Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 374/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant ref.-staż. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej o d d a l a s k a r g ę /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/E.Kręcichwost- Durchowska /-/G.Radzicka


UZASADNIENIE

IV SA/Po 374/04

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w [...] nałożył na [...] karę pieniężną w wysokości 720 zł.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 98, poz. 602 z późn. zm.) przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała.

Ponieważ podczas kontroli pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustalono, że pojazd przewoźnika, spółki z o.o. [...] przekraczał nacisk na drugą oś o 2,68 kN, stąd wymierzono karę w wysokości 720 zł. Uzasadnienie decyzji powołuje się na protokół z[...] r. nr [...] stanowiący integralną część decyzji, a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazuje art. 13 ust. 2 "a" i 2 "b" oraz art. 40 "b" ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 71, poz. 838 z późn. zm.) w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. nr 98 poz. 602 z późn. zm.), rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. nr 32 z 2003 r. poz. 262) i art. 104 § 1 KPA.

W odwołaniu od decyzji spółka z o.o. [...] zarzuciła, że protokół kontroli pojazdu wskazuje na nieznaczne przekroczenie nacisku na drugiej osi, przy niewykorzystaniu limitu wagowego całego pojazdu, odmowę ponownego ważenia mimo żądania kierowcy, obramowanie wagi opaską gumową, co powoduje przy wjeżdżaniu na wagę spadanie kół na nią i zawyżenie odczytu wagi. Wskazując, że takie działania organów celnych naruszają przepisy art. 7, 8 i 10 § 1 kpa odwołująca spółka żądała uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania.

W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor Izby Celnej w [...] decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego stwierdzono co następuje:

Zgodnie z art. 13 ust. 2 a ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3 (pojazdy zarejestrowane w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach), bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodne z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nieuiszczenie opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 4, pobiera się kary pieniężne.

Stosownie do art. 40 b ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838), osoby upoważnione przez Naczelnika Urzędu Celnego są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym.

Art. 40 b ust. 2 powyższej ustawy stanowi, że w razie przekroczenia dopuszczalnej masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdów, urzędy celne pobierają opłaty ustalone zgodnie z art. 13 ust. 4 i kary pieniężne ustalone zgodnie z art. 13 ust. 2 b.

Z powyższych przepisów wynika, że pobór kar pieniężnych ma charakter obligatoryjny.

Zgodnie z § 4 rozporządzenia z 31.12.2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, za oś pojedynczą uważa się oś oddaloną od osi sąsiedniej o więcej niż 2 m lub dwie sąsiednie osie oddalone od siebie o mniej niż 1 m, za oś wielokrotną, zaś - zespół złożony z dwóch lub więcej osi, zwanych "osiami składowymi", w którym odległość między sąsiednimi osiami składowymi jest nie mniejsza niż 1 m i nie większa niż 2 m.

Odległość między osią 1 a 2 w niniejszej sprawie wynosiła 4,62 m, zaś między 2 a 3 - 1,36. Oś druga jest więc, zgodnie z definicją zawartą w rozporządzeniu, osią składową osi wielokrotnej. Według § 5 pkt 5 wyżej cytowanego rozporządzenia, nacisk osi składowej pojazdu nie może przekraczać przy odległości od sąsiedniej bliższej osi składowej powyżej 1,30 m, przy osi podwójnej, dla osi napędowej - 100,0 kN, pod warunkiem że łączny nacisk nie przekracza 160,0 kN.

W przedmiotowej sprawie nacisk na drugą oś wyniósł w trakcie ważenia 102,68 kN, a na trzecią oś - 57,11 kN, więc suma łącznego nacisku nie przekracza 150,0 kN. W związku z tym należało zastosować przepis § 5 ust. 5 pkt 5 i stwierdzić, że nacisk na drugą oś został przekroczony o 2,68 kN od dopuszczalnej normy.

Stosownie do art. 13 ust. 2 b ustawy o drogach publicznych, wysokość kar pieniężnych, o których mowa w ust. 2 a, określa załącznik do ustawy. Według tego załącznika za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie dopuszczony jest ruch pojazdów o naciskach osi do 100 kN dla pojedynczej ponad 100,0 kN do 105 kN pobiera się karę pieniężną w wysokości 720,00 zł.

Odpowiadając na zarzut strony, iż odmówiono kierowcy powtórnego ważenia, Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, że wynik ważenia dynamicznego pojazdu jest efektem przetworzenia danych przez program komputerowy i wyświetlany jest na wszystkich stanowiskach odpraw. Organ podkreślił, że w celu uniknięcia ewentualnego obarczenia przewoźnika karą wynikłą z dopuszczalnego błędu pomiarowego urządzenia, otrzymany wynik ważenia pomniejszony jest o 200 kg masy przypadającej na każdą oś oraz o dodatkowe 2 % zmierzonej masy całkowitej. Dla zapewnienia prawidłowego procesu ważenia specjalnie zamontowane urządzenia pomiarowo - kontrolne monitorują parametry (zakres prędkości 3-5 km/h) przejazdu pojazdu przez pomost wagi.

W przypadku nieprawidłowego przejazdu przez punkt kontrolny, urządzenie sygnalizuje tę nieprawidłowość przerywając proces ważenia, a ukazujące się wyniki pomiaru muszą być uznane za zbędne. Nieprawidłowość powstała na skutek niezachowania odpowiednich warunków pomiaru jest sygnalizowana na ekranie, znajdującym się w pomieszczeniu służbowym usytuowanym w pobliżu wagi i pomiar w takim przypadku powtórzony. Brak sygnalizacji oznacza, że nie ma podstaw do kwestionowania wyniku pomiaru i powtórzenie pomiaru nie jest potrzebne.

Funkcjonariusze celni pracujący na stanowiskach, gdzie usytuowane są wagi zostali przeszkoleni w zakresie obsługi programu komputerowego nadzorującego proces ważenia i jednocześnie tworzącego automatycznie protokół z tego procesu.

Przed wjazdem na wagę znajdują się znaki ograniczające prędkość do 5 km/h i przemieszczenie się pojazdu z tą prędkością przez pomost wagi, jest jedynym warunkiem wykonania prawidłowego pomiaru nacisku osi na podłoże, a zatem można stwierdzić, że instrukcja dla kierowcy winna zawierać się w przestrzeganiu znanych mu przepisów drogowych. W przypadku gdy nacisk osi na podłoże przekracza określoną graniczną wartość, drukowany jest raport ważenia zawierający podstawowe dane o pojeździe, kierowcy, naciskach na osie i wadze całkowitej. Specyfika procesu pomiaru dynamicznego nacisku na osie nie pozwala kierowcy obserwować monitora wyświetlającego komunikaty o ewentualnych nieprawidłowościach, a także zmierzonych danych, ponieważ musi on kierować pojazdem w czasie przejazdu przez pomost wagi, natomiast osobiście bierze on udział w pomiarze odległości pomiędzy osiami pojazdu, jak również otrzymuje protokół z ważenia, gdzie ma możliwość zawrzeć swoje uwagi i spostrzeżenia z wykonanych czynności. Tak więc, kierowca nie może być obserwatorem wszystkich czynności związanych z pomiarem ponieważ, musi on być jednocześnie wykonawcą niektórych z nich.

Z protokołu kontroli ważenia pojazdu wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] r. nr [...] nie wynika, aby w chwili dokonywania pomiaru waga sygnalizowała jakiekolwiek nieprawidłowości, a tym samym brak było podstaw do zakwestionowania uzyskanych wyników. Wykonujący transport zgłosił zastrzeżenia do procesu ważenia i do jego wyniku (uwagi w polu 9 protokółu), podnosząc, iż urząd celny nie wyraził zgody na powtórne zważenie, a takie ładunki kierowca przewoził wielokrotnie i nie było przeciążenia nadto, że obramowanie wagi wyłożone jest gumową opaską.

Odnosząc się do zarzutów strony, że waga nie jest zamontowana w poziomie jezdni, a koła spadają na wagę powodując zawyżenie jej odczytów, organ wyjaśnił, że to co odwołująca nazywa opadaniem kół na wagę jest przejazdem kół przez oryginalnie zamontowaną gumową uszczelkę, stanowiącą standardowe wyposażenie wagi (zabezpiecza ona mechanizm wagi przed zanieczyszczeniami i opadami atmosferycznymi). Waga wraz z przyległym do niej terenem została zatwierdzona przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze i posiada ważne świadectwo legalizacji, wydane zgodnie z instrukcją sprawdzania wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu, wprowadzoną zarządzeniem Nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22.12.2000 r. (Dziennik Urzędowy Miar i Probiernictwa Nr 6 poz. 40), jak również stwierdzono, że waga spełnia wymagania metrologiczne ustalone w przepisach metrologicznych cytowanego zarządzenia.

Argument strony odwołującej, która twierdziła, że pojazd z identycznym ładunkiem przekraczał granice i nigdy nie stwierdzono żadnych przekroczeń, również nie został uwzględniony. Organ odwoławczy stwierdził, że w gestii organu celnego I instancji leży ustalenie, czy pojazd, który zjechał z drogi publicznej i bezpośrednio po tym jest ważony, faktycznie spełnia normy przewidziane przez przepisy prawa, uprawniające do zgodnego z prawem poruszania się po drogach publicznych. Wynik ważenia będący podstawą do wydania decyzji o karze pieniężnej odzwierciedla stan faktyczny pojazdu, w tym i obciążenie osi z jakimi pojazd porusza się po drodze publicznej. Natomiast poza zakresem zainteresowania organu celnego znajduje się to, że ten sam pojazd czy zestaw pojazdów z takim samym ładunkiem przekraczał granicę RP w innym czasie i nie stwierdzono u niego przekroczenia dopuszczalnych nacisków na osie pojazdu, gdyż powyższe pozwala na stwierdzenie, że możliwym jest prawidłowe rozmieszczenie ładunku i zabezpieczenie ładunku tak aby wszystkie normy były zachowane.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu [...] spółka z o.o. podniosła podobne zarzuty jak w odwołaniu, a odmowę ponownego ważenia pojazdu jako naruszenie zasad kodeksu postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 8, 10 § 1 kpa.

Zdaniem skarżącej wiara celników w odczyty komputerowe nie może zastąpić ustawowych uprawnień strony do jej udziału w postępowaniu administracyjnym, skoro pewna część działań służb celnych jest tak realizowana, że kierowca nie ma możliwości śledzenia ich. Podniesiono również zarzut iż ważenie nie odbywa się na drodze publicznej. Z tych też powodów skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ administracji publicznej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 71, poz. 828 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 mogły być pobierane m. in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art. 13 ust. 2 a stanowił, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość w myśl ust. 2 b powołanego artykułu - określał załącznik do ustawy.

Przy pomiarze nacisku osi składowej - osi wielokrotnej w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31.12.2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2003 r. nr 32 poz. 262 ze zm.) stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm określonych w § 5 ust. 5 pkt 5 w związku z czym Naczelnik Urzędu Celnego w [...] nałożył na skarżącą zgodnie ze wspomnianym załącznikiem do ustawy o drogach publicznych karę pieniężną w wysokości 720 złotych, bowiem kierowca pojazdu nie okazał stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Zasadniczy nurt argumentacji skargi wniesionej do Sądu przez [...] spółki z o.o. sprowadza się do zarzutu naruszenia przepisów kpa przez organy celne w szczególności art. 7, 8, 10 § 1 kpa.

Zasada prawdy obiektywnej zawarta w art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Ponieważ art. 40 b ust. 1 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych nakłada na organy celne obowiązek kontroli pojazdów w zakresie przestrzegania dopuszczalnej masy, nacisków osi, wymiarów pojazdów, to jest oczywistym, że te zadania muszą być wykonywane przy pomocy określonego sprzętu.

Z akt sprawy wynika, że ważenia pojazdu dokonano przy pomocy dynamicznej wagi samochodowej typu RPT 97-114 przystosowanej do ważenia pojazdów. Waga ta posiadała ważne świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze w dniu 29 października 2002 r., a wagi tego typu zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z 28 kwietnia 1997 r. nr ZT 314/97. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy "przymiaru wstęgowego stalowego" posiadającego świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze z dnia 12 lutego 2003 r., nr dziennika zgłoszeń 95/600/2003 (k. 15, 16, 17 akt administracyjnych), a warunki dokonywania pomiaru odpowiadały parametrom określonym w świadectwie legalizacji wag.

Wydając to świadectwo Naczelnik Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze powołał zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa nr 6 poz. 40), które między innymi określa konstrukcję, wykonanie i zainstalowanie wagi, a także jej właściwe stosowanie. Nie są więc słuszne zarzuty strony skarżącej, że wokół wagi zainstalowana jest opaska gumowa, gdyż legalizacja wagi następuje po uprzednim jej sprawdzeniu w miejscu zainstalowania.

Zgodnie ze świadectwem legalizacji waga dokonuje poprawnych pomiarów przy prędkości pojazdu w czasie ważenia do 5 km/h, a każde przekroczenie prędkości powoduje włączenie sygnalizacji o błędzie ważenia. Każdorazowe pomniejszenie wyników o 200 kg masy przypadającej na każdą oś oraz o dodatkowe 2 % zmierzonej masy całkowitej, gwarantuje ochronę interesów przewoźnika i stanowi korektę ewentualnych błędów pomiarów wynikających z nieznacznego przyśpieszenia w granicach do 5 km/h.

Sąd nie znalazł podstaw do uznania zarzutów skarżącej dotyczących naruszenia art. 8 kpa.

Jak wynika z protokołu kontroli pojazdu, wyniku ważenia na wadze dynamicznej kierowca pojazdu był pouczony o sposobie przejeżdżania przez wagę, a waga nie wykazała błędu w najechaniu na wagę. Stąd brak było podstaw do uwzględnienia żądania kierowcy ponownego ważenia pojazdu.

Wreszcie nieuzasadniony jest zarzut, który miałby wpływ na istotę sprawy, a dotyczący naruszenia przepisów art. 10 §1 kpa.

Z istoty i specyfiki postępowania wynika, że ważenie pojazdów na przejściach granicznych zazwyczaj (z wyjątkiem kiedy kierowcą pojazdu jest właściciel) odbywają się przy udziale kierującego pojazdem. Stąd też brak jest w aktach sprawy zawiadomienia o wszczęciu postępowania i brak udziału strony w postępowaniu przed organem I instancji.

W ciągu doby na przejściach granicznych odbywają się setki odpraw pojazdów ciężarowych. Zarówno w interesie właścicieli pojazdów, kierowców i służb celnych jest to by ważenie pojazdów i ich odprawa toczyły się sprawnie. Kilkudniowy obrót pocztowy prowadziłby więc do paraliżu przejść granicznych i narażał na straty samych właścicieli.

Jednak prawidłowe doręczenie decyzji przez organ I instancji, a następnie możliwość wzięcia udziału przed organem II instancji, o czym stronę powiadomiono, (k. 3) wypowiadania się co do zebranych dowodów czy nawet złożenia uzupełniających dokumentów skutecznie sanuje zasadę wyrażoną w art. 10 § 1 kpa, a postępowanie przed organem I instancji znajduje uzasadnienie w art. 10 § 2 kpa - który przewiduje możliwość odstąpienia od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

Brzmienie art. 13 ust. 2 a ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nałożenie kar pieniężnych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne. Jest ono również niezależne od ewentualnej winy sprawcy przekroczenia ciężaru czy też od zachowania pozostałych parametrów pojazdów np. wymaganej masy całkowitej, a dla odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm nie ma znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku (vide wyroki NSA z 23.04.1999 r. - II SA/Po 1838/98, 13.05.1998 r. - II SA/Po 358/98, 15.01.1998 - II SA/Po 1189/97, 23.01.1998 - II SA/Po 1327/97, 22.4.1998 r. - II SA/Po 1421/97.

Podczas kontroli działalności administracji publicznej, Sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem, w świetle stanu faktycznego sprawy ustalonego przed tym organem.

Również w ramach kontroli Sąd ocenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, a więc czy wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia i czy w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy.

Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy administracyjne prawidłowo ustaliły stan faktyczny i właściwie zastosowały prawo.

Natomiast okoliczności faktyczne ustalone w protokole nr [...] z [...] r. i dokumencie o nazwie - wynik ważenia na wadze dynamicznej - mogły być przez organ I instancji uznane za udowodnione z uwagi na okoliczności o których mowa w art. 10 § 2 kpa.

W tym stanie rzeczy, skargę jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm.) należało oddalić.

/-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/E.Kręcichwost- Durchowska /-/G.Radzicka

KB/