczy, zrezygnowali z niego na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego a organy administracyjne prawidłowo stosując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznały im korzystniejsze świadczenie, pobierają jedynie jedno świadczenie. Na tym tle gdyby przyznać skarżącej pełne świadczenie pielęgnacyjne bez uwzględniania wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego jej sytuacja byłaby niewątpliwie korzystniejsza. Z punktu widzenia stosowania prawa "równe traktowanie osób wymaga, by organy stosujące prawo dokonywały konkretyzacji norm generalno-abstrakcyjnych w normy konkretno-indywidualne bez nieuzasadnionego różnicowania. Innymi słowy, by nie traktowały odmiennie osób ze względu na takie ich cechy, które nie są prawnie relewantne" (P. Tuleja (w:) P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 32.). Zasada równego traktowania zakłada zarówno zakaz różnicowania negatywnego, jak i pozytywnego. W tym przypadku, gdyby skarżącej dodatkowo wypłacono świadczenie pielęgnacyjnego w pełnej wysokości od października 2020 do stycznia 2021 byłaby traktowana w sposób uprzywilejowany, w stosunku do innych osób znajdujących się w tej samej sytuacji.

Wobec stwierdzonego naruszenia przez Kolegium ww. przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy w tym zakresie, organ mógł uwzględnić stanowisko prawne wyrażone wyżej.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, z późn. zm.), na które składa się kwota w wysokości 480 zł z tytułu postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.