Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 644/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1 pkt 3, , art. 50
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia 10 maja 2018 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 13 lutego 2018 r. (data wpływu - 20 lutego 2018 r.) skierowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. A. D. zwróciła się o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych w formie treningu integracji sensorycznej w ilości 2 godzin tygodniowo przez okres 6 miesięcy dla syna P. J..

Decyzją z dnia 10 maja 2018 r. nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza K. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówił wnioskodawczyni przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w formie treningu integracji sensorycznej w ilości 2 godzin tygodniowo przez okres 6 miesięcy.

W podstawie prawnej wydanej decyzji wskazano m.in. art. 18 ust. 1 pkt 3, art. 36 pkt 2m, art. 38 ust. 4, art. 50 ust. 4, 5 i 7 oraz art. 106 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1769) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej w skrócie jako "k.p.a.").

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Specjalistyczne usługi opiekuńcze to z kolei usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym.

Przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy wykazał, że udzielenie synowi wnioskodawczyni specjalistycznych usług opiekuńczych jest wskazane. Syn wnioskodawczyni został bowiem zaliczony do osób niepełnosprawnych (okresowo do dnia 31 października 2019 r.), a niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Organ wskazał, że wnioskodawczyni wraz z dzieckiem uczestniczy stale, to jest minimum dwa razy w ciągu roku w turnusach rehabilitacyjnych (organizowanych przez A. w S. koło Z.). Dziecko pozostaje nadto pod stałą kontrolą lekarską lekarzy specjalistów – lekarza neurologa, kardiologa i endokrynologa. Na podstawie zaświadczenia lekarskiego z dnia 27 listopada 2017 r. wystawionego przez lekarza psychiatrę syn wnioskodawczyni jest objęty pomocą w formie specjalistycznych usług opiekuńczych w OPS w K. w wymiarze 8 godzin tygodniowo, to jest: 4 godziny tygodniowo – zajęcia z rehabilitacji ruchowej i 4 godziny tygodniowo – zajęcia logopedyczne w rakach których prowadzone jest uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia oraz usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu. Ponadto syn wnioskodawczyni uczęszcza do przedszkolnej grupy funkcjonującej w ramach zespołu w Niepublicznym Zespole Szkolno – Przedszkolnym w P., w której realizowane są wskazania wynikające z orzeczenia Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w S. z dnia 21 maja 2014 r. odnośnie kształcenia specjalnego na czas edukacji przedszkolnej. Grupa ta jest oddziałem integracyjnym i wobec dziecka realizowane są zajęcia w podstawie programowej kształcenia ogólnego w wymiarze 25 godzin tygodniowo. Dodatkowo dziecko ma przydzielone zajęcia wczesnego wspomagania w ilości 2 godzin tygodniowo, rehabilitacji – 1 godzina tygodniowo, terapii logopedycznej – 1 godzina tygodniowo, integracji sensorycznej – 1 godzina tygodniowo, rytmiki / arteterapii – 2 godziny tygodniowo oraz z psychologiem według potrzeb.

Organ wskazał, że wnioskodawczyni przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych winna wykorzystać wszystkie możliwości i uprawnienia jakie stwarzają przepisy ustawy z dnia 19 kwietnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o systemie oświaty, która zapewnia dziecku objętemu kształceniem specjalnym dostosowanie odpowiedniego programu wychowania przedszkolnego i programu nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dziecka. Organ wskazał ponadto, że w dniu 22 lutego 2018 r. wnioskodawczyni zwróciła się z wnioskiem do Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w S. o objęcie dziecka pomocą w zakresie terapii sensorycznej. W dniu 25 kwietnia 2018 r., w następstwie interwencji OPS w K., ośrodek otrzymał informację z Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w S., że syn wnioskodawczyni realizuje oprócz obowiązkowych zajęć edukacyjnych w ramach rocznego przygotowania przedszkolnego 11 godzin dodatkowych zajęć terapeutycznych. Z uzyskanej informacji wynikało ponadto, że dziecko może rozpocząć zajęcia w poradni od miesiąca maja 2018 r. pod warunkiem, że jego matka podejmie decyzję o zmianie miejsca realizacji wczesnego wspomagania rozwoju. Poradnia wskazała również, że zajęcia mogą być realizowane tylko w jednej placówce oświatowej, a terapia sensoryczna powinna być prowadzona przez jednego terapeutę. Program wspomagania rozwoju dziecka powinien być koordynowany w jednej placówce i dostosowany do jego możliwości oraz systematycznie modyfikowany odpowiednio do zmieniających się potrzeb rozwojowych dziecka. Poradnia wskazała również, że biorąc pod uwagę liczbę godzin zajęć, w których dziecko bierze już udział (zajęcia obowiązkowe i dodatkowe w szkole oraz świadczone przez OPS w K.) nie jest korzystne dla dalszego rozwoju obciążanie syna wnioskodawczyni dalszymi oddziaływaniami terapeutycznymi zwłaszcza, że podczas wywiadu wnioskodawczyni podaje, że syn w trakcie zajęć w przedszkolu często wykazuje niechęć w stosunku do proponowanych ćwiczeń i czynności, jest zmęczony, a to wpływa negatywnie na jego funkcjonowanie i współpracę z opiekunami. Po podjęciu decyzji w sprawie dalszej terapii dziecka wnioskodawczyni winna skontaktować z Poradnią Psychologiczno – Pedagogiczną w S..

Mając na uwadze powyższe organ pierwszej instancji odmówił przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych w zakresie treningu integracji sensorycznej.

W odwołaniu od wyżej wskazanej decyzji A. D. podniosła zarzuty mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 18 ust. 1 pkt 3 i art. 50 ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych w wyniku czego naruszono art. 7, 7a, 8, 10, 77, 79a § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., które to normy obligują organ administracji publicznej do orzekania według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania decyzji oraz do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego.

Podnosząc powyższe zarzuty odwołująca się wniosła o uchylenie decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji.

Decyzją z dnia 6 czerwca 2018 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 50 ust. 2 i ust. 7 ustawy o pomocy społecznej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że z przepisów odnoszących się do specjalistycznych usług opiekuńczych wynika, że wydawane w przedmiocie tych usług rozstrzygnięcia mają charakter fakultatywny a zatem organ może choć nie musi spełnić żądania wnioskodawcy. Organ orzekając w tym zakresie obowiązany jest podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela jak i zasady udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a rodzice dziecka wykorzystali wszelkie prawne możliwości i uprawnienia by taką pomoc dziecku zapewnić. Oznacza to, że organ dany rodzaj usług może przyznać wówczas, gdy rodzina nie może takich usług zapewnić.

Organ odwoławczy podniósł, że postępowanie w rozpatrywanej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem matki dziecka. Do wniosku dołączono zaświadczenie lekarskie lekarza psychiatry z dnia 12 lutego 2018 r., z którego wynika, że dziecko wymaga specjalistycznych usług opiekuńczych w formie treningu integracji sensorycznej w wymiarze 2 godzin tygodniowo. Dalej organ odwoławczy wskazał z jakich form pomocy i wsparcia korzysta syn wnioskodawczyni. Mając na uwadze istniejące formy wsparcia i pomocy organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji wydając zakwestionowaną decyzję zasadnie dostrzegł, że nie wszystkie oczekiwania osoby uprawnionej do specjalistycznych usług opiekuńczych mogą zostać zaspokojone i szereg powinności terapeutycznych wobec dziecka ciąży na jego rodzicach lub opiekunach. Wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej uprawnienia mają charakter jedynie subsydiarny, to jest uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. To powoduje, iż uznać należy, że osoba uprawniona do uzyskania pomocy w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych nie może oczekiwać, że ta forma w sposób dodatkowy, poza własnymi możliwościami, zaspokoi zgłaszane potrzeby. Również regulacja zawarta w § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych stanowi, że dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi, które nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 kwietnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego należy zapewnić dostęp do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno – wychowawczych.

Organ odwoławczy podniósł, że z powinności tych w sposób prawidłowy wywiązuje się matka dziecka. Z inicjatywy odwołującej syn został zakwalifikowany do odbycia terapii integracji sensorycznej od maja 2018 r. w Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w S.. Leczenie to obwarowane zostało warunkiem podjęcia przez matkę dziecka decyzji o zmianie miejsca realizacji wczesnego wspomagania rozwoju lub rezygnacji z terapii integracji sensorycznej prowadzonej w szkole z uwagi na ilość zajęć i znacznym obciążeniem dziecka oddziaływaniami terapeutycznymi. Oznacza to, że wskazana przez lekarza specjalistę w zaświadczeniu z dnia 12 lutego 2018 r. konieczność objęcia dziecka specjalistycznymi usługami opiekuńczymi w formie treningu integracji sensorycznej będzie spełniona przy wykorzystaniu przez rodziców dziecka własnych możliwości i uprawnień. Zestawiając powyższe z faktem poddania dziecka strony w grupie przedszkolnej do jakiej uczęszcza m.in. zajęciom z integracji sensorycznej w wymiarze 1 godziny tygodniowo, a więc w połowie wymiaru godzin wskazanych przez lekarza specjalistę uznać należy, iż strona we własnym zakresie i za pomocą własnych możliwości zapewniła dziecku terapię wskazaną przez lekarza. Tym samym uznać należy, że decyzja wydana przez organ pierwszej instancji była prawidłowa.

W skardze na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. D. wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć powtórzyła zarzuty zawarte uprzednio w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że organy obydwu instancji w sposób niemal milczący pominęły zaświadczenie lekarza specjalisty wskazujące na potrzebę objęcia jej dziecka terapią integracji sensorycznej w wymiarze 2 godzin tygodniowo ponad wymiar w innych systemach. Stosowne zaświadczenie lekarskie stanowi zaś jeden z głównych dowodów w tego typu sprawach, co potwierdzają liczne orzeczenia sądów administracyjnych. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy nie dostrzegł nadto, że realizacja obowiązku przedszkolnego oraz wczesnego wspomagania rozwoju dziecka w jednym miejscu, bez potrzeby podróżowania na terapię po terenie powiatu, jest dla dziecka korzystna. W konsekwencji niewiadomym jest jak zmiana jednostki wcześnie wspomagającej rozwój ma wpłynąć korzystnie na dziecko, skoro zmiana tej jednostki wiąże się z dojazdem dziecka po odbytym przedszkolu 50 km do poradni w S.. Organy orzekające nie ustaliły także tego czy dziecko w ramach wczesnego wspomagania rozwoju w poradni w S. otrzyma wymiar 2 godzin terapii integracji sensorycznej. Dodatkowo skarżąca podkreśliła, że w przypadku uzyskania tego wymiaru dziecko zostanie pozbawione innych terapii w ramach wczesnego wspomagania rozwoju (z uwagi na to, że wymiar tych zajęć to maksymalnie 8 godzin miesięcznie). W konsekwencji dziecko skarżącej zostanie pozbawione rehabilitacji oraz logopedii co niekorzystnie wpłynie na jego dotychczasową terapię.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie jako "p.p.s.a."). Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy - nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny nie jest jednak kolejną instancją administracyjną, orzekającą merytorycznie w przedmiocie przyznania wnioskowanej pomocy. Ocena kontrolowanych decyzji w postępowaniu sądowym dokonywana jest wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd bada jedynie, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skargę należało uwzględnić bowiem zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane naruszeniem prawa.

Postępowanie w rozpatrywanej sprawie zainicjowane zostało wnioskiem skarżącej złożonym w dniu 20 lutego 2018 r. a skierowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w K.. W złożonym wniosku A. D. zwróciła się o przyznanie dla syna P. J. specjalistycznych usług opiekuńczych w formie treningu integracji sensorycznej w ilości 2 godzin tygodniowo przez okres 6 miesięcy. Do wniosku dołączono zaświadczenie lekarskie z dnia 12 lutego 2018 r. wystawione przez lekarza specjalistę (psychiatrę) wskazujące na konieczność realizacji tego typu usług poza wsparciem z innych systemów.

Organ pierwszej instancji po przeprowadzeniu postępowania odmówił przyznania żądanego świadczenia. Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zaaprobował następnie organ odwoławczy.

Przystępując do kontroli wydanych w sprawie decyzji wskazać należy, że w myśl art. 50 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Powołany art. 50 w ust. 4 stanowi z kolei, iż specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym, natomiast z ust. 5 podanego artykułu wynika, że ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia.

Rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych zapada w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne, choć nie nakazuje organowi spełnienia każdego żądania wnioskodawcy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy - zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej - ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej – zgodnie z art. 3 ust. 4 tej ustawy. Ponadto udzielenie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych uzależnione jest również od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest brak możliwości członków rodziny do sprawowania opieki. Co istotne, kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu jej zgodności z prawem, bez wnikania w celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji zawierającej określone w niej rozstrzygnięcie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa.

Podkreślić należy, że w realiach rozpatrywanej sprawy podstawowe znaczenie ma art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Jakkolwiek przepis ten ma charakter kompetencyjny, to jednak z jego treści wprost wynika, że organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi należy do zadań zleconych gminie przez administrację rządową. Zauważyć również należy, że z art. 50 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej wynika, że ośrodek ma obowiązek ustalenia zarówno zakresu usług opiekuńczych jak i okresu i miejsca ich świadczenia.

W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie zbagatelizowały to, że organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi winno się odbywać w miejscu zamieszkania. Analizując ten aspekt sprawy wskazać należy, że rozważeniu podlegało przyznanie usług specjalistycznych dla dziecka niepełnosprawnego. Obciążanie takiej osoby koniecznością pokonywania znacznej odległości celem odbycia określonych zajęć terapeutycznych musi być postrzegane jako nieuzasadnione. Skarżąca słusznie przy tym akcentuje, że z uzasadnień wydanych decyzji wyłania się oczywista sprzeczność. Z jednej bowiem strony organy uzasadniając akty odmowne powołują się na dokument wskazujący na znaczne obciążenie dziecka dotychczasowymi zajęciami. Z drugiej zaś strony organy aprobują rozwiązanie, które z oczywistych względów będzie wpływać na stopień codziennych obciążeń syna skarżącej. Należy w tym miejscu podkreślić, że jedną z nadrzędnych zasad administracji publicznej jest zasada subsydiarności (pomocniczości), zgodnie z którą organy administracji publicznej, realizacja zadań z zakresu administracji, powinny odbywać się (być zlokalizowana) jak najbliżej obywatela. Powyższa zasada oznacza, iż na organy został nałożony obowiązek pomocy obywatelom przez państwo. Zasada ta ma szczególne znaczenie przy wykładni i stosowaniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Należy mieć bowiem na względzie, że art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, iż jej celem jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Tym samym, choć osoby wnioskujące o przyznanie pomocy zobligowane są w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swoich problemów, to jednakże zasada powyższa nie oznacza, że nałożony na nie zostaje ciężar samodzielnego zmagania się z trudnymi sytuacjami życiowymi, w jakich się znaleźli. Obowiązkiem państwa, a co za tym idzie organów administracji publicznej jest więc racjonalne i uzasadnione ingerowanie w tych wszystkich przypadkach, gdy nie może budzić wątpliwości, że przyznanie pomocy jest nie tylko konieczne, ale wręcz niezbędne z uwagi na szczególnie trudne położenie życiowe osoby wnioskującej o przyznanie pomocy (względnie osoby w imieniu której innej osoba o daną formę pomocy wnioskuje). Mając powyższe na względzie niedopuszczalne jest więc stosowanie wykładni zawężającej regulacji mających zastosowanie w sprawie, skutkującej w istocie swoistym ograniczeniem możliwości przyznania świadczeń przewidzianych ustawą o pomocy społecznej. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, co z oczywistych względów rzutuje na prawidłowość wydanych w sprawie rozstrzygnięć.

W przekonaniu Sądu organy obu instancji zbagatelizowały ponadto potrzeby syna skarżącej w zakresie specjalistycznych usług opiekuńczych.

W tym miejscu zwrócić należy przede wszystkim uwagę na znajdujące się w aktach administracyjnych zaświadczenia lekarza specjalisty (psychiatry) z dnia 12 lutego i 19 marca 2018 r. wskazujące na potrzebę objęcia dziecka skarżącej terapią integracji sensorycznej w wymiarze dwóch godzin tygodniowo niezależnie od wsparcia otrzymywanego z innych systemów. Organ pierwszej instancji, na co w istocie nie zwróciło uwagi Kolegium, nie odniósł się w treści wydanej decyzji do złożonego przez skarżącą zaświadczenia lekarskiego, chociaż był do tego zobowiązany. Z kolei Kolegium w uzasadnieniu wydanej decyzji wskazało, że fakt poddania dziecka strony w grupie przedszkolnej do jakiej uczęszcza m.in. zajęciom z integracji sensorycznej w wymiarze 1 godziny tygodniowo, a więc w połowie wymiaru godzin wskazanych przez lekarza specjalistę uzasadnia uznanie, że strona we własnym zakresie i za pomocą własnych możliwości zapewniła dziecku terapię wskazaną przez lekarza.

Wskazana argumentacja nie jest w ocenie Sądu wystarczająca aby w realiach rozpatrywanej sprawy odmówić przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych.

Podkreślić w tym miejscu należy, że w postępowaniu w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych istotne znaczenie ma zlecenie specjalistycznych usług opiekuńczych wystawione przez lekarza specjalistę. To bowiem lekarz danej specjalizacji określa potrzeby osób wymagających pomocy w formie specjalistycznych usług. Ponadto zauważyć należy, że z treści § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych wynika, specjalistyczne usługi opiekuńcze obejmują zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. W art. 7 ust. 1 powyższej ustawy wskazano z kolei, że dla dzieci i młodzieży upośledzonych umysłowo bez względu na stopień upośledzenia organizuje się naukę i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, w szczególności w przedszkolach, szkołach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno-wychowawczych, w domach pomocy społecznej i podmiotach leczniczych, a także w domu rodzinnym. Dla osób, o których mowa w ust. 1, organizuje się również rehabilitację leczniczą, zawodową i społeczną. Rehabilitacja i zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze są bezpłatne. Opieka niezbędna do prowadzenia rehabilitacji i zajęć rewalidacyjno-wychowawczych wchodzi w zakres tych czynności (art. 7 ust. 2 ustawy).

Niewątpliwie w świetle powyższego przepisu zasadą jest, że świadczenia w postaci dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno - wychowawczych na podstawie ustawy o pomocy społecznej mogą być przyznane tylko wtedy, jeżeli osoby z zaburzeniami psychicznymi nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Redakcja powyższego artykułu nie przesądza jednakże o niemożności zwiększenia wymiaru dotychczas realizowanych zajęć. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 sierpnia 2015 r. (sygn.. akt IV Sa/G; 1051/14; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym fakt zapewnienia dziecku zajęć, o których mowa w § 2 pkt 5 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych nie stanowi przesłanki wyłączającej możliwość przyznania specjalistycznej usługi opiekuńczej, jeżeli mimo tego taka usługa byłaby konieczna ze względu na inny jej rodzaj, bądź konieczność świadczenia usługi w większym wymiarze. Na tle powyższych zapatrywań wskazać ponadto należy, że mające zastosowanie w sprawie przepisy nie są ukierunkowane na przyznanie osobie kwalifikującej się do specjalistycznych usług opiekuńczych jakichkolwiek usług, lecz na przyznanie usług - po bardzo dokładnym rozeznaniu potrzeb - w pełni dostosowanych do stanu zdrowia tej osoby oraz jej sytuacji rodzinnej. Nie ma przy tym wątpliwości, że z uwagi na posiadaną wiedzę specjalistyczną to lekarz prowadzący (badający) dziecko jest uprawniony do wskazania rodzaju, zakresu i ilości niezbędnych zajęć o charakterze terapeutycznym. Istotnym jest w tym miejscu wskazanie, że potrzebę zwiększenia zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych dostrzega nie matka dziecka a lekarz specjalista wystawiając w dniu 12 lutego 2018 r. stosowne zaświadczenie. Trudno przy tym racjonalnie zakładać, że lekarz badający syna skarżącej nie miał wiedzy co do zakresu i ilości zajęć terapeutycznych realizowanych już przez dziecko. Z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi wynika ponadto, że ten sam lekarz wystawił zaświadczenia z dnia 10 kwietnia i 27 listopada 2017 r. wskazujące na konieczność zapewnienia wskazanych usług w wymiarze 8 godzin tygodniowo. W następstwie tych zaświadczeń organ pierwszej instancji wydał pozytywne dla skarżącej i jej syna decyzje z dnia 17 maja 2017 r. oraz z dnia 30 listopada 2017 r.

Nie budzi wątpliwości Sądu, mając na względzie ogólne zasady pomocy społecznej, że z uwagi na ograniczone środki finansowe, nie wszystkie oczekiwania osoby uprawnionej do specjalistycznych usług opiekuńczych mogą zostać zaspokojone i szereg powinności terapeutycznych wobec dziecka ciąży na jego rodzicach lub opiekunach. Na ten aspekt słusznie zwróciły uwagę organy orzekające w sprawie. Sąd nie podziela jednakże argumentacji organów uzasadniającej odmowę przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych. Swoje rozważania organy oparły bowiem w istocie na jednym dokumencie jakim jest informacja z Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej w S. z dnia 19 kwietnia 2018 r. pomijając zalecenia wynikające ze wskazanych powyżej zaświadczeń lekarskich. Brak oceny zasadności żądania skarżącej w kontekście całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego świadczy o wadliwości prowadzonego postępowania.

W reasumpcji Sąd uznał, że w rozpoznawanym przypadku nie można przyjąć, by okoliczności mające istotne w sprawie znaczenie zostały dostatecznie zbadane i wyjaśnione. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że sprawa nie została należycie wyjaśniona oraz oceniona, co uchybia regulacjom zawartym w art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. W świetle wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy wydane rozstrzygnięcia odmowne postrzegać należy jako wydane z naruszeniem art. 50 ust. 2 i 5 ustawy o pomocy społecznej a zatem regulacji materialnoprawnych stanowiących podstawę do ich wydania.

Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania są dla organu pierwszej instancji wiążące z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji winien ustalić, mając na uwadze materiał dowodowy sprawy, czy w rozpatrywanej sprawie istnieje uzasadniona potrzeba przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych zgodnie ze złożonym wnioskiem. Organ winien mieć przy tym na względzie stanowisko Sądu, że pomimo dotychczasowego korzystania prze syna skarżącej z określonych świadczeń niewykluczone jest przyznanie dodatkowej pomocy, jeżeli nie będą zrealizowane wszystkie niezbędne potrzeby dziecka. Ponadto organ pierwszej instancji winien mieć na względzie, że realizacja zadań ukierunkowanych na organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych powinno mieć miejsce jak najbliżej osoby, która stosownej pomocy wymaga.