Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 174/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska- Szary, Asesor Sądowy WSA - Danuta Dopierała (spr.), Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi H.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 18 sierpnia 2006 r., wniesionej przez Pana H.C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z [...] lipca 2006 r., znak sprawy [...], uchylająca decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w K. nr [...] z [...] kwietnia 2006 r. w części dotyczącej kwoty zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne i orzekająca, iż odmawia się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: [...] w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień [...] listopada 2005 r. w kwocie [...] zł oraz kosztami upomnienia w kwocie [...] zł oraz utrzymująca w mocy decyzję pierwszej instancji w pozostałym zakresie.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 21 listopada 2005 r. Pan H.C. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w K. "o umorzenie w całości tak kwoty podstawowej fikcyjnego długu, wymienionej w wezwaniu do uregulowania należności wobec ZUS z [...] listopada 2005 r. znak [...], jak też powstałych odsetek" oraz o zwolnienie go z opłat na ubezpieczenie zdrowotne.

We wniosku wskazał, iż zaległości – wskazane przez ZUS - są bezzasadne.

Podkreślił, iż otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, która nie pozwala na opłacanie składek wobec ZUS. Jednocześnie prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą (tzw. mikro firmę), której profil stanowią zadania zlecone. Jak wynika z deklaracji podatkowej za 2004 r., z tytułu przedmiotowej działalności gospodarczej uzyskał dochód w wysokości [...] zł. Obecnie działalność gospodarcza nie przynosi dochodu.

Ponadto, zwrócił uwagę na swój zły stan zdrowia wymagający zakupu leków oraz świadczeń rehabilitacyjnych wskazując, iż jest osobą [...]. Wysokość dochodów nie pozwala mu na leczenie prywatne i aktualnie już ponad rok oczekuje na operację.

W ocenie wnioskodawcy, zgodnie ze złożonymi sprawozdaniami, jego stan zadłużenia wobec ZUS wynosi zero, a twierdzenie Zakładu jakoby posiadał zadłużenie w ZUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne jest bezzasadne.

W odpowiedzi na wezwanie organu rentowego o przedłożenie miesięcznych deklaracji podatkowych z prowadzonej działalności za okres od [...].2004 r. do chwili obecnej, wnioskodawca odmówił dostarczenia ww. dokumentów powołując się na postanowienia art. 44 ust. 1, 3 i 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., nr 14, poz. 176). Jednocześnie przedłożył PIT-36 za 2004 r., pismo Spółdzielni Mieszkaniowej z [...] grudnia 2005 r. wskazujące wysokość opłat eksploatacyjnych za mieszkanie, rachunek za energię elektryczną, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] października 2005 r., wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. oraz dokumentację lekarską (skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne, wystawione [...] stycznia 2006 r.).

W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku, decyzją z [...] kwietnia 2006 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] na łączną kwotę [...] zł, w tym z tytułu składek - [...] zł, odsetek za zwłokę - [...] zł, kosztów upomnienia - [...] zł. Odsetki naliczono na dzień [...] listopada 2005 r. zgodnie z art. 23 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r.- Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. 2005, nr 8, poz. 60 ze zm.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż Pan H.C. prowadzi działalność gospodarczą od lutego 1991 r., przy czym od 1 stycznia 1997 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności z uwagi na pobieraną rentę. W dniu [...] listopada 2005 r. do płatnika skierowano upomnienie o uregulowanie składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...], W dniu [...] listopada 2005 r. płatnik złożył wniosek o umorzenie należności objętych powyższym upomnieniem.

W toku postępowania ustalono, iż na koncie osobistym płatnika figurują także zaległości na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] oraz za okres [...]. Organ podkreślił, iż zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45 poz.391 ze zm.) składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana od dodatkowych przychodów z działalności pozarolniczej przez osoby, których świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia w przypadku, gdy osoby te:

1. uzyskują dodatkowe przychody z tej działalności w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50 % kwoty najniższej emerytury lub

2. opłacają podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Zatem w świetle powołanej regulacji osoby te (o czym płatnik został poinformowany pismami z czerwca 2004 r. i z grudnia 2005 r.) z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu, natomiast są zwolnione z opłacania składek na to ubezpieczenie. Oznacza to, że zobowiązane są do dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia i składania dokumentów rozliczeniowych, w których wykazują podstawę wymiaru składki w wysokości wynikającej z art. 18 ust. 8, 9 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz składkę w wysokości zerowej - jeżeli w rozliczanym miesiącu kalendarzowym osoby te spełniały jeden z podanych wyżej warunków.

W wyniku analizy okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy na gruncie art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz regulacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b ww. ustawy, organ doszedł do przekonania, iż przesłanki całkowitej nieściągalności, jak i te uzasadniające umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie zostały spełnione.

Organ zaznaczył, iż zobowiązany posiada stałe źródło dochodu, jakim jest renta z tytułu niezdolności do pracy, a ponadto ma możliwość osiągania dochodów z prowadzonej nadal działalności gospodarczej.

Zauważył również, iż pismem z lutego 2006 r. strona była wzywana do złożenia deklaracji rozliczeniowych za miesiące, w których przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie przekroczył 50% najniższej emerytury, a świadczenie rentowe nie przekracza miesięcznie minimalnego wynagrodzenia z równoczesnym naliczeniem składek na ubezpieczenie zdrowotne za pozostałe miesiące. Jednak według ewidencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na dzień 17 marca 2006 r. nie wpłynęły żadne korekty deklaracji od płatnika.

Mając na względzie okoliczności faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy, zważywszy dodatkowo, iż składki na ubezpieczenie mają charakter należności publicznoprawnych - co wskazuje na potrzebę zachowania szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych - w ocenie organu brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku i umorzenia przedmiotowego zadłużenia, co czyni podjęte rozstrzygnięcie w pełni uzasadnionym.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Pan H.C. ponownie podkreślił, iż stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odnośnie jego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne jest całkowicie bezzasadne. Zadłużenie nie powstało z jego winy, lecz jest skutkiem złej interpretacji przepisów oraz nieprawidłowości w dokumentacji ZUS.

Wskazał, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej oraz mieszkaniowej, będącej wynikiem sprawy rozwodowej. W dniu [...] marca 2006 r. uległ wypadkowi na ulicy – była to prawdopodobnie [...]. Przeszedł wiele badań specjalistycznych i obecnie znajduje się pod opieką [...] oraz [...]. Zaznaczył również, iż komornik czasowo odstąpił od jego eksmisji z mieszkania, z uwagi na zły stan zdrowia. Sytuacja materialna strony jest bardzo ciężka – z tytułu renty inwalidzkiej otrzymuje [...] zł netto miesięcznie, czasem otrzymuje pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, w wysokości [...] zł, na zakup lekarstw i bieżące opłaty. Dochód z działalności gospodarczej w całości przeznacza na zakup lekarstw, które ostatnio kosztowały ponad [...] zł.

W ocenie wnioskodawcy nieuzasadnione jest stanowisko organu, iż ma on możliwość osiągania większych dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej bowiem jak zaznaczył: "sam fakt zrobienia ze mnie dłużnika ZUS wstrzymuje jakiekolwiek zlecenia dodatkowe ale także udział w przetargach czy zleceniach bezprzetargowych (...)".

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona załączyła kserokopię pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z [...] lutego 2006 r. potwierdzającego, iż jest objęta pomocą tego ośrodka.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] lipca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), uchylił decyzję nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w K. z [...] kwietnia 2006 r. w części dotyczącej kwoty zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne, których odmówiono umorzenia, orzekając o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: [...] w kwocie [...] zł (nie jak wskazano [...] zł) wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień [...] listopada 2005 r. w kwocie [...] zł oraz kosztami upomnienia w kwocie [...] zł. Jednocześnie orzekł, iż łączna suma należności wynosi [...] zł. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2006 r. znak: [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił, iż decyzje w sprawach umorzenia należności z tytułu składek, wydawane na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) oparte są na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że decyzja o umorzeniu należności zawsze jest decyzją uznaniową i każdorazowo należy do organu rentowego, który wydając decyzję w ustalonym stanie faktycznym może, ale nie musi, umorzyć zaległości składkowych. Norma zawarta w art. 28 ustawy wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy lub sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, stanowiąc, że w takim przypadku należności mogą być umorzone. Ważny interes osoby zobowiązanej musi być w każdym przypadku konfrontowany z interesem ogólnospołecznym, biorąc pod uwagę przeznaczenie składek na ubezpieczenia społeczne czy ubezpieczenie zdrowotne. Składki na ubezpieczenie mają charakter należności publicznoprawnych i dlatego Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobligowany jest do zachowania szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi.

W ocenie organu odwoławczego, dokonana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych analiza materiału dowodowego sprawy wskazuje, iż w stosunku do Pana H.C. brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zobowiązany prowadzi zarobkową działalność gospodarczą i pobiera świadczenie rentowe. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma możliwość dochodzenia należności w trybie przymusowego dochodzenia egzekucyjnego określonego przepisami ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2002 r., nr 110, poz. 968 ze zm.).

W ocenie organu brak jest również podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust 3a powołanej ustawy. Konieczną przesłanką zastosowania ustanowionego tam dobrodziejstwa jest bowiem wykazanie przez stronę ważnego interesu przemawiającego za umorzeniem należności. Ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na zobowiązanym, zaś ocena i kwalifikacja przedstawionych okoliczności należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wnioskodawca nie wykazał skutecznie, iż spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Prezes Zakładu zauważył nadto, iż zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zobowiązany może wystąpić z wnioskiem o wyrażenie zgody na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Rozwiązanie to gwarantuje stronie wstrzymanie biegu odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi.

W konkluzji Prezes Zakładu zauważył, iż mając na względzie materiał dowodowy zebrany w sprawie niniejszej, brak jest przesłanek przemawiających za umorzeniem wnioskowanych zaległości. Jednocześnie zaznaczył, iż w decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2006 r. wystąpił błąd rachunkowy dotyczący kwoty zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres wskazany przez stronę we wniosku o umorzenie należności tj. [...] Podano kwotę [...] zł, zamiast kwoty [...] zł. Omyłka ta jest wynikiem zsumowania należności wykazanych w stanach należności za okres [...]. W kwocie [...] zł uwzględniono zaległość składkową w wysokości [...] zł za miesiąc październik 2005 r. nie objętą wnioskiem strony z 21 listopada 2005 r. Konsekwentnie zmianie uległa również łączna kwota należności, która wyniosła [...] zł, zamiast [...] zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Zakładu z [...] lipca 2006 r. Pan H.C. wniósł o anulowanie i umorzenie przedmiotowego, fikcyjnego – jego zdaniem - zadłużenia wobec ZUS, udzielenie pomocy prawnej i ustanowienie adwokata z urzędu oraz zwolnienie z jakichkolwiek kosztów sądowych i adwokackich.

Skarżący podkreślił, iż zadłużenie względem ZUS powstało nie z jego winy, lecz jest wynikiem braku kompetencji oraz niewłaściwej interpretacji przepisów prawnych przez ZUS. Nieprawdziwe jest – w jego ocenie – stanowisko organu rentowego, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności oraz, że skarżący jest zobowiązany do spłacania należności w sytuacji, gdy nie jest dłużnikiem.

Zwrócił uwagę na swój zły stan zdrowia zaznaczając, iż zarówno wypadek, jakiemu uległ [...] marca 2006 r., ostatnie badania tomografii komputerowej oraz wyniki konsultacji z neurologiem wskazują, iż powinien poddać się leczeniu szpitalnemu, mieć zapewnioną odpowiednią opiekę, wyżywienie oraz funkcjonowanie bez stresów.

Ponownie wskazał, iż jego podstawowy dochód to renta inwalidzka w wysokości [...] zł netto i okazjonalna pomoc rzeczowa z MOPS.

Do skargi załączona została dokumentacja lekarska - wynik badania komputerowego głowy z [...] lipca 2006 r. oraz zaświadczenie Urzędu Skarbowego K. z [...] lipca 2006 r. o wysokości obrotu w podatku od towarów i usług i podatku akcyzowym oraz dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych przyjętego od podstawy opodatkowania.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wbrew twierdzeniom skargi organ rentowy dokonał wszechstronnej oceny sytuacji skarżącego i w sposób obiektywny ustalił brak podstaw do umorzenia należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy p.p.s.a.).

Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 p.p.s.a., sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do § 2 ww. przepisu sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W takim przypadku sąd uwzględnia skargę, mimo że wydane orzeczenie pogorszy sytuację skarżącego.

Sąd kierując się wskazanymi powyżej przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, i stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu prawnego w związku z wydaniem go z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył bowiem merytorycznie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu ubezpieczeń Społecznych wydanej w pierwszej instancji pomimo jego wniesienia z uchybieniem 14-dniowego terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a., mającego zastosowanie w sprawie zgodnie z treścią art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s..

Sąd zważył, iż stosowanie do treści art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących umarzania należności z tytułu składek. Od decyzji tych, zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie przysługuje odwołanie do sądu cywilnego w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Jak ustalono na podstawie analizy akt administracyjnych sprawy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie w pierwszej instancji w dniu [...] kwietnia 2006 r., została doręczona stronie w dniu 18 kwietnia 2006 r. Data ta jest bezsporna zarówno dla organu jak i samego skarżącego, i potwierdza ją formularz zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 34 akt admin.). W decyzji tej zawarto pouczenie o przysługującym od niej środku odwoławczym, tj. poinformowano stronę, iż w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji strona może zwrócić się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zaznaczając przy tym, iż wniosek w tej sprawie należy złożyć w siedzibie Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony przez stronę w siedzibie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. w dniu 4 maja 2006 r., o czym świadczy data stempla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., znajdująca się pierwszej stronie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nazwanym "Odwołaniem od decyzji znak [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r." (k. 35 akt admin.), jak również data, z jaką wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został sporządzony, tj. 4 maja 2006 r. (wniosek - k. 35 akt admin.). Także i tej daty obie strony nie kwestionowały (k. 39, 45 i 46 akt admin). Nadto z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby strona występowała z prośbą do organu o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zatem na podstawie stanu faktycznego sprawy należało stwierdzić, iż termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął bezskutecznie w dniu 2 maja 2006 r. Wobec tego wniesiony w dniu 4 maja 2006 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie powinien być merytorycznie rozpoznany.

Podkreślenia wymaga, iż warunkiem skuteczności czynności procesowej -polegającej na wniesieniu odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) - jest zachowanie ustawowego terminu przewidzianego do jej dokonania. Uchybienie tego terminu powoduje bezskuteczność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Organ odwoławczy obowiązany jest, przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w postępowaniu wstępnym zbadać, czy został on wniesiony w przewidzianym w ustawie terminie. W sytuacji zaś stwierdzenia, iż został on wniesiony po terminie, obowiązany jest, stosownie do treści art. 134 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stwierdzić tę okoliczność w ostatecznym postanowieniu. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzenie przez organ odwoławczy, że odwołanie zostało złożone po upływie terminu, zobowiązuje ten organ do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania (v. wyrok NSA z 10 czerwca 1999 r., sygn. akt I SA 1517/98, LEX nr 48573, wyrok NSA z 30 grudnia 1998 r., sygn. akt IV SA 2294/96, LEX nr 45698). Uchybienie zaś temu obowiązkowi i merytoryczne rozpoznanie odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) wniesionego po upływie ustawowego terminu stanowi rażące naruszenie prawa. Warto przy tym zaznaczyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, iż "obowiązek ścisłego przestrzegania terminów w postępowaniu odwoławczym wynika z potrzeby zapewnienia pewności i trwałości stosunków w obszarze regulowanym przez prawo administracyjne" (v. wyrok NSA z 30 grudnia 1998 r., sygn. akt IV SA 2294/96, LEX nr 45698).

Reasumując, skarżący nie dochował w sprawie terminu przewidzianego na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stosownie do ww. art. 134 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., obowiązany był więc wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrzenie zaś środka odwoławczego wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony - co miało miejsce w niniejszej sprawie - stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym (postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) decyzji ostatecznej, a więc decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (art. 16 § 1 k.p.a.).

Podkreślić należy, iż dokonując oceny legalności decyzji wydanej [...] kwietnia 2006 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Sąd dostrzegł nieścisłość w treści pouczenia zawartego w zaskarżonej decyzji odnośnie sposobu wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, które winno być przedmiotem analizy przez organ odwoławczy w przypadku ewentualnego rozpatrywania - wniesionego przez stronę - wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W konkluzji Sąd stwierdza, iż wskazana przyczyna nieważności zaskarżonej decyzji jest okolicznością przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja - jak wykazano - nie powinna być wydana, wszelkie więc zarzuty skargi jej dotyczące nie poddają się kontroli Sądu. Z tego powodu Sąd nie mógł ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście zaskarżonej decyzji. Wyrokowanie zdeterminowane zostało omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.