Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 347/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek – Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 marca 2022 r., nr SKO Gd/5435/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej E. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

E. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku

z dnia 21 marca 2022 r., nr SKO Gd/5435/21, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 6 września 2021 r., nr GCŚ/DŚO/012050/SP/09/21, o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

E. K. złożyła do Gdańskiego Centrum Świadczeń wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym bratem J. Z.

Decyzją z 6 września 2021 r. odmówiono przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym bratem.

W ocenie organu, negatywną przesłankę przyznania wnioskowanej pomocy w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiła data powstania niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Jako powód odmowy przyznania ww. świadczenia wskazano brak spełnienia przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem organu I instancji, brak jest związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ uznał, że ustanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskodawczyni miało miejsce w 2014 r. i nie było związane z koniecznością podjęcia opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Ponadto, organ zwrócił uwagę, że od 27 maja 2021 r. brat skarżącej przebywa w szpitalu. Jednocześnie, w ocenie organu, zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia.

Rozpoznając odwołanie skarżącej decyzją z 21 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie zaistnienia negatywnej przesłanki, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznało natomiast, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad bratem.

Kolegium zwróciło uwagę, że z akt sprawy wynika, że brat skarżącej J. Z. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 29 grudnia 2020 r., wydanym na czas określony do dnia 31 października 2023 r. Orzeczenie zawiera informację, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 5 października 2020 r. W złożonym oświadczeniu skarżąca wskazała, że w związku ze sprawowaną opieką nad bratem wykonuje następujące czynności: pomoc w kąpieli, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, prowadzenie do toalety i podmywanie (w zależności od potrzeby), na noc zakładanie pieluchomajtek, smarowanie kremem nawilżającym, przygotowywanie ubrań, ubieranie, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, podawanie leków – 2 razy dziennie, przygotowywanie i podawanie posiłków – 5 razy dziennie, a ponadto: sprzątanie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych i recept – w zależności od potrzeb, wyjścia do kościoła, czytanie pism urzędowych, rozmowy, wspólne spędzanie czasu, układanie do snu, masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu - w zależności od samopoczucia. W toku przeprowadzonego w dniu 28 maja 2021 r. wywiadu środowiskowego skarżąca wskazała, że mieszka razem z bratem, nad którym sprawuje całodobową opiekę, w ramach której przygotowuje mu leki, jedzenie, pomaga w czynnościach higienicznych, załatwia wizyty lekarskie, realizuje recepty, pomaga w sprawach administracyjnych. Brat może pozostać sam na 2-3 godziny, gdy skarżąca robi zakupy i załatwia różne sprawy, ale skarżąca musi mieć stałą kontrolę. Brat porusza się samodzielnie, ale często nie chce wychodzić z domu, jest pod stałą kontrolą lekarską. Skarżąca wskazała, że bratem opiekuje się od 2014 r., od momentu jego wprowadzenia się i zakończenia zatrudnienia. Jednocześnie pracownik socjalny przeprowadzający wywiad ustalił, że od 27 maja 2021 r. brat skarżącej przebywa w szpitalu. Z uzyskanych przez organ I instancji informacji wynika, że skarżąca od 1 lutego 2005 r. ma ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku. Ponadto, w okresie od 14 września 1999 r. do 30 września 2005 r. oraz od 16 października 2006 r. do 31 października 2006 r. skarżąca była zatrudniona w S., jako osoba wykonująca umowę agencyjną, zlecenia lub o świadczenie usług, przy czym praca nie była wykonywana w siedzibie lub w miejscu prowadzenia działalności zleceniodawcy. W okresie od 1 lipca 2009 r. do 30 września 2015 r. oraz od 2 sierpnia 2017 r. do 31 października 2017 r. skarżąca podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że działalność ta została zawieszona od 1 listopada 2017 r.

Kolegium wskazało, że w świetle zebranego materiału dowodowego, w szczególności oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię, nie można uznać, że w niniejszej sprawie doszło do ustania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu ustawy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym od dnia 5 października 2020 r. bratem. Zawieszenie działalności gospodarczej przez skarżącą miało miejsce w dniu 1 listopada 2017 r., zaś umowa agencyjna uległa rozwiązaniu w 2014 r., tym samym na kilka lat przed uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez J. Z.

W ocenie organu odwoławczego, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że brat skarżącej jest osoba samodzielną – choruje na chorobę [...]. Oboje prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe od chwili, gdy brat strony zamieszkał u niej. Oznacza to, że wskazane przez skarżącą czynności, tj. robienie zakupów i przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków i realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia do kościoła, nie mogą – zdaniem Kolegium – być uznane za związane ze sprawowaną opieką. Ponadto, wskazane przez skarżącą takie czynności jak: pomoc przy myciu, ubieranie się, smarowanie kremami przeciwodparzeniowymi, pomoc przy wizytach lekarskich, wymiana pieluchomajtek, w ocenie Kolegium, nie zajmują, wbrew twierdzeniom skarżącej, całego dnia, a tym samym w stopniu uniemożliwiającym stronie zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Nie negowana przez skarżącą samodzielność niepełnosprawnego brata prowadzi do wniosku, iż przynajmniej niektóre, jeśli nie wszystkie, czynności opisane wyżej mogą być wykonywane przez niepełnosprawnego J. Z. we własnym zakresie. Na stałą i bezpośrednią opiekę nad osobą niepełnosprawną mogą się składać między innymi czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czyli przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów. Jednakże dotyczy to sytuacji, gdy osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności nie może sama tych czynności wykonywać. Z uwagi na istniejącą samodzielność niepełnosprawnego w stopniu znacznym brata skarżącej, zdaniem Kolegium, powyższe czynności mogą być wykonywane przez niego osobiście.

Powyższe zaś ustalenia prowadzą do wniosku, iż zakres sprawowanej nad bratem skarżącej opieki umożliwia jej podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym nie zostały spełnione warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w zakresie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym bratem.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 21 marca 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Gdańska z 6 września 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą bratu nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżąca – E. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem – J. Z. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności brata skarżącej, wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku z 29 grudnia 2020 r. wynika, że J. Z. (ur. 19 marca 1958 r.) został zaliczony na okres do 31 października 2023 r. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 października 2020 r. Wpisany symbol przyczyny niepełnosprawności to: [...]. W orzeczeniu potwierdzono, że J. Z. wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W rozpoznawanej sprawie organy odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia powołując się na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przy czym –w istocie odmowę przyznania świadczenia oparto na braku istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością zapewnienia przez skarżącą niepełnosprawnemu bratu opieki a rezygnacją przez nią z aktywności zawodowej. Natomiast organ I instancji dodatkowo jako podstawę odmowy powołał art. 17 ust. 1b u.ś.r. i niespełnienie przesłanki wieku, w którym niepełnosprawność powstała.

W tej ostatniej kwestii Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodne z którym – opierając się na jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części wskazanego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została na mocy ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Kolegium słusznie przyjęło zatem, że data powstania niepełnosprawności u wymagającego opieki brata skarżącej nie wpływa na zasadność przyznania przedmiotowego świadczenia, a zatem organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W tej sytuacji ocenie poddać należało stanowisko Kolegium co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym bratem. W niniejszej sprawie organ odwoławczy zaakcentował przede wszystkim, że do ustania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu ustawy nie doszło w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem, ponieważ skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej na kilka lat przed uzyskaniem przez niego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, powyższe ustalenia w zakresie aktywności zawodowej skarżącej nie wykluczają związku pomiędzy niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia a koniecznością opieki na chorym bratem.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. jako przesłankę przyznania świadczenia określa nie tylko rezygnację z zatrudnienia, ale również niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje równorzędnie, co potwierdza jednolite w tym zakresie orzecznictwo sądowoadministracyjne. Spełnienie przesłanek przyznania świadczenia następuje także wówczas, gdy wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym wskazany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej.

Zdaniem Sądu, wbrew stanowisku Kolegium, okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo na kilka lat przed złożeniem wniosku, nie wyklucza stwierdzenia, że nie podejmuje ona zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki na niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. W konsekwencji, organ odwoławczy błędnie, w oparciu o wskazane ustalenie, zanegował związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy a sprawowaną przez nią opieką nad bratem.

Nadto również ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie jest przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Jak wynika z ustaleń organu renta rodzinna skarżącej ma natomiast charakter renty samoistnej, niewykluczającej a limine możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W tej sytuacji należało zweryfikować, czy Kolegium prawidłowo uznało, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uzasadniał niepodejmowania przez nią zatrudnienia, chociażby w ograniczonym zakresie. Kolegium stwierdziło bowiem, ze samodzielność brata skarżącej wyklucza konieczność stałej i długotrwałej opieki uzasadniającej przyznanie świadczenia.

W opinii Sądu, analiza całego materiału dowodowego prowadzi do odmiennych od przyjętych przez Kolegium wniosków co do niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w celu realizacji niezbędnej potrzeby sprawowania opieki nad bratem.

Orzeczenie o niepełnosprawności J. Z. zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r.,

poz. 573 ze zm.), zwanej dalej u.r., z którego wynika wyraźnie, że z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności i ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mu stałej i długotrwałej opieki osób trzecich. W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze (pkt 5), konieczność uczestnictwa w terapii zajęciowej (pkt 4) oraz korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne, nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego wyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie wymaganym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Organy orzekające w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie są powołane do weryfikacji samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności, ale konfrontacja czynności opiekuńczych faktycznie wykonywanych przez skarżącą z normatywnie określonym zakresem czynności niezbędnych do świadczenia osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, niezdolnej do samodzielnej egzystencji.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (w tym wywiadu środowiskowego z 28 maja 2021 r.) wynika, że J. Z. mieszka wspólnie z siostrą od 2014 r. Brat skarżącej cierpi na [...] i depresję, w związku z czym na stałe przyjmuje leki. Ze względu na stan psychiczny skarżąca może pozostawić brata samego w domu na około 2 – 3 godziny, mając nad nim jednak stałą kontrolę. W tym czasie skarżąca robi zakupy i załatwia niezbędne sprawy. Z akt sprawy wynika, że w związku ze sprawowaną opieką nad bratem skarżąca wykonuje następujące czynności: pomoc w kąpieli, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, prowadzenie do toalety i podmywanie (w zależności od potrzeby), na noc zakładanie pieluchomajtek, smarowanie kremem nawilżającym, przygotowywanie ubrań, ubieranie, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, podawanie leków – 2 razy dziennie, przygotowywanie i podawanie posiłków – 5 razy dziennie, a ponadto: sprzątanie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych i recept – w zależności od potrzeb, wyjścia do kościoła, czytanie pism urzędowych, rozmowy, wspólne spędzanie czasu, układanie do snu, masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu - w zależności od samopoczucia. Brat porusza się samodzielnie, ale często nie chce wychodzić z domu, jest pod stałą kontrolą lekarską.

Ujawnione w toku postępowania okoliczności, których nie podważyło Kolegium, potwierdzają adekwatność niezbędnej opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem względem zakresu potrzeb określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, stwierdzenie, że brat skarżącej jest samodzielny, bo samodzielnie się porusza, jest bezpodstawne i pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią orzeczenia o niepełnosprawności, którym orzekające organy są związane. Nadużyciem jest również ustalenie przez Kolegium, że przynajmniej niektóre, jeśli nie wszystkie, czynności opiekuńcze wskazane przez skarżącą, mogą być wykonywane przez podopiecznego we własnym zakresie. Stwierdzenia takie nie znajdują odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Zdaniem Sądu, sporządzony wywiad środowiskowy w sposób właściwy opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad bratem, który jest ograniczony w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do charakteru schorzeń i orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.

Przy ocenie zakresu świadczonej pomocy nie można było abstrahować od specyfiki choroby, na jaką cierpi brat skarżącej. [...] jest przewlekłą chorobą psychiczną cechującą się zaburzeniem w sposobie myślenia, postrzegania, porozumiewania się, a także spłyconym i niedostosowanym afektem (ekspresją emocjonalną). Choroba ta charakteryzuje się znacznym upośledzeniem w postrzeganiu rzeczywistości oraz zmianami w sposobie zachowania pacjenta. Oczywiste więc jest, że osoba chora na [...] wymaga innych czynności opiekuńczych niż np. osoba ze schorzeniami fizycznymi (np. sparaliżowana, leżąca). W literaturze fachowej wskazuje się, że choć leczenie [...] przebiega najczęściej farmakologicznie, to wymaga również ukształtowania podtrzymującego środowiska rodzinnego i społecznego jako istotnego czynnika modyfikującego przebieg choroby (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 31 marca 2022 r., II SA/Po 646/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W okolicznościach niniejszej sprawy fakt, że J. Z. nie jest osobą leżącą i porusza się samodzielnie nie przekreśla niezbędności opieki sprawowanej nad nim przez skarżącą w szerokim zakresie. Z ujawnionych okoliczności faktycznych nie wynika natomiast, aby jakiekolwiek czynności życia codziennego mógł wykonywać podopieczny samodzielnie. Stwierdzenia Kolegium w tym zakresie uznać należało za bezpodstawne. Stan zdrowia podopiecznego, determinujący potrzebę kompleksowej opieki, potwierdza jego psychiatryczna hospitalizacja w dniu 27 maja 2021 r.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie podważa twierdzeń skarżącej

o sprawowaniu przez nią opieki nad bratem w sposób stały, długotrwały i kompleksowy. Wykonywanie przez opiekuna nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego, których szczegółowy opis strona przedstawiła w trakcie postępowania, wchodzi w zakres opieki nad osobą niepełnosprawną uzasadniającej prawo do świadczenia, której organy nie zdołały podważyć ustaleniami przeciwnymi.

Należy wskazać, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, sposób jej sprawowania jest bowiem uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki i wskazań zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Przepis ten wymaga, aby opieka nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności sprawowana była zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z tego orzeczenia, a zatem aby była to opieka długotrwała i stała (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W toku kontrolowanego postępowania nie wykazano, aby J. Z., w sposób niezaprzeczalny wymagającemu opieki i pomocy we wszystkich sferach życia, pomoc świadczył kto inny niż skarżąca. Ustalenia faktyczne wskazują, że skarżąca zakresem i charakterem swoich działań daje bratu wsparcie, zaspokaja jego potrzeby, pomaga zachować właściwy stan zdrowia i jakość życia.

W konsekwencji, w ocenie Sądu, wynikające z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie okoliczności dotyczące zakresu świadczonej przez skarżącą opieki nad bratem oraz ich związek z niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie został przez Kolegium podważony w sposób, który uzasadniał odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji za nieuzasadnione należało uznać stanowisko organu odwoławczego o braku istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Nawet ewentualna potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego w związku z upływem czasu, w tym ustalenie aktualnego stanu psychofizycznego brata skarżącego, nie wykracza poza kompetencje Kolegium wynikające z art. 136 § 1 k.p.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie w skardze złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.