Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 969/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1b, art. 3 pkt 22, art. 3 pkt 6
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 11 ust. 1-4
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 6 pkt 1, art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1, art. 38 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 136 poz 969
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r, o podatku rolnym - tekst jednolity
article: art. 6 ust. 2a i 2b
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2014 roku sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lipca 2013 roku Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Wójt Gminy K. (działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.), wskazując jako podstawę prawną art. 17, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 24 ust. 1 i 2a oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.) – po rozpatrzeniu sprawy z wniosku B. J. – odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem A. J.

W uzasadnieniu (ustaleniach faktycznych) organ wyjaśnił, że B. J. w dniu [...] 2013 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem A. J. legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dalej stwierdził, że wnioskodawczyni jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznego, co stanowi 3,[...] ha przeliczeniowego; nie pracuje w gospodarstwie, ponieważ dziecko wymaga stałej opieki, często przebywa w szpitalu i dowozi je do szkoły do Kalisza. Na podstawie zaświadczenia z KRUS w K. organ ustalił, że wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] 1996 r.

W rozważaniach prawnych organ I instancji podniósł, że zgodnie z tezą zawartą w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przywołując brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r., nadanym ustawą z dnia 7 października 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548), organ stwierdził, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniona jest tym, że wnioskodawczyni posiada gospodarstwo rolne i podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu jako rolnik.

W odwołaniu od tej decyzji B. J., domagając się przyznania świadczenia, podniosła, że jakkolwiek posiada gospodarstwo rolne, to nie pracuje w nim od kiedy urodził się syn, ponieważ jest on dzieckiem wymagającym ciągłej opieki, a przy tym w przeszłości ciężko chorował i był hospitalizowany kilkakrotnie po miesiącu, co wymagało towarzyszeniu mu w szpitalu przez 24 godziny na dobę, co też całkowicie wykluczało pracę w gospodarstwie rolnym. Z twierdzeń strony wynika, że z uwagi na aktualny rytm dobowy i tygodniowy opieki nad dzieckiem i ze względu na dobro syna nie ma możliwości wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym lub podjęcia pracy w jakimkolwiek zakładzie.

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium, przybliżając stan faktyczny, doprecyzowało ustalenia organu I instancji, wskazując, że: A. J. urodzony 6 czerwca 2000 r. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] 2013 r., a niepełnosprawność jest ustalona od urodzenia; z decyzji wymiarowej Wójta Gminy K. z dnia [...] 2011 r. wynika, że strona posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha fizycznego, co stanowi 3,[...] ha przeliczeniowego, a z zaświadczenia KRUS z dnia [...] 2013 r. wynika, że wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako rolnik od [...] 1996 r.; na podstawie oświadczenia strony organ odwoławczy stwierdził, że jest właścicielką gospodarstwa rolnego, ale nie opracuje w nim, ponieważ ma niepełnosprawne dziecko, które wymaga ciągłej opieki.

Przywołując brzmienie art. 17 oraz art. 3 pkt 21 i 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji, odmawiając stronie prawa do przedmiotowego świadczenia, słusznie powołał się na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. o sygn. akt I OPS 5/12.

Kolegium uznało, że wnioskodawczyni jest matką dziecka niepełnosprawnego i posiada gospodarstwo rolne, którego jest jedynym właścicielem, co wiąże się niewątpliwie z koniecznością jego prowadzenia, a przez to z określonymi obowiązkami i co za tym idzie nakładem pracy, lecz także z uzyskiwaniem dochodu z tego gospodarstwa.

Organ odwoławczy podniósł, że, jak to wynika uzasadnienia z przywołanej uchwały, w wypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę szans zarobkowych. Natomiast fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego wiąże się także z uzyskiwaniem z niego dochodów, tym samym nie rezygnując z użytkowania gospodarstwa jego posiadacz nie rezygnuje z uzyskania szans zarobkowych z tytułu dochodów z produkcji rolnej. Ustawowa przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej stanowi nie tylko warunek umożliwiający sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem najbliższej rodziny, ale również wymóg nieuzyskiwania z tego tytułu określonych dochodów, których rekompensatę finansową ma stanowić właśnie świadczenie pielęgnacyjne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. J. podtrzymała stanowisko, że jakkolwiek jest właścicielka gospodarstwa rolnego, to nie pracuje w nim od 11 lat – od kiedy syn się urodził. Opisała niepełnosprawność dziecka i przebieg jego chorób. Wskazując na okoliczności, z których wynika, że z uwagi na opiekę nad dzieckiem nie może pracować w gospodarstwie ani nim zarządzać, podniosła, że po urodzeniu się syna jej mąż zrezygnował z pracy zawodowej i zajmuje się pracą w gospodarstwie rolnym. Ponadto stwierdziła, że zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy o pomocy społecznej niezależnie do wielkości gospodarstwa rolnego może się ubiegać o świadczenie, gdyż spełnia warunek z art. 17 ust. 1 tej ustawy. Podniosła także, że w sytuacji pozbawienia jej świadczenia pielęgnacyjnego, z samego gospodarstwa rolnego nie jest możliwe zapewnienie rodzinie minimum socjalnego i zapewnienie synowi odpowiedniego leczenia i rehabilitacji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik skarżącej, ustanowiony w ramach przyznanego jej prawa pomocy, w piśmie procesowym z dnia 7 stycznia 2014 r. zarzucił organom naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z przedstawionych dokumentów na okoliczność uchybienia przez organy przepisom postępowania w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, a także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu.

Podniósł, że nie podjęły kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności nie rozważyły, czy skarżąca, sprawująca opiekę nad dzieckiem o tak znacznym stopniu niepełnosprawności, może być uznana za osobę "prowadzącą gospodarstwo rolne", a w konsekwencji osobę niespełniającą warunków określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pełnomocnik podniósł, że skarżąca, jako osoba opiekująca się niepełnosprawnym dzieckiem, która nie pozostaje w zatrudnieniu, otrzymywała z tego tytułu świadczenia od grudnia 2002 r. do [...] kwietnia 2013 r., na odwód czego przedstawił poświadczone za zgodność z oryginałem kopie decyzji, z których ostatnią była decyzja Wójta Gminy K. z dnia [...] 2010 r. znak [...] przyznająca skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem A. J. w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od [...] 2010 r. do [...] kwietnia 2013 r. Pełnomocnik podniósł, że w aktach administracyjnych brak jest przedłożonej przez stronę przy odwołaniu dokumentacji dotyczącej licznych i długotrwałych pobytach dziecka w szpitalach oraz opinii psychologicznej z dnia [...] maja 2013 r., której Kolegium nie przekazało z aktami sprawy. Zdaniem pełnomocnika organy nie odniosły się do przedstawionych przez stronę dowodów ani do jej twierdzeń co do rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Dalej zarzucił, że stanowisko organów zasadza się na przywołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego i, jak się wydaje, domniemaniu prawnym z art. 38 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.z 2008 r. nr 50, poz. 291, z późn. zm.), utożsamiając posiadanie (własność) gospodarstwa rolnego z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Podkreślił, że przedmiotowe domniemanie nie ma charakteru bezwzględnego i może być obalone odpowiednimi dowodami, a skarżąca przedstawiła dowody potwierdzające, że nie prowadzi – od czasu urodzenia niepełnosprawnego dziecka – gospodarstwa rolnego, w tym również nie zarządza tym gospodarstwem, jak również z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad dzieckiem nie jest w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Na rozprawie w dniu 28 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, ze wnosi i wywodzi jak w skardze. Natomiast sama skarżąca ponadto wyjaśniła, że gospodarstwo prowadzi mąż; mają [...] ha ziemi ornej, którą obsiewają zbożem; strona od urodzenia dziecka nie pracuje w tym gospodarstwie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Sąd przeprowadził kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 2, art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a."). W wyniku przeprowadzenia takiej kontroli tutejszy Sąd nie dopatrzył się przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. W szczególności, w ocenie Sądu, organy administracji w sposób wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Wobec tego Sąd istotne ustalenia faktyczne organu administracyjnego przyjął za podstawę dalszych rozważań.

W tym miejscu rzeczą zasadną jest wyjaśnienie, że w istocie nie było okolicznością sporną w sprawie, że skarżąca nie pracuje w gospodarstwie rolnym z uwagi na sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W tym też zakresie zarzuty skargi, jak i wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. były chybione, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części uzasadnienia przy okazji omawiania przez Sąd kwestii prowadzenia gospodarstwa rolnego przez jego właściciela.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika przy tym z art. 17 ust. 1b przywołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstawała (pkt 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub (pkt 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych wprowadzone zostały do ustawy o świadczeniach rodzinnych bardzo istotne zmiany, powodujące między innymi wyodrębnienie z kręgu osób, którym do 31 grudnia 2012 r. przysługiwało uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osób, które w dalszym ciągu uprawnione są do uzyskania nowego świadczenia pielęgnacyjnego oraz osób, które po 1 stycznia 2013 r. ubiegać się mogą o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zasadniczą przesłanką rozgraniczającą te dwa rodzaje świadczeń rodzinnych, jest – jak wynika ze zmienionego przepisu art. 17, do którego dodano ust. 1b, ustawy o świadczeniach rodzinnych – data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższe oznacza, że w przypadku gdy niepełnosprawność powstała później osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, przysługiwać może wyłącznie specjalny zasiłek opiekuńczy.

Wprowadzając w miejsce świadczenia pielęgnacyjnego (istniejącego do 31 grudnia 2012 r.) dwie różne instytucje ustawodawca, nie tylko odmiennie je nazwał i zróżnicował ich wysokość, lecz nadto w różny sposób określił w art. 16a i art. 17 znowelizowanej ustawy, kryteria ich przyznawania i przesłanki negatywne skutkujące niemożnością ich uzyskania.

W tym miejscu wyjaśnić również należy, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowały prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Z kolei ust. 2 art. 11 powołanej powyżej ustawy wskazuje, że w przypadku ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio. Według art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasały z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, natomiast obowiązkiem organów było informowanie, w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, osób otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów dotychczasowych o wygaśnięciu z mocy prawa decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i warunkach nabywania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego obowiązujących od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (art. 11 ust. 4 powyższej ustawy). Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 (Dz.U. z 2013 r., poz. 1557) orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślić jednak należy, że skutki, jakie wywołuje powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie mają istotnego wpływu na sytuację prawną skarżącej w zakresie prowadzonego postępowania co do przyznania jej w zmienionym stanie prawnym nowego świadczenia, którego dotyczył wniosek z dnia [...] 2013 r., tym bardziej, że okres, na jaki wcześniej przyznano stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem A. J., upłynął w dniu 30 kwietnia 2013 r.

Kluczowe wątpliwości, jakie wyłoniły się w rozpatrywanej sprawie, dotyczyły odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca w aktualnym stanie prawnym spełniła wymóg niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trzeba przy tym od razu zauważyć, że ustawodawca nakazuje w art. 3 pkt 22 powołanej ustawy rozumieć zwrot "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Należy poza tym wskazać, że organy administracji w niniejszej sprawie przedstawiły wykładnię art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 powołanej ustawy, odwołując się do poglądu wyrażonego w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12 (orzeczenie dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec tego trzeba zauważyć, że w świetle art. 187 § 2 p.p.s.a uchwała składu 7 sędziów NSA wiąże co do zasady jedynie w sprawie, w której została wydana. Niemniej jednak, posiada ona także tzw. ogólną moc wiążącą, polegającą na tym, że składy sądu orzekające w podobnych sprawach powinny respektować stanowisko wyrażone w takiej uchwale. Jak wynika bowiem z art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawy nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu 7 sędziów NSA, to powinien on przedstawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia określonemu składowi NSA. Jest to zatem jedyny sposób kwestionowania poglądu wyrażonego w uchwale składu 7 sędziów NSA.

W tym miejscu wymaga zatem zaznaczenia, że Sąd podziela stanowisko wyrażone w przywołanej uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. W uchwale tej stwierdzono, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono zarazem, że wspomniana forma wsparcia finansowego pełni rolę rekompensaty za niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dlatego też świadczenia pielęgnacyjnego nie powinno otrzymywać osoby, które wprawdzie nie wykonują pracy w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, lecz mimo to osiągają dochody z innych źródeł. Jednocześnie, przytoczona definicja legalna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczenia rodzinnych nie podlega wykładni rozszerzającej, polegającej w szczególności na włączeniu do tego przepisu innych niż wyraźnie w nim wyliczonych form aktywności zawodowej. Konsekwentnie zatem należy uznać, że pominięcie w art. 3 pkt 22 przywołanej ustawy prowadzenia gospodarstwa rolnego było celowym zabiegiem ustawodawcy. W omawianej uchwale stwierdzono zarazem, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie musi polegać na osobistym wykonywaniu zadań związanych z produkcją rolną, lecz może również polegać na nadzorowaniu, zarządzaniu lub kierowaniu takim gospodarstwem rolnym. Tym samym co do zasady rolnik nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne; zwłaszcza, że w odróżnieniu od pracownika nie jest on poddany wymogom w zakresie czasu i organizacji pracy, co z kolei pozwala mu na elastyczne zarządzanie własnym czasem, także w zakresie opieki na osobą niepełnosprawną. Ustawodawca nie definiuje jednak wyrazu "rolnik" na gruncie powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, dlatego też niezbędne jest odwołanie się do art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. nr 50, poz. 291, z późn. zm.), wedle którego rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca oraz prowadząca na terytorium RP osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolny, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Tym samym kluczową przesłanką uznania danej osoby za rolnika jest fakt prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego, przy czym w myśl art. 3 pkt 6 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. nr 136 poz. 969, z późn. zm.) przez gospodarstwo rolne rozumie się obszar gruntów, sklasyfikowany w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub grunty zadrzewione na użytkach rolnych, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha fizyczny lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym także spółki, nieposiadającej osobowości prawnej.

Należy poza tym zwrócić uwagę na to, że zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników takiemu ubezpieczeniu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. W pozostałym zakresie rolnik podlega ubezpieczeniu na wniosek. Ponadto, w art. 38 pkt 1 tej ustawy wprowadzone zostało wzruszalne domniemanie prowadzenia działalności rolniczej przez właściciela gruntów zaliczonych do użytków rolnych, co stanowi przejaw ogólnej zasady, wedle której podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników zależy od faktycznego prowadzenia działalności rolniczej, a nie jedynie od samego posiadania gospodarstwa rolnego. Tym samym uznanie danej osoby za rolnika wymaga wykazania, że prowadzi ona gospodarstwo rolne, co też wyraźnie koresponduje ze stanowiskiem prezentowanym w omawianej uchwale NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 1260/13 – dostępny jw.).

Poza tym trzeba również wyjaśnić, że pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się z objęciem ubezpieczeniem społecznym. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne wójt, burmistrz albo prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przez okres niezbędny do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego). Z takiego brzmienia przepisu wynika, że ustawodawca zdaje się prima facie wykluczać przypadek, gdy osoba ubiegająca się o rozważane świadczenie korzysta już z ubezpieczenia społecznego na podstawie innego tytułu. Niemniej jednak wedle art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wójt, burmistrz albo prezydent miasta nie opłaca wspomnianej składki za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie przepisów odrębnych. Dlatego też sam fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu nie przekreśla jeszcze definitywnie możliwości uzyskania omawianej formy wsparcia finansowego.

Odnosząc przedstawione uwagi ogólne do specyfiki kontrolowanej sprawy, należy zauważyć, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż skarżąca jest posiadaczką (właścicielką) gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznego, co stanowi 3,[...] ha przeliczeniowego i podlega z tego tytułu jako rolnik ubezpieczeniu społecznemu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Na taki stan rzeczy wskazują zaświadczenie KRUS z dnia [...] 2013 r. oraz decyzja wymiarowa w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2011 (podatku rolnego i od nieruchomości). Nie budzi przy tym zasadniczych wątpliwości, że skarżąca wykonuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem i z tego powodu nie wykonuje żadnych prac w gospodarstwie rolnym, w którym tymi pracami zajmuje się mąż skarżącej. Z tych okoliczności nie wynika jednak jeszcze, że skarżąca nie jest rolnikiem, który prowadzi gospodarstwo rolne. W ocenie Sądu należy uznać, że skarżąca w istocie prowadzi gospodarstwo rolne, którego jest wyłącznym właścicielem, a w konsekwencji posiada także status rolnika. Sąd dał zarazem wiarę twierdzeniom skarżącej, że nie wykonuje ona osobiście pracy we wspomnianym gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, niemniej jednak, jak już o tym wyżej wspomniano, w powołanej uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. trafnie została zwrócona uwaga na to, że prowadzenie gospodarstwa rolnego może również polegać na nadzorowaniu, zarządzaniu lub kierowaniu takim gospodarstwem rolnym, co w ocenie Sądu ma właśnie miejsce w niniejszej sprawie, pomimo odmiennych twierdzeń skarżącej. Z całokształtu okoliczności wynika jednoznacznie, że w omawianym gospodarstwie rolnym prowadzona jest działalność rolnicza, a zatem jest ono wykorzystywane produkcyjnie, w sposób aktywny. Wprawdzie skarżąca sama nie wykonuje pracy w tym gospodarstwie, lecz nie zmienia to faktu, że taką pracę w jej imieniu (w ich wspólnym imieniu), na jej rzecz i rachunek, a zarazem w porozumieniu ze skarżącą wykonuje jej mąż. Wniosek taki wypływa wprost z wiarygodnych twierdzeń strony, że zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym, w którym prace związane z tym gospodarstwem od czasu urodzenia się niepełnosprawnego dziecka wykonuje jej mąż, który zrezygnował z wykonywania pracy zawodowej (wykonywania innego zajęcia zarobkowego). Był to, jak można zasadnie wnioskować na podstawie zasad doświadczenia życiowego, wynik wspólnych ustaleń rodziny, który wymagał jednoznacznej zgody właściciela gruntów stanowiących gospodarstwo rolne. To zaś, że rodzina utrzymuje się z dochodów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, znajduje poparcie z przedstawionych przez stronę twierdzeniach w toku postępowania administracyjnego i sądowego. Należy przy tym podkreślić, że kwestia osiągania dochodu lub straty z prowadzonego gospodarstwa ma jedynie znaczenie wtórne i nie wpływa na uzyskanie przez daną osobą statusu rolnika. Uzyskiwanie korzyści majątkowych jest bowiem również nieistotne przy ocenie niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały większego znaczenia dowodowy powoływane przez stronę na okoliczność faktycznych przeszkód wykonywania prac w gospodarstwie rolnym. Przy tym nie miały one też znaczenia dla stwierdzenia, czy skarżąca nie ma możliwości prowadzenia, zarządzania tym gospodarstwem. Przeciwnie, jako właścicielka tego gospodarstwa rolnego, ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz zobowiązana do opłacania podatku rolnego i od nieruchomości, skarżąca w sensie obiektywnym zachowała możliwość wpływania na sposób wykorzystania gruntów rolnych, w którym prace gospodarskie wykonuje wprawdzie jej mąż, ale niewątpliwie na ich wspólną rzecz i rachunek, czyniąc dochody z tego gospodarstwa podstawą utrzymania rodziny.

Skoro zatem w niniejszej sprawie skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni niewątpliwie przekraczającej 1 ha i podlega z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników, a przy tym w przeszłości aktywnie je prowadziła (nie pracuje w nim jednak od kiedy urodził się niepełnosprawny syn), aktualnie jednak nie wykonuje żadnych prac w tym gospodarstwie, to w świetle powołanej uchwały NSA o sygn. akt I OPS 5/12 świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem nie może być jej przyznane. I to niezależnie od tego, jaki jest zakres opieki sprawowanej osobiście przez skarżącą nad dzieckiem i w jakim zakresie ogranicza lub wyłącza możliwość fizycznej pracy w gospodarstwie (wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym).

Ubocznie należy również zauważyć, że w toku postępowania skarżąca nie wykazywała, aby pomimo podlegania i jak można założyć, również wieloletniego opłacania składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne rolników, podjęła działania prawne w celu obalenia domniemania, o którym mowa w art. 38 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, prowadzenia działalności rolniczej przez właściciela gruntów zaliczonych do użytków rolnych, a tym samym uznawania jej za rolnika (osobę prowadzącą gospodarstwo rolne).

Mając wszystko to na uwadze, należy stwierdzić, że organ I instancji zasadnie odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a Kolegium trafnie decyzję tę utrzymało w mocy. Materiał procesowy zgromadzony w aktach administracyjnych i sądowych pozwala na stwierdzenie, że skarżąca jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, a zatem nie spełnia ona przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W konsekwencji skarżąca nie mogła również uzyskać żądnej przez nią formy wsparcia finansowego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się zaś do argumentów skargi, należy stwierdzić, że szereg aspektów skomplikowanego zagadnienia interpretacyjnego, na które zwrócono uwagę i poddano analizie w przywołanej uchwale NSA o sygn. akt I OPS 5/12 – w tym kwestia wykładni funkcjonalnej i systemowej owych przepisów, umożliwiły właściwe zrozumienie i zastosowanie powołanego przepisu do sytuacji skarżącej. Sąd podkreśla, że organy administracji wydały swoje decyzje na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie na podstawie uchwały NSA o sygn. akt I OPS 5/12. Kierowały się jednak niewątpliwie takim rozumieniem tych przepisów, jakie wyartykułował NSA w swojej uchwale, w której uzasadnieniu przedstawiona została wnikliwa argumentacja, połączona z omówieniem dotychczasowego orzecznictwa. Dlatego też ta uchwała i jej wywody były przywoływane w uzasadnieniach decyzji.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Sąd wyjaśnia również, że kwestia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu zostanie rozstrzygnięta w odrębnym orzeczeniu na podstawie art. 250 p.p.s.a., obejmującym cały zakres pomocy prawnej udzielonej stronie w postępowaniu sądowym. Wniosek pełnomocnika z urzędu nie stanowi wniosku strony o zwrot kosztów postępowania, który sąd administracyjny byłby obowiązany rozstrzygnąć w orzeczeniu kończącym sprawę (art. 209 p.p.s.a.).