Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1568/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi M. G., M. T. i M. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2015 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], w której stwierdzono, że nieruchomość położona w B., gm. R., powiat J., woj. [...] , objęta lwh [...] gm. B. o pow. [...] ha podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z ustaleń organu wynika, że przedmiotem postepowania jest część majątku stanowiącego byłą własność R. W., który w chwili przejęcia ma cele reformy rolnej, obejmował [...] ha. Na majątek R. W. składały się nieruchomości - [...] i [...] i spełnił on normę obszarową, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W skład przejętej nieruchomości o ogólnej powierzchni [...] ha wchodziło [...] ha gruntów ornych, [...] ha łąki [...] ha pastwisk. Nieruchomość spełniała cele określone w art. 1 część druga dekretu. Potwierdza to znajdujących się w aktach sprawy imienny wykaz nabywców działek powstałych w wyniku parcelacji majątku B. oraz szkic parcelacyjny, zgodnie z którym przejęty majątek przeznaczono na cele rolne.

Zgodnie z informacją Sądu Rejonowego w J. z [...] października 1993 r. nieruchomość objęta lwh [...] wsi B. została nabyta przez R. W. [...] października 1923 r. Dokument ten potwierdza również, że do 1944 roku R. W. był właścicielem nieruchomości położonych w H. objętych lwh [...]. Z arkusza posiadłości gminy B. k. ks. Gr. Nr [...] tab. [...] wynika, że nieruchomość ta składała się z parcel o łącznej powierzchni [...] ha, w tym ziemi rolnej [...] ha. Zaświadczenia Powiatowego Urzędu Ziemskiego w J. z [...] września 1946 r. stwierdzało, że nieruchomość ziemska B. o pow. [...] ha wraz z nieruchomością ziemską H. o pow. [...] ha, obie będące własnością R. W., zostały przejęte na cele reformy rolnej.

Na potrzeby oceny podpadania pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu konieczne jest, w ocenie organu, sumowanie powierzchni poszczególnych nieruchomości ziemskich stanowiących własność jednej osoby. Wynika to z brzmienia art. 2 ust. 1 lit e dekretu, który stanowi o "łącznym" rozmiarze nieruchomości ziemskich stanowiących własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych.

Ponieważ na powierzchnię ogólną przejętego majątku R. W. składały się nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym położone w B. i H., o łącznej powierzchni [...] ha to prawidłowo, zdaniem organu, Wojewoda [...] ustalił, że powierzchnia ogólna przejętego na cele reformy rolnej majątku spełniała normę obszarową zawartą w przepisach dekretu, a tym samym słusznie uznał, że objęta wnioskiem część byłego majątku R. W. podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi M. G., M. T. i M. W. zarzucili:

- naruszenie przepisów postepowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 7 kpa w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzenie reformy rolnej w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) w zw. z art. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej;

- naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2ust. 1 lit. e) w zw. z art. 1 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 2, art. 21 ust 1 i 2, art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP.

Skarżący wnieśli o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Jak zostało ustalone przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na cele reformy rolnej został przejęty majątek R. W. o pow. [...] ha na, który składały się nieruchomości ziemskie H. o pow. [...] ha i B. o pow. [...] ha, co stwierdzało zaświadczenie Powiatowego Urzędu Ziemskiego w J. z [...] września 1946 r.

Z wnioskiem o stwierdzenie, że nieruchomość położona w B., objęta lwh [...] gm. Kat. B. o pow. [...] ha nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzenie reformy rolnej wystąpili spadkobiercy dawnego właściciela R. W. – skarżący w niniejszej sprawie. Skarżący podnoszą, że w dacie wejścia w życie dekretu tj. [...].09.1944 r. R. W. nie żył wobec czego przejęte na cele reformy rolnej odrębne majątki nie stanowiły własności jednej osoby i nie można zsumować powierzchni dwóch odrębnych majątków.

Ze znajdującego się w aktach sprawy postanowienia Sądu Rejonowego dla K. z [...].09.1998 r. sygn. akt [...], wynika że R. W. zmarł [...] grudnia 1943 r. a spadek po nim na podstawie ustawy nabyły żona M. W., oraz córki B. G. i I. W. z wyłączeniem jednak udziału spadkobiercy w majątku objętym do jego śmierci wspólnością ustawową., który dziedziczą tylko córki. Ponieważ w aktach sprawy nie ma dowodów, które wskazywałby iż doszło do działu spadku po R. W. a skarżący na tę okoliczność również się nie powołują to należy uznać, że [...].09.1944 r. majątek spadkowy R. W. stanowił współwłasność jego spadkobierczyń. Nie stanowiło więc to przeszkody do zsumowania powierzchni majątków spadkowych dla potrzeb reformy rolnej o ile spełnione były do tego pozostałe przesłanki. Przeszkody do sumowania powierzchni nie stanowiło również to, że każdy z majątków objęty był inną księgą wieczystą. Z zaświadczenia Sądu Rejonowego w J. Wydział Ksiąg Wieczystych z [...] października 1993 r. wynika, że dla nieruchomości położonych w B. prowadzona była księga Lwh nr [...] zaś dla nieruchomości położonych w H. prowadzona była księga lwh [...]. Z zaświadczenia tego wynika, że nieruchomości w obu miejscowościach nabył na własność R. W. w tym samym dniu tj. [...].10.1923 r.

Orzekając na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej należy zbadać czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemska, która mogła być przeznaczona na cele rolnicze , czy stanowiła własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych i jaki obejmowała obszar. Z powyższych ustaleń wynika, że objęta zaskarżoną decyzją nieruchomość we wsi B. w dniu [...].09.1944 r. stanowiła współwłasność spadkobierczyń R. W.

Z arkusza posiadłości gruntowej gminy B., złożonego przez wnioskodawców przy wniosku, według stanu na [...] maja 1938 r. wynika, że majątek ten miał powierzchnię [...] ha w tym rola – [...] ha, ogrody – [...] ha, pastwiska – [...] ha i grunty podbudowlane – [...] ha. Na cele reformy rolnej z tego majątku zostało przejęte [...] ha.

Należy zbadać czy nieruchomość w B. była nieruchomością ziemską. Należy w tym miejscu wskazać, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 4, poz. 17) stanowił, że na cele reformy rolnej przejęciu będą podlegały, stanowiące własność czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. Zdanie pierwsze ust. 1 art. 2 dekretu, w pierwotnym brzmieniu odwoływało się do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 9) polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym." Brzmienie art. 2 ust. 1 zd. 1 – zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 45 – nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył więc wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju – nieruchomości ziemskich. Nieruchomości ziemskie, które nie przeszły na własność Państwa na podstawie pierwotnego brzmienia dekretu, mogły przejść na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 pkt. e) znowelizowanego brzmienia, jeżeli należały do właściciela, którego łączny stan posiadania w chwili wejścia w życie noweli (19 lutego 1945 r.) przekraczał ustalone normy obszarowe (vide: Mirosław Kłusek "Nieruchomości ziemskie i ich właściciele w postepowaniu administracyjnym z lat 1944- 1950 wywłaszczonych realizacją dekretu z przeprowadzenia reformy rolnej" Kraków 2014, s.8 i 20). Zarzut więc skargi naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 lit e) dekretu poprzez jego zastosowanie w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 17 stycznia 1945 r. nie znajduje potwierdzenia.

Co do pojęcia "nieruchomość ziemska" to ani dekret ani rozporządzenie wykonawcze do tego dekretu nie zawierają takiej definicji. Na rozumienie "nieruchomości ziemskich" jako, obiektów mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy wskazywał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu uchwały z 19.09.1990 r. sygn. akt. W 3/89 (OTK 1990, nr 1, poz. 26), a następnie w uzasadnieniu uchwały z 16.04.1996 r. sygn. akt W 15/95 (Dz. U. Nr 54, poz. 572) przyjmując, że reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Taki też kierunek rozumienia pojęcia "nieruchomości ziemskiej" wskazał NSA w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z 5.06.2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 (ONSA i WSA 2006/5/123), który następnie został zaaprobowany w orzecznictwie sądowym (vide: wyrok NSA z 3.06.2009 r. I OSK 824/08, LEX nr 563298, uchwała siedmiu sędziów NSA z 10.01.2011 r. I OPS 3/10). Mając na uwadze tak zdefiniowane pojęcie "nieruchomości ziemskiej" prawidłowo organ uznał, że nieruchomość objęta wnioskiem a położona w B. taką nieruchomością była. Powołany arkusz posiadłości gruntowej z [...].05.1938 r. wskazuje, że nieruchomość ta składała się w przeważającej części z gruntów rolnych – [...] ha na [...] całej powierzchni, do tego dochodziły pastwiska – [...] ha i ogrody [...] ha, a więc była to nieruchomość, która mogła być wykorzystana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Nieruchomości ziemskie położone w B. i H. zostały nabyte przez R. W. w tym samym dniu – [...].10.1923 r., położone są w sąsiadujących ze sobą bezpośrednio miejscowościach, w dniu [...].09.1944 r stanowiły współwłasność spadkobierców R. W. a ich łączny obszar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej zatem spełnione zostały przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu do przeznaczenia ich na cele reformy rolnej. Skoro przepis ten wskazuje na "rozmiar łączny" brak jest powodów do tego by powierzchnia nieruchomości w B. nie miała być połączona z powierzchnią nieruchomości w H. tylko dlatego, że każda z nich była objęta odrębną księgą wieczystą chociaż tworzyły gospodarczą całość.

Z tych względów prawidłowe jest stanowisko organu zaprezentowane w zaskarżonej decyzji co do braku podstaw do stwierdzenia, że objęta nią nieruchomość położona w B. nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu. Tym samym zarzuty skargi naruszenia wskazanych w nich przepisów tak procesowych jak i prawa materialnego nie są uzasadnione.

Stosownie do § 6 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. to na stronie ubiegającej się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e) ciąży obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju. Takiego dowodu skarżący nie złożyli dlatego zupełnie dowolnie podnoszą, że na cele reformy rolnej zostały przeznaczone nieruchomości budowlane. W złożonym przez skarżących przy wniosku wszczynającym postepowanie z § 5 rozporządzenia arkuszu posiadłości gruntowej z [...] maja 1938 r. wyszczególnione jest, że na nieruchomość w B. składały się także grunty budowlane o pow. [...] ha. Jednakże z całej powierzchni tej nieruchomości wynoszącej [...] ha na cele reformy rolnej przejęto tylko [...] ha i nie wynika z tego, że objęto grunty budowlane. To, stosownie do powołanego § 6 rozporządzenia skarżący winni złożyć dowody, z których wynikałoby, że w skład przejętych na cele reformy rolnej [...] ha, wchodziły grunty budowlane o pow. [...] ha. Ponieważ takich dowodów skarżący nie przedstawili czynienie organowi zarzutu, że ten nie ustalił przeznaczenie gruntów wchodzących w skład nieruchomości objętej ich wnioskiem jest zupełnie bezzasadne.

Z powyższych względów i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.