Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1196/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 i 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rząsa, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.), Protokolant spec. Iwona Hoga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2019 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] września 2017 r. A. K. (Skarżący, Strona) zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.). Do wniosku dołączył pismo z dnia [...] września 2017 r., w którym opisał internowanie, wyjazd za granicę, uzyskane wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] odszkodowanie za okres internowania. Skarżący wspomniał również o podpisanej lojalce, która była analizowana przez Sąd Okręgowy w [...]. W tym kontekście skarżący zastrzegł sobie prawo IPN do przeprowadzenia ekspertyzy grafologicznej jego podpisu.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Prezes IPN wydał decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że Wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W uzasadnieniu decyzji organ - powołując się na treść powyższego przepisu - wskazał, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono między innymi zapisy ewidencyjne dotyczące rejestracji Strony jako TW ps. "[...]". Z zapisów na karcie [...] pochodzącej z Kartoteki ogólnoinformacyjnej MSW, sygn. akt IPN [...], wynika, że ww. został zarejestrowany do numeru [...] dnia [...] marca 1982 r. przez Wydział [...] KWMO w J. G. jako TW, wyeliminowany dnia [...] października 1982 r. z powodu wyjazdu na stałe do RFN. Podobne informacje znajdują się również na karcie [...] pochodzącej z Kartoteki ogólnoinformacyjnej Wydz. "[...]" WUSW we [...], gdzie ponadto wskazano, że ww. został zarejestrowany do numeru [...] jako TW ps. "[...]" na zasadzie dobrowolności i wykorzystywany do "zagadnienia nieprawidłowości w funkcjonowaniu inst. nadbudowy". Ponadto w archiwum IPN odnaleziono teczkę personalną i teczkę pracy Skarżącego - tajnego współpracownika pseudonim "[...]", sygn. IPN [...] t. 1 i 2. W teczce personalnej znajduje się odręcznie napisane i podpisane imieniem i nazwiskiem wnioskodawcy "oświadczenie", w którym ww. zobowiązał się do informowania Służby Bezpieczeństwa o wszelkich nieprawidłowościach sprzecznych z Konstytucją PRL i prawem, zachowania w tajemnicy treści rozmów i faktu współpracy z SB, zobowiązał się podczas kontaktów z SB posługiwać się pseudonimem "[...]".

Powyższy dokument, w ocenie organu, zawiera wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Wyraża gotowość do aktywnej współpracy z aparatem bezpieczeństwa, udzielenia informacji, zachowania tajemnicy, posłużenie się pseudonimem. Tym samym dokument ten spełnia kryteria wymienione w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, gdyż został on wytworzony przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. W decyzji wskazano, że w teczce personalnej TW ps. "[...]" znajduje się też inny dokument wytworzony przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika, a mianowicie napisane pismem odręcznym pismo z dnia [...] marca 1982 r. podpisane imieniem i nazwiskiem skarżącego, w którym ww. opisał między innymi sytuację w zakładzie pracy w [...], wcześniejszą akcją strajkową w zakładzie, działalność Solidarności w zakładzie pracy, internowanych kolegów.

Natomiast w teczce personalnej i teczce pracy znajdują się dokumenty nie wytworzone bezpośrednio przez skarżącego, ale przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Do takich dokumentów należy znajdująca się w teczce personalnej TW "[...]" "Informacja z odbytego spotkania pozyskaniowego z kandydatem na tajnego współpracownika ob. "[...]" z dnia [...] marca 1982 r. sporządzona przez funkcjonariusza SB. W czasie tej rozmowy skarżący przekazał informacje dotyczące nastrojów panujących w zakładzie pracy - [...] ze wskazaniem nazwisk konkretnych pracowników. Także podczas rozmowy werbunkowej w dniu [...] marca 1982 r. skarżąc [...] przekazał informacje dotyczące sytuacji w zakładzie pracy oraz sytuacji przed 13 grudnia 1981 r., co zostało odnotowane przez funkcjonariusza SB w części III teczki personalnej zwanej "[...]". Podobna informacja z ustnej relacji TW ps. "[...]" z dnia [...] marca 1982 r. spisana przez funkcjonariusza SB znajduje się również w teczce pracy TW ps. "[...]". Podczas odbytego spotkania w dniu [...] marca 1982 r. skarżący przekazał informacje dotyczące nastrojów panujących w zakładzie pracy - [...] w L., informacje o działalności NSZZ "Solidarność" w [...] w okresie przed 13 grudnia 1981 r. oraz informacje o przeprowadzonych akacjach strajkowych ze wskazaniem nazwisk osób aktywnych podczas strajku.

Organ zwrócił uwagę, że opisane wyżej informacje sporządzone przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa zostały wytworzone przy udziale skarżącego, a zestawienie ich treści z pozostałymi dokumentami znajdującymi się w aktach tajnego współpracownika takimi jak "zobowiązanie do współpracy" oraz zapisami ewidencyjnymi wskazuje na wytworzenie dokumentów w ramach działań operacyjnych związanych ze zdobywaniem informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Dokumenty te wypełniają więc dyspozycje art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, gdyż zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego współpracownika SB.

A. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa z dnia [...] lutego 2018 r. zarzucił, że jego wniosek o wydanie decyzji został wadliwie i jednostronnie rozpatrzony. Skarżący zwrócił uwagę na dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez organy. Materiał dowodowy – w jego ocenie - został oparty na niedopuszczalnych domniemaniach i pomija ich "rzeczywistość i rzeczywistą treść oraz wewnętrzną sprzeczność", co prowadzi do błędnych wniosków, że skarżący współpracował z SB. Skarżący w dalszej części skargi opisał okres jego internowania i wskazał na próbę podsunięcia mu do podpisania lojalki napisanej maszynowo. Odnosząc się do zobowiązania znajdującego się w aktach wskazał, że nie została przez niego, ani napisana, ani podpisana. W skardze także powołał się na L. W..

Strona podniosła również, że materiały są niewiarygodne i że teczka TW lub teczka personalnego TW nie mogą stanowić stuprocentowego dowodu i materiały te nie mogą stanowić o rozstrzygnięciu niniejszej sprawy. Z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika bowiem, że skarżący współpracował z SB. Natomiast nawet gdyby przyjąć, czego skarżący zaprzecza, że podpisał zobowiązanie, to jego zdaniem należało by się zastanowić, czy ktoś nie został zmuszony do jego podpisania. Dalej strona podniosła, że z akt sprawy wynika, że "deklaracje osoby pozyskanej były nie w pełni szczere i, że współpraca z nim nie układała się najlepiej. Okoliczności te zdaniem strony nie zostały uwzględnione w zaskarżonej decyzji. Jak również nie zwrócono uwagi na chronologię zdarzeń i brak zweryfikowania materiału przez grafologa (Pismo z dnia [...] czerwca 2018 r.).

W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie.

Odnosząc się do treści skargi organ wskazał, że Prezes IPN nie ma obowiązku oceniać całej działalności skarżącego, nie ma też prawa podważać jego zasług, ani odnosić się do ewentualnych represji, jakich skarżący doświadczył. Organ ma natomiast jedynie sprawdzić, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN nie odniósł się do podniesionej przez skarżącego sprawy tzw. listy W., gdyż nie było to przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji. W zainteresowaniu organu nie była również podpisana przez skarżącego tzw. lojalka, o której wspomniał w skardze, gdyż deklaracja ta nie była zobowiązaniem do współpracy z aparatem bezpieczeństwa, które spełniałoby przesłanki art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2019 r. wniósł o powołanie biegłego tłumacza w celu przetłumaczenia dowodu przesiedleńca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W ocenie sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem decyzja prezesa IPN nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego.

Stosownie do treści art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje między innymi (pkt 2) osobie co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Według art. 5 ust. 1 ww. ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu ds. Kombatantów i osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez prezesa IPN, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy.

W pierwszej kolejności należy, wyjaśnić – na co wskazał także organ - że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych nie ocenia organ całej działalności skarżącego a jedynie bada, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach.

I także w tym zakresie Sąd poddaje kontrolę zaskarżoną decyzję.

Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN. Organ nie odnosi się do kwestii prawdziwości tych dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń. On jedynie ustala okoliczności, o których mowa w art. 4 ustawy. Wobec tego kwestia zweryfikowania materiału przez grafologa nie znajduje uzasadnienia w niniejszym postępowaniu.

Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący współpracował świadomie, a więc czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów (wyrok WSA w Warszawie z dnia z dnia 22 września 2017 r., IV SA/Wa 415/17, CBOSA).

W ocenie sądu – mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – zasadnie organ orzekł o odmowie potwierdzenia, że A. K. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono bowiem dokument dotyczący skarżącego, w którym zobowiązał się on cyt. "do informowania SB, jednocześnie do bezwzględnego zachowania w tajemnicy treść przeprowadzonych ze mną oraz fakt współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa. Kontakty z funkcjonariuszami S.B. będę utrzymywał posługując się pseudonimem "[...]" (k. 75 akt admin.). Oświadczenie to zostało napisane i podpisane własnoręcznie przez skarżącego i wskazuje ono, że skarżący zobowiązał się, że będzie współpracował jako informator dla organów bezpieczeństwa państwa. Już ten dokument - zdaniem sądu - przesądza o treści rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a zatem zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej. W aktach sprawy znajduje się także pismo napisane i podpisane przez skarżącego z dnia [...] marca 1982 r., (k. 76-79), w którym informował o sytuacji obowiązującej w zakładzie pracy [...] w L., przywołując nazwiska, opisując nastroje panujące w zakładzie. To pismo – w zestawieniu z innymi dokumentami potwierdza, że skarżący został pozyskany do współpracy w celu przeklazywania informacji dotyczącej w zakładzie pracy przed 13 grudnia 1981 r. oraz "obecnie" – rezultat pozyskania z [...] marca 1982 r. (Teczka personalna TW Pseudonim "[...]").

Poza tym w aktach sprawy oprócz dokumentów wytworzonych i podpisanych osobiście przez samego Skarżącego, znajduje się także materiał wytworzony przy jego udziale.

Za dokumenty wytworzone przy udziale tajnego informatora uważa się takie dokumenty, które zawierają informacje przekazane organowi bezpieczeństwa państwa przez tajnego informatora - bez tych informacji dokumenty te bowiem nie mogłyby powstać.

Udział w wytworzeniu dokumentu może bowiem polegać, jak w przypadku dokumentu ujawnionego w ramach tego postępowania, na wykorzystaniu w dokumencie informacji pochodzących od skarżącego. Skarżący przekazał informacje dotyczące nastrojów panujących w zakładzie pracy - [...] ze wskazaniem nazwisk konkretnych pracowników ("Informacja z odbytego spotkania pozyskaniowego z kandydatem na tajnego współpracownika ob. "[...]" z dnia [...] marca 1982 r. sporządzona przez funkcjonariusza SB, oraz z teczki pracy TW ps. " [...]" - "Rezultat pozyskania", informacja ze spotkania w dniu [...] marca 1982 r. – "informacja z dnia [...] marca 1982 r., k. 68).

Poza tym zestawienie treści powyższych dokumentów z pozostałymi dokumentami znajdującymi się w aktach tajnego współpracownika wskazuje na wytworzenie dokumentów w ramach działań operacyjnych związanych ze zdobywaniem informacji przez organy bezpieczeństwa państwa w rozumienie art. 4 pkt 2 ustawy.

Przy czym należy podkreślić, że bez znaczenia jest w świetle art. 4 ust. 2 tej ustawy późniejsza czy wcześniejsza postawa skarżącego, stosunek do Państwa, jego zasługi, opinie osób z którymi współpracował (wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1416/17, CBOSA). Zatem podnoszone przez skarżącego inne okoliczności i dowody w toku postępowania nie miały wpływu na wynik sprawy i nie mogły być przedmiotem rozpoznania przez organy i sąd.

Dodatkowo wyjaśnić należy, że przedmiotowe postępowanie służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postepowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa.

Dodatkowo należy wyjaśnić, że Sąd nie uwzględnił wniosku o powołanie biegłego tłumacza w celu przetłumaczenia "dowodu przesiedleńca", ponieważ zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1032 ze zm.) – sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające jedynie z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego wydłużenia postępowania w sprawie. Tak więc powołanie przez sąd administracyjny biegłego celem przetłumaczenia dokumentów w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest niedopuszczalne. Poza tym "dowód przesiedleńca" nie stanowi dowodu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem organ na podstawie już zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego miał podstawy do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia, że Wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.