Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1335/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1, ust. 4 pkt 1 i ust. 6, art. 93 ust. 1.
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 12 ust. 1, art. 27 ust. 3, art. 29 ust. 1 oraz ust. 3.
journal: Dz.U. 2003 nr 45 poz 391
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.
article: art. 8 pkt 1 lit. e, art. 11 ust. 1, art. 24 ust. 2, art. 26 ust. 1, ust. 3.
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
article: art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c i d.
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego J. S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W wyniku kontroli przeprowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. (dalej ZUS) u płatnika składek – T. z siedzibą w P. (dalej T., płatnik) w okresie od dnia [...] marca 2008 r. do [...] lutego 2009 r. (omyłkowo podano datę [...] lutego 2008 r.) z przerwą w dniach: [...]., ustalono, że płatnik nie zgłosił do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów cywilnoprawnych J. S. (dalej skarżący). Powołując się na wyniki tej kontroli, ZUS pismem z dnia 22 września 2010 r. – działając na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz. U. z 2004 r., Nr 210, poz. 2135 ze zm. (dalej śoz) - wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej [...] Oddział WNFZ) o wydanie decyzji w sprawie podlegania skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wskazał w tym piśmie, iż w trakcie kontroli przeprowadzonej u płatnika ustalono, że płatnik nie zgłosił skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów cywilnoprawnych. Ww. umowy dotyczyły prowadzenia lektoratów z języków obcych i zawarte były na okres: od 1 października 2002 r. do 15 lipca 2003 r., od 1 października 2003 r. do 15 lipca 2004 r., od 1 października 2004 r. do 15 lipca 2005 r., od 17 września 2005 r. do 15 lipca 2006 r., od 16 września 2006 r. do 1 lutego 2007 r. Jednocześnie ZUS podał, iż skarżący od 1 stycznia 1999 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności.

W toku postępowania administracyjnego skarżący w piśmie z dnia 11 października 2010 r. wyjaśnił (w odpowiedzi na żądanie [...] Oddziału WNFZ z dnia 29 września 2010 r. o udzielenie informacji), że w latach 2002 - 2007 świadczył usługi na rzecz płatnika, na podstawie umowy o dzieło. W jej ramach prowadził w Wyższej Szkole [...] w P. (w której działał płatnik) lektorat z jęz. angielskiego. Jednocześnie wskazał, iż nie posiada umów z płatnikiem, a od 1995 r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i samodzielnie opłaca składki ZUS.

Pismem z dnia 18 października 2010 r. [...] Oddział WNFZ wezwał płatnika do udzielenia informacji, czy skarżący był u niego zatrudniony i na jakiej podstawie, czy ZUS przeprowadzał kontrolę u płatnika w zakresie prawidłowości zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego i czy ZUS wydał jakąkolwiek decyzję dotyczącą skarżącego bądź płatnika. Jednocześnie [...] Oddział WNFZ zwrócił się o wskazanie obowiązków skarżącego, a w przypadku zatrudnienia w charakterze pracownika naukowego (np. lektora) - o wskazanie czy do jego obowiązków należało: odbywanie zajęć dydaktycznych wynikających z otrzymanego planu zajęć, punktualne zaczynanie i kończenie zajęć, dokonywanie wpisów ocen uzyskanych przez studentów na zaliczenie lub w wyniku egzaminów do indeksów i kart zaliczeniowych, przeprowadzanie w ramach zajęć kolokwiów, testów, odbywanie dyżurów, uczestniczenie w zebraniach zwoływanych przez kierowników, przygotowywanie i przeprowadzanie egzaminów poprawkowych. Nadto płatnik został zobowiązany do przedłożenia kopii zawartych ze skarżącym umów.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie T. wniosło (pismem z dnia 4 listopada 2011 r.) o umorzenie postępowania, powołując się na art. 66 § 1 pkt 1a i 1e oraz art. 109 § 6 w związku z art. 104 i art. 105 śoz. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że podmiot, względem którego wszczęto postępowanie kontrolne (tj. T.), nie może zostać uznany za płatnika składek w rozumieniu art. 85 § 1 i § 4 śoz. Nawet bowiem w przypadku uznania, że osoby (będące stronami umów o dzieło zawartych z T.) de facto świadczyły pracę na rzecz Wyższej Szkoły [...], to płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne będzie ww. Wyższa Szkoła (a nie T.). Jednakże za przyjęciem, iż przedmiotowe umowy były umowami o dzieło przemawiają następujące argumenty:

- treść umowy odnosząca się do wykonania konkretnego i oznaczonego dzieła (m.in. przygotowanie i przeprowadzenie wykładu czy lektoratu z określonej tematyki),

- przyznanie w umowie zamawiającemu uprawnienia do zmniejszenia ustalonego wynagrodzenia w przypadku wadliwego wykonania dzieła lub niewykonania go w terminie,

- samodzielność wykonawcy w zakresie wykonania dzieła, która byłaby wyłączona w przypadku zawarcia umowy zlecenia,

- wynikający z umowy brak obowiązku informowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy, który byłby aktualny w razie zawarcia umowy zlecenia,

- wypłata wynagrodzenia w ratach, po wykonaniu określonej części dzieła.

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2011 r., na podstawie art. 8 pkt 1 lit. e, art. 11 w związku z art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 4 pkt 1, art. 6 ust. 1, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 oraz art. 109 śoz w związku z art. 627 oraz art. 734 i art. 750 Kodeksu cywilnego (dalej kc), a także art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), Dyrektor [...] Oddziału WNFZ uznał skarżącego za objętego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem T. umów, co do których stosuje się przepisy kc o umowie zlecenia, w następujących okresach:

• od 1 października 2002 r. do 15 lipca 2003 r.,

• od 1 października 2003 r. do 15 lipca 2004 r.,

• od 1 października 2004 r. do 15 lipca 2005 r.,

• od 17 września 2005 r. do 15 lipca 2006 r.,

• od 16 września 2006 r. do 1 lutego 2007 r.

Po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącego odwołania (w którym zakwestionowano zakwalifikowanie jako umowy zlecenia łączącej skarżącego i płatnika umowy o dzieło), decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ), mając za podstawę art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 śoz oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej kpa), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora [...] Oddziału WNFZ.

W uzasadnieniu decyzji Prezes NFZ podzielił stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym w świetle art. 627-646 kc oraz art. 734-750 kc umowy skarżącego zawarte z T. należy uznać za umowy zlecenia. Umowa o świadczenie usług jest, jak również umowa zlecenia, jest przykładem umowy starannego działania, natomiast umowa o dzieło jest umową rezultatu. Przedmiotem umowy o dzieło jest osiągnięcie z góry oznaczonego wyniku, podczas gdy przedmiotem umowy o świadczenie usług jest jedynie staranne dążenie do osiągnięcia rezultatu (w przypadku skarżącego – do nauczania), a jego osiągnięcie nie należy do treści zobowiązania. Wykonywanie przez skarżącego umowy było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającym do osiągnięcia skutku w postaci nauczania konkretnych osób języka obcego, co oznacza, iż umowa ta była umową świadczenia usług nauczania języka. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (orzeczenie wydane w sprawie o sygn. akt. VI SA/WA 1511/09) oraz Sądu Najwyższego (wyrażone w wyroku z dnia 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00, publ. OSCN 2001/4/63).

Jednocześnie Prezes NFZ wskazał, że decyzja wydana przez organ I instancji ustala jedynie, iż skarżący był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem umów, co do których stosuje się przepisy kc o umowie zlecenia w okresie od dnia 1 października 2002 r. do dnia 15 lipca 2003 r., od dnia 1 października 2003 r. do dnia 15 lipca 2004 r., od dnia 1 października 2004 r. do dnia 15 lipca 2005 r., od dnia 17 września 2005 r. do dnia 15 lipca 2006 r. oraz od dnia 16 września 2006 r. do dnia 1 lutego 2007 r. Natomiast stosownie do treści art. 109 ust. 2 śoz, organem właściwym do ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne skarżącej jest ZUS. Z uwagi na powyższe brak jest podstaw prawnych do uchylenia decyzji Dyrektora [...] Oddziału WNFZ nr [...].

Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

- naruszenie art. 627 kc oraz art. 734 kc przez ich błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że obowiązki powierzone skarżącemu w oparciu o przedłożone umowy oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazują na to, iż zawarte umowy wbrew ich nazwie, były umowami zlecenia, a nie umowami o dzieło,

- naruszenie art. 66 § 1 lit. e w związku z art. 69 § 1 śoz przez ich niewłaściwe zastosowanie oraz orzeczenie o objęciu skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umowy o dzieło zawartej z T.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organy I i II instancji nie dysponowały żadną dokumentacją dotyczącą zawartej umowy, a w szczególności nie dysponowały treścią umowy o dzieło. Za bezprzedmiotowe skarżący uznał rozważania zaskarżonej decyzji, odnoszące się do uznania przez organy, iż umowa jaka łączyła go z płatnikiem była umową zlecenia a nie umową o dzieło, skoro jej treść nie została przeanalizowana.

Według skarżącego, należało uznać, że w zakresie prowadzenia lektoratów zawarta przez strony umowa była umową o dzieło. W tym kontekście wskazał, że jego zadaniem było przygotowanie konkretnych lektoratów o określonej treści i tematyce, z których każdy miał stanowić odrębne dzieło. Zadaniem prowadzącego zajęcia było też zaopatrzenie słuchaczy w określony poziom wiedzy i umiejętności, pozwalający na przystąpienie do egzaminu końcowego, zdanie tego egzaminu oraz kontynuację nauki w kolejnych latach studiów. Zatem finalnym efektem umowy było "wypuszczenie" z uczelni studenta dysponującego określonym stanem wiedzy, czego wyrazem jest wydawany dyplom. Charakteryzujące umowę zlecenia staranne działanie – w ramach zawartej przez strony umowy - byłoby niewystarczającym zobowiązaniem wykonawcy. Liczył się bowiem efekt końcowy, a więc należycie przygotowany lektorat, a w konsekwencji wykształcony student opuszczający uczelnię.

Skarżący zakwestionował stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym o braku możliwości zakwalifikowania zawartej umowy jako umowy o dzieło świadczy to, że przedmiotowa umowa nie mogła zostać poddana sprawdzeniu na istnienie wad fizycznych. W razie stwierdzenia, że dzieło jest wykonywane w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową zamawiający był uprawniony do wezwania wykonawcy do zmiany sposobu wykonania dzieła w trybie art. 636 kc, czyli do zmiany sposobu prowadzenia zajęć. Na fakt, iż strony zawarły umowę o dzieło wskazuje także treść poszczególnych postanowień tej umowy, a mianowicie:

- przyznanie w umowie zamawiającemu uprawnienia do zmniejszenia ustalonego wynagrodzenia w przypadku wadliwego wykonania dzieła lub niewykonania go w terminie,

- samodzielność wykonawcy w zakresie wykonania dzieła, która byłaby wyłączona w przypadku zawarcia umowy zlecenia,

- wynikający z umowy brak obowiązku informowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy, który byłby aktualny w razie zawarcia umowy zlecenia,

- wypłata wynagrodzenia w ratach, po wykonaniu określonej części dzieła.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Skargę w tej sprawie należało uwzględnić, aczkolwiek zasadniczo z innych powodów niż podnoszone przez skarżącego. W szczególności Prezes NFZ, który w myśl zasady dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego (art. 15 kpa), skutkiem odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej obowiązany był rozpoznać sprawę na nowo w jej całokształcie, wyjaśniając stosownie do przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa wszystkie istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia okoliczności faktycznoprawne, nie wywiązał się z tego zdania.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] Prezes NFZ umorzył bowiem postępowanie odwoławcze inicjowane odwołaniem płatnika T. i ograniczył się do rozpatrzenia w drugiej instancji odwołania wniesionego przez skarżącego J. S. Tym samym sprawa na etapie postępowania odwoławczego została przez organ rozpoznana bez udziału płatnika T., który jest stroną w sprawie i winien mieć z tego powodu zapewniony w niej udział we wszystkich stadiach procedowania. Skutkiem umorzenia względem niego postępowania odwoławczego został natomiast z tej sprawy wyeliminowany. Organ II instancji nie doręczył uczestnikowi postępowania, którym jest płatnik, decyzji organu II instancji czym naruszył jego prawo do udziału w sprawie.

W ocenie Sądu stanowisko organu, odmawiające płatnikowi T. przymiotu strony w sprawie, które legło u podstaw tego umorzenia jest błędne. Zgodnie z art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Postępowanie administracyjne w sprawie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu łączących ją z płatnikiem ww. umów o prowadzenie lektoratów z języka angielskiego – według płatnika umów o dzieło, a według organu umów zlecenia – dotyczy wbrew stanowisku organu interesu prawnego lub obowiązku płatnika w rozumieniu art. 28 kpa.

Interes prawny osoby/innego podmiotu prawa do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym (jako kategoria prawa materialnego) wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tej osoby/podmiotu, który to wpływ wynika z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym, między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (tu decyzja administracyjna ) może mieć wpływ na tę sytuację w zakresie prawa materialnego. Interes prawny wywodzi się zatem z wynikającego z przepisów prawa rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą indywidualnych praw podmiotu, który się na niego powołuje a prowadzonym postępowaniem. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym warunkowany istnieniem interesu prawnego ma w tej sytuacji osoba (inny podmiot prawa), której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z 22 września 2011 r. II GSK 929/10 oraz wskazany w nim inny wyrok tego Sądu z 9 grudnia 2005 r. II OSK 310/05).

Oceniając interes prawny płatnika T. w postępowaniu dotyczącym objęcia skarżącego, jako kontrahenta zawartych przezeń ww. umów, obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego należy zatem brać pod uwagę przepisy materialnoprawne regulujące wszystkie kwestie związane z realizacją/wyegzekwowaniem tego obowiązku w praktyce działania organów NFZ i ZUS.

W szczególności zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) obecnie obowiązującej od (1 października 2004 r.) ww. ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (śoz) obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie (m.in.) umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego (kc) dotyczące zlecenia. Analogiczne unormowanie przewidziane było w art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e) wcześniejszej ww. ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (obowiązującej do 30 września 2004 r.; dalej ustawa pu NFZ) i w art. 8 pkt 1 lit. e) poprzedzającej tę ustawę ww. ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (obowiązującej do 31 marca 2003 r.; dalej ustawa puz).

W myśl art. 69 ust. 1 śoz obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych (analogicznie – por. art. 12 ust. 1 pu NFZ i art. 11 ust. 1 puz).

Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający (art. 85 ust. 4 śoz i analogicznie przepisy art. 27 ust. 3 pu NFZ i art. 24 ust. 2 puz).

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 śoz osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane, bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym – w terminie do 15. dnia następnego miesiąca (analogicznie przepisy art. 29 ust. 1 pu NFZ i art. 26 ust. 1 puz).

Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 śoz oraz analogicznie przepisy art. 29 ust. 3 i nast. pu NFZ oraz art. 26 ust. 3 i nast. puz).

Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy śoz składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ww. ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej jako ustawa systemowa). W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego, prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona późnej odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu, prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu - przed organem NFZ w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma bowiem wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na to ubezpieczenie. Jak podniósł NSA w ww. wyroku z 22 września 2011 r. trudno mówić o tym, że płatnika obciążają jedynie czynności techniczne (obliczanie i odprowadzanie składki na ubezpieczenie zdrowotne), skoro jest on obowiązany (w myśl wskazanych wyżej przepisów) opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne, a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają obecnie ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w art. 93 ust. 1 ustawy śoz podkreślenia wymaga, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wpływa na sfery prawne dwóch pomiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. W tej sytuacji oba te podmioty (strony umowy) mają interes prawny w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Skoro T. legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego z racji zawierania z nim umów, których charakter, a w konsekwencji prawa i obowiązki T. są sporne między stronami tego postępowania, miał prawo wziąć w tym postępowaniu udział. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony, według której organ winien zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 kpa). Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia.

W postępowaniu zakończonym ww. ostateczną decyzją organu z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] (zaskarżoną w tej sprawie) o objęciu skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem T. umów, co do których stosuje się – według organu – przepisy kc o umowie zlecenia, zasada ta została naruszona, gdyż – jak to wyżej nadmieniono – organ prowadził je w drugiej instancji bez udziału jednej ze stron, a mianowicie płatnika T., który legitymował się w tym postępowaniu interesem prawnym. Stało się tak w następstwie umorzenia postępowania odwoławczego inicjowanego odwołaniem płatnika i poprzestania na rozpatrzeniu odwołania skarżącego. W ten sposób płatnik pozbawiony został możliwości udziału w postępowaniu odwoławczym, zatem brak tego udziału nie wynikł z jego winy, tylko był następstwem decyzji organu, który bezpodstawnie odmówił mu przymiotu strony w sprawie. Wyczerpana została w tej sytuacji przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Stosownie do tego przepisu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Należy dodać, że zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jago stadia, zatem przesłanka uzasadniająca wznowienie będzie obejmować sytuacje, w których strona bez własnej winy w ogóle nie uczestniczyła w postępowaniu, jak również, gdy nie uczestniczyła tylko w niektórych jego fazach/stadiach, z przyczyn leżących po stronie organu. Z kolei stosownie do przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Skoro wykazano wyżej, że T. jest stroną postępowania w przedmiocie objęcia skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, a umarzając (względem niego) postępowanie odwoławcze organ pozbawił go udziału w sprawie na etapie rozpoznania jej w drugiej instancji, czym naruszył zasadę zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 kpa), wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji wymieniona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.

Stwierdzenie omówionego naruszenia uprawnia Sąd do odstąpienia od merytorycznego ustosunkowania się do zarzutów skargi, albowiem skutkiem uchylenia zaskarżonej decyzji sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu przez organ w instancji odwoławczej z uwzględnieniem dyspozycji art. 10 § 1 kpa (to jest w realiach tej sprawy z udziałem zarówno skarżącego jak i płatnika T.).

Zatem, w ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji rozpozna merytorycznie odwołanie uczestnika, co oznacza w konsekwencji, że sprawa w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego J. S. (skarżącego w niniejszej sprawie), podlegać będzie ponownemu rozpoznaniu w jej całokształcie przez organ odwoławczy.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a. O niewykonywaniu uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ppsa. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa.