Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3127/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabela Dobosz Sędziowie WSA Małgorzata Brachel - Ziaja (spr) AWSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2007 r. sprawy ze skargi Zespołu Szkół Odzieżowych i Ekonomicznych w K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] 2003 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2003 r. znak [...] Wojewoda M. na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami /t. jed.: Dz. U. z 2000 roku, Nr 46, poz. 543) oraz art. 138 par l pkt l k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania Zespołu Szkół Odzieżowych i Ekonomicznych od decyzji Prezydenta Miasta, miasta na prawach powiatu z dnia [...] 2003 roku nr [...] orzekającej:

w pkt 1 o zwrocie działki nr 193/4 o pow. 0,0450 ha obj. KW [...], położonej w obrębie [...] jednostka ewidencyjna N. m. K. na rzecz K. P. i S. P. po VI części,

w pkt 2 o zobowiązaniu K. P. i S. P. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie 673,40 zł, tj. po 336,70 zł każdy,

w pkt 3 o sposobie zapłaty kwoty wymienionej w pkt 2,

w pkt 4 o skutkach ostatecznej decyzji o zwrocie w przedmiocie zmian w operacie ewidencji gruntów,

w pkt 5 o skutkach prawnych ostatecznej decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości w przedmiocie zmian w operacie ewidencji gruntów, obręb 44 jednostka ewidencyjna N., w pkt 6 informującym o wygaśnięciu prawa zarządu ustanowionego na przedmiotowej działce - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przedstawiając przebieg postępowania, wskazał co następuje:

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] 1951 roku nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele budowy miasta N., parcelę gruntową 1. kat. 638 o pow. 0,3928 ha położoną w K. b. gm. kat. B., stanowiącą własność K. N.

Następnie Prezydium RN Urząd Spraw Wewnętrznych orzeczeniem z dnia [...] 1960 roku znak: [...] zwróciło K. N. część parceli l.kat. 638 o pow. 800 m2 obj. Lwh 599 w gminie katastralnej B.

W dniu [...] 1965 r. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych zawnioskowała wywłaszczanie 151 m2 z części odwłaszczonej parceli 1. kat. 638 o pow. 800 m2. W wyniku pozytywnego rozpatrzenia wniosku wywłaszczeniowego

orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] 1965 r. Nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa, z przeznaczeniem pod budowę ogrodzenia szkoły przy ul. B., część zwróconej parceli 1. kat. 638 o pow.0,0151 ha. Odszkodowanie za wywłaszczoną część parceli l, kat. 638 o pow. 0,0151 ha, położonej w gminie katastralnej B. ustalono orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej. z dnia [...] 1965 r. nr [...], w kwocie 543,60 zł. (przed denominacją).

W dniu [...] 1998 roku K. P. i S. P. wystąpili z wnioskiem o zwrot części parceli katastralnej 1. kat. 638/3 gmina katastralna B., stanowiącej część działki ewidencyjnej nr 193/3, położonej w obrębie[...], jednostka ewidencyjna N. miasto K.

Rezultatem prowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania było wydanie decyzji o odmowie zwrotu przez Prezydenta Miasta wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z dnia [...] 2001 roku, zaskarżonej następnie przez K. P. i S. P.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda decyzją z dnia [...] 2001 roku nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w przedmiotowej sprawie wnioskowana do zwrotu nieruchomość została wywłaszczona w części na cel ogólnie określony jako "budowa miasta N.", w części zaś pod budowę ogrodzenia szkoły przy ulicy B. Prawidłowo zatem organ pierwszej instancji przyjął, opierając się w tym zakresie na znajdującej się w aktach sprawy decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr 102/61, iż konkretnym celem wywłaszczenia, także tej części działki, która została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem "pod budowę miasta N." była budowa szkoły. Niekwestionowanym przez żadną ze stron postępowania jest fakt, iż sporna nieruchomość znajduje się w granicach lokalizacji szkoły oraz w granicach jej północnego ogrodzenia oddzielającego teren, znajdujący się we władaniu placówki od posesji prywatnych. Okoliczność ta nie przesądza jednakże w sposób bezsporny, iż działka ta została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Wniosku takiego nie można oprzeć wyłącznie na aktualnym sposobie zagospodarowania terenu. Tym bardziej, iż jak to wynika z oględzin działki przeprowadzonych dwukrotnie tj. dnia [...] 1999 r. i dnia [...] 2000 r. jej obszar porośnięty jest trawą (chaszczami i pokrzywami - protokół z oględzin z[...]1999r). rosną na nim stare drzewa owocowe. Teren ten porządkowany jest okresowo np. po zimie. Nadto obszar ten od strony południowej oddzielony jest od budynku szkoły drucianą siatką porośniętą winoroślą, takie też ogrodzenie oddziela betonowy placyk szkoły od wschodnich granic działki (protokół oględzin z [...] 2000 roku). W tym stanie rzeczy organ odwoławczy za zasadny uznał zarzut odwołujących się, iż organ pierwszej instancji nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

W szczególności nie podjęto próby odnalezienia planu realizacyjnego zagospodarowania terenu szkoły, pochodzącego z okresu wywłaszczenia, ewentualnie innych dokumentów świadczących o planowanym sposobie zagospodarowania tego obszaru. Wojewoda uznał, że wymaga także wyjaśnienia podnoszony przez wnioskodawców w odwołaniu fakt, jakoby szkoła nigdy nie użytkowała spornego terenu, a także okoliczności i cel wzniesienia wewnątrz głównego ogrodzenia szkoły, ogrodzeń wewnętrznych. Wobec konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części, Wojewoda zaskarżoną decyzję uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W wyniku ponownego postępowania wyjaśniającego, Prezydent Miasta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej decyzją z dnia [...] 2001 roku znak: [...] orzekł o odmowie zwrotu działki nr 193/4 o pow. 0,0450 ha obj. KW [...] położonej w K. obręb [...] jednostka ewidencyjna N. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, iż biorąc pod uwagę fakt, że część parceli l.kat. 638 gmina katastralna B. została wywłaszczona w celu budowy ogrodzenia szkoły i ogrodzenie to zostało wykonane (północna i wschodnia część działki ogrodzona jest starą metalową siatką), natomiast na części parceli wywłaszczonej z przeznaczeniem pod budowę miasta N. powstała szkoła, należy stosownie do przepisu art. 137 ust. l pkt l ustawy o gospodarce nieruchomościami uznać, iż wnioskowana do zwrotu działka nie jest zbędna dla celu wywłaszczenia. W szczególności organ pierwszej instancji, powołując się na dokumenty archiwalne podał, iż "protokołem z dnia [...] 1964r. w sprawie odbioru końcowego i przekazania do użytku, oddano Szkołę przy ul. B. wraz z elewacją, ogrodzeniem, placem rekreacyjnym, chodnikami, drogą dojazdową i kotłownią. Jak wynika z pisma Zespołu Szkół Odzieżowych z dnia [...] 2001 r. budynek szkoły powstał z przeznaczeniem dla Szkoły Podstawowej, a następnie od 01.09.1977 r. przeniesiono do niego Zespół Szkół Odzieżowych. Równocześnie jak ustalono na podstawie zachowanych materiałów archiwalnych - projektów technicznych boisk dla piłki ręcznej, koszykówki i siatkówki oraz magazynu dla Szkoły Podstawowej na wnioskowanej do zwrotu działce przewidziano ogrodzenie oraz zieleńce (...). W związku z powyższym wybudowanie na wnioskowanej do zwrotu działce ogrodzenia oraz zagospodarowanie jej jako teren rekreacyjny należy uznać za zgodność tej inwestycji z celem wywłaszczenia"

Od decyzji tej odwołali się K. P. i S. P. , wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie o zwrocie przedmiotowej działki. Zdaniem odwołujących organ pierwszej instancji nie wykonał zaleceń Wojewody M. zawartych w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] 2001 r. nr [...]. Ich zdaniem bowiem protokół z dnia [...] 1964r. w sprawie odbioru końcowego i przekazania do użytku szkoły przy ul. B. oraz projekt techniczny boisk piłki ręcznej, według którego na wnioskowanej do zwrotu działce przewidziano ogrodzenie i zieleńce, nie stanowią ostatecznego dowodu na istnienie w tej formie planu realizacyjnego zagospodarowania terenu szkoły z okresu obu wywłaszczeń. W szczególności nie wyjaśniono faktu, czy szkoła użytkowała sporny teren oraz okoliczności wzniesienia wewnątrz głównego ogrodzenia szkoły ogrodzeń wewnętrznych. Zwłaszcza, że w protokole z rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami terenu przeprowadzonej w dniu [...] 1999 roku ustalono, iż działka stanowi obszar niezagospodarowany, nie użytkowany, porośnięty chaszczami, pokrzywami oraz starymi drzewami owocowymi. Drzewa te wg twierdzeń odwołujących się zostały zasadzone przez jednego ze współwłaścicieli działki. Ponadto działka ta znajduje się poza wewnętrznym ogrodzeniem szkoły i nigdy przez nią nie była użytkowana przez Szkołę. Podwórko szkolne, boiska i cała infrastruktura znajduje się poza terenem przedmiotowej działki i jest od niej odgrodzona wewnętrznym ogrodzeniem.

Wojewoda decyzją z dnia [...] 2002 r. nr [...], uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał ponownie sprawę do rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda M. wskazał, iż trudno uznać by celem wywłaszczenia części nieruchomości wywłaszczonej z przeznaczeniem na budowę miasta N., była jedynie zmiana stosunków własnościowych tej nieruchomości, przy niezmienionym stanie jej zagospodarowania -co zdaje się wynikać ze zgromadzonych w sprawie materiałów. Stan zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości opisany podczas oględzin terenu dokonanych przez organ pierwszej instancji oraz załączone do odwołania oświadczenie G. P. i K. P. wskazują, iż od daty wywłaszczenia tej części nieruchomości nie podjęto żadnych prac inwestycyjnych, wskazujących na realizację jakiegokolwiek celu publicznego. W decyzji wskazano też, iż dokumenty archiwalne, pochodzące z okresu wywłaszczenia, znajdujące się w Archiwum Zakładowym Urzędu Wojewódzkiego w K. wskazują, iż wywłaszczenie części parceli 1. kat. 638, z przeznaczeniem pod budowę ogrodzenia szkoły przy ul. B. nastąpiło po urządzeniu tego ogrodzenia, zaś po dacie wywłaszczenia stan zagospodarowania tej nieruchomość; nie uległ zmianie.

W wyniku ponownego postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...] 2002 roku nr [...] organ pierwszej instancji orzekł o zwrocie dziadki nr 193/4 położonej w obrębie [...] jednostka ewidencyjna N. m. K. na rzecz K. P. i S. P. po 1/2 części oraz o zobowiązaniu K. P. i S. P. do zwrotu zwaloryzowanogo odszkodowania w kwocie po 110,83 zł każdy. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że aktualnego zagospodarowania nieruchomości w części przeznaczonej do zwrotu nie można uznać, za zrealizowanie celu wywłaszczenia, czyli budowę miasta N.

Wojewoda decyzją z dnia [...] 2002 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania Zespołu Szkól Odzieżowych, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji z zaleceniem ustalenia, czy nastąpiła zmiana wartości nieruchomości na skutek działań podjętych na niej po dacie wywłaszczenia. Zmiana wartości nieruchomości oddziaływałaby bowiem na wysokość zwracanej przez spadkobierców poprzedniego właściciela kwoty zwaloryzowanego odszkodowania.

Efektem uzupełnienia postępowania wyjaśniającego przez organ pierwszej instancji było przeprowadzenie rozprawy administracyjnej w terenie połączonej z oględzinami przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] 2002 r. oraz sporządzenie operatu szacunkowego określającego stopień zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu.

W dniu [...] 2003 r. Prezydent Miasta, miasta na prawach powiatu wydał decyzję nr [...], w której orzekł o zwrocie przedmiotowej działki oraz o zobowiązaniu K. P. i S. P. do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania.

Od decyzji tej odwołanie wniósł Zespół Szkół Odzieżowych i Ekonomicznych., zarzucając, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona pod budowę ogrodzenia szkoły mieszczącej się przy ulicy B. i takie ogrodzenie zostało faktycznie wykonane. Dlatego też nie można uznać, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany Według odwołującego się wnioskowana do zwrotu działka była niezbędna dla celów wywłaszczenia. Ponadto argument, iż ogrodzenie powstało przed wywłaszczeniem nie może być podstawą przyjęcia uzasadnienia, że zaistniała przesłanka zbędności nieruchomości. Odwołujący podnosi, iż zwrot przedmiotowej nieruchomości spowoduje agresywną ingerencję w teren szkoły, powstanie nieregularnych granic obiektu szkolnego i może zablokować wyjście ewakuacyjne. Ponadto zauważa, że teren rekreacyjny wokół szkoły tj. pas zieleni izolacyjnej został w ostatnich latach poważnie uszczuplony.

Rozpatrując odwołanie oraz całość materiału dowodowego zebranego w sprawie , Wojewoda stwierdził, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami podstawową materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest zbędność tej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości jest obowiązany ustalić, czy przesłanka ta zaistniała, bowiem poczynione ustalenia determinują rozstrzygnięcie sprawy.

W art. 137 ust. l powołanej ustawy ustawodawca sformułował legalną definicję stanu zbędności. Zgodnie z tym przepisem, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu siedmiu lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Uznanie nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu następuje - w świetle art. 137 ust. l ustawy - w dwóch płaszczyznach. Pierwsza płaszczyzna wiąże się ze zbędnością w sensie faktycznym, (pktl) druga - ze zbędnością w sensie prawnym (pkt. 2).

W przedmiotowej sprawie, wnioskowana do zwrotu nieruchomość została wywłaszczona w części na cel ogólnie określony jako "budowa miasta N. ", w części zaś pod budowę ogrodzenia szkoły przy ulicy B. Prawidłowo zatem organ pierwszej instancji przyjął opierając się w tym zakresie na znajdującej się w aktach sprawy decyzji o lokalizacji szczegółowej nr 102/61, iż konkretnym celem wywłaszczenia także tej części działki, która została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem "pod budowę miasta N. " była budowa szkoły.

Przedmiotowa nieruchomość znajduje się w granicach lokalizacji określonej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. w powołanej decyzji o lokalizacji szczegółowej, stanowiącej podstawę wywłaszczenia przedmiotowej parceli oraz w piśmie Prezydium Rady Narodowej w. z dnia [...] 1964 r. Nr [...], stanowiącym aneks do decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr [...].

Trzykrotnie przeprowadzane rozprawy administracyjne w terenie tj. w dniach [...] 1999 r.,[...] 2000 r. oraz [...] 2002 r. pozwalają na ustalenie, iż obszar spornej nieruchomości porośnięty jest trawą (chaszczami i pokrzywami i rosną na nim stare drzewa owocowe). Teren ten porządkowany jest okresowo np. po zimie. Nadto obszar ten od strony południowej oddzielony jest od budynku szkoły drucianą siatką porośniętą winoroślą,, takie też ogrodzenie oddziela betonowy placyk szkoły od wschodnich granic działki (protokół oględzin z [...] 2000 roku) Protokół z rozprawy administracyjnej z dnia [...] 2002 r. stwierdza wprawdzie, iż działka nr 193/4 jest ogrodzona siatką metalową tylko od strony północnej, jednakże bezsporne pozostaje, że sposób jej użytkowania nie zmienił się od daty wywłaszczenia.

Dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenia w zakresie zbędności przedmiotowej nieruchomości, jak też dotychczasowy i obecny sposób zagospodarowania działki, w szczególności istniejące wewnętrzne ogrodzenie, wewnątrz głównego ogrodzenia szkoły prowadzą do wniosku iż, szkoła nigdy nie użytkowała spornego terenu. Ponadto dokumenty archiwalne pochodzące z okresu wywłaszczenia, a znajdujące się w archiwum Zakładowym Urzędu Wojewódzkiego wskazują, iż wywłaszczenie części parceli 1. kat. 638, z przeznaczeniem pod budowę ogrodzenia szkoły przy ul. B. nastąpiło już po urządzeniu tego ogrodzenia, natomiast po dacie wywłaszczenia nie podjęto żadnych prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia jakim była budowa ogrodzenia szkoły, bo wykonano go przed datą, wywłaszczenia. O powyższym świadczy treść wniosku wywłaszczeniowego z dnia [...] 1965 r., z którego wynika wprost, iż wywłaszczenie służyć ma regulowaniu stanu prawnego nieruchomości, ze względu na wykonanie ogrodzenia wokół szkoły oraz protokół z rozprawy wywłaszczeniowe - odszkodowawczej z dnia [...] 1965 r. w którym zawarta jest informacja o wyburzeniu 6 m2 starego płotu na przedmiotowej działce, w miejsce którego powstało już nowe ogrodzenie.

Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] 1995 r. sygn.[...], jeżeli okaże się, że na wywłaszczonym obiekcie dokonano jedynie drobne roboty związane z bieżącym utrzymywaniem nieruchomości, to można wówczas uznać, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Wobec powyższego należy uznać, iż w sytuacji gdy inwestycja została zrealizowana przed dniem, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, to zaistniała przesłanka zbędności nieruchomości i organ administracyjny winien wydać decyzję o zwrocie nieruchomości.

W niniejszej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 137 ust. l pkt l ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami zgodnie z którą, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej jeżeli nie rozpoczęto prac związanych z jego realizacją pomimo upływu 7 lat od dnia w którym decyzja stała się ostateczna, dlatego za zasadne należy uznać rozstrzygnięcie zawarte w pkt l zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej.

Zasady rozliczeń między Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego na których rzecz następuje zwrot nieruchomości regulują przepisy art. 139-141 oraz art. 217 ust. 2 i art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Regulacje art. 140 i 142 pozwalają na stwierdzenie, iż sprawa zwrotu wywłaszczonych nieruchomości zawiera dwa elementy: uregulowanie stosunków własnościowych nieruchomości oraz rozstrzygnięcie sprawy zwrotu wypłaconego odszkodowania. Oba te elementy stanowią, z punktu widzenia

materialnoprawnego, samodzielne sprawy administracyjne, które jednak zgodnie z brzmieniem powołanych przepisów muszą być rozstrzygane łącznie. Nie można w związku z tym rozpatrzyć odwołania od decyzji orzekającej o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości i o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania odnosząc się jedynie do jednego z jej elementów, zasadności zwrotu, gdyż oba wymienione elementy tej decyzji stanowią jej nierozerwalną całość, a organ administracji publicznej prowadząc postępowanie odwoławcze opiera swoje orzeczenie na całości materiału dowodowego.

W przedmiotowej sprawie odszkodowanie za wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] 1965 roku Nr [...] część parceli 1. kat. 638 położonej w byłej gminie katastralnej B. ustalono orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] 1965 r. nr [...], w kwocie 543,60 zł. (przed denominacją).

Zgodnie z art. 140 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami, zwrot nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy oznacza obowiązek zwrotu, Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, wypłaconego odszkodowania. W razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na niej po wywłaszczeniu, również kwota podlegająca zwrotowi ulega zmianie. Jeżeli wartość nieruchomości ulegnie zmniejszeniu, wówczas wartość odszkodowania podlegającego zwrotowi ulega odpowiedniemu zmniejszeniu. W przypadku zaś zwiększenia się wartości nieruchomości, właściciel zwraca odszkodowanie powiększone o kwotę równą przyrostowi wartości nieruchomości. Przy ustalaniu różnicy wartości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz jej stan z dnia zwrotu (art. 140 ust. 3). Ustalenie stopnia zwiększenia albo zmniejszenia wartości nieruchomości następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego (art. 140 ust. 4).

Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające pozwala na stwierdzenie, iż aktualnym właścicielem przedmiotowej nieruchomości, tj. nieruchomości oznaczonej jako dziada nr 193/4 o pow. 0,0450 ha, obręb[...], jednostka administracyjna N. jest Skarb Państwa. Ponadto przedmiotowa działka pozostaje w trwałym narządzie Zespołu Szkół Odzieżowych, co wynika z odpisu z księgi wieczystej z dnia [...] 2003 r.

W wyniku przeprowadzonych przez organ pierwszej instancji oględzin oraz rozprawy administracyjnej w dniu [...] 2002 roku stwierdzono, że wnioskowana do zwrotu działka nr 193/4 obręb [...] jednostka ewidencyjna N. m. K. ogrodzona jest metalową siatką tylko od strony północnej, ponadto rośnie na niej 5 starych drzew, krzewy i leszczyna, porośnięta jest także koszoną trawą.

Prezydent Miasta , miasta na prawach powiatu zaskarżoną obecnie decyzją orzekł o zwrocie działki nr 193/4 o pow. 0,0450 ha, położonej w obrębie [...] jednostka ewidencyjna N. m. K. na rzecz K. P. i S. P., co oznacza, iż zwrot dotyczy nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr 193/4 o powierzchni 0,0450 ha, na którą składa się część nieruchomości 1. kat. 638 o powierzchni 0,0150 ha, wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta K. z dnia [...] 1965 roku Nr [...] oraz część nieruchomości 1. kat. 638 o powierzchni 0,0300 ha, wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] 1951 roku nr [...]. Z tytułu zwrotu działki nr 193/4 należałoby więc zwrócić kwota składującą się ze zwaloryzowanych odszkodowań za wywłaszczone części nieruchomości powiększoną o stopień zwiększenia się wartości przedmiotowej nieruchomości po dacie wywłaszczenia. Przeprowadzone w tym zakresie postępowanie wyjaśniające pozwala na ustalenie, iż powołanym wyżej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej z dnia [...]1965 r. nr [...] za wywłaszczoną część nieruchomości 1. kat. 633 o pow.. 0,01 l ha przyznano odszkodowanie w kwocie 543,60 zł. W wyniku przeprowadzonej na podstawie wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego waloryzacji kwoty wypłaconego odszkodowania ustalono , iż kwota zwracanego odszkodowania wynosi 223.40 zł. Równocześnie odstąpiono od orzekania w zakresie zwrotu odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną w 1951 roku, z uwagi na fakt, iż materiałach archiwalnych Archiwum Urzędu Wojewódzkiego nie odnaleziono dokumentów o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa parcelę gruntową 1. kat. 638 o pow. 0,3928 ha. Również w Archiwum Państwowym brak jest postanowień sądowych o złożeniu kwot do depozytu sądowego. Zgodnie zaś z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjna udowodnienie faktu wypłacenia odszkodowania stanowi niezbędną przesłankę orzeczenia o zwrocie odszkodowania i fakt ten winien być w postępowaniu zwrotowym ustalony w sposób zgodny z zasadami postępowania dowodowego /wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28.04.1998 r. sygn. II S.A./KR.669/98/. W niniejszym przypadku faktu tego nie można uznać za udowodniony, prawidłowo więc organ pierwszej instancji odstąpił od orzekania w zakresie zwrotu tej części odszkodowania.

Ponadto sporządzony został operat szacunkowy (z daty [...] 2003 r. roku) dla określenia stopnia zwiększenia całej zwracanej nieruchomości wskutek podjętych na niej działań, po wywłaszczeniu. Wartość nieruchomości uległa zwiększeniu o kwotę 450 zł, co powiększyło wartość zwaloryzowanego odszkodowania do kwoty 673,40 zł i w takiej wysokości Prezydent Miasta, miasta na prawach powiatu ustalił kwota zwaloryzowanego odszkodowania powiększonego o kwotę zwiększenia wartości nieruchomości i w takim zakresie orzekł o zwrocie wyżej wymienionej kwoty na rzecz Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na zarzuty odwołującego się Zespołu Szkół Odzieżowych i Ekonomicznych, który podnosi, że nie można uznać, iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, należy stwierdzić, że od dnia wywłaszczenia, nie podjęto na przedmiotowej działce żadnych prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, a samo wywłaszczenie miało służyć jedynie regulacji stosunków własnościowych. W trakcie rozpraw administracyjnych połączonych każdorazowo z oględzinami działki ustalano, iż działka stanowi obszar niezagospodarowany, nie użytkowany, porośnięty trawą, krzakami oraz starymi drzewami owocowymi, które znajdowały się na niej w chwili wywłaszczenia. Zespół Szkół Odzieżowych i Ekonomicznych podnosi również, iż zwrot przedmiotowej nieruchomości spowoduje agresywną ingerencję w teren szkoły, powstanie nieregularnych granic obiektu szkolnego i może zablokować wyjście ewakuacyjne. Ponadto zauważa, że teren rekreacyjny wokół szkoły tj. pas zieleni izolacyjnej został w ostatnich latach poważnie uszczuplony. Fakt ten nie stanowi jednak negatywnej przesłanki dla zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący - Zespół Szkól Odzieżowych i Ekonomicznych zarzuca, że wbrew ustaleniom zawartym w decyzji Wojewody przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędną na cel wywłaszczenia. Szkoła została zbudowana i ogrodzona. Już te fakty świadczą, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Również zostało wykonane ogrodzenie. Teren zielony jest porządkowany po zimie, a ponadto skarżąca ubiegała się o przyznanie dotacji z przeznaczeniem na urządzenie terenu zielonego w 1999 r.. Oględzin terenu dokonano bez udziału skarżącej, przez to nie mogła zająć stanowiska. Odwłaszczenie działki będzie agresywną ingerencją w teren szkoły i zagrażać może bezpieczeństwu młodzieży gdyż po odwłaszczeniu nowe ogrodzenie przebiegać będzie na wprost wyjścia awaryjnego w odległości około 4-5 m. od niego

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a ponadto w zw. z zarzutem skarżącej, że brała ona udziału w naoczni podniósł, iż z protokołu rozprawy administracyjnej z dn. [...] 2002 r. połączonej z oględzinami terenu wynika, byli obecni przedstawiciele skarżącej w osobie dyrektora i sekretarza , co zostało potwierdzone na dokumencie ich własnoręcznym podpisem.

Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 par l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, /Dz. U. Nr 153, póz. 12717 sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1. 01 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne. Właściwym przeto do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w K.

Zgodnie z treścią art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie jest związany granicami skargi i jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa , a także przepisów , które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie .

Skarga nie jest zasadna.

Organy odwoławczy dokonał prawidłowej analizy i oceny zebranego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i prawidłowo zastosował przepisy prawa.

Nie budzą bowiem wątpliwości i są bezsporne między stronami okoliczności związane z przejęciem przez Skarb Państwa nieruchomości ozn. 1. kat 638 o pow.0,3928 ha, a mianowicie, że została ona wywłaszczona powołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej., z dnia [...] 1951 r. Nr [...] z przeznaczeniem na cele budowy miasta N. W dacie wywłaszczenia parcela ta stanowiła własność K. N.

Orzeczeniem z dnia [...]1960 r. / Nr: [...]/ Prezydium Rady Narodowej - Urząd spraw Wewnętrznych zwrócono poprzedniej właścicielce tj. K. N. część z wywłaszczonej parceli 1.kat.638 tj. grunt o pow. 800 m2

Następnie orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] 1965 r. /Nr: [...]/ wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy wywłaszczeniowej z dnia [...]1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości część ze zwróconej uprzednio parceli 1. kat 638 tj. o pow. 151 m2 pod budowę ogrodzenia szkoły przy ul. B. w N.

S. P. i K. P. są wykazanymi spadkobiercami poprzedniej właścicielki nieruchomości K. N.

Przedmiotowa działka objęta postępowaniem zwrotowym ozn. nr 193/4 o pow. 450 m2, obj. Kw [...] powstała w wyniku podziału wywłaszczonej parceli ozn. dawniej 1. kat 638,

Właścicielem przedmiotowej działki jest Skarb Państwa, a pozostaje ona w trwałym zarządzie Zespołu Szkół Odzieżowych, który jest ujawniony w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości.

Bezsporną też jest okoliczność, że w dacie wywłaszczenia nieruchomości pod budowę ogrodzenia szkoły (1965 r.) było już ono zrealizowane w całości (w miejsce dawnego ogrodzenia drewnianego).

Stosownie do treści przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, roszczenie poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy o zwrot nieruchomości powstaje z chwilą , kiedy stała się ona zbędna n a cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Nie ma przy tym żadnych ograniczeń czasowych dla tego roszczenia.

Przepis art. 136 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że wywłaszczona nieruchomość nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zakaz użycia nieruchomości na inny cel niźli określony w decyzji o wywłaszczeniu jest naczelną zasadą prawa wywłaszczeniowego i stanowi gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nieruchomości nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych, które nie mogą być zrealizowane w inny sposób, jak przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, /o tym Tadeusz. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" -Wydawnictwo Prawnicze "Lexis Nexis", W-wa 2004, por, str, 171 i nast /

Skoro materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, to organ prowadzący postępowanie zwrotowe obowiązany ustalić czy przesłanka ta zaistniała, a poczynione ustalenia determinują rozstrzygnięcie sprawy. Pojęcie zbędności zostało zdefiniowane w przepisie art 137 ust l ustawy o gospodarce nieruchomościami, który został przytoczony w całości w dosłownym brzmieniu w uzasadnieniach decyzji organów I i II instancji.

W tej normatywnej (ustawowej) definicji ustawodawca zawarł koniunkcję przesłanek, które muszą zaistnieć aby można było uznać nieruchomość za zbędną.

W odniesieniu do normy zawartej w pkt. l ust l art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami są to dwa elementy faktyczne; upływ czasu od dnia wydania ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i stan w jakim ona się znajduje w czasie podejmowania decyzji w przedmiocie jej zwrotu. Zaś w pkt. 2 ust, l art, 137 tej ustawy są to kryteria prawno - faktyczne; utrata mocy obowiązującej decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, i brak realizacji celu wywłaszczenia.

Punktem wyjścia więc dla oceny; czy istnieje stan zbędności jest w pierwszym rządzie ustalenie celu wywłaszczenia. Następnie konfrontując ów właściwy cel, na jaki została ona wywłaszczona ze stanem faktycznym i prawnym w jakim ona się znajduje można dopiero dokonać oceny czy nieruchomość stała się dlań zbędna.

Cel wywłaszczenia należy przy tym interpretować bardzo ściśle stosownie do treści art. 136 ust, l ustawy o gospodarce nieruchomościami, zakazującego przeznaczania nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Trzeba stwierdzać, że organy orzekające w sprawie o zwrot przedmiotowej nieruchomości dokonały prawidłowego dookreślenia celu wywłaszczenia, który w decyzji wywłaszczeniowej z 1951 r. /Nr: [...]/ został określony ogólnie : "na potrzeby budowy miasta N ". W takiej sytuacji należało sięgnąć do dokumentacji archiwalnej, a w szczególności do decyzji o lokalizacji szczegółowej powołanej w decyzji wywłaszczeniowej dla sprecyzowania celu wywłaszczenia. Prawidłowo organ ustalił dokonując konkretyzacji celu wywłaszczenia w oparciu o zachowaną dokumentację, że była nim budowa szkoły. Cel ten został zrealizowany, co jest bezsporne.

W tej sytuacji pozostało do ustalenia, czy cel ten został zrealizowany na przedmiotowej działce wnioskowanej do zwrotu; czy jest ona niezbędna do prawidłowego funkcjonowania budynku szkoły ze względu na lokalizację na niej infrastruktury lub ze względu realizację zadań szkoły.

Organy I i II instancji ustaliły ponad wszelką wątpliwość, na podstawie zgromadzonego w sprawie obszernego materiału dowodowego, a także na podstawie oględzin nieruchomości dokonanych parokrotnie w toku długotrwałego postępowania zwrotowego połączonych z rozprawą administracyjną, że działka ta pozostaję odgrodzona od terenu szkoły wewnętrznym ogrodzeniem. Jej stan nie zmienił się od daty wywłaszczenia. Znajdują się na niej stare drzewa owocowe posadzone jeszcze przed wywłaszczeniem. Działka jest porośnięta chaszczami, stanowi nie urządzony teren zieleni, okazjonalnie /zwykle raz z roku po zimie/ porządkowana przez szkołę. Faktycznie nie była ona nigdy i nie jest użytkowaną przez młodzież szkolną dla celów rekreacyjnych lub dydaktycznych. Stanowi wydzielony wewnętrznym ogrodzeniem nieużytkowany i niezagospodarowany odgrodzony od terenu szkoły obszar.

Trafnej więc dokonał oceny organ, że nie została przedmiotowa działka użyta na cel wywłaszczenia, skoro nigdy nie została zagospodarowana przez zarządcę nieruchomości i udostępniona uczniom, jako urządzony teren zielony o charakterze rekreacyjnym bądź dydaktycznym dla zaprowadzenia w celach poznawczych upraw roślinnych, czy też służący do zajęć sportowych. Nie została też zlokalizowana na niej infrastruktura związana ze szkołą bądź z miastem N. Leżąca-odłogiem od daty wywłaszczenia działka jest więc zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. l pkt l ustawy o gospodarce nieruchomościami i może mieć znaczenia dla oceny stanu jej zbędności okoliczność, że pozostała wokół szkoły działka starci regularny kształt w przypadku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości .

Z perspektywy czasu (ponad pięćdziesięciu lat) można ocenić, że przedmiotowa działka została wywłaszczona ponad potrzeby planowanej inwestycji, która ma zabezpieczony, jak się okazuje wystarczająco duży teren nie tylko dla obsługi budynku, ale i dla realizacji innych zadań /na terenie wokół szkoły jest urządzone boisko sportowe, plac zabaw tereny rekreacyjne itp./

Organy orzekające o zwrocie nieruchomości trafnej dokonały też oceny zbędności działki wywłaszczonej na budowę części ogrodzenia szkoły. W tej decyzji wywłaszczeniowej / z dn. [...] 1965 r. Nr [...]/ cel wywłaszczenia został określony precyzyjnie "pod budowę ogrodzenia szkoły przy ul. B.". Jednakże z uzasadnienia wniosku wywłaszczeniowego Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych z dnia [...] 1965 r. wynika wprost, że ogrodzenie w dacie złożenia wniosku już istniało /było wykonane / a wniosek został złożony "dla uregulowania stanu prawnego", /k. 9-7 akt adm./ Wywłaszczenia "dla regulacji stanu prawnego" ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia [...]1958 r. nie przewidywała. Natomiast dla realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, "pod budowę ogrodzenia" po dacie wywłaszczenia nie podjęto żadnych prac. Zachodzi więc w stosunku do tej części wywłaszczonej działki przesłanka zbędności określona art. 137 ust. l pkt l ustawy o gospodarce nieruchomościami, co trafnie skonstatował organ odwoławczy.

W sytuacji gdy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia , podlega ona zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy (art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ) w stanie, w jakim znajduje się ona w dniu jej zwrotu stosownie do treści art. 139 ustawy.

Decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości powinna zwierać także rozliczenie finansowe dokonane wedle reguł przewidzianych art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wynikające z obowiązku zwrotu pobranego przez wywłaszczonego odszkodowania, które podlega waloryzacji na podstawie art. 4 w zw. z art. 217 u.g.n. , a także odpowiedniemu zmniejszeniu lub zwiększeniu w zależności od działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu. Ustalenie stopnia zwiększenia lub zmniejszenia wartości nieruchomości następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego.

W niniejszej sprawie rozliczenia dokonano w oparciu o powołane wyżej przepisy przy uwzględnieniu opinii rzeczoznawcy majątkowego A. E., która nie była kwestionowana w toku postępowania przez strony, przy uwzględnieniu okoliczności, że wywłaszczonemu nie wypłacono odszkodowania za wywłaszczoną w 1951 r. nieruchomość.

Biorąc pod uwagę powyższe skargę, jako nie zasługującą na uwzględnienie należało oddalić na mocy art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.