Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 524/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-03-02 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie-art. 260§1 ustawy p.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260 w zw. z  art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Gerard Czech po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 stycznia 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 31 lipca 2015r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji określającej zobowiązanie w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez A. P. (dalej określanego jako: skarżący, strona) jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 31 lipca 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 14 kwietnia 2014r., odmawiającą stwierdzenia wygaśnięcia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 11 października 2012r., mocą której organ ten określił zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym "A" Spółka cywilna K. K., A. P. z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu oraz orzekł o odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników ww. spółki.

Wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy przez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata M. J.

Uzasadniając wniosek skarżący w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej powoływana jako: [P.p.s.a.] oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym sam, nie uzyskuje jakichkolwiek stałych dochodów, posiada oszczędności w wysokości około 80 zł, oraz że zasądzono od niego alimenty w kwocie 1.000 zł miesięcznie.

Uzupełniając wniosek na wezwanie referendarza sądowego dokonane w trybie art. 255 P.p.s.a. skarżący w pisemnym oświadczeniu wyjaśnił, że oprócz wydatków na zakup żywności (co do których nie zbierał paragonów) nie ponosi stałych kosztów utrzymania, od ponad dwóch lat nie posiada żadnego stałego źródła utrzymania, a koszty związane z zakupem żywności i "realizacją niektórych zobowiązań" finansuje z dochodów uzyskiwanych z prac dorywczych (m.in. sezonowych w rolnictwie), ale bez umowy o pracę, oraz ze sprzedaży na targowisku w [...] rzeczy i przedmiotów osobistych, które wcześniej zgromadził. Co do tej okoliczności również nie posiada dokumentów. Natomiast zobowiązania alimentacyjne w wysokości 1.000 zł realizuje nieterminowo, w zakresie od 60% do 80 %, przekazując je osobiście (jednakże bez pobierania potwierdzeń) lub przelewem. W załączeniu do nadesłanego pisma skarżący przedłożył kserokopię zaświadczenia wystawionego przez Powiatowy Urząd Pracy w [...] o zarejestrowaniu jego osoby jako bezrobotnego od dnia 8.08.2013 r. bez prawa do zasiłku oraz kserokopię wyciągu z rachunku bankowego.

Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z tym uzasadnieniem, że przekazane przez skarżącego informacje wraz z załączonymi dokumentami nie obrazują w pełni jego sytuacji majątkowej i finansowej, co uniemożliwia rzetelną ocenę zasadności wniosku.

Zdaniem referendarza, skarżący nie ujawnił zarówno skali kosztów bieżącego utrzymania, jak i wysokości dochodów umożliwiających ich pokrycie. Niewyjaśniona została również kwestia źródeł finansowania kosztów związanych z utrzymaniem skarżącego. Brak jakichkolwiek udokumentowanych danych w tym względzie uniemożliwia więc zarówno określenie wydatków niezbędnych dla utrzymania skarżącego jak i poznanie realnych środków, jakimi dysponuje oraz potencjalnych możliwości ich uzyskania, co jest okolicznością warunkującą ocenę spełnienia przesłanek zawartych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Jak podkreślono w zaskarżonym postanowieniu, regułą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie kosztów przez stronę, natomiast zwolnienie od kosztów stanowi od niej odstępstwo, gdyż wówczas dochodzi do przejęcia tego obowiązku przez budżet państwa. Zatem ocena przesłanek dających możliwość odstąpienia od obciążenia strony tymi kosztami musi być oparta na wszechstronnych i dokładnych ustaleniach, pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji wnioskującego. W postanowieniu podkreślono także to, że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa ciężar wykazania okoliczności pozwalających na skorzystanie z instytucji prawa pomocy spoczywa na wnioskującym. Wskazano także, w ślad za przytoczonym orzecznictwem, że nieprzedstawienie wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej, materialnej i finansowej wnioskującego wyklucza możliwość pełnej i obiektywnej oceny możliwości sfinansowania przez niego kosztów sądowych, a to stanowi oczywistą podstawę do oddalenia wniosku.

Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, domagając się jego zmiany i przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przez odmowę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, podczas gdy na podstawie tych samych przesłanek przyznawane mu było prawo pomocy w sprawach rozpoznawanych przez WSA w Opolu pod sygn. akt: I SA/Op 186/13, I SA/Op 250/13, I SA/Op 265/13, a od tamtej pory jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu.

W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący odwołał się do treści wydanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowienia (sygn. akt I GZ 595/13 z dnia 15 stycznia 2014r.), którym Sąd ten oceniając odmiennie sytuację finansową skarżącego uchylił wydane przez WSA w Opolu postanowienie z dnia 21 listopada 2013r. (sygn. akt: I SA/Op 573/13) odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i takie prawo pomocy mu przyznał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 259 § 1 P.p.s.a., od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym, a o takie wnioskuje skarżący, może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a).

Zaakceptować należy zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, odwołujące się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe).

Trafnie więc zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To ona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Ta zasada wprost wynika z brzmienia cyt. przepisu, który wyraźnie nakłada na stronę obowiązek wykazania faktu niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania ("...jeżeli wykaże ona ...").

Ponadto wskazuje się, że skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdza wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, stosowana tylko wobec osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 29 października 2008r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (czyli de facto stanowi obciążanie innych obywateli). Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się nie tylko z ustaleniem braku źródeł stałego dochodu i majątku, ale także z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości uzyskania dochodu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r., II SA/Wr 432/14).

Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w piśmie uzupełniającym złożonym w trybie art. 255 P.p.s.a. należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w tym wymagalnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w sprawie niniejszej w kwocie 200 zł). Oceny tej nie może zmienić znany Sądowi z urzędu fakt konieczności poniesienia przez skarżącego wpisu sądowego łącznie w trzynastu sprawach w przedmiocie odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji określającej zobowiązanie w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu, zawisłych przed Sądem, gdzie łączna kwota wpisów wynosi 2.600 zł.

W dalszej kolejności należy wskazać, że złożony wniosek jest kolejnym, jaki skarżący składa w sprawach z jego skarg zawisłych przed tutejszym Sądem, przy czym we wszystkich tych sprawach skarżący permanentnie i od dłuższego czasu powołuje się na te same okoliczności tj. brak majątku, bezrobocie, brak dochodów. Jednakże zauważyć należy, że podnoszona przez skarżącego okoliczność przyznania mu prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt danej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający i na podstawie innych ustaleń faktycznych. Podnoszona przez skarżącego okoliczność, że w większości spraw korzystał on z prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części nie oznacza, że zwolnienie to będzie przysługiwało mu niejako automatycznie także w przedmiotowej sprawie. Nie może zatem stanowić wystarczającego argumentu zawarte w sprzeciwie odwołanie się do argumentacji NSA wyrażonej w postanowieniu z dnia 15 stycznia 2014 r. w sprawie I GZ 595/13 . Przede wszystkim dokonana przez tamten Sąd ocena odniesiona była do sytuacji skarżącego, w jakiej znajdował się ponad 2 lata temu oraz była oparta na przedłożonych przez niego informacjach i dokumentach, czego w sprawie niniejszej zabrakło. Zatem tamto rozstrzygnięcie - jak zdaje się to oceniać skarżący - nie może znaleźć prostego i bezpośredniego przełożenia na realia sprawy niniejszej. Ogólnikowe twierdzenie strony, że jej sytuacja bytowa i majątkowa nie zmieniła się od tamtego czasu, nie może być uznane za wystarczające dla oceny zasadności wniosku w tej sprawie, w której istnieje potrzeba analizowania konkretnych przesłanek istniejących na dzień rozpoznawania wniosku.

W dacie podjęcia skarżonego sprzeciwem postanowienia, co prawidłowo ocenił referendarz, dane i informacje przekazane przez wnioskodawcę nie pozwalały na stwierdzenie, że wykazał on spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a zatem, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wykazuje analiza akt sprawy, dane, jakie przekazała strona i jakimi w związku z tym dysponował referendarz, były nader ogólnikowe, zarówno te podane we wniosku jak i w późniejszym piśmie złożonym w trybie art. 255 P.p.s.a. Podzielić zatem należy stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że również te dodatkowe wyjaśnienia nie czyniły zadość, w wystarczającym stopniu, wezwaniu o złożenie wyczerpujących wyjaśnień, popartych stosowną dokumentacją, które pozwoliłyby na dokonanie rzetelnej i realnej oceny jego stanu majątkowo - finansowego. Tym samym wniosek, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, był w pełni uzasadniony okolicznościami sprawy, a zatem nie została spełniona przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Jak wynika z orzecznictwa, obowiązek "wykazania" wykracza poza przedstawienie "przykładowych" kosztów utrzymania (por. postanowienie NSA z dnia 4 listopada 2014 r., I OZ 959/14), a w tej sprawie nawet takiego przykładowego zestawienia tych kosztów zabrakło. Jak to już wyżej wskazano, i co wynika ze stanu tej sprawy, w tym charakteru argumentów podniesionych w sprzeciwie, skarżący - mimo ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku - nie uczynił zadość wezwaniu do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień, bowiem nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego, w tym możliwości płatniczych. Taka postawa strony, jak podkreśla się w orzecznictwie (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., II OZ 235/06 i z dnia 29 stycznia II OZ 58/15), uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji, gdyż to w jej interesie leży przedstawienie pełnych i wyczerpujących informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Podobnie w postanowieniu NSA z dnia 8 października 2014 r., I FZ 388/14 stwierdzono, że brak zaspokojenia żądania Sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do niewykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania tego prawa, a skarżący uchylając się od współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi winien mieć świadomość, że ponosi ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. także postanowienia NSA z dnia: 22 października 2014 r., II FZ 1294/14; 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14; 16 kwietnia 2014 r., I GZ 76/14; 3 kwietnia 2014 r., II GZ 151/14). Skarżący nie wskazał przy tym żadnych obiektywnych powodów, czy też trudności związanych ze skompletowaniem odpowiedniego materiału dowodowego. Jego oświadczenie w tym zakresie jest bardzo lakoniczne, gdyż nie określił ani rodzaju ani wysokości wydatków ponoszonych na zaspokojenie potrzeb bytowych. Podkreślić natomiast należy, że nieprzedstawienie żądanych informacji nie przeradza się w obowiązek Sądu do dalszego wzywania skarżącego, aby ten usunął wątpliwości odnoszące się do jego rzeczywistego stanu majątkowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 lipca 2014 r., I FZ 152/14)

Z informacji złożonych przez skarżącego wynika jedynie, że pozostaje sam w gospodarstwie domowym, nie uzyskuje jakichkolwiek stałych dochodów, posiada oszczędności w wysokości około 80 zł, oraz że zasądzono wobec niego alimenty w kwocie 1.000 zł. Oprócz wydatków na zakup żywności nie ponosi stałych kosztów utrzymania, od ponad dwóch lat nie posiada żadnego stałego źródła dochodu, a koszty związane z zakupem żywności i "realizacją niektórych zobowiązań" finansuje z dochodów uzyskiwanych z prac dorywczych (m.in. sezonowych w rolnictwie) oraz ze sprzedaży rzeczy i przedmiotów osobistych, które wcześniej zgromadził.

Na tle powyższych informacji za trafne uznać trzeba spostrzeżenie, iż skarżący pomimo wyraźnego wezwania nie tylko nie ujawnił skali kosztów bieżącego utrzymania (poza wskazaną wielkością zobowiązania alimentacyjnego), wysokości dochodów umożliwiających pokrycie tych kosztów ale również nie uwiarygodnił informacji na temat źródeł finansowania kosztów swojego utrzymania. Powołał się wprawdzie na dochody uzyskiwane z prac dorywczych oraz ze sprzedaży osobistych rzeczy zastrzegając, że nie posiada na ich potwierdzenie żadnych dokumentów, jednak na poparcie powyższych twierdzeń nie przedłożył jakichkolwiek konkretnych i udokumentowanych informacji. Nie wskazał przede wszystkim, kiedy, jakie dochody i z jaką częstotliwością uzyskiwał z tytułu prac dorywczych i ze sprzedaży rzeczy osobistych oraz zgromadzonych dotychczas przedmiotów (jakich?). Zatem nie uprawdopodobnił informacji wynikających ze złożonych oświadczeń ani nie wyjaśnił wątpliwości co do sytuacji materialnej nie nadsyłając też żadnych dokumentów obrazujących wysokość obciążających go kosztów utrzymania.

Jednocześnie zauważyć należy, że skarżący nie wskazał, iż korzysta z pomocy społecznej, do czego niewątpliwie uprawniałaby go przedstawiona sytuacja materialno-bytowa. Skarżący podając, że nie ma żadnego majątku jednocześnie nie wyjaśnia okoliczności zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych, z czym niewątpliwie wiążą się dodatkowe koszty utrzymania.

Zatem brak wiarygodnych danych dotyczących bieżących wydatków oraz ich nieudokumentowanie sprawia, że niemożliwym staje się ustalenie, czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy, a w szczególności, czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. Tymczasem, co istotne w tej sprawie, niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 P.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, która jest uznawana za niepełną lub budzącą wątpliwości, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia: 3 kwietnia 2014 r., II GZ 151/14 i 5 marca 2014 r., II FZ 140/14). Powyższe wynika z faktu, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania dochodów uzyskiwanych przez stronę wnioskującą, bądź możliwych przez nią do osiągnięcia, z jej wydatkami, przy czym tylko takimi, które uznać można za niezbędne dla utrzymania. Tym samym wiedza na temat wydatków strony jest niezbędna, zarówno co do ich wysokości, jak również co do ich rodzaju (charakteru), by można było dokonać oceny, czy dany wydatek jest niezbędny dla utrzymania. Nieprawdopodobnym natomiast jest, by przy braku stałego źródła dochodu, czy też pomocy ze strony osób trzecich skarżący był w stanie zaspokoić konieczne środki na zapewnienie najniższego nawet poziomu prawidłowego funkcjonowania człowieka.

Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał także niemożności podejmowania działalności zarobkowej. Z akt sprawy nie wynika, aby był on całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Skarżący, będący osobą posiadającą doświadczenie zawodowe nie wyjaśnił, jakie obiektywne przeszkody tj. choroba bądź inne zdarzenia uniemożliwiają mu podjęcie zatrudnienia. Przyjęcie natomiast jego argumentacji prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który nie prowadzi działalności zarobkowej powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie wskazuje się, że obowiązkiem wnioskującego jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 16 września 2014 r., II OZ 924/14).

Jeśli chodzi o kwestię częściowej (a przy tym nieterminowej) realizacji przez skarżącego świadczenia alimentacyjnego w wysokości 1000 zł miesięcznie, w wysokości od 60% do 80 % zasądzonej kwoty, przelewem bądź gotówką - w tym ostatnim przypadku bez potwierdzenia przekazania pieniędzy, to istotnym jest, że skarżący nie wskazał źródeł pokrycia ponoszonych wydatków alimentacyjnych. Zauważyć należy, że istota i charakter świadczeń alimentacyjnych sprawia, że podstawą ustalenia ich wysokości powinien być stały poziom możliwości płatniczych zobowiązanego. Przy czym zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2015r., poz. 2082) mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Zakres tych świadczeń zależy m.in. od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 135 § 1 i § 2 K.r.i.o.). Jednocześnie, stosownie do treści art. 138 K.r.i.o., w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub ugody dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Wspomniana zmiana to istotne zmniejszenie lub ustanie możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego do alimentacji albo istotne zwiększenie się usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego.

Zauważyć należy, że skarżący nie wykazał by ponoszenie obowiązku alimentacyjnego w aktualnej sytuacji było dla niego niemożliwe bądź wiązało się z nadmiernym uszczerbkiem, którego skutkiem byłaby potrzeba skorygowania zakresu obowiązku alimentacyjnego.

Powyższe w kontekście braku dochodu czyni niewiarygodnym oświadczenie skarżącego o braku środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności należy przyjąć, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej i tym samym uniemożliwił przeprowadzenie analizy jego zdolności płatniczych. Jak już wyżej wskazano w ślad za przytoczonym orzecznictwem, postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008r., I FZ 287/08). Tymczasem ocena Sądu nie może zostać oparta na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym czy też hipotetycznym. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności przyznania prawa pomocy i wyeliminowania występujących wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez nią oświadczeń, lecz Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania dla ustalenia sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne.

Wobec uchylenia się strony od współpracy z Sądem dla uzyskania pełnego obrazu jej sytuacji rodzinnej i majątkowej, nie można uznać, aby odmowa przyznania prawa pomocy skutkowała naruszeniem jej prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FZ 75/14).

W ocenie Sądu, w niniejszym postępowaniu referendarz sądowy dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go w trybie art. 255 P.p.s.a. do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Podkreślić trzeba, że również w złożonym sprzeciwie nie wykazał żadnych nowych okoliczności faktycznych, nie uzupełnił brakujących danych, które byłyby aktualne na dzień podejmowania rozstrzygnięcia.

W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Mając zatem na uwadze wyżej przytoczoną argumentację, Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany zaskarżonego sprzeciwem postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.