Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1071/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39,  art. 40  ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 5 grudnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na straty powstałe w wyniku zdarzenia noszącego znamiona klęski żywiołowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 czerwca 2018 r., nr 5012.KŻ.G.0.20.35-2.2017, Wótt Gminy na podstawie art. 2, art. 3 ust. 1, art. 18 ust. 1 pkt 4 i ust. 2, art. 39 ust. 1, 2, art. 40 ust. 2, 3, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 poz. 1769 z późn. zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił przyznania M. G. jednorazowego zasiłku celowego na straty powstałe w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej w zakresie dotyczącym remontu budynku gospodarczego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z ustaleń wywiadu środowiskowego jasno wynika, iż budynek gospodarczy, którego dotyczy wniosek, nie służy zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych rodziny, zatem nie zostały spełnione warunki wymagane przez art. 39 i art. 40 ustawy o pomocy społecznej. Budynek przede wszystkim służy jako garaż, w którym przechowywane są samochody, a także warsztat gdzie przechowywane są piły, kosiarka i rowery, a także znajduje się kilka słoików z przetworami, które mogą być przechowywane w domu.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniósł M. G. podnosząc, że ze względu na upływ czasu, jaki minął od zdarzenia klęskowego oraz brak środków finansowych na naprawę budynku gospodarczego, jego stan techniczny ulega dalszym uszkodzeniom. Podał, że przeprowadzono wywiad środowiskowy i zapoznano się ze stanem budynku oraz bez żadnej podstawy prawnej żądano od niego dokumentów potwierdzających dochody rodziny i ubezpieczenie budynku. Odwołujący podkreślił, że w przedmiotowym budynku znajduje się garaż, warsztat, przechowywane są w nim niezbędne do codziennej egzystencji narzędzia, jest to pomieszczenie służące do przechowywania przetworów, warzyw, ziemniaków i ziarna dla gołębi. Pomimo że dom jest podpiwniczony, nie może nic tam przechowywać, ponieważ woda spływająca z pół wciąż ją zalewa, dlatego wniósł o pozytywne rozpatrzenie odwołania.

Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), § 1 i 2 zał. Nr 1 pkt 22 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 2017 r. w sprawie gmin poszkodowanych w wyniku działania żywiołu w sierpniu 2017 r., w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1547), art. 2, art. 3 ust. 1, art. 18 ust. 1 pkt 4, ust. 2, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 40 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769, dalej powoływana jako u.p.s.), art. 138 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2017 r. poz. 1257, dalej powoływana jako K.p.a.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawę materialnoprawną rozpatrzenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego z uwagi na straty powstałe w wyniku klęski żywiołowej stanowią przepisy art. 40 ust. 2 i ust. 3 u.p.s. Zgodnie z ich treścią, zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2), niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3). Weryfikacja zatem wniosku o przyznanie zasiłku celowego musi być oparta na wskazanych regulacjach prawnych i określonych w nich przesłankach przyznania zasiłku celowego. Przesłanką zaś warunkującą możliwość przyznania wskazanej pomocy, wprost określoną w art. 40 ust. 2 u.p.s., jest wymóg poniesienia straty w wyniku m.in. klęski żywiołowej. Wskazany zasiłek celowy musi być przyznany zgodnie z zasadami i celami pomocy społecznej (tj. zasadą subsydialności, pomocniczości i wspomagającego charakteru pomocy społecznej oraz możliwości pomocy społecznej, zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 u.p.s.).

Zgodnie z celami i zasadami pomocy społecznej, pomoc ta powinna być uruchamiana w sytuacji, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Użyte w art. 40 u.p.s. sformułowanie "może być przyznany" wskazuje, że decyzja w sprawie przyznania omawianego świadczenia ma charakter uznaniowy. Treść tego przepisu wskazuje jednoznacznie, że wsparcie udzielane na podstawie art. 40 u.p.s. nie jest skierowane bezwzględnie do wszystkich osób, które doznały uszczerbku w wyniku klęski żywiołowej oraz w takim rozmiarze, jak tego oczekują. Organ orzekający ma swobodę działania i możliwość wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy.

Uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie nie może jednak cechować dowolność, co oznacza, że w uzasadnieniu decyzji organ winien wykazać, że podjęte rozstrzygnięcie jest usprawiedliwione okolicznościami sprawy. Podejmując zgodnie z prawem rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organ powinien zatem wziąć pod uwagę potrzeby osoby wnioskującej, jak również możliwości wsparcia społecznego oraz cele, zasady i zadania pomocy społecznej, wyważając słuszny interes obywatela oraz interes społeczny (art. 7 K.p.a.).

Środki finansowe na usuwanie skutków klęski żywiołowej pochodzą z rezerwy budżetu państwa, dlatego też Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji określił "Zasady udzielania, ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, pomocy finansowej w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej". Zasady te zawarte zostały w piśmie z dnia 24 czerwca 2016 r., znak: DOLiZK-IV-775-l/2016 oraz w piśmie z dnia 17 sierpnia 2017 r. (pismo znak: DOLiZK-IV-775-10/2017), zmienione w dniu 29 sierpnia 2017 r. (pismo znak: DOLiZK-IV-775-20/2017). W piśmie z dnia 24 czerwca 2016 r. określone zostały zasady udzielania pomocy finansowej w wysokości nie przekraczającej 6.000 zł dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, które poniosły straty w gospodarstwach domowych i znalazły się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, w której nie mogą zaspokoić niezbędnych potrzeb bytowych w oparciu o posiadane środki własne. Natomiast pismem z dnia 17 sierpnia 2017 r. ustanowione została zasady udzielania pomocy finansowej z przeznaczeniem na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku zdarzenia klęskowego, w wysokości odpowiednio nie przekraczającej kwoty 20.000 zł (100.000 zł lub 200.000 zł). W obu tych pismach zostały określone podmioty uprawnione do zasiłku celowego.

Zgodnie z ww. Zasadami, rozszerzono pojęcie budynku mieszkalnego/lokalu mieszkalnego o budynek gospodarczy, w związku z czym za budynek gospodarczy uważa się budynek przeznaczony do niezawodowego wykonywania prac warsztatowych oraz do przechowywania materiałów, narzędzi, sprzętu i płodów rolnych służących mieszkańcom budynku mieszkalnego. Przez budynek mieszkalny rozumie się więc budynek gospodarczy służący zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych rodziny lub osoby samotnie gospodarującej, w szczególności budynek inwentarski.

Organ zwrócił uwagę na to, że wskazane pisma organu rządowego nie należą do źródeł powszechnie obowiązującego prawa, dlatego nie mogą być samodzielną podstawą przyznania bądź odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Podstawę taką stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej, w szczególności art. 40 ust. 2 i ust. 3 u.p.s. Powyższe oznacza, że organ pomocowy podejmując zgodne z prawem rozstrzygnięcie, zobowiązany jest poczynić istotne w sprawie ustalenia w świetle regulacji zawartych w źródłach powszechnie obowiązującego prawa.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku z dnia [...] listopada 2017 r. o udzielenie pomocy finansowej powyżej 6.000 zł na remont budynku gospodarczego, w związku z poniesioną stratą w wyniku nawałnicy z dnia 11 sierpnia 2017 r. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy uszkodzony budynek gospodarczy służył zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych rodziny, co uzasadniałoby przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej ze środków pochodzących z rezerwy celowej budżetu państwa.

Pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, jednak dokonując wykładni językowej użytych pojęć należy stwierdzić, że jest to potrzeba, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować - to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej egzystencji, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 4.09.2014 r., sygn. II SA/Go 482/14). Obowiązkiem organu jest zatem każdorazowo, w okolicznościach konkretnej, rozpoznawanej sprawy, wszechstronne rozważenie, czy cel, na realizację którego wnioskowana jest pomoc, może być uznany za zmierzający do zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 2 u.p.s.

W dniu [...].12.2017 r. po raz pierwszy przeprowadzono wywiad środowiskowy w rodzinie wnioskodawcy, podczas którego ustalono, że mieszka on wraz z rodzicami. Ustalono, że w wyniku nawałnicy uszkodzony został m.in. budynek gospodarczy z garażem - uszkodzenia oszacowano na 6%. Z wywiadu wynika, że w przedmiotowym budynku przechowywane są samochody i narzędzia, a nie, jak podaje odwołujący, przetwory, warzywa, ziemniaki i ziarno dla gołębi.

W dniu [...].10.2017 r. dokonano oceny strat spowodowanych działaniem zjawisk atmosferycznych i ustalono, że w przedmiotowym budynku gospodarczym uszkodzone zostało pokrycie dachowe (30%) oraz pęknięcia i zawilgocenie ścian (10%), procentowy udział zniszczenia budynku wynosił 6%.

Organ I instancji słusznie zwrócił uwagę na błędnie oszacowany przez rzeczoznawcę na 6%, procentowy udział uszkodzeń przedmiotowego budynku. Biorąc pod uwagę powyższe, nie można zarzucić organowi I instancji działania na niekorzyść strony, a wręcz przeciwnie, zadbano o właściwe oszacowanie poniesionych strat.

W odwołaniu zarzucono, że organ I instancji zawiadamiając o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z aktami oraz wypowiedzenia w sprawie wyznaczył godziny, w jakich pracuje urząd, jednak pokrywają się one z godzinami pracy zainteresowanego, który pracuje od poniedziałku do piątku, zatem zdaniem strony "pracownicy Ośrodka nie zrobili wszystkiego, by mógł zapoznać się z dokumentacją". Ponadto zarzucono, że ponownie rozpatrując sprawę, organ nie przeprowadził wywiadu środowiskowego, by mógł udowodnić fakt wykorzystywania przedmiotowego budynku gospodarczego w celu zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych rodziny.

W ocenie Kolegium powyższe zarzuty nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, ponieważ do akt sprawy dołączono kwestionariusz aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...].05.2018 r., podpisany własnoręcznie przez stronę. Poza tym w treści odwołania strona sama podaje, że organ przeprowadził kolejny wywiad środowiskowy, a w dalszej części odwołania zarzuca, że nie przeprowadzono takiego wywiadu.

W kwestii braku możliwości zapoznania się z aktami sprawy organ I instancji wyjaśnił, że jego godziny pracy to 7.15 – 15.15, w związku z tym nie ma możliwości dostosowania czasu pracy urzędu dla potrzeb danej zainteresowanej osoby.

Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu Kolegium stwierdziło, że organ I instancji wyjaśnił ponad wszelką wątpliwość, iż przedmiotowy budynek gospodarczy nie służy do zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych rodziny. Podczas przeprowadzonego [...].05.2018 r. wywiadu środowiskowego pracownicy socjalni ustalili, że przedmiotowy budynek składa się z trzech części: w pierwszej znajduje się garaż na samochody, w środkowej jest pomieszczenie, gdzie przechowywanych jest tylko kilka słoików z przetworami, a mogłyby być bez problemu przechowywane w kuchni, w trzeciej części zaś jest warsztat, gdzie znajdują się narzędzia, piły i rowery. Ustalono ponadto, że zainteresowany otrzymał już pomoc finansową, tj. zasiłek celowy na inny budynek gospodarczy, służący zaspokajaniu potrzeb bytowych rodziny.

Organ I instancji przekazując sprawę wraz z odwołaniem do Kolegium wyjaśnił, że fakty, jakie podaje zainteresowany w odwołaniu, są sprzeczne ze stanem faktycznym zastanym przez pracowników socjalnych podczas wywiadów środowiskowych przeprowadzanych [...].12.2017 r., jak i [...].05.2018 r. Wbrew twierdzeniu strony, że może przedstawić dowody potwierdzające fakt, iż przedmiotowy budynek gospodarczy służy zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych rodziny, pracownicy socjalni takich dowodów nie otrzymali, ani nie zobaczyli.

Powyższe ustalenia organu nie wzbudziły zastrzeżeń Kolegium, dlatego, nie negując trudnej sytuacji rodziny odwołującego, zaskarżoną decyzję należało utrzymać w mocy.

Skargę na powyższą decyzję złożył M. G. zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie, gdyż SKO utrzymało w mocy wadliwą decyzję Wójta, który rozpoznając sprawę nie przeprowadził postępowania dowodowego, z urzędu nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

b) art. 77 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu gminy, który nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego;

c) art. 80 K.p.a. poprzez jego niezrealizowanie i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu gminy, który dokonał rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niepełnego materiału dowodowego;

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 40 ust. 2 i ust. 3 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że niesporne jest, iż w jego gospodarstwie podczas nawałnicy uszkodzony został budynek gospodarczy, a procentowy udział zniszczenia/uszkodzenia budynku, zgodnie z oceną uszkodzeń budynku sporządzoną 24.10.2017 r., wynosi 6%.

Zgodnie z punktem 1.8 Zasad, podstawą do określenia wysokości przyznawanej pomocy jest rodzinny wywiad środowiskowy, przeprowadzony przez właściwy miejscowo ośrodek pomocy społecznej. Dnia [...].12.2017 r. przeprowadzano rodzinny wywiad środowiskowy, który był przeprowadzony w sposób nieprawidłowy, a w związku z nim ustalono, iż budynek gospodarczy nie służy do zaspokajania potrzeb bytowych rodziny. Dnia [...].05.2018 r. przeprowadzono ponowny wywiad środowiskowy, w którym nie uwzględniono upływu czasu i dalszego niszczenia budynku. SKO nie uwzględniło niniejszych okoliczności wydając zaskarżoną decyzję.

W przedmiotowym budynku gospodarczym znajduje się garaż, warsztat, przechowywane są w nim niezbędne do codziennej egzystencji narzędzia oraz jest w nim pomieszczenie służące do przechowywania żywności (przetworów, warzyw), oraz ziarna dla gołębi. W piwnicy przynależącej do domu nie ma możliwości przechowywania tych przedmiotów, ponieważ woda spływająca z pól powoduje jej częste zalania. W związku z tym budynek gospodarczy jest niezbędny do zaspokajania potrzeb rodziny. Również samochód przechowywany w garażu znajdującym się w budynku gospodarczym służy do dojazdów do pracy zapewniającej rodzinie stały dochód. Zgodnie z Zasadami, za budynek mieszkalny uznaje się także budynek gospodarczy służący zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych rodziny lub osoby samotnie gospodarującej, w szczególności budynek inwentarski. W swojej decyzji SKO błędnie uznało, że budynek gospodarczy nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych.

Jak podkreślono w orzecznictwie, niezbędna potrzeba bytowa to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 4.09.2014 r., sygn. II SA/Go 482/14). W świetle tez zawartych w orzecznictwie sądów administracyjnych, należy przyjąć, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego, a taki charakter miała niewątpliwie decyzja utrzymana w mocy przez SKO, dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. Polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie była zasadna. Sąd w pełni podziela argumentację zaprezentowaną przez organ odwoławczy, który w prawidłowy sposób ustalił stan faktyczny oraz dokonał prawidłowej wykładni mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów. W sprawie sporna była w zasadzie jedynie kwestia ustalenia, czy wskutek uszkodzenia budynku gospodarczego skarżący nie może zaspokoić niezbędnych potrzeb bytowych. Stosownie bowiem do mającego zastosowanie rozpoznawanej sprawie art. 39 ust. 1 w zw. z art. 40 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego lub także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, przy czym może być on przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi

Chociaż przepisy te jako jedyną przesłankę materialnoprawną przyznania zasiłku przewidują poniesienie straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej i pozwalają na odstąpienie od uwzględnienia wysokości dochodu, to ich wykładni należy dokonywać w świetle zasad ogólnych Działu I, Rozdziału 1 u.p.s. Celem pomocy społecznej jest umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby tych osób powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Zasiłek celowy może więc, ale nie musi być przyznany, bo poza poniesieniem straty osoba ubiegająca się o przyznanie musi znajdować się w trudnej sytuacji życiowej, której sama nie może pokonać. Na powiązanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 40 ust. 1 u.p.s., z przesłanką zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej wskazuje również sformułowanie "może być przyznany także" odsyłające do ogólnej przesłanki przyznania zasiłku celowego w art. 39 u.p.s. Jak wskazuje się w doktrynie, strata w rozumieniu tego przepisu jest publicznoprawną odmianą szkody, zaś sądownictwo administracyjne prezentuje pogląd, że art. 40 ust. 1 u.p.s. nie jest normą szczególną w stosunku do zasad ogólnych udzielania świadczeń w ramach pomocy społecznej określonych w art. 2 i art. 3 u.p.s., a nadto nie służy kompensacji strat i nie ma funkcji odszkodowawczej, lecz stanowi rodzaj niezbędnej doraźnej pomocy zaistniałej w wyniku zdarzenia losowego. Wskazuje się również na jedynie pomocniczy charakter dokumentów świadczących o powstaniu i wysokości straty, bo nie stanowią one podstawy do przyznania zasiłku z uwagi na uznaniowy charakter tego świadczenia i brak powiązania wysokości zasiłku z wysokością straty (uchwała Sądu Najwyższego z 14.09.2016 r., III CZP 35/16, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 12 marca 2014 r., I OSK 2846/13 i 19.06.2015 r., I OSK 68/14).

W orzecznictwie sądowym podkreśla się również, że samo powstanie, na skutek klęski żywiołowej, straty w nieruchomości budynkowej zamieszkanej przez osobę ubiegającej się o pomoc społeczną, w sytuacji gdy osoba ta ma zaspokojone potrzeby życiowe (bytowe) w innym miejscu, oznacza, że pomoc ze strony Państwa nie jest jej niezbędna. Taka sytuacja wyklucza możliwość udzielenia jej pomocy socjalnej w postaci zasiłku celowego. Pomoc ta bowiem nie stanowi rekompensaty, odszkodowania, czy zadośćuczynienia ze strony Państwa, ma zaś służyć obywatelom w najcięższych dla nich sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być przez nich zaspokojone we własnym zakresie.

Podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z 20.09.2018 r., sygn. I OSK 1267/18, LEX nr 2556328, stwierdzając, że zasiłki celowe mogą być przyznawane na niezbędne potrzeby bytowe, a więc takie, bez zaspokojenia których dana osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. Samo zgłoszenie potrzeby udzielenia pomocy na określony cel nie przesądza automatycznie o uwzględnieniu żądania przez organy administracji. Pomoc państwa ma charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie mają możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta. Nie mogą one w żadnej mierze gwarantować zaspokojenia wszystkich potrzeb osoby, która się o nie ubiega. Podkreślenia przy tym wymaga, że rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania.

Zasiłek celowy przyznaje się na niezbędne potrzeby bytowe, a więc takie potrzeby, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia (vide np. wyrok WSA w Poznaniu z 22.11.2017 r., II SA/Po 871/17, LEX nr 2412505).

Przekładając powyższe rozważania na stan niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że organ, w oparciu o prawidłowo ustalony na podstawie wywiadów środowiskowych stan faktyczny, słusznie stwierdziły, iż skarżący ma zaspokojone niezbędne potrzeby życiowe. W przedmiotowym budynku gospodarczym przechowywanych było kilka słoików z przetworami, narzędzia (kosiarki i piły), rowery i samochód. Niewątpliwie zatem skarżący może przenieść zaprawy do domu, gdzie z pewnością znajdzie miejsce na kilka słoików. Natomiast prawidłowe przechowywanie narzędzi i maszyn oraz samochodu wychodzi poza definicję niezbędnej potrzeby życiowej. W szczególności samochód nie musi być garażowany. Należy w tym miejscu przypomnieć, co było w sprawie bezsporne, to, że skarżący otrzymał już pomoc na potrzeby remontu innego budynku gospodarczego. To, że jeszcze go nie przeprowadził, pozostaje jego problemem, i Sąd nie dał wiary wyjaśnieniom złożonym na rozprawie, że w okresie ponad roku czasu nie mógł znaleźć wykonawców na wykonanie remontu. Twierdzenie to pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego. Gdyby zatem skarżący wykonał remont innego budynku gospodarczego, na co otrzymał środki, mógłby przechowywać w nim przedmioty dotąd znajdujące się w budynku, którego dotyczy niniejsze postępowanie.

Stosownie do art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Niewątpliwie za taki brak współpracy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej skarżącego należy zatem uznać niewykonanie remontu budynku gospodarczego, na który już otrzymał pomoc.

Na koniec należy wskazać, że w sprawie, co słusznie podkreśliło SKO, miały zastosowanie pisma Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji określające "Zasady udzielania, ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, pomocy finansowej w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej". Zasady te zawarte zostały w piśmie z dnia 24 czerwca 2016 r., znak: DOLiZK-IV-775-l/2016 oraz w piśmie z dnia 17 sierpnia 2017 r. (pismo znak: DOLiZK-IV-775-10/2017) zmienionym w dniu 29 sierpnia 2017 r. (pismo znak: DOLiZK-IV-775-20/2017). Stanowią one wytyczne kierowane do organów jednostek samorządu terytorialnego, lecz nie należą do źródeł prawa powszechnie obowiązującego (nie mają charakteru aktu prawa miejscowego), nie oznacza to jednak, że gmina nie ma obowiązku respektowania ich przy podejmowaniu decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych w związku z klęską żywiołową. Pismo MSWiA z 17 sierpnia 2017 r. (Zasady) również wiąże gminę na podstawie art. 110 ust. 2 u.p.s. i winno być przez nią respektowane przy wypłacie na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s. celowych ze środków finansowych przekazanych gminie z budżetu państwa na ten cel. Realizując zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej i dokonując wypłaty ww. środków finansowych niezgodnie z wytycznymi, gmina mogłaby przekazywać środki publiczne niezgodnie z ich przeznaczeniem, co niewątpliwie miałoby miejsce, gdyby organ przyznał wnioskowane przez skarżącego świadczenie niezgodnie z treścią przepisów ustawy o pomocy społecznej, w szczególności jej art. 39 i art. 40.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) Sąd oddalił skargę ustalając, że organ, z przyczyn wskazanych wcześniej, nie naruszył wskazanych w skardze przepisów postępowania, jak również przepisów prawa materialnego.