Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 123/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2016-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 38, § 39, § 46
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro / spr./ Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Tomasz Smoleń Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 6.840zł. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2015r. nr [...], uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] października 2015r. nr [...] i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 6.840zł.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 11 maja 2012r. S. S. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok. W pierwszym roku płatności 5 - letniego zobowiązania zadeklarował realizację Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne a w jego ramach realizację: wariantu 2.2 - Uprawy rolnicze na powierzchni 0,10 ha; wariantu 2.4 - Trwałe użytki zielone na powierzchni 2,26 ha; wariantu 2.6 - Uprawy warzywne na powierzchni 0,27 ha; wariantu 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe na powierzchni 4,33 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR po rozpoznaniu wniosków, decyzjami z dnia [...] grudnia 2012r. nr [...] i z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] przyznał Beneficjentowi płatność rolnośrodowiskową na 2012 i 2013 rok do pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne w łącznej kwocie 9.042,30 zł.

Po złożeniu przez Beneficjenta wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok, w dniach 11-12 sierpnia 2014r. w gospodarstwie Wnioskodawcy odbyła się kompleksowa kontrola na miejscu w zakresie: wzajemnej zgodności, kwalifikowalności powierzchni oraz kontrola w zakresie programu rolnośrodowiskowego.

Jak wynika ze sporządzonego w toku kontroli raportu w odniesieniu do zadeklarowanego wariantu 2.10 - uprawy sadownicze i jagodowe ujawniono nieprawidłowość o kodzie E7 - Nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na podstawie kontroli administracyjnej wniosku oraz kontroli na miejscu, decyzją z dnia [...] lutego 2015r. nr [...], przyznał Stronie płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości na 2014 rok. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2015r. nr [...] i nie została zaskarżona.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w dniu 21 sierpnia 2015r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych za 2012 i 2013 rok.

Następnie organ I instancji decyzją z dnia [...] października 2015r. nr [...] ustalił S. S. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, rozpoczętego w dniu 15 marca 2012r. za lata 2012 i 2013 w łącznej wysokości 6.840zł.

Beneficjent złożył od tej decyzji odwołanie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie prowadzonego postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Odwołujący zarzucił naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm.), dalej k.p.a., przez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, że kwota 6.840zł wypłacona z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego stanowiła kwotę nienależnie pobranych płatności, a także naruszenie art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., przez lakoniczne i niezrozumiałe uzasadnienie decyzji, a także brak odniesienia się do zarzutów strony zgłaszanych w toku prowadzonego postępowania, oraz określenie kwoty nienależnie pobranych płatności w sposób dowolny i nie poddający się kontroli.

Odwołujący zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, przez jego niezastosowanie - pominięcie kwestii rozmiaru, zasięgu oraz trwałości niezgodności skutkujących powstaniem obowiązku zwrotu kwot otrzymanych z tytułu płatności rolnośrodowiskowych za rok 2012 i 2013.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w opisanej na wstępie decyzji z dnia [...] października 2015r. uchylił zaskarżoną decyzję i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 6.840zł.

Na wstępie organ odwoławczy wyjaśnił powody uchylenia decyzji organu I instancji. Wyjaśnił, że określenie rozstrzygnięcia jest niepoprawne, ponieważ kwota podana przez organ w części sentencji wskazującej numer konta wpłaty nienależnie pobranych środków nie jest tą samą kwotą, jaką organ określił w części sentencji ustalającej nienależnie pobraną kwotę, która jednocześnie została poparta w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji, co stanowi naruszenie treści art. 107 § 1 k.p.a.

Organ odwoławczy wskazał, że podstawę do żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności stanowi art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t. j. Dz. U. z 2013r., poz. 173) oraz art. 29 ust. 1 pkt 2a ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1438), dalej ustawa o Agencji.

Organ odwoławczy uznał, że kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego wynosi 6.840zł, co stanowi sumę kwoty do zwrotu z tytułu niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego za rok 2012 w wysokości 3.420zł i za rok 2013 w wysokości 3.420zł. Powodem obliczenia kwoty nienależnie pobranych płatności było ujawnienie w wyniku kontroli na miejscu z zakresu programu rolnośrodowiskowego, że na działkach rolnych A (nr 1592/5) oraz W (nr 2550/1, 2550/3 i 2550/4) stwierdzono nieutrzymanie minimalnej obsady drzew - E7.

Wymogi pakietowe do realizowanego przez Beneficjenta zobowiązania rolnośrodowiskowego w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) zostały określone w załączniku nr 3 dział II ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, ze zm.), dalej stare rozporządzenie rolnośrodowiskowe.

Wymogiem dodatkowym wariantu 2.10 jest utrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów, która dla jabłoni domowej (działka rolna A) wynosi 125 sztuk/ha – z granicą błędu do 5% wymaganej obsady, co stanowi 119 sztuk/ha, zaś dla śliwy (działka rolna W) wynosi 300 sztuk/ha - z granicą błędu do 5% wymaganej obsady, co stanowi 285 sztuk/ha. Zgodnie z załącznikiem nr 7 do ww. rozporządzenia, sankcja za nieutrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów (z uwzględnieniem 5% tolerancji) wynosi 100% płatności przyznanej do działki na której nieprawidłowość wystąpiła.

Stare rozporządzenie rolnośrodowiskowe utraciło moc na podstawie § 58 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013r., poz. 361, ze zm.), dalej rozporządzenie rolnośrodowiskowe.

Jak stanowi § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

Jednocześnie zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, rolnik który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego, w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach starego rozporządzenia.

Organ w swoim rozstrzygnięciu uwzględnił przepisy rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, z 28.01.2011 ze zm.), dalej rozporządzenie nr 65/2011. Rozporządzenie to straciło moc z dniem 1 stycznia 2015r. na podstawie art. 43 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L 181 z dnia 20.06.2014r., str. 48). Jednak stosuje się je w stosunku do wniosków o płatności złożonych w odniesieniu do okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2015r.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 Rozporządzenia nr 65/2011, pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono określonych obowiązków i kryteriów. W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwania mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych, zatem w niniejszym przypadku za lata 2012 i 2013.

Organ odwoławczy wskazał, że art. 18 rozporządzenia Nr 65/2011 będzie stosował się do płatności rolnośrodowiskowych przyznanych na 2012 i 2013r. Zdaniem organu, z przepisu tego wynika, że jeżeli w latach poprzednich tj. od 2011r., kiedy rozporządzenie weszło w życie, dla działki rolnej, na której stwierdzono nieprawidłowość, była przyznana płatność rolnośrodowiskowa za realizację danego wariantu lub pakietu, rolnik będzie zobowiązany zwrócić przyznaną za dany wariant lub pakiet kwotę płatności do tej działki rolnej w wysokości, jaka odpowiada procentowi zmniejszenia za daną nieprawidłowość, zgodną z załącznikiem nr 7 do starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Z art. 18 rozporządzenia Komisji Nr 65/2011 wynika, że sankcje wobec beneficjentów muszą być stosowane w przypadku zobowiązań wieloletnich także w stosunku do lat ubiegłych w których wypłacono pomoc.

Mając na względzie powyższe organ odwoławczy stwierdził, że nieprawidłowość E7 - oznaczająca niezachowanie minimalnej obsady drzew/krzewów zgodnie z załącznikiem nr 7 do starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego skutkuje zmniejszeniem płatności rolnośrodowiskowej przypadającej do działki, na której stwierdzono niezgodność o 100 %, a w myśl § 27 ust. 1 starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Organ odwoławczy zaznaczył również, że kwoty ustalone za lata 2012 i 2013 przekraczają kwotę stanowiąca równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, ze zm.).

Tym samym nie zachodzi przesłanka uzasadniająca odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Dyrektor Oddziału Agencji nie znalazł również podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania, podniesionych odwołaniu.

Ustosunkowując się do kwestii zniszczenia nasadzeń przez zwierzyną łowną, organ odwoławczy wskazał, że zarzut ten nie dotyczy tego postępowania. Kwestia przyznania rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej na rok 2014 w pomniejszonej wysokości stanowiła przedmiot odrębnego postępowania zakończonego ostateczną decyzją organu II instancji. Ponadto, Strona powinna była dokonać formalnego zgłoszenie przypadku siły wyższej wraz ze stosownymi dowodami do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba byli w stanie dokonać tej czynności – zgodnie z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 7 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L Nr 368 z 2006r. ze zm.).

Organ odwoławczy uznał, że w sprawie nie zaszły przesłanki z art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Nr 65/2011, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Przekazane płatności rolnośrodowiskowe za rok 2012 i 2013 nie wynikały z pomyłki organu. Ponadto nie nastąpiło przedawnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego, o którym mowa w art. 3 ust 1 rozporządzenia Rady (WE, EUROTOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312 z 23.12.1995r. ze zm.). Za datę dopuszczenia nieprawidłowości organ uznał dzień złożenia pierwszego wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, tj. 11 maja 2012r. Ponieważ program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim organ przyjął, że okres przedawnienia biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu tj. do 31 grudnia 2015r. W sprawie nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia gdyż w dniu 21 października 2015r. Stronie została skutecznie doręczona decyzja z dnia [...] października 2015r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego.

W konsekwencji nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez Beneficjenta kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2012 i 2013, określone w art. 5 ust. 3 Rozporządzenia Nr 65/2011 oraz art. 3 ust 1 rozporządzenia Rady (WE, EUROTOM) Nr 2988/95.

S. S. zaskarżył powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARIMR, a także o zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, 77, 80 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie a w konsekwencji podzielenie błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy, sprowadzające się do stwierdzenia, że kwota w wysokości 6.840zł stanowiła kwotę nienależnie pobranych płatności.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 18 ust. 2 rozporządzenia Nr 65/2011, przez jego niezastosowanie, tj. pominięcie kwestii rozmiaru, zasięgu oraz trwałości niezgodności skutkujących powstaniem obowiązku zwrotu kwot otrzymanych z tytułu płatności rolnośrodowiskowych za rok 2012 i 2013.

- § 39 ust. 1 starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego, przez jego zastosowanie przy obliczaniu kwoty zwrotu należności w sytuacji, gdy przesłanki z tego przepisu nie wystąpiły w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu Skarżący zarzucił, że organy oparły ustalenia faktyczne na kontroli na miejscu, prowadzonej w 2014r. Organy nie dysponowały jakimkolwiek dowodem, pozwalającym na poczynienie podobnych ustaleń w odniesieniu do lat 2012-2013. Art. 18 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia nr 65/2011 jest wyłącznie normą prawa materialnego, która nie pozwala na tworzenie domniemań faktycznych, polegających na ustaleniu podstaw do zmniejszenia i odzyskania pomocy w danym roku bez przeprowadzenia dowodów wskazujących, że podstawy ku temu zaistniały już wcześniej.

Zdaniem Skarżącego ustalenie stanu na rok 2014 nie daje podstaw aby stwierdzić, że stan działek w dwóch latach poprzednich był taki sam. Art. 18 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia nr 65/2011 nie stanowi podstawy do automatycznego przeniesienia ustaleń faktycznych z roku kontroli na lata poprzednie i nie zwalnia organów administracji publicznej od zgromadzenia materiału dowodowego, dotyczącego stanu zagospodarowania działek w tym okresie.

Skarżący podniósł, że § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi podstawę zwrotu płatności, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, a więc gdy również we wcześniejszych latach występowały uchybienia. W związku z powyższym, organ wydając zaskarżoną decyzję, powinien wykazać, że również w latach 2012 i 2013 Skarżący nie realizował zobowiązania rolnośrodowiskowego. Jeżeli natomiast program rolnośrodowiskowy był realizowany prawidłowo we wcześniejszych latach, zarzut można postawić jedynie w zakresie częściowym, który dotyczył konkretnego roku.

Skarżący wskazał, że płatności przyznane na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2012r. i 13 listopada 2013r. były należne, ponieważ w tych latach liczebność nasadzeń była zgodna z przepisami. Skarżący nie ponosi winy w tym, że na skutek zniszczeń dokonanych przez zwierzynę łowną, liczebność nasadzeń zmalała. Organ powinien był wziąć pod uwagę, że obecnie liczebność nasadzeń jest zgodna z przepisami prawa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, albowiem organ naruszył przepisy prawa procesowego, których naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do tych aspektów sprawy, które dotyczą uprawnienia organu do określenia i nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata poprzedzające rok, w którym wykryto nieprawidłowość skutkującą nieprzyznaniem lub zmniejszeniem dopłaty za ten właśnie rok.

W tym zakresie niewątpliwie słuszne jest stanowisko organu, że występuje podstawa prawna do określenia takich należności podlegających zwrotowi i określenia obowiązku ich zwrotu, i to zarówno w aktach prawa wspólnotowego, jak także prawa krajowego.

W tym pierwszym porządku prawnym jest to przepis art. 18 ust. 1 zd. drugie Rozporządzenia nr 65/2011, z którego wynika, że w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Jednocześnie w myśl art. 18 ust. 2 tegoż rozporządzenia, państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go, lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji.

Przepis ten stanowi normę kompetencyjną dla państw członkowskich do uregulowania w krajowym porządku prawnym zasad i metod określania kwot, podlegających zwrotowi w przypadku programów rolnośrodowiskowych w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w realizacji tych programów przez rolnika.

Aktualnie, w tym zakresie, aktem określającym problematykę realizowania zobowiązań rolnośrodowiskowych jest rozporządzenie rolnośrodowiskowe z dnia 13 marca 2013 roku.

Reguluje ono zasady przyznawania pomocy z tytułu zobowiązania rolnośrodowiskowego, wymogi jakie musi spełnić rolnik przy realizacji takiego zobowiązania, a także sankcje, jakie są przewidziane przy powstaniu nieprawidłowości w realizacji w postaci zmniejszenia tychże płatności, czy też w końcu obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Przepisy tego rozporządzenia zawierają cały szereg przepisów przejściowych, regulujących kwestie stosowania starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego, jak też aktualnie omawianego aktu prawnego.

W tym zakresie kluczowe znaczenie ma przepis art. 46 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, który stanowi, że do przyznawania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowych w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, zastosowanie mają przepisy starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Przepis ten obejmuje swoim zakresem przedmiotowym dwie kategorie spraw, a więc sprawy dotyczące przyznania płatności (zarówno w pełnej, jak i w pomniejszonej wysokości) oraz sprawy dotyczące zwrotu należności. Ustanawia pewną regułę stosowania prawa, wskazując na konieczność stosowania przepisów nowych.

Nie budzi przy tym wątpliwości rozumienie pojęcia "sprawa", w jakim posługuje się ten przepis. Chodzi tutaj o konkretnie procedowaną aktualnie sprawę, przy czym każde postępowanie o przyznanie płatności za dany rok (w jakiejkolwiek wysokości), czy też postępowanie dotyczące zwrotu płatności jest odrębną sprawą. Jak już podniosły to organy, postępowanie o zwrot płatności jest odrębną sprawą od sprawy o przyznanie takiej płatności w latach ubiegłych, czy też od postępowania, w którym przyznano płatność w pomniejszonej wysokości.

Postępowanie w sprawie będącej aktualnie przedmiotem rozpoznania przez sąd zostało wszczęte w dniu 24.08.2015r. (data doręczenia rolnikowi postanowienia o wszczęciu postępowania).

Data wszczęcia tego postępowania wskazuje, że powinno ono toczyć się w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Przepisy starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego nie mogą mieć do niego zastosowania. Sprawa niniejsza jest bowiem sprawą o zwrot płatności rolnośrodowiskowej, a wiec zarówno podstawy do zwrotu, jak i wysokość sankcji muszą być ustalone na podstawie tego aktu prawnego.

Sankcje w postaci nałożenia obowiązku zwrotu płatności w przypadku pakietu rolnośrodowiskowego 2.10 muszą więc opierać się tylko i wyłącznie na przepisach tego rozporządzenia, a w szczególności § 39. Przepis ten w sposób zupełny reguluje zastosowanie instytucji obowiązku zwrotu płatności. Do obowiązku tego nie będzie miał zastosowania przepis § 38, który określa jedynie zasady zmniejszania płatności w roku, w którym wykryto nieprawidłowości. Wyłączną podstawą do orzekania o obowiązku zwrotu będzie przepis art. 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

W pakiecie rolnośrodowiskowym, którego nieprawidłową realizacje zarzucono rolnikowi, a więc 2.10, w tym aspekcie stosowania tego przepisu nie wyłączają kolejne przepisy przejściowe rozporządzenia.

O słuszności takiego twierdzenia przekonuje treść przepisu § 49 ust. 1 rozporządzenia, który wyłącza stosowanie przepisów art. 38 ust. 2 i art. 39 ust. 2 pkt 2a przy zmniejszaniu i określaniu obowiązku zwrotu płatności w przypadku pakietu 2 wariant 3 i 4 (2.3 i 2.4), z czego wynika wniosek, że żadne odstępstwa od rozporządzenia rolnośrodowiskowego w przypadku wariantu 2.10 nie występują. Przepis § 49 ust.2 rozporządzenia nakazuje stosowanie sankcji zawartych w starym rozporządzeniu odnośnie tych wariantów. To kolejna okoliczność, że do wariantu 2.10 stare rozporządzenie nie ma zastosowania.

Za odmiennym wnioskiem nie przemawia również treść przepisu § 50 ust. 1 i § 50 ust.3 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Przepis § 50 ust.1 stanowi, że rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia z 2009 roku w pakiecie 2 wariant 9, 10, 11 i 12 może kontynuować realizacje tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w tym rozporządzeniu. Należy wskazać, że przepis ten stanowi odstępstwo od zasad nowego rozporządzenia rolnośrodowiskowego jedynie w zakresie wymogów, jakie musi spełnić rolnik kontynuując zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Przepis wprost stanowi o wymogach. Należy przez to rozumieć wymogi sprecyzowane w załączniku nr 3 do tego rozporządzenia. Nie stanowi on o zasadach określonych w tym rozporządzeniu. Gdyby posługiwał się takim sformułowaniem to wówczas stare rozporządzenie można by stosować zarówno do określenia wymogów, jak też sankcji za naruszenie tychże wymogów.

Sankcji dotyczy drugi z omawianych przepisów, który wskazuje, że jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów przewidzianych w rozporządzeniu z 2009 roku, to wówczas do zmniejszenia płatności stosuje się przepisy tego rozporządzenia. Regulacja ta przewiduje więc po pierwsze, stosowanie starych zasad do przyznania płatności, jak również stosowanie starych zasad do pomniejszenia płatności. Nie zawiera jednak przepisu, który pozwalałby na stosowanie starych zasad do nakładania obowiązku zwrotu płatności pobranych w latach ubiegłych, choć jak wyżej wskazano, rozporządzenie to rozróżnia sankcje w postaci zmniejszenia płatności (§ 38) i obowiązku zwrotu (§ 39). Twórcy rozporządzenia nie zawarli jednak normy przejściowej, na mocy której do stosowania instytucji zwrotu świadczeń należałoby stosować przepisy starego rozporządzenia.

Zestawienie przepisów § 46, § 50 ust. 1 i § 50 ust.3 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego jednoznacznie wskazuje, że obowiązek zwrotu może nastąpić tylko w oparciu o nowe rozporządzenie.

W tej sytuacji nie można zaakceptować posłużenia się przez organy przepisami starego rozporządzenia przy określaniu wysokości kwoty przypadającej do zwrotu z tytułu nieprawidłowości w obsadzie drzewek, a szczególności wysokości sankcji za tę nieprawidłowość. Podkreślić przy tym należy, że załącznik nr 7 do starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego dotyczy zmniejszenia płatności (instytucji z § 27 starego rozporządzenia – odpowiednika § 38 aktualnego rozporządzenia), a więc instytucji nie mającej zastosowania w niniejszym postępowaniu.

Załącznik ten przewiduje przy tym odmienne zasady pomniejszania płatności niż aktualny załącznik VII do rozporządzenia rolnośrodowiskowego, który jest względniejszy dla rolnika. O ile jednak stary załącznik, w myśl powyżej wskazanych przepisów, może być stosowany w sprawie o przyznanie świadczenia w pomniejszonej wysokości, o tyle nie znajdzie zastosowania przy postępowaniu o zwrot wypłaconych świadczeń za lata ubiegłe.

Wykazane uchybienie jest tego rodzaju, że musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Organ uznając, że zachodzą podstawy do nałożenia obowiązku zwrotu w oparciu o aktualne rozporządzenie rolnośrodowiskowe powinien podjąć czynności mogące pozwolić na ustalenie, czy zachodzą okoliczności wskazane w § 39 ust.2 pkt 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego i ewentualnie w oparciu o kryteria przewidziane w tym przepisie przeprowadzić obliczenia kwoty podlegającej zwrotowi na jego rzecz. Należy przy tym zauważyć, że przepis art. 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego dotyczy sytuacji, gdy cała płatność jest nienależna, bowiem rolnik nie realizuje zobowiązania w całości, albo też nie spełnia warunków do przyznania mu tej pomocy w ogóle. W takim przypadku orzeka się o zwrocie całości otrzymanej pomocy.

Mając to na uwadze, w tym konieczność przeprowadzenia ponownych ustaleń faktycznych, mogących służyć określeniu zwrotu należności, Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów, albowiem byłoby to bezprzedmiotowe, przy czym należy wskazać, że w przedmiotowej sprawie większość tych zarzutów nie będzie miała znaczenia z uwagi na to, że fakty ustalone w czasie kontroli i objęte ostateczną decyzją o zmniejszeniu świadczeń w niniejszym postępowaniu nie mogą być kwestionowane.

Z tych względów orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.).