Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 579/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Ewidencja gruntów
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 2019 poz 725
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.
article: art. 28 ust. 4 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1403
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska - Cybulska ( spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2019 r. sprawy ze skargi M. P. i H. P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie ujawnienia umowy dzierżawy w operacie ewidencji gruntów i budynków oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej również jako: [...]WINGK) decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w pkt. 1 uchylił w całości decyzję Starosty [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków umowy dzierżawy i w pkt. 2 odmówił ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków umowy dzierżawy zawartej [...] lipca 2018 r.

Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

H. P. i M. P. [...] lipca 2018 r. zawarli umowę dzierżawy ze swoim synem F. P. (dalej również jako: Umowa). W Umowie (§ 1) wskazano, że wydzierżawiający są właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 12,20 ha fizycznych położonego w miejscowości [...], [...] składającego się z działek nr [...]. Umowa została zawarta na 10 lat (§3). W § 8 Umowy wskazano, że wydzierżawiający zawiera niniejszą umowę w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin i zobowiązuje się jednocześnie do niezwłocznego zawiadomienia placówki terenowej lub oddziału regionalnego KRUS o każdym przypadku ustania dzierżawy z jakichkolwiek powodów przed zakończeniem dzierżawy.

Pismem sporządzonym [...] sierpnia 2018 r. H. P. zwrócił się do Starostwa Powiatowego w [...] wnosząc o rejestrację umowy dzierżawy z dnia [...] lipca 2018 r. zawartej z F. P.. Kopię umowy załączono do wniosku (k.8 i 9 akt adm.).

Starosta [...] decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w pkt. 1 w pozycji rejestrowej nr [...] prowadzonej dla obrębu geodezyjnego [...] gm. [...] w skład której wchodzą dz. nr [...] oraz w pkt. 2 w pozycji rejestrowej nr [...] prowadzonej dla obrębu geodezyjnego [...] gm. [...] w skład której wchodzą dz. nr [...] wykreślił dotychczasową umowę dzierżawy oraz ujawnionych dzierżawców i ujawnił nową dzierżawę zawartą na okres od [...].07.2018 r. do [...].07.2028 r. oraz dzierżawcę F. P. (k. 43 akt adm.).

W przewidzianym prawem terminie odwołanie od tej decyzji złożyła T. S. (jedna z dotychczasowych dzierżawców) domagając się uchylenia decyzji organu I instancji i wydania przez organ odwoławczy decyzji co do istoty sprawy. Decyzji organu I instancji zarzucono naruszenie art. 7, art. 77 k.p.a. (k. 55 akt adm.).

[...]WINGK decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w pkt. 1 uchylił w całości decyzję Starosty [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków umowy dzierżawy i w pkt 2 odmówił ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków umowy dzierżawy zawartej [...] lipca 2018 r. (k.47 akt adm.)

Uzasadniając swoje stanowisko [...]WINGK wskazał, że wnioskodawca oraz jego małżonka umowę dzierżawy zawarli z synem, a w konsekwencji nie jest to dokument stanowiący podstawę zmiany danych w ewidencji, o jakim mowa w § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków.

W przewidzianym prawem terminie skargę na decyzję [...]WINGK wnieśli H. P. i M. P., którzy domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji wskazali na naruszenie art. 10 k.p.a. oraz art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, w efekcie czego organ doszedł do wniosku, iż nie jest możliwym skuteczne przekazanie w ramach umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego własnym zstępnym, co skutkuje brakiem możliwości ujawnienia umowy dzierżawy w stosownym rejestrze. W uzasadnieniu złożonej skargi, Skarżący powołali się na orzeczenie Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2012 r. sygn. II UK 82/11 podkreślili, że nie ma żadnych przeciwwskazań do traktowania umowy zawartej ze zstępnym jako umowy spełniającej wymogi uzyskania świadczeń z KRUS w pełnej wysokości tak długo jak wydzierżawiający nie prowadzą działalności rolnej.

W odpowiedzi na skargę [...]WINGK wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu stawiła się Skarżąca, która podkreśliła, że już po złożeniu skargi wszystkie dokumenty, w tym aneks do umowy z dnia [...] lipca 2014 r., były badane przez Prokuraturę w [...] na wniosek uczestniczki postępowania T. S.

i nie stwierdzono żadnych wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 – dalej jako: ppsa) sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b),inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Sąd nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa materialnego - które miało wpływ na wynik sprawy - jak również przepisów postępowania, które - mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dostrzegł też naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że uchylenie decyzji z powodu naruszenia prawa materialnego doznaje ograniczenia, bowiem może ono nastąpić tylko wówczas, jeżeli uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podobnie, w przypadku naruszenia przepisów postępowania, przez możliwość istotnego wpływu na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji, a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego (por. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 458). Jednocześnie przyjmuje się, że brak takiego wpływu wystąpi w sytuacji gdy przy prawidłowym zastosowaniu prawa materialnego treść decyzji byłaby taka sama (por. A. Kabat [w;] B. Dauter, A. Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 624). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd musi zatem mieć na uwadze, czy uchylenie zaskarżonego aktu z uwagi na stwierdzone uchybienia może doprowadzić do wydania decyzji o innej treści na skutek ponownego rozpoznania sprawy.

Istota sporu w badanej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków umowy dzierżawy zawartej ze zstępnym, jako nie spełniającej wymogów określonych w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Poza sporem pozostaje, że H. P. i M. P. zawarli w dniu [...] lipca 2018 r. umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego ze swoim zstępnym F. P. oraz, że umowę tę zawarto w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych.

Przystępując do rozstrzygnięcia spornej w niniejszej sprawie kwestii zasadności odmowy ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków umowy dzierżawy zawartej ze zstępnym, Sąd podkreśla, że - wbrew argumentacji skargi - organy administracji ([...]WINGK) nie oceniały w toku postępowania administracyjnego skuteczności umowy zawartej [...] lipca 2018 r. Wbrew argumentacji skargi (s. 1) [...]WINGK nie "doszedł do wniosku, iż niemożliwym jest skuteczne przekazanie w ramach umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego własnym zstępnym". Wyjaśnić należy, że [...]WINGK nie posiada kompetencji do rozstrzygania o skuteczności umów i w niniejszej sprawie oceny takiej nie dokonywał. Podkreślić trzeba, że również Sąd administracyjny, w niniejszej sprawie, nie rozstrzyga o skuteczności zawartej [...] lipca 2018 r. umowy.

Istota sporu w sprawie zakończonej wydaniem zaskarżonej decyzji z [...] maja 2019 r. dotyczy - wyłącznie ujawnienia - umowy z [...] lipca 2018 r. w operacie ewidencji gruntów i budynków, do czego organ jest zobowiązany pod warunkiem wystąpienia ściśle określonych prawem przesłanek (okoliczności). Analiza akt sprawy, jak również argumentacja skargi prowadzą do wniosku, że takie przewidziane prawem okoliczności w niniejszej sprawie nie miały miejsca i zasadnie [...]WINGK odmówił ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków umowy dzierżawy zawartej [...] lipca 2018 r. ze zstępnym.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2019, poz. 725 – dalej jako: PGK), ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403, z późn. zm.), ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018, poz. 2096 – alej również jako: k.p.a.), rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. z 2019, poz. 393 – dalej jako: e.g.b.).

Na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 6 PGK w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się informacje dotyczące umów dzierżawy jeżeli od wykazania takich informacji w ewidencji gruntów i budynków uzależnione jest nabycie praw wynikających z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także z przepisów o rozwoju obszarów wiejskich. Jednocześnie, na podstawie § 10 e.g.b. ewidencja obejmuje: dane liczbowe i opisowe dotyczące gruntów i budynków oraz lokali (pkt 1); dane dotyczące właścicieli nieruchomości oraz przysługujących im wielkości udziałów w prawie własności, a także daty określające nabycie oraz utratę tego prawa (pkt 2). Zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 2 e.g.b. w ewidencji oprócz danych, o których mowa w § 10, wykazuje się także: "dane o gruntach, które są przedmiotem umów dzierżawy, oraz o dzierżawcach tych gruntów, zgłaszanych do ewidencji w związku z przepisami art. 28 ust. 4 pkt 1, art. 38 pkt 1 oraz art. 117 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (...)".

Zaakcentować trzeba, że obowiązującą - zasadą jest - że w ewidencji gruntów i budynków nie ujawnia się danych dotyczących dzierżawców i dzierżawionych gruntów, wyjątek od tej zasady zawarty jest w § 11 pkt 2 e.g.b. zgodnie z którym, ujawnia się dane o gruntach, które są przedmiotem umów dzierżawy, oraz o dzierżawcach tych gruntów, zgłaszanych do ewidencji w związku z przepisami art. 28 ust. 4 pkt 1, art. 38 pkt 1 oraz art. 117 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (...). Konsekwentne stanowisko w tej sprawie prezentuje sądownictwo administracyjne, wskazując że stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników ujawnieniu w operacie budynków i gruntów podlega mowa dzierżawy zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach. Tym samym tylko w przypadku umów dzierżawy zawartych na podstawie wskazanych wyżej przepisów, dzierżawca mógłby wnioskować o ujawnienie w ewidencji osoby dzierżawcy i danych o gruntach objętych umową dzierżawy (por. wyrok NSA z dnia 06 lipca 2016 r. sygn. I OSK 2367/14 oraz wyrok NSA z dnia 27 października 2006 r., sygn. akt I OSK 601/06).

Jak trafnie zatem przyjął [...]WINGK dane dotyczące dzierżawcy ujawnia się w ewidencji gruntów i budynków tylko w sytuacji, gdy przedmiotem dzierżawy zawartej na co najmniej 10 lat są grunty rolne, a dzierżawa jest zawierana w celu uzyskania prawa do emerytury lub renty rolniczej zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazać w tym miejscu należy treść art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zgodnie z którym, uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: a) małżonkiem emeryta lub rencisty, b) jego zstępnym lub pasierbem, c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c.

W okolicznościach badanej sprawy kwestią bezsporną pozostaje, że F. P. (strona umowy z dnia [...] lipca 2018 r.) jest zstępnym M. P. i H. P. (również strony umowy z dnia [...] lipca 2018 r.). W konsekwencji, zasadnie [...]WINGK ocenił, że w sprawie nie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników -uzasadniające ujawnienie - umowy dzierżawy z [...] lipca 2018 r. w operacie ewidencji gruntów.

Odnosząc się do poniesionej w skardze kwestii wyroku Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2012 r. sygn. II UK 82/1 należy wskazać, że rację mają Skarżący, że z prawnego punktu widzenia nic nie stoi na przeszkodzie w wydzierżawieniu gospodarstwa rolnego osobie bliskiej. Tego nie kwestionuje również [...]WINGK, ani Sąd sprawę niniejszą rozpoznający. Tyle tylko - że jak wskazał SN - skutkiem takiej czynności - nie będzie - stworzenie domniemania zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez świadczeniobiorcę. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przyjąć należy, że w innym wypadku niż zapisany w art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników właściciel lub posiadacz gospodarstwa rolnego - może, dla uniknięcia zawieszenia wypłaty świadczeń wykazywać - że gospodarstwa nie prowadzi, czyli że po jego stronie nie dochodzi do realizacji przesłanki opisanej w art. 28 ust. 1 tej ustawy.

Tymczasem, przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej (w badanej sprawie) jest legalność działania organów administracji publicznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie podkreśla się, że organ ewidencyjny może wpisać do ewidencji gruntów i budynków tylko takie prawo do nieruchomości, które

- jednoznacznie, w sposób niewątpliwy - wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu (e.b.g.), nie może zaś takiego prawa ustanowić, ani wyinterpretować (por. wyroki NSA z 10 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 1907/01, LEX nr 156364 oraz z 19 marca 2003 r. sygn. akt II SA 1018/02, LEX nr 156374).

Oznacza to, że Skarżący decydując się na zawarcie umowy dzierżawy ze zstępnym, sami zadecydowali o - rezygnacji z domniemania - zaprzestania prowadzenia działalności rolnej, z którego korzystają umowy wskazane w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jak wskazał Sąd Najwyższy w powołanym w skardze wyroku wyliczenie zawarte w punktach 1-7 służy wyłącznie ułatwieniom dowodowym. Rolnicy będący właścicielami gospodarstw wymienionych w art. 28 ust. 4 pkt 1-7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - nie muszą wykazywać - że nie prowadzą w nich działalności rolniczej, bowiem ten fakt uznaje sam ustawodawca. Oznacza, to, że Skarżący zawierając umowę ze zstępnym zrezygnowali z przewidzianego prawem domniemania, co po stronie organów nadzoru geodezyjno i kartograficznego wyłączyło kompetencję do dokonania wpisu takiej umowy do operatu gruntów i budynków. Organy te posiadają bowiem kompetencje do ujawniania ściśle określonych umów, tj. tych które z woli samego ustawodawcy korzystają z domniemania zaprzestania prowadzenia działalności rolnej.

Dlatego stwierdziwszy fakt zawarcia umowy ze zstępnym zasadnie organ II instancji odmówił ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków umowy z dnia [...] lipca 2018 r. Umowa to, bowiem nie korzysta z domniemania zaprzestania prowadzenia działalności rolnej, ponieważ nie jest umową o jakiej mowa w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie jest to zatem dokument stanowiący podstawę zmiany danych w ewidencji, o jakim mowa w § 11 ust. 1 pkt 2 e.g.b. Zasadnie zatem [...]WINGK odmówił Skarżącym wprowadzenia zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków. W świetle powyższego za nieuzasadnione uznać należy podnoszone w skardze zarzuty, w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego. Przepis art. 28 ust 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, do którego odwołuje się § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie pozostawia wątpliwości, że organy podjęły słuszną decyzję. Jedynie przedłożenie przez wnioskodawcę umowy dzierżawy spełniającej warunki z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uprawnia do korzystania przez wydzierżawiającego z domniemania, że nie prowadzi on już działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach. Nie ulega wątpliwości, że w badanej sprawie takiej umowy nie przedłożono.

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. należy wskazać, że w okolicznościach badanej sprawy, Skarżący nawet nie twierdzą, aby wskazywane przez nich naruszenie przepisów postępowania (naruszenie ich prawa do zapoznania się przed wydaniem zaskarżonej decyzji z aktami sprawy i wypowiedzenia co do zebranych materiałów dowodowych) miało mieć jakikolwiek wpływ na wynika sprawy. Jednocześnie należy wskazać, że jakkolwiek zawiadomienia na podstawie art. 10 k.p.a. nie wystosowano do Skarżących przed wydaniem decyzji z dnia [...] maja 2019 r., to [...]WINGK orzekał w niniejszej sprawie dwukrotnie. Pierwszą decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. [...]WINGK uchylono decyzję organu I instancji i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. Przed wydaniem tej decyzji Skarżący zostali zawiadomieni pismem z dnia [...] grudnia 2019 r. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. W aktach znajdują się dowodowy doręczenia tego zawiadomienia. Ponieważ jednak na skutek sprzeciwu, wyrokiem z dnia 12 marca 2019 r. sygn. IV SA/Po 120/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję [...]WINGK z [...] stycznia 2019 r. i nakazał merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, w dniu [...] maja 2019 r. organ ten wydał ponownie decyzję. Zaskarżoną decyzję wydano [...] maja 2019 r., tymczasem odpis prawomocnego wyroku z dnia 12 marca 2019 r. sygn. IV SA/Po 120/19 doręczono [...]WINGK w dniu [...] kwietnia 2019 r. W aktach sprawy nie udokumentowano, aby pomiędzy [...] kwietnia 2019 r. a [...] maja 2019 r. podejmowano jakiekolwiek czynności wyjaśniające w niniejszej sprawie. Z tych też przyczyn zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. nie mógł w niniejszej sprawie zostać uwzględniony.

Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego - które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 ppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji.