Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1217/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędziowie NSA Izabella Kulig – Maciszewska, Marek Stojanowski /spr./, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 1457/02 w sprawie ze skargi K. P., A. W. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną 2. oddala wniosek Akademii [...] w [...] o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lutego 2005r., sygn. akt II SA/Kr 1457/02, oddalający skargę K. P. i A. W. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W niniejszej sprawie Wojewoda Małopolski, po rozpatrzeniu odwołania K. P., decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] o odmowie zwrotu części działki nr 125, położonej w obrębie 5, jednostki ewidencyjnej [...] o pow. 4576 m2 w granicach dawnej parceli gruntowej I. kat. 312/11, byłej gminy katastralnej [...], wskazując w uzasadnieniu m. in., że zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm., powoływaną dalej jako: ugn.) roszczenie byłych właścicieli lub ich spadkobierców o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998r., nieruchomość została oddala w użytkowanie wieczyste osobom trzecim i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Na podstawie art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) Akademia [...] w [...] (powoływana dalej jako; "Akademia") nabyła z mocy samego prawa z dniem 27 września 1990r. prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości oraz prawo własności znajdujących się na tej nieruchomości budynków. Potwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego nastąpiło decyzją Urzędu Rejonowego w [...] z dnia 25 listopada 1992r. nr [...]. Na podstawie tej decyzji prawo użytkowania wieczystego Akademii ujawnione zostało w księdze wieczystej nr 18614 w dniu 8 czerwca 1993r., prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...].

Zatem odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uzasadniona była przepisem art. 229 ugn, a nie stanem zagospodarowania nieruchomości po dniu jej wywłaszczenia.

Oddalając skargę na powyższą decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...], wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 17 lutego 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że nie narusza ona prawa.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł na wstępie, iż sąd administracyjny dokonuje wyłącznie kontroli zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia organów administracji publicznej, w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w chwili wydania kontrolowanej decyzji.

W niniejszej sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, który w wyroku z dnia 12 maja 1997r., sygn. akt II SA/Kr 889/96 wyraził pogląd, iż przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego została wywłaszczona, w rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ze zm., powoływana dalej jako: ugg.) oraz, że negatywnej przesłanki do zwrotu tej nieruchomości nie stanowi fakt, że nieruchomość ta stanowiąca własność Skarbu Państwa, została obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz Akademii.

Z dniem 1 stycznia 1998r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w zakresie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, mianowicie ugg. została zastąpiona przez ugn.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 lipca 2001r., sygn. akt III RN 116/00 wyraził pogląd, że nie zachodzi stan rzeczy osądzonej w sytuacji, gdy były właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, opierając żądanie na podstawie art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ugn., jeżeli wcześniej wystąpił z takim żądaniem na innej podstawie, tj. na podstawie art. 69 ust. 1 i 3 ugg.

Zgodnie z art. 182 ust. 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy o szkolnictwie wyższym, z dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. z dniem 27 września 1990r. grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni, stały się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a budynki i urządzenia znajdujące się na tych gruntach, stały się jej własnością, przy czym ani przepisy cyt. ustawy, ani żadne inne przepisy prawa nie wymagają w tym przypadku potwierdzenia tego prawa, w postaci wydania decyzji deklaratoryjnej.

Natomiast ani organ, ani sąd administracyjny nie posiada kompetencji do oceny prawidłowości oraz skuteczności nabycia przez Akademię prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości.

W świetle art. 229 ugn. fakt ustanowienia na wywłaszczonej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego i ujawnienia go w księdze wieczystej stanowi bezwzględną negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, zatem powoduje, że roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie mogło zostać uwzględnione.

W ocenie Sądu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji nie mogło mieć wpływu toczące się przed sądem powszechnym powództwo o ustalenie, czy Akademia nabyła z dniem 1 stycznia 1998r. prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, a więc nie zaistniała potrzeba zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż rezultat tego postępowania nie mógł wpłynąć na ocenę prawidłowości rozstrzygnięć organów administracji, podejmowanych w oparciu o istniejący w czasie wydania decyzji, stan faktyczny i prawny przedmiotowej nieruchomości.

Ewentualne ustalenie prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego, że przedmiotowa nieruchomość nie była w dniu 1 stycznia 1998r. obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz Akademii, oznaczałoby istotną zmianę stanu prawnego, w rozumieniu art. 229 ugn., co wywołałoby skutek w postaci, iż dokonana przez sąd administracyjny w wyroku ocena prawna, utraciłaby moc wiążącą, bowiem powstałaby nowa sprawa administracyjna, która wymagałaby nowego rozstrzygnięcia, podlegającego kontroli ze strony sądu administracyjnego.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lutego 2005r., sygn. akt II SA/Kr 1457/02 wniósł K. P., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływana dalej jako: ppsa) naruszenie przepisów postępowania, w szczególności:

- naruszenie przepisu art. 145 § 1 ust. 2 ppsa, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja obarczona jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 1 Kpa,

- naruszenie przepisu art. 141 § 4 ppsa, poprzez jego niezastosowanie, wskutek nie ustosunkowania się do wszystkich zarzutów skargi, w szczególności zaniechania rozpatrzenia zarzutu w kwestii zawieszenia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego,

- naruszenie przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269 ze zm., powoływana dalej jako: pusa) , w związku z niezastosowaniem art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ppsa, poprzez niezastosowanie przez organ art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, wskutek zaniechania zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj. ustalenia, czy Akademia była użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1998r.,

- naruszenie przepisu art. 1 § 2 pusa w związku z art. 133 § 1 ppsa, poprzez nie znajdujące pokrycia w materiale dowodowym stwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym Akademii, która nabyła je na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym,

- naruszenie przepisu art. 75 ppsa, poprzez brak doręczenia stronie odpisu wniosku A. W. z dnia 1 lutego 2005r., wskutek czego strona była pozbawiona możliwości poparcia tego wniosku i podniesienia go w skardze kasacyjnej.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, a zwłaszcza:

- naruszenie przepisu art. 229 ugn. (w skardze kasacyjnej błędnie wskazano przepisy ugg., gdyż ustawa ta nie zawiera art. 229), poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przepis ten ogranicza, wynikające z art. 136 ust. 3 ugn. roszczenie byłych właścicieli o zwrot nieruchomości niezależnie od tego, czy prawo użytkowania zostało na nieruchomości ustanowione, czy też nieruchomość z mocy prawa stała się przedmiotem użytkowania wieczystego, na podstawie przepisu art. 182 ust. 1 cyt. ustawy o szkolnictwie wyższym,

- naruszenie przepisu 229 ugn., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w związku z niezastosowaniem art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483), wskutek zastosowania tego przepisu względem nieruchomości, która była zbędna na cel wywłaszczenia, zatem podlegała zwrotowi przed dniem 1 stycznia 1998r., na podstawie obowiązującego wówczas przepisu art. 69 ust. 1 ugg.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono ponadto nieważność postępowania w zakresie, w którym Sąd rozstrzygnął zagadnienie wstępne, o którym była mowa wyżej, a także:

- zaniechanie przez Sąd skorygowania błędnej wykładni dokonanej przez organ przepisu art. 182 ust. 1 i 2 cyt. ustawy o szkolnictwie wyższym, polegającej na przyjęciu, że przepis ten stwierdza nabycie z mocy prawa przez Akademię prawa użytkowania wieczystego gruntu, znajdującego się w jej zarządzie bez względu na sposób korzystania z nieruchomości,

- niewłaściwe zastosowanie przez organ II instancji przepisu art. 182 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy, wskutek samodzielnego zastosowania tego przepisu do ustalonego stanu faktycznego i nie skorygowanie tego uchybienia przez Sąd.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m. in., iż nie można zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Sąd, że ewentualne ustalenie prawomocnym wyrokiem w procesie cywilnym, iż przedmiotowa nieruchomość nie była w dniu 1 stycznia 1998r. obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz Akademii, oznaczałoby zmianę stanu prawnego, w świetle postanowień art. 229 ugn., bowiem wyrok w procesie cywilnym o ustalenie na podstawie przepisu art. 189 Kpc ma wyłącznie charakter deklaratoryjny.

Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 7 maja 2003r., sygn. akt I C 872/02 po rozpoznaniu sprawy z powództwa K. P. i A. W. przeciwko Akademii [...] w [...] i Skarbowi Państwa, ustalił w trybie art. 189 Kpc, że Akademia nie nabyła przed dniem 1 stycznia 1998r. prawa użytkowania wieczystego m. in. tej części obecnej działki nr 125 obręb 5, jednostka ewidencyjna [...], położonej w [...], objętą księga wieczystą nr 18614, która została utworzona z parceli katastralnej I. kat 312/52.

A więc stan prawny sprawy w dacie wydania decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] był identyczny z tym, który będzie po uprawomocnieniu się wyroku powyższego sądu okręgowego z dnia 7 maja 2003r.

Zatem wyrok sądu powszechnego miał charakter prejudycjalny, zarówno w stosunku do decyzji Wojewody Małopolskiego w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jak również w stosunku do sądowej kontroli tej decyzji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że nabycie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości, która w dniu 27 września 1990r. była w zarządzie szkoły wyższej, na podstawie art. 182 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o szkolnictwie wyższym, jest uzależnione od spełnienia warunku o charakterze procesowym w postaci nienaruszania praw osób trzecich. Zatem nienaruszanie praw osób trzecich, stanowi trzecią (negatywną) przesłankę uwłaszczenia szkół wyższych na podstawie omawianego przepisu

Do ujawnienia w księdze wieczystej, nabytego w trybie art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym, przez szkołę wyższą prawa użytkowania wieczystego niezbędny był, na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001, Nr 124, poz. 1361 ze zm.) wyrok sądu rejonowego w sprawie o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym.

W ocenie skarżącego, Sąd nie wyjaśnił na jakiej podstawie organy ustaliły, że przedmiotowa nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym Akademii, która nabyła je z mocy prawa w trybie art. 182 ust. 1 omawianej ustawy o szkolnictwie wyższym.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, że Sąd I instancji nie uwzględnił okoliczności, iż organy administracyjne, wbrew obowiązującemu prawu, samodzielne rozstrzygnęły zagadnienie wstępne, tj. ustaliły, że Akademia nabyła przed dniem 1 stycznia 1998r. prawo użytkowania wieczystego. Wpis w księdze wieczystej nr 18614 nie precyzuje bowiem, które działki zostały wpisane na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia 25 listopada 1992r., które następnie przeszły w użytkowanie wieczyste Akademii, na podstawie art. 182 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym.

Nie sposób jest również zgodzić się z poglądem, iż ewentualne ustalenie prawomocnym wyrokiem w procesie cywilnym, iż Akademia nie nabyła prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, oznaczałoby istotną zmianę stanu prawnego sprawy w rozumieniu art. 229 ugn, bowiem wydany na podstawie art. 189 Kpc wyrok ma charakter deklaratoryjny, zatem nie kształtuje stanu prawnego sprawy lecz go tylko w sposób wiążący ustala.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono także naruszenie przepisu art. 133 § 1 ppsa, gdyż stwierdzenie dokonane przez Sąd, że przeprowadzone przed organami administracyjnymi postępowanie dowodowe potwierdziło, iż przedmiotowa nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym Akademii, która nabyła je na podstawie art. 182 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, nie znajduje pokrycia w materiale dowodowym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono również okoliczność, iż ani organy administracyjne, ani sąd nie wziął pod uwagę, że wywłaszczona nieruchomość, która w dniu wejścia w życie cyt. ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym pozostawała w zarządzie uczelni, nie stała się z mocy art. 182 ust. 2 tej ustawy przedmiotem prawa użytkowania wieczystego uczelni, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998r. zaistniały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 69 ust. 1 ugg.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania Akademia [...] w [...] wniosła o jej oddalenie, podnosząc w uzasadnieniu, m. in., że zaskarżone orzeczenie Sadu I instancji nie narusza prawa materialnego, w szczególności przepisu art. 229 ugn., bowiem przedmiotowa nieruchomość stała się z mocy prawa na podstawie przepisów cyt. ustawy o szkolnictwie wyższym, z dniem 27 września 1990r. przedmiotem użytkowania wieczystego na rzecz Akademii, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr 18614 oraz wniosła o zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwaną dalej ppsa) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie odpowiada tym wymogom, jednakże podniesione w niej zarzuty nie mogły zostać uwzględnione, ponieważ Sąd rozpoznając sprawę nie naruszył przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w zaskarżonym wyroku z dnia 17 lutego 2005r. dokonał kontroli pod względem zgodności z prawem ostatecznej decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, zarówno decyzja będąca przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, jak również zaskarżony wyrok nie naruszają prawa, dlatego skarga kasacyjna od powyższego wyroku podlegała oddaleniu.

Kwestie związane z problematyką dotyczącą zwrotu byłym właścicielom, bądź ich następcom prawnym wywłaszczonych nieruchomości zostały obecnie uregulowane w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm., powoływana dalej jako ugn), w szczególności w Dziale II Rozdziale VI, zatytułowanym zwrot wywłaszczonych nieruchomości, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998r.

W myśl art. 136 ust. 3. ugn. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, bądź pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ugn.).Art. 137.

1.

Jednakże podstawę prawną wydania decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] stanowił przepis art. 229 ugn., zgodnie z którym roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia 29 maja 1971r. znak [...] na cele budowy II etapu "M.", zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia 14 kwietnia 1969r. nr 36/69 wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej miasta [...] i pozostawała w zarządzie uczelni Akademii [...] w [...] (powoływana dalej jako Akademia).

Zgodnie z przepisem art. 182 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm., powoływana dalej jako ustawa o szkolnictwie wyższym) z dniem wejścia w życie ustawy grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni.

Zatem z dniem 27 września 1990r. Akademia nabyła prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, które ujawnione zostało w księdze wieczystej nr 18614 prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] w dniu 8 czerwca 1993r.

Na marginesie należy zauważyć, że do ujawnienia w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego na rzecz Akademii, nie było konieczne wydanie decyzji Urzędu Rejonowego w [...] z dnia 25 listopada 1992r. o charakterze deklaratoryjnym, bowiem przepis art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym nie przewiduje obowiązku stwierdzania nabycia tego prawa w drodze decyzji administracyjnej. W takim przypadku nabycie przez osobę trzecią, tj. Akademię prawa użytkowania wieczystego nie było uzależnione od ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej, gdyż w tej sytuacji wpis do księgi wieczystej nie jest konstytutywną przesłanką nabycia prawa użytkowania wieczystego (vide uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 1992r., sygn. akt III CZP 100/92 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2000r., sygn. akt I SA 603/99). Pierwszym, początkowym dniem okresu trwania użytkowania wieczystego jest dzień wejścia w życie ustawy, tj. 27 wrzesień 1990r.

A więc wbrew twierdzeniom skarżącego, do ujawnienia w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego na rzecz Akademii, nabytego w powyższym trybie, nie był konieczny wyrok sądu rejonowego wydany na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.).

Zasadnie Sąd I instancji przyjął, że na podstawie przepisu art. 229 ugn. jedynymi, a zarazem wystarczającymi przesłankami uzasadniającymi odmowę byłym właścicielom zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest okoliczność, że po pierwsze przedmiotowa nieruchomość została przed dniem 1 stycznia 1998r. oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej, tj. Akademii oraz po drugie fakt ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej.

Ustawodawca w omawianym przepisie art. 229 ugn. expressis verbis wyraził zasadę, że roszczenie byłych właścicieli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli spełnione zostały powyższe przesłanki. Dyspozycja powołanego przepisu jest jasna, wydobycie z niego normy prawnej nie może budzić wątpliwości, gdyż jego wykładnia nie wymaga skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych.

Należy ponadto zauważyć, że nabycie prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa tym bardziej wyłącza roszczenie określone w art. 136 ust. 3 ugn, gdyż niedopuszczalnym byłoby naruszanie prawa powstałego z mocy ustawy przeszłymi uprawnieniami byłych właścicieli lub ich następców prawnych do zwrotu nieruchomości. Burzyłoby to w sposób nieuzasadniony porządek prawny.

W szczególności na ocenę legalności rozstrzygnięcia Sądu I instancji nie może mieć żadnego wpływu pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie z dnia 12 maja 1997r., sygn. akt II SA/Kr 889/96, w oparciu o który zostały skonstruowane podstawowe zarzuty skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu powyższego wyroku sąd administracyjny zważył, iż cel na jaki przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona nie został zrealizowany i z uwagi na utratę mocy obowiązującej decyzji lokalizacyjnej, cel ten nie może już zostać zrealizowany. Zatem istniały przesłanki do uznania tej nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co stanowiło przesłankę jej zwrotu poprzednim właścicielom na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991r. Nr 30, poz.127 ze zm., powoływana dalej jako ugg), przy czym negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie stanowi fakt, że przedmiotowa nieruchomość jest obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz Akademii. W takiej sytuacji organ administracji stwierdzając w toku postępowania dowodowego, że istnieją przesłanki uzasadniające zwrot wywłaszczonej nieruchomości, powinien stosownie do postanowień art. 97 § 1 pkt 4 Kpa zawiesić postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie legalności, skuteczności ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz uczelni.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym powyższą skargę kasacyjną w pełni podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 maja 1997r., jednakże nie może on mieć zastosowania przy ocenie legalności orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lutego 2005r., sygn. akt II SA/Kr 1457/02.

Należy bowiem zauważyć, że powyższe orzeczenie z dnia 12 maja 1997r. zapadło w odmiennym stanie prawnym. Z dniem 1 stycznia 1998r. weszła w życie cyt. ustawa o gospodarce nieruchomościami, w tym zwłaszcza art. 229, który – jak to wyżej zostało stwierdzone – expressis verbis stanowi, że roszczenie byłych właścicieli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w przypadku ziszczenia się przesłanek o których mowa w tym przepisie, w ogóle nie powstaje i to właśnie ten przepis stanowił podstawę odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Zatem całkowicie chybionym jest zarzut skarżącego naruszenia przez Sąd I instancji omawianego przepisu art. 229 ugn., poprzez jego zastosowanie względem nieruchomości, która podlegała zwrotowi przed dniem 1 stycznia 1998r., na podstawie obowiązującego wówczas przepisu art. 69 ust. 1 ugg. Bowiem rozstrzygając o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 ugn. w ogóle nie istotne jest, czy zaistniały przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej.

Wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że cyt. przepis art. 229 ugn. wyłącza roszczenie byłych właścicieli, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ugn, zarówno w przypadku, gdy prawo użytkowania wieczystego zostało na nieruchomości ustanowione, jak również w sytuacji, gdy powstało z mocy samego prawa (tj. na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym).

Niezasadnym jest również zarzut naruszenia przez Sąd przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 133 § 1 ppsa wskutek nieuzasadnionej tezy, nie znajdującej pokrycia w materiale dowodowym, że przedmiotowa nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym Akademii. Wbrew twierdzeniom skarżącego powyższa okoliczność została ustalona na podstawie znajdującego się w aktach administracyjnych uwierzytelnionego odpisu księgi wieczystej nr 18614, z którego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Akademii [...] w [...]. Powyższy dokument został sporządzony w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy, zatem stanowił dowód tego co zostało w nim stwierdzone, jest częścią materiału dowodowego zebranego przez organ administracji, jak również był elementem akt sprawy, o których mowa w art. 133 § 1 ppsa, na podstawie których Sąd dokonał kontroli legalności decyzji odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Sporządzony w powyższy sposób odpis z księgi wieczystej – jako dokument urzędowy – korzysta z domniemania prawdziwości oraz z domniemania zgodności oświadczenia w nim zawartego z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości i niedopuszczalne jest kwestionowanie go zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak również w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Przechodząc do dalszych rozważań należy zauważyć, że jednym z podstawowych zarzutów, na którym oparta została skarga kasacyjna stanowił zarzut samodzielnego rozstrzygnięcia zarówno przez organy orzekające w sprawie, jak również przez sąd administracyjny w toku dokonywana kontroli legalności decyzji, zagadnienia wstępnego, poprzez samodzielne ustalenie, iż Akademia była użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości na mocy przepisu art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym, przed dniem 1 stycznia 1998r.

Powyższy zarzut jest całkowicie chybiony.

Odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uzasadniona była ziszczeniem się przesłanek określonych przepisem art. 229 ugn, których zaistnienie, co zasadnie podniósł Sąd I instancji, stanowi bezwzględną negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, przy czym prawo użytkowania wieczystego Akademii wynika wprost z przepisu ustawy, które ujawnione zostało w księdze wieczystej, co bezspornie wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wyżej omawianego odpisu księgi wieczystej nr 18614. Orzekając na podstawie art. 229 ugn. nie dokonuje się żadnych ustaleń w tej materii, ocenia się jedynie stan prawny nieruchomości na dzień 1 stycznia 1998r., ujawniony w urządzonej dla danej nieruchomości księdze wieczystej.

Zatem chybionym jest zarzut, że sąd administracyjny a wcześniej organy administracji, samodzielnie ustaliły omawianą kwestię zwłaszcza w świetle uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w którym sąd wprost stwierdził, że ani organ administracji rozpatrujący sprawę zwrotu nieruchomości, która pozostawała w dniu wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym w prawnym zarządzie uczelni, ani sąd rozpoznający skargę na decyzję wydaną w tym przedmiocie, nie może w tej sprawie (zwrotu) wyrażać poglądów, czy uczelnia skutecznie nabyła prawo użytkowania wieczystego, ponieważ ustawa nie upoważniła go do tego, nie przewidując prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia przekształcenia prawa zarządu uczelni do gruntu w użytkowanie wieczyste (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2000r., sygn. akt I SA 603/99).

Nie budzącym wątpliwości jest stwierdzenie, że zarówno ani w postępowaniu przed organem administracji publicznej, jak również przed sądem administracyjnym nie można podważać, ani oceniać prawidłowości (skuteczności) powstania prawa użytkowania wieczystego na rzecz uczelni.

Zatem skoro – wbrew twierdzeniom skarżącego – Sąd nie rozstrzygnął samodzielnie omawianej kwestii, to bezprzedmiotowym jest zarzut nieważności postępowania w tym zakresie.

Również całkowicie niezasadnym jest zarzut naruszenia prawa wskutek zaniechania zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy przed sądem powszechnym wszczętej z powództwa skarżącego o ustalenie w trybie przepisu art. 189 Kpc, że Akademia nie nabyła przed dniem 1 stycznia 1998r. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości.

Wydaje się, że powyższy zarzut skargi kasacyjnej został oparty na podstawie tezy zawartej w uzasadnieniu cyt. powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie z dnia 12 maja 1997r., w którym Sąd zważył, że organ administracyjny ma obowiązek zawiesić postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stwierdzi w toku tego postępowania, że zaistniały przesłanki uzasadniające zwrot nieruchomości, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie obciążenia takiej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej.

Jednakże skarżący w ogóle nie wziął pod uwagę, że wyrok ten wydany został w innym stanie prawnym. Mianowicie – o czym była już wyżej mowa – z dniem 1 stycznia 1998r. zaczął obowiązywać art. 229 ugn, który w przypadku zaistnienia wskazanych w nim przesłanek, expressis verbis wyłącza roszczenie określone w art. 136 ust.3 ugn. Oznacza to, że teza wyrażona w uzasadnieniu wyroku sądu administracyjnego z dnia 12 maja 1997r. straciła na aktualności z dniem 1 stycznia 1998r. Dlatego też powyższy zarzut skargi kasacyjnej nie mógł zostać uwzględniony.

Również zasadnym jest pogląd Sądu I instancji, że tocząca się równolegle przed sądem powszechnym sprawa z powództwa skarżącego o ustalenie na podstawie art. 189 Kpc, iż uczelnia nie nabyła przed dniem 1 stycznia 1998r. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, nie stanowiło zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, obligującego organ do zawieszenia postępowania administracyjnego.

Należy bowiem zauważyć, że zarówno powództwo, jak i ewentualny prawomocny wyrok zapadły w trybie przepisu art. 189 Kpc nie będzie miał charakteru prawno-rzeczowego, zatem nie mógłby wpłynąć na rozstrzygnięcie oparte na przepisie art. 229 ugn.

Ewentualne prawomocne pomyślne dla skarżącego orzeczenie sądu powszechnego zapadłe w tym trybie, będzie mogło stanowić podstawę – art. 31 ust .2 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece – do wytoczenia powództwa w trybie art. 10 tej ustawy o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, które jest sposobem obalenia domniemania określonego w art. 3 cyt. ustawy, co w efekcie może otworzyć skarżącemu drogę do fizycznego odzyskania przedmiotowej nieruchomości.

Treść i cel powództwa oraz rozszerzona prawomocność wyroku wydanego na podstawie art. 10 cyt wyżej ustawy, zasadniczo odróżnia go od wyroku wydanego w trybie art. 189 Kpc co oznacza, że dopiero w takim przypadku, tj. wytoczenia powództwa w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece – a nie jak twierdzi skarżący w sytuacji wytoczenia powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 Kpc – występowałoby zagadnienie wstępne, w rozumieniu art. 97§ 1 pkt 4 Kpa, uzasadniające zawieszenie postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, bowiem wtedy mielibyśmy do czynienia z dochodzeniem roszczenia o charakterze rzeczowym.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji.