Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 41/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 553/20 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry 1) oddala skargę kasacyjną; 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 14 października 2020 r. (sygn. akt I SA/Bk 553/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę M. D. (dalej zwanej "Skarżącą") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej zwanego "Dyrektorem IAS") z [...] marca 2020 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.

WSA orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] października 2016 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę przestrzegania przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej zwanej "ugh") w lokalu o nazwie Piwiarnia [...] przy ul. [...] w Białymstoku, w którym działalność gospodarczą prowadziła Skarżąca. Ustalili, że znajduje się tam urządzenie o nazwie [...] (nr [...]). W drodze eksperymentu ustalili, że jest to urządzenie elektroniczne, które umożliwia uzyskanie wygranej rzeczowej w postaci punktów, co umożliwia przedłużenie gry lub rozpoczęcie nowej bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze oraz wygranej pieniężnej, zaś gry na urządzeniu zawierają element losowości. Ustalono, że Skarżąca zawarła 12 października 2016 r. umowę dzierżawy powierzchni użytkowej z M. Spółką z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy, w ramach której we wskazanym wyżej lokalu umożliwiła tej spółce zainstalowanie kiosku z ekranem dotykowym do przyjmowania oraz wydawania banknotów i monet. Z umowy tej wynikało, że strony ustaliły wysokość czynszu dzierżawnego jako procent (konkretnie 40%) od zrealizowanych przez urządzenie przekazów pieniężnych (różnica wpłat i wypłat do systemu [...] Money Transfers zrealizowanych w danym okresie rozliczeniowym przez urządzenie, o ile różnica ta ma wartość dodatnią), a do obowiązków Skarżącej należało m.in. identyfikowanie podejrzanych behawioralnych zachowań klientów kiosku, sprawdzanie tożsamości takich podejrzanych klientów i raportowanie ich tożsamości oraz transakcji przez nich dokonywanych na specjalnych formularzach dostarczonych przez M., identyfikowanie klientów realizujących transakcje powiązane o łącznej kwocie przewyższającej 1000 EUR, sprawdzanie tożsamości klientów realizujących takie transakcje i raportowanie ich tożsamości oraz charakteru transakcji na specjalnych formularzach dostarczonych przez M., weryfikowanie wieku korzystających z kiosku, aby korzystały z niego wyłącznie osoby pełnoletnie. Ponadto ustalono, że Skarżąca nie ma koncesji na prowadzenie kasyna gry, ani zezwolenia na urządzanie gier na automatach w salonach gier lub automatach o niskich wygranych.

Decyzją z [...] kwietnia 2017 r. Naczelnik Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku (dalej zwany "Naczelnikiem UC-S") wymierzył Skarżącej karę pieniężną w wysokości 12 000 zł za urządzanie gier na wskazanym automacie poza kasynem gry.

Skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji.

Decyzją z [...] czerwca 2017 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy decyzję Naczelnika UC-S z [...] kwietnia 2017 r.

Skarżąca złożyła do WSA skargę na decyzję Dyrektora IAS z [...] czerwca 2017 r.

Wyrokiem z 14 grudnia 2017 r. (sygn. akt I SA/Bk 988/17) WSA oddalił skargę.

Skarżąca złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od wspomnianego wyroku WSA.

Wyrokiem z 28 sierpnia 2018 r. (sygn. akt II GSK 516/18) Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną Skarżącej, uchylając zaskarżony wyrok WSA oraz decyzję Dyrektora IAS z [...] czerwca 2017 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalenia poczynione w zakresie stanu faktycznego nie pozwalały jednoznacznie wypowiedzieć się co do statusu Skarżącej. Organy i WSA pominęły bowiem podnoszoną przez M. Spółkę z o.o. okoliczność, że podmiot ten dysponuje wieloma dokumentami pochodzącymi od właściwych organów, że platforma [...] i udostępnione w jej obrębie aplikacje, także z wizualizacją ekranową, nie podlega ustawie o grach hazardowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ustalenie tej okoliczności ma podstawowe znaczenie dla sposobu wykładni art. 89 ust. 1 ugh, a w konsekwencji dla poprawnego zastosowania tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał organ, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy ustalił i ocenił stan wiedzy Skarżącej co do treści pism urzędowych mających wskazywać, że przedmiotowe urządzenie lub gra nie podlega regulacji ustawy o grach hazardowych.

Decyzją z [...] listopada 2018 r. Dyrektor IAS uchylił decyzję Naczelnika UC-S z [...] kwietnia 2017 r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik UC-S decyzją z [...] grudnia 2019 r. wymierzył Skarżącej karę pieniężną w wysokości 12000 zł za urządzanie gier na automacie [...] poza kasynem gry.

Skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji.

Decyzją z [...] marca 2020 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy decyzję Naczelnika UC-S z [...] grudnia 2019 r.

Skarżąca złożyła do WSA skargę na decyzję Dyrektora IAS z [...] marca 2020 r.

WSA oddalił skargę.

Zdaniem WSA, sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 ugh może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot w sytuacji, gdy każdemu z nich można przypisać cechy "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. WSA wskazał, że "urządzanie gier" obejmuje podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów). Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh to podmiot wykonujący te czynności.

Zdaniem WSA, o takich zachowaniach można mówić w przypadku Skarżącej, na co wskazuje analiza umowy dzierżawy części powierzchni lokalu (zawartej przez Skarżącą z M. Sp. z o.o.). WSA uznał, że z postanowień tej umowy płynie wniosek, że Skarżąca przyjęła na siebie część ryzyka działalności polegającej na urządzaniu gry, gdyż jej wynagrodzenie zostało ustalone jako procent od zrealizowanych przekazów pieniężnych przez automat. W ten sposób nie działała ona tylko i wyłącznie jako osoba udostępniająca lokal i otrzymująca stały czynsz niezależny od przychodów osiąganych z automatu, ale była zainteresowana, aby te przychody były jak najwyższe, gdyż wtedy również ona osiągała wyższe przychody. Zdaniem WSA, taki sposób ustalenia czynszu oraz obowiązków wydzierżawiającego wykracza poza ramy zwykłej umowy dzierżawy i wskazuje, że jej strony pod pozorem umowy dzierżawy de facto zawarły umowę o wspólnym przedsięwzięciu w zakresie urządzania gier hazardowych, chociaż żadna z nich nie spełniła wymogów przewidzianych przepisami ustawy o grach hazardowych, bowiem nie posiadała koncesji, ani zezwolenia, ani też nie dokonała wymaganego zgłoszenia. WSA zwrócił też uwagę, że po przeprowadzonej kontroli w przedmiotowym lokalu i zatrzymaniu automatów przez funkcjonariuszy celnych, do lokalu natychmiast wstawiono kolejne automaty do gier, które w niedługim czasie, w toku następnych kontroli były zajmowane przez funkcjonariuszy urzędu celnego. WSA dodał, że z akt sprawy wynika, że funkcjonariusze celni dokonujący kontroli w lokalu za każdym razem informowali obecnych podczas kontroli (właścicielkę lokalu, obsługę) o tym, że zatrzymywane automaty są nielegalne, co jednak nie powstrzymało Skarżącej przed niezwłocznym poinformowaniem o tym właścicieli automatów i wstawieniem w ich miejsce kolejnych.

W ocenie WSA, za przyjęciem, że działalność Skarżącej polegała na urządzaniu gier na spornym automacie przemawiają również zeznania świadka M. D. Wynikało z nich, że Skarżąca aktywnie uczestniczyła w organizacji gier na automacie, dbała o to, aby był sprawny, aby klienci otrzymywali wygrane sumy pieniężne. Była również informowana o każdej wygranej, a w przypadku braku środków do wypłaty wygranej to Skarżąca była osobą, którą należało o tym poinformować.

WSA odniósł się również do stanowiska Skarżącej, że o legalności wstawionych urządzeń [...] świadczy przedstawiony jej i pozostawiony do zapoznania zbiór dokumentów to potwierdzających. WSA stwierdził, że Skarżąca - zapytania w trakcie postępowania czy zapoznała się z tym opracowaniem i czy rozumiała treść tych dokumentów i przepisów prawnych w tych dokumentach powołanych - wyjaśniła jedynie, że widziała w nim dokumentację, postanowienia sądów itp., które utwierdzały ją w przekonaniu, że firma jest legalna. WSA zwrócił również uwagę, że wymienione w umowie dokumenty nie stanowią załącznika do tejże umowy, a M. Sp. z o.o. jedynie oświadcza w treści umowy wydzierżawiającemu, że jest w posiadaniu wymienionych w umowie dokumentów. WSA podkreślił także, że żaden z wymienionych w umowie dokumentów ani opracowanie nie odnosi się bezpośrednio do automatu [...] będącego przedmiotem niniejszego postępowania. Z ich treści nie wynika, że dokonano badania konkretnych urządzeń (w tym tego, który był przedmiotem kontroli). Wniosek taki nie może być również wyprowadzony z dokumentu "Prawidłowe stosowanie art. 7a prawa bankowego", opinii, interpelacji, interpretacji, postanowień sądów etc., na które powołuje się Skarżąca. Zdaniem WSA, w sytuacji gdy nie dotyczyły one kontrolowanego automatu, nie mogły przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i stanowić dowodu przeciwnego dla protokołów oględzin i eksperymentu oraz zeznań świadków.

W konkluzji WSA stwierdził, że automat zainstalowany w lokalu Skarżącej umożliwiał prowadzenie gier hazardowych w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Biorąc pod uwagę prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy oraz prawidłową wykładnię mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego organy zasadnie przyjęły, że Skarżąca urządzała w kontrolowanej lokalizacji gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Zdaniem WSA, organy zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a ocenie zebranego materiału dowodowego nie sposób zarzucić dowolności. WSA uznał, że postępowanie organów odpowiadało zatem wymogom z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.; dalej zwanej "Op").

Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącej z urzędu (pełnomocnik oświadczył przy tym, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części), a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:

1. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ppsa), tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa przez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy organ administracyjny w toku postępowania dokonał niewłaściwej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 1 ugh, skutkującej przypisaniem Skarżącej przymiotu "urządzającej gry" na spornym urządzeniu, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy w żaden sposób nie pozwalał na takie przyjęcie;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa), tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa przez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy organ administracyjny dopuścił się naruszenia art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Op, przez naruszenie obowiązku podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, obowiązku zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w końcu przez błędną ocenę zgromadzonych dowodów i bezpodstawne uznanie Skarżącej za podmiot urządzający gry oraz podlegający karze pieniężnej w trybie art. 89 ust. 1 ugh; naruszenie ww. przepisów nastąpiło przez:

a) błędne ustalenie, że zapisy umowy dzierżawy dotyczące identyfikacji klienta, tj. pkt 5 umowy dzierżawy odnosi się do urządzeń hazardowych i wskazują na wspólne przedsięwzięcie Skarżącej i dzierżawcy, podczas gdy wprost zapisy te odnoszą się do ustawy o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy i mają zastosowanie w przypadku, gdyby kiosk realizował transakcje finansowe,

b) ustalenie rzekomych powiązań biznesowych Skarżącej (umowa o wspólnym przedsięwzięciu w zakresie urządzania gier hazardowych) z podmiotem faktycznie wykorzystującym zatrzymane urządzenie do prowadzenia działalności gospodarczej, a w konsekwencji błędne uznanie Skarżącej za podmiot urządzający gry hazardowe, podczas gdy Skarżąca wynajmowała wyłącznie powierzchnię swojego lokalu,

c) zaniechanie podjęcia czynności mających na celu ustalenie, czy w istocie celem Skarżącej było jedynie wynajęcie lokalu, czy też prowadzenie wspólnego przedsięwzięcia z dzierżawcą,

d) dokonanie błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy Skarżącą a M. Sp. z o.o., a tym samym bezpodstawne przyjęcie, że z umowy tej wynikają dla Skarżącej prawa i obowiązki wskazujące na pozycję Skarżącej jako "urządzającego gry",

e) błędne ustalenie, że działania Skarżącej, jak i obsługi lokalu wykraczały poza zwykłe wykonywanie umowy dzierżawy, podczas gdy w aktach sprawy brak jest jednoznacznych dowodów wskazujących na świadome uczestnictwo Skarżącej w procesie urządzania gier,

f) niepodjęcie przez organ celno-skarbowy wszelkich działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń, a przede wszystkim pominięcie dokumentów wskazanych w pkt 4 umowy dzierżawy oraz w zbiorze "Prawidłowe stosowanie art. 7a prawa bankowego", jako dowodów, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W uzasadnieniu Skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej.

W piśmie z 19 grudnia 2020 r. Skarżąca (osobiście) przedstawiła swój opis sytuacji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS, zastępowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że ta ostatnia sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie ma miejsca, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Przed rozpoznaniem złożonej w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej należy zauważyć, że objęta nią problematyka prawna była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyroku z 23 lutego 2021 r. (sygn. akt II GSK 1344/20 - treść tego, jak i dalej powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela zasadnicze motywy zawarte we wspomnianym orzeczeniu, uznając że są one trafne również w okolicznościach faktycznych i prawnych obecnie rozpoznawanej sprawy.

Skarga kasacyjna Skarżącej nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają do podważenia stanowiska WSA, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora IAS w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta nie narusza prawa. W ocenie WSA, przeprowadzone przez organ administracji celno-skarbowej ustalenia faktyczne uzasadniały przyjęcie ich za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie oraz zaakceptowania dokonanej przez organ administracji oceny, że stanowiący przedmiot kontroli automat służył do urządzania na nim gier w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, czego konsekwencją było nałożenie na Skarżącą, na podstawie przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 ugh, kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych na automacie poza kasynem gry. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają przedstawionego stanowiska WSA.

Przystępując do analizy zarzutów kasacyjnych, w pierwszej kolejności należy odnieść się do opartego na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 1 ppsa zarzutu naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 14 ust. 1 ugh, które miałoby polegać na jego błędnej wykładni i w konsekwencji niezasadnym uznaniu Skarżącej za "urządzającego gry".

W tym miejscu należy zauważyć, że zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń oraz dowodów wyznaczają normy prawa materialnego, albowiem to one stanowią podstawę przyznania uprawnienia, zwolnienia z obowiązku, cofnięcia lub uszczuplenia uprawnień, albo – tak jak w rozpatrywanej sprawie – nałożenia obowiązku w postaci sankcji administracyjnej, wyznaczając tym samym zbiór prawnie relewantnych faktów koniecznych do załatwienia sprawy. W związku z tym nie powinno budzić wątpliwości, że to właśnie art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, określając znamiona deliktu administracyjnego przypisanego Skarżącej, wyznaczał zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń ukierunkowanych na wykazanie, że zachowanie Skarżącej polegało, jak wymaga tego przywołany przepis prawa, na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry.

Wbrew stanowisku Skarżącej, podejście WSA do rozumienia przepisu, którego naruszenie zarzuca przez jego błędną wykładnię jest prawidłowe. Oznacza to, że zarzut wymieniony w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadny.

W uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r. o sygn. akt II GPS 1/16 (ONSAiWSA 2016, nr 5, poz. 73), podkreślono, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry.

Ponadto, w ugruntowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że sankcja przewidziana w art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 89 ust. 2 pkt 2 ugh może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie, co znajduje swoje uzasadnienie w potrzebie uwzględniania szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", motywowanej tak przedmiotem i istotą regulowanych ustawą o grach hazardowych postępowań w sprawach nałożenia kary pieniężnej, jak i koniecznością zapewnienia realnego charakteru systemu kontroli oraz skuteczności przewidzianych przez ustawodawcę sankcji.

Jakkolwiek ustawa o grach hazardowych – w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie – nie definiuje pojęcia "urządzającego gry", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2, to jednak posługuje się nim w wielu przepisach, które umożliwiają określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. Na ich podstawie, przy uwzględnieniu potrzeby szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", o czym była już mowa, w pełni zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Powyższe rozumienie słowa "urządzania" potwierdza definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić - urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować [jakąś imprezę], jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki" (por. https://sjp.pwn.pl/sjp/urzadzic;2533410.html.). Urządzanie, to wedle przedstawionego słownikowego rozumienia tego zwrotu również "stwarzanie komuś odpowiednich warunków".

Uwzględniając powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy stwierdzić, że dokonana przez organy administracji celno-skarbowej i zaakceptowana, jako prawidłowa, przez WSA, prawna ocena zachowania Skarżącej odpowiada sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej dekodowanej z art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, w przedstawionym powyżej jego rozumieniu. Inaczej rzecz ujmując, dokonana przez organ subsumpcja ustalonego w sprawie stanu faktycznego, w odniesieniu do tych jego elementów, które dotyczyły roli Skarżącej w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego i pozwoliły na przyjęcie, że była ona "urządzającym gry" w rozumieniu ustawy o grach hazardowych oraz przeprowadzona przez WSA kontrola prawidłowości tego procesu subsumpcji, nie budzą zastrzeżeń.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma również podstaw do kwestionowania stanowiska WSA odnośnie do prawidłowości ustaleń faktycznych przeprowadzonych w rozpoznawanej sprawie przez organ administracji i przyjętych następnie za podstawę wyrokowania, co prowadzi do wniosku, że zarzut z pkt 2 lit. a) – f) petitum skargi kasacyjnej, na gruncie którego Skarżąca podnosi naruszenie art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Op jest nietrafny.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, naruszenia wymienionych przepisów prawa, a w konsekwencji wadliwości ustaleń faktycznych, nie sposób jest upatrywać w zarzucie sformułowanym w pkt 2 lit. a) i f) petitum skargi kasacyjnej, w którym wyeksponowano znaczenie regulacji prawnej zawartej w ustawie o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy oraz w art. 7a ustawy - Prawo bankowe, do której to regulacji miałyby się odwoływać postanowienia umowy dzierżawy z 12 października 2016 r., a czego w dostatecznym stopniu nie wyjaśnił organ administracji publicznej, ani też WSA.

Stanowisko Skarżącej nie może być uznane za zasadne, a co za tym idzie skutecznie podważające zaskarżony wyrok. Jakkolwiek, zgodnie z art. 7a ustawy - Prawo bankowe, do terminowych operacji finansowych, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 7 lit. h) oraz w art. 5 ust. 2 pkt 4, będących przedmiotem umów zawartych przez bank lub instytucję finansową – nie stosuje się przepisów o grach hazardowych oraz art. 413 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r. poz. 380, 585 i 1579), to jednak podkreślenia wymaga, że zastosowanie art. 7a ustawy – Prawo bankowe wymaga spełnienia określonych tą ustawą warunków. W szczególności oznacza to, że podmiot świadczący usługi, o których mowa w powołanym przepisie prawa powinien udokumentować, że jest instytucją finansową w rozumieniu ustawy - Prawo bankowe i działa zgodnie z przepisami regulującymi rynek finansowy w Polsce. Odpowiedniego udokumentowania wymagają także operacje finansowe, o których mowa w omawianym przepisie, w szczególności, że są one przeprowadzane w sposób zgodny z przepisami prawa i mają rzeczywisty charakter, a więc, że nie są to operacje jedynie dla pozoru, czy wprowadzające w błąd (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 listopada 2020 r. o sygn. akt II GSK 3625/17 oraz z 23 października 2018 r. o sygn. akt II GSK 5608/16).

Jeżeli więc Skarżąca, jako strona umowy dzierżawy, pomija znaczenie konsekwencji wynikających z powołanej regulacji prawnej, w tym znaczenie konsekwencji wynikających z definicji instytucji finansowej, zawartej w art. 4 ust. 1 pkt 7 lit. h) ustawy - Prawo bankowe, a w toku prowadzonego w sprawie postępowania nie wykazała, że prowadzona przez nią działalność spełniała warunki, o których mowa w powołanych przepisach prawa i z tymi warunkami korespondowała, to nie sposób jest twierdzić, aby postanowienia umowne, na które się powołuje, mogły mieć jakiekolwiek znaczenie dla oceny prawidłowości przeprowadzonych w sprawie ustaleń faktycznych oraz ich prawnej oceny. Powyższe należy odnieść również do oceny znaczenia wymienionych w umowie dzierżawy dokumentów, które nie tylko nie dotyczą badanego w sprawie automatu do gier, ale również nie pozostają w żadnym rzeczywistym i istotnym związku z przedmiotem rozpatrywanej sprawy (por. s. 14 – 16 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Tego stanowiska, w żadnym stopniu ani zakresie nie podważa argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej (por. s. 8 – 9), odwołująca się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 sierpnia 2018 r. (sygn. akt II GSK 516/18), którym uchylono wyrok WSA pierwotnie wydany w sprawie. Argumentacja ta ma wyłącznie polemiczny charakter wobec stanowiska przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, któremu nie przeciwstawia żadnych przekonujących sugestii. Odwołanie się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej do wytycznych co do dalszego postępowania, zawartych w uzasadnieniu wyroku w sprawie sygn. akt II GSK 516/18 (w tym również w zakresie dotyczącym stanu wiedzy Skarżącej odnośnie do wymienionych w umowie dokumentów, a także kwestii stopnia lub też nawet braku jej świadomości o charakterze i funkcji spornego w sprawie urządzenia), jest o tyle nieskuteczne, że nie towarzyszy mu zarzut naruszenia art. 193 w związku z art. 153 i art. 141 § 4 ppsa. Podkreślenia także wymaga, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że zakwestionowane urządzenie (automat) nie było wykorzystywane do zawierania terminowych operacji finansowych, czy też operacji, przedmiotem których miałyby być instrumenty rynku finansowego lub papiery wartościowe, jak wynika to z art. 4 ust. 1 pkt 7 lit. h) ustawy - Prawo bankowe, definiującego pojęcie instytucji finansowej, lecz służyło urządzaniu gier, o których mowa w art. 2 ust. 3 i ust. 5 ugh, a zarzuty skargi kasacyjnej, adresowane wobec faktycznych podstaw wydanego w sprawie orzeczenia, tego ustalenia nie podważają.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie są również usprawiedliwione zarzuty zawarte w pkt 2 lit. b) – e) petitum skargi kasacyjnej, które zmierzają do wykazania, że ustalenia faktyczne stanowiące w rozpoznawanej sprawie źródło oceny, że Skarżąca była urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh nie były wystarczające, aby ocenę taką formułować. Zdaniem Skarżącej, nie uzasadnia jej treść umowy dzierżawy, z której wynika, że udostępniła ona dzierżawcy tylko powierzchnię lokalu pozostającego w jej dyspozycji, ani też treść wynikających z tej umowy obowiązków Skarżącej jako wydzierżawiającego.

Odwołując się do przedstawionej wcześniej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, w tym zwłaszcza do desygnatów zwrotu "urządzania gier na automatach", czy też "urządzania gier hazardowych", którym na gruncie tego przepisu posługuje się ustawodawca, trzeba przyjąć, że istota jego rdzenia znaczeniowego wyraża się w tworzeniu (współtworzeniu, uczestniczeniu w tworzeniu) warunków do urządzania gier hazardowych na automatach.

Tym samym, jeżeli "urządzanie", to "stwarzanie [komuś] odpowiednich warunków", to w rozpoznawanej sprawie należy to odnieść właśnie do tworzenia warunków do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a to poprzez udostępnienie miejsca ich urządzania i tym samym udostępnianie samych gier na automatach poza kasynem gry. W okolicznościach stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, który nie został skutecznie zakwestionowany, polegało to na tym, że Skarżąca udostępniając (wydzierżawiając) M. Sp. z o.o., na podstawie umowy dzierżawy z 12 października 2016 r., część lokalu, w którym prowadziła własną działalność gospodarczą, w celu ulokowania i zainstalowania w nim urządzenia do gier hazardowych, udostępniała je tym samym oraz w ten właśnie sposób grającym. Wobec tego należało przyjąć, że taki był cel podejmowanego przez nią działania, a to zważywszy również na to, że z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, należący do Skarżącej lokal był lokalem ogólnodostępnym. WSA słusznie podniósł (por. s. 8-10 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), że postanowienia umowy z 12 października 2016 r. prowadzą do wniosku, że korzyści z jej zawarcia, podobnie jak i ryzyka związane z tak prowadzoną działalnością, bezpośrednio związane były z funkcjonowaniem automatu do gier (pkt 7 umowy).

Z punktu widzenia zachowania Skarżącej, w tym w szczególności jego oceny w kontekście art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh, za nie mniej istotne należało uznać postanowienia pkt 5 i pkt 8 umowy dzierżawy. Ich treść, istotnie odbiegając od postanowień klasycznej umowy dzierżawy, potwierdza zasadność wniosku, że wbrew twierdzeniom Skarżącej jej rola nie ograniczała się wyłącznie do udostępnienia lokalu. Podobne wnioski można wyprowadzić z zeznań świadka M. D., opisującej sposób postępowania w sytuacjach braku w automacie środków do wypłaty.

Należy więc przyjąć, że na podstawie wymienionej umowy dzierżawy, jej strony wspólnie realizowały przedsięwzięcie polegające na połączeniu składników majątkowych, a mianowicie lokalu użytkowego Skarżącej oraz pozostającego w dyspozycji dzierżawcy automatu do gier, które wspólnie umożliwiały uruchomienie na nim gier w sposób i w miejscu dostępnym dla ogółu, a więc ich "urządzanie", w przedstawionym powyżej rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh. Tym samym, za uzasadniony należy uznać wniosek, że "celem" wymienionej umowy, a zarazem "zgodnym zamiarem" stron było nie tyle zawarcie klasycznej umowy dzierżawy, ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony tej umowy.

Wobec powyższego za pozbawione podstaw należy uznać twierdzenia Skarżącej odnośnie do braku jej wiedzy i świadomości, co do charakteru i funkcji zakwestionowanego urządzenia oraz konsekwencji jego użytkowania w sposób taki, jak w rozpoznawanej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela oceny formułowane w tym względzie przez WSA, które osadzone zostały na gruncie istotnych w sprawie okoliczności, w tym dotyczących wielości kontroli przeprowadzanych w lokalu Skarżącej, których rezultatem było zatrzymywanie urządzeń do gier hazardowych, a w ich miejsce, za wiedzą i zgodą Skarżącej, instalowane były kolejne tego rodzaju urządzenia (por. s. 13 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Trzeba również podnieść, że kwestia wykładni oraz stosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 ugh w sprawach takich, jak rozpoznawana oraz towarzyszące temu rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla naruszenia prawa. Nie można bowiem nie uwzględnić, że w orzecznictwie był wyrażany również pogląd, że przywołany przepis ustawy o grach hazardowych nie ma charakteru technicznego i może stanowić materialnoprawną podstawę wydania decyzji nakładającej karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Stanowisko to znalazło następnie potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II GPS 1/16. Istnienie podnoszonych przez Skarżącą wątpliwości, nie może zwalniać podmiotu prowadzącego działalność określonego rodzaju, związanej z pewnym ryzykiem z odpowiedzialności, w sytuacji gdy działalność ta nie jest zgodna z prawem. Przy tym eksponowane przez Skarżącą wątpliwości, jeżeli rzeczywiście istniały, to powinny jednak raczej skłaniać do daleko idącej ostrożności, gdy chodzi o podejmowanie działania, którego prawna ocena nie była jednoznaczna.

Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

Na podstawie art. 207 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając że trudna sytuacja majątkowa i finansowa Skarżącej (stwierdzona przy rozpoznawaniu wniosku Skarżącej o przyznanie prawa pomocy) stanowi w tej sprawie szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający odstąpienie od zasady odpowiedzialności za wynik postępowania kasacyjnego na rzecz zasady słuszności.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącej z urzędu, ponieważ w tej materii właściwy jest WSA.