Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 398/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2010-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 16 par.1, art. 24 par. 1 pkt 5, art. 156 par. 1 pkt 2, art. 157 par. 1, art. 158 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par 1 i 2
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.
article: art. 145 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 6 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. S., J. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 października 2006 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących E. S., J. S. i M. S. kwotę 455,00 (czterysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 marca 2006 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 158 §1 i art. 157 § 1 oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. 1957 r., Nr 39, poz. 174), po rozpoznaniu wniosku E.S., J. S. i M. S. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 14 marca 1968 r., Nr [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły działki o nr 193 i 194 o łącznej powierzchni 12,18 ha położone we wsi M., odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji.

Kolegium ustaliło, iż decyzją z dnia 14 marca 1968 r., Nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej przejęło na własność Państwa jako opuszczone gospodarstwo rolne położone we wsi M. gmina K., w skład którego wchodziły działki o nr 193 i 194 o łącznej powierzchni 12,18 ha. Wnioskiem z dnia 17 maja 2005 r. E., J. i M. S. - którzy jako spadkobiercy A. S. zmarłej w dniu 29 kwietnia 1961 r. stali się z tą datą właścicielami opisanej nieruchomości - zwrócili się o stwierdzenie nieważności tej decyzji.

W rozważaniach prawnych Kolegium przytoczyło treść art. 16 kpa ustanawiającego zasadę trwałości decyzji administracyjnych oraz odwołało się do art. 157 § 2 kpa, regulującego sposób wszczęcia postępowania nieważnościowego. Kolegium wyjaśniło, że w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności decyzji, można rozpatrywać sprawę jedynie w granicach określonych w art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa. Zdaniem SKO, odwołującego się do utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wskazanych w tym przepisie. W sprawie należało rozważyć, czy wydanie decyzji z dnia 14 marca 1968 r., nr [...] nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Rozstrzygającym dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania tej decyzji; na taką ocenę nie może mieć wpływu, ani późniejsza zmiana prawa, ani tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa (wyrok NSA z dnia 28 listopada 1997 r., III SA 1134/96). Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wydając decyzję w dniu 14 marca 1968 r. oparło swoje rozstrzygnięcie na przepisie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Zgodnie z treścią tego przepisu gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. nr 14 poz. 78) jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Zdaniem Kolegium, przejęciu na rzecz Państwa mogły podlegać wszelkie gospodarstwa rolne (opuszczone przez właściciela), a nie tylko te, które zostały nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r.

Jak ustaliło SKO A S zmarła w dniu 29 kwietnia 1961 r., zaś spadek po niej nabyły wnuki mocą postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 3 listopada 1989 r. Zdaniem Kolegium, stanowi to dowód, iż dopiero po upływie ponad dwudziestu lat od śmierci spadkodawczyni, spadkobiercy zainteresowali się majątkiem spadkowym, w skład którego wchodziło opisane na wstępie gospodarstwo rolne. Akta sprawy nie zawierają w ocenie Kolegium żadnego dowodu na poparcie twierdzeń zawartych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Włączone do akt sprawy oświadczenie R. S., który jak podaje był mieszkańcem wsi M. w okresie od 1950 r. do 1974 r. - budzi uzasadnione wątpliwości z uwagi na duży upływ czasu pomiędzy okresem gdy nastąpiło przejęcie ziemi na własność Państwa a datą przedmiotowego oświadczenia a także i dlatego, że nie może zostać skonfrontowane z jakimikolwiek innymi dowodami przedłożonymi na okoliczność, że gospodarstwo nie było opuszczone lecz uprawiane przez dzierżawców. Kolegium wskazało, że o tym, czy naruszenie prawa jest naruszeniem "rażącym" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa decyduje ocena skutków, jakie ono za sobą pociąga. Za rażące uznać należy takie naruszenie prawa, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymogów praworządności. Nie ma natomiast rozstrzygającego znaczenia ani oczywistość naruszenia określonego przepisu prawnego, ani nawet charakter przepisu, który został naruszony. Zdaniem organu można dostrzec pewne uchybienia formalne w prowadzonym postępowaniu administracyjnym zakończonym opisaną decyzją z dnia 14 marca 1968 r., które mogłyby być może prowadzić do uchylenia przedmiotowej decyzji jako nieostatecznej. Nie są to jednak uchybienia pozwalające na wzruszenie ostatecznej decyzji poprzez stwierdzenie jej nieważności. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o obowiązujące w owym czasie przepisy prawa i nie sposób w niniejszej sprawie dopatrzyć się według Kolegium naruszenia ich w sposób rażący.

E. S., J. S. i M.S., zwrócili się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 marca 2006 r.

Wnioskodawcy zarzucili naruszenie przepisów art. 2 ust. 1 i 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych - wszystkie przepisy w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej — tj. na dzień 14 marca 1968 r. Wskazali również na naruszenie art. 71 § 1 w związku z art. 25, art. 57 § 3 oraz art. 82 § 2 pkt 1 i 2 oraz art. 99 § 2 k.p.a. - w brzmieniu obowiązującym na dzień 14 marca 1968 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 3 października 2006 r. Nr [...], podjętą na podstawie art. 127 § 3 kpa utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 10 marca 2006 r., Nr [...].

W uzasadnieniu podniosło, iż podstawą prawną wydania decyzji z dnia 14 marca 1968 r. były przepisy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) oraz § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Wymienione wyżej przepisy ustawy według treści obowiązującej w dacie wydania decyzji z dnia 14 marca 1968 r. stanowią, że " gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. O przejęciu gospodarstwa rolnego lub działki na własność Państwa oraz o utrzymaniu ciążących na tym gospodarstwie rolnym lub działce służebności gruntowych orzeka właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej (rady narodowej miasta stanowiącego powiat miejski, dzielnicowej rady narodowej miasta wyłączonego z województwa). Z kolei przepisy rozporządzenia wykonawczego do ustawy wskazane w ostatecznej decyzji z dnia 14 marca 1968 r. stanowią, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu.

W świetle powyższych unormowań zdaniem Kolegium możliwość przejęcia gospodarstw rolnych na rzecz Państwa dotyczyła zarówno gospodarstw rolnych nabytych na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, a następnie opuszczonych (w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi), jak też wszelkich innych gospodarstw rolnych, które zostały opuszczone. Tym samym Kolegium nie zgodziło się z twierdzeniem wnioskodawców, że gospodarstwo, będące własnością A. S. nie mogło być przejęte w trybie art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. albowiem jej gospodarstwo potraktowane zostało jako "wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli" w rozumieniu powyższego przepisu.

Ponadto Kolegium wskazało, iż składając wniosek o stwierdzenie nieważności strony dołączyły oryginał postanowienia sądu rejonowego z dnia 3 listopada 1989 r. o stwierdzeniu nabycia spadku, niepoświadczone za zgodność z oryginałem ksero odpisu z Księgi wieczystej M., niepoświadczoną za zgodność z oryginałem decyzję z dnia 14 marca 1968 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości oraz oświadczenia świadka R. S. złożone przed notariuszem. Wezwanie Kolegium skierowane do wnioskodawców o nadesłanie oryginałów dokumentów lub kopii potwierdzonych za zgodność z oryginałem nie wywołało skutków. SKO powołując się na przepis art. 76 kpa uznało, że dołączone do wniosku kserokopie odpisu z Księgi wieczystej M. oraz decyzji z 14 marca 1968 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości niepotwierdzone za zgodność z oryginałem, nie stanowią dowodu i nie mają cech dokumentu urzędowego w rozumieniu tego przepisu. Dopiero uwierzytelnione fotokopie dokumentów bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej stanowią odpisy dokumentów zrównane mocą dowodową z oryginałami. Sama kserokopia decyzji z dnia 14 marca 1968 r., bez uprzedniego porównania jej treści z oryginałem, nie może być traktowana jako dowód z dokumentu. W toku postępowania Kolegium zwróciło się do Starostwa Powiatowego o nadesłanie oryginalnych akt sprawy, w której została wydana przedmiotowa decyzja. Odpowiedź Starosty, wskazywała, że nie odnaleziono żądanej przez Kolegium dokumentacji. Kolegium zwróciło się także do Archiwum Państwowego o nadesłanie dokumentacji związanej z prowadzonym w roku 1968 postępowaniem administracyjnym, jednakże w archiwum nie odnaleziono również żądanej dokumentacji. Także strony nie dostarczyły - na wezwanie Kolegium - innej dokumentacji niż dołączona do wniosku. Brak dokumentacji prowadzonego w roku 1968 postępowania (w tym także oryginału decyzji, o której stwierdzenie nieważności wniosły strony) uniemożliwia Kolegium rozważenie czy doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa wskazanych przez pełnomocnika wnioskodawców. Dodatkowo Kolegium wskazało na niewytłumaczalne opóźnienia stron postępowania w zakresie podjęcia wcześniejszych kroków zmierzających do wyłączenia z obrotu prawnego decyzji z dnia 14 marca 1968 r. Postępowanie spadkowe strony przeprowadziły dopiero w roku 1989, a więc 28 lat po śmierci A.S..

Na powyższą decyzję E. S., J. S. i M. S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 25 § 1 pkt 5 kpa w związku z art. 27 § 1 kpa, w związku z art. 127 § 3 kpa polegające na wydaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji administracyjnej z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt. [...] z udziałem członka Kolegium – D. J., który powinien być wyłączony od rozpoznania sprawy;

- art. 77 § 1 kpa w związku z art. 80 kpa w związku z art. 107 § 1 i 107 § 3 kpa w związku z art. 6 kpa, polegające na niezasadnym przedstawieniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji, opinii organu co do przeprowadzenia postępowania spadkowego 28 lat po śmierci A.S. (zmarłej 29 kwietnia 1961 r.)";

- art. 77 § 1 kpa w związku z art. 80 kpa w związku z art. 107 § 3 kpa, polegające na dokonaniu ustalenia, iż nieruchomość o obszarze 12.18 ha, w skład której wchodziły działki nr 193 karta mapy 1 o powierzchni 11.05 ha oraz nr 194 karta mapy 1 o powierzchni 1.13 ha, położoną we wsi M., gromada K., zapisaną w księdze wieczystej M., stanowiła opuszczone gospodarstwo rolne oraz na niewskazaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na jakich dowodach organ rozpoznający sprawę oparł się dokonując tego ustalenia;

- art. 77 § 1 kpa w związku z art. 75 § 1 kpa, polegające na uznaniu, iż dołączone do wniosku kserokopie odpisu z Księgi wieczystej M. oraz decyzja z 14 marca 1968 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości nie potwierdzone za zgodność z oryginałem nie stanowią dowodu;

- art. 77 § 1 kpa w związku z art. 80 kpa, polegające na bezpodstawnym odmówieniu wiarygodności dowodowi z oświadczenia złożonego przez R. S.;

- art. 78 § 1 kpa w związku z art. 75 § 1 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa, polegające na nieuwzględnieniu wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka R. S. na okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

- art. 78 § 1 kpa w związku z art. 86 kpa w związku z art. 75 § 1 kpa w związku z art. 77 § 1 kpa, polegające na nieuwzględnieniu wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wnioskodawców na okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

- art. 77 § 1 kpa w związku z art. 7 kpa, polegające na niedokonaniu wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

- art. 8 kpa oraz art. 10 § 1 kpa polegające na prowadzeniu przez Samorządowego Kolegium Odwoławcze postępowania administracyjnego w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów Państwa, oraz na niezapewnieniu stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania i nie umożliwieniu stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji;

- art. 107 § 1 kpa w związku art. 107 § 3 kpa polegające na niesporządzeniu prawidłowego uzasadnienia decyzji z dnia 3 października 2006 r. sygn. akt: 1430/06;

- art. 12 § 1 kpa w związku z art. 35 § 1, 2, 3 kpa w związku z art. 36 § 1 i 2 kpa, polegające na rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z przekroczeniem ustawowych terminów oraz zaniechaniu wnikliwego i szybkiego działania przy rozpoznaniu sprawy;

- art. 71 § 1 w związku z art. 25, art. 57 § 3 oraz art. 82 § 2 pkt 1 i 2 kpa w kształcie normatywnym obowiązującym na dzień wydania decyzji z dnia 14 marca 1968 r., polegające na uznaniu, iż powyższe przepisy nie zostały naruszone przy wydaniu przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej tej decyzji;

- art. 99 § 2 kpa z tych samych przyczyn.

Skarżący wskazali również na naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a mianowicie:

- art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym - (Dz. U. 1959 nr 14, poz. 78 z 1959 r. ze zm.) w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. 1957 r. nr 39, poz. 174 ze zm.) w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. 1961 r., Nr 39, poz. 198);

- art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

W obu przypadkach został naruszony art. 71 § 1 kpa w kształcie normatywnym obowiązującym na dzień wydania decyzji z dnia dzień 14 marca 1968 r.

Skarżący wskazali również na naruszenie przepisu postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, polegające na błędnym uznaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 14 marca 1968 r., nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Kolegium podniosło, że skarga jest zasadna wyłącznie w zakresie naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 kpa w związku z art. 27 § 1 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z udziałem członka Kolegium – D. J., który winien być wyłączony z rozpoznania sprawy, gdyż był w składzie orzekającym przy wydawaniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 marca 2006 r. Nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższe oznacza, iż sąd rozpoznając skargę każdorazowo ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Badanie zgodności z prawem obejmuje także obowiązek badania z urzędu, czy zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie nie jest obarczone naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Podstawy wznowienia postępowania administracyjnego określa art. 145 § 1 kpa, który w szczególności w punkcie 3 stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27. W niniejszej sprawie znajduje zastosowanie również przepis art. 145a § 1 kpa, zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Należy podkreślić, że podstawy wznowieniowe, określone jako naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, mogą stanowić podstawę uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji, jeżeli sprawa została zakończona decyzją ostateczną, a więc taką decyzją, od której nie przysługuje odwołanie w administracyjnym toku instancji (art. 16 § 1 kpa). W kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z ostateczną decyzją wydaną przez organ administracji na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, od którego przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Zatem rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 października 2006 r., podjęta w trybie art. 127 § 3 kpa, wydana została z naruszeniem przepisów art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 kpa. Organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, gdyż członek Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku – D. J. brała udział w wydaniu decyzji administracyjnej w I instancji jak również wystąpiła w składzie orzekającym Kolegium rozpoznającym przedmiotową sprawę w wyniku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (vide: obie decyzje SKO w aktach administracyjnych sprawy).

Zgodnie z przepisem art. 24 § 1 pkt 5 kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 27 § 1 kpa członek organu kolegialnego podlega wyłączeniu w przypadkach określonych w art. 24 § 1. Stosownie zaś do treści art. 127 § 3 kpa, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak wskazuje się w nauce prawa, stanowi środek zaskarżenia różniący się jedynie brakiem dewolutywności, z powodu braku występowania w nim organów wyższej i niższej instancji.

Kwestia wyłączenia członka samorządowego kolegium odwoławczego w warunkach określonych przytoczonymi wyżej przepisami była w pierwszej kolejności przedmiotem badania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06 (ONSAiWSA 2007/3/61, ZNSA 2007/3/87, Prok. I Pr. – wkł. 2007/7-8/62) zajął stanowisko, iż art. 24 § 1 pkt 5 kpa w związku z art. 27 § 1 zdanie pierwsze kpa ma zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 127 § 3 kpa. NSA przyjął w związku z tym, iż nie może w składzie orzekającym kolegium rozpatrującym sprawę na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy znaleźć się członek kolegium, który brał udział w wydawaniu pierwszej decyzji.

Następnie kwestia powyższa była również przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07 (Dz. U. z 2008 r., Nr 229, poz. 15309) orzekł, że art. 24 § 1 pkt 5 kpa w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał między innymi, iż jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika i członka organu kolegialnego od udziału w postępowaniu jest okoliczność, że brał on udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji (art. 24 § 1 pkt 5 kpa). Ratio legis tego przepisu było uniknięcie sytuacji, w której pracownik raz już uczestniczący w czynnościach postępowania administracyjnego i mający przez to ugruntowany pogląd na stan faktyczny sprawy (jeżeli brał udział wyłącznie w postępowaniu dowodowym), czy też na sposób rozstrzygnięcia sprawy (gdy wydawał decyzję z upoważnienia organu), byłby niejako determinowany przez swoje wcześniejsze doświadczenia związane z udziałem w postępowaniu (por. W. Chróścielewski, Glosa do uchwały NSA z dnia 22 lutego 2007 r., II GPS 2/06, ZNSA 2007 nr 3, s. 137). Nie służyłoby to obiektywności postępowania administracyjnego i treści wydawanych w nim decyzji. Ponowne postępowanie administracyjne w tej samej sprawie, zarówno klasyczne (toczące się przed dwoma różnymi organami), jak i postępowanie przed SKO, powinno umożliwiać stronie weryfikację decyzji, zaś sprawa administracyjna powinna zostać dwukrotnie merytorycznie rozpoznana. Zaangażowanie innych osób do orzekania po raz drugi w sprawie administracyjnej służy poprawie jakości orzecznictwa administracyjnego. Identyczna decyzja, tzn. taka sama jak w wypadku pierwszego rozstrzygnięcia SKO, podjęta przez inny skład SKO w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, świadczy o tym, że sprawa administracyjna była identycznie merytorycznie oceniona przez dwa różne składy orzekające.

Trybunał zgodził się z poglądami wyrażonymi w doktrynie, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy posiada wszelkie cechy odwołania, z wyjątkiem cechy dewolutywności. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy nie uruchamia toku instancji. Trybunał stwierdził, że nie może być żadnych wątpliwości co do tego, że jeżeli dana osoba uczestniczyła w procesie wydawania decyzji w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, to w przypadku, gdyby następnie podjęła ona pracę w organie wyższego stopnia, byłaby z mocy prawa, na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 kpa, wyłączona od udziału w postępowaniu odwoławczym w tej sprawie. Trybunał wskazał również, iż celem wyłączenia pracownika i członka organu kolegialnego jest zapewnienie bezstronności w postępowaniu odwoławczym i jest bez znaczenia czy osoba ta brała udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, czy w tej samej instancji na mocy art. 127 § 3. Nie można bowiem akceptować sytuacji, w której osoba biorąca udział w wydaniu zaskarżonej decyzji będzie następnie brał udział w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Istotne jest to, że z dwóch elementów, które składają się na istotę dwuinstancyjności, większe znaczenie dla ochrony praw i interesów jednostek przypisane zostało dwukrotnemu rozpatrzeniu sprawy, a nie okoliczności, iż dokonują tego dwa różne organy (por. R. Karczmarczyk, Glosa do uchwały NSA z dnia 22 lutego 2007 r., II GPS 2/06, GSP-Prz.Orz. 2008/1/53).

W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku orzekało jako organ pierwszej instancji właściwy do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 14 marca 1968 r., Nr [...]. Następnie strona postępowania złożyła do Kolegium wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z akt administracyjnych sprawy, w szczególności zaś z treści obu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wynika bezsporna w kontrolowanym postępowaniu okoliczność, iż przedmiotowy wniosek został rozpatrzony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w składzie, w którym zasiadała ponownie jako członek Kolegium D. J.. Tym samym, mimo zaistnienia przesłanek do wyłączenia pracownika zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 kpa, w składzie organu orzekającego pozostała osoba, która orzekała w przedmiotowej sprawie w pierwszej instancji.

Skutkiem prawnym niewyłączenia pracownika w przypadku występowania okoliczności, których następstwem - zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 kpa powinno być jego wyłączenie od udziału w sprawie, jest wadliwość postępowania, która pociąga za sobą - w przypadku decyzji ostatecznej - sankcję w postaci wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 kpa.

Jednocześnie z uwagi na fakt, iż zaskarżona decyzja podjęta została w trybie określonym przepisem art. 127 § 3 kpa, którego niezgodność z Konstytucją w zakresie opisanym wyżej stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07, wadliwość postępowania objęta jest także dyspozycją przepisu art. 145a § 1 kpa. Ponieważ stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, to należy przyjąć jako zasadę, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji (por. także wyroki NSA z dnia 2 września 1999 r., IV SA 1360/97 oraz z 25 października 1999 r., II SA 1294/99). Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia określona w art. 145a § 1 kpa jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (por. J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r. III SA 4728/97, publ. OSP z 2000 r., z. 1, poz. 16). Teza powyższa zachowuje aktualność w obowiązującym stanie prawnym. Wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyżej opisanego wyroku w niniejszej sprawie zaistniała zatem podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego, to zaś nakłada na sąd administracyjny obowiązek uchylenia wydanych przez organy decyzji, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd zważył, iż w świetle powyższych ustaleń rozstrzyganie o zgodności z prawem decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w dniu 3 października 2006 r., byłoby przedwczesne, albowiem to Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uwzględniając wyłączenie od ponownego rozpoznania sprawy członka składu, który wydał decyzję z dnia 10 marca 2006 r. winno rozpatrzyć w trybie art. 127 § 3 kpa wniosek skarżących o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd nie może bowiem zastępować organu przy wydaniu decyzji administracyjnej.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd orzekł w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do treści art. 119 pkt 1 tej ustawy.

Z uwagi na negatywny charakter tej decyzji Sąd nie orzekał o jej wstrzymaniu, zgodnie z art. 152 a contrario Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 204 i art. 205 wskazanej wyżej ustawy, ustalając, że na zasądzone koszty składa się wpis sądowy w kwocie 200 zł oraz wynagrodzenie adwokata wraz z opłatą od pełnomocnictwa w wysokości 255 zł (razem 200 + 240 + 15).