Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 474/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 lipca 2018 r. sprawy ze skargi M. S., Z. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy L. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących M. S. i Z. S. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] Wójt gminy L.

(dalej: Wójt, organ i instancji) na podstawie art. 219 oraz art. 123 - art 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: K.p.a.) po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez M. S. i Z. S. 9dalej: wnioskodawcy, skarżący) z dnia 18 stycznia 2018 r. odmówił wnioskodawcom wydania zaświadczenia o ostateczności aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] października 1976 r. wystawionego na nazwisko J. i W. P..

W uzasadnieniu Wójt wskazał, że w dniu 18 stycznia 2018 r. do Urzędu Gminy w L. wpłynął wniosek o stwierdzenie ostateczności aktu własności ziemi nr [...] z 26 października 1976 r. wydanego na nazwisko J. i W. małż. P. . Do pisma dołączono kserokopię umowy przekazania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1978 r. oraz kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w K. Wydział I Cywilny z dnia [...] maja 2004 r. w sprawie nabycia spadku po [...] P. .

Postępowanie w sprawie stwierdzenia ostateczności aktu własności ziemi nr [...] z [...] października 1976 r. wydanego na nazwisko J. i W. małż. P. toczyło się już wcześniej w związku z wnioskiem Starostwa Powiatowego w K. z dnia 29 marca 2017 r. Zakończyło się ono wydaniem postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia o ostateczności w/w aktu własności.

W prowadzonym wcześniej postępowaniu wszczętym na wniosek Starostwa Powiatowego w K. (sygnatura akt [...]) przeprowadzono następujące postępowanie wyjaśniające.

W dniu 12 kwietnia 2017 r. Wójt zwrócił się z prośbą do archiwum zakładowego oraz Archiwum Państwowego w K. z prośbą o wydanie uwierzytelnionych kserokopii wszystkich dokumentów związanych z w/w aktem własności ziemi oraz umową przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1978 r. pomiędzy J. i W. P. a F. [...] sporządzoną przez Naczelnika Gminy L.. Dnia [...] kwietnia 2017 r. otrzymano informację z archiwum zakładowego, że brak jest w nim dokumentów w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie wyjaśniono, że dokumenty dotyczące umowy z dnia [...] sierpnia 1978 r. zostały przekazane w dniu [...] marca 2001 r. do Archiwum Państwowego w K.. Dnia [...] maja 2017 r. do Urzędu Gminy w L. wpłynęło postanowienie z Archiwami Państwowego w K. o odmowie wydania w/w dokumentów z powodu ich braku.

W dniu [...] maja 2017 r. Urząd Gminy w L. zwrócił się do Sądu Rejonowego w K. o udostępnienie akt sprawy, której uczestnikami mogły być osoby wymienione w akcie własności ziemi i umowie przekazania gospodarstwa rolnego. Dnia [...] lipca 2017 r. pracownik urzędu udał się do sądu w celu wglądu do akt sprawy. Po analizie dokumentów okazało się, że dotyczą one innych osób. Wystąpiła jedynie zbieżność imion i nazwisk.

Dnia 2 sierpnia 2017 r. Urząd Gminy w L. zwrócił się do Starosty [...] z prośbą o udzielenie informacji, kiedy do Starostwa Powiatowego w K. wpłynął w/w akt własności ziemi oraz kiedy wynikające z niego zmiany zostały wprowadzone do ewidencji gruntów i budynków. W odpowiedzi z dnia 23 sierpnia 2017 r. uzyskano informacje, że J. P. widniał w ewidencji jako władający do 1983 r., kiedy to jako właściciela wpisano [...] [...].

Również w dniu 2 sierpnia 2017 r. wystosowano pismo do Delegatury W. Urzędu Wojewódzkiego w K. z prośbą o udzielenie informacji, czy w okresie bezpośrednio po wydaniu aktu własności ziemi wpłynęło do Wojewódzkiej Komisji do spraw Uwłaszczenia odwołanie od niego. W odpowiedzi otrzymanej w dniu 28.08.2017 r. Delegatura W. Urzędu Wojewódzkiego w K. informuje, że nie posiada dokumentów dotyczących wydania aktu własności ziemi nr [...] oraz odwołania od niego.

Pismem z dnia 22 września 2017 r. wezwano na świadka S. Ś. (siostrę J. P.). S. Ś. stawiła się na przesłuchanie w dniu 27 września 2017 r. Oświadczyła ona, że wraz z mężem, bratem i jego żoną odebrali akt własności ziemi oraz, że nikt z ich rodziny nie wnosił odwołania od tego aktu.

Wójt ponownie przeanalizował wszystkie dokumenty zgromadzone w prowadzonym wcześniej postępowaniu. W sprawie nie zaszły żadne zmiany, ani nie pojawiły się nowe dokumenty. W toku postępowania przeprowadzonego przez Urząd Gminy w L. nie odnaleziono dokumentów potwierdzających, że strony w/w akt otrzymały. Nie odnaleziono również oryginalnej umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego nr [...] oraz dokumentacji z nią związanej. W prowadzonym postępowaniu nie udało się ustalić czy od w/w aktu nie wpłynęło żadne odwołanie.

Organ i instancji zauważył, że zaświadczenie o stwierdzeniu ostateczność aktu własności ziemi niesie za sobą poważne skutki prawne, w związku z tym nie można go wydać bez kompletnej dokumentacji.

Zgodnie z art. 16 § 1 K.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Ze zgromadzonej w toku postępowania dokumentacji nie wynika data doręczenia stronom aktu własności ziemi. Daty tej nie udało się ustalić pomimo zwrócenia się do wszystkich instytucji, które mogły mieć związek z w/w sprawą. W związku z powyższym nie można ustalić daty, kiedy w/w akt stał się ostateczny.

Powyższe ustalenia odnoszą się również do postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez tutejszy organ w sprawie z wniosku M. S. i Z. S. z dnia 18 stycznia 2018 r.

Na powyższe postanowienie wnioskodawcy złożyli zażalenie. Podnieśli, że można stwierdzić ostateczność i prawomocność aktu własności ziemi najpóźniej na dzień sporządzenia umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...]sierpnia 1978 r. sporządzonej przed Naczelnikiem Gminy L., której kserokopię dołączyli do zażalenia. Do sporządzenia tej umowy został przedłożony akt własności ziemi. Gdyby ten akt nie był prawomocny i ostateczny to nie powinno dojść do przekazania własności gospodarstwa rolnego. Jako spadkobiercy po zmarłym [...] [...] (synu J. i W. P.) nie mogą ponosić konsekwencji tego, że Urząd Gminy w L. nie ma kompletnych dokumentów.

Wydanie postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia wnioskodawcy uznali za niesprawiedliwe, bezpodstawne i krzywdzące.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ II instancji) na podstawie art. 217, art. 218 i art. 219 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i 144 K.p.a. utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu organ II instancji podkreślił, że zaświadczenie wydawane przez organ stanowi oświadczenie wiedzy tego organu oparte na danych będących w jego posiadaniu, co wynika wprost z art 218 § 1 K.p.a. Nie jest zatem dopuszczalne w trybie dotyczącym wydawania zaświadczeń dokonywanie jakichkolwiek ustaleń faktycznych i ocen prawnych, jeśli nie wynikają one z prowadzonych przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.

Charakter postępowania wyjaśniającego, o którym mowa wart 218 § 2 K.p.a. był przedmiotem wyjaśnień dokonywanych przez sądy administracyjne. Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że postępowanie to ma zakres ograniczony, spełnia bowiem tylko pomocniczą rolę przy ustalaniu treści zaświadczeni, a jego przedmiotem są okoliczności wynikające z istniejących ewidencji, rejestrów i innych danych, czy też wyjaśnienie, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów oraz stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się zainteresowany, a także ustalenia, jakiego rodzaju ewidencja lub rejestry mogą zawierać żądane dane i ustalenia ewentualnych ich dysponentów (wyrok NSA z dnia 7 lutego 2017 r., II OSK 1270/15, z dnia 15 stycznia 2014 r., I OSK. 1518/12). Oznacza to, że w sytuacji, gdy organ nie posiada w prowadzonych rejestrach danych, które mogłyby stanowić podstawę wydania zaświadczenia stosownie do żądania wnioskodawcy, nie może wydać zaświadczenia żądanej treści. Dla braku możliwości potwierdzenia faktów lub stanu prawnego nie mają przy tym znaczenia przyczyny, dla których organ nie znajduje się w posiadaniu określonych danych, brak ten nie obliguje również organu do prowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia faktów czy stanu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, SKO stwierdziło, że skoro zaświadczenie z istoty swej może dotyczyć nie budzących wątpliwości danych znajdujących się w ewidencjach organu, rejestrach czy innego rodzaju zbiorach, to organ I instancji zasadnie odmówił poświadczenia ostateczności aktu własności ziemi nr [...] wydanego na J. i W. P., skoro w swojej ewidencji nie posiadał odpowiedniej dokumentacji w tym zakresie i co więcej pomimo przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie w toku którego zwrócił do wielu organów o jej przedłożenie, nie był jej w stanie zgromadzić z powodu jej braku w archiwach państwowych.

Ponadto SKO zauważyło, że jak słusznie podniósł Wójt, interes prawny w stwierdzeniu ostateczności aktu mieli J. i W. P., a ewentualne ustalenie statusu Państwa Szprynców jako stron tego postępowania wiąże się z koniecznością zbadania interesu prawnego danego podmiotu, co wykracza poza zakres postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 218 § 2 K.p.a.

Postanowienie SKO zaskarżone zostało przez wnioskodawców do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu

Podnieśli oni zarzuty:

1. Naruszenia następujących przepisów postępowania, które miało istotny

wpływ na wynik sprawy:

a) art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalenia gdzie znajdują się dokumenty w postaci aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] października 1976 roku oraz umowa przekazania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1978 roku,

b) art. 80 K.p.a. poprzez dowolną ocenę, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że nie da się ustalić czy od przedmiotowego aktu własności ziemi wpłynęło odwołanie i czy jest on ostateczny,

c) art. 218 § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie wydania zaświadczenia pomimo, że organ zobowiązany był wydać zaświadczenie ponieważ chodzi o potwierdzenie stanu prawnego, który wynika z danych, które organ ma obowiązek posiadać,

d) art. 218 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w koniecznym zakresie.

W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że zarówno organ I instancji jak i organ II instancji zupełnym milczeniem pominął fakt, iż skoro, jak ustalono w toku postępowania w ewidencji gruntów i budynków Starostwa Powiatowego w K. do 1983 roku jako władający nieruchomością widniał J. P., natomiast w roku 1983 jako właściciela wpisano [...] P., to musiało to nastąpić na jakiejś podstawie. W decyzji brak jest wskazania na jakiej podstawie dokonano wpisu w ewidencji, ale jak wynika z pisma z dnia 23 sierpnia 2017 roku ze Starostwa Powiatowego w K. podstawą wpisu była umowa przekazania gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1978 roku. De facto zatem organ nie uzyskał odpowiedzi na swoje pytanie kiedy wpłynął tam w/w akt własności ziemi oraz kiedy wynikające z niego zmiany zostały wprowadzone do ewidencji gruntów i budynków, w szczególności na jakiej podstawie w ewidencji wpisany był do 1983 roku J. P., jednakże zaniechał wyjaśnienia tej kwestii.

Żaden z organów nie pochylił się nad kwestią co konkretnie było podstawą wpisu J. P. i czy był to akt własności ziemi. A przecież jeśli podstawą wpisu właściciela był akt własności ziemi, to organ czyniąc ustalenia powinien mieć na uwadze, że wpis aktu własności ziemi w ewidencje gruntów, jako podstawę wykazania w ewidencji gruntów danej osoby jako właściciela działek objętych tym aktem, stwarza domniemanie faktyczne, że podstawę wpisu stanowiła decyzja-akt mający cechy ostateczności. Stosownie bowiem do przepisów § 67 pkt 1 w zw. z § 64 ust. 2 załącznika do Zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z dnia 20 lutego 1969 r. w sprawie ewidencji gruntów, wydanego na podstawie dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków, podstawę wprowadzenia w ewidencji zmian stanowiły ostateczne decyzje administracyjne .

Skarżący zwrócili też uwagę, że brak w aktach postępowania uwłaszczeniowego potwierdzenia doręczenia aktu własności ziemi wraz z pouczeniem o dopuszczalności i sposobie wniesienia odwołania nie wyłącza ustalenia, iż akt ten został doręczony, a odwołania nie wniesiono i nie może stanowić podstawy odmowy wydania zaświadczenia. Czyniąc ustalenia organy winne mieć na uwadze po pierwsze czy akt własności ziemi został wpisany do ewidencji gruntów jako podstawę wykazania J. P. a następnie [...] P. jako właścicieli działek objętych tym aktem, bo stwarza to domniemanie faktyczne, że podstawę wpisu stanowiła decyzja - akt mający cechy ostateczności. Po drugie zaś organy powinny wziąć pod uwagę zeznania świadka S. Ś., która jasno stwierdziła, iż ona wraz z małżonkiem oraz J. i W. P. odebrali akt własności ziemi osobiście i nikt z nich nie wniósł od niego odwołania. W aktach uwłaszczeniowych na karcie 33 znajduje się adnotacja, iż akt ten otrzymują J. i W. P., K. i S. Ś. oraz Ewidencja Gruntów w K..

Skarżący podnieśli też, że a mocy umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia [...] sierpnia 1978 roku J. i W. P., po spełnieniu wskazanych tam warunków, uzyskali prawo do świadczenia emerytalnego, które było im wypłacane. W tej sytuacji organ powinien był zwrócić się do instytucji, w której posiadaniu znajdują się dokumenty na podstawie których przyznawano emerytury z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego następcy z 1978 roku. Tymczasem organ nie wspomina, by podjął taką czynność ani jaki był jej wynik.

Istniejąca sytuacja uprawnia, w ocenie skarżących, do stwierdzenia, że organ zobowiązany do rozpoznania wniosku o wydanie zaświadczenia, powinien był uwzględnić podniesione wyżej okoliczności i podjąć wszelkie działania zmierzające do skompletowania akt administracyjnych w taki sposób, który pozwoliłby na rozpoznanie wniosku strony. Takie zaś działanie mieści się w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, o jakim mowa w art. 218 § 2 K.p.a. Rozpatrzenie wniosku o wydanie zaświadczenia może bowiem wiązać się z potrzebą aktualizacji lub przetworzenia posiadanych informacji, a także w szczególnych okolicznościach, sięgnięcia do akt innego postępowania bądź z wystąpieniem do innych organów o nadesłanie danych czy informacji, które umożliwią pełne rozpoznanie wniosku strony.

Skarżący podkreślili także, że niewątpliwie mają interes prawny w uzyskaniu zaświadczenia o ostateczności aktu własności ziemi, są bowiem jedynymi spadkobiercami [...] P. - właściciela nieruchomości w tymże akcie wskazanej, który otrzymał ją na mocy umowy przekazania gospodarstwa rolnego od J. i W. P.. W postanowieniu organu I czy II instancji nie ma mowy o tym, by skarżący nie mieli interesu prawnego, a wbrew temu co twierdzi SKO zbadanie interesu prawnego danego podmiotu nie wykracza poza zakres postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 218 § 2 k.p.a., wręcz przeciwnie gdy strona powołuje się na swój interes prawny organ musi zbadać go w postępowaniu wyjaśniającym. Oczywistym jest też, że podstawą postanowień obu organów nie był brak interesu prawnego skarżących, a brak dokumentów, które nie zostały przez organ odnalezione. Jeśliby bowiem organ uznał, iż skarżący nie mają interesu prawnego, to winien był wydać decyzję odmowną z powodu braku legitymacji wnioskodawcy lub jeśli chodzi o organ II instancji - umorzyć postępowanie odwoławcze Żaden z organów nie podjął takiego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, zaskarżone postanowienie i postanowienie je poprzedzające nie mogą się ostać.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, gdyż zasadne są zarzuty skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 218 K.p.a., które to naruszenia w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Problematykę wydawania zaświadczeń przez organy administracji publicznej regulują przepisy działu VII K.p.a., zawarte w art. 217 – 220, postępowanie to ma więc charakter postępowania administracyjnego. W myśl powołanych przepisów postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia kończy się wydaniem zaświadczenia bądź postanowieniem o odmowie wydania zaświadczenia. Organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa albo osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 1 i 2 K.p.a.). Odmowa wystawienia zaświadczenia może nastąpić w trzech przypadkach: 1) przy braku interesu prawnego osoby ubiegającej się o zaświadczenie, 2) w sytuacji niewłaściwości organu, do którego skierowano żądanie, 3) gdy nie można spełnić żądania odnośnie treści zaświadczenia, czy to ze względu na treść posiadanych danych lub dokumentów, czy też ze względu na wyraźny zakaz ustanowiony w przepisach odrębnych (art. 219 K.p.a.).

W sprawie niniejszej organy obu instancji stanęły na stanowisku, że nie mogą wydać zaświadczenia o żądanej treści z uwagi na brak w ich posiadaniu stosownych akt administracyjnych. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy, stanowisko organów jest nieprawidłowe. Zauważyć przy tym należy, że w istocie nie jest dopuszczalne dokonywanie, w trybie dotyczącym wydawania zaświadczeń, jakichkolwiek ustaleń faktycznych i prawnych niewynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1778/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"). Dlatego nie jest dopuszczalne tworzenie na użytek jedynie tego postępowania materiałów dowodowych, czy też kompletowanie w tym postępowaniu materiału dowodowego, mającego służyć wydaniu zaświadczenia określonej treści. Treść zaświadczenia ma opierać się na posiadanych przez organ wcześniej ewidencjach, rejestrach czy zbiorach danych. A zatem ma opierać się na materiale zastanym, istniejącym w posiadaniu organu w chwili złożenia danego wniosku o wydanie zaświadczenia. Przewidziana w art. 218 § 2 K.p.a. możliwość przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego na skutek złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia sprowadza się w istocie do zbadania okoliczności wynikających z posiadanych przez organ ewidencji, rejestrów i innych danych. Nie może prowadzić do dokonywania jakichkolwiek ocen, w tym prawnych, odnośnie informacji będących w dyspozycji organu. Co do zasady Sąd podziela stanowisko przedstawione w powołanych przez organ II instancji orzeczeniach NSA.

Przy analizie zaskarżonego postanowienia nie można jednak tracić z pola widzenia specyfiki materii, w jakiej skarżący ubiegają się o wydanie zaświadczenia. Wymaga ona od organów zdecydowanie większego zaangażowania, na co zwrócił uwagę WSA w Białymstoku w prawomocnym wyroku z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 660/16 (CBOSA), którego uzasadnienie jest w pełni podzielane przez Sąd w sprawie niniejszej. Jak trafnie wskazano w wyroku WSA w Kielcach z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 761/13 (CBOSA), organ zobowiązany do rozpoznania wniosku o wydanie zaświadczenia, że decyzja jest ostateczna, powinien podjąć wszelkie działania zmierzające do skompletowania akt administracyjnych w taki sposób, który pozwoliłby na rozpoznanie wniosku strony. W demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) nie powinno bowiem dochodzić do sytuacji, w której nie da się ustalić, czy wydana przez uprawniony organ decyzja administracyjna jest ostateczna (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 października 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 769/13, wyrok WSA w Kielcach z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 769/13 i z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 767/13, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 362/09 oraz wyroki NSA z dnia 2 października 2015 r. sygn. akt: II OSK 150/14, II OSK 152/14, II OSK 156/14, II OSK 160/12, CBOSA). Taka sytuacja stoi bowiem w sprzeczności z wymogiem działania organów administracji w taki sposób, by pogłębiać zaufanie do władzy publicznej. Potwierdzenie przymiotu ostateczności decyzji następuje na podstawie akt sprawy. Akta sprawy to akta, które znajdują się w posiadaniu organu, a przypadkach gdy z powodu upływu czasu nie są w posiadaniu organu, organ obowiązany jest w wyniku czynności wyjaśniających potwierdzić stan prawny – przymiot ostateczności decyzji.

Zdaniem Sądu, organ winien podjąć wszelkie działania zmierzające do ustalenia, gdzie przedmiotowe akta się znajdują i je pozyskać, albo skompletować w taki sposób, który pozwoliłby na rozpoznanie wniosku strony. Być może zajdzie także potrzeba aktualizacji lub przetworzenia posiadanych informacji oraz wystąpienia do innych organów i instytucji o nadesłanie danych i informacji, które umożliwią pełne rozpoznanie wniosku strony (wskazywany przez skarżących organ emerytalny rolników). Badaniu powinno tu podlegać nie tylko kwestia istnienia akt sprawy, lecz także treść urządzeń ewidencyjnych organów (także treść księgi wieczystej i towarzyszącej jej dokumentów). Działanie takie mieścić się będzie w zakresie postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w art. 218 § 2 K.p.a. Rzeczą organu będzie także interpretacja sytuacji, na którą powołują się skarżący – a mianowicie dokonania wpisu do ewidencji gruntów i budynków (czy mógł on zostać dokonany na podstawie nieostatecznej decyzji). Organ winien mieć tu na uwadze treść przepisu art. 15 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ weźmie pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązany będzie uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów. Pamiętać przy tym musi, że jak wskazano w powołanych wyżej wyrokach NSA z dnia 2 października 2015 r., jeżeli nie jest podważony fakt wydania decyzji, uchylenia lub stwierdzenia jej nieważności, potwierdzenie przymiotu ostateczności mieści się w dopuszczalnych granicach domniemania faktycznego, nie naruszającego przepisów prawa. Rzeczą organu będzie przedstawienie w decyzji wyczerpujących informacji co do tego jaki był tok instancyjny w czasie wydania decyzji, jakie działania organ podjął, by wyczerpać wszelkie możliwości ustalenia badanej kwestii, jakie w ich wyniku uzyskał informacje i jakie z nich należy wyciągnąć wnioski.

Zwrócić też należy uwagę na niezasadność argumentów podniesionych przez SKO w przedmiocie badania interesu prawnego wnioskodawców. Badanie takie nie wykracza poza zakres postępowania wyjaśniającego, bo od jego wyników zależy kierunek rozstrzygnięcia. Słusznie także podnieśli skarżący, że organ I instancji nie odmówił wydania zaświadczenia z powodu braku interesu prawnego, lecz z powodu braku kompletnej dokumentacji i takie rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez SKO.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 P.p.s.a. w punkcie 2 sentencji wyroku.