Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 85/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.9 ust. 2, art.10 ust. 2 pkt 1, art. 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 6
journal: Dz.U. 1998 nr 108 poz 685
law: Ustawa z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i lit. b, art. 132, art. 200, art. 205 par. 2 art.209
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA – Janusz Walawski Sędzia WSA – Maria Werpachowska Protokolant starszy sekretarz sądowy – Aneta Duszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2017 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia w części kredytu studenckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], 2. zasądza od Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz skarżącej E.Z. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 § 1 k.p.a. i § 17 ust. 11 i 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. z 2016 r. poz. 1), umorzył skarżącej E. Z. 50% części kredytu studenckiego pozostałego do spłaty na dzień wydania decyzji udzielonego przez Gospodarczy Bank [...] S.A. 1 Oddział w B. na podstawie umowy nr [...] zawartej w dniu [...].03.2011 r. W uzasadnieniu podał, że skarżąca pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. zwróciła się do organu o umorzenie spłaty kredytu studenckiego. Po uzupełnieniu w dniach [...] stycznia 2016 r. i [...] marca 2016 r. dokumentów dotyczących sytuacji życiowej kredytobiorczyni, wniosek o umorzenie kredytu studenckiego został przedstawiony Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich w celu zaopiniowania. Zgodnie z uchwałą Komisji z dnia [...] kwietnia 2016 r. w sprawie wniosków o umorzenie spłaty kredytu studenckiego w przypadku trwałej niezdolności do pracy oraz trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy, wniosek został zaopiniowany pozytywnie. Komisja zaproponowała 50% umorzenia kredytu studenckiego w kwocie pozostałej do spłaty w dniu podjęcia decyzji przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Zgodnie z przepisem § 17 ust. 12 cytowanego już wyżej rozporządzenia, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, podejmuje decyzję o umorzeniu całości lub części spłaty kredytu studenckiego, jeśli kredytobiorca udokumentuje trudną sytuację życiową. W toku postępowania Komisja opiniując wniosek opiera się na dokumentach przesłanych przez stronę. Zgodnie z przepisem § 17 ust. 13 rozporządzenia przez trudną sytuację życiową rozumie się udokumentowaną przez ośrodek pomocy społecznej sytuację kredytobiorcy i członków jego rodziny, w której spełnione są przesłanki uzasadniające korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej, albo trudną sytuację materialną wynikającą z przypadku losowego powodującego długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań, w szczególności: choroby kredytobiorcy lub członka jego rodziny, konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, szkody spowodowanej przez pożar, powódź lub inną katastrofę. Zdaniem Komisji, przedstawione przez wnioskodawczynię zaświadczenia potwierdzały trudną sytuację życiową wynikającą z przypadku losowego (choroby) powodującego długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań. Przy ocenie wniosku pod uwagę wzięta została sytuacja zdrowotna wnioskodawczyni potwierdzona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na czas określony, na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, z późn. zm.) i orzeczeniem o okresowej całkowitej niezdolności do pracy wydanym na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748), a także konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów leczenia. Wnioskodawczyni udokumentowała również, iż środki finansowe, jakimi dysponuje są niewystarczające do pokrycia zobowiązania związanego ze spłatą kredytu studenckiego. W dniu [...] kwietnia 2016 r. skarżąca przedstawiła dodatkowe dokumenty potwierdzające trudną sytuację życiową, tj. zaświadczenie lekarza rodzinnego dotyczące stan zdrowia członka rodziny, zaświadczenie lekarza specjalisty pulmonologa oraz lekarza okulisty dotyczące stanu zdrowia wnioskodawczyni, a także postanowienie Policji w K. o umorzeniu dochodzenia w sprawie zdarzenia z dnia [...] lutego 2016 r. W ocenie organu przekazane przez wnioskodawczynię przy ww. piśmie dokumenty uwiarygodniają jedynie wcześniej wskazane fakty i nie stanowią podstawy zwiększenia częściowego umorzenia kredytu. Jednocześnie w dniu [...] maja 2016 r. wnioskodawczyni wystosowała pismo z prośbą o całkowite umorzenie kredytu studenckiego. Do pisma wnioskodawczyni nie dołączyła nowych dokumentów, które wskazywałyby na zmianę jej sytuacji życiowej od momentu zaopiniowania wniosku przez Komisję ds. Pożyczek i Kredytów Studenckich. Podczas dokonywania oceny wniosku Komisja wzięła pod uwagę wykazany stan zdrowia wnioskodawczyni oraz członka rodziny (ojca) i konieczność pozostawania przez nich w stałym leczeniu, a także trudną sytuację materialną. Należy więc uznać, iż przedstawiona przez wnioskodawczynię dokumentacja w rozpoznawanej sprawie wyczerpuje podstawy umorzenia zawarte w § 17 ust. 11 i 13 rozporządzenia. Odnosząc się do prośby wnioskodawczyni o całkowite umorzenie kredytu studenckiego stwierdzono, iż zgodnie z § 17 ust. 6 rozporządzenia, pożyczka lub kredyt, na wniosek kredytobiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji życiowej, mogą być umorzone w całości jedynie w przypadku trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań, jeśli kredytobiorca udokumentuje trwałą niezdolność do pracy i trudną sytuację materialną. Wniosek kredytobiorczyni nie może zostać uwzględniony z uwagi na niespełnienie wymogów wynikających z wyżej wymienionego przepisu.

We wniosku z dnia [...] czerwca 2016 r. do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca wniosła o całkowitego umorzenia kredytu studenckiego w związku z trudną sytuacją życiową. Wskazując na jej stan zdrowia i swojego ojca podtrzymała, że sytuacja materialna rodziny jest trudna i nie jest ona w stanie podołać spłacie kredytu studenckiego. Do wniosku kredytobiorczyni dołączyła wcześniejsze orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które miało świadczyć o postępie choroby. Wnioskodawczyni nie dołączyła do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy innych dokumentów, które potwierdzałyby zmianę sytuacji życiowej od momentu wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Zdaniem wnioskodawczyni, przedstawione fakty potwierdzały trwałą niezdolność do spłaty zobowiązania.

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...], mając za podstawę art. art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. oraz § 17 ust. 11 i 12 cytowanego już wyżej rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że Komisja stwierdziła, iż wniesiony przez wnioskodawczynię wniosek z dnia [...] czerwca 2016 r. o zmianę wysokości i przyznaniu całkowitego umorzenia kredytu studenckiego nie może zostać uwzględniony w związku z niespełnieniem warunków określonych w przepisach. Odnosząc się do żądania strony o uznanie wniesionej dokumentacji za wystarczającą do wydania pozytywnej opinii w przedmiocie całkowitego umorzenia kredytu studenckiego należy uznać, iż żądanie jest bezpodstawne. Przekazane przez wnioskodawczynię dokumenty nie wskazywały, aby legitymowała się ona orzeczeniem potwierdzającym trwałą niezdolność do pracy. Zdaniem Komisji, nie było możliwe również podwyższenie częściowego umorzenia kredytu, gdyż wnioskodawczyni nie udowodniła zmiany sytuacji życiowej, w szczególności jej pogorszenia od momentu wydania decyzji przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, tj. od dnia [...] maja 2016 r. Komisja uznała, iż przyznane decyzją ministra w pierwszej instancji umorzenie 50% części kredytu studenckiego wyczerpuje możliwości dokonania kolejnego zmniejszenia spłaty kredytu. Ponadto Komisja stwierdziła, iż częściowe umorzenie kredytu studenckiego nie jest jedyną możliwością pomocy w spłacie kredytu studenckiego. Zgodnie z § 16 ust. 1 rozporządzenia, bank zawiesza spłatę kapitału kredytu wraz z odsetkami na wniosek kredytobiorcy, jeżeli znalazł się on w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej utratą stałego źródła dochodu lub przypadkiem losowym uniemożliwiającym spłatę pożyczki lub kredytu. Spłata kredytu studenckiego powinna być kwestią priorytetową dla skarżącej, gdyż podpisując umowę o kredyt z bankiem zobowiązała się do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca E. Z. wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz o zasądzenie kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w konsekwencji nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno zostać oparte rozstrzygnięcie;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego z naruszeniem zasady w nim wyrażonej, co doprowadziło do błędnego uznania za zbędne i jedynie uwiarygadniające wcześniej powoływane fakty wnioski dowodowe, zgłoszone przez nią wraz z pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r.;

3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niekompletne uzasadnienie faktyczne;

4. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 17 ust. 6 w zw. z § 17 ust. 7 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich, poprzez jego niezastosowanie wskutek uznania, iż nie utraciła trwale zdolności do pracy, podczas gdy jej sytuacja spełnia przesłanki tego przepisu;

5. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 17 ust. 11 cytowanego już wyżej rozporządzenia oraz zasady swobodnego uznania, poprzez błędne zastosowanie z powodu stwierdzenia, iż przyznane decyzją ministra w pierwszej instancji umorzenie 50% części kredytu studenckiego wyczerpuje możliwości dokonania kolejnego zmniejszenia kredytu studenckiego, podczas gdy przepis ten nie określa, w jakiej części może zostać dokonane umorzenie, zaś okoliczności sprawy uzasadniają umorzenie większej części zobowiązania;

6. przekroczenie granic swobodnego uznania poprzez brak wskazania przesłanek ustalenia umorzenia kredytu studenckiego w części 50%

W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podała, że w myśl § 17 ust. 7 rozporządzenia podstawą umorzenia, o którym mowa w ust. 6, jest orzeczenie wydane na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W kontekście powyższego co prawda podstawą dokonania umorzenia kredytu w całości jest w/w zaświadczenie o niepełnosprawności, potwierdzające trwałą niezdolność do pracy ubiegającego się, jednak zwrócenia uwagi wymaga praktyka komisji orzeczniczych i lekarzy, wydających rzeczone zaświadczenia, która wskazuje na niezwykle rzadkie orzekanie o trwałej niezdolności do pracy. Najczęstszą praktyką komisji jest wydawanie zaświadczeń na czas określony, z obowiązkiem kontroli co kilka lat. Znane są przypadki wydawania takich zaświadczeń nawet w przypadkach nierokujących poprawy, z jakim do czynienia mamy właśnie w rozpoznawanej sprawie, bowiem od lat zmaga się ze schorzeniami, jakie są przyczyną wydania zaświadczenia o niepełnosprawności wobec niej, zaś jej sytuacja ulega jedynie regularnemu pogarszaniu i nie rokuje się w jej przypadku żadnej poprawy. Mimo iż formalnie nie jest ona jednak w stanie pozyskać zaświadczenia potwierdzającego stan jej zdrowia, to de facto w jej przypadku ma miejsce trwała niezdolność do spełniania ciążących na niej zobowiązań. Reasumując, niezdolność do spłaty zobowiązania winna zostać zinterpretowana jako trwała. Treść orzeczenia o niepełnosprawności, wydanego na jej rzecz wskazuje bowiem, iż jej niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Opieranie się zaś na kwestii wydania orzeczenia na czas określony przy dokonywaniu oceny zdolności do spłaty zobowiązań jest pozbawiony w niniejszym wypadku zasadności, gdyż specyfika niepełnosprawności, której doświadczyła (choroba narządu wzroku) nie pozwala na rokowanie poprawy jej stanu zdrowia w tym zakresie. W świetle powyższego wskazano na naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, tj. § 17 ust. 6 w zw. z § 17 ust. 7 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie wskutek uznania, iż nie utraciła całkowicie zdolności do pracy, podczas gdy jej sytuacja de facto spełnia przesłanki tego przepisu. Ponadto w uzasadnieniu skarżonej decyzji stwierdzono, że początkowo ustalono, iż długotrwale utraciła ona zdolność do spłaty zobowiązania. Wzięto pod uwagę przy czynieniu tych ustaleń jej sytuację zdrowotną, potwierdzoną stosownymi zaświadczeniami oraz konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów leczenia. Jasno stwierdzono, że wykazała trudną sytuację materialną, a środki finansowe, jakimi dysponuje, są niewystarczające do pokrycia w pełni zobowiązania związanego ze spłatą kredytu studenckiego. Naruszenie przez organ wydający decyzję przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów w nim wyrażonej doszło poprzez brak rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w konsekwencji nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno zostać oparte rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji początkowo ustalone zostało, iż długotrwale utraciła zdolność do spłaty zobowiązania. Wzięto pod uwagę przy czynieniu tych ustaleń jej sytuację zdrowotną, potwierdzoną stosownymi zaświadczeniami oraz konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów leczenia. Organ jasno stwierdził, że wykazała trudną sytuację materialną, a środki finansowe, jakimi dysponuje, są niewystarczające do pokrycia w pełni zobowiązania związanego ze spłatą kredytu studenckiego. Organ jednak niezasadnie nie nadał mocy dowodowej wnioskom przedstawionym przez nią wraz z pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r., dotyczącym zaświadczenia lekarza rodzinnego dotyczącego stanu zdrowia członka rodziny (ojca), zaświadczenia lekarza pulmonologa oraz okulisty, dotyczącego jej stanu zdrowia oraz postanowienia Policji w K. o umorzenia dochodzenia w sprawie zdarzenia z dnia [...] lutego 2016 r. W ocenie organu powyższe jedynie uwiarygodniły wcześniejsze jej twierdzenia i nie uznano ich za podstawę zwiększenia częściowego umorzenia kredytu studenckiego, bowiem nie udowodniła zmiany sytuacji życiowej, w szczególności jej pogorszenia od momentu wydania decyzji przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Zgodnie z ratio legis prawo ubiegania się o częściowe umorzenie kredytu następuje w wypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy (celowo ustawodawca użył określenia "życiowej", nie zaś "materialnej"), która z uwagi na zaistnienie w konkretnym przypadku wyjątkowych okoliczności i zdarzeń losowych, w sposób znaczny pogarsza zarówno sytuację materialną, powodując trwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązania, jak i sytuację osobistą kredytobiorcy, w takim stopniu, iż w ocenie organu dalsze domaganie się spłaty zobowiązania byłoby niezgodne z ogólnie przyjętymi i akceptowanymi zasadami współżycia społecznego. Za zdarzenia losowe wskazane wyżej należy uznać konieczność sprawowania przez nią opieki nad chorym ojcem (podkreślenia wymaga fakt, iż nie jest możliwe sprawowanie opieki nad nim przez innego członka rodziny z powodu śmierci jej matki), jak i włamanie, do którego doszło w jej domu, które spowodowało istotne straty w majątku rodziny i determinowało konieczność większego jej wkładu w budżet rodzinny. Z powyższych względów udokumentowanie tych okoliczności powinno być wzięte pod uwagę jako czynnik stanowiący podstawę zwiększenia częściowego umorzenia kredytu studenckiego. Ponadto organ powinien uwzględnić złożone wnioski dowodowe w szczególności w zakresie zaświadczenia lekarskiego dotyczącego jej ojca, a w konsekwencji rozszerzyć podstawę swojej decyzji o ustalenia dotyczące tej kwestii. Długotrwała utrata zdolności do spłaty zobowiązania została bowiem ustalona po wzięciu pod uwagę jej sytuacji zdrowotnej, jak i konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów leczenia, bez uwzględnienia konieczności sprawowania przez nią opieki nad chorym członkiem rodziny. Co więcej, organ w żadnej mierze nie uzasadnił, dlaczego przyznał jej ustalone na 50% umorzenie kredytu, a wszak decyzja w tej kwestii opiera się na zasadzie uznaniowości. Tym samym dopuścił się naruszenia art. 107 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie niepełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego swojej decyzji. Wskutek powyższego nie wie, dlaczego przyznano jej umorzenie akurat w takiej części. Organ w wypadku, kiedy daje mu się kompetencje do podjęcia decyzji zgodnie z zasadą uznaniowości, ma prawo uwzględnić indywidualne warunki rozpatrywanego przypadku. Organ ma prawo dokonać swobodnego uznania i dokonać rozstrzygnięcia w sposób nieskrępowany żadną normą prawną, jeśli ustawa przyznaje mu kompetencje w tym zakresie. Treść przepisu § 17 ust. 11 rozporządzenia wskazuje na przekazanie organowi przez ustawę kompetencji do podjęcia decyzji o umorzeniu częściowym w przypadku stwierdzenia trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy. Przepis nie normuje granic częściowego umorzenia, a daje organowi swobodę ustalenia jego wielkości po określeniu i dokonaniu oceny zaistniałego w sprawie stanu faktycznego. W niniejszej sprawie Organ dokonał oceny jej sytuacji, wysuwając wnioski o długotrwałej utracie zdolności do regulowania zobowiązań, jednakże w żaden sposób nie uzasadnił jednak, na jakiej podstawie, biorąc pod uwagę tę okoliczność, orzekł o połowicznym umorzeniu kredytu studenckiego. Oznacza to, iż decyzja, wydana w ramach uznania administracyjnego nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia i nosi znamiona dowolności. W świetle powyższego budzi zdziwienie stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji, iż stwierdza się brak możliwości podwyższenia częściowego umorzenia kredytu, gdyż nie udowodniła ona zmiany sytuacji życiowej od momentu wydania decyzji z dnia [...] maja 2016 r. (podczas gdy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy miał na celu wydanie odmiennego rozstrzygnięcia na podstawie ponownej oceny tożsamego z poprzednim stanu faktycznego) oraz poprzez stwierdzenie, że przyznanie decyzją w pierwszej instancji umorzenia 50% części kredytu studenckiego wyczerpuje możliwości dokonania kolejnego zmniejszenia spłaty kredytu. Instytucja ponownego rozpatrzenia sprawy nie jest bowiem pozbawiona możliwości wzruszenia podjętej w sprawie decyzji. Zatem mając na uwadze przyznane w uzasadnieniu decyzji fakty, w szczególności stwierdzoną długotrwałą utratę możliwości spłaty zobowiązań oraz biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego, przedstawionego przez nią w toku postępowania, udowadniającego jej bardzo trudną sytuację materialną, spowodowaną koniecznością leczenia, ale również opieką nad chorym ojcem, jak również sytuację zdrowotną, która uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, właściwym jest zwiększenie częściowego umorzenia ciążącego na niej zobowiązania z tytułu kredytu studenckiego z 50% na 95%.

W odpowiedzi na skargę, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że zgodnie z § 17 ust. 6 rozporządzenia pożyczka lub kredyt, na wniosek kredytobiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji życiowej, mogą być umorzone w całości jedynie w przypadku trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań, jeśli kredytobiorca udokumentuje trwałą niezdolność do pracy i trudną sytuację materialną. Zgodnie z § 17 ust. 7 wymienionego rozporządzenia podstawą umorzenia kredytu w całości jest orzeczenie wydane na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z tym wniosek kredytobiorczyni nie mógł zostać uwzględniony z uwagi na niespełnienie wymogów wynikających z wyżej wymienionego przepisu, gdyż przekazane przez wnioskodawczynię dokumenty nie wskazywały, aby wnioskodawczym legitymowała się orzeczeniem potwierdzającym trwałą niezdolność do pracy. W dalszej części wskazano, że przepisy rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich dają możliwość, w zależności od przedstawionego stanu faktycznego, określenia części w jakiej nastąpi umorzenie kredytu studenckiego i w sposób wyczerpujący uzasadniono umorzenie 50% części kredytu studenckiego. Ponadto nie sposób zgodzić się także z zarzutem, że organ przekroczył granice dopuszczalnego uznania administracyjnego i mając na uwadze całokształt sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącej, właściwym byłoby zwiększenie częściowego umorzenia kredytu studenckiego z 50% na 95%. Z taką argumentacją nie można się zgodzić, ponieważ dla każdego trudna sytuacja życiowa oznacza co innego, natomiast organ musi mieć możliwość stosowania jednakowego określenia wobec wszystkich wnioskodawców. Niezależnie od powyższego stwierdzono, że organ nie naruszył przepisów art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz przepisu art. 80 k.p.a. Organ podjął wszelkie możliwe czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Wnioskodawca był informowany szczegółowo, jakie dokumenty (biorąc pod uwagę ujawnioną sytuację życiową) powinien przedstawić w celu starania się o częściowe lub całkowite umorzenie kredytu. Strona była także informowana w toku postępowania o swoich uprawnieniach dotyczących czynnego udziału w każdym stadium prowadzonego postępowania. Minister dokonał także wnikliwej analizy dokumentów przekazanych przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nie sposób więc zgodzić się z zarzutem, że nie wziął pod uwagę dokumentów przekazanych przy piśmie skarżącej z dnia [...] kwietnia 2016 r. i tym samym doszło do naruszenia poprzez brak rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w konsekwencji nieustalenia wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno zostać oparte rozstrzygnięcie. W związku z tym jeszcze raz należy podkreślić, że niecelowe było przedkładanie Komisji, która już wydała opinię w sprawie dokumentów, które jedynie potwierdziły już wcześniej przytoczone fakty. Jednocześnie należy podkreślić, że dokumenty przekazane przy piśmie skarżącej z dnia [...] kwietnia 2016 r. wraz z całym materiałem zgromadzonym w sprawie zostały przekazane Komisji przed wydaniem orzeczenia w drugiej instancji, co nie wpłynęło na opinię Komisji w przedmiocie złożonego wniosku. Ponadto przedłożone przy piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. zaświadczenie lekarskie mówiące o niezdolności do samodzielnej egzystencji członka rodziny (ojca) nie potwierdza, iż to skarżąca sprawuje stałą osobistą opiekę na ojcem. Ponadto organ zarówno w zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2016 r., jak również w decyzji z dnia [...] października 2016 r. odniósł się do wszystkich kwestii podniesionych przez stronę i przedstawionych w toku postępowania, w tym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na co wskazano także wyżej w przedmiotowym piśmie. Organ w sposób jasny, czytelny i jednoznaczny wskazał kryteria którymi kierował się przyznając skarżącej częściowe umorzenie kredytu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Z kolei zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z powodów innych, aniżeli wskazane w skardze.

Zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane na podstawie § 17 ust. 11 i ust. 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. z 2016 r. poz. 1) i dokonanej przez organ subsumpcji stanu faktycznego sprawy z powyższymi przepisami. Jednakże wydana w taki sposób decyzja i na wskazanej powyżej podstawie prawnej, pozostaje w sprzeczności z art. 9 ust. 2, art. 10 ust. 2 pkt 1) oraz art. 15 ust. 1 pkt 1) i ust. 2 pkt 6) ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1026 ze zm.), bowiem wskazane przepisy rozporządzenia stanowią wadliwą implementację norm ustawowych.

Kredyt studencki oraz pożyczka studencka, w takim zakresie jak to uregulowano w przepisach ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich, nie są produktami bankowymi. Są to formy pomocy finansowej dla studiujących, szeroko rozpowszechnione w różnych państwach. Dlatego też uregulowane w tej ustawie powyższe instytucje, mieszczą się w szeroko pojmowanym pojęciu instytucji z zakresu pomocy społecznej, jakkolwiek sprawy te nie są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych czy sprawami dotyczącymi chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych. Na taki charakter natury socjalnej ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich, zwłaszcza w zakresie jej przepisów dotyczących umarzania pożyczek i kredytów studenckich, zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 listopada 2016 r. sygn. akt I OZ 1320/16, wskazując iż: "Umorzenie pożyczki czy kredytu studenckiego z uwagi na trudną sytuację życiową pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy lub trwałą utratę przez niego zdolności do spłaty zobowiązań stanowi w istocie udzielenie pomocy i ochrony społecznej temu kredytobiorcy."

Zgodnie z treścią art. 10 ustawy wynika możliwość umorzenia pożyczki studenckiej albo kredytu studenckiego w całości albo w części, przy czym w ust. 2 wskazano, że podstawą umorzenia pożyczek studenckich i kredytów studenckich są w szczególności: 1) trudna sytuacja życiowa pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy; 2) trwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań; 3) brak prawnych możliwości dochodzenia roszczeń; 4) dobre wyniki ukończenia studiów; 5) śmierć kredytobiorcy. Zatem ustawodawca dopuszcza inne, niż pięć wyżej wskazanych przesłanek, które mogą stanowić podstawę do umorzenia pożyczki studenckiej albo kredytu studenckiego w całości albo w części. Użyte w powyższym przepisie sformułowanie "w szczególności" świadczy o otwartym zakresie przedmiotowym sytuacji warunkujących umorzenie kredytu i w tej sytuacji interpretacja tego przepisu powinna być ukierunkowane na wykładnię rozszerzającą. Z kolei w art. 15 ustawy, ustawodawca delegował ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych prawo, do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych spraw związanych z wykonaniem ustawy i w ust. 2 wskazał, aby rozporządzenie to w szczególności uwzględniło określone zagadnienia, a w myśl pkt 6), podstawy umarzania całości lub części kredytu studenckiego lub pożyczki studenckiej za ukończenie studiów z dobrym wynikiem, a także wynikające z trudnej sytuacji życiowej absolwenta, z trwałej niezdolności do pracy lub braku prawnych możliwości dochodzenia roszczeń". Zatem w powyższym przepisie ustawodawca ustanowił odrębne przesłanki do umorzenia kredytu, a to:

– ukończenie studiów z dobrym wynikiem,

– trudną sytuacją życiową absolwenta,

– trwałą niezdolnością do pracy,

– braku prawnych możliwości dochodzenia roszczeń.

Zauważyć w tym miejscu należy, że są to przesłanki wykazane również w otwartym katalogu cytowanego już wyżej przepisu art. 10 ust. 2 ustawy i podlegające wykładni rozszerzającej.

Natomiast w myśl art. 9 ust. 2 ustawy, wysokość raty spłat kredytu studenckiego lub pożyczki studenckiej nie może przekroczyć 20% miesięcznego dochodu pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy, jednakże organ w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji nie odniósł się do powyższej przesłanki.

Natomiast w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. z 2016 r. poz. 1), wykonanie delegacji ustawowej w powyższym zakresie stanowią przepis zawarty w § 17 ust. 6 w myśl którego, pożyczka lub kredyt, na wniosek kredytobiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji życiowej, mogą być umorzone w całości w przypadku trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań, jeśli kredytobiorca udokumentuje trwałą niezdolność do pracy i trudną sytuację materialną. Wniosek zawiera oświadczenie wnioskodawcy o zgodzie na gromadzenie i przechowywanie jego danych osobowych, zawartych w orzeczeniu, o którym mowa w ust. 7, przepis § 17 ust. 7 zgodnie z którym podstawą umorzenia, o którym mowa w ust. 6, jest orzeczenie wydane na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, z późn. zm.) lub ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, z późn. zm.), § 17 ust. 11 w myśl którego pożyczka lub kredyt, na wniosek kredytobiorcy, mogą być umorzone częściowo w przypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy, a umorzeń, o których mowa w ust. 6 i 11, dokonuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich (pkt 12), przy czym przez trudną sytuację życiową, o której mowa w ust. 6 i 11, rozumie się udokumentowaną przez ośrodek pomocy społecznej sytuację kredytobiorcy i członków jego rodziny, w której spełnione są przesłanki uzasadniające korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej, albo trudną sytuację materialną wynikającą z przypadku losowego powodującego długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań, w szczególności: choroby kredytobiorcy lub członka jego rodziny, konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, szkody spowodowanej przez pożar, powódź lub inną katastrofę (pkt 13).

Zatem analiza powyższych przepisów rozporządzenia prowadzi do wniosku o nieprawidłowej implementacji przepisów art. 10 ust. 2 pkt 1) oraz art. 15 ust. 2 pkt 6 ustawy, bowiem w § 17 ust. 1 pkt 6) rozporządzenia, bowiem umorzenie pożyczki lub kredytu z uwagi na "trudną sytuację życiową" ograniczono do trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań, jeśli kredytobiorca udokumentuje trwałą niezdolność do pracy i trudną sytuację materialną, a z kolei w § 17 ust. 1 pkt 13 "trudną sytuację życiową" zdefiniowano jako udokumentowaną przez ośrodek pomocy społecznej sytuację kredytobiorcy i członków jego rodziny, w której spełnione są przesłanki uzasadniające korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej, albo wynikającą z przypadku losowego powodującego długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań, w szczególności: choroby kredytobiorcy lub członka jego rodziny, konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, szkody spowodowanej przez pożar, powódź lub inną katastrofę.

Wskazać w tym miejscu należy, że ustawodawca w art. 10 ust. 2 dokonał wyróżnienia przykładowych pięciu przyczyn stanowiących podstawę do umorzenia absolwentowi kredytu studenckiego lub pożyczki studenckiej i w tej sytuacji osobną przyczynę umorzenia stanowi każda z nich. Nadto w art. 15 ust. 2 pkt 6 katalog ten ustawodawca wspomógł pojęciem "trwałej niezdolności do pracy". Tymczasem w regulacji zawartej w § 17 ust. 1 pkt 6) rozporządzenia pojęcie "trudna sytuacja życiowa" – stanowiące ustawowo samodzielną i odrębną przesłankę do umorzenia kredytu albo pożyczki, definiuje za pomocą innej, także samodzielnej i odrębnej przesłanki – "trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań, udokumentowanej trwałą niezdolnością do pracy i trudną sytuacją materialną".

Zauważyć należy, iż pojęcie "trwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań" (art. 10 ust. 2 pkt 2) oraz "trwała niezdolność do pracy" (art. 15 ust. 1 pkt 6) to są całkowicie inne, odrębne pojęcia. Za pomocą tych pojęć nie można definiować innej odrębnej przesłanki "trudna sytuacja życiowa", zawartej w art. art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy, albowiem są to całkowicie inne ustawowe przesłanki, warunkujące umorzenie pożyczki studenckiej lub kredytu studenckiego.

Nadto, ustawodawca używa pojęcia "trudna sytuacja życiowa" a nie pojęcia "trwała trudna sytuacja życiowa", do czego w istocie sprowadza się definicja zawarta w rozporządzeniu z dnia 18 maja 2010 r. np. poprzez odwołanie się w tym zakresie do "trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań" albo "trwałej niezdolność do pracy".

Niezależnie od powyższego do definiowania pojęcia "trudna sytuacja życiowa" (§ 17 ust. 1 pkt. 13 rozporządzenia), Minister używa nieuzasadnionego odniesienia do potrzeby udokumentowania uzyskiwania pomocy z ośrodka pomocy społecznej, co stanowi, niezgodne z ustawą zawężenie pojęcia "trudna sytuacja życiowa". Definicja ustawowa tego pojęcia nie odnosi go do stanów objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), a gdyby miało tak być, to ustawodawca do tej ustawy odniósł by się wprost w art. 10, czego jednak nie uczynił. Nadto w tym przepisie rozporządzenia także wprowadzono kolejne zawężenie powyższej przesłanki ustawowej "trudna sytuacja życiowa", poprzez zastosowanie sformułowania dodatkowego: "długotrwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań", gdy ustawowa definicja pojęcia "trudna sytuacja życiowa" nie odnosi się w ogóle do czasu trwania tej sytuacji.

Na marginesie zauważyć należy, że instytucje pomocowe dla studenta, przewidziane w omawianej ustawie to nie są produkty bankowe, ale rodzaj pomocy społecznej poprzez "inwestowanie" w przyszłe pokolenie. Dlatego takie założenie, wynikające zresztą z celu ustawy, musi również przekładać się na bardziej łagodne zasady umarzania kredytów studenckich czy pożyczek studenckich, niż te, które wynikałyby z zasad egzekucyjnych zawartych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego czy przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, do których odnosiłyby się zapisy umów o kredyt albo pożyczkę dla typowych rynkowych produktów bankowych. Inaczej niż w typowych produktach bankowych, gdy zdolność zobowiązanego do spłaty zobowiązania z tytułu kredytu albo pożyczki określa się w chwili zawierania stosownych umów, odnośnie pożyczki studenckiej czy kredytu studenckiego, w chwili zawarcia umowy o kredyt studencki albo pożyczkę studencką takiej zdolności nikt nie bada. Jedynie zakłada się a priori istnienie takiej zdolności po dwóch latach od ukończenia studiów (art. 9 ust 1 i 2 ustawy).

Dlatego powyższe społeczne i celowościowe okoliczności powinny mieć znaczenie przy wykonywaniu zawartej w art. 15 ust. 1 ustawy delegacji do wydania rozporządzenia i wykładni pojęcia "trudna sytuacja życiowa".

Zawarte w ustawie instytucje prawne, jak istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pojęcie "trudna sytuacja życiowa", które mają zostać następnie rozwinięte w przepisach wykonawczych, muszą być przez podmiot wykonujący delegację ustawową bezwzględnie respektowane. Nieuprawniona i wychodząca poza określenia obwarowane poszczególnymi przepisami ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich jest taka implementacja tych przepisów w rozporządzeniu, która zawęża ustawowe pojęcia albo łączy kilka pojęć ustawowych w jedno.

Reasumując, otwarty katalog przesłanek zawartych w art. 10 ust. 2 ustawy, wskazuje na potrzebę stosowania wykładni rozszerzającej te pojęcia a nie zawężającej. Dlatego rozpoznając sprawę na nowo organ powinien odnieść się wprost do przepisów ustawy i na podstawie tych przepisów dokonywać subsumpcji zgromadzonego w sprawie materiału faktycznego. W szczególności, bacząc na przedstawiony przez skarżącą we wniosku oraz dalszych jej pismach stan faktyczny sprawy, organ powinien wszechstronnie rozważyć, czy sytuacja wskazana przez wymienioną, to sytuacja odpowiadająca zawartemu w art. 10 ust. 2 pkt 1 pojęciu "trudna sytuacja życiowa kredytobiorcy". Ponadto wydana w rozpoznawanej sprawie decyzja będzie decyzją uznaniową, która powinna dokładnie odnieść się do wszechstronnie i wyczerpująco zgromadzonego materiału dowodowego oraz przekonywająco wyjaśnić przyczyny rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. b) oraz art. 132, a w sprawie kosztów na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.