Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 327/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r. w Radomiu sprawy ze skargi Z. A. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury specjalnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów (dalej jako "organ") decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm., dalej jako "ustawa o emeryturach i rentach z FUS") odmówił Z. A. przyznania renty specjalnej.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że okoliczności wynikające z wniosku i nadesłanych przez Z. A. dokumentów nie dają podstaw do przyznania mu świadczenia specjalnego.

Z. A. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając organowi bardzo ogólnikowe, wręcz lakoniczne uzasadnienie decyzji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] organ działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2016 r. poz. 23, dalej jako "k.p.a.") utrzymać w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...].

W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w tym trybie. W związku z powyższym, każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006) oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych brana jest pod uwagę także sytuacja bytowa wnioskodawców, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium. W przeciwnym wypadku świadczenia specjalne zastępowałyby świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej, co nie było zamiarem ustawodawcy przy stanowieniu przepisu art. 82 ust. 1 ww. ustawy.

Organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 20 sierpnia 2015 r., który to zainicjował postępowanie w niniejszej sprawie Z. A. wystąpił o przyznanie renty specjalnej podając, że jest "osobą poszkodowaną na skutek wydarzeń [...]", a obecnie pozostaje "bez środków do życia". W uzasadnieniu wniosku podał, że jest w podeszłym wieku, stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia i utrzymuje się jedynie z niskich świadczeń otrzymywanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podniósł, że nie nabył prawa do świadczeń emerytalno-rentowych z ZUS, gdyż nie legitymuje się wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym. Jego obecne problemy zdrowotne są konsekwencją udziału w strajkach w strajkach w [...] w dniu [...] r. Na skutek internowania w licznych zakładach karnych na terenie całego kraju, a także przebycia co najmniej kilkunastu tzw. ścieżek zdrowia, doznał znacznego uszczerbku kręgosłup oraz nieodwracalnych zmian kardiologicznych. Osiągnięcie wymaganego stażu pracy, założenie rodziny i spokojną egzystencję uniemożliwiło mu nieustanne prześladowanie po zdarzeniach [...] r. Podniósł, że za walkę o niepodległość Polski oraz za udział w [...] strajkach [...] został odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności nadanym postanowieniem Prezydenta RP z dnia 20 maja 2015 r., ponadto odznaczony został przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Ponadto, Z. A. do swojego wniosku załączył kopie następujących dokumentów:

- wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2009 r. zasądzającego na rzecz wnioskodawcy odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wykonania 3-miesięcznej kary aresztu wymierzonej orzeczeniem Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta [...] z dnia [...] czerwca 1976 r., unieważnionym postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2008 r., w kwocie [...] zł,

- legitymacji potwierdzającej odznaczenie Krzyżem Wolności i Solidarności,

- dokumentu medycznego, z którego wynika, że Z. A. wymaga leczenia w poradni pulmonologicznej,

- opinii Stowarzyszenia [...] z dnia [...] czerwca 2013 r.

o działalności Z. A., zawierającej ogólnikowe informacje o wkładzie wnioskodawcy w budowę wolnej i niepodległej Polski, doznanych represjach i obecnej, trudnej sytuacji bytowej,

- okazjonalnego pisma Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. z okazji 30-tej rocznicy wydarzeń [...] w [...].

Organ wskazał, że wnioskodawca poproszony o nadesłanie dodatkowych informacji i dokumentów, w tym dotyczących działalności antykomunistycznej, w piśmie z dnia [...] września 2015 r. podał, że w dniu [...] czerwca 1976 r. rano poszedł do pracy Wojewódzkim Urzędzie Telekomunikacji w [...]. Wraz z innymi pracownikami wyszedł w celu usunięcia awarii. Na ulicach była "masa ludzi". Został poproszony o dołączenie się do wystąpienia przeciwko ówczesnym władzom, więc wraz z manifestującymi, poszedł pod Urząd Wojewódzki. Gdy koło niego upadła petarda rzucona przez ZOMO, chciał ją odrzucić, ale wybuchła mu w ręku. Odniesiona rana została zoperowana po zatrzymaniu go. Skazany został na grzywnę, a potem na 3 miesiące aresztu. Przeszedł ścieżkę zdrowia (był "pałowany i kopany przez milicjantów"), a potem został przewieziony do aresztu w [...]. Wnioskodawca wprawdzie podniósł, że gdy wyszedł z aresztu zapisał się do KOR w którym działał przez kilka lat. Niemniej jednak nazwisko wnioskodawcy nie pojawia się w Książce "KOR" J. Józefa Lipskiego wydanej przez Instytut Pamięci Narodowej. Wnioskodawca twierdzi, że po zwolnieniu z aresztu został zwolniony dyscyplinarnie na podstawie art. 52 Kodeksu pracy, co było represją za [...]. Wnioskodawca podniósł nadto, że przebywał również we [...] w 1968 r. za rozruchy w [...] a brak wymaganego okresu zatrudniania spowodowany był "restrykcjami władz i brakiem pracy legalnej", co było związane z jego aresztowaniem i działalnością w KOR.

Po kolejnym piśmie organu zawierającym prośbę m.in. o nadesłanie bliższych informacji dotyczących współpracy z KOR, podanie okresu tej współpracy, w piśmie

z dnia 27 listopada 2015 r. Z. A. podał, że jego zadaniem było roznoszenie ulotek, zbieranie nazwisk i adresów pokrzywdzonych. Poproszony zaś o wyjaśnienie licznych przerw w zatrudnieniu, w tym w latach 1964 - 1965, 1968 -1973, 1975 - 1976, a więc mających miejsce przed aresztowaniem w czasie wydarzeń [...] w okresie, gdy nie było problemów ze znalezieniem legalnej pracy, ogólnikowo podał, że były one "związane z represjami", przez które zmuszony był do podejmowania prac dorywczych u prywatnych przedsiębiorców albo sadowników. Do pism z dnia 22 września i 27 listopada 2015 r. wnioskodawca, poza dokumentami, które nadesłał już przy wniosku, załączył m.in. kopię decyzji ZUS w przedmiocie odmowy przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i do emerytury oraz kopię orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. zaliczającego go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z powodu schorzeń układu krążenia i oddechowego na stałe oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] ustalającą aktualną wysokość zasiłku stałego. Wnioskodawca podniósł też, że zatrzymanie i pozbawienie wolności miało swoje negatywne skutki, gdyż wpłynęło na jego stan zdrowia. Ponadto utracił zatrudnienie i pozostawał przez rok bez pracy. Nadesłał też "informację o działalności opozycyjnej i doznanych represjach

w rozumieniu art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych" Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 16 października 2015 r. Dokument ten wydany został na wniosek zainteresowanego w celu przedłożenia w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako dowód w postępowaniu o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W informacji tej podano ogólnikowo, że Z. A. "wziął czynny udział w strajku mającym miejsce w [...] w dniu [...]" Podano, że wnioskodawca znalazł się wśród demonstrujących, których w kulminacyjnym momencie na ulicach demonstrowało ok. 20 tysięcy osób. Został zatrzymany i oskarżony o zakłócanie porządku publicznego i skazany przez kolegium ds. wykroczeń na 3 miesiące aresztu, podanie kary do publicznej wiadomości oraz powiadomienie zakładu pracy. Przebywał w Areszcie Śledczym w [...], skąd przetransportowany został do Zakładu Karnego w [...]. Podano też, że postanowieniem Prezydenta RP z dnia 20 maja 2015 r. wnioskodawcy został nadany Krzyż Wolności i Solidarności.

Następnie organ zauważył, że z nadesłanej kopii zestawienia Powiatowego Urzędu Pracy w [...] sporządzonego w dniu 3 listopada 2015 r. wynika, że wnioskodawca rejestrował się w tym urzędzie 7 - krotnie w okresie od 12 września 1990 r. do 3 listopada 1999 r. W tym okresie 2 - krotnie podejmował zatrudnienie, co powodowało przerwy w rejestracji. Ma też 4 przerwy w rejestracji (w tym jedna w okresie od 29 sierpnia 1991 r. do 12 lipca 1993 r., z dokumentów wynika, że prawdopodobnie w okresie tym był pozbawiony wolności) spowodowane niestawieniem się w organie zatrudnienia w wyznaczonym terminie bez usprawiedliwienia, co powodowało wykreślenie z ewidencji.

Organ wyjaśnił, że zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o potwierdzenie okresów zatrudnienia wnioskodawcy. Na podstawie informacji ZUS ustalono nadto, że Z. A. z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy wystąpił w 1997 r. Decyzją z dnia [...] września 1997 r. odmówiono przyznania prawa do tego świadczenia, ponieważ orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wnioskodawca uznany został za częściowo niezdolnego do pracy od stycznia 1995 r., a ostanie zatrudnienie ustało 30 kwietnia 1993 r., a więc po upływie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu zatrudnienia. Z. A. nie spełniał też drugiego z warunków nabycia prawa do renty, tj. wymaganego okresu zatrudnienia, gdyż w ostatnim 10 - leciu przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy udowodnił okres zatrudnienia wynoszący jedynie 2 lata, 4 miesiące i 26 dni, zamiast wymaganych 5 lat. Odwołanie wnioskodawcy od powyższej decyzji ZUS oddalone zostało przez Sąd Wojewódzki Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] wyrokiem z dnia [...] kwietnia 1998 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. ZUS odmówił przyznania Z. A. także prawa do emerytury, gdyż wnioskodawca nie udowodnił co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Łączny, udowodniony przez wnioskodawcę okres ubezpieczenia wynosi 12 lat, 7 miesięcy i 20 dni. Odwołanie wnioskodawcy od powyższej decyzji oddalone zostało przez Sąd Okręgowy w [...][...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia [...] grudnia 2013 r. Apelacja od tego wyroku oddalona został wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...][...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. Podając powyższe ZUS podniósł, że nawet zaliczenie wymienionych wyżej, nieuwzględnionych okresów zatrudnienia nie spowoduje udokumentowania wymaganych co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych.

Na podstawie udzielonych przez Wydział Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego w piśmie z dnia [...] września 2015 r. ustalono, że Z. A. jest 70-letnim kawalerem bez własnego źródła dochodu. Mieszka wspólnie z siostrą w mieszkaniu stanowiącym własność siostry. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Do opłat mieszkaniowych dokłada [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca choruje przewlekle (leczy się na astmę oskrzelową miażdżycę

i choroby układu krążenia), ale jest zdolny do samoobsługi. Koszt leków wynosi około [...] zł. Legitymuje się o orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Korzysta z pomocy MOPS w formie zasiłku stałego od lutego 1995 r. do chwili obecnej (z przerwą w okresie od grudnia 2009 r. do sierpnia 2010 r.). Obecnie zasiłek stały w maksymalnej kwocie, do jakiego uprawniony jest wnioskodawca, wynosi [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca ponadto sporadycznie korzysta z zasiłków celowych.

Organ wskazał, że z dokumentów nadesłanych przez Instytut Pamięci Narodowej wynika, iż Z. A. zatrzymany został w dniu [...] [...] 1976 r. Najpierw przebywał w Areszcie Śledczym w [...], a w dniu [...][...] 1976 r. przewieziony został do Zakładu Karnego w [...]. W rejestrze spraw o wykroczenia osób ukaranych przez kolegium ds. wykroczeń w trybie przyspieszonym zatrzymanych w wypadkach [...] wpisano, że Z.A. w dniu [...] czerwca 1976 r. "zabrał ze sklepu w [...] pół litra wódki wartości [...] zł na szkodę [...]". W trybie przyspieszonym orzeczeniem Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta [...] z dnia [...][...]1976 r. skazany został na [...] zł grzywny. Od orzeczeń tych, m.in. w sprawie wnioskodawcy odwołanie do Kolegium ds. Wykroczeń przy Wojewodzie wniesione zostało przez Milicję Obywatelską, według której wymierzona obwinionym kara była niewspółmiernie niska w stosunku do zarzucanych im czynów. Orzeczenie to zostało uchylone, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. Orzeczeniem Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta [...] z dnia [...] czerwca 1976 r. wnioskodawca skazany został 3 miesiące aresztu, podanie kary do publicznej wiadomości i do wiadomości zakładu pracy za to, że "w dniu [...].[...].1976 r. zakłócił porządek publiczny". Skazany został za ten czyn na podstawie art. 51 par. 2 k.w. (jeżeli czyn ma charakter chuligański lub sprawca dopuszcza się go będąc pod wpływem alkoholu). Po osadzeniu w zakładzie karnym przeszedł badania, które wykazały, że w dniu [...][...]1976 r. doznał oparzenia prawej dłoni, a w 1973 r. przeszedł operację płuca prawego. Miał też liczne krwawe podbiegnięcia na skórze pleców oraz obrzęk prawego stawu łokciowego, z powodu którego skierowany został do chirurga, który zalecił okłady. W dniu [...] 1976 r. osadzony skarżył się na duszność napadową i otrzymał lek. Zwolniony został w dniu [...] 1976 r.

Organ podniósł, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, aby w sprawie spełnione były przesłanki mogące uzasadniać przyznanie wnioskodawcy renty specjalnej. Bezspornie w czasie wydarzeń [...] w [...] Z. A. został zatrzymany i skazany przez kolegium do spraw wykroczeń za zakłócenie porządku, na 3 miesiące aresztu, podanie orzeczenia do publicznej wiadomości i powiadomienie zakładu pracy. Z informacji zamieszczonych w książce zdrowia aresztowanego wynika, że prawdopodobnie w czasie zatrzymania, był bity, o czym świadczą "liczne krwawe podbiegnięcia na skórze pleców", a także, że w wyniku wybuchu petardy doznał oparzeń ręki. Obrażenia te nie spowodowały niezdolności do pracy, a z dokumentów nie wynika, aby obecne schorzenia, na które cierpi wnioskodawca, mogły pozostawać w związku z tymi obrażeniami. Za doznane szkody i krzywdę poniesioną w wyniku wykonania kary aresztu otrzymał od Skarbu Państwa odszkodowanie i zadośćuczynienie w kwocie [...] tysięcy złotych.

Organ wyjaśnił, że renty i emerytury specjalne nie stanowią formy odszkodowania czy zadośćuczynienia z jakiegokolwiek tytułu. Dokumenty nie potwierdzają aby wnioskodawca legitymował się wybitnymi zasługami w działalności opozycyjnej wyróżniającej go w gronie działaczy opozycji antykomunistycznej, w tym tysięcy uczestników protestu w [...] w [...]. Z dokumentów nie wynika, aby wnioskodawca po zwolnieniu z aresztu prowadził jakąkolwiek działalność o charakterze opozycyjnym. Nawet jednak w przypadku przyjęcia za wiarygodne ogólnikowych informacji wnioskodawcy o kontaktach z KOR-em, których nie potwierdzają żadne dokumenty, nie ma podstaw do przyjęcia, że przedstawiane przez wnioskodawcę działania w tym zakresie mają charakter wybitny, a tylko tego rodzaju zasługi i dokonania mogą uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego przez Prezesa Rady Ministrów.

Następnie organ zauważył, że z dokumentów nie wynika też, aby poza ww. karą wymierzoną przez kolegium, wnioskodawca poddany był jakimkolwiek innym szykanom czy represjom z przyczyn o charakterze politycznym, na które ogólnikowo się powołuje, w tym w sferze zatrudnienia. Z dokumentów wynika wprawdzie, że wnioskodawca zwalniany był z pracy dyscyplinarnie, ale nie miało to związku z jego aresztowaniem w 1976 r., czy niepotwierdzoną przez dokumenty działalnością w KOR, na którą się powołuje. Z przedłożonego w ZUS przez wnioskodawcę świadectwa pracy wynika, że aresztowanie w [...] 1976 r. nie spowodowało zwolnienia wnioskodawcy z pracy, gdyż z dokumentu tego wynika, iż w jednym zakładzie pracy zatrudniony był nieprzerwanie od 26 lutego 1976 r. do 18 marca 1978 r.

W ocenie organu w sprawie nie została również spełniona druga z przesłanek mogących uzasadniać uznanie, że obecna sytuacja bytowa, w tym materialna wnioskodawcy, jest wynikiem zdarzeń losowych o nadzwyczajnym charakterze. Wnioskodawca na przestrzeni całego życia (urodzony w 1945 r.) legitymuje się łącznym, udokumentowanym okresem ubezpieczenia wynoszącym jedynie niecałe 13 lat. Z akt nie wynika, aby istniały jakiekolwiek szczególne, niezależnie od wnioskodawcy okoliczności, które uniemożliwiały mu legitymowanie się wymaganym stażem pracy i spełnienie warunków do nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w zwykłym trybie. Z. A. posiada liczne okresy pozostawania bez pracy, w tym w latach, gdy nie było żadnych problemów ze znalezieniem legalnego zatrudnienia, mających miejsce jeszcze przed aresztowaniem, w roku 1976. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy przerwy te nie mogły więc być spowodowane przyczynami o charakterze politycznym. Nie bez znaczenia jest powołanie się przez wnioskodawcę na liczne pobyty

w zakładach karnych, chociaż, mimo próśb organu, nie nadesłał bliższych informacji w tym zakresie (znajdujące się w aktach dokumenty potwierdzają jedynie pozbawienie wolności na początku lat 90- tych).

Organ podniósł, że odznaczenie Krzyżem Wolności i Solidarności oraz wydanie przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzji potwierdzającej status osoby represjonowanej z powodów politycznych nie jest jednoznaczne z legitymowaniem się przez osobę odznaczoną i posiadającą taką decyzję wybitnymi zasługami w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jest to natomiast podstawą do otrzymania świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej przewidzianych przez ustawę z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, przyznawanych przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wnioskodawca może więc wystąpić do ww. organu z wnioskiem o przyznanie takich świadczeń.

Organ zauważył ponadto, że wnioskodawca nie udzielił informacji i nie nadesłał wszystkich dokumentów, o które był proszony. Nie nadesłał bowiem bliższych informacji ani dokumentów dotyczących okoliczności, na które powołał się w uzasadnieniu wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego, w tym "internowania w licznych zakładach karnych na terenie całego kraju", pobytu we [...] w 1968 r. (jak można domniemywać w zakładzie karnym), dokumentów potwierdzających, że po zwolnieniu z aresztu w 1976 r. został dyscyplinarnie zwolniony z pracy, oraz że w wyniku tego zwolnienia przez rok pozostawał bez pracy.

W związku z powyższym organ stwierdził, że w sprawie nie zostało wykazane spełnienie przesłanek mogących uzasadniać przyznanie wnioskodawcy przez Prezesa Rady Ministrów renty specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Na ww. decyzję organu wnioskodawca (dalej jako "skarżący") wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 88 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego błędną interpretację czego konsekwencją było uznanie, iż skarżącemu nie przysługuje świadczenie w postaci renty specjalnej,

- naruszenie art. 7 k.p.a poprzez brak podjęcia przez organ administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcie przez tenże organ ustawowego interesu społecznego w tym interesu skarżącego,

- naruszenie art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak dokonania przez organ administracji właściwej oraz rzetelnej analizy zgromadzonego w niniejszym postępowaniu materiału dowodowego czego konsekwencją było wydanie wadliwej – zaskarżonej - decyzji z naruszeniem zasad swobodnej oceny dowodów.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że zaskarżana decyzja jest niesłuszna i rażąco krzywdząca skarżącego, nadto narusza przepisy prawa administracyjnego. Organ niezasadnie przyjął, że wniosek skarżącego o przyznanie renty specjalnej i podawane przez niego okoliczności uzasadniające wniosek błędnie zostały uznane przez organ jako nie spełniające przesłanek "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ winien uwzględnić wyjątkowość postępowania skarżącego w czasach komunistycznych. Organ przy wydaniu decyzji nie wziął pod uwagę walki skarżącego w 1976 r. w czasie wydarzeń [...] w [...] skutkującej jego pobytem w szpitalu w związku z wybuchem petardy w ręku oraz pozbawianiem go na 3 miesiące wolności. Walka o niepodległość Państwa jest przecież działaniem nadzwyczajnym. Dzięki zaś takim ludziom jak skarżący i na skutek między innymi wydarzeń [...] obalono totalitarny system rządzenia a poziom życia społeczeństwa uległ stopniowemu podwyższeniu. W niniejszej sprawie nie uwzględniono deprecjonowania skarżącego i dyskryminowanie jego osoby. Organ nie uwzględnił również faktu, że zmiana pracy przez skarżącego w tamtym okresie w znacznej mierze spowodowana była prześladowaniami ówczesnych władz. Nadto organ nie odniósł się do "dochodów" skarżącego w wysokości [...] zł z MOPS-u, jedynych i wyłącznych oraz nie odpowiedział w jaki sposób ma mu to wystarczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, przy uwzględnieniu jego wieku i stanu zdrowia. Dlatego też, zdaniem skarżącego, jego skarga i zawarte wnioski wydają się być uzasadnione.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując co do zasady dotychczasową argumentację i uznając zarzuty skargi za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.

Decyzja wydana w tym trybie ma charakter uznaniowy. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza jej sądowej kontroli, oznacza jednak, że kontrolowana decyzja może być uchylona przez sąd jedynie w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W szczególności Sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli czy nie nosi ona cech dowolności. Badaniu podlega zatem to, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji spełniona została, zawarta w art. 7 k.p.a. powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa.

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach

i rentach z FUS otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zajścia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawa nie definiuje pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku", do organu stosującego prawo należy określenie w każdej, rozpoznawanej sprawie, czy ów szczególnie uzasadniony przypadek zachodzi. Tak więc, za każdym razem powinien on być badany i oceniany w sposób indywidualny.

W wyroku z 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił znaczenie określenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" wskazując, że pojęcie to należy łączyć z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej. Chodzi tu o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności, a których sytuacja materialna jest niewspółmierna do wartości ich dokonań. Ponadto przedmiotowe świadczenie należy odnosić także do zaistnienia wyjątkowych zdarzeń losowych, tzn. takich, które nie mają charakteru powszechnego. Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie renty specjalnej brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże nie stanowi ona jedynej przesłanki do przyznania świadczenia.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało bowiem przeprowadzeniem wszechstronnego postępowania dowodowego - organ podjął wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia sprawy, zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy,

a następnie w wyczerpujący i przekonywujący sposób uzasadnił swoje rozstrzygnięcie. Faktem wprawdzie jest, że pierwsza z wydanych przez Prezesa Rady Ministrów decyzji zawierała dość lakoniczne uzasadnienie, powyższe zostało jednak sanowane przez organ w zaskarżonej decyzji. Tym samym, w ocenie Sądu to uchybienie nie mogło więc mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że skarżący w czasie wydarzeń w [...] w [...] został zatrzymany i skazany przez kolegium do spraw wykroczeń za zakłócenie porządku, na 3 miesiące aresztu, podanie orzeczenia do publicznej wiadomości i powiadomienie zakładu pracy. Niemniej jednak za doznane wówczas szkody i krzywdę poniesioną w wyniku wykonania kary aresztu otrzymał od Skarbu Państwa odszkodowanie i zadośćuczynienie w kwocie [...] tysięcy złotych. Renty i emerytury specjalne nie stanowią zaś formy odszkodowania czy zadośćuczynienia z jakiegokolwiek tytułu.

Trafnie organ zauważył, że dokumenty nie potwierdzają, aby skarżący legitymował się wybitnymi zasługami w działalności opozycyjnej wyróżniającej go w gronie działaczy opozycji antykomunistycznej, w tym tysięcy uczestników protestu w [...] w [...]. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby skarżący, po zwolnieniu z aresztu prowadził jakąkolwiek działalność o charakterze opozycyjnym. Nawet jednak w przypadku przyjęcia za wiarygodne ogólnikowych informacji skarżącego o kontaktach z KOR-em, których nie potwierdzają żadne dokumenty, nie ma podstaw do przyjęcia, że przedstawiane przez niego działania w tym zakresie mają charakter wybitny, a tylko tego rodzaju zasługi i dokonania mogą uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego przez Prezesa Rady Ministrów.

Prawidłowo organ zauważył, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby poza karą wymierzoną przez kolegium, skarżący poddany był jakimkolwiek innym szykanom czy represjom z przyczyn o charakterze politycznym, na które ogólnikowo się powołuje, w tym w sferze zatrudnienia. Z dokumentów wynika wprawdzie, że skarżący zwalniany był z pracy dyscyplinarnie, ale nie miało to związku z jego aresztowaniem w 1976 r., czy niepotwierdzoną przez dokumenty działalnością w KOR, na którą się powołuje. Z przedłożonego w ZUS przez skarżącego świadectwa pracy wynika, że aresztowanie w czerwcu 1976 r. nie spowodowało zwolnienia go z pracy, gdyż z dokumentu tego wynika, iż w jednym zakładzie pracy zatrudniony był nieprzerwanie od 26 lutego 1976 r. do 18 marca 1978 r.

Podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów (w trybie szczególnym) są przede wszystkim udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca podczas swojej działalności np. politycznej, sportowej, naukowej, społecznej, gospodarczej położył wybitne, niepowtarzalne zasługi, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań.

Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje, że 71 – letni skarżący na przestrzeni całego życia legitymuje się łącznym, udokumentowanym okresem ubezpieczenia wynoszącym jedynie niecałe 13 lat. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby istniały jakiekolwiek szczególne, niezależnie od skarżącego okoliczności, które uniemożliwiały mu legitymowanie się wymaganym stażem pracy i spełnienie warunków do nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w zwykłym trybie. Skarżący posiada liczne okresy pozostawania bez pracy, w tym również w latach, gdy nie było żadnych problemów ze znalezieniem legalnego zatrudnienia, mających miejsce jeszcze przed jego aresztowaniem w 1976 r. Wbrew twierdzeniom skarżącego przerwy te nie mogły więc być spowodowane przyczynami o charakterze politycznym.

Skarżący pomimo tego, że powołuje się na liczne pobyty

w zakładach karnych, nie nadesłał bliższych informacji w tym zakresie. Znajdujące się w aktach dokumenty potwierdzają jedynie pozbawienie wolności skarżącego na początku lat 90 - tych. Odznaczenie Krzyżem Wolności i Solidarności oraz wydanie przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzji potwierdzającej status osoby represjonowanej z powodów politycznych nie jest zaś jednoznaczne z legitymowaniem się przez osobę odznaczoną i posiadającą taką decyzję wybitnymi zasługami w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jest to natomiast podstawą do otrzymania świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej przewidzianych przez ustawę z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.), przyznawanych przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Skarżący może więc wystąpić do ww. organu z wnioskiem o przyznanie takich świadczeń.

W ocenie Sądu, w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano

i oceniono materiał dowodowy. Na podstawie tej oceny organ mógł uznać, że zgromadzone w sprawie dokumenty nie stanowią szczególnego przypadku, dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. Oceniając zaistnienie przesłanek do przyznania świadczenia specjalnego organ dokonał analizy tak działalności jak i osiągnięć skarżącego. Ustalono również w wystarczający sposób jego warunki bytowe i materialne. Słusznie organ wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika też, aby w sprawie spełniona była druga z przesłanek mogących uzasadniać uznanie, iż obecna sytuacja bytowa, w tym materialna skarżącego, jest wynikiem zdarzeń losowych o nadzwyczajnym charakterze. Sama trudna sytuacja materialna skarżącego nie jest wystarczająca do przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie to nie zależy bowiem wyłącznie od wymogów osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby

w pełni uzasadnione. Sytuacja materialna nie stanowi bowiem podstawowego i przesądzającego kryterium przyznawania tych świadczeń.

Konkludując, stwierdzić należy, że skarżący nie spełnia ustawowych kryteriów przyznania świadczenia specjalnego. Przesłanką decydującą o przyznaniu świadczenia tego rodzaju są szczególne, wybitne i niepowtarzalne zasługi dla rozwoju kraju, których skarżący zdaniem organu nie udokumentował. Podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie są wystarczające do przyznania świadczenia specjalnego.

Zdaniem Sądu organ miał prawo w oparciu o zebrany, obszerny materiał dowodowy stwierdzić, nie negując przy tym zasług skarżącego, że powyższych osiągnięć nie można jednak uznać za wybitne i niepowtarzalne w skali kraju. Ustalony w trakcie tego postępowania stan faktyczny został szczegółowo przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co czyni zadość art. 7 i art. 77 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Został on również zgodnie z art. 80 k.p.a. poddany swobodnej, ale nie dowolnej ocenie organu. Na podstawie tej oceny organ uznał, że zgromadzone w sprawie dokumenty nie wskazują na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania skarżącemu renty specjalnej.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że w sprawie nie zachodziły przesłanki mogące uzasadniać przyznanie skarżącemu przez Prezesa Rady Ministrów renty specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy

o emeryturach i rentach z FUS.

Mając powyższe na uwadze uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.