Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1016/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2018 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., znak: [...], Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: ,,Prezes Zarządu’’ lub ,,organ I instancji’’) nakazał G. L. wspólnikowi Z. Sp. jawnej (dalej: ,,Strona’’ lub ,,Skarżący’’) zwrot środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: ,,PFRON’’) przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za okresy od stycznia do listopada 2009 r., maj 2010 r., od lipca do sierpnia 2010 r., od lutego do lipca 2011 r., od września 2011 r. do marca 2012 r., od września 2012 r. do września 2015 r. w łącznej kwocie 27 854,07 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dni i w kwotach wskazanych w sentencji decyzji.

W podstawie prawnej decyzji Prezes Zarządu powołał art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie: t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: ,,k.p.a.’’) oraz art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualnie: t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; dalej: ,,u.s.u.s,’’) w związku z art. 45 ust. 3a, art. 49e ust. 1 i 2 oraz art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (aktualnie: t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 511 ze zm.; dalej: ,,ustawa o rehabilitacji’’).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie informacji uzyskanych z ZUS Strona posiadając ustalone prawo do świadczenia rentowego od dnia 20 stycznia 2009 r. i ubiegając się o refundację składek na ubezpieczenia społeczne za okresy wskazane w sentencji decyzji, nie spełniła warunku wynikającego z przesłanki ustawowej określonej w art. 25a ust. 1a pkt 1 ustawy o rehabilitacji.

W następstwie rozpatrzenia odwołania od powyższej decyzji, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: ,,Minister’’ lub ,,organ odwoławczy’’) decyzją z [...] kwietnia 2018 r. znak: [...] uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej nakazu zwrotu refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za okresy: od stycznia do listopada 2009 r., maj 2010 r., od lipca do sierpnia 2010 r., od lutego 2011 r. do lipca 2011 r. oraz wrzesień 2011 r. i nakazał Stronie zwrot środków PFRON, przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za ww. okresy, korygując daty od których naliczone zostały odsetki, a w pozostałej części utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Minister powołał art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji (w brzmieniu obowiązującym w okresie dotyczącym przedmiotowego postępowania) zgodnie z którym Fundusz refunduje osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz art. 18a u.s.u.s.

Opierając się na informacji przekazanej przez ZUS, pismem z dnia 25 listopada 2015 r. znak: [...], organ odwoławczy ustalił, że Strona od dnia nabycia prawa do świadczenia rentowego, tj. od dnia 20 stycznia 2009 r., dobrowolnie odprowadzała składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jako wspólnik spółki jawnej. Wyjaśnił, że w odniesieniu do Strony (wspólnika spółki jawnej) zastosowanie ma art. 9 ust. 5 u.s.u.s., który stanowi, że osoby o których mowa w art. 6, niewymienione w ust. 4, 4a i 4c mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają dobrowolnie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. W związku z powyższym, organ odwoławczy nie zgodził się ze Stroną, że zastosowanie w stosunku do niej miał art. 9 ust. 4c u.s.u.s. i że opłacane przez nią składki miały charakter obowiązkowy. W ocenie Ministra organ I instancji prawidłowo ustalił, że strona nienależnie pobrała refundację składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za okresy wskazane w sentencji decyzji z uwagi na dobrowolny, a nie obowiązkowy charakter tych składek.

Organ odwoławczy stwierdził, po weryfikacji nadesłanych przez Stronę dowodów w postaci wyciągów z rachunku bankowego Strony (które nie były znane organowi I instancji), że organ I instancji błędnie ustalił daty od których naliczone zostały odsetki w zakresie okresów od stycznia do listopada 2009 r., maj 2010 r., od lipca do sierpnia2010 r., od lutego 2011 r. do lipca 2011 r. oraz wrzesień 2011 r. Z tego względu uchylił decyzję we wskazanym zakresie i orzekł ponownie o nakazie zwrotu środków PFRON, wskazując prawidłowo dni od których powinny zostać naliczone te odsetki. Zaznaczył, że daty te są późniejsze od dat pierwotnie wskazanych przez organ I instancji.

Odnosząc się do zarzutów Strony dotyczących przedawnienia należności z tytułu wypłaconej refundacji składek na ubezpieczenia społeczne Minister wyjaśnił, że refundacja stanowi pomoc publiczną dla osób niepełnosprawnych wykonujących działalność gospodarczą i jest udzielana jako pomoc de minimis zgodnie z przepisami unijnymi. W niniejszej sprawie zastosowanie powinno mieć rozporządzenie Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (Dz. U. UE L Nr 83 z dnia 27 marca 1999 r.; dalej: ,,rozporządzenie nr 659/1999’’). Zatem w zakresie dochodzenia zwrotu środków stanowiących pomoc publiczną (należności z tytułu nienależnie pobranej refundacji) obowiązuje 10-letni okres przedawnienia, co wynika z art. 15 rozporządzenia nr 659/1999, który stanowi lex specialis wobec przepisów prawa krajowego i ma bezpośrednie zastosowanie zarówno do państwa członkowskiego, beneficjenta pomocy jak i do osób trzecich.

Strona zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji i zarzucając jej niezasadne obciążenie konsekwencjami nowej interpretacji prawa w zakresie możliwości ubiegania się o refundacje składek na ubezpieczenie społeczne.

Zdaniem Skarżącego refundowane składki na ubezpieczenie społeczne, wbrew twierdzeniom zawartym w decyzjach obu instancji, miały charakter obowiązkowy. Skarżący stwierdził, że we wszystkich deklaracjach składanych do ZUS zawarte było obowiązkowe ubezpieczenie społeczne, czego ZUS przez wiele lat nie kwestionował. Dodał, że jego status, jako osoby uprawnionej do refundacji składek, był badany również przez PEFRON w 2009 r., który ostatecznie nie wstrzymał refundacji składek i kontynuował ją prze kolejne lata. W tej sytuacji Skarżący uważa, że nie powinien ponosić ujemnych konsekwencji odmiennej interpretacji przepisów, która pojawiła się w 2015 r.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienie wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę we wskazanym wyżej zakresie Sąd uznał, że jest ona niezasadna bowiem zaskarżona decyzja znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego, a postępowanie przeprowadzone przez organ nie zostało obarczone takimi wadami, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że Skarżący nabył od dnia 20 stycznia 2009 r. prawo do świadczenia rentowego. Przedmiot sporu pomiędzy stronami dotyczy tego czy Skarżący, w związku z nabyciem uprawnień do renty, był uprawniony do otrzymywania refundacji obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, przewidzianej w u.s.u.s. dla osób niepełnosprawnych wykonujących działalność gospodarczą, a w konsekwencji czy wpłacona refundacja podlegała zwrotowi czy też nie. Zgodnie z art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji Fundusz refunduje osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz art. 18a u.s.u.s. Natomiast w sytuacji gdy Skarżący podlegał dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym) wówczas refundacja przewidziana w art. 25a ustawy o rehabilitacji nie przysługiwała, zaś wypłacona podlegała zwrotowi na podstawie art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji, zgodnie z którym środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Z przedmiotem sporu łączy się zatem kwestia podlegania Skarżącego dobrowolnie czy też obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w związku z nabyciem prawa do renty. W tym zakresie wypowiedział się ZUS, który pismem z 25 listopada 2015 r. poinformował organ I instancji, że Skarżący od dnia nabycia prawa do świadczenia rentowego (20 stycznia 2009 r.) dobrowolnie odprowadzał składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jako wspólnik spółki jawnej. Pismo z ZUS jako właściwego w tej sprawie organu rentowego stanowiło dowód podlegania Skarżącego dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym za okresy objęte zaskarżoną decyzją. Stanowiło ono podstawę do dokonania ustaleń faktycznych przez organy orzekające w obu instancjach, które nie są właściwe do podejmowania własnych rozstrzygnięć w zakresie podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Zgodnie bowiem z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a) u.s.u.s. do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy między innymi: realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności: stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych. Natomiast stosownie do treści art. 83 ust. 1 pkt 2 Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: przebiegu ubezpieczeń. Podkreślić należy, że Skarżący nie przedstawił żadnej decyzji ZUS, która potwierdzałaby jego stanowisko co do podlegania ubezpieczeniom, nie podważył również skutecznie stanowiska ZUS. W szczególności Skarżący, znając informację przekazaną przez ZUS w piśmie z 25 listopada 2015 r. powołaną już w decyzji I instancji, nie wystąpił do ZUS o wydanie decyzji w trybie art. 83 ust. 1 pkt 2 u.s.u.s. co otworzyłoby drogę do merytorycznej polemiki z właściwym organem rentowym, w tym również na etapie postępowania odwoławczego przed sądem powszechnym. W tym stanie rzeczy organy orzekające w obu instancjach nie miały podstaw do kwestionowania stanowiska ZUS jako kreującego ustalenia stanu faktycznego w sprawie.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać można, że Skarżący jako wspólnik spółki jawnej jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. Przepis ten stanowi bowiem, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólników spółki jawnej. W art. 6 u.s.u.s. określono kategorie osób fizycznych podlegających, z zastrzeżeniem art. 8 i 9 u.s.u.s., obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Wśród nich są osoby fizyczne prowadzące, tak jak Skarżący, pozarolniczą działalność, co wynika z treści art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s. Zaliczenie osób fizycznych, prowadzących pozarolniczą działalność w rozumieniu u.s.u.s., do kategorii osób podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s., nie ma charakteru bezwzględnego, ponieważ ustawodawca przewidział sytuacje w których osoby te podlegać będą dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Zalicza się do nich norma zawarta w art. 9 ust. 5 u.s.u.s. zgodnie z którym osoby o których mowa w art. 6 niewymienione w ust. 4, 4a i 4c, mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Wracając do przedmiotu zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że Minister prawidłowo zastosował art. 49e ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji, ponieważ w rozpatrywanej sprawie Skarżącemu nie przysługiwała refundacja przewidziana w art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji za okresy objęte zaskarżoną decyzją z uwagi na podleganie Skarżącego dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Tym samym wypłacona Skarżącemu refundacja ze środków Funduszu, w kwotach określonych w decyzji, pobrana została w nadmiernej wysokości co upoważniało organy do nakazania Skarżącemu, w drodze decyzji, zwrotu wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od wypłaconych kwot, od dnia ich otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Minister prawidłowo stwierdził, w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy, że organ I instancji błędnie ustalił - w odniesieniu do części okresów rozliczeniowych – daty od których naliczono odsetki w związku z czym uzasadnione było uchylenie decyzji organu I instancji w tym zakresie i orzeczenie co do istoty sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 lit. a k.p.a. Wydając takie rozstrzygnięcie organ odwoławczy nie naruszył zakazu reformationis in peius, wyrażonego w art. 139 k.p.a., ponieważ wskazując na wyliczenie odsetek od wypłaconych kwot od dat późniejszych niż wskazane w decyzji organu I instancji nie pogorszył sytuacji Skarżącego wykreowanej decyzją organu I instancji. Zdaniem Sądu Minister trafnie również wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestie przedawnienia powołując się w tym zakresie na mający zastosowanie w sprawie przepis rozporządzenia nr 659/1999.

Reasumując Sąd stwierdził, że Minister wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego, ani przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w rozpatrywane sprawie, w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako niezasadną.