Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 175/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 5 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] września 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2018r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] grudnia 2016r. nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz strony skarżącej kwotę [...]- (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W dniu [...] lipca 2015 r. w toku czynności kontrolnych funkcjonariusze celni Urzędu Celnego w [...] ustalili, że w lokalu: sklep spożywczo-przemysłowy w [...], należącym do M. S. (dalej jako "skarżący"), znajduje się urządzenie o nazwie Ghost Hunter, włączone i gotowe do gry. W drodze eksperymentu ustalono, że gry oferowane na urządzeniu są grami na automacie w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 612 z późn. zm., dalej jako u.g.h.), urządzanymi z naruszeniem przepisów tej ustawy.

Naczelnik Urzędu Celnego w [...] postanowieniem z [...] lipca 2015 r. wszczął z urzędu postępowanie wobec M. S. w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w związku z urządzaniem gier na przedmiotowym automacie poza kasynem gry. W toku postępowania organ zgromadził materiał dowodowy w postaci protokołu oględzin, protokołu przesłuchania dwóch świadków – sprzedawców w ww. sklepie, kserokopii umowy najmu powierzchni użytkowej.

Organ wskazał, że z kserokopii umowy najmu powierzchni użytkowej (nieczytelna data zawarcia) nr [...] zawartej pomiędzy skarżącym a [...] (dalej jako "spółka") wynika, że spółka, jako najemca, będzie wyłącznym użytkownikiem części lokalu, o powierzchni 2 m2, w celu urządzania i prowadzenia, przez spółkę, gier na automatach zręcznościowych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej i które nie mają charakteru losowego. Spółka zobowiązała się w tego tytułu płacić wynajmującemu miesięczne ryczałtowe wynagrodzenie w wysokości 150 zł powiększone o kwotę podatku od towarów i usług. Skarżący zobowiązał się do stałego dostarczania energii elektrycznej pozwalającej na niezakłóconą pracę automatu, do ochrony urządzenia przed uszkodzeniem czy zniszczeniem, zapewnienia swobodnego dostępu do urządzenia spółce i osobom wskazanym przez spółkę, powiadomienia spółki o istotnych zmianach w otwarciu lokalu lub zamiarze przerwania pracy lokalu co najmniej z pięciodniowym wyprzedzeniem, niezwłocznego informowania o wszelkich awariach, uszkodzeniach nieprawidłowościach w pracy urządzenia, przy czym powiadomienia miały być realizowane w formie pisemnej na adres siedziby spółki.

Naczelnik Urzędu Celnego w [...] decyzją z [...] grudnia 2016 r. nr [...], wskazując na art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm., dalej jako O.p.) w związku z art. 2 ust. 3, ust. 4 i ust. 5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1a, art. 8, art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 90, art. 91 u.g.h. wymierzył skarżącemu karę pieniężną o wysokości 12 000 zł w związku z urządzaniem gier na automacie o nazwie Ghost Hunter (bez oznaczeń), poza kasynem gry.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie. Podkreślił, że nie układał jakiegokolwiek systemu gry, nie określał wysokości wygranych, nie zatrudniał i nie szkolił pracowników w celu prowadzenia gry, nie organizował gry, a także nie rozliczał przedsięwzięcia.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...], wskazując na art. 233 § 1 pkt 1 O.p. w związku z art. 2 ust. 3-5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90, art. 91 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym na dzień przeprowadzenia kontroli, art. 208 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1948 z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ wskazał i omówił w uzasadnieniu decyzji podstawy normatywne wydanej decyzji. Dalej wskazał, że na przedmiotowym automacie przeprowadzono eksperyment, którego szczegółowy opis został zawarty w protokole kontroli. Organ podkreślił, że w wyniku eksperymentu ustalono, że aby móc zagrać na automacie, trzeba dokonać zasilenia środkami pieniężnymi, które następnie zostały zmienione na punkty kredytowe, które można było wykorzystać w grze. Zdaniem organu fakt, że udział w grach był możliwy po zasileniu środkami pieniężnymi, świadczy o komercyjnym celu urządzanych gier. Funkcjonariusze w toku eksperymentu ustalili, że wynik gier uzależniony jest od przypadku, a gracz nie ma wpływu na to, jaki układ symbolik na bębnach pojawi się po ich zatrzymaniu.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.h., grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Przepis ust. 4 powołanego artykułu określa z kolei, co oprócz wygranych (które w sposób oczywisty i bezsporny są rzeczami) należy również uznać za wygraną rzeczową. Z kolei w ust. 5 tego artykułu ustawodawca wskazał, że grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale grama charakter losowy. Użycie przez ustawodawcę w art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych sformułowania "są także" oznacza, że aby gry urządzane na danym automacie uznać za gry na automacie w świetle przepisów ustawy, wystarczającym jest zarówno spełnienie jednego z warunków opisanych w art. 2 ust. 3 i ust. 5, jak również ma to miejsce, gdy spełnione są obydwa warunki. Przepisy te uzupełniają się bowiem nawzajem. Z treści powyższych przepisów wynikają bowiem ustawowe istotne cechy gier na automacie (tj. gier na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych), którymi są: organizowanie tych gier w celach komercyjnych, występujący w grach element losowości lub charakter losowy oraz opcjonalnie - możliwość wygranej pieniężnej lub rzeczowej. Zdaniem organu administracji zestawienie użytych w art. 2 ust. 3 i art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych zwrotów "gra zawiera element losowości" oraz "gra ma charakter losowy" prowadzi do uprawnionego wniosku, że o ile na gruncie art. 2 ust. 3 ww. ustawy, poza losowością gry na automacie, możliwe jest jeszcze wprowadzenie do gry, jako istotnych, elementów umiejętności, zręczności lub wiedzy, o tyle na gruncie art. 2 ust. 5 powołanej ustawy te elementy mogą mieć jedynie charakter marginalny, aby zachowała ona charakter losowy w rozumieniu tego przepisu. Dominującym elementem gry musi być "losowość", rozumiana jako nieprzewidywalność rezultatu tej gry; elementy zręczności, wiedzy bądź umiejętności mogą występować jedynie jako elementy marginalne w grze. Dominować ma w tym przypadku losowość rozumiana jako nieprzewidywalność rezultatu oceniana z perspektywy grającego.

Odnosząc się do argumentów odwołania organ podkreślił, że w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. ustawodawca jasno i precyzyjnie określił, kto podlega karze pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. Jest to urządzający, którego w żaden sposób nie należy utożsamiać tylko i wyłącznie z właścicielem automatu, gdyż tak zaprezentowana wykładnia tego przepisu, byłaby jego zwyczajną nadinterpretacją. Urządzanie gier na automacie to nie tylko udostępnianie swojego urządzenia, ale także umożliwianie grającym korzystanie z niego, nawet jeżeli stanowi ono cudzą własność. Pojęcie "urządzającego" jest pojęciem prawnym, którego interpretacji dokonuje organ celny, poczynając ustalenia w sprawie. Ponadto, dokonując wykładni pojęcia "urządzającego", należy przeanalizować jego znaczenie w kontekście całej ustawy o grach hazardowych. I tak z treści art. 7 tej ustawy można wnioskować, że w przypadku urządzania gier chodzi o prowadzenie, czy też uruchomienie działalności hazardowej w określonym miejscu. Urządzanie gry w ocenie organu odwoławczego, będzie zatem oznaczało układanie sytemu gry, organizowanie jej, określenie wygranych, udostępnienie sprzętu. Zdaniem organu urządzanie gier nie może być utożsamiane z kwestią ich fizycznego prowadzenia i tym samym powinno być rozumiane w szerszy sposób. Dalej organ ocenił, że pojęcie to, oprócz aspektów formalnoprawnych, obejmuje także m.in. kwestie posiadania i udostępniania sprzętu do gier, zarządzania nim oraz wykorzystywania określonego oprogramowania.

Organ podkreślił, że przedmiotowy automat do gier został umieszczony w lokalu za zgodą dysponującego lokalem – skarżącego, co świadczy o tym, że skarżący musiał być świadomy odpowiedzialności i ewentualnych skutków z tego tytułu. Powszechnie wiadomo, że urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automacie jest działalnością koncesjonowaną, a więc podlegającą ścisłej kontroli państwowej oraz, że dozwolone jest wyłącznie na zasadach określonych w ustawie o grach hazardowych. Zatem każda inna działalność w tym zakresie jest działalnością nielegalną.

M. S., wniósł skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się stwierdzenia nieważności obu wydanych w sprawie decyzji, ewentualnie uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji, a nadto zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, według norm przepisanych. Zarzucił:

1. rażące naruszenie art. 187 § 1, art. 191 i art. 192 w zw. z art. 120 oraz 121 O.p. w zw. z art. 91 u.g.h. poprzez dokonanie całkowicie dowolnej oceny dowodów, bowiem podmiotem urządzającym gry był najemca – spółka,

2. rażące naruszenie art. 216 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 181 w zw. z art. 284a § 2-3 w zw. z art. 235 O.p. w zw. z art. 91 u.g.h. w zw. z art. 36 ust. 5 w zw. z art. 54 in fine w zw. z art. 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o służbie celnej (Dz. U. nr 168 poz. 1323) w zw. z art. 77 ust. 6 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807) poprzez dokonanie ustaleń w niniejszym postępowaniu na podstawie materiałów kontroli, ignorując fakt, że przedmiotowe materiały — dokumenty, pochodzą z nielegalnych czynności kontrolnych, przeprowadzonych w sytuacji odmiennej aniżeli niecierpiąca zwłoki,

3. rażącą obrazę przepisów art. 120 w zw. z art. 201 § 1 pkt 2 w zw. z art. 235 O.p. w zw. z art. 91 u.g.h. w zw. z art. 2 ust. 6 u.g.h. poprzez zaniechanie obligatoryjnego zawieszenia przedmiotowego postępowania, gdy rozpatrzenie niniejszej sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych: czy gra na urządzeniach stanowiących przedmiot niniejszego postępowania stanowi grę na automacie w rozumieniu przepisów u.g.h.,

4. niedopuszczalne zastosowanie wobec skarżącego przepisów art. 89 ust. 1pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 90 ust. 1 i art. 91 u.g.h. na skutek braku notyfikacji projektu regulacji prawnej,

5. rażące naruszenie art. 2 w zw. z art. 1 Konstytucji w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. pozostaje w oczywistej sprzeczności ze wskazanymi przepisami Konstytucji.

6. rażące naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do osoby fizycznej, natomiast do poniesienia kary pieniężnej może być zobowiązany jedynie podmiot wymieniony w art. 6 ust. 4 u.g.h. urządzający gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia i urządzający gdy na automatach poza kasynem gry – a nie osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, określanej dalej "P.p.s.a.") w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi prawidłowość przyjęcia przez organy administracji publicznej, że skarżący dopuścił się czynu polegającego na urządzaniu gier na automacie poza kasynem gry - w aspekcie przepisów u.g.h.

Kontrolując zaskarżoną decyzję jak również całe postępowanie administracyjne Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie ponieważ zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd wskazuje, że punktem wyjścia dla analizy reguł postępowania jest – biorąc pod uwagę sankcjonujący charakter norm prawnych, które mogą mieć zastosowanie w niniejszej sprawie oraz możliwość zastosowania przez organy istotnej dolegliwości finansowej - zasada wyrażona w art. 120 O.p., zgodnie z którą organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, stanowiąca konkretyzację normy konstytucyjnej zawartej w art. 7 Konstytucji RP. Należy podkreślić, że w myśl art. 187 § 1 O.p. organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepisy te stanowią konkretyzację zasady prawdy materialnej, przewidzianej w art. 122 O.p., przez wprowadzenie dyrektywy zupełności postępowania dowodowego. To bowiem organ podatkowy zabiega w postępowaniu o udowodnienie każdego faktu za pomocą wszystkich dostępnych środków i źródeł dowodowych aby wydać orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. Zgodnie z art. 191 O.p. organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W polskiej procedurze podatkowej obowiązuje, wobec uregulowania wynikającego z art. 122 i art. 191 O.p., zasada swobodnej oceny dowodów, polegająca na pozostawieniu organom prowadzącym postępowanie swobody w ocenie materiału dowodowego i samodzielności w ocenie wagi oraz mocy poszczególnych dowodów. Ocena przydatności danego dowodu dla ustalenia stanu faktycznego sprawy jest weryfikowana wyłącznie wskazaniami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 1212/11, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej NSA, dalej jako CBOSA). Na mocy art. 180 § 1 O.p., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Dla realizacji odpowiedzialności administracyjnej za popełnienie deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry istotna jest okoliczność, że w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. ustawodawca operuje pojęciem "urządzającego gry". Tego rodzaju zabieg służący identyfikacji sprawcy naruszenia prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry – i to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której jak to wynika z art. 6 ust. 4 u.g.h. nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna nie mająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Z powyższego wynika, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Stwierdzić zatem należy, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlegać będzie karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, według którego wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Sięgając do wykładni językowej wskazać trzeba, że pojęcie "urządzanie gier" w języku polskim rozumiane jest jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981) urządzić to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie, itp. W tym kontekście "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 tej ustawy to każdy podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie ale także inne działania, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył (tj. podejmował działania) w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2016 r., I SA/Po 402/15; wyrok WSA w Rzeszowie z 31 maja 2015 r., II SA/Rz 1094/15; wyrok WSA w Szczecinie z 3 września 2015 r., II SA/Sz 439/15, CBOSA).

Czyniąc ustalenia faktyczne w powyższym zakresie w ramach kontrolowanej sprawy organ I instancji, wskazując w uzasadnieniu decyzji, że oczywistym jest, że skarżący współuczestniczył w urządzaniu gier poprzez zapewnienie odpowiednich warunków do uruchomienia automatu w lokalu należącym do strony oraz zapewnił, bieżącą obsługę tego urządzenia. Organ ten ograniczył się przede wszystkim do interpretacji treści umowy, która wiązała skarżącego ze spółką (tj. umowy najmu części powierzchni lokalu) oraz do dowodu z przesłuchania świadków – M. J. oraz N. B. – pracowników skarżącego.

Sąd wskazuje, że w świetle ustalonego przez organy stanu faktycznego – w aspekcie dowodowym – brak jest wykazania aktywnej roli skarżącego w urządzaniu gier na przedmiotowych automatach.

Odnosząc się do argumentów organu II instancji, wskazanych w uzasadnieniu decyzji (k. 91 – 93 akt administracyjnych), należy stwierdzić, że zakres obowiązków, które były przedmiotem analizy organu odwoławczego m.in. dotyczące możliwości obniżenia czynszu w pewnych przypadkach nie wykraczają poza realizację zasady swobody umów. Na podstawie art. 659 § 1 Kc przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. Należy bowiem brać pod uwagę okoliczność, że w części przypadków zawarcia cywilnej umowy najmu lub części lokalu czynność ta ma na celu posadowienia określonych rzeczy ruchomych na wynajętej części. Tak więc obowiązki umowne wynajmującego część lokalu, a polegające m.in. na obowiązku informowania o zdarzeniach dotyczących automatu, dostarczanie energii, umożliwienia swobodnego dostępu do automatu stanowią realizację ww. prawa. Okoliczności te jednak nie oznaczają, że to skarżący stał się urządzającym gry. Sąd wskazuje, że dla zrealizowania zamierzenia – działalności w zakresie gier na automatach, objętych zakresem normowania, dojść może w wyniku zaangażowania i współdziałania więcej niż jednego podmiotu. Nie może to jednak – z perspektywy normatywnej - oznaczać automatyzmu, skutkującego uznaniem, że podmioty które w tym procederze uczestniczą w jakimkolwiek zakresie (m.in. dlatego, że są stronami umów najmu czy dzierżawy), objęte są automatycznie dyspozycją art. 89 ust. 1 u.g.h., jako "urządzający gry".

Ponadto świadkowie składający zeznania w niniejszej sprawie potwierdzili fakt posadowienia urządzenia w lokalu, w którym byli zatrudnieni. Jednakże zeznania te świadczą wyłącznie o realizacji postanowień umownych (m.in. w zakresie włączania i wyłączania automatu, informowania przez skarżącego o awariach automatu), a nie o urządzaniu gier na przedmiotowym automacie.

Organy w toku postępowania nie ustaliły w kategoriach dowodowych, czy skarżący wykonywał aktywnie jakiekolwiek czynności, które nie wynikały z cywilnej umowy wiążącej jej strony, a pozwalałyby uznać tę osobę za podmiot urządzający grę w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 7 czerwca 2017 r., II GSK 5336/16 (CBOSA) wskazujące, że konieczne jest poczynienie ustaleń w kwestii zakresu obowiązków spoczywających na podmiocie udostępniającym lokal, które wskazywałyby na czynne uczestnictwo w urządzaniu gier, a także pobieranie zysków z tej działalności, wykraczających jednak ponad sam czynsz, a wskazujących na partycypowanie w zysku z urządzanych gier. Ustalenie udziału w zyskach z gry hazardowej czyni bowiem partycypującego zainteresowanym nie tylko tym, aby gry były urządzane, ale również skalą tych gier, co przecież przekłada się na wysokość uzyskiwanego zysku. W interesie takiej osoby jest więc zachęcanie do rozegrania gry, a co za tym idzie wyjaśnianie jej zasad grającym oraz udzielanie wszelkiej pomocy w tym zakresie. NSA podkreślił, że inaczej przedstawia się sytuacja podmiotu, który bez względu na to czy gry na automacie się odbywają czy też nie, otrzymuje stałe kwoty, bynajmniej nie związane z samym urządzaniem gier, lecz udostępnieniem na ten cel lokalu. Podzielając powyższy pogląd Sąd stwierdza, że zobowiązanie umowne skarżącego do niezwłocznego informowania spółki o wszelkich dostrzeżonych utrudnieniach i zakłóceniach w tych urządzeniach, w tym ingerencji osób trzecich – wbrew wywodom organu - nie musi oznaczać sprawowania stałego nadzoru na zainstalowanymi urządzeniami. Tym bardziej, że analizowany obowiązek skarżącego nie został powiązany z wysokością zysków. Ponadto obowiązki w tym zakresie związane są z prawidłową realizacją umowy najmu.

Tutejszy Sąd w pełni podziela pogląd, że istnienie możliwości karania więcej niż jednego podmiotu za urządzanie gier na automatach nie oznacza, iż organy mogą w sposób automatyczny i dowolny rozszerzać krąg podmiotów, które można obciążyć sankcją. (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt II GSK 1474/117). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że w celu ustalenia odpowiedzialności istotne jest przypisanie konkretnym podmiotom cechy "urządzającego gry na automatach". Istniejące powiązanie określonych podmiotów np. urządzającego gry na automacie w lokalu i wynajmującego lokal nie świadczy jeszcze o tym, iż te podmioty również urządzają gry na automacie. Granica ocen w tego rodzaju sytuacjach powinna uwzględniać złożoność sytuacji faktycznych i rzeczywiste powiązania istniejące pomiędzy podmiotami. Tak więc konieczne jest ustalenie, że podmioty te działały wspólnie i w porozumieniu, tj. zawarły umowę o współdziałanie, zakładającą pomiędzy uczestnikami przedsięwzięcia podział ról, odnoszący się do istotnych elementów przedsięwzięcia, polegającego na nielegalnym urządzaniu gier hazardowych, bądź choćby realizowały owo współdziałanie w sposób faktyczny, wskazując na istnienie takiego porozumienia (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2016 r. II GSK 2736/16, a także wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 22 grudnia 2016 r. II SA/Sz 1355/15 i WSA w Rzeszowie z dnia 11 października 2016 r. II SA/Rz 293/16; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd wskazuje, że w kontrolowanej sprawie organy nie przeprowadziły prawidłowego postępowania dowodowego jak również nie dokonały kompleksowej oceny zachowania skarżącego z uwzględnieniem całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organy w toku postępowania nie ustaliły, czy skarżący wykonywał aktywnie jakiekolwiek czynności, które pozwalałyby uznać tę osobę nie tylko za stronę stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy najmu ale także za podmiot urządzający grę w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. A taki jest cel postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie administracyjnej przez organy. Takich ustaleń nie sposób poczynić na podstawie zebranego w sprawie przez organy materiału dowodowego. Nie wynika to przede wszystkim z umowy najmu powierzchni użytkowej o nr [...], zawartej pomiędzy skarżącym (jako podmiotem wynajmującym), a [...] (jako najemcą), a to w aspekcie materiałów dowodowych uzyskanych w postępowaniu administracyjnym.

Zdaniem Sądu organ na podstawie materiału zgromadzonego w toku postępowania w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w błędny sposób przyjął, że zawarcie umowy najmu powierzchni i realizacja wskazanych postanowień tej umowy (m.in. w jej § 2 i 3) przez stronę skarżącą jest równoznaczne z urządzaniem gier na automatach poza kasynem gry. Regularne otwieranie lokalu, w którym znajdowały się przedmiotowe automaty, zapewnienie swobodnego dostępu do urządzeń, ochrona urządzeń przed dewastacją czy uszkodzeniem, zapewnienie dostępu do prądu nie oznacza, że skarżący – realizując postanowienia umowy najmu – jest podmiotem, który w rozumieniu u.g.h. urządza gry hazardowe. Podkreślić należy, iż organy administracji publicznej nie dokonały pełnej weryfikacji ww. umowy z dowodem chociażby z zeznań strony. Organ I instancji - w aspekcie uznania strony skarżącej jako urządzającej grę – oparł swoją decyzję na treści umowy najmu oraz na zeznaniach świadków – pracowników skarżącego. Organ ten dokonał oceny zachowania skarżącego, a to w aspekcie podmiotu urządzającego gry spełniającego normatywne przesłanki zawarte w ustawie o grach hazardowych, na podstawie powyższych dowodów. Przejawem tego uznania, jest twierdzenie zawarte nie tylko w uzasadnieniu decyzji organu I instancji ale także w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, wskazujące, że poprzez zawarcie i realizację umowy najmu skarżący zapewnił warunki do eksploatacji urządzeń, a przez tę okoliczność spełnił swoim zachowaniem przesłanki sankcjonującego przepisu u.g.h. Wskazane też zostało, że skarżący realizował wspólne przedsięwzięcie poprzez wynajmowanie części lokalu, które - zdaniem organu II instancji - stanowiło urządzanie gier na automatach. Organ wskazał, że gdyby skarżący, władając lokalem, nie zgodził się na wynajęcie powierzchni to nie miałoby miejsce urządzenie gier w tym właśnie miejscu. Okoliczność wynajmu powierzchni jest faktem bezspornym. Jednakże okoliczność ta nie świadczy o możliwości uznania skarżącego za urządzającego gry na automatach.

Zdaniem Sądu organy wykazały – jak to już zostało wskazane - wyłącznie okoliczność zawarcia umowy najmu powierzchni, nie wykazały natomiast, że skarżący jest osobą urządzającą gry hazardowe, a w konsekwencji, że zaistniały podstawy normatywne do objęcia tej osoby zakresem normowania i zastosowania sankcjonujących przepisów ustawy o grach hazardowych. Wskazówką w zakresie badania przesłanki "podmiotu urządzającego gry na automatach" może być dla organów także pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 czerwca 2017 r. (sygn. akt II GSK 5336/16). Sąd ten wskazał, że warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. NSA zaakcentował w ww. orzeczeniu, że tego rodzaju czynności muszą być wynikiem uprzedniego porozumienia i podziału ról pomiędzy współuczestnikami procederu nielegalnego urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

W ocenie Sądu, za przedwczesne uznać należy przypisanie skarżącemu przez organy orzekające w sprawie przymiotu "urządzającego gry", jako podmiotu podlegającego karze pieniężnej w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, organy zobowiązane będą – uwzględniając przedstawione powyżej uwagi – przeprowadzić postępowanie dowodowe, w ramach którego dokonają ponownie pełnej analizy materiału zgromadzonego w sprawie, m.in. umowy najmu powierzchni użytkowej czy też przesłuchania świadków. Organy dokonają oceny stanu faktycznego w sposób wszechstronny - tj. z uwzględnieniem wszystkich okoliczności stwierdzonych w toku postępowania, a w razie konieczności - także po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego i umożliwieniu skarżącemu skorzystania z procesowego uprawnienia strony skarżącej w postaci przeprowadzenia dowodu z jej przesłuchania w tym postępowaniu. W tym zakresie należy też mieć na względzie treść art. 65 § 1 i 2 Kc, odnoszącego się do zamiaru stron czynności prawnej. Na podstawie powyższych przepisów oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje (art. 65. § 1 Kc). W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu (art. 65. § 2 Kc). Organy ustalając, czy skarżącego można uznać za osobę urządzającą gry hazardowe zobowiązane są wskazać także jakie konkretnie czynności wykonywał skarżący w zakresie związanym z automatami do gier, a które to czynności pozwalają na uznanie, że podlega on administracyjnej karze pieniężnej jako podmiot urządzający gry. Te wszystkie ww. elementy wraz z ich oceną prawną powinny zostać zawarte w uzasadnieniu decyzji, tak by uzasadnienie to spełniało wymogi normatywne wskazane w art. 210 § 1 - 4 O.p. Organy ponownie rozpoznając sprawę zobowiązane będą uwzględnić powyższe wytyczne, jak również elementy pojęcia "urządzający gry" wynikający z przepisów prawa, ww. rozważań Sądu, jak i ww. elementów tego pojęcia wskazanych w procesie stosowania prawa przez Naczelny Sąd Administracyjny i wojewódzkie sądy administracyjne. W szczególności organ zobowiązany będzie przeprowadzić, jak już wyżej zostało wskazane, postępowanie dowodowe – z zachowaniem wymogów wynikających m.in. z art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. – co do roli skarżącego przy urządzaniu gier na automatach, a następnie podejmie próbę ustalenia, czy rola skarżącego obejmowała również aktywność inną niż aktywność wynikająca z realizacji umowy najmu zawartej ze spółką, która to aktywność będzie mogła - zdaniem organu – stanowić podstawę do uznania zachowania skarżącego jako spełniającego normatywne przesłanki zawarte w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Sąd uznał jako przedwczesne odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą.

O kosztach postępowania, na podstawie art. 200 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w pkt 2 sentencji wyroku.