Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 489/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 12, art. 36(8) ust. 2, ust. 3, ust. 9, ust. 12, art. 36(5) ust. 2, art. 36(4) ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 92 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: § 5 ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 70 poz 606
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań  na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1441/10 w sprawie ze skargi T. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu sprawy ze skargi T. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej jako: Komisja Egzaminacyjna II stopnia) z dnia [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie ustalenia wyników egzaminu radcowskiego uchylił zaskarżoną uchwałę, stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu oraz zasądził od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia na rzecz T. K. zwrot kosztów postępowania.

Relacjonując stan sprawy Sąd I instancji podał, że w dniach [...]-[...] grudnia 2009 r. T. K. przystąpił do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną do przeprowadzania egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości. Uchwałą z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] Komisja ta stwierdziła, że T. K. uzyskał z części pierwszej egzaminu ocenę dobrą, z części drugiej ocenę niedostateczną, z części trzeciej ocenę dostateczną, z części czwartej ocenę dostateczną, a z części piątej ocenę dostateczną. Wobec tego, że zdający nie otrzymał oceny pozytywnej z każdej części egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna, kierując się treścią art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123 poz. 1059 ze zm.), stwierdziła uzyskanie przez T. K. negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego. Od powyższej uchwały T. K. złożył odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości.

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] kwietnia 2010 r., Komisja Egzaminacyjna II stopnia utrzymała w mocy uchwałę z dnia [...] grudnia 2009 r. Organ opisując pracę pisemną T. K. z drugiej części egzaminu, tj. sporządzonej apelacji od wyroku Sądu Rejonowego, wskazał, że na podstawie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd i odpowiadającego treści aktu oskarżenia w apelacji powinny zostać sformułowane następujące zarzuty:

1) obrazy prawa materialnego, tj. art. 70 § 2 k.k. poprzez określenie okresu próby na 2 lata, w sytuacji gdy minimalny okres próby wynosi wobec młodocianego 3 lata,

2) obrazy prawa materialnego, tj. art. 72 § 2 k.k. poprzez orzeczenie wobec oskarżonego, który ma status młodocianego dozoru kuratora lub osoby godnej zaufania,

3) obrazy prawa materialnego, tj. art. 415 k.c. w związku z art. 441 § 1 k.c. polegający na zasądzeniu odszkodowania jedynie w części, tj. w połowie, w sytuacji gdy oskarżony odpowiada w całość za szkody, niezależnie od ilości sprawców przestępstwa,

4) obrazy prawa procesowego, tj. art. 644 § 1 k.p.k. poprzez obciążenie powoda cywilnego opłatą sądową od oddalonego powództwa cywilnego, w sytuacji gdy orzeczenie to jest wadliwe, albowiem jest następstwem obrazy prawa materialnego wskazanego w pkt 3.

Zdaniem Komisji autor apelacji winien wnosić o zmianę wyroku w ten sposób, że:

1) za podstawę prawną orzeczenia o okresie próby przyjąć art. 70 § 2 k.k., a jego okres ustalić na 3 lata,

2) na podstawie art. 73 § 2 k.k. oddać oskarżonego pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania,

3) podwyższyć kwotę zasądzonego odszkodowania do kwoty 7000 zł,

4) uchylić orzeczenie o zasądzonej od powoda cywilnego opłaty.

Natomiast zdający T. K. w sporządzonej apelacji zarzucił:

1) obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 69 § 2 k.k.,

2) obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 73 § 2 k.k.,

3) naruszenie art. 7 k.p.k.,

4) naruszenie art. 391 § 1 k.p.k.,

skupiając się jedynie na stanie faktycznym, a całkowicie pomijając odpowiedzialność cywilną, tj. art. 415 i 441 k.c.

Zarzut obrazy przepisów postępowania, określony w pkt 1 Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała za całkowicie bezzasadny. Sąd uznał bowiem oskarżonego za winnego popełnienia zarzuconego mu aktem oskarżenia czynu, a zatem uznał go winnym tego, iż wspólnie i w porozumieniu z inną nieustaloną osobą dokonał kradzieży z włamaniem i zabrali oni celem przywłaszczenia dwa przenośne komputery o łącznej wartości 7000 zł. Istotą działania sprawców był zabór mienia, a co za tym idzie wyrządzenie szkody poszkodowanemu, tj. Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej.

Za błędny uznano również zarzut drugi błędu w ustaleniach faktycznych sprowadzający się do ustalenia, że sprawca działał sam, gdy z treści wyroku wynika, że zaboru komputerów dokonał wspólnie z nieustaloną osobą.

Zdaniem organu, skarżący nie podniósł najistotniejszego zarzutu, jakim jest obraza prawa materialnego, tj. art. 415 k.c. w związku z art. 441 § 1 k.c. polegający na zasądzeniu odszkodowania jedynie w części, tj. w połowie, w sytuacji gdy oskarżony odpowiada za całość szkody niezależnie od ilości sprawców przestępstwa. Autor wprawdzie wnosił o zmianę wyroku poprzez podwyższenie zasądzonej kwoty odszkodowania do 7000 zł i zmiany opłat, jednak nie podał przy tym żadnej podstawy prawnej. Biorąc pod uwagę powyższe, Komisja oceniła, że zdający w zakresie prawa karnego nie jest właściwie przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, a ocena cząstkowa niedostateczna z zadania z zakresu prawa karnego z drugiej części egzaminu radcowskiego była prawidłowa.

Na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] kwietnia 2010 r. T. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.

Sąd I instancji uzasadniając uwzględnienie skargi podał, że szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych. W myśl art. 368 ust. 12 tej ustawy do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W sprawie znajduje zatem odpowiednio zastosowanie art. 138 k.p.a., co oznacza, że organ odwoławczy nie może ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć merytorycznie sprawę w jej całokształcie.

Temu obowiązkowi uchybiła według WSA Komisja Egzaminacyjna II stopnia, albowiem zajęła się badaniem prawidłowości wystawienia skarżącemu oceny niedostatecznej z części drugiej egzaminu, tymczasem bez względu na treść art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, powinna skontrolować przebieg i osiągnięte przez skarżącego wyniki z pozostałych części tego egzaminu. Nadto organ ponownie rozpatrując sprawę nie odniósł się do przytoczonych w odwołaniu wypowiedzi doktryny i orzecznictwa, z których wynikało, że przyjęte przez skarżącego rozwiązanie z części drugiej egzaminu było prawidłowe. Poza tym, brak było stanowiska co do podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że jeden z egzaminatorów, wystawiając uzasadnienie oceny cząstkowej jego pracy z zakresu prawa karnego nie ustosunkował się do wszystkich kryteriów oceny jego pracy, co skutkowało, zdaniem T. K., na ostateczny wynik z części drugiej egzaminu, albowiem ustalony on został na podstawie niewyczerpujących, niepełnych i wewnętrznie sprzecznych uzasadnień ocen cząstkowych. Niezależnie od powyższego Sąd I instancji uznał, że wyjaśnienia wymaga, czy i w jakim zakresie egzaminatorzy oceniając pracę skarżącego stosowali kryterium oceny (tzw. opis istotnych zagadnień), które nie miało podstaw w przepisach ustawy o radcach prawnych. Art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych upoważnił bowiem Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia co do kwestii w tym przepisie określonych. Nie wynika z niego natomiast upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów oceny zadań pisemnych stanowiących część od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego. Mimo tego, z przepisu § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. wynika kompetencja dla zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski do sporządzania opisu tzw. istotnych zagadnień, które w myśl § 4 ust. 4 rozporządzenia powinny być przez zdającego uwzględnione w rozwiązaniu zadań z poszczególnych dziedzin prawa. Zbadanie tej kwestii ma istotne znaczenie, albowiem w myśl art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu powinni kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy, a nie stosować kryteria wynikające z niekonstytucyjnych przepisów wykonawczych. Uchylając zaskarżoną uchwałę z ww. względów WSA w W. orzekł powołując w podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 138 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1, § 5 ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminów radcowskich (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 ze zm.), poprzez uwzględnienie skargi T. K., w sytuacji gdy zakwestionowana uchwała Komisji II stopnia podjęta została po przeprowadzeniu postępowania zgodnego z kodeksowymi i ustawowymi wymogami, a uzasadnienie tej uchwały zawiera wszystkie niezbędne elementy pozwalające na zapoznanie się z motywami podjętego rozstrzygnięcia,

2) prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej jako: p.u.s.a. w zw. z art. 7 Konstytucji oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, iż organy administracyjne – w tym także komisje egzaminacyjne powołane do przeprowadzenia egzaminów radcowskich – nie są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa i w jego granicach,

3) prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. poprzez nietrafne uznanie, że egzaminatorzy oceniający prace egzaminacyjne T. K. kierowali się innymi niż wskazanymi w przepisie ustawowym kryteriami ocen.

Uzasadniając zarzuty skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że swoisty charakter postępowania w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, stosowanie w tym postępowaniu przepisów k.p.a. jedynie "odpowiednio", określony normatywnie tryb i sposób działania komisji odwoławczej prowadzą do wniosku, iż postępowanie odwoławcze w sprawie ustalenia wyniku tego egzaminu toczy się w ramach wyznaczonych z jednej strony przez zakwestionowaną w odwołaniu część egzaminu, z drugiej zaś przez zarzuty odwołania. W tym zakresie postępowanie prowadzone przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia jest w pełni merytoryczne. W konsekwencji stosowanie w postępowaniu przed Komisją wprost przepisów k.p.a. normujących postępowanie odwoławcze czyniłoby przepisy rozporządzenia w sprawie Komisji II stopnia bezprzedmiotowymi. Sąd I instancji dokonał zatem błędnej wykładni art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych w aspekcie § 5 ust. 2 pkt 1, § 5 ust. 3 i ust. 4 ww. rozporządzenia. Jeżeli rozporządzenie, stanowiące szczególną regulację w zakresie sposobu i trybu działania organu, zawęża zakres stosowania art. 138 k.p.a., to organ odwoławczy jest tym związany i nie ma kompetencji do wykroczenia poza ramy postępowania odwoławczego wskazane w tym rozporządzeniu. Nawet przy wątpliwościach co do rozporządzeń wykonawczych do ustawy o radcach prawnych, Komisja II stopnia nie mogła odmówić ich stosowania. Posługiwanie się zaś przez egzaminatorów i komisje egzaminacyjne "opisem istotnych zagadnień", ogranicza dowolność ocen, pełniąc funkcję pomocniczego weryfikatora przyjętych ustaleń. "Opis istotnych zagadnień", będąc schematem poprawnego, standardowego rozwiązania zadania egzaminacyjnego, służył egzaminatorom i komisjom egzaminacyjnym jako instrument pomocniczy, nie zaś samodzielny i wyłączny. Wątpliwości Sądu I instancji dotyczące charakteru "opisu istotnych zagadnień" nie znajdują uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa i z tej też przyczyny nie są trafne.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną T. K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu pisma odniósł się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. To ostatnie stwierdzenie zawarte w art. 184 p.p.s.a. dotyczy także sytuacji, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części. Mając właśnie na względzie tę ostatnią uwagę, skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie podlegała oddaleniu, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty należało uznać za bezzasadne. W szczególności Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu wynikającego z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, iż obowiązkiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia jest rozpoznanie ponownie sprawy w jej całokształcie poprzez zbadanie prawidłowości wystawionych ocen ze "wszystkich części przedmiotowego egzaminu". Uszło uwadze Sądu I instancji, że w myśl art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowanie, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której przepisy mają być stosowane.

Przepis art. 388 ust. 9 ustawy o radcach prawnych stanowi, że do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w ustawie. Dalej podkreślić trzeba, że w art. 368 ust. 14 ustawy o radcach prawnych, ustawodawca działając zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji upoważnił Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy, obejmujące m.in. określenie trybu i sposobu działania komisji odwoławczej. W oparciu o delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314). Z przepisu § 5 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia wynika, że przewodniczący komisji odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków komisji z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 3 tego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. W myśl z kolei § 5 ust. 4 rozporządzenia komisja głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Z uzasadnienia skontrolowanej przez Sąd I instancji uchwały wynika, że w takim jak to wyżej przedstawiono zakresie, komisja II stopnia rozpoznawała odwołanie skarżącego. Zatem zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 138 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 i § 5 ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia jest zasadny w zakresie w jakim kwestionuje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż obowiązkiem komisji II stopnia było ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie.

Nie są natomiast zasadne pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, wobec czego brak było podstaw do jej uwzględnienia. Należy zauważyć, że Sąd I instancji zaskarżony wyrok wydał w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. nie tylko wobec przyjęcia, że komisja uchybiła treści art. 138 k.p.a., ale także art. 107 § 3 k.p.a., a to w związku z mającym w tej sprawie zastosowaniem art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Powołany ostatnio przepis, tj. art. 365 ust. 2 ustawy stanowi, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Z uwagi na potencjalną możliwość różnego aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań prac pisemnych z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego ustawodawca nie wprowadził w tym zakresie wzorca ocen takiego jak przy ocenie pierwszej części egzaminu obejmującej test (art. 364 ust. 3 ustawy). Przy ocenie prac pisemnych obejmujących części drugą do piątej egzaminu, ustawodawca wprowadził więc jedynie kryteria oceny tych prac, które właśnie zostały określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, która ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 4 ust. 1 w zw. z art. 2 ustawy o radcach prawnych). Prawidłowy jest zatem pogląd Sądu I instancji, że w myśl art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu powinni kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy. W sytuacji gdy odwołujący się formułuje zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, to oczywistym jest, że uchwała, która zostaje podjęta w wyniku rozpoznania odwołania, z uwagi na treść art. 368 ust. 9 i ust. 12 tej ustawy, powinna zawierać w swym uzasadnieniu odpowiednie odniesienie się do tak określonego zarzutu. Należy przy tym dodać, że uzasadnienie uchwały Komisji II stopnia, z uwagi na treść art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, powinno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne, o którym jest mowa w art. 107 § 3 k.p.a., oznacza – w realiach rozpoznawanej sprawy administracyjnej – odniesienie się do treści zawartych w sporządzonej pracy pisemnej. Natomiast uzasadnienie prawne takiej uchwały powinno odnosić się do wskazania czy sporządzona praca pisemna spełnia oraz w jakim zakresie kryteria określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Konkluzja będąca wynikiem (oceną ostateczną) tej pracy powinna znaleźć stosowne przełożenie na przesłanki określone w art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie spełniało powyższych kryteriów. Trafnie też zwrócił uwagę Sąd I instancji, iż wymaga wyjaśnienia, czy i w jakim zakresie egzaminatorzy oceniając pracę pisemną skarżącego stosowali jako kryteria oceny tzw. opis istotnych zagadnień. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie stwierdził, że egzaminatorzy oceniając pracę pisemną skarżącego kierowali się kryteriami zawartymi w tzw. opisie istotnych zagadnień, o którym jest mowa w § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), lecz zalecił jedynie wyjaśnienie czy wskazania zawarte w tzw. opisie istotnych zagadnień nie stanowiły wyłącznego kryterium przy dokonanej ocenie. Trafny jest też pogląd Sądu I instancji, że określony w art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów oceny zadań pisemnych części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego. Zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.

W art. 36 ust. 12 pkt 3 ustawy o radcach prawnych zawarto upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia trybu i sposobu zgłaszania propozycji pytań testowych i prawidłowych odpowiedzi oraz propozycji zadań, przygotowania, przechowywania oraz przekazywania komisjom egzaminacyjnym, o których mowa w art. 361 ust. 2, zestawu pytań testowych wraz z kartą odpowiedzi i wykazu prawidłowych odpowiedzi oraz zadań na egzamin radcowski.

To szczegółowe ustawowe upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości obejmuje m.in. propozycje zadań oraz wykaz prawidłowych odpowiedzi oraz zadań na egzamin radcowski. Upoważnienie to nie obejmuje więc kwestii dotyczących sporządzania przez zespół "opisu istotnych zagadnień".

Tymczasem Minister Sprawiedliwości w § 5 ust. 4 omawianego rozporządzenia stwierdził, że po sporządzeniu zadań na egzamin radcowski zespół sporządza opis istotnych zagadnień.

Ta ostatnia regulacja wykracza więc poza zakres spraw przekazanych Ministrowi Sprawiedliwości do uregulowania w drodze rozporządzenia. Skoro tak, to w tym zakresie § 5 ust. 4 rozporządzenia nie może stanowić źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż jest niezgodny z art. 92 Konstytucji. Kryteria oceny zadań z części drugiej do piątej egzaminu, stanowiące tzw. wzorzec oceny tych prac, zostały jednoznacznie określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. W tym przepisie nie ma mowy o "opisie istotnych zagadnień". Z tych przyczyn zarzut sformułowany w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej należało uznać za bezzasadny.

W konsekwencji nie jest też uzasadniony w pozostałej części zarzut sformułowany w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, tj. dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Wymaga podkreślenia, że skarżący w odwołaniu zarzucił też naruszenie art. 368 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, podnosząc, że jeden z egzaminatorów wystawiając uzasadnienie oceny cząstkowej jego pracy z zakresu prawa karnego nie ustosunkował się do wszystkich kryteriów oceny jego pracy, co skutkowało w jego ocenie na ostateczny wynik z części drugiej egzaminu. Na to uchybienie zwrócił uwagę Sąd I instancji w motywach wydanego wyroku. Do tej kwestii nie odniesiono się w zarzutach skargi kasacyjnej, a był to jeden z powodów uchylenia zaskarżonej uchwały na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Wyjaśnienie tej kwestii zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powinno znaleźć stosowne odzwierciedlenie w treści uzasadnienia uchwały Komisji II stopnia, gdyż jest to zarzut dotyczący prawidłowości przeprowadzenia oceny pisemnej pracy w zakresie jej kompletności w związku z kryteriami oceny zawartymi w art. 368 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Nie jest też uzasadniony zarzut sformułowany w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, gdyż Sąd I instancji nie stwierdził, że komisje egzaminacyjne nie są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa i że mogą odmówić zastosowania tego prawa. Sąd I instancji odwołując się jedynie do art. 92 ust. 1 Konstytucji uznał, że z uwagi na treść art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości przekroczył zakres upoważnienia ustawowego, regulując w akcie podustawowym kryteria oceny zadań pisemnych. Dokonując tego rodzaju oceny, sąd administracyjny w ramach sprawowanej kontroli legalności zaskarżonej uchwały uprawniony był do odmowy zastosowania w konkretnej sprawie tej części rozporządzenia jako aktu podustawowego, która w jego ocenie nie spełnia standardów określonych w art. 92 ust. 1 Konstytucji. Tak należy rozumieć stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten podziela. Ocena konstytucyjności i legalności aktu rangi podstawowej może być dokonana przez sąd rozpoznający sprawę indywidualną, w której przepis ten może być stosowany (por. post. Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt U 2/97, opubl. OTK 1998, nr 1, poz. 4).

Z przyczyn wyżej wskazanych brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w oparciu o art. 184 in fine p.p.s.a.