Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1516/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1441/18 w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 19 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 września 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1441/18, po rozpoznaniu skargi H. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 19 marca 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych – uchylił zaskarżoną decyzję.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji decyzją z dnia 19 marca 2018 r., nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, odmówił potwierdzenia, że H. K. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji".

W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy w dzienniku rejestracyjnym b. KWMO/WUSW w K., poz. [...], sygn. akt IPN [...] ([...]) dotyczące skarżącego. Z powyższych zapisów wynika, że wnioskodawca został zarejestrowany w dniu 7 kwietnia 1972 r. przez jednostkę [...] do numeru [...] jako TW pseudonim "[...]", zdjęty z ewidencji w dniu 17 lipca 1974 r., materiały archiwalne otrzymały numer [...]. Natomiast na podstawie zapisów z dziennika archiwalnego b. KWMO/WUSW w K., dział I dotyczących materiałów archiwalnych o sygn. [...], sygn. akt IPN [...] ([...]) ustalono, że akta archiwalne przekazane do archiwum przez jednostkę [...] w dniu 17 lipca 1974 r., dotyczące skarżącego, TW ps. "[...]" składały się z teczki personalnej i teczki pracy. Z treści mikrofilmu protokołu brakowania materiałów archiwalnych WUSW w K. o sygn. akt IPN [...] ([...]) wynika, że akta o sygn. [...] dotyczące skarżącego zostały komisyjnie zniszczone.

Jednocześnie organ wyjaśnił, że wpis do dziennika rejestracyjnego był ostatnim etapem rejestracji, po uprzednim zatwierdzeniu werbunku przez przełożonych. W ocenie organu wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa w połączeniu z pochodzącą z tej ewidencji informacją o założeniu dla tej osoby teczki personalnej i teczki pracy, (których oryginały zostały zniszczone) wskazuje, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Dalej organ wyjaśnił, że rejestracja danej osoby w ewidencji w charakterze tajnego współpracownika, założenie jej teczki personalnej i teczki pracy, było możliwe tylko w związku ze sporządzeniem raportu ze spotkania werbunkowego i innych dokumentów wytworzonych przez tajnego współpracownika lub przy jego udziale tuż po spotkaniu, na którym został on pozyskany. Zatem uprawnione jest stwierdzenie, że wyżej wymienione dokumenty ewidencyjne również zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy (w ścisłym związku ze zdarzeniami, w których uczestniczył) w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Brak jest bowiem podstaw do twierdzenia, że organy bezpieczeństwa państwa prowadziły pozorną ewidencję tajnych współpracowników lub informatorów.

Skargę na powyższą decyzję złożył H. K.

W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy. W jego ocenie brak jest podstaw pozwalających na stwierdzenie, że w zasobie archiwalnym IPN znajdują się dokumenty dotyczące skarżącego, spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Z powołanych przez organ dokumentów w postaci zapisu ewidencyjnego dziennika rejestracyjnego wynika, że strona została zarejestrowana jako TW w dniu 7 kwietnia 1972, a zdjęta z ewidencji 17 lipca 1974 r.

Zdaniem Sądu meriti w oparciu o same zapisy w dzienniku rejestracyjnym oraz inne swobodnie zalegające karty znajdujące się w aktach sprawy, nie można jednak dokonać oceny spełnienia kryteriów określonych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. W szczególności organ tego nie wskazał, a Sąd Wojewódzki z urzędu się nie dopatrzył jakichkolwiek podstaw umożliwiających stwierdzenie, że dokumenty te zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Tym bardziej, że w przedmiotowej sprawie nie ujawniono w zasobach IPN żadnego dokumentu sporządzonego, bądź podpisanego przez stronę. Nie zachował się też żaden inny dokument, którego treść pozwalałaby na dokonanie ustaleń w zakresie wytworzenia dokumentów przy udziale strony, w ramach czynności wykonywanych przez stronę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Powoływane w sprawie przez organ dokumenty – zapisy w ewidencji – zostały sporządzone przez osoby prowadzące ewidencje, zapewne w ramach wykonywania przez nie obowiązków pracowniczych. Nie istnieją żadne dowody świadczące o tym, że dokumenty te zostały wytworzone, po pierwsze przy udziale strony, a dodatkowo jeszcze w ramach czynności wykonywanych przez wnioskodawcę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa.

Zdaniem Sądu meriti całkowicie pozbawione podstaw prawnych, w aspekcie kryteriów z art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji jest przyjęcie domniemania, że skoro doszło do rejestracji jako TW, to odnalezione dokumenty ewidencyjne zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale strony w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, albowiem w Służbie Bezpieczeństwa nie dokonywano pozornych rejestracji. Brak jest bowiem jakiegokolwiek materiału dowodowego pozwalającego na stwierdzenie jakie czynności wykonywane były przy udziale strony, działającej jako tajny informator lub pomocnik, co ma o tyle doniosłe znaczenie, że omawiany przepis jednoznacznie wskazuje dodatkowe kryterium, a mianowicie czynności muszą być wykonywane przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Nadto podkreślenia wymaga, że nie wiadomo też na jakiej podstawie przytoczony osąd został sformułowany w odniesieniu do skarżącego.

W świetle powyższych okoliczności Sąd Wojewódzki stwierdził, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów procesowych i prawa materialnego, co skutkuje jej uchyleniem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.".

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości zarzucił:

na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w związku z art. 145 § 1 pkt 1 a P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że zapis ewidencyjny nr [...] w dzienniku rejestracyjnym b. KWMO/WUSW w K. (sygn. akt IPN [...]), zapis z dziennika archiwalnego b. KWMO/WUSW w K. (sygn. akt IPN [...]), treść mikrofilmu protokołu brakowania materiałów archiwalnych WUSW w K. o sygn. akt IPN [...], nie zostały wytworzone przy udziale H. K., podczas gdy z zapisów tych wynika, że H. K. w dniu 7 kwietnia 1972 r. został zarejestrowany przez jednostkę [...] jako TW ps. "[...]" i został zdjęty z ewidencji w dniu 17 lipca 1974 r., kiedy wiedza historyczna wskazuje na to, że organy bezpieczeństwa państwa nie dokonywały fikcyjnych rejestracji osobowych źródeł informacji lub tajnych współpracowników bez ich zgody i wiedzy;

na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. w związku z art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji poprzez przyjęcie, że organ nieprawidłowo zastosował przepis art. 4 ustawy o działaczach opozycji, podczas gdy wydanie jakiejkolwiek decyzji (pozytywnej iub negatywnej) następuje na podstawie art. 4, w szczególności art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, co oznacza, że organ prawidłowo zastosował materialny przepis art. 4 ustawy o działaczach opozycji;

na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. w związku z art. art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji oraz art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. wynikającej z art. 80 K.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów, podczas gdy Prezes IPN wydając decyzję właściwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz drobiazgowo uzasadnił swoje stanowisko przyjmując, że wymienione w pkt 1 zapisy ewidencyjne dotyczące H. K. wytworzone przy udziale skarżącego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 P.p.s.a., zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasdnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Na wstępie trzeba wskazać, że skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, pomimo wniosku o rozpoznanie jej na rozprawie. Nastąpiło to na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) – dalej: "ustawa COVID" oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA. Sąd kasacyjny w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. II OPS 6/19 (ONSAiWSA 2021 r., nr 3, poz. 35), zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii oraz w okresie jednego roku po jego zakończeniu nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że u podstaw obowiązujących unormowań ustawowych dotyczących uhonorowania i zadośćuczynienia działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z przyczyn politycznych w latach 1956-1989, legła dezaprobata dla totalitarnych metod i praktyk działania komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Analiza celów i założeń ustawy o działaczach opozycji pozwala przyjąć, że ustawodawca dąży do stanu, w którym osoby świadomie i tajnie współpracujące z organami bezpieczeństwa totalitarnego państwa nie będą miały statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok TK z dnia 28 kwietnia 1999 r., sygn. akt K 3/99, OTK 1999, nr 4, poz. 73).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Decyzja Prezesa IPN-u ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że jego rola w ramach postępowania sprowadza się do sprawdzenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty o określonych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy cechach. Tym samym zawężony został zakres prowadzonego postępowania wyjaśniającego przez Prezesa IPN. Taki pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowym (por. wyroki NSA: z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. III OSK 893/21, LEX nr 3304288; z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OSK 115/21, LEX nr 3192796; z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 232/18, LEX nr 2761308) i skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni go akceptuje.

Wprawdzie na datę wydawania w przedmiotowej sprawie decyzji administracyjnej ustawodawca nie zdefiniował pojęcia dokumentu, tym niemniej nie powinno budzić wątpliwości, że dokonując wykładni tego pojęcia użytego w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, należało sięgnąć do postanowień art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1565 z późn. zm.), z treści którego wynika, że dokumentami, w rozumieniu tej ustawy, są m.in. wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji (art. 7 pkt 1 ww. ustawy). W związku z tym, że postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych prowadzi Prezes IPN na podstawie dokumentów - jak wprost wynika z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji - znajdujących się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, to nie mógł Prezes IPN kwestionować, jako dokumentu, określonych zapisów ewidencyjnych byłej Służby Bezpieczeństwa.

Mając na uwadze treść odnalezionych w archiwum dokumentów, Prezes IPN zasadnie uznał, że wypełniają one dyspozycję art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono bowiem zapisy w dzienniku rejestracyjnym b. KWMO/WUSW w K., poz. [...], sygn. akt IPN [...] ([...]) dotyczące skarżącego. Z powyższych zapisów wynika, że wnioskodawca został zarejestrowany w dniu 7 kwietnia 1972 r. przez jednostkę [...] do numeru [...] jako TW pseudonim "[...]", zdjęty z ewidencji w dniu 17 lipca 1974 r., materiały archiwalne otrzymały numer [...]. Natomiast na podstawie zapisów z dziennika archiwalnego b. KWMO/WUSW w K., dział I dotyczących materiałów archiwalnych o sygn. [...], sygn. akt IPN [...] ([...]) ustalono, że akta archiwalne przekazane do archiwum przez jednostkę [...] w dniu 17 lipca 1974 r., dotyczące skarżącego, TW ps. "[...]" składały się z teczki personalnej i teczki pracy. Z treści mikrofilmu protokołu brakowania materiałów archiwalnych WUSW w K. o sygn. akt IPN [...] ([...]) wynika, że akta o sygn. [...] dotyczące skarżącego zostały komisyjnie zniszczone.

W aktualnym stanie prawnym tego rodzaju dokumenty jak zgromadzone w tej sprawie, nie pozostawiają wątpliwości, że osoba, której one dotyczą nie spełnia warunków do uzyskania pozytywnej decyzji o uznaniu za osobę represjonowaną z powodów politycznych lub działacza opozycji antykomunistycznej. Wprost znajduje to potwierdzenie w brzmieniu art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Mimo tego, że przepis ten, na podstawie art. 3 w związku z art. 6 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 992), wszedł w życie z dniem 12 czerwca 2019 r., to tę nowelizację ustawy o działaczach opozycji należy w istocie uznać za doprecyzowanie pojęcia: "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby", o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy, a nie za "nowość normatywną" (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II OSK 3835/18, LEX nr 2748824).

Tym samym nie można podzielić argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakoby organ w trakcie prowadzonego w tej sprawie postępowania miał obowiązek ustalać zakres działalności skarżącego jako działacza opozycji lub osoby represjonowanej oraz analizować sposób i zakres funkcjonowania skarżącego w ramach organów kontrwywiadu wojskowego. Postępowanie objęte art. 4 i art. 5 ustawy o działaczach opozycji ma za swój przedmiot w pierwszej kolejności ustalenie, czy dana osoba spełnia lub nie spełnia przesłanek wynikających z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Dopiero ustalenie, że dana osoba nie podlega wyłączeniu spod przesłanek objętych ww. przepisem pozwala organowi na ustalanie, czy jest to osoba represjonowana z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji lub czy jest działaczem opozycji antydemokratycznej w rozumieniu art. 2 tej ustawy. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 820/18, (LEX nr 2632855), obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny, czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa państwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie, czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Wbrew zatem stanowisku Sądu Wojewódzkiego, odnalezione w archiwum IPN dokumenty stanowiły dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Taki kształt unormowań ustawy o działaczach opozycji nakazuje uznać, że jakiekolwiek odstąpienie przez organ od ustawowych zasad i kryteriów ustalania statusu działacza opozycji, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych i podjęcie rozstrzygnięcia dowolnego, w oparciu o inne kryteria mające charakter dyskryminacyjny bądź faworyzujący, stanowiłoby naruszenie zasady równości wobec prawa, jak również zasady praworządności (art. 7 Konstytucji) i zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Ustawodawca bowiem w sposób jednoznaczny za cechę relewantną uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, przyjął brak w archiwum IPN dokumentów bezpośrednio świadczących o współpracy zainteresowanego z aparatem bezpieczeństwa. W odniesieniu do skarżącego, istnienie tych dokumentów zostało prawidłowo ocenione przez organ administracji.

W tych okolicznościach należało uznać, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a ponieważ istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, to na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 P.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę.

Przyjmując, że zachodzi sytuacja szczególnie uzasadniona, na zasadzie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.