Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 116/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(8) ust. 1, 9, 12; art. 36(6), art. 36 (4) ust. 10
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 379 par. 1 , art. 205 par. 1 zd. 2,
journal: Dz.U. 2000 nr 94 poz 1037
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi W. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (w skrócie: "Komisja Egzaminacyjna II") uchwałą z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], na podstawie

art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

(Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z późn. zm., dalej: "ustawa o radcach") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania W. W. (nazywanej dalej "skarżącą") od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniach od 14 czerwca do 17 czerwca 2011 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego, na podstawie art. 361 ust. 1 ustawy o radcach, przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...], powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r.

Po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że: z pierwszej części egzaminu, stanowiącej zestaw pytań testowych skarżąca uzyskała 82 punktów i otrzymała ocenę dobrą (4), z drugiej części egzaminu, poświęconej prawu karnemu skarżąca otrzymała ocenę dobrą (4), z trzeciej części egzaminu radcowskiego poświęconej prawu cywilnemu skarżąca uzyskała ocenę dostateczną (3), z części czwartej dotyczącej prawa gospodarczego uzyskała ocenę niedostateczną (2), a z części piątej poświęconej prawu administracyjnemu skarżąca uzyskała ocenę dostateczną (3).

Zgodnie z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Otrzymanie przez skarżącą oceny niedostatecznej z części czwartej egzaminu przesądziło o uzyskaniu przez nią wyniku negatywnego z egzaminu radcowskiego, co Komisja Egzaminacyjna Nr [...] z siedzibą w [...] stwierdziła uchwałą z dnia [...] lipca 2011 r.

Pismem z dnia [...] lipca 2011 r. skarżąca wniosła odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] z siedzibą w [...] z dnia [...] lipca 2011 r., wnosząc o zmianę oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa gospodarczego (4 część egzaminu radcowskiego) na ocenę pozytywną, uchylenie uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r., podjęcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego złożonego w 2011 roku przez odwołującą, stwierdzającej pozytywny wynik z tego egzaminu.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca podała, że jej praca zawierała wszystkie wszystkie założenia wskazane w zadaniu, co potwierdziły uzasadnienia oceny cząstkowej sporzadzone przez r. pr. T. S. oraz SSR B. K.. Z uzasadnień wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że powodem dla którego oceniono pracę skarżącej na ocenę niedostateczną była wadliwa reprezentacja spółki zbywającej udziały, skutkująca nieważnością umowy (uchybienie art. 379 § 1 k.s.h.).

W opinii skarżącej, doktryna nie prezentuje jednolitego poglądu na temat konsekwencji prawnych niezachowania wymogów reprezentacji spółki (zawierającej umowę z członkiem zarządu). Skarżąca przyznała, że ma świadomość, iż część doktryny przyjmuje, że naruszenie art. 210 § 1 k.s.h. oraz art. 379 § 1 k.s.h. powoduje nieważność umowy jako sprzecznej z ustawą (art. 58 k.c.), jednak stoi na stanowisku, że nie można lekceważyć poglądów prawnych, jakie były prezentowane na przestrzeni lat i które w obecnym stanie prawnym zachowały swoja aktualność.

Skarżąca podała, że w doktrynie pojawiły się głosy, że ograniczenia w zawieraniu umów z członkiem zarządu powinny ograniczać się do umów związanych z pełnieniem funkcji członka zarządu spółki, a więc przede wszystkim umów o pracę, zlecenia, o zarządzanie spółką, kontraktów menedżerskich i innych umów, których przedmiot byłby związany ze sprawowaniem w spółce funkcji członka zarządu. Skutki prawne niezachowania wymogów reprezentacji były różnie traktowane.

Wyróżniano bowiem trzy odrębne stanowiska: (1) umowa zawarta przez zarząd z członkiem zarządu nie jest nieważna, jednak zarząd nie powinien był jej dokonać, a zatem ponosi z tego tytułu odpowiedzialność; (2) sankcją naruszenia przepisu winna być bezwzględna nieważność umowy; (3) pod uwagę brana była bezskuteczność zawieszona takiej czynności (negotium claudicans).

W świetle wskazanych rozbieżności, zdaniem skarżącej, nie jest oczywistym, że umowa zawarta przez spółkę z naruszeniem zasad reprezentacji jest bezwzględnie nieważna i jako taka nie podlega konwalidacji. W opinii skarżącej, wątpliwości powinny być wykładane na korzyść zdającego. Skarżąca nie zaprzeczyła, że zastosowanie w zadaniu reprezentacji w sporzadzonej umowie było sprzeczne z art. 379 § 1 k.s.h., chciała jedynie zwrócić uwagę, że nie powinno to prowadzić do oceny niedostatecznej całej pracy z zakresu prawa giospodarczego.

Skarżąca podkreśliła, że pozostałe założenia wskazane w zadaniu wykonała poprawnie.

Odnosząc się do zarzutu uchybienia art. 374 § 1 k.s.h. w zwiazku z podaniem niepełnej nazwy rejestru, brakiem oznaczenia sądu, kapitału zakładowego, skarżąca wyjaśniła, że dane te zawierał aktualny odpis z Krajowego Rejestru Sądowego stanowiący załącznik nr 1 do umowy, który stosownie do § 6 pkt 22 umowy stanowił jej integralną część. Jeżeli umowa zawierana była z jej członkiem zarządu to nawet przy braku załączenia do umowy odpisu z Krajowego Rejestru sądowego umowa w ten sposób zawarta niw wpływała by negatywnie na bezpieczeństwo obrotu (informacje były znane notoryjnie stronom umowy).

Powołując się na brzmienie art. 359 § 22 k.c., skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem, że zastosowanie odsetek w wysokości przewyższającej odsetki maksymalne prowadzi do nieważności tak zastrzeżonego postanowienia. Podanie wyższej stopy odsetek niż czterokrotność wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, miało dla klienta (Kupującego - zgodnie z nomenklaturą umowy) tylko ten skutek, iż w razie opóźnienia Sprzedawcy (zgodnie z definicją zawartą w umowie) klient skutecznie mógłby dochodzić odsetek z tytułu opóźnienia do wysokości odsetek maksymalnych.

Skarżąca za niezrozumiałe uznała trzy ostatnie zarzuty sprawdzającej pracę egzaminacyjną. Otóż ustalenie właściwości miejscowej sądu według siedziby Sprzedającego, w sytuacji gdy Sprzedającym jest spółka, której członkiem zarządu jest Kupujący nie może być postrzegane jako niekorzystne dla Kupującego. Wszak Kupujący jest przedstawicielem Sprzedającego i jako taki ma wiedzę w przedmiocie bieżącej siedziby tejże spółki. Nawet gdyby przyjąć, iż Kupujący przestanie pełnić funkcję członka zarządu Sprzedającego, to informację na temat aktualnej siedziby spółki uzyska z jawnego rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. W świetle tego trudno zrozumieć, na czym polegałby niekorzystny sposób ustalenia właściwości miejscowej sądu. Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem o nieprecyzyjnym określeniu obowiązków notyfikacyjnych stron na wypadek zmiany adresów. Zgodnie z sugestią sprawdzającej określenie bezzwłocznie powinno być zastąpione konkretnym terminem. Zdaniem skarżącej, podana regulacja jest w pełni wystarczająca. Otóż z § 6 pkt 20 umowy wynika, iż skutkiem zaniedbania powyższemu obowiązkowi jest uznanie doręczenia pod dotychczasowy adres za skuteczne. W konsekwencji, jeżeli strona umowy zawiadomi drugą stronę o zmianie adresu przed wystosowaniem oświadczenia do tejże strony to oświadczenie to powinno być kierowane pod nowy adres, zaś w sytuacji uchybienia temu obowiązkowi strona ta ponosi ryzyko fikcji doręczenia, z wszelkimi wynikającymi z tego skutkami prawnymi. Jako ostatnią z uwag sprawdzająca wskazała na zbędność postanowień: § 6 pkt 21 oraz pkt 25 umowy. Tymczasem postanowienia te są standardowo stosowane, pierwsze z nich dotyczy bowiem odpowiedniego stosowania (w zakresie nieuregulowanym umową) przepisów powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej, zaś drugie wskazuje na liczbę egzemplarzy, w jakich sporządzono umowę.

Jako uzupełnienie powyższych argumentów skarżąca potraktowała fakt uzyskania pozytywnych ocen z pozostałych części egzaminu, potwierdzających, że popełniony przez nią błąd nie był wynikiem niewystarczającego przygotowania do egzaminu. Nie powinien być także postrzegany w kontekście przydatności skarżącej do zawodu radcy prawnego. Skarżąca praktykuje już od 6 lat na stanowisku prawnika w firmie świadczącej usługi w zakresie doradztwa inwestycyjnego. W ramach swoich obowiązków sporządza opinie prawne, pisma procesowe, reprezentuje także swojego pracodawcę przed organami administracji i sądami (tak cywilnymi, jak i administracyjnymi). Aktualnie wykonywana praca nie jest jej pierwszym zatrudnieniem. Wcześniej pracowała w charakterze prawnika - zajmując stanowisko referenta prawnego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Odział [...]. Zdobyte tam doświadczenie odwołująca wykorzystuje w obecnej pracy, jako że do jej codziennych obowiązków należy m.in. kontrola prawidłowości procedur administracyjnych.

Przystępując do rozpatrzenia podniesionych przez skarżącą w odwołaniu zarzutów, Komisja Egzaminacyjna II wskazała na wstępie, że zgodnie

z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach, do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Do rozpatrywania spraw w obu instancjach powołane zostały wieloosobowe organy szczególne o specyficznych kompetencjach, podstawy wyłączenia członków tych organów uregulowane zostały w szczególny sposób, kwestie związane z funkcjonowaniem tych organów reguluje Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem. W drodze rozporządzenia Minister Sprawiedliwości określa między innymi tryb i sposób działania komisji odwoławczej (art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach). Na tej podstawie Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314 z późn. zm.). W § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 wskazanego rozporządzenia mowa jest o konieczności sporządzenia w toku postępowania odwoławczego pisemnej opinii dotyczącej zasadności jedynie "zarzutów podniesionych w odwołaniu", mowa jest także o "zakresie odwołania" oraz o "zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu". Wymogi dotyczą wprost jedynie opinii, a więc ograniczają zawartość tego dokumentu.

Z kolei, w § 5 ust. 4 wymienionego rozporządzenia ustanowiono procedurę głosowania członków komisji odwoławczej w procesie podejmowania przez tę komisję decyzji w konkretnych sprawach. Przepis ten reguluje wyłącznie procedurę (tryb i sposób) działania Komisji Egzaminacyjnej II, jako organu odwoławczego, ale nie reguluje i nie zmienia zasad orzekania i zakresu orzekania Komisji, w tym naczelnej zasady orzekania w postępowaniu administracyjnym (art. 7, art. 15, art. 138 k.p.a.), zgodnie z którą istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś wyłącznie kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji.

Zatem, zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II, użycie w § 5 ust 4 rozporządzenia zwrotu odnoszącego się do kolejności głosowania, podobnie jak i te przepisy, które określają zakres opinii sporządzanej przez członka Komisji II stopnia - zawężonej do ustosunkowania się do poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu - nie oznaczają że rozporządzenie to zawęża zakres kontroli odwoławczej tego organu. Organ odwoławczy kontroluje więc odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

Szczegółowe ustosunkowanie się Komisji Egzaminacyjnej II winno obejmować więc te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu skarżącej, ale ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z przedstawioną powyżej zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty.

Odnosząc powyższe do wniesionego odwołania Komisja Egzaminacyjna II stwierdziła, że skarżąca zakwestionowała ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa gospodarczego i w tym właśnie zakresie konieczne było odniesienie się do zarzutów podniesionych przez stronę, także przez pryzmat argumentów zawartych w uzasadnieniu odwołania.

Komisja Egzaminacyjna II podała na wstępie rozważań, że obaj egzaminatorzy wystawili oceny niedostateczne za sporządzony projekt umowy, wskazując na uchybienia: art. 374 § 1 k.s.h. - niepełna nazwa rejestru, brak oznaczenia sądu, brak wskazania kapitału zakładowego, art. 379 k.s.h. - wadliwa reprezentacja spółki zbywającej udziały - skutkująca nieważnością umowy, art. 359 § 21 k.c. - w § 5 pkt 19 umowy zastosowano odsetki w wysokości 40% dziennie - postanowienie nieważne, odsetki w rażący sposób przekraczają odsetki maksymalne, niekorzystny dla klienta sposób ustalenia właściwości miejscowej sądu - § 6 pkt 23 umowy, nieprecyzyjne określenie obowiązków notyfikacyjnych stron na wypadek zmiany adresów, określenie "bezzwłocznie" winno być zastąpione konkretnym terminem, umowa zawierała postanowienia zbędne (§ 6 pkt 21, § 6 pkt 25).

Odnosząc się do wskazanych uchybień i zarzutów przytoczonych przez skarżąca Komisja Egzaminacyjna II stwierdziła, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia odwołania miało ustalenie, czy doszło do popełnienia przez skarżącą takiego błędu, który miałby charakter dyskwalifikujący pracę i oznaczał, że egzaminowana nie jest wystarczająco przygotowana do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej. W związku z tym komisja Egzaminacyjna II dokonała oceny skutków prawnych wywołanych zaproponowaną przez skarżącą reprezentacją spółki akcyjnej przy zawieraniu umowy zbycia udziałów z osobą będącą członkiem zarządu tej spółki, gdyż dotyczące tej kwestii rozwiązanie zastosowane w ocenianej pracy, zdaniem egzaminatorów, miało charakter dyskwalifikujący i legło u podstaw wystawienia oceny niedostatecznej za egzamin z prawa gospodarczego.

Komisja Egzaminacyjna II podała, że zgodnie z art. 379 § 1 k.s.h. w umowie między spółką a członkiem zarządu, spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia. Przepis art. 379 § 1 k.s.h. ma charakter postanowienia iuris cogentis (jest przepisem bezwzględnie wiążącym) i ma zastosowanie do wszystkich umów zawieranych przez spółkę z członkami zarządu, tak wynikającymi ze stosunku spółki, jak i we wszystkich innych sprawach. Nie chodzi tu zatem tylko o stosunki prawne, w których dana osoba występuje wprost w charakterze członka zarządu (np. przy zawieraniu umowy o pracę w charakterze członka zarządu), ale o jakiekolwiek umowy między spółką a osobami, które aktualnie pełnią funkcję członka zarządu (np. umowa kupna-sprzedaży samochodu spółki przez członka zarządu). Pogląd ten jest powszechnie przyjmowany w doktrynie.

Odmienne stanowisko zaprezentował natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z 23 marca 1999 r., sygn. akt II CKN 24/98 (opubl. OSN 1999, z. 11, poz. 187), który poszedł w kierunku zawężenia zakresu przepisu art. 203 k.h. (obecnie art. 210 § 1 k.s.h. albo art. 379 § 1 k.s.h.) jako odnoszącego się tylko do umów związanych ze sprawowaną funkcją członka zarządu. Powyższa wykładnia zwężająca Sądu Najwyższego nie znajduje oparcia w treści art. 379 § 1 k.s.h. (art. 210 § 1 k.s.h., dawnego art. 203 k.h.) i jest wskutek tego nietrafna. Dlatego spotkała się ona z krytyką doktryny. Na potwierdzenie Komisja Egzaminacyjna II podała liczne w tym zakresie glosy do tego wyroku. Stwierdziła jednocześnie, że poprawne stanowisko w powyższej kwestii wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 marca 2001 r., sygn. akt III SA 68/00 (opubl. Przegl. Pod. 2001, Nr 10, s. 63) twierdząc, że przepis art. 203 k.h. (obecnie art. 210 § 1 k.s.h. a na gruncie spółki akcyjnej

art. 379 § 1 k.s.h.) nie wprowadzał rozróżnienia między pojęciem “członek zarządu" a “członek zarządu działający jako osoba trzecia". Przepis ten używa tylko pojęcia “członek zarządu" i odnosi się do wszystkich umów, jakie członek zarządu może zawierać ze spółką".

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II, naruszenie art. 379 § 1 k.s.h. powoduje nieważność czynności prawnej, ze względu na treść art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. (czynność prawna sprzeczna z prawem jest nieważna). Za takim stanowiskiem wypowiadała się już pod rządem kodeksu handlowego doktryna.

Odosobniony był pogląd M. Allerhanda, Komentarz, s. 336 ("umowa, zdziałana przez zarząd z członkiem zarządu, nie jest nieważna, chociaż zarząd nie powinien był jej dokonać, a wynika to z art. 198 § 2 i 3 k.h.").

Pod rządem Kodeksu spółek handlowych w doktrynie dominuje pogląd o stosowaniu sankcji nieważności z art. 58 § 1 k.c. wskutek naruszenia zasad reprezentacji spółki z art. 379 § 1 k.s.h. Reprezentują go m. in. A. Szajkowski, [w:] Sołtysiński, Szajkowski, Szwaja, Komentarz K.S.H., W. Popiołek, ([w:] Strzępka, Komentarz, t. II, wyd. 3, s. 240, Nb 2) oraz A. Kidyba (Komentarz KSH, t. II, s. 416-417, uw. 3); M. Bielecki (Zagadnienia związane z reprezentacją spółki z o.o. w umowach z członkami zarządu, R. Pr. 2002, Nr 2, 44-45); A. Koniewicz (Konsekwencje prawne naruszenia art. 210 KSH (art. 379 KSH), PPH 2006, Nr 7, s. 16-20). Odmienne stanowisko wyraża J. P. Naworski ([w:] Naworski, Strzelczyk, Raglewski, Siemiątkowski, Potrzeszcz, Komentarz. Spółka akcyjna, t. I, s. 613, uw. 13), uważając, że do przypadku naruszenia art. 379 § 1 k.s.h. znajduje zastosowanie przepis art. 39 k.c., a nie przepis art. 58 § 1 k.c.

Pogląd o nieważności umowy zawartej sprzecznie z art. 379 § 1 k.s.h. dominuje również w orzecznictwie sądów apelacyjnych, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, komisja Egzaminacyjna II stwierdziła, że pomimo występujących rozbieżności w poglądach na temat zakresu stosowania art. 379 § k.s.h. i skutków prawnych jego naruszenia, prawidłowe rozwiązanie zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego polegało na zastosowaniu reprezentacji przewidzianej powołanym przepisem, gdyż każda inna koncepcja obarczona była poważnym ryzykiem uznania umowy za nieważną, co w kontekście kryteriów oceny egzaminu radcowskiego, nie dawało podstaw do wystawienia oceny pozytywnej. Przygotowanie bowiem umowy sprzedaży udziałów, która może być dotknięta tak poważną wadą prawną oznacza, że poziom znajomości przepisów z zakresu prawa gospodarczego, jest niewystarczający do stwierdzenia, że osoba zdająca egzamin będzie w stanie zapewnić profesjonalną obsługę prawną, bez narażania potencjalnych klientów na szkodę. Nie można przy tym pominąć i tego, że w samej pracy egzaminacyjnej nie znalazła się żadna informacja wskazująca na to, że skarżąca była świadoma istnienia problemu prawnego w zakresie reprezentacji spółki, który miała rozstrzygnąć i dopiero w odwołaniu przytoczyła różnego rodzaju argumenty, mające uzasadniać poprawność przyjętej koncepcji.

Biorąc pod uwagę kryteria, o których mowa w art. 364 oraz art. 365 ust. 2 ustawy o radcach oraz treść umowy sporządzonej przez egzaminowaną, Komisja Egzaminacyjna II uznała, że wystawienie oceny niedostatecznej z pracy z prawa gospodarczego było zasadne. Skoro bowiem skarżąca przyjęła, iż spółkę akcyjną przy umowie zawieranej z jej członkiem zarządu, może reprezentować dwóch pozostałych członków zarządu, to tym samym dała wyraz nieznajomości przepisów prawa, a w konsekwencji sporządziła umowę, która może być uznana za bezwzględnie nieważną wobec naruszenia art. 379 § 1 k.s.h. Przy tak poważnym błędzie brak było podstaw do wystawienia oceny pozytywnej za pracę z zakresu prawa gospodarczego i to niezależnie od tego, że pozostałe uchybienia stwierdzone przez egzaminatorów nie miały dyskwalifikującego charakteru, bądź w ogóle nie mogły być uznane za wadę pracy. Oceny tej nie mogło również zmienić przytoczone w odwołaniu orzecznictwo, gdyż zapadło ono na tle odmiennych stanów faktycznych i prawnych, a przede wszystkim dlatego, że stanowiło próbę wprowadzenia dopiero na etapie postępowania odwoławczego dodatkowej argumentacji, która winna znaleźć się co najmniej w założeniach do pracy egzaminacyjnej.

Na niekorzyść ocenianej pracy przemawiało również poważne uchybienie w zakresie zastrzeżenia rażąco wygórowanych odsetek umownych (40% dziennie), co oznacza, iż stosownie do art. 359 § 22 k.c. tego rodzaju postanowienie umowne nie wywoła żadnego skutku a uprawniony będzie się mógł domagać odsetek maksymalnych. Pozostałe uwagi egzaminatorów nie miały istotnego znaczenia dla oceny pracy.

Komisja Egzaminacyjna II, rozpoznając sprawę jako organ odwoławczy, w jej całokształcie i ponownie, także w odniesieniu do ocen cząstkowych nieobjętych zakresem zaskarżenia, dokonała w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja Egzaminacyjna II podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

Pismem z dnia 13 grudnia 2011 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II, wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzająca ja uchwałą Komisji egzaminacyjnej I stopnia.

Zaskarżonej uchwale skarżąca zarzuciła naruszenie:

1). art. 8 oraz art. 7 w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 140 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach, wobec braku wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, w wyniku czego utrzymano w mocy uchwałę Komisji I stopnia, pomimo tego, iż istnieją (co bezsporne) rozbieżności (tak w doktrynie, jak i judykaturze) co do oceny prawnej skutku sporządzenia umowy z naruszeniem art. 379 § 1 k.s.h., a co powoduje, że sporządzenie umowy z uchybieniem art. 379 § 1 kodeksu spółek handlowych nie powinno być traktowane jako błąd rodzący sankcję w postaci oceny niedostatecznej (błąd niweczący umowę);

2). naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 11 w związku z art. 140 k.p.a. w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach, poprzez niezamieszczenie w uchwale Komisji II Stopnia faktów, które Komisja Egzaminacyjna II uznała za udowodnione, dowodów na których się oparła, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiła wiarygodności i mocy dowodowej, a także brak wyjaśnienia podstawy prawnej uchwały Komisji egzaminacyjnej II, czego wyrazem jest sprzeczność twierdzeń w zakresie oceny prawnej skutku sporządzenia umowy z naruszeniem art. 379 § 1 k.s.h.;

3). naruszenie art. 7 oraz art. 8 k.p.a. w związku z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach, wobec pominięcia okoliczności świadczących o wystarczającym przygotowaniu skarżącej do samodzielnego wykonywania zawodowy radcy prawnego. Praca skarżącej z zakresu prawa gospodarczego zawierała wszystkie założenia wskazane w zadaniu. W przypadku zastosowania reprezentacji spółki zgodnej z art. 379 § 1 k.s.h. skarżąca uzyskałaby ocenę pozytywna z części 4 egzaminu. Skarżąca podkreśliła, że z pozostałych części egzaminu uzyskała oceny pozytywne. W świetle tego pogląd o niewystarczającym przygotowaniu skarżącej do wykonywania zawodu radcy prawnego nie wydaje się być poprzedzony dogłębną analizą.

Skarżąca, celem wzmocnienia argumentu o spełnianiu wymogów niezbędnych do wykonywania zawodu radcy prawnego podała, że de facto wykonuje zawód prawnika już od ponad 6 lat, kończąc w 2011 r. aplikację radcowską, której przebieg także powinien zostać uwzględniony przy ocenie skarżącej w kontekście przydatności do zawodu radcy prawnego.

Rozwijając zarzut podany w pkt 1 skargi, strona podała, że istotą sprawy jest ustalenie, czy sporządzenie umowy w sposób sprzeczny z art. 379 § 1 k.s.h. stanowi błąd prowadzący do bezwzględnej nieważności umowy, który (jako taki) powinien skutkować oceną niedostateczną. W ocenie skarżącej, stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II nie zostało poparte dostateczną analizą okoliczności sprawy, co prowadziło do utrzymania w mocy uchwały Komisji I Stopnia. Stało się tak, gdyż Komisja Egzaminacyjna II, utrzymując w mocy uchwałę Komisji I Stopnia poprzestała w zasadzie na konkluzji, że przyjęcie przez skarżącą reprezentacji spółki niezgodnej z art. 379 § 1 k.s.h. jest na tyle poważnym błędem, iż brak jest podstaw do wystawienia oceny pozytywnej za pracę z zakresu prawa gospodarczego.

Odnosząc się do stanowiska Komisji Egzaminacyjnej II skarżąca zauważyła, że w uzasadnieniu uchwały Komisji Egzaminacyjna II słusznie podniesiono, że istnieją rozbieżności (tak w doktrynie, jak i judykaturze) co do zakresu stosowania art. 379 § 1 k.s.h. i skutków jego naruszenia. Poglądy te nie zostały jednak szczegółowo przeanalizowane przez Komisję Egzaminacyjną II, w kontekście oceny pracy skarżącej z prawa gospodarczego.

Komisja Egzaminacyjna II poprzestała na twierdzeniu, iż pogląd o nieważności umowy zawartej sprzecznie z art. 379 § 1 k.s.h. jest poglądem dominujący. Tymczasem, powtarzając argumenty, jakie legły u postaw odwołania skarżącej: w doktrynie pojawiły się głosy, iż ograniczenia w zawieraniu umów z członkiem zarządu powinny ograniczać się do umów związanych z pełnieniem funkcji członka zarządu spółki, a więc przede wszystkim umów o pracę, zlecenia, o zarządzanie spółką, kontraktów menedżerskich i innych umów, których przedmiot byłby związany ze sprawowaniem w spółce funkcji członka zarządu. Po drugie, skutki prawne nie zachowania wymogów reprezentacji były różnie traktowane. Wyróżniano bowiem trzy odrębne stanowiska, na które skarżąca wskazała w uzasadnieniu odwołania.

W świetle powyższego, przyjęcie najbardziej niekorzystnego poglądu dla oceny pracy skarżącej z prawa gospodarczego, nie było właściwie, w sytuacji istnienia sporu w doktrynie prawa i prezentowanych różnych stanowisk (odnoszących się do tej kwestii). Z zaprezentowanego w odwołaniu orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz poglądów doktryny wynikało bowiem, że w zależności od przyjętego poglądu reprezentacja spółki zaproponowana przez skarżącą w umowie mogła skutkować ważnością umowy albo bezskutecznością zawieszoną. Istnienie poglądu większościowego, zakładającego nieważność bezwzględną czynności prawnej nie może oznaczać, że przyjęcie innego stanowiska uznane będzie za błąd rodzący sankcję w postaci oceny niedostatecznej. Wykładnia art. 210 i 379 k.s.h. może prowadzić do rozbieżnych wniosków, nawet w judykaturze Sądu Najwyższego. Nie można przy tym także zapomnieć o celu ograniczenia reprezentacji zarządu w postaci reprezentacji spółki przez radę nadzorczą albo walne zgromadzenie lub zgromadzenie wspólników. Celem bowiem omawianych przepisów było przeciwdziałanie zawieraniu umów "z samym sobą". Skarżąca ze względu na przyjęte rozwiązanie nie naruszyła zatem celu regulacji, a tym samym nie można przyjąć nieważności bezwzględnej, nawet przy założeniu, że art. 379 § 1 k.s.h. dotyczy wszystkich umów spółki z członkiem zarządu. W tym miejscu skarżąca wskazała, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2007 r., sygn. akt II CSK 162/07, art. 58 k.c. dotyczy jedynie sprzeczności z ustawą treści oraz celu czynności prawnej i w związku z tym nie można przyjmować wykładni rozszerzającej w/w przepisu. W tej sytuacji naruszenie art. 379 § 1 k.s.h. powinno skutkować jedynie obniżeniem oceny pozytywnej, a nie oceną niedostateczną, ponieważ pozostałe elementy zadania zostały wykonane w zasadzie poprawnie. Taki wniosek należało przyjąć po prześledzeniu uzasadnienia ocen cząstkowych skarżącej, zgodnie z którymi to nieważność bezwzględna stanowiła podstawę wystawienia oceny niedostatecznej z 4 (słownie: czwartej) części egzaminu radcowskiego, a w konsekwencji z całego egzaminu.

Uzasadniając zarzut wadliwości uzasadnienia uchwały Komisji Egzaminacyjnej II skarżąca podała, że jej treść nie pozwala na obronę praw strony. Okoliczność ta jest wynikiem niezastosowania się przez Komisję Egzaminacyjną II do wymogów ustanowionych w art. 107 § 3 k.p.a. Komisja Egzaminacyjna II nie wyjaśniła na jakiej podstawie uznała za niewiarygodne okoliczności świadczące o niewystarczającym przygotowaniu skarżącej do zawodu radcy prawnego. W ocenie skarżącej, uzasadnienie uchwały Komisji Egzaminacyjnej II sprowadza się do konstatacji, że sporządzenie umowy sprzecznie z art. 379 § 1 k.s. h. jest błędem dyskwalifikującym jej pracę i jednocześnie świadczącym o jej niewystarczającym przygotowaniu do zawodu radcy prawnego. W konsekwencji Komisja Egzaminacyjna II nie wyjaśniła na jakiej podstawie uznała błąd (polegający na uchybieniu art. 379 § 1 k.s.h.) za niweczący umowę, skoro jednocześnie przyznała, iż występują rozbieżności w podglądach na temat z zakresu stosowania art. 379 § 1 k.s.h. i skutków jego naruszenia. Kolejno, Komisja egzaminacyjna II nie odniosła się w żaden sposób do bezspornych okoliczności, iż skarżąca wykonała wszystkie założenia zadania z prawa gospodarczego, a także uzyskała pozytywne oceny z pozostałych części egzaminu radcowskiego. Okoliczności te, w opinii skarżącej, nie były bez znaczenia dla oceny jej przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Skarżąca zaznaczyła, że oceny cząstkowe z części 4 egzaminu radcowskiego opierały się wyłącznie na poglądzie, iż sporządzona przez nią umowa była bezwzględnie nieważna (jako sprzeczna z art. 379 § 1 k.s.h.). Tymczasem w wywodach uzasadnienia uchwały Komisji egzaminacyjnej II wskazano, iż umowa sporządzona z uchybieniem art. 379 § 1 k.s.h. może być uznana za bezwzględnie nieważną. W konsekwencji Komisja Egzaminacyjna II, utrzymując w mocy uchwałę Komisji I Stopnia, jednocześnie zakwestionowała ocenę prawną dokonaną przez tę Komisję. W świetle tego wywód Komisji Egzaminacyjnej II w zakresie konsekwencji prawnych uchybienia art. 379 § 1 k.s.h. stał się niejasny. Skarżąca wysnuła wniosek, że skoro Komisja Egzaminacyjna II przyjęła jedynie ewentualność koncepcji bezwzględnej nieważności, a contrario potwierdziła, że nie zastosowanie się do art. 379 § 1 k.s.h. nie musi implikować nieważności tak zawartej umowy. Powyższe, powinno prowadzić do wniosku, iż zastosowane przez skarżącą rozwiązanie nie stanowiło błędu niweczącego umowę, a zatem nie powinno prowadzić do oceny niedostatecznej z 4 części egzaminu radcowskiego tj. z prawa gospodarczego.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z póżn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Jednocześnie wymaga podkreślenia, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należy stwierdzić, że skarga W. W. nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania nie doszło do istotnego naruszenia procedury administracyjnej, w szczególności art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. i art. 140 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. 36 do 369 ustawy o radcach oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego

(Dz. U. Nr 163 poz. 1302 z późn. zm.), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 ustawy o radcach.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy o radcach), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II w terminie 14 dni od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy o radcach). Z kolei od uchwały Komisji Egzaminacyjnej II służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 ustawy o radcach).

W myśl art. 368 ust. 12 ustawy o radcach do postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie, której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane. Przepis art. 368

ust. 9 ustawy o radcach stanowi, że do zadań Komisji Egzaminacyjnej II należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w tej ustawie. Została ona uregulowana w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 z późn. zm.), wydanym na podstawie delegacji ustawowej z art. 368 ust. 14 ustawy o radcach. Rozporządzenie to obejmuje m.in. określenie trybu i sposobu działania komisji odwoławczej. Z przepisów § 5 ust.2 pkt 1 omawianego rozporządzenia wynika, że przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej II wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków komisji z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust.3 przewodniczący lub członek Komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem. W myśl z kolei § 5 ust. 4 cytowanego rozporządzenia Komisja Egzaminacyjna II głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego.

Zatem, w świetle powołanych uregulowań, postępowanie odwoławcze przed Komisją Egzaminacyjną II jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, a tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu, ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1421/10 i z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 695/11, opubl.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, iż Komisja Egzaminacyjna II wychodząc z odmiennych założeń, w rzeczywistości rozpoznała ponownie sprawę w zakresie zakwestionowanej w odwołaniu części egzaminu (tutaj część czwarta – zadanie z zakresu prawa gospodarczego) i podnoszonych zarzutów. Komisja Egzaminacyjna II odniosła się do wszystkich argumentów przedstawionych przez skarżącą.

Podstawowym mankamentem pracy skarżącej, który zadecydował o ocenie negatywnej, w opinii Komisji obu instancji, było niezastosowanie przy określaniu reprezentacji spółki – sprzedającego przepisu art. 379 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm., dalej: "k.s.h."), stanowiącego, że w umowie między spółką a członkiem zarządu, jak również w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej I przy określaniu reprezentacji "C." S.A. niezastosowanie rozwiązania z art. 379 § 1 k.s.h. skutkowało nieważnością umowy. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II niezastosowanie art. 379 § 1 k.s.h. powodowało taki sam skutek – nieważność umowy. Organ odwoławczy przywołał szeroko orzecznictwo i doktrynę na poparcie tezy, że taki pogląd jest zdecydowanie dominujący. Równocześnie wskazał orzeczenia i przedstawicieli nauki, którzy reprezentują odmienne stanowisko. Odnosząc się do argumentacji skarżącej, że świadomie zastosowała rozwiązanie z art. 205 § 1 zd. 2 k.s.h. (Jeżeli umowa spółki nie zawiera żadnych postanowień w tym przedmiocie, do składania oświadczeń w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu albo jednego członka zarządu łącznie z prokurentem.), co do którego miała rozeznanie, że nie jest powszechny, Komisja Egzaminacyjna II nie podzieliła stanowiska W. W., że był to jej świadomy zabieg. Uznała, że było to wynikiem nieznajomości przepisów przez skarżącą. W przypadku świadomego wyboru konstrukcji reprezentacji sprzedającego w oparciu o art. 205 § 1 k.s.h., skarżąca powinna była poczynić odpowiednie uwagi w pracy, czego w rozwiązaniu zabrakło. Należy podkreślić, że taka powinność wynikała z pkt 2 informacji dla zdającego zawartego na str. 2 zadania, wskazującej, że dopuszczalne jest dokonywanie dodatkowych założeń w pracy, przydatnych do uzupełnienia stanu faktycznego, jednak bez zmiany podanych w zadaniu założeń.

Stosowanych uwag skarżącej co do rozbieżności w zakresie określania reprezentacji sprzedającego przy zawieraniu umowy z członkiem jej zarządu zabrakło w pracy. Zastrzeżenia skarżącej w tym zakresie pojawiły się dopiero w odwołaniu, gdy znała już stanowisko egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej I oraz w skardze.

Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego.

Komisja Egzaminacyjna II rozważając koncepcję określenia reprezentacji sprzedającego w oparciu o art. 205 § 1 k.s.h. przyjęła, że takie rozwiązanie naraziłoby potencjalnych klientów na szkodę. Mogłoby doprowadzić do uznania umowy za nieważną, np. w razie sporu sądowego (w ten sposób należało rozumieć stanowisko tego organu, a nie, jako dopuszczające koncepcje skarżącej), skoro pogląd egzaminatorów jest obecnie zdecydowanie przeważającym stanowiskiem. Ponadto w razie wątpliwości strony umowy musiałyby przed sądem ustalać ważność umowy. Zastosowanie art. 379 § 1 k.s.h. nie rodziło wątpliwości co do ważności umowy z powodu niewłaściwej reprezentacji sprzedającego. Ponadto skarżąca miała wątpliwości co do skutków umowy, której reprezentacja sprzedającego została ustalona według reguły z art. 205 § 1 k.s.h., a nie – z art. 379 § 1 k.s.h. Zatem naruszenie interesu podmiotu, który reprezentować miała polegało na przygotowaniu umowy, co do której co najmniej były wątpliwości, jakie skutki wywołała.

Dodatkowym błędem w pracy, choć nie tak istotnym, było zastrzeżenie rażąco wygórowanych odsetek umownych (40 % dziennie), które to zastrzeżenie nie wywołałoby żadnego skutku prawnego.

Jak podkreśliła Komisja Egzaminacyjna II skarżąca miała zapewnić profesjonalną obsługę prawną, bez narażania potencjalnych klientów na szkodę.

Należy bowiem podnieść, że wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, która ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 4 ust.1 w zw. z art. 2 ustawy o radcach). Ustaleniu odpowiedniego przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego – a więc świadczeniu pomocy prawnej, mającej na celu ochronę prawną podmiotu, na rzecz którego jest wykonywana- służy egzamin radcowski. Egzamin ten, zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z określonych w tym przepisie dziedzin prawa i umiejętności jego praktycznego zastosowania oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu. Ustawodawca przy ocenie części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, ale prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też wprowadził jedynie kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu. Wskazał w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach, że przy ocenie każdego z zadań z części drugiej do piątej oceniający biorą pod uwagę w szczególności zachowania wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Określone w tym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zatem nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialnoprawnej.

Wprowadzając omówione kryteria oceny prac pisemnych z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego ustawodawca nakazał stosować skalę ocen określoną w art. 364 ust. 10 ustawy o radcach. Ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony.

Wobec tego rozwiązanie zadania, które nie uwzględnia interesu reprezentowanej strony, nie może zostać uznane za poprawne.

Dlatego należało zaaprobować stanowisko i argumentację Komisji Egzaminacyjnej II. Komisja ta rozpatrzyła cały materiał dowodowy, co następnie znalazło wyraz w wyczerpującym uzasadnieniu uchwały. Stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II uwzględniało kryteria oceny prac zakreślone przez art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach.

Na wysokość oceny skarżącej z prawa gospodarczego nie mogły mieć wpływu pozytywne wyniki z pozostałych części tego egzaminu. Zgodnie z art. 364 ust. 2 ustawy o radcach egzamin radcowski składa się z pięciu części. Według art. 364 ust. 10 tej ustawy egzaminatorzy dokonują oceny za część drugą do piątej egzaminu radcowskiego. Szczegółowe zasady sprawdzania prac określa art. 365 ustawy o radcach. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, w myśl art. 366 ust. 1 ustawy o radcach otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Zatem powyższe uregulowania jednoznacznie wskazują, że każda część egzaminu jest oceniana odrębnie i pozytywne oceny z innych części tego egzaminu nie mogą mieć wpływu na podwyższenie oceny z części, z której została wystawiona ocena negatywna.

Kierując się powyższymi wnioskami, sąd uznał, że ocena pracy skarżącej nie została dokonana z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego wskazanych w skardze.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które Sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić na mocy art. 151 p.p.s.a.