Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 499/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64  par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Borys Marasek, Anna Tyszkiewicz – Ziętek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 września 2022 r. sprawy ze skargi Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 16 lutego 2022 r. nr 2401-IEE.711.1375.2021.6/LF/ UNP: 2401-22-037501 w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 2 grudnia 2021 r. nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 lutego 2022 r. nr 2401-IEE.711.1375.2021.6/LF/ UNP: 2401-22-037501 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1950 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2, § 4 pkt 1 i art. 64c § 7 ustawy z 17 czerwca 1956 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 2 grudnia 2021 r. nr [...], którym obciążono Zarząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie kosztami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia 23 stycznia 2020 r. nr 1/2020 i 2/2020 w łącznej kwocie 25.699,15 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z dnia 18 października 2021 r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec B. L. w oparciu o tytuły wykonawcze o z dnia 23 stycznia 2020 r. nr 1/2020 i 2/2020, wystawione przez Zarząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego (dalej: wierzyciel, skarżący) z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do majątku w/w zobowiązanej, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 24 stycznia 2020 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w B. S.A. Wydruk zawiadomienia doręczono zobowiązanej w dniu 5 lutego 2020 r. Bank potwierdził odbiór zajęcia w tym samym dniu. Zawiadomieniem z dnia 8 marca 2021 r. dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w S.. Wydruk zawiadomienia doręczono zobowiązanej w dniu 16 marca 2021 r. Bank potwierdził odbiór zajęcia w dniu 8 marca 2021 r.

Zawiadomieniem z dnia 12 listopada 2021 r. nr [...] organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Pismem z dnia 15 listopada 2021 r. nr [...] wierzyciel wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

W dniu 2 grudnia 2021 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. wydał postanowienie nr [...], którym obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o wspomniane wyżej tytuły wykonawcze nr 1/2020 i 2/2020 w łącznej kwocie 25.699,15 zł.

W zażaleniu na to rozstrzygnięcie zarzucono naruszenie:

1. prawa materialnego, tj. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.) poprzez jego błędną wykładnię, która skutkowała jego zastosowaniem w ustalonym stanie faktycznym, podczas gdy brak było podstaw do naliczenia w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr 1/2020 opłaty za zajęcie rachunku bankowego zobowiązanej w wysokości 18.755,95 zł oraz w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr 2/2020 z dnia 23 stycznia 2020 r. opłaty za zajęcie rachunku bankowego zobowiązanej w wysokości 6.743,20 zł, bowiem nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych zobowiązanej z uwagi na okoliczność, iż na rachunkach bankowych nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności,

2. prawa materialnego, tj. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. poprzez jego błędną wykładnię pomijającą wytyczne wynikające z norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 64 ust. 1, art. 84 Konstytucji RP, co skutkowało zastosowaniem w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr 1/2020 opłaty za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 18.755,95 zł oraz w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego opłaty za zajęcie rachunku bankowego w wysokości

6.743,20 zł, podczas gdy kwota kosztów egzekucyjnych winna być przez organ egzekucyjny zmiarkowana w sposób uwzględniający racjonalną zależność między czynnościami organu, a wysokością opłat za nie naliczonych, co pozwoliłoby na realizację standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14,

3. przepisów postępowania mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18, art. 64c § 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. poprzez nierozważenie przez organ egzekucyjny interesu społecznego podczas wydawania postanowienia nakładającego na wierzyciela obowiązek poniesienia kosztów egzekucyjnych w przypadku, gdy organ egzekucyjny winien rozważyć kwestię interesu społecznego, w każdym przypadku, gdy dochodzi do zastosowania art. 64c § 4 u.p.e.a.

Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o:

1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w części i ustalenie kosztów egzekucyjnych w wysokości adekwatnej do realnie zastosowanych środków egzekucyjnych lub ewentualnie o

2. uchylenie zaskarżonego postanowienia w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Organ nadzoru nie uwzględnił zażalenia.

Na wstępie swoich rozważań podał, że z dniem 20 lutego 2021 r. na mocy art. 1 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (dalej ustawa zmieniająca) weszły w życie nowe przepisy regulujące kwestię kosztów egzekucyjnych. Ustawa ta zawiera również przepisy przejściowe, regulujące postępowanie w sprawach kosztów egzekucyjnych niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przez wejściem w życie tej ustawy – art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1.

Dalej wskazał, że koszty egzekucyjne zostały naliczone prawidłowo, zgodnie z w/w przepisami ustawy. Opłata manipulacyjna naliczona w wysokości wskazanej w postanowieniu organu egzekucyjnego odpowiada przepisom prawa obowiązującym od 20 lutego 2021 r., czyli została zmniejszona do 100 zł od każdego tytułu wykonawczego (art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej). Koszty zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego również odpowiadają obowiązującym przepisom prawa - art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej w związku z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.

Nie budzi bowiem sporu, że w przedmiotowej sprawie nie wyegzekwowano i nie zapłacono opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Biorąc zatem pod uwagę, że w przedmiotowej sprawie wszczęcie egzekucji nastąpiło przed 19 lutego 2021 r., a jej zakończenie nastąpiło po tej dacie, to koszty egzekucyjne winny być naliczone i są naliczone w oparciu w przepisy obowiązujące przed 19 lutego 2021 r., z uwzględnieniem zapisów art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej. Zgodnie z tym przepisem opłata za czynności egzekucyjne naliczona m.in. na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie może być wyższa niż 40.000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie koszty zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie przekraczają wysokości 40.000 zł, wobec czego zasadnie organ egzekucyjny "pozostawił" je w wysokości takiej, w jakiej powstały.

Koszty egzekucyjne obliczone w oparciu o przepisy obowiązujące do 19 lutego 2021 r. wynosiłyby 30.598,19 zł, a koszty obliczone w oparciu o przepisy znowelizowane (spełniające standardy konstytucyjne) wynoszą 25.699,15 zł, co zobrazowano w tabeli zawartej na str. 2 zaskarżonego postanowienia. Redukcja kosztów wynika z obniżenia opłat manipulacyjnych do kwoty 100 zł.

Zdaniem organu nadzoru organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanej. Z zawartych w aktach sprawy odpowiedzi banków wynika, iż na rachunkach bankowych zobowiązanej były środki (wierzytelności) odpowiednio: w B. S.A. - 3,28 zł, S.- 1016,74 zł. Organ nadzoru wyraził stanowisko, że "mimo, że zajęcia okazały się nieefektywne - to na zajętych rachunkach bankowych znajdowały się (wierzytelności) środki pieniężne. Doszło zatem do faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych, a tym samym naliczenie przez organ egzekucyjny opłat za powyższe czynności egzekucyjne znajduje oparcie w przepisach prawa - art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej (w brzmieniu obowiązującym do 19.02.2021 r.)".

Nadto zauważono, że jedną z funkcji kosztów egzekucyjnych jest zabezpieczenie funkcjonowania aparatu egzekucyjnego. Organ egzekucyjny przystępując do egzekucji nie jest w stanie przewidzieć jej rezultatu, co także przemawia za uznaniem zasadności ustalenia opłaty za zajęcie wierzytelności bez względu na rezultat tego zajęcia. Wierzyciel przed przystąpieniem do egzekucji, również może dokonać ustaleń w zakresie stanu majątkowego zobowiązanego i rozważyć zasadność wnioskowania do organu egzekucyjnego o przeprowadzenie egzekucji. Jeżeli, mimo to, podejmuje próbę odzyskania należności, to musi liczyć się z tym, że w przypadku bezskuteczności egzekucji poniesie jej koszty.

Organ nadzoru wskazał także, iż koszty egzekucyjne zostały naliczone w oparciu o przepisy, uwzględniające wytyczne Trybunału Konstytucyjnego, sformułowane w wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Przepisy te regulują koszty egzekucyjne w sposób kompleksowy, ustalając nowe zasady ich naliczania i poboru.

W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, reprezentujący skarżącego wierzyciela radca prawny zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 oraz 139 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie, polegające na naruszeniu przez organ zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej, zasady pogłębiana zaufania obywateli, nie wzięcia pod uwagę przy załatwianiu niniejszej sprawy interesu społecznego, skutkujące nierozpoznaniem sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważeniem i nieuwzględnieniem słusznego interesu skarżącego, niedostatecznym wyjaśnieniem podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podstawy umożliwiającej naliczenie opłaty egzekucyjnej, a w dalszej kolejności sposobu jej obliczenia, ograniczając się jedynie do wskazania, że organ zastosował ustawę, nie wyjaśniając już przy tym dlaczego w ogóle naliczono kwotę, a w dalszej kolejności dlaczego w danej wysokości obciąża ona wierzyciela poprzez niewskazanie okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych, poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego (uzasadniających wysokość kosztów, którymi obciążony został wierzyciel), co jest równoznaczne z nieuwzględnieniem wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niezgodne z prawem przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt: SK 31/14, co spowodowało naliczenie i obciążenie skarżącego kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych w postępowaniach egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułu wykonawczego nr 1/2020 i nr 2/2020.

2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a.;

II. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.:

a) poprzez jego błędną wykładnię, która skutkowała jego zastosowaniem w ustalonym stanie faktycznym, podczas gdy brak było podstaw do naliczenia w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr 1/2020 i tytułu wykonawczego nr 2/2020 opłat za zajęcie rachunków bankowych zobowiązanej w wysokości 25.699,15 zł, bowiem nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych zobowiązanej z uwagi na okoliczność, iż na przedmiotowych rachunkach bankowych brak było jakichkolwiek środków finansowych

a w przypadku nieuwzględnienia zarzutu w lit. a,

b) poprzez jego błędne zastosowanie polegające na pominięciu wytycznych wynikających z norm prawnych wyrażonych przepisami art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, co skutkowało zastosowaniem w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie nr 1/2020 i tytułu wykonawczego nr 2/2020 opłat za zajęcie rachunków bankowych zobowiązanej w wysokości 25.699,15 zł, podczas gdy ich wysokość powinna być przez organ egzekucyjny zmiarkowana w sposób uwzględniający racjonalną zależność między czynnościami organu, skutecznością egzekucji a wysokością opłat, co skutkowałoby realizacją standardów/wskazówek określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 i dotyczącego art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.

Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi na wstępie opisano dotychczasowy przebieg postępowania w niniejszej sprawie.

Dalej, w uzasadnieniu zarzutów, wskazano, że zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd wskazujący na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Stanowisko takie od 2019 r. stało się poglądem wyrażanym już jednolicie w orzecznictwie NSA (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 882/19 i wyroki NSA z dnia: 24 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 723/20, z 30 maja 2019 r., sygn. akt U FSK 613/19; 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3379/18).

W realiach niniejszej sprawy doszło do zajęcia wierzytelności, jednakże czynność ta miała znikome, praktycznie żadne znaczenie dla prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel z przeprowadzonego postępowania nie uzyskał żadnej korzyści, a nawet stracił na tym, gdyż został obciążony kosztami egzekucyjnymi w kwocie przekraczającej 25.000 zł.

W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniu organu, nie doszło do zajęcia jakichkolwiek wierzytelności w S. i w B.. Po pierwsze informacje otrzymane od Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. pozostają w sprzeczności, bowiem NUS pierwotnie w piśmie z dnia 14 kwietnia 2020 r. nr [...] informował o braku jakichkolwiek środków na rachunkach bankowych zobowiązanej. Po drugie organ operuje niezrozumiałym pojęciem "zajęcia w ramach istniejącego salda", a po trzecie nie można było zająć środków w ramach kwoty wolnej od zajęcia w S., co stwierdzono w postanowieniu organu egzekucyjnego.

W dalszej kolejności skarżący wskazał, iż nawet jeżeli by uznać, iż środki w kwocie ok. 3 zł zostały zajęte w B. bądź w kwocie ok. 1000 zł w S., z czym się strona nie zgadza, to koszty egzekucyjne powinny zostać zmiarkowane.

W ocenie skarżącego organy obu instancji naruszyły art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 2 i art. 84 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię, a przez to niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu skutków prawnych wynikających z wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, który uznał wskazane wyżej przepisy u.p.e.a. za niezgodne z Konstytucją RP. Ustalenie wysokości ciążących na skarżącym kosztów egzekucyjnych odbyło się bowiem bez miarkowania opłat. Nadto nie wyjaśniono sposobu ustalenia danej kwoty, która obciąża skarżącego tytułem opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności, ograniczając się jedynie do wskazania, że koszty egzekucyjne zostały naliczone w oparciu o przepisy uwzględniające wytyczne TK, pomimo, iż opłaty za zajęcie wierzytelności oparto o zakwestionowany przez TK przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. Ustalenie wysokości opłat i obciążenie nimi wierzyciela nastąpiło niezależnie od efektywności egzekucji oraz bez względu na uzasadniony nakład pracy organu egzekucyjnego. Nie uwzględniono także, iż koszty te obciążają wierzyciela, który nie odzyskał żadnych należności w związku z przeprowadzonym postępowaniem egzekucyjnym.

W dalszych wywodach skargi pełnomocnik wierzyciela, odwołując się do poglądów judykatury zaznaczył, że skutkiem wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. nie było wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej. Stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Do tego czasu organy muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK. Przy ustalaniu i obciążaniu kosztami egzekucyjnymi nie powinno zatem dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3700/18 oraz II FSK 3701/18). Wysokość opłat w egzekucji administracyjnej jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem społecznym polegającym na odzyskaniu wydatków poniesionych na prowadzenie postępowania egzekucyjnego, a ochroną innych uczestników tego postępowania (w szczególności wierzyciela, któremu przecież zobowiązany i tak zalega z zapłatą należności publicznoprawnych) przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, powinien zatem pozostawać w racjonalnej zależności do czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny. Tymczasem organ nie dokonał żadnego miarkowania wysokości opłat. Po wyliczeniu maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie wierzytelności, organ stwierdził jedynie, że ustalona przez niego wysokość opłat jest zgodna z u.p.e.a. W żaden sposób nie wyjaśnił jednak sposobu ustalenia danej kwoty, która obciąża skarżącego tytułem opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności. Taki sposób obciążania kosztami egzekucyjnymi jest niedopuszczalny, w szczególności gdy dotyczy on wierzyciela, który i tak nie odzyskał swoich należności od zobowiązanej.

Pełnomocnik skarżącego wskazał także, iż, co prawda, zastosowane przez organ przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności, jednakże określają minimalną wysokość opłaty egzekucyjnej za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej, która wynosi 4,20 zł. W zaistniałej sytuacji, wierzyciel o ile w ogóle winien zostać obciążony opłatami, to powinny to być koszty w możliwie najniższej wysokości, odpowiadającej jedynie rzeczywistym kosztom, jakie poniósł organ egzekucyjny.

Tymczasem organ określając wysokość opłat w ogóle nie wziął pod uwagę tego, że obciąża nimi wierzyciela, a nie zobowiązanego, który de facto winien je ponosić. Nadto obciążanie kosztami wierzyciela, którym jest organ administracji publicznej stanowi wyjątek od ogólnej zasady obciążania dłużnika kosztami egzekucyjnymi. Winny one zatem mieć charakter symboliczny, a z pewnością nie powinny opiewać na łączną kwotę kilkudziesięciu tysięcy złotych; ich wysokość winna odpowiadać tak naprawdę rzeczywistym kosztom, jakie organ zmuszony był ponieść podczas postępowania egzekucyjnego. Z pewnością opłaty te nie powinny stanowić dochodu dla organu egzekucyjnego, a w ocenie skarżącego, w przedmiotowej sprawie z taką sytuacją mamy do czynienia. Organ nie zachował racjonalnej zależności między wysokością opłat, a nakładem pracy organu egzekucyjnego od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia. Kwota powstałych kosztów stanowi tym samym wyraz nadmiernego fiskalizmu. Poza tym samo ewentualne obniżenie opłaty przez organ egzekucyjny nie oznacza jeszcze prawidłowości działania tego organu. Organ powinien powiązać wysokość kosztów egzekucyjnych z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego i odnieść się do adekwatności wysokości kosztów egzekucyjnych w stosunku do stopnia skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu, czego w zaskarżonym postanowieniu, jak i w postanowieniu organu egzekucyjnego nie wykazano.

Ponadto autor skargi podkreślił, że czynności organu egzekucyjnego były rutynowe, nie cechowały się żadną nadzwyczajnością, nie były również kosztowne i czasochłonne. Jedynym rzeczywistym kosztem organu były koszty wysyłki korespondencji. Jednocześnie podniesiono, że sporne koszty nie mają zapewniać funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, który jest finansowany z wpłacanych przez podatników danin publicznych.

Zdaniem strony skarżącej, skoro zajęcie innej wierzytelności było z perspektywy wierzyciela nieskuteczne, gdyż nie uzyskał on żadnej kwoty, to obciążenie go tak wysoką opłatą za tę czynności było bezpodstawne. To nie samo zajęcie egzekucyjne, lecz wysokość wyegzekwowanych środków pieniężnych stanowi o należnym organowi egzekucyjnemu wynagrodzeniu.

Jednocześnie autor skargi podkreślił, że zgodnie z zasadą zaufania obywatela do państwa nie można dopuścić do sytuacji, w której sposób miarkowania opłat nakładanych na zobowiązanego byłby niejasny lub oparty na dalece uznaniowej lub wręcz dowolnej ocenie nieostrych kryteriów, co potwierdzono w przywołanych poglądach judykatury i doktryny. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Koszty egzekucyjne powinny być ustalone/obliczone w taki sposób, aby wierzyciel nie odebrał ich jako swoistej kary. Wysokość tych kosztów nie powinna stanowić bariery dochodzenia wierzytelności i zniechęcać wierzyciela.

Z kolei, uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów postępowania, zauważono w szczególności, że wykładnia językowa art. 18 u.p.e.a. jednoznacznie wskazuje, że postępowaniu egzekucyjnym powinny być stosowane wszelkie zasady ogólne k.p.a. Obciążenie wierzyciela kosztami bezskutecznej egzekucji w kwocie ponad 25.000 zł stanowi naruszenie szeregu zasad ogólnych ustanowionych w art. 6, art. 7, art. 8, i art. 11 k.p.a.

Nadto wytknięto, że w postanowieniu organu egzekucyjnego (str.5) stwierdzono, że zajęcie środków w ramach kwoty wolnej w S. jest niedopuszczalne (koszty nie powstały). Natomiast organ nadzoru wskazał, iż doszło do naliczenia kosztów w oparciu o środki pieniężne znajdujące się na rachunku w S., czym naruszył przepis art. 139 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się. Ponadto, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ nadzoru nie wyjaśnił informacji otrzymanych przez wierzyciela od Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G., które pozostają w sprzeczności z danymi zawartymi w postanowieniu organu II instancji, bowiem organ egzekucyjny pierwotnie w piśmie z dnia 14 kwietnia 2020 r. nr [...] informował o braku jakichkolwiek środków na rachunkach bankowych zobowiązanej.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z dnia 16 lutego 2022 r., którym organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 2 grudnia 2021 r. o obciążeniu skarżącego wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia 23 stycznia 2020 r. nr 1/2020 i 2/2020 w łącznej kwocie 25.699,15 zł.

Kontrolę tę rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z zapisami u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.) organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W myśl art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne stanowiące zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Z art. 64c § 1 u.p.e.a. wynika, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., koszty te obciążają wierzyciela, jeżeli nie jest możliwe ich wyegzekwowanie od zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia 18 października 2021 r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej osoby fizycznej w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia 23 stycznia 2020 r. nr 1/2020 i 2/2020, wystawione przez skarżącego. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego do majątku w/w zobowiązanej, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 24 stycznia 2020 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w B. S.A., a zawiadomieniem z dnia 8 marca 2021 r. wierzytelności z rachunku bankowego w S.. B. S.A. przesłał "Zawiadomienie o przeszkodzie w realizacji zajęcia – zbieg egzekucji" (pismo z dnia 24 listopada 2021 r.), a w piśmie z dnia 30 listopada 2021 r. poinformował, że na dzień zajęcia łączne saldo na wszystkich zajętych rachunkach wynosiło 3,28 zł. Z kolei S. (w piśmie z dnia 8 października 2021 r.) podał, że "saldo na rachunku 1016,74 zł, są to środki w ramach kwoty wolnej od zajęcia".

W dniu 2 grudnia 2021 r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. wydał postanowienie, utrzymane w mocy przez organ nadzoru, którym obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi obejmującymi: w zakresie tytułu wykonawczego nr 1/2020 – opłatę manipulacyjną w kwocie 100 zł oraz opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 18.755,95 zł, a w zakresie tytułu wykonawczego nr 2/2020 – opłatę manipulacyjna w kwocie 100 zł oraz opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie 6.843,20 zł. Zdaniem organów obu instancji doszło do skutecznego zajęcia rachunków bankowych, przy czym, zdaniem organu egzekucyjnego dotyczy to jedynie zajęcia w B., a w ocenie organu nadzoru – zajęć rachunków w obu wymienionych wyżej bankach.

Wierzyciel zakwestionował obciążenie go kosztami egzekucyjnymi bezskutecznego postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 25.699,15 zł, podnosząc, że nie doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych. W razie nieuwzględnienia tej argumentacji wskazywał na wynikającą z wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 konieczność miarkowania spornych kosztów w sposób uwzględniający racjonalną zależność między czynnościami organu, skutecznością egzekucji a wysokością opłat.

Rozstrzygając wskazaną kwestię sporną skład orzekający w niniejszej sprawie posłuży się m.in. argumentacją zawartą w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Po 645/20 (wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), którą w pełni podziela.

Jak już była mowa, zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Zgodnie natomiast z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak było podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą określoną w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a

Odnotowania w tym miejscu wymaga, że w orzecznictwie pojawiła się rozbieżność czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. obciążać wierzyciela opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy na tym rachunku nie było żadnych środków (gdy nie zajęto środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym).

Według pierwszego poglądu opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 7 stycznia 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 620/20, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Go 839/19, WSA w Szczecinie z dnia 5 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 942/19, WSA w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 806/19, WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1399/19, WSA w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 585/19, WSA w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Po 575/19, WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 169/19, NSA z dnia: 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19, 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, 20 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 778/16, 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15).

Zgodnie z drugim stanowiskiem opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku (por. wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 26 września 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 529/18, WSA w Olsztynie z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 475/18, WSA w Gliwicach z dnia 21 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 221/18, WSA w Gdańsku z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 276/18, WSA w Opolu z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Op 33/18).

Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela zapatrywania prezentowane w orzecznictwie, wskazujące na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Stanowisko takie od 2019 r. zyskało zdecydowaną dominację, a wręcz stało się poglądem wyrażanym już jednolicie w orzecznictwie NSA (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 882/19 i wyroki NSA z dnia: 24 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 723/20, z 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19; 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3379/18).

W realiach rozpatrywanej sprawy w toku postępowania egzekucyjnego zajęcie skierowano do rachunków bankowych w B. S.A. i w S..

W wyniku dokonania ww. zajęć nie uzyskano jednakże żadnych kwot. Przeszkodę w realizacji zajęć stanowiły: wystąpienie zbiegu egzekucji do rachunku oraz pozostawanie na rachunku jedynie kwoty wolnej od egzekucji.

Skoro zajęcie rachunków bankowych było nieskuteczne w tym znaczeniu, że z dokonanej czynności nie uzyskano żadnej kwoty, to obciążenie wierzyciela opłatą za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego było bezpodstawne i nastąpiło z naruszeniem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Nie naruszono natomiast art. 64 § 6 u.p.e.a., gdyż obciążenie wierzyciela opłatą manipulacyjną było zasadne. W tym zakresie Sąd podziela orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że w zakresie opłaty manipulacyjnej jest ona należna, bez względu na fakt czy egzekucja była skuteczna (por. np. wyroki NSA z dnia: 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 3802/18, 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18, 10 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1435/20). Opłata egzekucyjna pobierana jest za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), natomiast opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia, a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyroki NSA z dnia: 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06 i sygn. akt II FSK 1148/06).

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 2 grudnia 2021 r. nr [...], zobowiązując właściwy organ, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględnił, że przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty egzekucyjnej. Zauważyć przy tym należy, że postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 2 grudnia 2021 r. obciąża skarżącego łącznymi kosztami postępowania egzekucyjnego wysokości 25.699,15 zł, bez wskazania w jego sentencji, jakie opłaty składają się na wyliczoną w ten sposób kwotę, co uniemożliwia Sądowi uchylenie tego postanowienia i utrzymującego go w mocy postanowienia organu nadzoru w części, tj. tylko w odniesieniu do opłaty egzekucyjnej.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi (100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (480 zł), określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).