Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2591/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2013 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ) po rozpatrzeniu odwołania D. K. (dalej jako skarżąca) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ (dalej Dyrektor MOW NFZ) z [...] lipca 2012 r., w sprawie stwierdzenia istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej w okresie od 18 listopada 2002 r. do 3 listopada 2011 r. Jako podstawę decyzji wskazano art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.), dalej ustawa o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w listopadzie 2011 r. zwrócił się do Dyrektora MOW NFZ z wnioskiem o rozstrzygnięcie w drodze decyzji o obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej - na podstawie art. 109 ustawy o świadczeniach.

Rozpatrując ww. wniosek Dyrektor MOW NFZ decyzją z dnia [...] marca 2012 r., stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej w okresie od 18 listopada 2001 r. do 3 listopada 2011 r.

Od tej decyzji skarżąca w terminie wniosła odwołanie, w którym zakwestionowała ustalenia organu pierwszej instancji. Do akt przedłożyła m.in. kserokopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za lata 2007-2011, który to dokument nie był znany organowi w dniu wydania decyzji.

Rozpatrując odwołanie Prezes NFZ decyzją z [...] maja 2012 r., uchylił decyzję Dyrektora MOW NFZ i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Ponownie rozpatrując sprawę Dyrektor MOW NFZ decyzją z [...] lipca 2012 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej w okresie od 18 listopada 2001 r. do 3 listopada 2011 r.

Od tej decyzji skarżąca w terminie wniosła odwołanie. Wskazała w nim, że uzyskiwanie przychodów z działalności gospodarczej było efektem zaszłości zaistniałych w spółce cywilnej, której jest wspólnikiem przed 2002 r., tj. egzekucji komorniczych prowadzonych przez spółkę cywilną w stosunku do dłużników. Wskutek nie zakończenia niektórych postępowań egzekucyjnych przed 2002 r., należności wpływały na konto spółki w późniejszych latach i w konsekwencji wykazywane były w deklaracjach do Urzędu Skarbowego. Zdaniem skarżącej kwoty wykazane w jej zeznaniach podatkowych nie powinny być zaliczane do przychodów z działalności gospodarczej, gdyż stanowiły one przychód wspólników spółki cywilnej przed 2000 r., a więc zanim wspólnikiem tej spółki stała się skarżąca i zanim uzyskała ona wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Jako dodatkowy dowód, potwierdzający nieuzyskiwanie przychodów z działalności gospodarczej w latach 2002-2011, skarżąca przedłożyła także w toku postępowania kserokopię podatkowej książki przychodów i rozchodów za lata 2007-2011. Skarżąca złożyła również wyjaśnienia dotyczące konta depozytu gwarancyjnego, na które w latach 2002-2011 wpływały środki z egzekucji należności na rzecz spółki cywilnej, której była wspólnikiem. Podkreśliła, że nie wykazywała jakiejkolwiek aktywności, aby środki te uzyskać, w szczególności nie prowadziła działań egzekucyjnych, które leżały po stronie banku, ani żadnej innej działalności gospodarczej, dla której spółka została utworzona. Do wyjaśnienia dołączona została kserokopia Umowy - Porozumienia z bankiem z lutego 1997 r., w związku z wykonywaniem której utworzone zostało konto depozytu gwarancyjnego, przeznaczone do wpłaty spływających na konto spółki cywilnej zaległych należności, odzyskiwanych sukcesywnie w drodze windykacji.

Skarżąca w odwołaniu zarzuciła także organowi, że ten nie uwzględnił zgłoszonych przez nią dowodów z zeznań świadków na okoliczność nieprowadzenia przez nią działalności gospodarczej.

W uzasadnieniu skarżonej decyzji Prezes NFZ wskazał, że w okresie objętym decyzją organu pierwszej instancji miały zastosowanie przepisy trzech kolejnych ustaw tj.:

1. art. 8 pkt 1 lit. c i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującej do 31 marca 2003 r. (Dz. U. nr 28. poz. 153 ze zm.), dalej ustawa o ubezpieczeniu zdrowotnym;

2. art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, obowiązującej do 30 września 2004 r. (Dz. U. nr 45, poz. 391 ze zm.), dalej ustawa o ubezpieczeniu w NFZ,

3. zgodnie z którymi obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi;

4. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach w brzmieniu obowiązującym do 20 września 2008 r., zgodnie z którym "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi";

5. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach w brzmieniu obowiązującym od 20 września 2008 r. zgodnie z którym "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej".

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób, stosownie do art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 12 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ, a także art. 11 ust. 1 ustawy ubezpieczeniu zdrowotnym - powstaje i wygasa; w terminach określonych w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej ustawa o systemie. Według art. 13 pkt 4 ustawy o systemie - obowiązkowi ubezpieczenia społecznego podlegały w brzmieniu obowiązującym do 20 września 2008 r.: "osoby prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności", a od 20 września 2008 r., w brzmieniu: "osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania lej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej".

Zgodnie z regulacjami art. 7 ust.2 i art. 7d ust. 1 obowiązującej od 1 stycznia 2001r. ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. z 1999 r., nr 101, poz. 1178 ze zm.), dalej prawo działalności przedsiębiorca będący osobą fizyczną mógł podjąć działalność po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Przedsiębiorca był obowiązany zgłosić organowi ewidencyjnemu zmiany stanu faktycznego i prawnego odnoszące się do przedsiębiorcy wykonywanej przez niego działalności gospodarczej, w zakresie danych zawartych w zgłoszeniu do ewidencji, powstałe po dniu dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, w terminie 14 dni od dnia powstań a tych zmian, a także informacji o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej.

Z dniem 20 września 2008 r. przepis art 1 ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2008 r., nr 141, poz. 888), wprowadził do ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 ze zm.- dalej ustawa o s.d.g.), możliwość zawieszenia działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 14a ust. 1 ustawy o s.d.g. przedsiębiorca nie zatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy. W ustawie o systemie znalazł się wówczas przepis art. 36 a ust. 2 obowiązujący od 7 marca 2009 r., który stanowił, iż: "zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej powoduje ustanie obowiązku ubezpieczeń społecznych od dni i, w którym rozpoczyna się zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej, do dnia poprzedzającego dzień wznowienia wykonywania działalności gospodarczej". Prezes NFZ zauważył przy tym, iż w stanie prawnym przed 20 września 2008 r., kiedy nie istniała formalna możliwość zgłoszenia zawieszenia działalności gospodarczej Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 19 marca 2007 r. (sygn. akt: III UK 133/06) stwierdził, że "(..)ciężar dowodu wystąpienia przesłanek uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia społecznego (rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu działalności) obciąża tę stronę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne w zakresie ustania obowiązku ubezpieczenia".

W związku z tym Prezes NFZ wskazał, że skarżąca posiadała wpis do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta [...] pod numerem [...], począwszy od 18 listopada 2002 r., ze wskazaniem daty rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej na dzień dokonania wpisu. Wpis został wykreślony z ewidencji z 4 listopada 2011 r. We wniosku CEIDG-1 o wykreślenie wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, złożonym 18 listopada 2011 r., jako datę zaprzestania działalności gospodarczej wskazano dzień 4 listopada 2011 r. Skarżąca nie dokonywała zawieszenia ww. działalności na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Organ odwoławczy podał nadto, że skarżąca w toku postępowania informowała o niewykonywaniu pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie posiadania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej i nadesłała do akt sprawy kserokopie m.in. załączników PIT/B tj. informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej za lata 2003, 2006 i 2009 oraz kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za 2010 r.

Zdaniem organu bezsprzecznym jest, że skarżąca wykazywała w zeznaniach podatkowych za lata 2002-2010 przychody z tytułu działalności gospodarczej, oświadczając zarazem, iż nie stanowią one przychodów działalności gospodarczej w rozumieniu zapisów art. 5a pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012, poz. 361), dalej ustawa podatkowa. Jednocześnie organ podał, że stwierdzenie, czy z punktu widzenia prawa gospodarczego publicznego istniała konieczność utrzymywania aktywnego wpisu jedynie dla celów egzekwowania wierzytelności, pozostaje poza jego kompetencjami. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wskazał bowiem, iż począwszy od 1 lipca 2007 r. pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego (interpretację indywidualną) wydaje na wniosek zainteresowanego w jego indywidualnej sprawie Minister Finansów. Z uwagi na powyższe Prezes NFZ uznał, że nie posiada legitymacji do występowania do organów skarbowych o udzielenie informacji dotyczącej podatników, jak też nie posiada uprawnień do oceny charakteru przychodów, jakie uzyskiwała spółka w spornym okresie, w szczególności do oceny, czy stanowią one przychody z działalności gospodarczej. Narodowy Fundusz Zdrowia nie jest uprawniony do interpretacji przepisów prawa podatkowego, a w szczególności do stwierdzenia, czy uzyskiwane po 2000 r. wpływy na rzecz firmy spełniają warunki określone w art. 14 ust. 3 ustawy podatkowej i w konsekwencji nie zaliczają się do przychodów z działalności gospodarczej - pomimo, iż zostały wykazane w zeznaniach podatkowych.

Prezes NFZ wskazał, że długotrwałe utrzymywanie aktywnego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej stanowiło wyraz woli kontynuacji tejże działalności, a egzekucja wierzytelności powstałych w ramach działalności mieści się w pojęciu wykonywania działalności. Za przesłankę wykonywania przez skarżącą działalności uznano nie tyle samo posiadanie aktywnego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, ile utrzymywanie tegoż wpisu przy jednoczesnym długotrwałym i konsekwentnym wykazywaniu przychodów z działalności gospodarczej oraz braku jednoznacznej interpretacji organu skarbowego odnośnie charakteru tychże przychodów.

Prezes NFZ odnosząc się do odmowy dopuszczenia dowodu z zeznań świadków odwołał się do w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 1999 r., sygn. akt I SA/Ka 2210/97 oraz do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 526/10, w których wskazano, iż przesłuchanie strony ma charakter dowodu posiłkowego oraz nie może mieć przesądzającego znaczenia dla sprawy. Oświadczenie strony nie może zastępować dowodów z dokumentów, ponieważ ten środek dowodowy nie jest w pełni obiektywny (oświadczenie składa strona zainteresowana uzyskaniem korzystnego rozstrzygnięcia).

Reasumując organ odwoławczy uznał, że z brak było podstaw do uchylenia bądź zmiany decyzji Dyrektora MOW NFZ.

Od decyzji Prezesa NFZ skarżąca w terminie złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wnosząc o uchylenie obu decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 7, 77 i 78 k.p.a. w zw. z 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach oraz w zw. z art. 13 pkt 4 ustawy o i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 12 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ, a także art. 11 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym na skutek nie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz poczynienia ustaleń sprzecznych ze stanem faktycznym, tj. w szczególności ustalenia, że skarżąca w okresie od 18 listopada 2002 r. do 3 listopada 2011 r. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej;

2. art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz art. 5a pkt 6 i art. 14 ust. 1, ust. 2 pkt 7 oraz ust. 3 ustawy podatkowej poprzez ustalenie, iż nie wyrejestrowanie skarżącej w okresie od 18 listopada 2002 r. do 3 listopada 2011r. z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta [...] oznacza faktyczne wykonywanie w tym czasie przez skarżącą takiej działalności.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że całkowite pominięcie przez organy zgłoszonych przez nią w toku postępowania wniosków dowodowych było spowodowane tym, że organy z góry przewidziały, iż zeznania świadków prawdopodobnie potwierdzą stanowcze i jednoznaczne stanowisko skarżącej o niepodjęciu i nieprowadzeniu w spornym okresie działalności gospodarczej.

Skarżąca zarzuciła również, że organ odwoławczy powołał się przy tym na wadliwą podstawę prawną - art. 86 k.p.a., dotyczący przesłuchania strony, a nie dowodów z zeznań świadków. Zdaniem skarżącej stanowisko Prezesa NFZ odnośnie posiłkowego charakteru ww. zeznań naruszało w sposób rażący przepis art. 78 k.p.a. Zgłoszone przez skarżącą wnioski miały bowiem zasadnicze znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy, albowiem ich celem było wykazanie prawdziwości twierdzeń skarżącej, iż pomimo istnienia wpisu do ewidencji działalności gospodarczej w okresie od 18 listopada 2002 r. do 3 listopada 2011 r., skarżąca w tym okresie faktycznie takiej działalności nie podjęła i nie prowadziła.

Skarżąca przypomniała, że złożyła także inne dowody m.in. zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego, które zostały również całkowicie i bezpodstawnie pominięte przez Prezesa NFZ. Wyjaśniła przy tym, że w ramach spółki cywilnej nie byłaby możliwa taka sytuacja, w której jedna wspólniczka prowadzi działalność gospodarczą, a druga nie. Tym samym, skoro wspólniczka skarżącej nie była zarejestrowana w Urzędzie Skarbowym jako podatnik VAT czynny w okresie od 5 lipca 1993 r. do 1 stycznia 2000 r., a więc obejmującym okres, którego dotyczy sprawa, to jest oczywiste, że taka sama sytuacja musiała zachodzić w także w stosunku do skarżącej.

Mając powyższe na uwadze skarżąca stwierdziła, że Prezes NFZ pomijając jej wnioski dowodowe nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, istotnego dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, a tym samym naruszył przepisy art. 7 i 77 k.p.a., zaś odmawiając skarżącej przeprowadzenia wnioskowanych przez nią dowodów, naruszył także przepis art. 78 k.p.a.

W ocenie skarżącej organ odwoławczy naruszył przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, gdyż nie wskazał żadnego dowodu, z którego wynikałoby, iż w okresie czasu objętym zaskarżoną decyzją można byłoby mówić o jakichkolwiek formach "zorganizowania" przez skarżącą działalności gospodarczej (a nawet przygotowaniach do takiego zorganizowania), a tym bardziej wykonywania takich czynności w sposób "ciągły". Zdaniem wnoszącej skargę organ poprzestał wyłącznie na domniemaniu faktycznym, iż skoro skarżąca była wpisana do ewidencji działalności gospodarczej w okresie, którego dotyczy decyzja, to tym samym działalność gospodarczą prowadziła, odrzucając jednocześnie wszelkie dowody zgłaszane przez skarżącą, które to domniemanie obalają.

Sprzeczności ustaleń poczynionych przez Prezesa NFZ ze stanem taktycznym sprawy skarżąca upatruje również w ocenie charakteru prawnego niewielkich kwot, jakie w ww. okresie wpływały na rachunek bankowy spółki cywilnej. Wskazała, że od chwili dokonania przez siebie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej - co łączyło się z przystąpieniem do spółki cywilnej, ani skarżąca, ani też jej wspólniczka nie podjęły jakichkolwiek czynności, w tym także windykacyjnych. Natomiast egzekucje takie prowadził bank, we własnym imieniu i na własny rachunek, i co najważniejsze - egzekucje te dotyczyły dłużników banku, a nie spółki cywilnej. Natomiast związek tych egzekucji ze spółką cywilną, do której skarżąca przystąpiła był taki, że przed 2000 r., kiedy jeszcze spółka cywilna "A." faktycznie prowadziła działalność gospodarczą, klienci tej spółki kupowali towary, korzystając z kredytu zaciąganego w banku. W związku z podpisanym przez spółkę cywilną porozumieniem z bankiem, spółka była wówczas zobowiązana do utworzenia depozytu gwarancyjnego, który miał zabezpieczać bank, na wypadek nie spłacenia kredytów, zaciągniętych na zakup towarów od spółki cywilnej przez jej klientów. Skarżąca wyjaśniła, iż depozyt gwarancyjny, został utworzony przez ówczesnych wspólników spółki kilka lat wcześniej, zanim skarżąca przystąpiła do spółki cywilnej i pochodził z przychodów wówczas osiąganych przez wspólników i zgłaszanych do opodatkowania. Zdaniem skarżącej to, że po latach - w wyniku realizacji porozumienia z bankiem, część środków zgromadzonych w depozycie gwarancyjnym, została zwrócona na konto spółki cywilnej, w czasie gdy spółka ta już od lat działalności gospodarczej nie prowadziła, a w międzyczasie do spółki przystąpiła skarżąca, nie mogło w żadnym razie świadczyć o podjęciu, organizowaniu lub przygotowywaniu do rozpoczęcia działalności gospodarczej przez skarżącą.

Wobec powyższego zdaniem skarżącej, ustalenia poczynione w ww. zakresie - bez wnikliwego zapoznania się ze stanem faktycznym sprawy i bez przeanalizowania przedstawionych dowodów, pozostają w całkowitej sprzeczności ze stanem faktycznym sprawy. Prezesa NFZ całkowicie bezkrytycznie i bez rozeznania faktycznego stanu rzeczy przyjął, iż skoro na konto spółki cywilnej wpływały środki pieniężne (bardzo niewielkie), także po dniu 18 listopada 2002 r., czyli po wpisaniu skarżącej do ewidencji działalności gospodarczej (co było połączone z jej przystąpieniem do tej spółki), to znaczyło, że skarżąca prowadziła w tym okresie działalność gospodarczą, pomimo tego, iż wszystkie okoliczności, w tym twierdzenia samej skarżącej oraz przedstawiane dowody wykazują fakty zupełnie przeciwne, a mianowicie, że żadnej działalności - w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz poprzedzających ją ustaw oraz przepisów ustawy podatkowej skarżąca faktycznie nie podjęła i nigdy nie prowadziła.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi. Organ wskazał, że domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne. Nie chodzi, więc o niedopuszczalność korygowania okresu prowadzenia działalności gospodarczej wynikającego z wpisu do ewidencji, lecz o powiązanie takiej czynności z wynikami postępowania dowodowego. Organ przypomniał, że skarżąca twierdzi, iż nie wykonywała pozarolniczej działalności gospodarczej, jednakże w jego ocenie z przedłożonej dokumentacji wynikało, iż skarżąca w ww. okresie wykazywała przychody z tytułu działalności gospodarczej. Bezsprzecznym jest, że skarżąca wykazywała w zeznaniach podatkowych za lata 2002-2010 przychody z tytułu działalności gospodarczej, oświadczając zarazem, iż nie stanowią one przychodów z działalności gospodarczej w rozumieniu zapisów art. 5a pkt 6 ustawy podatkowej. Zdaniem Prezesa NFZ długotrwałe utrzymywanie aktywnego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej stanowiło wyraz woli kontynuacji działalności, a egzekucja wierzytelności powstałych w ramach tej działalności, mieści się w pojęciu wykonywania działalności. Za przesłankę wykonywania działalności uznano nie tyle samo posiadanie aktywnego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, ile utrzymywanie tegoż wpisu przy jednoczesnym długotrwałym i konsekwentnym wskazywaniu przychodów z działalności gospodarczej oraz braku jednoznacznej interpretacji organu skarbowego odnośnie charakteru tychże przychodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając przedmiotową skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że jest ona niezasadna.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa NFZ, której podstawą materialnoprawną były przepisy ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji był obowiązany do dokonania tego pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi Kodeksu postępowania administracyjnego.

Powszechny obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego na przestrzeni ostatnich lat - obejmujący również okres, którego dotyczy rozpoznawana sprawa, wynikał z różnych aktów normatywnych, mianowicie:

6. do 31 marca 2003 r. z art. 8 pkt 1 lit c ustawy z 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby prowadzące pozarolniczą działalność lub osoby z nimi współpracujące;

7. do 30 września 2004 r. z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników (...), które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi;

8. do 19 września 2008 r. z art. 66 ust. 1 pkt 1 it c ustawy o świadczeniach, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi;

9. z dniem 20 września 2008 r. zaczął obowiązywać przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 it c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu zmienionym przez art. 12 ustawy z 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw, w myśl którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. 2008 r., nr 164, poz. 1027).

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w ww. przepisach powstaje i wygasa - w myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach - zarówno w brzmieniu sprzed, jak i po nowelizacji, w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Podobnie kwestię tą regulowały także ww. ustawy wcześniejsze, odpowiednio w art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1.

Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - obowiązującym do 19 września 2008 r., obowiązek ubezpieczenia dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, powstawał od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Po nowelizacji - dokonanej art. 7 ustawy o zmianie, tj. od 20 września 2008 r. przepis art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń stanowi, że obowiązek ubezpieczenia dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, powstaje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. 2009, nr 205 poz. 1585 tekst jednolity).

Podobnie jak ww. ustawy: o świadczeniach oraz o systemie ubezpieczeń społecznych, także ustawa o swobodzie działalności gospodarczej została znowelizowana ustawą o zmianie. Art. 1 ustawy o zmianie wprowadził do ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej sprzed nowelizacji (Dz. U. 2007, nr 155, poz. 1095 tekst jednolity), dalej jako ustawa o swobodzie art. 14a ust. 1, w myśl którego przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy. Ust. 3 cytowanego przepisu stanowi, że w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Nadto ust. 5 wskazuje, że zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej oraz wznowienie wykonywania działalności gospodarczej następuje na wniosek przedsiębiorcy i okres zawieszenia rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, nie wcześniej niż w dniu złożenia wniosku, i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej.

Z powyższych regulacji wynika więc, że dopiero z dniem 20 września 2008 r. ustawodawca wprowadził dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą możliwość wyłączenia się spod obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w związku z prawem zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Na kanwie niniejszej sprawy należy także wskazać czym jest działalność gospodarcza. W myśl art. 2 ustawy o swobodzie działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zarobkowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Mając wszystkie powyższe regulacje ustawowe na uwadze Sąd zauważa, że czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jest tożsamy z czasem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Okresy podlegania obowiązkowi ubezpieczenia wyznaczone zostały, co do zasady, przez formalne, a nie faktyczne wykonywanie działalności, która stanowi tytuł ubezpieczenia.

Na przedsiębiorcy oprócz obowiązku zgłoszenia chęci podjęcia prowadzenia działalności gospodarczej, ciąży również obowiązek zgłaszania w niej wszelkich zmian - nie tylko prawnych, ale i faktycznych. Skoro tak, to faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności z różnych przyczyn powinno być do ewidencji zawsze zgłoszone i wpisane. Objęcie obowiązkiem ubezpieczenia osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą uzależnione jest bowiem – na co już wskazano, od jej rzeczywistego prowadzenia na podstawie wpisu do ewidencji.

Istotą działalności gospodarczej jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany, na własny rachunek i ryzyko. Jej prowadzenie występuje zarówno w okresach faktycznego wykonywania usług, jak też w czasie podejmowania innych czynności związanych z tą działalnością. Specyfika prowadzenia działalności gospodarczej sprawia, że przedsiębiorca sam dysponuje swoim czasem i może go przeznaczyć na jej bezpośrednie wykonywanie albo na sprawy prywatne, rodzinne, leczenie lub wypoczynek. Zatem o prowadzeniu działalności gospodarczej stanowią wszelkie działania podejmowane przez przedsiębiorcę w celu zaistnienia czynności dających przychód. Przesłanka wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły nie może być zatem rozumiana jako konieczność jej wykonywania bez przerwy (przez cały rok, miesiąc, tydzień lub dzień), lecz jako zamiar powtarzalności określonych czynności w odróżnieniu od ich przypadkowości, jednorazowości, sporadyczności lub okazjonalności. Przyjmuje się więc, że działalność gospodarcza z założenia ma być działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nastawioną na nieokreślony z góry okres czasu, a ponadto związana jest z nią konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego.

Jak wskazano powyżej zarejestrowana działalność gospodarcza wiąże się z przymusem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Jedynie wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności gospodarczej z ewidencji lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu powoduje zawsze - na stałe lub okresowo - ustanie obowiązku ubezpieczenia. Ocena, czy działalność gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana (a więc także czy zaistniała przerwa w jej prowadzeniu) należy do sfery ustaleń faktycznych, a istnienie wpisu do ewidencji nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej, jednakże wpis ten prowadzi do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. W konsekwencji domniemywa się, że skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to działalność ta była faktycznie prowadzona i w związku z tym istniał obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 198, z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 309 oraz z 30 listopada 2005 r., I UK 95/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 311).

Domniemanie to może być obalone w drodze przeprowadzenia przeciwdowodu, który obciąża stronę twierdzącą o faktach przeciwnych niż twierdzenia wynikające z domniemania. Ciężar dowodu wystąpienia przesłanek uzasadniających ustanie obowiązku ubezpieczenia (rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu działalności) obciąża tę stronę, która z faktu tego wywodzi skutki prawne w zakresie ustania obowiązku ubezpieczenia. Nadto zaistnienie przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej musi być rzeczywiste, co oznacza, że ubezpieczonego obciąża obowiązek wykazania wystąpienia okoliczności niezwiązanych z warunkami wykonywania działalności gospodarczej. W rezultacie okoliczności takie, jak zły stan zdrowia, nie stanowią przesłanki uzasadniającej uznanie istnienia przerwy w prowadzeniu działalności gospodarczej. Oznacza to, że przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej, powodująca ustanie obowiązku ubezpieczenia musi być usprawiedliwiona i udokumentowana (wykazana), a nie uzależniona wyłącznie od woli ubezpieczonego, sprowadzającej się do zamiaru czasowego wyłączenia ciążącego na nim obowiązku ubezpieczenia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że dla oceny ustalenia okresu podlegania przez skarżącą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ma znaczenie fakt zarejestrowania przez nią działalności gospodarczej. Jak wynika z akt sprawy - co jest okolicznością niesporną, skarżąca od 18 listopada 2002 r. jest wspólnikiem spółki cywilnej. Z akt sprawy bezsprzecznie także wynika, że ze skutkiem na dzień 4 listopada 2011 r. działalność gospodarcza skarżącej została wykreślona z ewidencji. Mając to na uwadze należy zauważyć, że zarówno przepisy obowiązujące w dacie rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą – 18 listopada 2002 r.: ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, a następnie ustawa o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, jak i obecnie obowiązująca ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wiążą obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z ubezpieczeniem społecznym. Osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniu społecznemu od dnia rozpoczęcia działalności gospodarczej do dnia jej zaprzestania. W tym samym okresie osoby te objęte są także obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.

Sporną kwestią w sprawie jest, czy w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji skarżąca podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, bowiem jak twierdzi wykazane w sprawie niewielkie przychody (rzędu kilkudziesięciu złotych) pochodziły windykacji należności prowadzonej przez bank z tytułu zawartych wcześniej transakcji tj przed przystąpieniem skarżącej do spółki. W związku z podpisanym przez spółkę cywilną porozumieniem z bankiem, spółka była wówczas zobowiązana do utworzenia depozytu gwarancyjnego, który miał zabezpieczać bank, na wypadek nie spłacenia kredytów, zaciągniętych na zakup towarów od spółki cywilnej przez jej klientów. Jednak w rzeczywistości skarżąca nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej w sposób zorganizowany i ciągły. Fakty te w ocenie skarżącej powodują, że nie miała ona obowiązku płacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały w rozpoznawanym przypadku, że obowiązek obalenia ww. domniemania spoczywa na skarżącej. W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko organów NFZ, że utrzymywanie przez okres ponad 8 lat tzw. "aktywnego wpisu" dotyczącego działalności gospodarczej, a także brak zgłaszania przerw czy też zawieszenia działalności świadczy co najmniej o gotowości skarżącej do wykonywania tej działalności.

Wbrew zarzutom skargi przepisy obowiązującego prawa nie wymagały utrzymywania tzw. aktywnego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej tylko i wyłącznie dla potrzeb zabezpieczenia wpływu należności windykacyjnych, o których mówi skarżąca. W ocenie Sądu skarżąca nie wyjaśniła w sposób logiczny i wyczerpujący konieczności posiadania owego wpisu skoro nie można wykluczyć sytuacji, w której w wypadku rozwiązania spółki cywilnej ww. należności te mogłyby bez przeszkód wpływać na konto byłych wspólników. Zdaniem Sądu dowód w tej kwestii obciążał skarżącą, nie zaś organ administracji publicznej. Zatem z żadnego z dokumentów przedstawionych przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego nie wynika potrzeba utrzymywania wpisu działalności gospodarczej tylko i wyłącznie dla celów windykacji należności spółki cywilnej.

W konsekwencji organy zasadnie przyjęły domniemanie, że istnienie przedmiotowego wpisu w okresie od 2002 r. do 2011 r. świadczy co najmniej o gotowości do prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą. Zatem zarówno organ odwoławczy, jak i Dyrektor MOW NFZ właściwie uznały, że skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od chwili wpisania działalności do ewidencji, aż do momentu wykreślenia jej z ewidencji. Wbrew zarzutom skargi fakt utrzymywania tegoż wpisu przy jednoczesnym długotrwałym i konsekwentnym wykazywaniu przychodów z działalności gospodarczej, niezależnie od ich źródła świadczy na niekorzyść skarżącej. Natomiast brak jednoznacznej interpretacji organu skarbowego odnośnie charakteru tychże przychodów pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Wobec tego Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa materialnego. W toku postępowania – w ocenie Sądu – nie doszło także do naruszenia przepisów proceduralnych w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy. Organy przeprowadziły właściwe postępowanie dowodowe i odniosły się do wszystkich dowodów przedłożonych przez skarżącą, czemu dały wyraz w wydanych decyzjach. Sąd podziela stanowisko organów NFZ, że przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków nie było elementem koniecznym dla wyjaśnienia sprawy bowiem nawet w wypadku przeprowadzenia tych dowodów na korzyść skarżącej nadal wątpliwa staje się konieczność nieprzerwanego utrzymywania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej przez skarżącą.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, iż zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Dlatego też, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 270) skargę jako bezzasadną należało oddalić.