Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 584/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 01 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Inne z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek R. W. (dalej: Skarżący) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: ZUS, Zakład, organ) odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł. Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ wskazał, że:

- w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266) – dalej: "u.s.u.s.";

- Skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego;

- Skarżący nie wykazał, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnego zdarzenia;

- Skarżący nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Pismem z dnia [...] r. Skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzji ZUS z dnia [...] r. zarzucił naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Skarżący wskazał, że organ nieprawidłowo ocenił jego sytuację życiową i majątkową podkreślając, że jest osobą znajdującą się w ubóstwie. W związku z powyższym wniósł o zmianę ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie całości lub części należności z tytułu nieopłaconych składek oraz dokonania obiektywnej analizy jego sytuacji finansowej, materialnej, zdrowotnej i rodzinnej. Wniósł także o dopuszczenie dowodów: z dokumentów i informacji zgromadzonych w aktach sprawy oraz z opinii biegłego niezależnego od ZUS eksperta z zakresu co najmniej księgowości, rachunkowości, rewidenta, audytora finansowego.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z przedłożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że: Skarżący jest żonaty; pracuje zarobkowo w FHU D.-T. na podstawie umowy o pracę zawartej na okres od [...] r. do [...] r. z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł netto, ponadto pracuje zarobkowo w D.-T. Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę zawartej na okres od [...] r. do [...] r. z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł netto; nie pobiera świadczeń emerytalnych, bądź rentowych; nie posiada dochodu z innych źródeł; nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, ani nie korzysta z żadnych innych form pomocy; ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł, z tytułu kosztów związanych z leczeniem w wysokości [...] zł; prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną M. W., która nie osiąga żadnego dochodu oraz pasierbicą M. P.; posiada zobowiązania finansowe: z tytułu podatków za 2018 r. w kwocie [...]zł, które spłaca w miesięcznej racie w wysokości [...] zł, w bankach za 2016 r. w kwocie [...]zł, które spłaca w miesięcznej racie w wysokości [...] zł, u osób fizycznych za 2018 r. w kwocie [...]zł, które spłaca w miesięcznej racie w wysokości [...] zł, alimentacyjne za 2020 r. w kwocie [...]zł, które spłaca w miesięcznej racie w wysokości [...] zł; powyższe zobowiązania Skarżący spłaca w wyniku egzekucji komorniczej oraz w ramach dobrowolnych wpłat, łączna, miesięczna kwota spłaty ww. zobowiązań wynosi [...] zł; Skarżący posiada działkę rolną o powierzchni [...] zł m2 położoną w miejscowości S. w gminie O.; nie posiada majątku ruchomego, innych praw majątkowych, ani wierzytelności; zobowiązany nie widzi możliwości zmiany sytuacji po załamaniu rynku w wyniku pandemii COVID-19; jako prognozowany sposób uregulowania należności Skarżący wskazał: umorzenie części odsetkowej, umorzenie zaległości z tytułu gwarantowanych świadczeń socjalnych, umorzenie zaległości z tytułu ubezpieczenia chorobowego oraz spłatę w formie układu ratalnego zaległości z tytułu ubezpieczenia emerytalnego; poinformował, że przeszedł zabieg plastyki języczka gardłowego i z tego powodu ma przewlekłe problemy z oddychaniem wywołane obrzękiem śluzówki nosa, a ponadto rozpoczął leczenie związane z nadciśnieniem tętniczym; poinformował, że jego łączny dochód wynosi [...] zł; dodał, że alimenty zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w T. wynoszą [...] zł; wskazał, że posiada z żoną umowę rozdzielności małżeńskiej majątkowej; zaznaczył, że obecnie wobec toczą się niego postępowania komornicze na rzecz zaległości z tytułu alimentów oraz należności wobec matki jego dzieci, w łącznej wysokości [...] zł plus bieżące alimenty; stwierdził, że miesięczne potrącenia z tytułu prowadzonego postępowania egzekucyjnego wynoszą [...] zł.

Analizując informacje zawarte w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz Bazie Danych Ksiąg Wieczystych organ podał, że: od [...] r. do [...] r. zobowiązany prowadził działalność gospodarczą A. W. R. , w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodów osobowych i furgonetek; obecnie Skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń przez płatnika składek D.-T. Sp. z o.o. Sp.k. jako pracownik w wymiarze czasu pracy 1/2 etatu z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za 03-07/2020 r. w wysokości [...] zł oraz przez płatnika składek FHU D.-T. D. K. jako pracownik w wymiarze czasu pracy 1/2 etatu z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za 03-07/2020 r. w wysokości [...] zł; żona M. W. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek A. L. Sp. z o.o. jako pracownik w pełnym wymiarze czasu pracy z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za 05/2020 w wysokości [...] zł, za 06/2020 r. w wysokości [...] zł, za 07/2020 r. w wysokości [...] zł; żona Skarżącego otrzymała również za okres: od 1 do [...] r. świadczenie rehabilitacyjne w wysokości [...] zł, od 24 do [...] r. świadczenie rehabilitacyjne w wysokości [...] zł, od 1 do [...] r. świadczenie rehabilitacyjne w wysokości [...] zł, od 1 do [...] r. świadczenie rehabilitacyjne w wysokości [...] zł, od 23 do [...] r. świadczenie rehabilitacyjne w wysokości [...] zł; ponadto żona jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez płatnika składek S. U. sp. z o.o. jako zleceniobiorca, z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 01/2020 r. do 07/2020 r. w wysokości [...] zł; Skarżący jest właścicielem gruntów ornych o powierzchni [...] ha położonych w miejscowości S. (gmina O. , powiat t. ), na niniejszej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego; postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w T.; nastąpił administracyjno-sądowy zbieg egzekucji w postaci zajęcia rachunku bankowego w PKO oraz zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty podatku przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. i [...] Sądowego, ponadto wystąpił także zbieg egzekucji do rachunku bankowego z Naczelnikiem Drugiego Urzędu Skarbowego w T.; Dyrektor Oddziału ZUS w T. został wyznaczony do prowadzenia egzekucji łącznej; zobowiązany kilkukrotnie zwrócił się z wnioskiem o rozłożenie na raty należności z tytułu nieopłaconych składek, ZUS rozpatrzył wnioski pozytywnie, jednak Skarżący odstąpił od podpisania umowy; Skarżący ponadto zwrócił się o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych, ZUS rozpatrzył wniosek pozytywnie i wyraził zgodę na rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych.

Wskazując na przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ podał, że w przypadku Skarżącego: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 nie zachodzi, ponieważ [...] r. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak: posiada dochód z tytułu wykonywanych dwóch umów o pracę (każda z nich w wykonywana w wymiarze czasu pracy 1/2 etatu): u płatnika D.-T. Sp. z o.o. Sp.k. - za ostatnie 3 miesiące zobowiązany osiągał podstawy wymiaru składek w wysokości [...] zł tj. [...] zł netto, jednocześnie u płatnika FHU D.-T. za ostatnie 3 miesiące Skarżący osiągał również podstawy wymiaru składek w wysokości [...] zł tj. [...] zł netto; posiada nieruchomość (grunty orne) w miejscowości S. o powierzchni [...] ha, na tej nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia na należności z tytułu składek na kwotę [...]zł; Skarżący posiada następców prawnych - ma dwie pełnoletnie córki; ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności, nie nastąpiło stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi zobowiązany przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T., ani [...] Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 nie zachodzi, ponieważ Dyrektor Oddziału ZUS w T. prowadzi w stosunku do Skarżącego postępowanie egzekucyjne; z uwagi na zbieg egzekucji administracyjno-sądowej, Dyrektor Oddziału ZUS w T. został wyznaczony do prowadzenia egzekucji łącznej; prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało uznane za bezskuteczne, a ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności; ponadto ZUS posiada również zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomości; w związku z tym nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności wymienionych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek organ podał, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, iż zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Organ podał, że minimum socjalne dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych za I kwartał 2020 r. wynosi [...] zł. Dochód w gospodarstwie domowym Skarżącego plasuje się na poziomie wyższym od tej kwoty minimum socjalnego (dochód z tytułu wykonywania pracy wynosi [...] zł brutto, [...] zł netto, czyli łącznie z tytułu obu umów to [...] zł + świadczenie rehabilitacyjne żony w średniej wysokości za ostatnie trzy miesiące w wysokości około [...] zł + świadczenie wychowawcze z programu "500+" żony). W związku z tym organ uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi ubóstwo i rodzina Skarżącego posiada wystarczające środki na pokrycie wykazanych wydatków związanych z utrzymaniem. Skarżący ponadto spłaca swoje inne zobowiązania finansowe. Biorąc pod uwagę wiek strony, wysokość zadłużenia, dochody w gospodarstwie domowym, spłatę innych zobowiązań finansowych oraz zabezpieczenie na nieruchomości - ZUS stoi na stanowisku, że Skarżący może spłacać zadłużenie w formie układu ratalnego, a jeśli rozwiązanie takie nie byłoby dla niego satysfakcjonujące to ZUS ma możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji z nieruchomości. W kwestii problemów zdrowotnych, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uznania, iż zobowiązany jest trwale, całkowicie niezdolny do pracy. Skarżący jest cały czas aktywny zawodowo. Zatem oczywistym jest, że problemy zdrowotne nie uniemożliwiają mu uzyskiwania dochodu. Strona nie powołała się również na konieczność sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. W związku z powyższym, w niniejszej sprawie nie ma zastosowania przesłanka ciężkiej choroby dłużnika lub sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny całkowicie uniemożliwiające uzyskiwanie dochodu.

W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia, albo umorzenie przez Sąd należności z tytułu nieopłaconych składek. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 i art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w toku sprawy, a w szczególności wydanie zaskarżonej decyzji mimo istnienia wystarczających przesłanek do tego, aby umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu Skarżący powołał się na trudną sytuację materialną i finansową. W tym zakresie wskazał na znajdującą się w aktach sprawy dokumentację potwierdzającą stan ubóstwa. Zaznaczył, że po opłaceniu wszystkich zobowiązań i dokonanych potrąceniach miesięcznie pozostaje mu na życie około [...] zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Ponadto stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 1829), począwszy od [...] r. miasto na prawach powiatu B., będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (por. k. 144 akt sądowych).

Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, a zatem skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Zagadnienie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) – dalej także: "rozp. wykon.".

Odnosząc się do kwestii zasadności odmowy umorzenia zaległości w kontekście oceny wystąpienia przesłanek zastosowania tej instytucji należy wskazać, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "nieściągalności zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wedle jego zapisów zachodzi ona, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Dla oceny czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia dotyczą Skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek. Stosownie do § 3 ust. 1 rozp. wykon. ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Przepis ten przewiduje w szczególności następujące przesłanki:

- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jednocześnie, w myśl § 3 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, pojęcie rodziny w rozumieniu powyższego przepisu obejmuje również małżeństwo posiadające rozdzielność majątkową (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 211/20, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Analiza sytuacji majątkowej musiała zatem odnosić się do rodziny, w której Skarżący żyje, a mianowicie musiała uwzględniać dochody i wydatki jego oraz jego małżonki.

Z powyższych przepisów wynika, że należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.), a w uzasadnionych przypadkach także pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozp.wykon.). Przy czym dopuszczenie w tych regulacjach możliwości umorzenia należności przez Zakład wskazuje na uznaniowy charakter tego rodzaju decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności i taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego – decydując o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14, publ.: CBOSA).

Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Dokonując porównania sytuacji materialnej Skarżącego z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jego utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt I GSK 1498/17, publ.: CBOSA). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 384/12; z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14, publ.: CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ dokonał analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, iż w przypadku Skarżącego nie zachodzi żadna ze wskazanych w tym przepisie sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Znajduje to potwierdzenie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji (por. k. 73v. – 74 akt admin,).

Analizując zaś przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozp. wykon. należy stwierdzić, że nie zostały spełnione przesłanki określone w pkt. 1-3, gdyż Skarżący nie wykazał, że choruje na przewlekłą chorobę jak również nie ciążył na nim obowiązek sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiając go uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozp. wykon.). Z kolei dolegliwości wskazane przez Skarżącego, na co trafnie zwrócił organ uwagę, nie ograniczają też go w możliwości uzyskiwania dochodu, a tym samym nie rzutują na jego stan majątkowy, czego dowodzi zatrudnienie w D.-T. Sp. z o.o. Sp.k. oraz w FHU D.-T. – w istocie rzeczy w pełnym wymiarze czasu pracy.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym dowody przedłożone przez stronę, nie wskazywały na wystąpienie przesłanki związanej z poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić Skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozp. wykon.). Trafnie zatem organ przyjął, że ww. przesłanka nie wystąpiła.

Prawidłowo organ przeanalizował również zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia Skarżącego - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozp. wykon.). Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz pozostającą na ich utrzymaniu pasierbicą, a łączny dochód rodziny, na który składają się ustalone przez organ: wynagrodzenie Skarżącego ze stosunku pracy, świadczenie rehabilitacyjne jego żony oraz przysługujące jej świadczenie wychowawcze w zestawieniu z wykazanymi wydatkami nie prowadzą do sytuacji, w której można zasadnie twierdzić, że Skarżący utracił możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wniosek ten Zakład oparł także dokonując analizy powyższych dochodów konfrontując ich wysokość z minimum socjalnym przyjętym dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego za I kwartał 2020 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Organ badając sytuację majątkową Skarżącego wskazał także na fakt, że jest on właścicielem gruntu rolnego o powierzchni [...] ha.

W tej sytuacji, zdaniem Sądu, na akceptację zasługuje wniosek organu, że Skarżący dysponuje środkami pozwalającymi na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem.

Ustalono również bezspornie, że Skarżący nie korzysta ze środków pomocy społecznej i o taką pomoc się nie ubiegał. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że taka okoliczność prowadzi do wniosku, że sytuacja finansowa Skarżącego nie jest na tyle trudna, aby spłata zadłużenia, której obecnie dokonuje, pozbawiała jego rodzinę środków do życia (por. wyrok NSA z dnia [...] r., sygn. akt I GSK 211/20, publ.: CBOSA). Stanowiło to jedną z wielu okoliczności, które zostały wyważone przez organ w niniejszej sprawie, wskazujących łącznie, że w takiej wyjątkowej sytuacji, uzasadniającej skorzystanie z najdalej idącej ulgi w spłacie zaległości z tytułu zobowiązań publicznoprawnych, Skarżący się nie znajduje.

W kontekście powyższych uwag podkreślić należy, że z treści przywołanej regulacji (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust.1 pkt 1-3 rozp. wykon.) wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok z dnia [...] r., sygn. akt I GSK 3467/18, publ.: CBOSA). W konsekwencji, to strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi stanowi dla niego zagrożenie dla zabezpieczenia niezbędnego minimum socjalnego albo, że dalsze dochodzenie przez Zakład istniejącego zadłużenia pozbawi go środków do życia na niezmienionym poziomie, bądź też przedstawił informacje wzajemnie niespójne. Konieczność uregulowania zadłużenia stanowi niewątpliwie obciążenie budżetu domowego, ale powstanie kwoty zaległości jest wynikiem niewywiązywania się z obowiązku publicznoprawnego na przestrzeni kilku lat i samo w sobie nie stanowi przesłanki uwolnienia od długu. To bowiem jest możliwe w razie wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację osobistą zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności bez wywarcia dla niego i jego rodziny zbyt ciężkich skutków, których przykładowe wyliczenie zawarto w § 3 ust. 1 rozp. wykon.

Odnosząc się do analizy sytuacji majątkowej Skarżącego należy zauważyć, że nie przesądzają o niej tylko środki pieniężne, którymi zobowiązany dysponuje, ale także majątek nieruchomy. W związku z tym uprawnione jest twierdzenie organu, że natychmiastowa rezygnacja przez ZUS z należności nie znajduje uzasadnienia w świetle regulacji ustawowych i rozporządzenia. W ocenie Sądu, dokonując powyższej analizy, stanowisko organu w przedmiotowej sprawie nie narusza prawa, a podjęte negatywne dla Skarżącego rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. Podsumowując podkreślić należy, że umorzenie należności z tytułu składek zawsze powinno wynikać z zaistnienia rzeczywiście wyjątkowych okoliczności wyłączających możliwość ich uregulowania przy dołożeniu starań przez zobowiązanego. W świetle treści powołanych wyżej przepisów, dokonana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ocena sytuacji majątkowej Skarżącego, nie nosi cech dowolności. Argumentacja uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest logiczna i przekonywująca. Świadczy o tym również fakt, że dostrzegając trudności w jednorazowej spłacie zadłużenia wobec ZUS, organ wskazał na możliwość rozłożenia należności na raty, z uwzględnieniem możliwości płatniczych Wnioskodawcy, w kontekście choćby posiadanej nieruchomości.

Ponadto nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten reguluje tryb, w jakim rozpoznawane są sprawy, m.in. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przewiduje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz wskazuje na odpowiednie stosowanie do tego wniosku przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o odwołaniach od decyzji. Analiza akt rozpoznawanej sprawy w ocenie Sądu wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie organ tych uregulowań nie naruszył.

Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

T. Wójcik L. Kleczkowski M. Łent