Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1275/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Olejnik, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Protokolant: starszy referent sądowy Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 października 2015 r. sprawy ze skargi: A S.A. z/s w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej określającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r.; I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej A S.A. z/s w W. kwotę 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy orzeczenie Wójta Gminy S. z [...] grudnia 2014 r. nadające rygor natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji tegoż organu z [...] grudnia 2014 r. określającej spółce "A" S.A. (dalej Strona, Skarżąca, Spółka) zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2009 r.

Jak wynikało z akt sprawy powołanym postanowieniem nadano rygor natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji określającej Stronie zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2009 r. w kwocie 186.300 zł. W uzasadnieniu organ podatkowy wskazał na art. 239a i art. 239b § 1 pkt 4 oraz § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. nr 749 ze zm.), dalej powoływana jako O.p. Wyjaśnił, że do upływu terminu przedawnienia zobowiązania określonego decyzją nieostateczną pozostało mniej niż trzy miesiące, co dowodzi, że nie zostanie ono wykonane.

W zażaleniu Strona zarzucała naruszenie art. 145 § 1 w związku z art. 239b § 1 O.p., poprzez brak prawidłowego doręczenia pełnomocnikowi Strony tak postanowienia jak i decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Podzieliło zawartą tam ocenę, co do przesłanek nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej. Wskazało, że do upływu terminu przedawnienia pozostało 7 dni, zaś Strona kwestionuje wysokość zobowiązania, co uzasadnia prawdopodobieństwo jego niewykonania. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku gdy podstawą nadania rygoru natychmiastowej wykonalności jest art. 239b § 1 pkt 4 O.p. uprawdopodobnienie niewykonania decyzji winno mieć za punkt odniesienia tę właśnie okoliczność, tj. upływ terminu przedawnienia. Strona mogła dokonać wpłaty zobowiązania na podstawie decyzji nieostatecznej, która tak jak i postanowienie została doręczona (zarówno pełnomocnikowi Strony - B. K. jak i Stronie) na siedem dni przed upływem terminu przedawnienia. Przy czym nie budzi wątpliwości fakt doręczenia obu aktów pełnomocnikowi Strony oraz Stronie, co potwierdza znajdujący się w aktach sprawy dowód potwierdzenia odbioru przez pełnomocnika ww. orzeczeń w dniu 29 grudnia 2014 r. Okoliczność tą potwierdza także wydruk ze stron internetowych firmy Pocztex, tzw. śledzenie przesyłki.

Na marginesie organ odwoławczy stwierdził, że podziela kierunek orzeczeń przyjmujący, iż pełnomocnictwo udzielone w postępowaniu wymiarowym jest skuteczne także na etapie postępowania w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Jednakże mając na uwadze odmienne orzecznictwo w tym względzie za uzasadnione uznał działania organu I instancji, który decyzję i postanowienie doręczył również Stronie.

W skardze Strona, działając przez pełnomocnika, zarzucała naruszenie art. 145 § 1 O.p., podnosząc bezskuteczność doręczenia postanowienia; art. 12, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że zarówno decyzja nieostateczna jak i zaskarżone postanowienie zostały doręczone pełnomocnikowi; art. 228 § 1 pkt 1 O.p., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy nie doszło do prawidłowego doręczenia postanowienia; art. 239b § 1 O.p. w związku z art. 212 § 1 O.p,. poprzez nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji, która nie została doręczona pełnomocnikowi. Z ostrożności procesowej sformułowała zarzut naruszenia art. 239b § 2 w związku z art. 239b § 1 pkt 4 O.p., poprzez zaakceptowanie braku uprawdopodobnienia przesłanki, że zobowiązanie wynikające z decyzji nie zostanie wykonane. Wnioskowała o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazała na pełnomocnictwo z dnia 5 grudnia 2012 r., które złożono w organie podatkowym, upoważniające do zastępowania Strony w postępowaniu dotyczącym zobowiązań w podatku od nieruchomości za lata 2007 – 2012 r. W opinii Strony jest ono wiążące również w postępowaniu w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji zarówno decyzję jak i zaskarżone postanowienie doręczył Stronie oraz wysłał na adres pełnomocnika. W opinii Skarżącej doręczenie pisma podatnikowi z pominięciem pełnomocnika nie wywołuje skutków procesowych, co potwierdza powołane w skardze orzecznictwo sądów administracyjnych. Wbrew twierdzeniom organu podatkowego, pomimo nadania przesyłki zawierającej zaskarżone postanowienie nie zostało ono doręczone pełnomocnikowi. Z wskazywanego przez organ podatkowy dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. pisma wynikało, że odebrała je K. B. lub B.. W rubryce stwierdzenie tożsamości wpisano Biuro i jest nieczytelny podpis doręczyciela, W rubryce "pokwitowanie odbiorcy" widnieje data 29 grudnia i godz. 15:48 oraz mało czytelny podpis prawdopodobnie B. lub B.. W kancelarii pełnomocnika, któremu miano doręczyć pismo nie jest zatrudniona osoba o tych danych personalnych. W związku z tym Strona złożyła zawiadomienie karne w tej sprawie w trybie art. 270 k.k. Na nieprawidłowości związane z doręczeniem pisma Strona zwracała uwagę już na etapie zażalenia, organ odwoławczy stwierdził jedynie, że zarzut jest nieuzasadniony, nie odnosząc się do zaistniałych nieprawidłowości. W opinii Strony doręczenie postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nie może nastąpić przed doręczeniem decyzji nieostatecznej. W sprawie zaś decyzja (podobnie jak postanowienie) została doręczona Stronie, nie zaś ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi.

Powołując się na art. 239b § 1 i § 2 O.p. Strona zarzucała brak uprawdopodobnienia niewykonania decyzji. Organy podatkowe wskazały jedynie na upływ terminu przedawnienia, co nie stanowi samoistnej przesłanki nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Skarżąca zwracała uwagę, że postępowanie wymiarowe prowadzone jest od lipca 2010 r. i to opieszałość organu podatkowego jest przyczyną obecnego pośpiechu ich oraz nadania rygoru natychmiastowej wykonalności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, wywodząc, że doręczenie postanowienia potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru, stanowiące dokument urzędowy oraz wydruk ze stron internetowych firmy Pocztex. Podważenie domniemania prawidłowości takiego dokumentu wymaga przeciwdowodu, którego Strona nie dostarczyła. Podtrzymując pogląd o konieczności doręczenia postanowienia pełnomocnikowi, organ podatkowy wskazał na odmienne orzeczenia sądów administracyjnych, w tym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu sygn. akt I SA/Wr 1186/14, wydany wobec Skarżącej. Końcowo organ podatkowy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał na konieczność oddzielenia skutków braku doręczenia od wadliwego doręczenia pisma, gdzie znana jest data jego otrzymania, zwłaszcza jeśli strona złożyła środek odwoławczy. Zaskarżone orzeczenie doręczono Stronie, która złożyła zażalenie, co nakazywało przyjęcie skuteczności doręczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżone postanowienie narusza przepisy prawa procesowego poprzez brak wyjaśnienia okoliczności dotyczących prawidłowego doręczenia przesyłki zawierającej zaskarżony akt.

Na wstępie wskazać trzeba, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, wyraża pogląd, że pełnomocnictwo udzielone w postępowaniu wymiarowym jest skuteczne także w postępowaniu dotyczącym nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej. Z zastrzeżeniem rzecz jasna zakresu umocowania pełnomocnika, co w sprawie będącej przedmiotem kontroli nie budzi zastrzeżeń. Jakkolwiek bowiem postępowanie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności ma charakter odrębny od wymiarowego, to jego specyfika wymaga przyjęcia ww. poglądu, uzasadnionego w głównej mierze prawem strony do działania poprzez pełnomocnika, a w rezultacie ochrony jej praw procesowych. Ustanowienie pełnomocnika w sprawie ma na celu przede wszystkim ochronę strony przed skutkami nieznajomości prawa. Jeżeli organ podatkowy pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 1993 r., sygn. akt III ARN 45/93, OSNC 1994, nr 5, poz. 112).

Teza o skuteczności pełnomocnictwa udzielonego w postępowaniu wymiarowym także na gruncie postępowania w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności ma umocowanie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 12 lutego 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że postępowanie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji jest postępowaniem incydentalnym, podporządkowanym przedmiotowemu celowi załatwienia sprawy podatkowej. Związek postępowania podatkowego i postępowania w sprawie nadania decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności i wynikający z niego służebny cel uzasadniają twierdzenie, że w sytuacji gdy pełnomocnik postępowania podatkowego złoży pełnomocnictwo ogólne, z którego nie wynikają jakiekolwiek ograniczenia, to należy uznać, że jest on pełnomocnikiem zarówno w postępowaniu wymiarowym, jak też w postępowaniu o nadaniu decyzji nieostatecznej rygoru natychmiastowej wykonalności. (sygn. akt II FSK 1281/13, publ. SIP LEX 144260).

Dostrzegając fakt, że orzecznictwo w tej kwestii nie było jednolite, stwierdzić trzeba, że obecnie przeważa w nim przyjęty przez Sąd kierunek wykładni ww. przepisów.

Konsekwencją przyjętej interpretacji art. 137 w związku z art. 239a O.p. jest konieczność zastosowania art. 145 § 2 O.p., zgodnie, z którym jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Wobec jednoznacznego brzmienia tej normy skutki prawne może wywołać jedynie doręczenie pisma pełnomocnikowi. Doręczenie go stronie ma wyłącznie znaczenie informujące. Potwierdza to jednolite w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 145 § 2 O.p. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Przywołany przepis prawa statuuje obowiązek po stronie organu doręczania pism pełnomocnikowi i tym samym zakaz ich doręczania stronie, skoro ta działa przez pełnomocnika. W przypadku ustanowienia pełnomocnika, przepisy nie dają organowi możliwości wyboru, komu doręczyć korespondencję. Dostarczenie postanowienia stronie, która ustanowiła pełnomocnika oznacza, że postanowienie to nie weszło do obrotu prawnego i nie może podlegać kontroli, gdyż nie istnieje postanowienie, o jakim mowa w tym przepisie. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Bd 775/13, publ. SIP LEX nr 1432391). W przypadku, gdy strona działa przez pełnomocnika obowiązkiem organu jest doręczanie wszystkich pism procesowych ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Doręczenie postanowienia podatnikowi w sytuacji, gdy w postępowaniu uczestniczy pełnomocnik nie ma żadnego znaczenia procesowego. Ma jedynie charakter informacyjny. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Gl 693/12, pub. SIP LEX nr 1277857).

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, nie ulega wątpliwości, że zaskarżone postanowienie nadające rygor natychmiastowej wykonalności winno zostać doręczone ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi – B. K., co zdaje się dostrzegać także organ podatkowy. Podjął on bowiem działania w tym kierunku, jednakże wbrew poglądom Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie można stwierdzić, że czynności te były poprawne i w rezultacie nie można ocenić czy były skuteczne. Skarżąca (działając przez pełnomocnika) konsekwentnie podnosiła zarzut nieprawidłowości w doręczaniu pism pełnomocnikowi. Analiza dokumentów znajdujących się w aktach sprawy potwierdza zasadność formułowania takich zastrzeżeń. Postanowienie w sprawie nadania rygoru zostało do pełnomocnika Strony wysłane za pośrednictwem firmy Pocztex. Na dowód dokonania skutecznego doręczenia organ podatkowy wskazuje na zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki. Pomija jednak, że dokument ten został wypełniony w sposób niezupełny. Na pierwszej stronie tego dokumentu, w miejscu na podanie imienia i nazwiska odbiorcy widnieje podpis K. B. (B.), jednakże w miejscu mającym wskazywać osobę upoważnioną do odbioru korespondencji (pomimo zaznaczenia tego pola) nie wskazano żadnych informacji. Z oględzin akt wynika, że każdorazowo na zwrotnych potwierdzeniach odbioru pism kierowanych do pełnomocnika, w miejscu przeznaczonym na podpis odbiorcy, obok podpisu osoby upoważnionej jest pieczęć kancelarii pełnomocnika. Na dokumencie potwierdzającym odbiór przesyłki zawierającej sporne postanowienie takiej pieczęci nie ma. Co istotne w aktach sprawy znajduje się także dokument zatytułowany potwierdzenie odbioru, gdzie także widnieje podpis B. (B.), z odręczną adnotacją (dokonaną niewprawnym charakterem pisma) BIURO. Widnieje także godzina odbioru przesyłki – 15:48 i zapis 29.12. Treść tego dokumentu przeczy jednak treści innego pisma, na które powołuje się organ podatkowy w niniejszej sprawie – wydruku ze strony internetowej firmy Pocztex, zawierającej informację o śledzeniu przesyłki. Wynika z niego, że ww. przesyłka została doręczona w dniu 29 grudnia 2014 r. o godz. 14:50.

Odnosząc się do tych nieprawidłowości należy podzielić zastrzeżenia Strony do twierdzeń organu podatkowego wskazującego na istnienie dowodów doręczenia przesyłki. Posiadane przez organy podatkowe dokumenty budzą bowiem istotne (opisane) zastrzeżenia, a pomimo to, i pomimo zgłaszanych przez stronę zarzutów w tym zakresie, nie zostały w sprawie podjęte jakiekolwiek czynności zmierzające do wyjaśnienia prawidłowości doręczenia ww. pisma.

W tych okolicznościach, wobec braku w aktach sprawy dokumentu potwierdzającego w sposób niewatpliwy, że orzeczenie organu I instancji zostało doręczone pełnomocnikowi Strony, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ odwoławczy będzie obligowany do podjęcia czynności celem dokonania niezbędnych ustaleń potwierdzających skuteczne doręczenie pisma pełnomocnikowi.

Jednocześnie wskazać trzeba, że w aktach sprawy znajdują się dowody doręczenia spornego postanowienia innym osobom, które – jak wynika z ww. dowodów – oznaczane są w tych dokumentach jako pełnomocnicy Strony. Okoliczność ta nie może być jednak w żaden sposób zweryfikowana przez Sąd, który orzeka wyłącznie ma podstawie akt sprawy, co ustanawia art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), dalej powoływana jako p.p.s.a. Wynikający z tego przepisu obowiązek wydania wyroku "na podstawie akt sprawy" oznacza zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt GSK 1377/13, publ. SIP LEX nr 1773008). W aktach rozpoznawanej sprawy brak pełnomocnictw dla ww. osób (znajduje się jedynie dokument pełnomocnictwa udzielonego B. K.). Co istotne na tą okoliczność nie powołują się także organy podatkowe, a zatem nie mogła ona decydować o kierunku podjętego rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego orzeczenia, bazując na aktach sprawy, nie jest upoważniony (poza niewielkim wyjątkiem) do prowadzenia postępowania dowodowego.

Końcowo należy się odnieść do argumentacji organu podatkowego, zawartej w odpowiedzi na skargę, wskazującej na orzeczenia sądów administracyjnych wyróżniające brak i wady doręczenia. W ocenie Sądu powołane przez organ podatkowy wyroki zapadły na gruncie innego stanu faktyczne i nie mogą być odnoszone na grunt niniejszej sprawy. Fakt, że Strona złożyła w zakreślonym terminie zażalenie, zdaniem Sądu, nie może konwalidować braku ustaleń w zakresie doręczenia spornego postanowienia pełnomocnikowi Strony.

Sąd podziela przy tym pogląd B. Dautera wyrażony w komentarzu do art. 145 ustawy Ordynacja podatkowa (w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz. WK 2015), w związku z tezą wyroku wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 2995/98, LEX nr 62361 stwierdzającą, iż doręczenie pisma stronie, która ustanowiła pełnomocnika, jeżeli powoduje dla strony ujemne skutki procesowe, nie może być uznane za skuteczne. Odnosząc się do tego orzeczenia autor zawraca uwagę, że relatywizowanie skutków procesowych niedoręczenia wszelkich pism pełnomocnikowi na negatywne lub pozytywne dla strony może powodować, że doręczenie dokonane w tych samych okolicznościach faktycznych i przy niezmienionym stanie prawnym, w zależności od późniejszych zdarzeń niezwiązanych z samym aktem doręczenia, raz byłoby uważane za prawnie skuteczne, a innym razem wręcz odwrotnie, co kłóciłoby się z zasadą wyrażoną w § 2 komentowanego przepisu, który skuteczności doręczenia pisma pełnomocnikowi nie uzależnia od skutków procesowych, jakie to doręczenie wywołuje dla strony.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela ww. pogląd, wykluczający możliwość relatywizowania skutków procesowych niedoręczenia pism pełnomocnikowi.

W tych okolicznościach należy stwierdzić, że organy podatkowe naruszyły przepisy art. 122 i art. 187 § 1 O.p., w związku z art. 145 § 2 O.p. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności pozwalających na ustalenie czy doszło do skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi Strony. Wobec tych uchybień przedwczesne jest odnoszenie się do poprawności zaskarżonego postanowienia w zakresie jego zgodności z art. 239b O.p.

W ponownie prowadzonym postępowaniu – jak już wskazano - organ podatkowy będzie obligowany do dokonania ustaleń w zakresie prawidłowości doręczenia zaskarżonego postanowienia pełnomocnikowi Strony.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, o kosztach orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy.

| |