Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1552/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 145 § 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi T. K. działającego w imieniu własnym oraz jako kurator spadku po M. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2018 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku T. K., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 1977 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w K. z [...] kwietnia 1977 r. nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa, jako opuszczonej, nieruchomości rolnej obejmującej działki nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha, położonej we wsi Z., stanowiącej byłą własność F. K.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że decyzją z [...] lipca 1977 r Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w K. z [...] kwietnia 1977 r. orzekającą o przejęciu, jako opuszczonej, na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej, obejmującej działki nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha, położonej we wsi Z., stanowiącej byłą własność F. K., na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą".

Wnioskiem z 8 stycznia 2014 r. T. K. wystąpił o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, zarzucając, iż zostały one wydane z rażącym naruszeniem prawa, polegającym na naruszeniu art. 2 ustawy poprzez błędne uznanie, że działki położone w Z. stanowiły gospodarstwo rolne oraz zostały opuszczone przez właściciela nieruchomości i w związku z tym podlegały przejęciu na rzecz Skarbu Państwa. Wnioskodawca podniósł ponadto, że decyzje zostały wydane osobie nieżyjącej już w dacie wszczęcia postępowania, z pominięciem w postępowaniu aktualnych właścicieli nieruchomości. Dodał, że decyzja została wydana w oparciu o znikomy materiał dowodowy z lakonicznym uzasadnieniem.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2018 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 1977 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w K. z [...] kwietnia 1977 r. W uzasadnieniu Minister w pierwszej kolejności wskazał, że legitymacja procesowa wnioskodawcy została ustalona na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego w B. z [...] lipca 1970 r. sygn. akt [...], stwierdzającego nabycie spadku po F. K.

Organ wskazał, że przejęcie ww. nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 2 ustawy w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39 poz. 198 ze zm.) – zwanego dalej "rozporządzeniem". Z przepisów tych wynikało, że gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność Państwa, jeżeli było: 1) niezamieszkiwane przez właściciela, małżonka, dzieci lub rodziców, a przy tym, 2) nieuprawiane w całości lub w większej części oraz niepoddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Zdaniem Ministra przejęta nieruchomość bez wątpienia wchodziła w skład gospodarstwa rolnego w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.), zgodnie z którym za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Z kolei nieruchomość uważa się za rolną, jeśli jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej.

Jak wynika z protokołu sporządzonego [...] lipca 1977 r. przejęte grunty wchodzące w skład gospodarstwa F. K. o pow. [...] ha stanowiły wyłącznie użytki rolne. Grunty te stanowiły zatem zorganizowaną całość gospodarczą i dawały możliwość prowadzenia na nich produkcji rolnej.

Analizując przesłankę określoną w pkt 1) Minister wyjaśnił, że właściciel omawianego gospodarstwa F. K. zmarł w 1969 r., natomiast jego spadkobiercy A. S. i L. W. zamieszkiwały w innych wsiach. Potwierdzeniem tego jest protokół z lustracji gospodarstwa sporządzony [...] października 1976 r., z którego wynika, że użytkownik tego gruntu – A. S. zamieszkuje na stałe we wsi J., natomiast brak budynków na omawianej nieruchomości również stanowi dowód na niezamieszkiwanie jej przez użytkownika. Minister uznał zatem, że nieruchomość położona we wsi Z. nie była zamieszkiwana przez następców prawnych byłego właściciela.

Jeżeli chodzi o przesłankę z pkt 2) Minister wskazał, że z decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w K. z [...] kwietnia 1977 r. wynika, że gospodarstwo stanowiące byłą własność F. K. od kilkunastu lat nie było uprawiane, a wchodzące w skład grunty leżały odłogiem, co potwierdza sporządzony [...] października 1976 r protokół z lustracji gospodarstwa oraz dane z powszechnego przeglądu gmin. Z treści protokołu wynika również, że gospodarstwo od 5 lat leży odłogiem i chociaż ziemia została kilkakrotnie zaorana, jednak nigdy nie była obsiana. Minister dodał nadto, że w związku z odwołaniem A. S. od decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w K. w dniu [...] czerwca 1977 r. została sporządzona notatka, z której wynika, że użytkownik obsiał grunty łubinem z początkiem maja, czyli dopiero po wydaniu decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w K. Z ustaleń tych wynika, że po pierwsze - w gospodarstwie nikt nie mieszkał a po drugie - wchodzące w jego skład nieruchomości nie były uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Gospodarstwo to stanowiło zatem gospodarstwo opuszczone w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia i w związku ze spełnieniem przesłanek mogło zostać przejęte na własność Państwa.

Odnosząc się z kolei do podniesionych przez skarżącego zarzutów, że gospodarstwo położone we wsi Z. nie stanowiło wyłącznej własności F. K., lecz było współwłasnością F. K., L. K., J. P., A. S., M. L., S. T., J. D. i M. K., organ odwoławczy wskazał, że nie wpływa to na ocenę decyzji w kontekście wad z art. 156 kpa. W tej sytuacji, zgodnie z art. 127 § 1 kpa (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania skarżonej decyzji) służył współwłaścicielom wniosek o wznowienie postępowania.

Za niezasadny uznał również organ nadzoru zarzut skarżącego, który podniósł, że postępowanie zakończone kwestionowaną decyzją prowadzone było w stosunku do osoby nieżyjącej, a co za tym idzie, decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Minister wskazał, że bezdyskusyjny pozostaje fakt, że F. K. zmarł kilka lat przed wydaniem kwestionowanej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w K., jak i decyzji Wojewody [...], jednakże zaskarżone decyzje dotyczyły gospodarstwa rolnego stanowiącego byłą własność F. K., a skierowane zostały do A. S., będącej następcą prawnym zmarłego F. K. W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.

Rozpatrując ostatni zarzut skarżącego, że decyzja została wydana z niewystarczająco szczegółowym uzasadnieniem, Minister wyjaśnił, że za rażąco naruszającej prawo nie można uznać decyzji posiadającej wprawdzie krótkie uzasadnienie, jednak dające ogólny obraz ustalonego stanu faktycznego i zawierające odniesienie do podstawy prawnej. Dodał, iż treść uzasadnień decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w K. i decyzji Wojewody [...] pozwala na stwierdzenie okoliczności istotnych dla podjęcia decyzji o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości rolnej.

Zdaniem Ministra zebrany materiał nie pozwala zatem uznać, że kwestionowane decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stała się przedmiotem skargi T. K. wniesionej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: 1) nieważność postępowania na skutek naruszenia art 10 § 1, art. 29 i art. 30 § 1 i 2 kpa poprzez wydanie decyzji w stosunku do S. T., która utraciła zdolność do czynności prawnych na skutek ubezwłasnowolnienia, na dowód czego załączył zaświadczenie wydane przez Sąd Rejonowy w S., 2) naruszenie art 158 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa i art. 156 § 2 kpa poprzez jego niezastosowanie wobec zakwestionowanych we wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczeń, tj. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w K. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej, w trybie art. 2 ust. 3 ustawy i rozporządzenia w wyniku błędnej interpretacji przepisów prawa procesowego i prawa materialnego, tj.: a) art. 10 § 1, art. 29, art. 30 § 1 i 4 kpa poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania procesowego wobec osoby nieżyjącej, bez udziału zainteresowanych w sprawie, b) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa poprzez znikomy, szczątkowy i lakoniczny charakter samego postępowania, jak i uzasadnienia wydanych decyzji, c) art. 2 ust. 3 ustawy i rozporządzwehia poprzez uznanie, że działki w Z. stanowiły gospodarstwo rolne oraz że zostały opuszczone przez właściciela a także uznanie, że działki w Z. stanowiły gospodarstwo rolne oraz, że zostały opuszczone przez właściciela. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie - jej zmianę i stwierdzenie, że zakwestionowane decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa w trybie art. 158 § 2 kpa.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo wskazał, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie miał wiedzy o utracie przez S. T. zdolności do czynności prawnych, a informacja ta pojawiła się dopiero w skardze na decyzję Ministra z [...] czerwca 2018 r. Fakt skierowania decyzji do osoby ubezwłasnowolnionej stanowi okoliczność do wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W niniejszej sprawie istota sporu pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a T. K. działającym w imieniu własnym i jako kurator spadku po M. L. sprowadza się do kilku zagadnień.

Po pierwsze tego, czy przejęta przez Państwo na mocy decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w K. z [...] kwietnia 1977 r. utrzymanej w mocy decyzją Wojewody [...] z [...] lipca 1977 r. nieruchomość rolna o pow. [...] ha, stanowiąca dwie działki nr [...] i [...], położone we wsi Z. stanowiła samodzielne, odrębne gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy.

Po drugie, jeżeli tak, to czy gospodarstwo to było można uznać za opuszczone w rozumieniu § 1 rozporządzenia.

Po trzecie, czy kwestionowane decyzje z 1977 r. zostały skierowane do osoby zmarłej F. K., który przed śmiercią ([...] grudnia 1969 r.) był właścicielem tego gruntu.

Po czwarte, czy w sprawie o przejęcie spornej nieruchomości miało miejsce szczątkowe postępowanie administracyjne w administracyjnym toku instancji, przeprowadzone bez udziału stron, a uzasadnienie kwestionowanych decyzji było szczątkowe i lakoniczne.

Po piąte, czy zaskarżona decyzja z [...] czerwca 2018 r. zapadła w nieważnym postępowaniu wobec wydania jej w stosunku do S. T. osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej, która nie posiada zdolności do czynności prawnej.

Te wszystkie zagadnienia sporne należało ocenić w kontekście wydania kwestionowanych decyzji z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Jeżeli chodzi o pierwsze zagadnienie – zdaniem Sądu – nie zostało w sposób wszechstronny i dokładny wyjaśnione, czy działki nr [...] i [...] przejęte przez Państwo na mocy ostatecznej decyzji z [...] kwietnia 1977 r. można było uznać za samodzielne gospodarstwo rolne.

Art. 2 ust. 1 ustawy dawał możliwość przejęcia przez Państwo gruntu rolnego zorganizowanego jako gospodarstwo rolne. Sama ustawa i rozporządzenie nie definiowały pojęcia gospodarstwa rolnego. W dacie wydania kwestionowanych decyzji z 1977 r. obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.). Według § 2 tego rozporządzenia za gospodarstwo rolne uważało się wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Do gospodarstwa rolnego zaliczało się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą. Za gospodarstwo rolne uważało się również zespół gruntów pochodzących z dwóch lub więcej nieruchomości rolnych, które stanowią współwłasność kilku osób, jeżeli przed dniem 5 lipca 1963 r. zespół tych gruntów stanowił odrębną całość gospodarczą zorganizowaną przez współwłaściciela w ramach jego udziału we współwłasności poszczególnych nieruchomości rolnych wraz ze znajdującymi się na tych gruntach budynkami i urządzeniami oraz należącym do niego inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa.

Z opinii geodety – biegłego sądowego z [...] grudnia 1961 r. (data wpływu do spadkowej po M. S. wynika, że dla F. K. biegły zaprojektował działkę nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] - razem [...] ha. Biegły stwierdził też, że F. K. ma zasadnicze swoje gospodarstwo we wsi K.

Z postanowienia Sądu Powiatowego w B. z [...] marca 1962 r. sygn. akt [...] wydanego w sprawie o dział spadku po M. S. wynika, że mienie zmarłego w 1945 r. M. S. obejmowało nieruchomość zabudowaną oznaczoną jako działki nr: [...], [...], [...] (zabudowana budynkiem mieszkalnym, gospodarczym, studnią), [...], [...], [...], [...], zapisaną w tabeli likwidacyjnej nr [...] o pow. łącznej [...] m2 (Zbiór dokumentów nr [...]). Z dokonanego działu spadku wynika, że z tego mienia F. K. otrzymał na współwłasność (w 1/4 części) działkę nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 – razem [...] ha [...] m2. Z uzasadnienia postanowienia o dziale spadku wynika, że F. K. posiada jeszcze [...] ha ziemi z reformy rolnej.

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Powiatowego w B. z [...] lipca 1970 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po Z. K. i F. K. wynika, że F. K. przed śmiercią był współwłaścicielem nieruchomości o pow. [...] ha w K. (tam zmarł) nabytej z reformy rolnej, nieruchomości położonej w G. i nieruchomości położonej w Z. Na mocy powyższego prawomocnego postanowienia spadkowego gospodarstwo rolne po F. K. odziedziczyli: S. T., L. W., J. D., A. S., M. K., J. P. i T. K. w stosownych częściach, natomiast gospodarstwo rolne po Z. K. odziedziczyli: S. T., L. W., J. D., A. S., M. K., J. P. w stosownych częściach.

Z protokołu z [...] lipca 1977 r. w sprawie przejęcia nieruchomości o pow. [...] ha do PFZ wynika, że działki nr [...] i [...] stanowiły użytki rolne bez zabudowań.

Z informacji uzyskanej z ewidencji gruntów przy piśmie Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej dla Powiatu [...] z [...] lutego 2016 r. wynika, że działka nr [...] ma pow. [...] ha, a działka nr [...] ma pow. [...] ha – razem [...] ha. Działki te są własnością osób fizycznych.

W postępowaniu nieważnościowym nie ustalono, czy przejęty przez Państwo grunt rolny o pow. [...] ha (prawdopodobnie część nieruchomości spadkowej po M. S. – pismo A. S. z [...] czerwca 1992 r.), położony w Z. stanowił część gospodarstwa rolnego w rozumieniu § 2 rozporządzenia z 28 listopada 1964 r., a jeżeli tak, to jakie grunty i zabudowania wchodziły w skład tego gospodarstwa rolnego jako zorganizowana całość gospodarcza. W szczególności nie wyjaśniono, czy grunt o pow. [...] ha stanowił całość gospodarczą z gospodarstwem położonym w K. o pow. ponad [...] ha (zasadniczym gospodarstwem pozostałym po Z. i F. K.). Dopiero ustalenie tej okoliczności pozwoliłoby ocenić przesłankę opuszczenia gospodarstwa rolnego na którą składają się łącznie dwa elementy: 1) niezamieszkiwanie właścicieli i ich krewnych oraz małżonków na gospodarstwie rolnym, 2) nieuprawianie oraz niepoddawanie właściwym zabiegom agrotechnicznym całości lub większej części tego gospodarstwa.

Jeżeli chodzi o drugie zagadnienie – zdaniem Sądu – nie zostało w sposób wszechstronny i dokładny wyjaśnione, czy grunt o pow. [...] ha był nieuprawiany lub niepoddawany właściwym zabiegom agrotechnicznym.

Na wstępie trzeba mieć na uwadze, że decyzja wydawana w trybie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy nie była decyzją deklaratoryjną, stwierdzającą pewien stan rzeczy (opuszczenie gospodarstwa rolnego) na określoną datę. Decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo była decyzją opartą na uznaniu administracyjnym (zwrot: mogą być przejęte) i konstytutywną. Aby przejąć gospodarstwo rolne na rzecz Państwa musiało nastąpić jego opuszczenie i stan taki musiał mieć charakter trwały, do dnia wydania decyzji kończącej postępowanie administracyjne. W przypadku, gdy sprawa o przejęcie opuszczonego gospodarstwa rolnego przez Państwo toczyła się w dwóch instancjach stan trwałego opuszczenia gospodarstwa musiał trwać do daty wydania decyzji przez organ odwoławczy.

Zdaniem Sądu, strona, aż do daty wydania decyzji w postępowaniu odwoławczym, mogła dowodzić, że gospodarstwo rolne jest uprawiane i poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. W postępowaniu odwoławczym nie obowiązywała bowiem zasada tzw. prekluzji dowodowej.

W ocenie Sądu, jeżeli pomiędzy datą wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, a datą wydania decyzji odwoławczej zmieniły się okoliczności stanu faktycznego sprawy (gospodarstwo przestało być opuszczone), to organ odwoławczy winien te zmiany uwzględnić wydając decyzję odwoławczą.

W postępowaniu nieważnościowym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odniósł się do tej kwestii.

Tymczasem z akt sprawy wynika, że lustrację spornego gruntu przeprowadzono [...] października 1976 r., następnie zawiadomieniem z [...] października 1976 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęcie spornego gruntu. Wydanie decyzji z [...] kwietnia 1977 r. było zaś następstwem niewywiązania się A. S. do [...] kwietnia 1977 r. z zobowiązania zagospodarowania nieruchomości (pismo Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych z [...] października 1978 r.).

Z odwołania A. S., L. W. i J. D. z 24 czerwca 1993 r. i oświadczenia A. S., Z. S., W. W., E. W., J. G., H. W., B. O., H. W., L. W., S. S. z [...] marca 1978 r. wynika, że w 1976 r. [...] ha gospodarstwa dzierżawił i uprawiał W. W., a drugą połowę L. W., która na skutek ciężkiej choroby w 1976 r. nie mogła uprawiać obszaru ok. [...] ha. Wcześniej połowę ziemi przekazanej L. W. uprawiał M. K. Następnie w 1976 r. ziemię od L. W. i W. W. przejęła A. S., która w 1977 r. obsiała ziemię łubinem i żytem.

Z protokołu z [...] października 1976 r. na okoliczność projektowanego przejęcia nieruchomości przez Państwo komisja stwierdziła m.in. że ziemia została kilkukrotnie zaorana, ale nic nie zasiano. Z notatki służbowej spisanej [...] kwietnia 1977 r. na okoliczność zagospodarowania spornych gruntów wynika, że H. F. dokonująca lustracji gospodarstwa stwierdziła, że właściciel gospodarstwa został zobowiązany do zagospodarowania gruntu do jesieni 1976 r. Z notatek służbowych z [...] maja 1977 r. i [...] czerwca 1977 r. dotyczących gruntu o pow. [...] ha użytkowanego przez A. S. wynika, że grunty zostały zagospodarowane na początku maja 1977 r. poprzez obsianie przez A. S. gruntu łubinem. Z uzasadnienia decyzji z [...] lipca 1977 r. wynika, że dopiero w maju 1977 r. gospodarstwo zostało obsiane przez A. S. oraz że spadkobiercy F. K. dopiero po decyzji z [...] kwietnia 1977 r. zajęli się uprawą. Z protokołu przejęcia spornych gruntów do PFZ z [...] lipca 1977 r. wynika, że wiosną 1977 r. sporny grunt został zagospodarowany przez spadkobierców F. K. (zasiano łubin). Z wniosku A. S. z [...] kwietnia 1978 r. wynikało, że wnioskodawczyni przed wydaniem decyzji z [...] kwietnia 1977 r. zasiała łubin nasienny i odstawiła do Centrali na kontraktację [...] kg łubinu, a na jesieni 1977 r. obsiała całą ziemię żytem. W 1977 r. sporny grunt został w całości obsiany łubinem, który został zakontraktowany w Centrali w K., na 1978 r. grunt został obsiany żytem, a ziemia została doprowadzona do porządku (pismo A. S. z [...] stycznia 1978 r.). W piśmie z [...] czerwca 1992 r. A. S., L. W. i J. D. oświadczyły, że grunt o pow. [...] ha do 1978 r. był uprawiany przez M. syna F. K. oraz jego córki L. W. i A. S. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w K. informowała pismem z [...] października 1977 r., że A. S. dokonała upraw agrotechnicznych (zaoranie i zasianie żyta).

Z powyższego materiału dowodowego wynika, że rzeczywistym powodem wydania pierwszoinstancyjnej decyzji o przejęciu nieruchomości o pow. [...] ha przez Państwo było nieobjęcie tego gruntu zagospodarowaniem do [...] kwietnia 1977 r. Dodatkowym powodem wskazanym przez Wojewodę [...] w decyzji z [...] lipca 1977 r. było to, że nie ma perspektyw na należyte prowadzenie gospodarstwa, zwłaszcza, że A. S. zamieszkuje w odległości 10 km od gospodarstwa. Co istotne, te dodatkowe powody (wskazane przez organ odwoławczy) nie wiążą się z przesłanką opuszczenia gospodarstwa rolnego. Odległość miejsca zamieszkania A. S. od miejsca położenia nieruchomości o pow. [...] ha i kwestia istnienia perspektyw na należyte prowadzenie gospodarstwa mogły wiązać się co najwyżej z oceną możliwości zapewnienia pożądanego poziomu produkcji rolnej z tego gruntu, a nie z kwestią jego opuszczenia, skoro grunt ten był gruntem niezabudowanym. Niski poziom produkcji rolnej mógł być podstawą do przejęcia z urzędu gospodarstwa rolnego na własność Państwa, ale w trybie art. 9 ust. 2ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118).

Tymczasem z opisanych wyżej dowodów wynika, że przed [...] październikiem 1976 r. sporny teren został kilkukrotnie zaorany, natomiast po wydaniu decyzji z [...] kwietnia 1977 r. o przejęciu nieruchomości o pow. [...] ha, tj. na początku maja 1977 r. A. S. (współwłaściciel tej nieruchomości) obsiała tenże grunt łubinem. Sam Wojewoda [...] w decyzji z [...] lipca 1977 r. stwierdził, że spadkobiercy spornej nieruchomości po decyzji o przejęciu zajęli się uprawą gruntów.

Wobec tego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien ocenić, czy Wojewoda [...] miał podstawy do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy w toku postępowania odwoławczego odpadła przesłanka "opuszczenia" nieruchomości rolnej.

Dla niniejszej sprawy istotne znaczenie miało to, czy w takiej sytuacji, biorąc pod uwagę dotkliwość dla współwłaścicieli nieruchomości skutku prawnego ostatecznej decyzji o przejęciu i uznaniowy charakter tej decyzji, organ zobowiązany był (w zmienionych okolicznościach faktycznych sprawy) do uchylenia w całości decyzji organu I instancji i wydania nowej decyzji, w szczególności decyzji o umorzeniu postępowania o przejęcie spornej nieruchomości na rzecz Państwa (w oparciu o ówczesny art. 120 § 1 pkt 2 w zw. z art. 122 i art. 98 kpa). To zagadnienie należało ocenić w kontekście rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) przez Wojewodę [...], czego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie uczynił.

W zakresie oceny kwestii opuszczenia gospodarstwa rolnego istotne znaczenie miało również wyjaśnienie przesłanki z § 1 ust. 2 rozporządzenia, która uzależniało uznanie gospodarstwa rolnego za opuszczone od tego, czy właścicielami gospodarstwa są m.in. osoby nieletnie. Z wniosku o stwierdzenie nieważności z [...] stycznia 2014 r. wynika zaś, że jeden ze spadkobierców gospodarstwa rolnego F. K., jego wnuk T. K. w dacie wydawania decyzji o przejęciu nieruchomości mógł być nieletni. Do tej kwestii nie odniósł się Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Odnosząc się natomiast do zarzutu wydania kwestionowanych decyzji z 1977 r. w stosunku do osoby zmarłej F. K., który przed śmiercią ([...] grudnia 1969 r.) był właścicielem tego gruntu Sąd uznał ten zarzut za bezzasadny. Z akt sprawy o przejęcie nieruchomości o pow. [...] ha na rzecz Państwa wynika, że organy miały wiedzę, że F. K. nie żyje. Wynika to wyraźnie z treści decyzji z [...] kwietnia 1977 r. i [...] lipca 1977 r. Decyzja o przejęciu spornego gruntu i decyzja organu odwoławczego były skierowane do spadkobiercy F. K. – A. S. jako użytkownika spornego gruntu, która to strona odebrała decyzję pierwszoinstancyjną [...] maja 1977 r. Nie doszło zatem do sytuacji "nieistnienia" strony w postępowaniu administracyjnym, co skutkowałoby brakiem zawiązania się stosunku administracyjnoprawnego pomiędzy uczestnikami postępowania (organem reprezentującym Państwo i podmiotem zewnętrznym - stroną). W realiach tej konkretnej sprawy niezapewnienie wszystkim właścicielom gruntu o pow. [...] ha udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i postępowaniu odwoławczym w sprawie o przejęcie tej nieruchomości na rzecz Państwa dotyczyło wadliwości postępowania prowadzonego w administracyjnym toku instancji i wobec tego należało to zagadnienie rozważać w kontekście podstawy wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 kpa, a nie podstawy nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Jeżeli natomiast chodzi o zarzut przeprowadzenia w sprawie o przejęcie spornej nieruchomości szczątkowego postępowania administracyjnego i lakonicznego uzasadnienia kwestionowanych decyzji, to tego typu uchybień proceduralnych nie można było uznać za jakąkolwiek podstawę nieważności z art. 156 § 1 kpa. Postępowanie o przejęcie spornej nieruchomości zostało wszczęte zawiadomieniem Naczelnika Miasta i Gminy w K. z [...] października 1976 r. Zawiadomienie zostało doręczone sołtysowi wsi Z. [...] października 1976 r. i wywieszone na tablicy ogłoszeń w Sołectwie K.. Z krótkich uzasadnień decyzji z 1977 r. wynikają powody wydania decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej o pow. [...] ha. Trzeba też mieć na uwadze, że decyzja organu I instancji powinna zawierać faktyczne i prawne uzasadnienie, jeżeli nie uwzględniała żądania strony w całości lub w części, rozstrzygała sporne interesy stron albo nakładała na stronę lub stwierdzała nałożony na nią obowiązek (art. 99 § 2 kpa). Wymóg ten nie dotyczył zatem decyzji wydanej z urzędu, która odejmowała stronie prawo.

Jeżeli natomiast chodzi o skierowanie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do S. T. (osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie), a nie do jej opiekuna prawnego E. K. Sąd zauważa, że zarzut pozbawienia udziału w postępowaniu może zgłosić tylko strona (jej reprezentant), która nie brała udziału w postępowaniu, zgodnie z zasadą rozporządzalności przez stronę swymi prawami procesowymi. Po drugie – sytuacja pozbawienia opiekuna prawnego osoby ubezwłasnowolnionej (strony) udziału w postępowaniu administracyjnym jest tożsama z sytuacją pozbawienia pełnomocnika osoby fizycznej (strony) udziału w postępowaniu administracyjnym. W obu tych sytuacjach istnieje podmiot postępowania – strona, która ma zdolność prawną (art. 8 Kodeksu cywilnego), a jedynie nie bierze udziału w postępowaniu umocowany reprezentant tej osoby. Utrata zdolności do czynności prawnych – art. 12 kc (na gruncie proceduralnym – zdolności do czynności procesowych) nie jest utratą zdolności prawnej (w postępowaniu administracyjnym brakiem podmiotowości administracyjnoprawnej), jak to ma miejsce w sytuacji orzekania o prawach osoby zmarłej. Wobec tego zagadnienie pominięcia przedstawiciela osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie w postępowaniu administracyjnym nie może być oceniane w kategoriach rażącego naruszenia prawa wynikłego ze skierowania decyzji do osoby zmarłej. To zagadnienie można zatem rozpatrywać jedynie w kontekście naruszenia przepisów postępowania stanowiących podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 kpa). Skoro jednak tego zarzutu nie podniosła w postępowaniu sądowoadministracyjnym sama E. K. jako opiekun prawny S. T., to zarzut ten nie mógł być skuteczny.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wyjaśniając wszechstronnie i dokładnie statusu nieruchomości rolnej o pow. [...] ha jako samodzielnego gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy w zw. z § 2 rozporządzenia z 28 listopada 1964 r. lub części innego gospodarstwa rolnego oraz istnienia podstaw do uznania tego mienia za trwale opuszczone, w rozumieniu § 1 rozporządzenia, wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyjaśni i oceni wskazane wyżej zagadnienia, mając na uwadze zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Minister zapewni też udział w postępowaniu E. K. –opiekunowi prawnemu S. T. W zależności od poczynionych ustaleń i ocen organ wyda w sprawie stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Jeżeli organ nadzoru uzna, że kwestionowane decyzje z 1977 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, wówczas organ ustali, czy wystąpiła przeszkoda do stwierdzenia nieważności wymieniona w art. 156 § 2 kpa.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.