Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 797/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6369 Inne o symbolu podstawowym 636
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. Ł.-J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2021 r. sygn. akt VII SAB/Wa 166/20 w sprawie ze skargi K. Ł.-J. na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od K. Ł.-J. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 lutego 2021 r., sygn. akt VII SAB/Wa 166/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. Ł.-J. (dalej jako skarżąca) na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej jako Minister) dopuścił się bezczynności w postępowaniu w sprawie przyznania nagrody za dokonanie przypadkowego znalezienia zabytku (pkt 1), stwierdził, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2), umorzył postępowanie w przedmiocie zobowiązania organu do wydania aktu (pkt 3) oraz przyznał od Ministra na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 3.000 zł (pkt 4), w pozostałym zakresie skargę oddalił (pkt 5), a także zasądził od Ministra na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 6).

Przedmiotowy wyrok zapad w następującym stanie prawnym i faktycznym.

Pismem z dnia 6 lipca 2020r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność i przewlekłość prowadzenia postępowania w sprawie przyznania przez Ministra nagrody za dokonanie odkrycia zabytku. Jednocześnie wniosła o zobowiązanie Ministra do załatwienia jej sprawy bez zbędnej zwłoki, o stwierdzenie, że bezczynność lub opieszałość w sprawie przyznania nagrody miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, oraz o zasądzenie na jej rzecz sumy pieniężnej w trybie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) w wysokości 21.473,35 zł w zw. z art. 149 § 1 pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a., a także o zasądzenie na jej rzecz wszelkich kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że w 2008 r. odnalazła na swojej działce obiekt archeologiczny. Obiekt umiejscowiony był na działce położonej u podnóża Zamku [...] w [...]. Znaleziskiem okazała się być szkuta wiślana, której powstanie za pomocą metody dendro-chronologicznej datowano na 1480 -1483 rok.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżąca pismem z dnia 2 stycznia 2013 r. złożyła wniosek o przyznanie na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568, ze zm., aktualny tekst jednolity Dz.U. z 2020 r. poz. 282, ze zm. - dalej jako u.o.z.) oraz § 2 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 1 kwietnia 2004 r. w sprawie nagród za odkrycie lub znalezienie zabytków archeologicznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 71, poz. 650) nagrody pieniężnej oraz dyplomu w związku z odkryciem zabytku archeologicznego na terenie należącej do niej nieruchomości.

Pismem z dnia 13 maja 2014 r. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej jako MWKZ) zwrócił się do Ministra z prośbą o rozpatrzenie ww. wniosku o przyznanie nagrody za wskazanie miejsca znalezienia zabytku archeologicznego - statku wiślanego z XV wieku. Jednocześnie poinformował Ministra, że skarżąca jako znalazca dopełniła obowiązków określonych w art. 34 ust. 2 u.o.z.

Pismem z dnia 22 maja 2014 r. Dyrektor Departamentu Ochrony Zabytków w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego zwrócił się z prośbą do MWKZ o wyjaśnienie wątpliwości, na czym polegało dopełnienie przez skarżącą obowiązków określonych w ww. przepisie. Nadto poprosił o informację kiedy Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie otrzymał zawiadomienie o odkryciu przez skarżącą łodzi oraz czy służba konserwatorska dokonała oględzin tego znaleziska. Wskazał przy tym, że od powyższych wyjaśnień zależy podjęcie dalszej procedury w sprawie.

Pismem z dnia 3 czerwca 2014 r. MWKZ w uzupełnieniu do wniosku o przyznanie nagrody poinformował, że skarżąca powiadomiła telefonicznie tutejszy urząd o przypadkowym odkryciu zabytku na swojej posesji w 2008 r., po oględzinach dokonanych i potwierdzonych przez Państwowe Muzeum Archeologiczne w [...].

Następnie skarżąca pismem z 6 października 2015 r. wystąpiła do organu o przedstawienie informacji o stanie sprawy oraz etapie na jakim znajduje się jej wniosek z dnia 2 stycznia 2013 r.

Pismem z dnia 9 grudnia 2015 r. wyjaśniono, że stosownie do art. 34 u.o.z. nagrodę pieniężną lub dyplom za odkrycie lub przypadkowe znalezienie zabytku archeologicznego można przyznać tylko wówczas, gdy spełnione zostały przesłanki określone w art. 32 ust. 1 lub art. 33 ust. 1 u.o.z. Przesłanki te polegają na powiadomieniu w określonym terminie wojewódzkiego konserwatora zabytków albo (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) o dokonanym odkryciu lub przypadkowym znalezieniu zabytku archeologicznego. W przedmiotowej sprawie przesłanki te nie zaistniały, a zatem nagroda o której mowa w art. 34 ust. 1 u.o.z. nie może zostać przyznana. Wskazano, że z uwagi na unikalny charakter wydobytej ze starorzecza Wisły jednostki pływającej, należało docenić udział wnioskodawczyni w odkryciu cennego zabytku żeglugi śródlądowej pochodzącego z XV wieku. W związku z tym Minister skierował do skarżącej list gratulacyjny.

Skarżąca pismem z dnia 30 grudnia 2015 r. wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa poprzez stwierdzenie bezskuteczności czynności odmowy przyznania nagrody pieniężnej, potwierdzenie prawidłowości jej postępowania względem art. 34 u.o.z. i przyznania nagrody pieniężnej, skrócenie terminów załatwienia sprawy oraz rzetelne przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie powiadomienia przez skarżącą właściwych organów administracji publicznej.

Na powyższe wezwanie organ nie zareagował.

Następnie skarżąca pismem z dnia 10 marca 2016 r. wniosła skargę na bezczynność organu w zakresie braku stanowiska na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa oraz skargę na rozstrzygnięcie o odmowie przyznania nagrody za dokonanie odkrycia.

Powyższa skarga z dnia 10 marca 2016 r. została odrzucona przez WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 2 grudnia 2016 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 34/16. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 205/17 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to postanowienie wskazując, że skarżąca nie zaskarżyła wyłącznie bezczynności organu w zakresie braku stanowiska na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, ale także inne przejawy bezczynności organu. W razie wątpliwości co do jej intencji należało ją wezwać do precyzyjnego wskazania czego dotyczy skarga.

Następnie skarga w przedmiocie odmowy przyznania nagrody za dokonanie odkrycia zabytku została uwzględniona przez WSA w Warszawie, który wyrokiem z dnia 5 stycznia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 446/16 uchylił rozstrzygnięcie organu z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...]. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu zawarte w piśmie z dnia 9 grudnia 2015 r. w okolicznościach przedmiotowej sprawy należało uznać za akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. podlegający zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Sąd uznał, że wydając rozstrzygnięcie organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem nie przeprowadził niezbędnego postępowania administracyjnego, które pozwoliłoby wyjaśnić wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Skarga kasacyjna Ministra wniesiona od powyższego wyroku WSA w Warszawie została oddalona wyrokiem NSA z dnia 13 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 731/17.

NSA stwierdził, że art. 34 u.o.z. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 1 kwietnia 2004 r. w sprawie nagród za odkrycie lub znalezienie zabytków archeologicznych stanowi podstawę do przyjęcia, że sprawa dotycząca przyznania nagrody za odkrycie lub przypadkowe znalezienie zabytku archeologicznego jest sprawą indywidualną (sprawą administracyjną), o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. W związku z tym w sprawie mają zastosowanie przepisy k.p.a. w tym także art. 104 k.p.a. stanowiący o załatwieniu sprawy, co do zasady, poprzez wydanie decyzji, przy czym wydanie decyzji jest konieczne nie tylko w razie odmowy przyznania nagrody, ale także wówczas, gdy organ administracji przyznaje nagrodę.

Jednocześnie w odniesieniu do pierwszej skargi na bezczynność Ministra, po uchyleniu przez NSA postanowienia o jej odrzuceniu, WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 38/17 stwierdził, że Minister dopuścił się przewlekłości w prowadzeniu postępowania w sprawie przyznania nagrody za dokonanie odkrycia zabytku uznając, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i przyznał od Ministra na rzecz skarżącej sumę pieniężną w wysokości 1.500 zł oraz orzekł o kosztach postępowania.

Skarga kasacyjna wniesiona przez Ministra od tego wyroku została oddalona wyrokiem NSA z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 2186/17, co oznacza, że sprawa powinna zostać rozstrzygnięta przez organ.

Po złożeniu skargi rozpatrywanej w przedmiotowym postępowaniu, a wcześniej ponagleń z dnia 26 i z dnia 30 czerwca 2020 r., Minister decyzją z [...] lipca 2020 r. znak [...] odmówił przyznania skarżącej nagrody za odkrycie szkuty wiślanej.

Po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy WSA w Warszawie wskazał, że skarga dotyczy bezczynności organu określonej w art. 3 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i jest ona dopuszczalna.

Następnie Sąd I instancji uznał, że z uwagi na okoliczności sprawy jest to skarga na bezczynność, a nie przewlekłość postępowania, bowiem do dnia jej wniesienia brak jest rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku skarżącej o przyznanie jej nagrody.

Ponadto Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie o przewlekłość nie wyznaczono organowi terminu na załatwienie sprawy z uwagi na toczącą się równolegle sprawę dotyczącą kontroli władczego rozstrzygnięcia Ministra odmawiającego przyznania nagrody.

Sąd wskazał, że akta sprawy wraz z orzeczeniami WSA w Warszawie i NSA Minister otrzymał w dniu 27 maja 2019 r. (pismo doręczające wyrok WSA w Warszawie o sygn. akt VIII SA/Wa 446/16 z klauzulą prawomocności i przystawioną na nim prezentatą organu) i od momentu otrzymania tego wyroku wraz z aktami rozpoczął się Ministrowi ponownie bieg terminu na załatwienie sprawy.

Nie budzi wątpliwości Sądu I instancji, że po zwrocie akt przez Sąd do organu w zasadzie nie została podjęta skuteczna czynność organu, poza przejrzeniem przez skarżącą akt sprawy w dniu 1 sierpnia 2019 r. (co dokumentuje protokół sporządzony na tę właśnie okoliczność), skierowaniem przez nią pism z dnia 8 sierpnia i dnia 16 października 2020 r. Jedynym działaniem organu było pismo z dnia 12 lipca 2019 r. zawiadamiające o zakończeniu postępowania i wyznaczające 7 dniowy termin na przedkładanie wniosków końcowych. Decyzja merytoryczna została wydana natomiast tydzień po tym, jak skarżąca złożyła ponowną skargę na bezczynność Ministra.

Skoro zaś akta sprawy dotarły do organu w dniu 27 maja 2019 r. (pismo przewodnie ze sprawy VIII SA/Wa 446/17), to zdaniem Sądu I instancji, termin załatwienia żądania skarżącej upływał w dniu 27 czerwca 2019 r. lub ostatecznie w dniu 29 lipca 2019 r. (27 lipca 2019 r. to sobota), jeżeli przyjąć dłuższy, dwumiesięczny termin na załatwienie sprawy. Nawet zakładając, że na skutek pisma skarżącej z dnia 8 sierpnia 2019 r. powstała przeszkoda w orzekaniu, to w ocenie Sądu ustała ona z dniem złożenia pisma z 16 października 2019 r.

Mając to na uwadze Sąd I instancji podkreślił, że organ bez uzasadnionych przyczyn i w sposób całkowicie niezrozumiały nie zakończył postępowania w terminie, ani też nie dopełnił aktów staranności wymaganych art. 36 k.p.a. Minister poza jednym wyjątkiem, nie informował skarżącej o przyczynach zwłoki w załatwieniu sprawy, ani też o nowym terminie jej zakończenia. W istocie więc od dnia 30 lipca 2019 r., a przyjmując korzystny dla Ministra termin od dnia 25 października 2019 r. (18 października 2019 r. - data otrzymania pisma z dnia 16 października 2019 r. plus tydzień na ewentualne zapoznanie się z jego wnioskami) organ pozostaje w zwłoce w załatwieniu sprawy, co należy kwalifikować jako bezczynność (brak decyzji pomimo przekroczonych terminów) o charakterze kwalifikowanym.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, Minister nie tylko nie prowadził żadnego postępowania wywołanego wnioskiem skarżącej (od momentu zwrotu akt z Sądu), ale również nie ujawniał, co stoi za powstałą wielomiesięczną zwłoką, uniemożliwiając jakiekolwiek ustosunkowanie się do zaistniałej sytuacji (brak pouczenia o ponagleniu wobec niewypełnienia obowiązku z art. 36 k.p.a.). Organ nie ustosunkował się również do skierowanego do niego ponaglenia, co w świetle art. 37 § 5 w zw. z art. 37 § 8 k.p.a. nie stanowiło wyłącznie jego uprawnienia, ale pozostawało obowiązkiem prawnym.

Uwzględniając całokształt sprawy Sąd I instancji uznał, że wystąpiła w niej nie tylko podstawa do stwierdzenia, że Minister dopuścił się bezczynności, ale również to, że miała ona charakter rażącego naruszenia prawa, co dawało podstawę do nałożenia na organ obowiązku wypłaty skarżącej sumy pieniężnej. Sama fakultatywność zasądzenia sumy pieniężnej lub grzywny nie przesądza w tej sprawie o wyłączeniu możliwości ukarania organu w ten właśnie sposób (nawet obydwoma środkami prawnymi). W ocenie Sądu I instancji już sam fakt bezowocnego oczekiwania na zajęcie się sprawą przez blisko rok od stwierdzenia przewlekłości przez Sąd i zwrotu akt (27 maja 2019 r.), związana z tym niemożność uzyskania jakiegokolwiek świadczenia, czy wreszcie istotne zachwianie w ten sposób zaufania strony do organu i państwa, jest wystarczającą podstawą przyznania skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 3.000 zł (dwukrotnie wyższa niż przyznana poprzednio).

W końcowej części uzasadnienia Sąd I instancji wskazał, że niezasadny okazał się wniosek skarżącej o zobowiązanie Ministra do załatwienia sprawy, bowiem decyzja kończąca postępowanie w I instancji została wydana po złożeniu skargi. Skutkowało to zatem umorzeniem postępowania, gdyż sprawę zakończono decyzją, a skarżąca może ją zaskarżyć (albo wprost do Sądu, albo najpierw składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w części dotyczącej pkt 4. Wyrokowi Sądu I instancji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 149 § 2 p.p.s.a., polegające na zaniechaniu przyznania od Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 21.473,35 zł. (dwadzieścia jeden tysięcy czterysta siedemdziesiąt trzy złote trzydzieści pięć groszy).

W oparciu o powyższy zarzut sakrżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części dotyczącej pkt 4 komparycji wyroku tj. w zakresie przyznania od Ministra Kultury Dziedzictwa Narodowego i Sportu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 3.000 zł (trzy tysiące złotych.), wniosła także o rozpoznanie skargi na zasadzie art. 188 p.p.s.a. po uprzednim uznaniu, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, ponadto o zasądzenie od Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w trybie art. 149 § 2 p.p.s.a. w wysokości 21.473,35 zł w zw. z art. 149 § 1 pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a., wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania zgodnie z obowiązującymi przepisami, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości. Na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 210 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie na rzecz organu od skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym również kosztów zastępstwa procesowego, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do regulacji art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest związany podstawami w niej zawartymi, z urzędu może brać pod uwagę jedynie okoliczności uzasadniające nieważność postępowania. Jeśli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

Stosowanie środków określonych w art. 149 § 2 p.p.s.a. wobec organu jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, zatem możliwością, z której sąd może skorzystać, jeżeli realia sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw strony. Wybór odpowiedniego środka powinien być zasadniczo warunkowany celem skargi na bezczynność, którym jest zwalczenie takiego stanu i doprowadzenie do jego zakończenia poprzez wydanie przez organ rozstrzygnięcia. Istotna jest również funkcja prewencyjna, mająca na celu zapobieganie, aby w przyszłości organ administracji nie dopuszczał do powstania stanu bezczynności. Sąd może przyznać skarżącemu sumę pieniężną w stosownej wysokości, która rekompensuje, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbek (krzywdę, straty itd.), jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności organu administracji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2021 r., sygn. akt III OSK 1029/21, LEX nr 3227255). W zakresie wyboru środka dyscyplinującego organ, sąd administracyjny dysponuje swobodą zbliżoną do uznania administracyjnego. Oznacza to, że kontrola w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zastosowanego środka pieniężnego polega przede wszystkim na ocenie zachowania ustawowych granic stosowanej instytucji materialnoprawnej, a ponadto, czy wybór oparty został na obiektywnych kryteriach wynikających z celu stosowanych norm. Podkreślić przy tym trzeba, że uznanie sądowe cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3194/21, LEX nr 3198477).

W niniejszej sprawie sąd wojewódzki przyznał skarżącej kasacyjnie sumę pieniężną w kwocie 3000 zł, stwierdzając, że kwota ta będzie adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności (postawy organu) i posłuży nie tylko zdyscyplinowaniu organu administracji publicznej, ale przede wszystkim wynagrodzi stronie wadliwe działanie tego organu, chociaż nie do końca suma ta pełni funkcję kompensacyjną. W ocenie Sądu I instancji wysokość sumy pieniężnej uwzględnia sytuację organu, a także sytuację strony i jej naruszone zaufanie do organów administracji państwowej. Sąd I instancji uzasadniając wysokość zasądzonej sumy pieniężnej wskazał również na roczny okres bezczynności organu od zakończenia postępowania w przedmiocie przewlekłości, zwrócił również uwagę, że zasądzona suma pieniężna jest dwukrotnie wyższa od tej jaką strona otrzymała w orzeczeniu stwierdzającym przewlekłość prowadzonego postępowania administracyjnego. Nadto wysokość sumy pieniężnej, w ocenie Sądu I instancji, daje gwarancję należytego oddziaływania na organ i jednocześnie nie przekracza granic wyznaczonych art. 149 § 2 w zw. z art. 154 p.p.s.a.

Wobec dyskrecjonalnej władzy jaką ma sąd w tym zakresie, umotywowania wysokości przyznanej sumy pieniężnej, jak również nieprzekroczenia wskazanych w art. 149 § 2 p.p.s.a. zasad, rozstrzygnięcie sądu wojewódzkiego w tym zakresie należało uznać za zgodne z przepisami prawa.

W odniesieniu do tego stanowiska oraz argumentacji skarżącej kasacyjnie, uzasadniających konieczność zasądzenia na jej rzecz większej sumy pieniężnej w celu rekompensaty szkody w jej majątku wywoływanej stwierdzoną bezczynnością organu, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż przyjmuje on, że przyznanie podmiotowi skarżącemu od organu określonej sumy pieniężnej stanowi nie tyle sankcję dla organu za wadliwe prowadzenie postępowania, co rekompensatę dla strony za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich doznała na skutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Suma pieniężna nie zastępuje jednak zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych. Ustawodawca nie wskazał, że suma pieniężna z art. 149 § 2 p.p.s.a. ma być przyznawana celem naprawienia poniesionej przez stronę szkody majątkowej bądź niemajątkowej, wprowadzając instytucję "sumy pieniężnej" jako całkowicie odrębną i niezależną od występujących w kodeksie cywilnym "odszkodowania" i "zadośćuczynienia" ( por. wyroki NSA z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 2972/20; z dnia 26 stycznia 2021.r, sygn. akt II OSK 2259/20; z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 2324/19). Przyznanie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. nie wyklucza zatem możliwości dochodzenia przez stronę w postępowaniu cywilnym naprawienia szkody wynikłej z bezczynności organu lub przewlekłości prowadzonego postępowania. W takim postępowaniu strona powinna wykazać wystąpienie po jej stronie określonego uszczerbku majątkowego bądź niemajątkowego. W postępowaniu w przedmiocie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania nie ma bowiem miejsca na prowadzenie postępowania dowodowego co do zaistniałej szkody czy krzywdy (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2021 r., sygn. akt I OSK 378/21, LEX nr 3247500) .

W orzecznictwie tego Sądu trafnie zauważa się, że ustawodawca przewidując możliwość przyznania sumy pieniężnej w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność nie określił żadnych kryteriów tego rozstrzygnięcia poza jego wysokością. Brak więc podstaw, aby twierdzić, że suma pieniężna jest zależna od poniesionej szkody. Można jedynie stwierdzić, że gdyby sprawa była tego rodzaju, że szkoda spowodowana bezczynnością była oczywista, to suma pieniężna powinna być wymierzona w wyższej wysokości. Co do zasady należy przyjąć, że ma ona funkcję swoistego zadośćuczynienia, co wpływa na jej uznaniowy charakter i przyjęcie, iż sąd administracyjny ma szeroki margines uznania w zakresie jej przyznania. Taki szeroki margines uznania wynika też ze wspomnianego braku szczegółowej regulacji kryterium przyznania sumy pieniężnej. Ustalenie wysokości tej sumy pozostaje do oceny Sądu, która nie musi być zbieżna z oczekiwaniem skarżącej, jeżeli w wystarczający sposób Sąd wykaże zasadność ustalonej wysokości (zob. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 2591/20 oraz wyrok NSA z dnia 27 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 827/19, LEX nr 3289657).

Na gruncie tej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał w związku z tym, że zaskarżone rozstrzygnięcie zawarte w pkt IV sentencji zaskarżonego wyroku nie jest wadliwe. Z treści art. 149 § 2 p.p.s.a. wyraźnie wynika, że ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącemu za oczekiwanie na rozpoznanie jego sprawy. Środek ten powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach bezczynności organu oraz w sytuacji, gdy istnieje uzasadniona obawa, że bez jego nałożenia organ sprawy nadal nie załatwi. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednakże nie zachodzi, gdyż stan bezczynności w dacie wyrokowania przez Sąd I instancji ustał. Zważywszy dodatkowo, że przyznanie sumy pieniężnej powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego, to na gruncie tej sprawy, w której organ pozostawał bezczynny przez okres 12 miesięcy, a postępowanie toczyło się w przedmiocie przyznania skarżącej nagrody za dokonanie przypadkowego znalezienia zabytku, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł postaw do stwierdzenia, że przy ocenie zasadności zastosowania w tej sprawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd I instancji przekroczył margines przysługującego mu uznania.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekając na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.