Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 817/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6160 Ochrona gruntów rolnych i leśnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 1 i 2, art. 4 pkt 18
journal: Dz.U. 2017 poz 1161
law: Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon Sędziowie: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Asesor WSA Wojciech Śnieżyński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Biłous po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 marca 2020r. sprawy ze skargi Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, Nadleśnictwo [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania za zakończoną rekultywację w kierunku leśnym I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (słownie: dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...].09.2019 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "organ odwoławczy" lub "Kolegium") - po rozpatrzeniu odwołania Nadleśnictwa [...] - utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z [...].02.2018 r. ([...]) – (w decyzji Kolegium błędnie wskazuje się datę [...].02.2018 r. i nr [...]), w przedmiocie uznania za zakończoną rekultywacji w kierunku leśnym na kamieniołomie [...] w [...] na powierzchni [...] ha, na części gruntów działek o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obręb [...], gmina [...].

Jak wynika z uzasadnienia ostatecznej decyzji oraz z akt administracyjnych, postępowanie w sprawie uznania za zakończoną rekultywacji w kierunku leśnym zainicjowała firma [...] sp. z o.o. Decyzją z [...].07.2017 r. ([...]), Starosta [...] orzekł o uznaniu za zakończoną rekultywacji w kierunku leśnym na powierzchni [...] ha, na części gruntów działek o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Starosta uznał jednocześnie, że pozostała część rekultywowanych poeksploatacyjnych terenów złoża piaskowca ciosowego [...] o powierzchni [...] ha wymaga dalszych prac przywracających teren do użytkowania leśnego poprzez przywrócenie jego wartości użytkowej (zgodnie z decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z [...].10.1996 r.). W ramach nowego postępowania prowadzonego wobec terenów o powierzchni [...] ha Starosta przeprowadził w listopadzie 2017 r. lustrację terenu. Uzyskał również pozytywne opinie wójta, okręgowego urzędu górniczego oraz negatywną opinię dyrekcji lasów państwowych. Wynika z niej, że dyrekcja zakwestionowała nachylenie skarp, wskazała na utworzenie się rynien erozyjnych, nieprawidłowe ich humusowanie oraz brak uzupełnienia wypadów. Wady te umożliwiają jedynie odbiór częściowy, powierzchni z nasadzonym dębem po jej ogrodzeniu. Pomimo wydania negatywnej opinii Starosta [...] decyzją z [...].02.2018 r. ([...]) uznał za zakończoną rekultywację w kierunku leśnym na powierzchni [...] ha, (obejmującej wskazane w rozstrzygnięciu działki gruntów). Podejmując takie rozstrzygnięcie organ wskazał na sprzeczność opinii dyrekcji lasów państwowych z ustaleniami dokonanymi przez okręgowy urząd górniczy, który po dokonaniu oględzin i pomiarów pozytywnie ocenił zarówno sposób ukształtowania skarp, jak ich aktualny stan pod względem zagrożenia osuwiskowego oraz utraty stateczności. Ustalono wówczas, że powierzchnia skarp jest zadarniona i obsadzona roślinnością. Rynny erozyjne występują jedynie lokalnie i są otoczone powierzchnią zadarnioną. Organ stwierdził również, że nigdy wcześniej nie była podnoszona sprawa konieczności grodzenia sadzonek dęba. Nie wyjaśniono także na czym polega zagrożenie dla bezpieczeństwa i życia ludzi od powstałych rynien erozyjnych. Zauważył przy tym, że decyzja rekultywacyjna z 1996 r. nie zakładała całkowitego wyeliminowania możliwości powstawania rynien erozji na zboczach kamieniołomów, lecz nakładała obowiązek takiego ukształtowania skarp, aby nie zagrażały one zdrowiu i życiu ludzi oraz aby istniała możliwość ich biologicznej zabudowy. Powołując się na wcześniejszą decyzję z [...].07.2017 r. o zakończeniu rekultywacji gruntów o powierzchni [...] ha, którą poprzedziła zgoda dyrekcji lasów państwowych na odebranie części zrekultywowanego terenu obejmującego tzw. "parking", Starosta uznał, że takie rozstrzygnięcie jest równoznaczne z odstąpieniem od pierwotnego projektu rekultywacji złoża [...], która nie zawierała części parkingowej. Wobec tego, powoływanie się na projekt rekultywacji ma ograniczone znaczenie.

Dyrekcja lasów państwowych w odwołaniu zarzuciła sprzeczność ocen organu pierwszej instancji z projektem rekultywacji. Wskazano na konieczność oceny prawidłowość rekultywacji przez biegłego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...].04.2018 r. ([...]) uchyliło decyzję organu I instancji. Według Kolegium, Starosta nie dokonał oceny opinii negatywnej. Taka opinia nie powinna zostać odrzucona w oparciu o opinie pozytywne, lecz przez zestawienie ich z projektem rekultywacji. Kolegium wyraziło pogląd o celowości dopuszczenia dowodu z opinii biegłego. W wyniku sprzeciwu [...] sp. z o.o. decyzję Kolegium uchylił WSA we Wrocławiu wyrokiem z 28.09.2018 r., sygn. akt II SA/Wr 479/18. Sąd stwierdził, że treść decyzji Kolegium nie pozwala na ocenę, że dotychczas zgromadzony materiał procesowy był niewystarczający do rozstrzygnięcia, po jego ewentualnym uzupełnieniu. Uznano również, że Kolegium uchyliło się od oceny tego materiału i próby rozstrzygnięcia sprawy. Sąd wskazał, że w przypadku gdy opinie są niepełne lub budzą wątpliwości, wówczas należało to konkretnie opisać i zażądać ich uzupełnienia.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Kolegium uznało, że materiał dowodowy wymaga uzupełnienia. W tym celu w dniu [...].01.2019 r. przeprowadzono lustrację wykonanych prac rekultywacyjnych. Ze względu na uwagi dyrekcji lasów państwowych ponowną lustrację przeprowadzono w dniu [...].05.2019 r. Ponadto w piśmie z [...].05.2019 r., odnosząc się do stwierdzonych w trakcie lustracji ustaleń, [...] sp. z o. o. wskazała, że obszar kwestionowany przez dyrekcji lasów państwowych pod względem prawidłowości przeprowadzenia rekultywacji stanowi jedynie 1% całego obszaru zrekultywowanego gruntu. Wskazano również na wątpliwości dotyczące powodów częściowego obsuwania się skarp. Uszkodzenie skarp jest spowodowane bowiem działaniem zwierzyny leśnej. Dowodem potwierdzającym taki związek przyczynowy są zdjęcia, na których widać odciśnięte ślady kopyt. Spółka nie zgodziła się również z zarzutami lasów dotyczącymi wysadzenia za małej ilości sadzonek drzew i ich gatunków. Wskazano, że wprowadzone przez lasy zmiany do projektu rekultywacji, polegające na wyeksponowaniu zabytkowej bramy do kopalni i stworzeniu parkingu i miejsca odpoczynku, spowodowały, że projekt rekultywacji jest nieaktualny i nie można się na niego powoływać. W kolejnym piśmie z [...].08.2019 r. spółka zwróciła uwagę na brak obiektywizmu pomiarów wykonanych przez geodetę. Wskazano, że lasy nie odjęły powierzchni [...]m², która jest dobrze zrekultywowana. Przy ogólnej powierzchni [...] m², kwestionowana przez lasy powierzchnia stanowi 3,66%. W opinii spółki, taka mała powierzchnia ulegnie naturalnej sukcesji i nie należy prowadzić dodatkowych działań. Spółka stwierdziła również, że kwestionowana powierzchnia powinna objąć tylko obszar obsuniętych skarp, tj. około [...]m², co stanowi 0,8 % całej zrekultywowanej powierzchni. Ponadto do akt sprawy złożono Operat techniczny z lipca 2019 r., stanowiący pomiar oraz opracowanie mapy z obszarem wymagającym rekultywacji uzupełniającej na złożu [...], sporządzony przez dr. inż. W. K. Wynika z niego, że powierzchnia do dalszej rekultywacji uzupełniającej wynosi [...]m².

W świetle dokonanych ustaleń faktycznych Kolegium uznało, że decyzja Starosty z [...].02.2018 r. zasługuje na utrzymanie w mocy, bowiem wystąpiły materialnoprawne podstawy dla uznania za zakończoną rekultywacji w kierunku leśnym. W tym zakresie Kolegium powołało treść znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów art. 22 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 4 pkt 18 ustawy z 3.02.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1161, ze zm.) – dalej jako "u.o.g.r.l. Wobec okoliczności sprawy ustalonych przez organ I instancji oraz w toku postępowania odwoławczego Kolegium przyznało, że prowadzone na terenach pokopalnianych prace rekultywacyjne w ramach leśnego kierunku zagospodarowania napotykają na trudności głównie przy nowych nasadzeniach z uwagi na znaczny procent wypadów sadzonek i bardzo powolny ich wzrost, spowodowany zarówno twardym podłożem, jak i działalnością zwierzyny leśnej. Najwięcej trudności w przyjmowaniu się sadzonek występuje na wierzchowinach zwałowisk ze względu na dużą przepuszczalność warstw nasypowych powodującą spływ wody do podstawy wyrobiska. Kolegium odwołało się przy tym do danych udostępnionych przez GUS, z których ma wynikać, że większość gruntów zdewastowanych i zdegradowanych w Polsce jest rekultywowanych w kierunku rolnym, zdecydowanie rzadziej wybierany jest natomiast kierunek leśny. Dalej wskazało, że poza uwarunkowaniami środowiskowymi otoczenia kopalni może to również wynikać z faktu, że procedury przekształcenia gruntu na leśny wydają się być trudniejsze i bardziej czasochłonne. Zasadzenie lasu wiąże się niewątpliwie z większymi nakładami finansowymi na rekultywację biologiczną - nasadzeniem drzew oraz dłuższym oczekiwaniem na to czy się przyjmą. Kolegium powołało również treść definicji ustawowej rekultywacji gruntów z art. 4 pkt 18 u.o.g.r.l. Dalej wskazało na przedłożoną przez spółkę dokumentację fotograficzną terenu rekultywowanego, która obrazuje miejsca nasadzeń młodych drzew, a także ślady bytności zwierząt leśnych, w bezpośrednim sąsiedztwie tych miejsc. Na tej podstawie Kolegium uznało za niewątpliwe, że zwierzęta leśne powodują szkody poprzez zjadanie młodych, jednorocznych pędów drzewek wraz z pączkiem wierzchołkowym lub samych pączków, fachowo nazywane przez leśników "zgryzaniem". Poprawne zabezpieczenie sadzonek, np. poprzez ogrodzenie terenu, na którym się znajdują, może w znacznym stopniu ograniczyć występowanie tego rodzaju szkód. Nie mniej jednak, jak zauważa spółka, uwagi lasów państwowych co do konieczności ogrodzenie terenu nasadzeń nie mają żadnego odniesienia do projektu rekultywacji, który takich wymogów nie zawiera. Przedłożone przez spółkę zdjęcia potwierdzają natomiast umacnianie skarp faszynami, wykonanymi z grubych gałęzi.

Dalej Kolegium odwołało się do treści protokołu z przeprowadzonej w dniu [...].06.2017 r. lustracji terenu podlegającego rekultywacji. Wynika z niego, że przedstawiciele Nadleśnictwa [...] nie wnieśli żadnych uwag. Kolegium zauważyło również Nadleśnictwo nie odniosło się do dokumentów sprawy zgromadzonych w toku postępowania odwoławczego. Nie zajęło więc stanowiska wobec twierdzeń spółki, że uwarunkowania określone w projekcie rekultywacji wraz z jego aneksem zostały uwzględnione. Nie odniosło się także do twierdzeń, że w miejscach, na których doszło do zniszczenia nasadzeń przez zwierzęta leśne nastąpi naturalna sukcesja biocenozy leśnej, ani do zarzutu, że w sporządzonym przez biegłego opracowaniu pt. "Rekultywacja Zakładu Górniczego [...]" powierzchnia do rekultywacji równa [...] m2 - została wykazana nieprawidłowo, gdyż określono ją na podstawie nieprawidłowych informacji podanych przez Nadleśnictwo. W ocenie Kolegium, w świetle dokumentów sprawy, Nadleśnictwo nie wykazało, że mimo ubytków nasadzeń, czego spółka nie kwestionuje, nastąpi naturalna sukcesja. Odnosząc się do pozostałych zarzutów Nadleśnictwa, Kolegium zauważyło, że opierają się one na dokumencie pn. Uproszczony projekt rekultywacji terenów poeksploatacyjnych złoża piaskowców [...] "[...]" sporządzonym w lutym 1996 r. i stanowiącym załącznik do decyzji z [...].10.1996 r. Ze względu jednak na wprowadzone zmiany do tego projektu, wynikające m.in. utworzenia miejsca parkingowego przy zabytkowej bramie wjazdowej i związanej z tym zmiany stopnia nachylenia skarp oraz zmniejszenia liczby gatunków drzewiastych, powyższy dokument stał się nieaktualny. Z tych powodów Kolegium nie podzieliło argumentacji lasów państwowych, że rekultywacja nie została zakończona zgodnie z zatwierdzonym projektem rekultywacji. Wskazano przy tym, że pomimo braku zmiany decyzji z [...].10.1996 r., Starosta wydał decyzję o zakończeniu rekultywacji odnoszącą się do obszaru parkingu, który nie był przewidziany w projekcie rekultywacji. Powołując się na wyrok NSA z 2.10.1989 r., sygn. akt II SA 829/89, gdzie Sąd wyraził pogląd, według którego, nawet brak decyzji o ustaleniu kierunku rekultywacji gruntów, zatwierdzeniu jej dokumentacji, nie wyłącza dopuszczalności wydania decyzji o uznaniu rekultywacji za zakończoną, jeżeli w świetle materiału dowodowego sprawy nie ma wątpliwości, że faktycznie rekultywację przeprowadzono, Kolegium uznało, że brak zmiany decyzji określającej zakres rekultywacji nie może potwierdzać słuszności stawianego przez Nadleśnictwo zarzutu, że skoro rekultywacja nie została zakończona zgodnie z zatwierdzonym projektem - to nie istnieje możliwość jej odebrania, aby w przyszłości można było prowadzić na tych gruntach prawidłową gospodarkę leśną. Zdaniem Kolegium trafne są również uwagi spółki, że dla oceny nachylenia skarp miarodajne są pomiary wykonane przez organ górniczy oraz że zarzuty lasów państwowych w tym zakresie nie zostały potwierdzone jakimkolwiek dowodem, zatem są gołosłowne. Ponadto Nadleśnictwo nie odniosło się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uzupełnionego w toku postępowania odwoławczego.

Skargę na powyższą decyzję - w zakresie obejmującym uznanie za zakończoną rekultywacji w kierunku leśnym na kamieniołomie [...] w [...] na części działek nr [...], [...] oraz [...] o łącznej powierzchni [...] ha, wniosło Nadleśnictwo [...] (dalej jako "skarżący"). Zarzucono w niej Kolegium naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. poprzez odstąpienie od czynności służących dokładnemu wyjaśnieniu stanu faktycznego i bezpodstawne nałożenie na stroną obowiązku przeprowadzenia dowodów oraz przedstawienie bezzasadnego zarzutu o braku aktywności skarżącej strony w prowadzonym postępowaniu co ostatecznie skutkowało wadliwym przyjęciem, że przeprowadzone przez spółkę czynności doprowadziły do faktycznego zakończenia rekultywacji całości zajmowanych gruntów. Ponadto sformułowano zarzut naruszenia art. 22 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 4 pkt 18 u.o.g.r.l. przez przyjęcie, że mimo nieprzeprowadzenia rekultywacji na gruntach o łącznej powierzchni [...] ha stanowiących części działek nr [...], [...] oraz [...] możliwe będzie prowadzenie w tym miejscu prawidłowej gospodarki leśnej. Wskazując na powyższe skarżąca strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części stwierdzającej zakończenie rekultywacji w kierunku leśnym na kamieniołomie [...] w [...] na powierzchni [...] ha stanowiącej łącznie część działek o numerach ewidencyjnych nr [...], [...] oraz [...].

Rozwijając zarzut skargi jej autor wskazał w uzasadnieniu, że nie może się zgodzić z twierdzeniami dotyczącymi braku aktywności w postępowaniu dowodowym oraz częściowo z rozstrzygnięciem merytorycznym zawartym w zaskarżonej decyzji, albowiem z powierzchni [...] ha pozostało do zrekultywowania jeszcze [...] ha. Wyjaśniono, że w trakcie postępowań przed każdym organem administracji publicznej skarżąca strona wykazała się aktywnym uczestnictwem w procesie rekultywacji od momentu jej rozpoczęcia a nawet w okresie wcześniejszym przy corocznej kontroli obszaru eksploatacji. Potwierdzają to znajdujące się w aktach sprawy protokoły z [...].07.2012 r., [...].07.2013 r., [...].06.2014 r., [...].08.2015 r., [...].08.2016 r., [...].07.2017 r. i [...].08.2018 r. z kontroli terenowej wykonania obowiązku rekultywacji gruntów o kierunku leśnym. Niezrozumiałe są natomiast zarzuty Kolegium, że protokoły te nie zawierają uwag do prowadzonych prac oraz jakichkolwiek zaleceń w kwestii czynności rekultywacyjnej, wnoszonych przez przedstawicieli Nadleśnictwa. Skarżąca strona wskazała, że nie jest organem właściwym do wnoszenia na etapie realizacji rekuItywacji zaleceń i uwag. Jedynie w przypadku, gdy przedsiębiorca realizuje prace rekultywacyjne odmiennie od wskazań opisanych w projekcie rekultywacyjnym, kontrolujący powinni zwracać uwagę na konieczność realizacji założeń planu.

Nie znajdują również faktycznego potwierdzenia dalsze sformułowania zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Skarżąca strona bowiem wielokrotnie na spotkaniach terenowych podnosiła konieczność i możliwość dokonania zmian w projekcie rekultywacji na mocy stosownego aneksu. Jednak żadna z przedstawionych przez spółkę zmian nie mogła zyskać akceptacji ze względu na niewłaściwe rozwiązania w zakresie prowadzenia prac rekultywacyjnych. Stwierdzone jeszcze przed odbiorem prac rekultywacyjnych zniszczenie nasadzeń przez zwierzynę leśną wskazują na stałe występowanie tego problemu i z tej przyczyny na etapie spotkań terenowych reprezentanci lasów państwowych podkreślali konieczność zabezpieczenia sadzonek poprzez ich grodzenie lub użycie środków chemicznych (repelentów). Odnosząc się do kwestii określenia procentu powierzchni niezakończonej rekultywacji skarżąca strona wskazała, że według przyjętych założeń powierzchnia taka wynosi [...] m2, co stanowi ponad 6%. Nie jest również dopuszczalnym zaakceptowanie przez Kolegium, jako prawdziwego stwierdzenia, że obsunięcia gruntu na skarpach spowodowane są przez poruszającą się po tym terenie zwierzynę leśną. Sprzeciwia się temu wieloletnie doświadczenia skarżącej strony nabyte w zakresie prowadzenia gospodarki leśnej i łowieckiej. Przyjęta przez Kolegium koncepcja jest całkowicie nieprawdopodobna i nie znajduje nawet częściowego potwierdzenia w praktyce. Istotnym elementem, który w ocenie strony skarżącej znacząco narusza zasady odbioru rekultywacji, jest przyjęcie założenia, że rekultywacja na obszarze [...] m2 (zgodnie z operatem technicznym "Pomiar oraz opracowanie mapy z obszarem wymagającym rekultywacji uzupełniającej na złożu [...]" wykonanym w dniu [...].07.2019 r.) zrealizuje się poprzez sukcesję naturalną. Dalej podkreślono, że zgodnie z zawartą w art. 4 ust. 18 u.o.g.r.l. definicją przez rekultywację gruntów "rozumie się nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp" oraz przywrócenie roślinności, gwarantującej powstanie w przyszłości zbiorowiska leśnego. Definicja ta na pierwszy plan wysuwa cel rekultywacji, a o jej zakończeniu można mówić wówczas, gdy gruntom nadano lub przywrócono wartości użytkowe Mając na uwadze powyższe oraz art. 22 ust. 1 pkt. 4 u.o.g.r.l. strona skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem, że na części działek nr [...], [...] oraz [...] o łącznej powierzchni [...] ha stwierdzono, że zabiegi i procesy rekultywacyjne przeprowadzono w sposób prawidłowy. Ustalenia stanu faktycznego jednoznacznie wskazują że rekultywacja w kierunku leśnym na terenach poeksploatacyjnych złoża piaskowca [...][...] nie została w całości zakończona prawidłowo i nie istnieje możliwość jej odebrania. Zgodnie z przeprowadzoną lustracją wykonanych prac rekultywacyjnych w dniu [...].05.2019 r. stwierdzono, że stan na gruncie przedstawiał się następująco: "skarpy nie są stabilne na całości gruntu, co potwierdza pojawienie się nowej wyrwy w środkowej części skarpy". W ocenie strony skarżącej, w zaistniałej sytuacji możliwy byłby częściowy odbiór rekultywowanego terenu, po wydzieleniu geodezyjnym, gdzie obliczono obszar skarp do dalszej rekultywacji o powierzchni [...]m2. Wobec tego Kolegium wydając zaskarżoną decyzję nie uwzględniło, że na gruncie o powierzchni [...] ha, nie znajduje się roślinność drzewiasta, ani sukcesja naturalna, a dodatkowo w wyniku czynników atmosferycznych rozmywaniu ulega niestabilna cześć skarpy (nie możliwym jest, aby erozja skarpy spowodowana była przemieszczaniem się zwierzyny leśnej). Uznanie natomiast sukcesji naturalnej, jako elementu składowego rekultywacji może mieć miejsce w sytuacji, gdy sukcesja wystąpiła na części lub całości rekultywowanego terenu natomiast nieuzasadnionym jest uznanie, że rekultywacja zrealizuje się samoistnie poprzez sukcesję naturalną w bliżej nie określonej przeszłości. Według skarżącej strony pomimo tego, że spółka - po zakończeniu eksploatacji złoża, rozpoczęła szereg działań prowadzących do zrekultywowania, jednakże były to działania chaotyczne, niestaranne i przede wszystkim niezgodne z założeniami projektu. W obecnej chwili zadaniem skarżącej strony będzie prowadzenie gospodarki leśnej na zrekultywowanym gruncie. Na kwestionowanej powierzchni [...] ha prowadzenie gospodarki leśnej nie będzie możliwe.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wprawdzie strona skarżąca nie zakwestionowała decyzji Kolegium w całości, jednakże wobec faktu, że nie doszło do wydzielenia geodezyjnego z części działek nr [...], nr [...] oraz nr [...] (łącznie stanowią one powierzchnię [...] ha), kwestionowanej powierzchni [...] ha (nie przesądzając przy tym zasadności tego żądania wobec braku poczynienia przez organ w tym zakresie koniecznych ustaleń, o czym więcej w dalszej części uzasadnienia), w ocenie sądu, nie jest możliwe uchylenie zaskarżonej decyzji jedynie w tej części. Wobec tak rozpatrywanej niepodzielność przedmiotu rozstrzygnięcia koniecznym stało się orzeczenie o całościowym uchyleniu decyzji Kolegium, której mocą stwierdzono zakończenie rekultywacji w kierunku leśnym na części działek o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o powierzchni [...] ha,

Spór w sprawie sprowadza się zatem do zagadnienia, czy zgodne z prawem jest uznanie za zakończoną rekultywacji w kierunku leśnym na części terenu po byłym kamieniołomie [...]. Kolegium nie podzieliło w tym zakresie stanowiska strony skarżącej, według którego rekultywacja nie została zakończona zgodnie z zatwierdzonym projektem rekultywacji na części działek nr [...], nr [...] oraz nr [...] o powierzchni [...] m², przez co nie jest możliwe jej odebranie. Podmiot odpowiedzialny za rekultywację – firma [...] sp. z o.o., utrzymuje z kolei, że proces ten został zakończony. Spornym natomiast jest obszar około [...]m², który ulegnie jednak naturalnej sukcesji i dlatego też nie należy tam prowadzić dodatkowych działań. Ponadto wobec wprowadzonych zmian na terenie poddanym rekultywacji projekt rekultywacji stał się nieaktualny i nie można się na niego powoływać

Kontrolując stanowisko Kolegium w zakresie oceny tak rozbieżnych stanowisk, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, pozostaje wciąż aktualna krytyczna ocena wyrażona w wyroku tut. Sądu z 28.09.2018 r., sygn. akt II SA/Wr 479/18, która odnosi się do istotnych mankamentów treści uzasadnienia decyzji poddanej wówczas kontroli sądowej. Zaskarżona obecnie decyzja nadal nie zawiera bowiem własnych wywodów Kolegium, lecz stanowi w dużej mierze zrelacjonowanie treści zgromadzonego materiału procesowego, bez jego oceny i próby samodzielnego rozstrzygnięcia sprawy ze wskazaniem nie tylko faktów i okoliczności, które organ uznał za udowodnione, ale również wskazania na podstawie jakich dowodów oparł swoje ustalenia, a także wskazania przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Rozpoznając niniejszą sprawę Kolegium, pomimo podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia, nadal nie dostosowało się do wskazanych w tym wyroku wytycznych (art. 153 p.p.s.a.). Uzasadnienie decyzji nie przedstawia wywodów dotyczących rozstrzygnięcia istotnych okoliczności sprawy. Nie odnosi się zwłaszcza do zagadnień spornych i rozbieżnych, w tym zwłaszcza do rozbieżności dotyczącej terenu, na którym rekultywacja nie została zakończona (czy jest to [...] m², jak utrzymuje spółka, czy też obszar [...] m², jak podaje strona skarżąca). W niniejszej sprawie opinia dyrekcji lasów państwowych, jak również Operat techniczny: Pomiar oraz opracowanie mapy z obszarem wymagającym rekultywacji uzupełniającej na złożu [...] (pkt 5), wskazują, że obszar skarp o powierzchni [...] m² wymaga nadal rekultywacji. Kolegium do tej okoliczności się nie tylko nie odniosło, ale również nie oceniło z punktu widzenia twierdzeń spółki na temat możliwości wystąpienia naturalnej sukcesji.

W przypadku kontrolowanej decyzji nie tylko zatem nie mamy własnych rozważań Kolegium, ale przede wszystkim nie dokonano zbadania i oceny materiału dowodowego sprawy w odniesieniu do treści art. 4 pkt 18 u.o.g.r.l. Zgodnie z tym przepisem przez rekultywację gruntów rozumie się nadanie lub przywrócenie gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg. Kolegium nie dokonało subsumcji ustalonego stanu faktycznego do pojęcia "przywrócenia wartości użytkowej gruntom". Kryteriami decydującymi o pozytywnej w tym zakresie ocenie jest właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, umocnienie skarp oraz odbudowanie lub zbudowanie niezbędnych dróg. Biorąc pod uwagę, że ocena wypełnienia powyższych kryteriów nie znajduje dostatecznego uregulowania ustawowego (ma uznaniowy charakter), tym samym wymagała ona od Kolegium wszechstronnego rozważenia wszystkich występujących w sprawie okoliczności, które odnoszą się do przywrócenia wartości użytkowej gruntom, które utraciły charakter gruntów leśnych wskutek działalności górniczej. W związku z powyższym nie jest rolą Sądu administracyjnego rozstrzygać m.in. istnienia związku przyczynowego pomiędzy zaobserwowaną bytnością zwierząt leśnych a brakiem wymaganej ilości sadzonek, czy też występowania zjawiska obsypywania skarpy i przyczyn powstawania rynien erozyjnych. Nie jest on także powołany do rozstrzygania kwestii możliwości wystąpienia sukcesji naturalnej. Sąd administracyjny nie ma bowiem kompetencji do merytorycznego rozstrzygania sporu zaistniałego między stroną a organem. Władny jest jedynie do badania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowości zastosowanych do nich norm prawnych. W ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, Sąd administracyjny sprawuje kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia. Jeżeli więc, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego co do okoliczności faktycznych, okaże się, że pełna ocena jego wyników wymaga bliższego poznania reguł istniejących w danej dziedzinie wiedzy, Kolegium powinno dopuścić przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Wiadomości specjalne są bowiem konieczne w takich sprawach, w których pojawia się zagadnienie mające znaczenie dla rozstrzygnięcia, a którego zakres przekracza zakres wiadomości i doświadczenia życiowego osób mających wykształcenie ogólne.

W ocenie Sądu, wobec materiału dowodowego, który potwierdza istnienie skarp wymagających dalszej rekultywacji (spór dotyczy ich powierzchni), budzi istotne wątpliwości sposób argumentacji Kolegium, które z jednej strony powołując się na brak aktualności projektu rekultywacji (ze względu na zlokalizowanie parkingu i wyeksponowanie zabytkowej bramy co pociągnęło za sobą zmniejszenie terenu zajętego pod skarpy i tym samym zmianę nachylenia skarp oraz liczby sadzonek drzew jak również zmiany ilości ich gatunków), stwierdza, że nie jest to przeszkoda w uznaniu rekultywacji za zakończoną, aby następnie uznać, że oczekiwanie strony skarżącej co do konieczności ogrodzenia terenu nasadzeń, nie znajduje żadnego odniesienia w tymże projekcie, bowiem on takich wymogów nie zawiera. W ocenie Sądu, arbitralnym jest również stanowisko Kolegium, które aprobując stanowisko spółki, dopuszcza z jednej strony możliwość wystąpienia sukcesji naturalnej, aby jednocześnie wymieniać obiektywne trudności z jakimi spotykają się podmioty prowadzące rekultywację w kierunku leśnym na zwałowiskach.

Ponadto w niniejszej sprawie, na co zasadnie wskazuje autor skargi, nawet brak odniesienia się przez stronę skarżącą do twierdzeń spółki, nie zwalnia Kolegium od wnikliwego rozważenia istotnych okoliczności sprawy, a zatem nie daje podstaw do bezkrytycznego przyjęcia stanowiska jednej ze stron, bez merytorycznej jego oceny.

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia wyroku. Kolegium powinno raz jeszcze wnikliwe ocenić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i odnieść się do przedstawionej przez strony sporu argumentacji. Dopiero na tej podstawie rozstrzygnąć o zakończeniu rekultywacji, kierując się kryterium przywrócenia gruntom takich wartości użytkowych, które pozwolą na leśne wykorzystanie spornych gruntów.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a.