Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 477/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6540
659
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par . 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA - Maria Werpachowska po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] odmawiającej przeprowadzenia kwerendy archiwalnej oraz udostępnienia dokumentów archiwalnych dotyczących K.P. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy -


UZASADNIENIE

M.M., w następstwie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] odmawiającej przeprowadzenia kwerendy archiwalnej oraz udostępnienia dokumentów archiwalnych dotyczących K.P., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z nadesłanego urzędowego formularza wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną – M.M. oraz dwójką małoletnich dzieci. Skarżący podniósł, że od ponad pięciu lat pozostaje bez pracy, a źródłem utrzymania rodziny są dochody z umów zlecenia i umów o dzieło, zawieranych przez żonę oraz czynsz z najmu jednego z mieszkań – łącznie [...] zł miesięcznie.

Skarżący oświadczył, że posiada dwa mieszkania w W.: jedno o łącznej powierzchni 105 m2 i drugie - 39 m2 oraz działkę budowlaną w W. w Dzielnicy [...] o wielkości 384 m2, natomiast nie posiada oszczędności. Wskazał, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu kredytu mieszkaniowego, w wysokości ok. [...] tys. Euro, który jest spłacany z czynszu za najem mniejszego mieszkania.

Ponadto podał, że żona jest współwłaścicielem i prezesem [...] Sp. z o.o.

w W., która to Spółka jest obecnie bankrutem, a majątek żony podlega egzekucji na kwotę [...] tys. zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że stan majątkowy oraz możliwości płatnicze M.M. i jego rodziny ustalono w oparciu o dokumenty źródłowe nadesłane przez skarżącego do innych jego spraw zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Zostały one zarejestrowane pod II KO/Wa 68/15. Wyjaśnić należy, że M.M. wniósł do Sądu około 800 spraw, w większości których złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); zwanej dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – czego żąda skarżący – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie

i rodziny.

Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić -

w sposób bardzo rzetelny - okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.

Skoro zatem obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a. obciąża wnioskodawcę, powinien on złożyć pełne, jasne a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu stanu majątkowego jest uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych w trybie art. 255 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II GZ 332/08 – Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny np. w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208, w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552404, w postanowieniu z dnia 23 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 184/12 – Lex nr 1136769 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 182/12 -

Lex 1136768).

Dokonując analizy złożonego przez M.M. oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz kserokopii dokumentów, zarejestrowanych przy sprawie II KO/Wa 68/15, Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

Jakkolwiek zadeklarowany przez skarżącego w formularzu dochód miesięczny

w gospodarstwie domowym, wynoszący [...] zł, nie jest znaczny, to jednak M.M. jest posiadaczem trzech nieruchomości: dwóch mieszkań oraz działki budowlanej. Z tytułu najmu jednego z nich (mniejszego) uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, jednak - według oświadczenia skarżącego - dochody te w całości wydatkowane są na spłatę zaciągniętego kredytu hipotecznego oraz opłatę czynszu w wysokości [...] zł.

W ocenie Sądu, ujawniona przez M.M. okoliczność, dotycząca spłaty kredytu, nie może być uznana za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, Lex 939382). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl).

Z tego względu należy uznać, że skoro skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, to ma również możliwość poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł (należny wpis sądowy od skargi).

Ponadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Zatem w analizowanej sytuacji w ramach planowania wydatków, prowadząc tak rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżący powinien uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na ich prowadzenie. Skoro M.M. środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: I FZ 464/04, I FZ 465/04 – niepublikowane oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2015 r., sygn. akt II FZ 211/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl).

Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów nie wynika również, aby M.M. był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Sąd zauważa, że skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy

w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05). Okoliczność, że skarżący jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna i – jak podnosi – nie otrzymał jeszcze żadnej propozycji pracy – nie oznacza aktywnego jej poszukiwania.

Należy również zauważyć, że żona skarżącego nabyła i posiada prawa do

[...] udziałów kapitału zakładowego [...] Sp. z o.o. w W. o wartości nominalnej [...]. Co prawda skarżący oświadczył, że na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 2007 r. on i jego żona ograniczyli obowiązującą ich wspólność ustawową w ten sposób, że dokonali częściowego podziału majątku wspólnego tak, że wszystkie prawa wynikające z [...] udziałów kapitału zakładowego [...] Sp. z o.o. w W. o wartości nominalnej [...] aktualnie stanowią majątek osobisty M.M., jednak w ocenie Sądu, fakt częściowego podziału majątku wspólnego oraz toczące się postępowanie egzekucyjne nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy.

Reasumując należy stwierdzić, że skoro zarówno z informacji ujawnionych w treści urzędowego formularza, a także dokumentów źródłowych nadesłanych do rozpoznawanej sprawy oraz innych spraw zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym

w Warszawie, które zarejestrowano pod II KO/Wa 68/15, nie wynika, że skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. to należy odmówić M.M. przyznania prawa pomocy

w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Na marginesie wskazać można, że kwestia oceny sytuacji majątkowej M.M.

w sprawie, w której złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym była już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w podobnych okolicznościach faktycznych oddalił zażalenie skarżącego na odmowne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 331/15, dostępne

w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl).

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.