Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 681/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.5 ust.3
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art.136 i 216
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Izabella Kulig-Maciszewska del. WSA Stanisław Marek Pietras(spr.) Protokolant asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 611/09 w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I OSK 681/10

UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 29 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 611/09 w sprawie ze skargi D. P., działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę na decyzję Wojewody Kujawsko – Pomorskiego z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny. Otóż Starosta T. decyzją z dnia [...] marca 2009 r., działając na postawie art. 5, art. 9, art. 9a, art. 136 ust. 1 i 3, art. 137 ust. 2 i art. 140 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543, ze zm.), odmówił skarżącej D. U. P. zwrotu gruntów stanowiących własność Gminy T., położonych w T., oznaczonych jako działki: nr [...] o powierzchni 1,0580 ha i nr [...] o powierzchni 0,3269 ha, zapisanych w księdze wieczystej [...]. W uzasadnieniu podał, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania została nabyta od Z. K. N. na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] października 1984 r. (Repertorium A nr [...]). Umowa sprzedaży dokonana została stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), powoływanej dalej jako "ustawa z 1958 r. o wywłaszczeniu" i zgodnie z decyzją Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [...] września 1982 r. sygn. [...], nieruchomość ta została przeznaczona pod budowę magistrali cieplnej, o czym dokonano wzmianki w akcie notarialnym. Pani D. U. P., jako spadkobierca poprzedniego właściciela wystąpiła o zwrot tej części nieruchomości, na której w jej ocenie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. We wniosku wskazała, że cel faktycznie został osiągnięty jedynie na części nieruchomości, a działka nr [...] do dnia dzisiejszego nie jest w ogóle użytkowana. Działka ta w międzyczasie uległa kolejnym podziałom i w toku postępowania skarżąca sprecyzowała żądanie zwrotu w odniesieniu do działki nr [...] i [...]. Rezygnując z żądania zwrotu pozostałych działek wydzielonych z działki [...] ustalono, iż na części nieruchomości /działka nr [...] znajduje się kolektor sanitarny. Analizując materiał w sprawie, wątpliwości organu wzbudził fakt nabycia przez Skarb Państwa od poprzedniego właściciela nieruchomości o pow. 1,9305 ha dla realizacji celu na 1/4 części jej powierzchni. Organ podjął więc starania o uzyskanie decyzji lokalizacyjnej lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu mniemając, iż na tej nieruchomości mogła być planowana jeszcze jakaś inna inwestycja, lecz bezskutecznie. Uznając żądania wnioskodawców za słuszne Starosta T. trzykrotnie wydawał decyzje o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Decyzje te zostały zaskarżone przez Gminę Miasto T. Wojewoda uchylał zaskarżone decyzje starosty z powodu niepełnego materiału dowodowego przesadzającego o tym, iż nieruchomość podlega zwrotowi. Ostatnie odwołanie Gminy Miasta T. także spowodowało uchylenie przez wojewodę decyzji starosty. Wojewoda wskazał m.in. na konieczność podjęcia niezbędnych czynności zmierzających do ustalenia rozmiaru wywłaszczenia. Decyzję wojewody zaskarżyła strona domagając się zwrotu nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wyroku sąd administracyjny zarzucił organowi wydającemu decyzję, iż nie odniósł się do treści aktu notarialnego z dnia [...] października 1984 r., w którym mowa wyłącznie o ustawie z 1958 r. o wywłaszczeniu, jako podstawie prawnej umowy sprzedaży. Czyniąc zadość tej wskazówce Starosta wskazał, iż przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych na podstawie art. 6 powołanej wyżej ustawy. W trakcie ponownego badania sprawy starosta stwierdził, iż zbycie nieruchomości na podstawie aktu notarialnego miało charakter czynności cywilno – prawnej. Zapisy zawarte w akcie notarialnym, a w szczególności sformułowanie, iż strony: ,,stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zawarły umowę następującej treści" nie przesądzają o tym, iż przeniesienie praw do nieruchomości miało charakter przymusowy. Z cytowanego zapisu wynika, iż umowa ta została zawarta w następstwie zastosowania przepisów wymienionej wyżej ustawy. Nie precyzuje jednak, jakie przepisy tej ustawy były podstawą zawarcia umowy w formie aktu notarialnego. Dotychczas organ zakładał, iż jest to przepis art. 6 cytowanej ustawy. Nie wynika to jednak bezpośrednio z aktu notarialnego i nie znajduje żadnego potwierdzenia w zgromadzonej dokumentacji. Pomimo ograniczeń w zakresie dotarcia, do niektórych dokumentów nie można wykluczyć, a wręcz należy uwzględnić możliwość, iż przynajmniej niezagospodarowana część przejętej nieruchomości została zbyta z pominięciem trybu wywłaszczeniowego. Zacytowane sformułowanie "stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 12 marca 1958 r." nie przekreśla dobrowolności zawarcia cywilno – prawnej umowy sprzedaży. Wskazał dalej, że problematykę zwrotu nieruchomości regulują przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z racji odesłania zamieszczonego w art. 216 ustawy, przepisy tegoż rozdziału mają zastosowanie odpowiednio m.in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.). Treść tego przepisu w sposób wyraźny wskazuje, zdaniem starosty, iż nie każda umowa cywilno – prawna przenosząca własność, choćby wydana w następstwie lub poprzedzająca wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego rodzi skutki prawne w postaci prawa żądania zwrotu nieruchomości w trybie administracyjno – prawnym. Przepis ten nakładał na ubiegającego się o wywłaszczenie obowiązek wystąpienia do właściciela jeszcze przed wszczęciem postępowania o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia obowiązek zawarcia w formie prawem przepisanej umowy nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Mogła przenosić własność na rzecz podmiotu ubiegającego się o wywłaszczenie, jeżeli podmiot ten mógł nabyć na własność nieruchomość, lub też na rzecz Skarbu Państwa. Tylko umowa zawarta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., na podstawie której następowało nabycie własności dla Państwa rodziła takie skutki jak wywłaszczenie, w przypadku gdy nie została użyta na cel określony w umowie. Sformułowanie zawarte zaś w akcie notarialnym nie daje, zdaniem organu podstawy do wysunięcia tak daleko idących wniosków. Przyjęcie założenia, iż nabycie nieruchomości nastąpiło na podstawie umowy zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. jest więc błędne i nie przesądza o możliwości ubiegania się o zwrot nieruchomości. W czasie obowiązywania ustawy o gospodarce nieruchomościami Skarb Państwa nabywał również w drodze umowy nieruchomości na przykład na podstawie art. 5 ust. 3 tejże ustawy. W przypadku spornych nieruchomości brakuje jednak przesłanek, aby jednoznacznie stwierdzić, iż nabycie miało charakter przymusowy, gdyż z zapisów aktu notarialnego to nie wynika. Mogło ono nastąpić na wniosek poprzednich właścicieli. Organ podniósł, że ustawa o gospodarce nieruchomościami (art. 216) nakazuje stosować do nieruchomości nabytych w trybie art. 6 przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ale treść zapisów w akcie notarialnym wskazuje, że nabycie nieruchomości zgodnie z obowiązującymi wtedy przepisami mogło nastąpić tylko na wniosek poprzednich właścicieli. Żaden z organów rozpoznających sprawę nie przedstawił jednoznacznych dowodów, iż nieruchomość przejęto na podstawie art. 6 cyt. ustawy, a reprezentujący wnioskodawców pełnomocnik również nie przedłożył dokumentów wskazujących na przymusowy charakter zbycia nieruchomości, zaś we wniosku wskazuje jedynie, iż nastąpiło ono "stosownie do dyspozycji ustawy", co w ocenie organu nie daje wystarczającej podstawy do żądania zwrotu nieruchomości. Reasumując, dotychczasowe ustalenia były oparte na błędnej przesłance, iż nabycie nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu. Nie potwierdzają tego jednak ani akt notarialny, ani inne zgromadzone w sprawie dokumenty. Zatem brak dowodów przesądzających o przymusowym charakterze zbycia nieruchomości stał się powodem odmowy ich zwrotu.

Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda Kujawsko – Pomorski decyzją z dnia [...] maja 2009 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że analiza aktu notarialnego z dnia [...] października 1984 r. w kontekście pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu, z uwagi na charakter inwestycji prowadzi do stwierdzenia, iż umową sprzedaży nieruchomości zawartą stosownie do dyspozycji ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, część gruntu niezbędną na cel inwestycji wywłaszczono (w trybie art. 6 tej ustawy), część zaś "dowłaszczono" na żądanie poprzedniej właścicielki (w trybie art. 5 ust. 3 tej ustawy). Nie można też wykluczyć, że całość nabytej przez Skarb Państwa od Z. N. nieruchomości została wywłaszczona w myśl art. 35 ust. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, lecz Wojewoda powątpiewa jednak, czy w takiej sytuacji faktycznej, gdy tylko niewielka część nieruchomości została zajęta pod kolektor ciepłowniczy, strony dobrowolnie zgodziłyby się na nabycie działki czterokrotnie większej. Brak powołania się na konkretny przepis ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu wskazuje, że część nieruchomości poprzedniej właścicielki Z. N. została w 1984 r. nabyta na jej wniosek. Pozostała natomiast część wykupionej nieruchomości była niezbędna na cele związane z zaplanowaną inwestycją budowy ciepłociągu, na co wskazuje określenie w akcie notarialnym celu nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, a także to, że w § 2 umowy wyraźnie zaznaczono, iż strony okazały ostateczną decyzję Wojewódzkiego Biura Panowania Przestrzennego w T. z dnia [...] września 1982 r. o zatwierdzeniu planu realizującego pod budowę magistrali cieplnej i to, że w § 4 określono sposób zapłaty ceny zgodnie z regulacją zawartą w art. 6 ust. 2 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu. Ponadto podkreślono, że cel wywłaszczenia związany z planowaną inwestycją budowy ciepłociągu został zrealizowany jedynie na części nabytej od Z. N. nieruchomości. Wojewoda podkreślił także, że przed wydaniem rozstrzygnięcia w tej sprawie zostało przeprowadzone bardzo szczegółowe postępowanie wyjaśniające, w toku którego przesłuchano świadków, dokonano oględzin ksiąg wieczystych, zgromadzono niezbędną dokumentację dotyczącą planowanej i zrealizowanej inwestycji, przeprowadzono rozprawy administracyjne. Wojewoda Kujawsko-Pomorski stwierdził, że wszystkie dowody oceniano stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. i jednoznacznie potwierdzają one, że zamierzono zrealizować inwestycję jedynie na fragmencie nieruchomości należącej do Z. N., co też uczyniono oraz że dla budowy ciepłociągu niezbędny był teren o charakterystycznych cechach tzn. wąski i długi, co potwierdza decyzja Zarządu Gospodarki Terenowej w T. z dnia [...] czerwca 1981 r., w której wprost określono szerokość pasa ziemi, który można było zająć pod budowę ciepłociągu. Budowę ciepłociągu z niewielką korektą przeprowadzono zgodnie z powyższą decyzją na części nieruchomości nabytej od Z. N. (obecnie działka [...]), co potwierdza pismo Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Sp. z o. o. w T. z dnia [...] stycznia 2005 r. oraz pismo [...] S.A. z dnia [...] kwietnia 2008 r.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że umową z dnia [...] października 1984 r. część nieruchomości została wykupiona z inicjatywy K. N., na co wskazywać miało to, że cel wywłaszczenia związany z planowaną inwestycją budowy ciepłociągu został zrealizowany jedynie na części nieruchomości, podczas gdy obiektywna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uwzględniająca słuszny interes społeczny i obywateli, a w tym umowa z [...] października 1984 r. (w szczególności § 4 tej umowy), zeznanie R. P., J. J., R. O., oświadczenia skarżącej z dnia [...] maja 2007 r., oględziny nieruchomości oraz decyzje Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [...] września 1982 r. – wskazują na to, że zgodnie z celem wywłaszczenia projektowana inwestycja obejmowała cały obszar przedmiotowej nieruchomości,

2) rażące naruszenie art. 136 § 3 i 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ustalenie przez Wojewodę, że zwrot nieruchomości nie jest możliwy z uwagi na zbycie nieruchomości przez byłego właściciela bez zagrożenia wywłaszczeniem, gdy tymczasem jednoznaczny zapis umowy z [...] października 1984 r.: "stosownie do dyspozycji ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu" oraz wskazane w pkt 1 dowody wskazują na to, że określona we wniosku nieruchomość winna podlegać zwrotowi z uwagi na to, że nie została wykorzystana na cel określony w umowie zawartej w trybie art. 6 cyt. powyżej ustawy.

W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniosła natomiast, że sprawa zwrotu nieruchomości była już rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w 2007 r. i że ocena prawna dokonana wtedy wiąże w tej sprawie zarówno organy administracji, jaki i Sąd stosownie do art. 153 P.p.s.a. Wskazała, że wówczas Sąd zarzucił organom nieodniesienie się do treści aktu notarialnego z dnia [...] października 1984 r. oraz że ówczesne rozstrzygnięcie organów było oparte na nieuprawnionym i niedopuszczalnym domniemaniu, że do realizacji budowy mogła być wywłaszczona tylko część gruntów – przeznaczonych pod magistralę ciepłowniczą. Skarżąca ponadto stwierdziła, że ogólnikowe przywołanie przez notariusza w umowie z dnia [...] października 1984 r. ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu faktycznie nie przesądza o tym, czy przedmiotowa umowa była sporządzona na podstawie art. 6 tej ustawy, co z kolei zgodnie z art. 216 ust. 1 w zw. z art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami stwarza spadkobiercom prawnym zbywcy nieruchomości możliwość ubiegania się o zwrot tej części nieruchomości, której nie wykorzystano na cel określony w umowie, tj. pod budowę magistrali cieplnej, oraz że określenie w § 4 umowy sposobu zapłaty ceny wskazuje jednoznacznie na to, że inwestor pozyskał nieruchomość w drodze umowy zawartej na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, a także, że wskazanie w umowie celu przeznaczenia nieruchomości tj. pod budowę magistrali cieplnej nie byłoby konieczne, gdyby nabycie nastąpiło w trybie art. 5 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu. Powyższe okoliczności oraz to, że żadna z przywołanych w decyzji Wojewody decyzji z lat 80 – tych nie wskazuje na to, że zbywczyni K. N. dokonała dobrowolnego przeniesienia własności nieruchomości to znaczy bez groźby wywłaszczenia, prowadzą zdaniem skarżącej do jednoznacznego wniosku, że strony przywołując w umowie z dnia [...] października 1984 r. (skarżąca omyłkowo w tym miejscu podała datę [...] maja 1972 r.) ustawę z 1958 r. o wywłaszczeniu, faktycznie zawarły tę umowę na podstawie art. 6 tej ustawy. Skarżąca wskazała także, że jej matka nie chciała zbyć nieruchomości i obawiała się jednak postępowania wywłaszczeniowego, które było znacznie mniej korzystne w sensie finansowym od umowy sprzedaży i wyłącznie z tego powodu przystąpiła do zawarcia umowy. Podkreśliła, że w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest wniosku właściciela dokumentującego jego wolę co do zbycia całej nieruchomości mimo braku takiej konieczności przejęcia gruntu i że zarówno z umowy sprzedaży, jak i z decyzji Wojewódzkiego Biura Planowania z dnia [...] września 1982 r. wynika w sposób niewątpliwy, że cała nieruchomość była przeznaczona pod budowę magistrali cieplnej, a zatem inwestycja ta była celem wykupu całej nieruchomości. Wskazała, że specyfika budowy ciepłociągu wymagała dla jej realizacji zajęcia czasowo gruntu o znacznie większym areale niż faktyczny przebieg trasy ciepłociągu, co wyjaśnili uczestniczący w realizacji przedmiotowej inwestycji świadkowie P., J. i O. Jednocześnie zaś bezspornym jest, w ocenie skarżącej, że po zrealizowaniu inwestycji część nieruchomości przeznaczona czasowo pod składowanie urobku związanego z wykonywaniem wykopów i zaplecze budowy, nie jest wykorzystana na cel związany z realizacją ciepłociągu, stanowi nieużytek i jako zbędna na cel wywłaszczenia podlega zwrotowi na jej rzecz. Skarżąca ponadto podniosła, że analiza orzecznictwa sądowego, w tym przede wszystkim Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z 3 kwietnia 2008 r. K 6/05), wskazuje jednoznacznie na maksymalną ochronę interesów byłych właścicieli i obowiązek zwrotu poprzednim właścicielom bądź ich następcom prawnym nieruchomości niewykorzystanych zgodnie z celem wywłaszczenia. Niedopuszczalnym jest zatem – zdaniem skarżącej – dokonany przez Wojewodę zabieg polegający na przyjęciu negatywnego i niekorzystnego dla strony domniemania, z którego miałoby wynikać, że skoro nie ma jednoznacznych dokumentów wskazujących na to, że zbycia nieruchomości dokonano w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, to z całą pewnością zbycie nastąpiło dobrowolnie na podstawie art. 5 tej ustawy, w sytuacji gdy ceny zbycia w obrocie cywilnym były zdecydowanie wyższe niż przyjmowane w operatach szacunkowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

W uzasadnieniu prawnym natomiast Sąd stwierdził, że przy rozpoznawaniu skargi Sąd miał na względzie przepis art. 153 P.p.s.a., który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Na wstępie Sąd podkreślił, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest odpowiedź na pytanie czy sporna nieruchomość obejmująca działki o numerach geodezyjnych [...] i [...] została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu i czy podlega ona zwrotowi na rzecz skarżącej na podstawie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako zbędna na cel, na który ją wywłaszczono. Stosownie bowiem do treści art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy tej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości (rozdział 6 działu III) mają zastosowanie (odpowiednio) do nieruchomości przyjętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu. W ocenie Sądu I instancji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że sporna nieruchomość została zbyta przez jej właścicielkę – spadkobierczynię skarżącej, na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu i że zostały spełnione przesłanki do jej zwrotu na rzecz skarżącej. Podstawowym dowodem w sprawie jest akt notarialny z dnia [...] października 1984 r. Zapisano w nim, że strony stawające do aktu notarialnego zawarły umowę sprzedaży opisanej w § 1 nieruchomości "stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości", nie wskazując na podstawie jakiego artykułu tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy podkreślił, że art. 6 ust. 1 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu przewidywał możliwość dobrowolnego odstąpienia nieruchomości przez jej właściciela przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego jak i w jego toku i zbycie jej w formie umowy notarialnej za ceną nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Stosownie natomiast do treści przepisu art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, możliwe było tzw. "dowłaszczenie." Zgodnie z tym przepisem wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Oznacza to, że właściciel nieruchomości, której część podlegałby wywłaszczeniu w drodze decyzji administracyjnej za względu na jej niezbędność na cele użyteczności publicznej lub inne, określone w art. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, mógł dobrowolnie, w formie aktu notarialnego odstąpić Państwu Polskiemu całą swoją nieruchomość, jeżeli ta część jego nieruchomości, która pozostałaby po przymusowym wywłaszczeniu, nie nadawałby się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. W ten sposób, w trybie, który art. 6 przewidywał dla pozyskania nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, dochodziło do zbycia także nieruchomości zbędnej na cele określone w art. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu i to poprzez zawarcie w formie aktu notarialnego, jednej umowy sprzedaży. W takim przypadku nie można byłoby uznać, że ta część nieruchomości – zbędna na cel wywłaszczenia, była przyjęta lub nabyta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6, w znaczeniu o jakim mowa w art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odnosząc się ponownie do treści art. 6 Sąd I instancji stwierdził, że jego zakresem objęte są wszelkie umowy nabycia nieruchomości, które w sytuacji braku porozumienia z właścicielem, byłby wywłaszczone, a ponadto nieruchomości nabyte przez Skarb Państwa na żądanie właściciela w przypadku, o którym mowa w art. 5 ust. 3. Przepis art. 6 ust. 1 nie wymagał, aby w tym ostatnim przypadku, w akcie notarialnym konieczna była wzmianka o nabyciu nieruchomości przy zastosowaniu art. 5 ust. 3 (wyrok WSA w Warszawie w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1129/06, dostępny na stronie internetowej nsa.gov. pl.). Analizując dalej dowody zgromadzone w sprawie wskazał, że istotne dla niniejszej sprawy są także zapisy § 2 aktu notarialnego. Wpisano tam, że strony okazały ostateczną decyzję Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [...] września 1982 r. Nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego pod budowę magistrali cieplnej i opinię szacunkową biegłego z listy Wojewody T. M.T. z dnia [...] czerwca 1984 r., ustalającą wartość gruntu na kwotę [...] zł oraz inne dokumenty finansowo – podatkowe. Decyzja z dnia [...] września 1982 r. znajduje się w aktach sprawy (k – 33). Wynika z niej jedynie, że dotyczyła ona zatwierdzenia planu realizacyjnego i udzielania pozwolenia na budowę inwestycji polegającej na budowie magistrali cieplnej 2x DN 900 od punktu GPS6 do istniejącej komory k – 27 (punkt PS – 132 na istniejącej sieci cieplnej). Organy rozstrzygające niniejszą sprawę nie zdołały, pomimo usilnych starań odnaleźć załączników mapowych (opisanych jako takie) do tej decyzji. W aktach sprawy znajdują się natomiast inne, wcześniejsze decyzje dotyczące tej inwestycji. Niewątpliwe ważna dla niniejszej sprawy jest decyzja Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [...] sierpnia 1980 r., którą na podstawie art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229) w brzmieniu przed zmianą z dnia 1 stycznia 1985 r. ustalono miejsce i warunki realizacji inwestycji oznaczone w załączniku graficznym, obejmującą budowę magistrali ciepłowniczej z EC – G. do istniejącej komory K – 27. W decyzji tej wskazano także, że akceptuje się proponowany przebieg trasy magistrali ciepłowniczej jak w załączniku graficznym. Organy rozpoznające niniejszą sprawę dysponowały załącznikiem graficznym do tej decyzji (k – 163). Zaznaczono na nim przebieg ciepłociągu oraz granice nieruchomości będącej wówczas własnością Z. N. i umożliwia to ustalenie usytuowania ciepłociągu na działce Z. N. Ciepłociąg przebiega jedynie przez dolny, niewielki fragment tej działki. Poza sporem w sprawie jest to, że ciepłociąg został wykonany tylko z niewielkimi odstępstwami w stosunku do pierwotnego planu, mieszącymi się w pasie technologicznym określonym w projekcie technicznym sieci cieplnej, które nie spowodowały konieczności zajęcia którejś ze spornych działek ([...] i [...]). Całość ciepłociągu wraz z pasem technologicznym znajduje się na działce o nr [...], a kolektor ciepłowniczy znajduje się na działce o nr [...] (vide: pismo Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w T. k – 63, pismo [...] k – 295). Istotna w sprawie jest także decyzja Zarządu Gospodarki Terenowej w T. z dnia [...] czerwca 1981 r. (k – 35). Decyzją tą zezwolono inwestorowi na przeprowadzenie robót związanych z budową magistrali ciepłowniczej z EC G. do komory istniejącej K – 27, zgodnie z decyzją z dnia [...] sierpnia 1980 r. Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T., na nieruchomościach położonych w G. do ulicy [...], w pasie o szerokości 25 metrów na różnych, wymienionych w decyzji działkach, w tym na działce nr [...] (kw [...]) stanowiącej własność Z. N. Powyżej przedstawione dokumenty pozwalają przyjąć, że budowę ciepłociągu zaplanowano i wykonano na niewielkim fragmencie nieruchomości będącej wcześniej własnością Z. N., na południowym jej krańcu (działki: [...] i [...]). W toku procesu inwestycyjnego nigdy nie projektowano przebiegu ciepłociągu w innym miejscu, a zwłaszcza na większym lub innym obszarze nieruchomości Z. N. Nigdy też na jej nieruchomości nie planowano innych inwestycji (vide: pismo [...] S.A. z dnia [...] listopada 2006 r. k – 146 i pismo Urzędu Miasta T. z dnia [...] kwietnia 2008 r. k – 294). Uznać należy zatem, że nie ma w sprawie dowodów potwierdzających konieczność wywłaszczenia na cele określone w art. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu działek: [...] o powierzchni 0,3269 ha i 32/11 o powierzchni 1,08580 ha, na których nie planowano i nie wykonano żadnej inwestycji. Dowodem na to nie mogą być zeznania świadków: R. P., J. J. i R. O. o konieczności odkładania dużej ilość ziemi z wykopów i zorganizowania zaplecza budowy ciepłociągu. Sąd I instancji wziął pod uwagę, że zajęcie spornych działek w celu gromadzenia ziemi i na zaplecze budowy było tylko czasowe, tj. na okres budowy ciepłociągu. Wobec tego nieracjonalnym byłoby wywłaszczenie w tym celu, za odszkodowaniem, nieruchomości o tak dużej powierzchni (ok. 1, 4 ha), kilkakrotnie przewyższającej powierzchnię działek niezbędnych pod budowę ciepłociągu. Natomiast logiczne jest to, że w sytuacji, gdy sporne działki przeszły już na własność Państwa Polskiego, zdecydowano o ich wykorzystaniu na czas budowy ciepłociągu, jako jej zaplecze. Reasumując zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, iż zbycie nieruchomości przez Z. N. nastąpiło na podstawie ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, z tym że część tej nieruchomości (dz. [...] i [...]) została zbyta w trybie art. 6 tej ustawy, jako niezbędna na cele wskazane w art. 3 tej ustawy tj. pod budowę ciepłociągu, a część nieruchomości (dz. [...] i [...]) na podstawie art. 5 ust. 3 tej ustawy dowłaszczono jako nienadającą się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. Nie ulega też wątpliwości, że działki [...] i [...] zostały wykorzystane w tym celu, na który je zbyto i skarżąca nie objęła ich wnioskiem o zwrot w trybie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżąca wnosi wyłącznie o zwrot działek [...] i [...], to jest tej części nieruchomości, którą według trafnych ustaleń organów zbyto na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu i co do której już w dacie zbycia było wiadomo, że jest zbędna dla realizacji inwestycji. Jako taka ta część nieruchomości Z. N. nie podlega zwrotowi na podstawie art. 216 ust. 1 w zw. z art. 136 i następnych ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 136 ust. 3, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Istota zatem instytucji zwrotu wywłaszczonych nieruchomości sprowadza się do stworzenia byłemu właścicielowi (jego spadkobiercy) możliwości odzyskania utraconego prawa własności, gdy okaże się, że zabrana jemu nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ponownie Sąd i instancji podkreślił, że w świetle poczynionych przez organy administracji ustaleń sporne działki ([...] i [...]) były już w chwili ich zbycia zbędne dla realizacji inwestycji – budowy ciepłociągu, wobec tego niemożliwym jest rozważenie czy w późniejszym okresie działki te stały się zbędne w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Wojewody wyrażonym w odpowiedzi na skargę, że ewentualny zwrot spornych działek mógłby być rozważany jedynie w sytuacji, gdyby część nieruchomości nabytej dla potrzeb budowy magistrali ciepłowniczej stała się zbędna na ten cel w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a pozostała jej część nie byłaby zgodnie z nim wykorzystana (tak w: wyroku NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r., I SA 2374/01, System Informacji Prawnej (SIP) Lex nr 148971 i wyroku NSA z dnia 26 lipca 2001 r., II SA/Gd 910/00, SIP Lex nr 56664). Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd I instancji stwierdził, że analiza przedstawionego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż organy administracji rozpoznające niniejszą sprawę dołożyły należytej staranności gromadząc dowody w sprawie, właściwe je oceniły i wyciągnęły na ich podstawie logiczne wnioski, dając temu wyraz w uzasadnieniach decyzji, nie naruszając przy tym zasad postępowania administracyjnego wynikających z art. 7, 75, 77 i 80 k.p.a. Podnoszona w skardze kwestia zapisu § 4 umowy notarialnej z dnia [...] października 1984 r., w którym określono, że zapłata ceny sprzedaży w kwocie [...] zł nastąpi w terminie trzech miesięcy od dnia zawarcia umowy, to jest w sposób przewidziany w art. 6 ust. 2 ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, nie może być, wbrew intencjom skarżącej, uznana za przesądzającą o trybie wywłaszczenia. Jak to już bowiem powyżej wskazano przewidziany w art. 6 tryb zbycia nieruchomości miał zastosowanie także do "dowłaszczenia" na podstawie art. 5 ust. 3 tej ustawy i to należy przyjąć, że także w odniesieniu do sposobu zapłaty ceny sprzedaży, jak i jej ustalenie w oparciu o opinię biegłego z listy wojewody. Odnośnie zaś zarzutu naruszenia przez organy administracji przepisów art. 153 P.p.s.a Sąd stwierdził, że organy ponownie rozpoznając sprawę zastosowały się do wskazań Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 2007 r. i odniosły się do treści aktu notarialnego z dnia [...] października 1984 r. wyjaśniając, jak w kontekście zebranych dowodów i przepisów ustawy z 1958 r. o wywłaszczeniu, należy jego zapisy rozumieć. Podkreślił jednocześnie, że skarżąca ma prawo nie zgodzić się z przyjętym przez organy tokiem rozumowania, ale nie jest to równoznaczne z uznaniem, iż organy nie zastosowały się do wskazań Sądu. W dalszej części podniósł, że wskazania co do dalszego sposobu postępowania dotyczą sposobu działania organu w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Wskazania nie mogą jednak z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy, nie mogą np. wskazywać, że określone dowody są bardziej wiarygodne od innych. Stosownie do powyższego Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 2007 r. nie wskazał, bo nie mógł wskazać, jak organy mają ocenić akt notarialny z dnia [...] października 1984 r., lecz że dotychczas zrobiły to z naruszeniem art. 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. Ponadto stwierdzając, że domniemanie organu co do wywłaszczenia tylko części gruntu przeznaczonego bezpośrednio pod magistralę ciepłowniczą jest nieuprawnione i niedopuszczalne, wskazano, że taka ocena wiąże się z użyciem przez organ zwrotu "przypuszczać zatem należy."

Od powyższego wyroku w całości, D. P. wniosła skargę kasacyjną zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt. 1 i 2 P.p.s.a, naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: – art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /dalej zwaną g.n./ i art. 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a. polegające na stwierdzeniu, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, że będące przedmiotem umowy sprzedaży z dnia [...] października 1984 r. działki o aktualnym oznaczeniu geodezyjnym [...] i [...] już w chwili ich zbycia były zbędne dla realizacji inwestycji-budowy ciepłociągu, a podstawą zbycia tych działek był art. 5 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości /dalej zwaną z i t.w.n./ - gdy tymczasem prawidłowa i obiektywna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że przedmiotowe działki były również objęte celem wywłaszczenia, a ponadto nadawały się te działki do dalszego racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele;

– art. 145 § 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 216 ust. 1 ustawy o g. n. i art. 6 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. z .i t.w.n. poprzez przyjecie, że art. 6 ust. 1 cyt. ustawy nie wymagał, aby w umowie sprzedaży nieruchomości była zawarta wzmianka o nabyciu części nieruchomości przy zastosowaniu art. 5 ust. 3 tej ustawy - gdy tymczasem umowa sprzedaży sporządzona przez notariusza w obecności profesjonalnego przedstawiciela Skarbu Państwa, o ile zawiera stwierdzenie, że nieruchomość jest nabywana stosownie do dyspozycji ustawy wywłaszczeniowej z 12 marca 1958 r. bez jednoznacznej wzmianki, że część nieruchomości jest zbywana w trybie art. 5 ust. 3 ustawy – wskazuje na to, że cała nieruchomość była nabywana w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej.

W związku z powyższym skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego w sprawie.

Natomiast w uzasadnieniu stwierdziła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w sposób dowolny uznał, że jedynie część zbywanej w dniu [...] października 1984 r. nieruchomości, tj. działki o aktualnie oznaczonych numerach geodezyjnych [...] i [...] została zbyta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o wywłaszczeniu nieruchomości, a pozostała część nieruchomości, a w tym objęte przedmiotem sporu działki o aktualnych numerach geodezyjnych [...] i [...] zostały dowłaszczone na podstawie art. 5 ust. 3 cytowanej ustawy, jako nie nadające się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele. Natomiast w ocenie Sądu wskazuje na to analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności umowa sprzedaży z dnia [...] października 1984 r., ostateczna decyzja Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [...] września 1982 r. nr [...], opinia szacunkowa biegłego z dnia [...] czerwca 1984 r., wcześniejsza decyzja tego urzędu z dnia [...] sierpnia 1980 r. ustalająca warunki realizacji inwestycji wraz z załącznikiem graficznym do tej decyzji. Stawający do notarialnej umowy z dnia [...] października 1984 r. pełnomocnik Skarbu Państwa przedłożył jedynie przywołaną wyżej decyzję z dnia [...] września 1982 r. znak: [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego pod budowę magistrali cieplnej /k.33 akt/ wraz z załącznikami mapowymi – tym samym strony umowy określiły cel zawarcia umowy – budowa na przedmiotowej nieruchomości magistrali cieplnej. Mimo udzielenia przez Sąd po przeprowadzeniu rozprawy, dodatkowego terminu Wojewodzie Kujawsko – Pomorskiemu do przedłożenia załączników mapowych stanowiących część składową decyzji z dnia [...] września 1982 r., Wojewoda takiego dokumentu nie przedłożył. Skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że niedopuszczalna i sprzeczna z zasadami wynikającymi z treści art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. jest dokonana przez Sąd niekorzystna dla niej interpretacja wcześniejszych, nie przywołanych w umowie sprzedaży dokumentów, w tym decyzji z dnia [...] sierpnia 1980 r. wraz z załącznikami graficznymi, prowadząca do dowolnego, nie popartego żadnym obiektywnym stwierdzeniem dowodu, że pozostała nieruchomość poza działkami nr [...] i [...] została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. w trybie tzw. dowłaszczenia. Szczególnego podkreślenia, w ocenie skarżącej kasacyjnie, wymaga to, że organ administracji nie przedłożył w sprawie typowych dokumentów wskazujących na nabycie części nieruchomości w trybie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, nie były wydzielone wówczas działki geodezyjne tej części nieruchomości, brak jest żądania właściciela K. N. w rozumieniu wskazanego przepisu, który uzasadniałby nabycie przez Skarb Państwa całej nieruchomości, analizy po kątem braku możliwości racjonalnego użytkowania tej części nieruchomości na dotychczasowe cele, jaki w ogóle był dotychczasowy sposób użytkowania tej nieruchomości, brak dowodu jakichkolwiek pertraktacji ugodowych między właścicielem, a reprezentantami Skarbu Państwa, poprzedzających zamiar wywłaszczenia nieruchomości. W dalszej części skarżąca kasacyjnie zaprezentowała pogląd, że nie jest dopuszczalne stosowanie swoistego domniemania, że skoro aktualna ocena przebiegu trasy ciepłociągu wskazuje na to, że dla jego wybudowania niezbędne były działki o obecnym oznaczeniu dz. [...] i [...], to pozostała część nieruchomości – w tym działki nr [...] i [...] musiały być nabyte w trybie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej. Takiej niedopuszczalnej i sprzecznej z zasadami wynikającymi z treści art. 7, 8, 77 i 80 k.p.a. oceny zgromadzonego materiału dowodowego dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny i ocena taka pozostaje w sprzeczności z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. 6/05 wskazującym na maksymalną ochronę interesów byłych właścicieli przez organ orzekający o zwrocie nieruchomości, w tym kontekście o niedopuszczalności negatywnych domniemań dla osób ubiegających się o zwrot nieruchomości. Reasumując, ogólnikowe przywołanie w umowie z dnia [...] października 1984 r. ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r. nie może z góry wykluczyć woli stron zbycia nieruchomości w trybie art. 6 tej ustawy, tym bardziej, że w umowie wskazano cel na jaki ma zostać przeznaczona nieruchomość, tj. pod budowę magistrali cieplnej. Dodatkowym argumentem – zdaniem skarżącej kasacyjnie – przemawiającym za przyjęciem tezy, że podstawą nabycia całej nieruchomości był art.6 cyt. wyżej ustawy jest sposób i termin zapłaty ceny – trzy miesiące od daty zawarcia umowy – korespondujący z obowiązującym w tym czasie brzmieniem art. 6 ust. 2 ustawy, jak i treść zeznań świadków P., O. i J. uczestniczących w realizacji inwestycji. Z treści zeznań tych świadków wynika, że w trakcie budowy magistrali ciepłowniczej czasowo na ten cel zajęta była niemal cała nieruchomość, na składowanie urobku ziemi uzyskanej z głębokich wykopów, składowisko rur ciepłociągu, miejsce posadowienia barakowozów czy maszyn służących dla wykonania inwestycji. W ostateczności sporna część nieruchomości objęta dz. Nr [...] i [...] stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i stosownie do treści art. 136 ust. 3, 137 ust. 2 w zw. z art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami powinna być zwrócona następcy prawnemu ich ówczesnego właściciela.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Wojewoda Kujawsko – Pomorski wniósł o jej oddalenie, przytaczając stan faktyczny sprawy i wskazując, że w pełni podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wyrażone w zaskarżonym wyroku z dnia 29 grudnia 2009 r. Ponadto podkreślił, iż podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie przedstawiają nowych okoliczności w sprawie, a stanowią jedynie polemikę ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i decyzji organów obu instancji zapadłych w przedmiotowej sprawie. Twierdzenia skarżącej wyrażone w skardze kasacyjnej były znane organowi odwoławczemu w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego. W związku z tym Wojewoda podtrzymał zaprezentowane stanowisko w decyzji z dnia [...] maja 2009 r. znak [...] oraz w odpowiedzi na skargę z dnia 10 lipca 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wojewoda podniósł, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób dowolny uznał, że jedynie część zbywanej w dniu [...] października 1984 r. nieruchomości – obecne działki [...] i [...] została zbyta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., przy czym pozostała część nieruchomości została "dowłaszczona" na podstawie art. 5 ust. 3 powyższej ustawy. Powyższy zarzut jest bezzasadny z uwagi na to, że Sąd w zaskarżonym wyroku wyczerpująco uzasadnił przyjęte przez siebie stanowisko, wskazując dokumenty na których się oparł oraz przedstawiając ich dokładną analizę, również pod kątem zarzutów podniesionych w skardze. Wojewoda wskazał, że w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) przewidziano instytucję zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W myśl art. 34 ust. 1 w/w ustawy nieruchomość wywłaszczona w trybie tej ustawy podlega zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela, jeżeli naczelnik powiatu ustali, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie. Dla dokonania takiego zwrotu niezbędna była zgoda wywłaszczonego właściciela, o której mowa w ust. 2 w/w art. 34. Wobec powyższego, przyjęcie twierdzenia skarżącej, że zapis w akcie notarialnym - "stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania" przesądza iż cała nieruchomość została zbyta na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. doprowadziło by do niezrozumiałej i nielogicznej sytuacji. Wobec faktu, że na potrzeby budowy ciepłociągu niezbędny był jedynie fragment wywłaszczonej nieruchomości, a zatem już w dniu jej zbycia pozostała część (znacznie większa) była zbędna dla realizacji przedmiotowej inwestycji. Zatem właściwy organ powinien niezwłocznie podjąć czynności zgodnie z w/w art. 34, wystąpić o zgodę do byłej właścicielki nieruchomości i na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy wszcząć postępowanie w przedmiocie zwrotu niewykorzystanej części nieruchomości. Zatem, przyjęcie stanowiska zaprezentowanego przez skarżącą świadczyłoby o zupełnie nieracjonalnym postępowaniu organów administracji działających w imieniu Państwa Polskiego, gdzie wywłaszczano by nieruchomość ze świadomością obowiązku jej natychmiastowego zwrotu. Ponadto, wbrew twierdzeniu skarżącej kasacyjnie, zapis § 2 umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] października 1984 r. o treści: "Strony okazały ostateczną decyzję Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [...] września 1982 roku Nr [...] (...)" nie świadczy o tym, że strony określiły cel zawarcia umowy dla całej nieruchomości jako budowa magistrali cieplnej. Przedmiotowa inwestycja była planowana i została zrealizowana jedynie na niewielkim fragmencie nieruchomości, której właścicielem była spadkodawczyni skarżącej, tym samym nie można interpretować zapisu § 2 umowy w sposób wskazany przez skarżącą. Przeciwnie, okazanie powyższej decyzji mogło mieć na celu wykazanie, że na potrzeby budowy ciepłociągu niezbędna jest jedynie niewielka część nieruchomości będącej przedmiotem umowy sprzedaży, która podlegała wywłaszczeniu na podstawie art. 6 ustawy. Natomiast co do pozostałej części nieruchomości, wobec jej zbędności pod realizację inwestycji, podkreślało to dobrowolność sprzedaży. Nietrafny jest również zarzut skarżącej kasacyjnie wskazujący na niedopuszczalną, sprzeczną z zasadami wynikającymi z treści art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. i niekorzystną dla strony interpretację nieprzywołanych w umowie sprzedaży dokumentów, w tym decyzji z dnia [...] sierpnia 1980 r. wraz z załącznikiem graficznym. Należy wyjaśnić, iż z porównania decyzji Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [...] sierpnia 1980 r. znak [...] o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji obejmującej budowę magistrali ciepłowniczej z EC – G. do istniejącej komory K-27 na terenach położonych w T. wraz z jej załącznikiem mapowym nr 10 z faktycznym zakresem realizacji inwestycji wynika, iż plany budowy ciepłociągu nie ulegały zmianom, a sama inwestycja planowana była jedynie na południowym fragmencie działki należącej do Pani Z. N. W związku z tym, że mimo starań nie udało się odnaleźć załącznika graficznego do, przywołanej w § 2 umowy sprzedaży, decyzji z dnia [...] września 1982 r. należało oprzeć się na załączniku mapowym do decyzji z 1980 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z należytą wnikliwością wyjaśnił potrzebę odwołania się do załącznika graficznego do decyzji z 1980 r. oraz poparł swoje stanowisko logicznie powiązanymi ze sobą argumentami. Wojewoda podkreślił też, że organy administracji publicznej obu instancji dołożyły wszelkich niezbędnych starań, aby zgromadzić materiał dowodowy dla potrzeb niniejszego postępowania. Mimo licznych wystąpień do szeregu urzędów i instytucji, części dokumentów, z uwagi na upływ czasu, nie udało się zgromadzić. Nie może to jednak prowadzić, wbrew twierdzeniom skarżącej, do przyjmowania okoliczności faktycznych w sposób odpowiadający jej stanowisku zwłaszcza, gdy rzeczywisty stan rzeczy może być ustalony na podstawie innych dokumentów, nawet pośrednich, w tym na podstawie załącznika graficznego do decyzji z 1980 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano również na argumenty dotyczące sposobu i terminu zapłaty ceny oraz fakt czasowego zajęcia nieruchomości na zaplecze dla przeprowadzanej budowy ciepłociągu, które miałyby w ocenie skarżącej przemawiać za przyjęciem tezy, że podstawą nabycia całej nieruchomości był art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny szczegółowo ustosunkował się do powyższych argumentów w uzasadnieniu wyroku, a stanowisko to Wojewoda Kujawsko-Pomorski w pełni akceptuje.

Odpowiedź na powyższą skargę kasacyjną złożył również uczestnik postępowania – Prezydent Miasta T., wnosząc o jej oddalenie. Po obszernym przytoczeniu stanu faktycznego sprawy wskazał, że sprawa, która toczy się już od 6 lat została rozstrzygnięta przez powołane do tego organy administracji w sposób prawidłowy i zgodny z obowiązującymi przepisami prawa. Organy te dołożyły należytej staranności, zarówno w toku gromadzenia materiału dowodowego (wyczerpując wszelkie możliwe środki w tym zakresie) jak i jego właściwej oceny, interpretacji niezbędnej do wydania prawidłowego orzeczenia w sprawie. Uwzględniły przy tym wytyczne wynikające z wydanego uprzednio w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W konsekwencji więc rozstrzygnięcie dokonane w przedmiotowej sprawie znajduje pełne uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz przepisach prawa. Materiał dowodowy w pełni potwierdza bowiem, że nabycie na rzecz Skarbu Państwa wnioskowanych działek nr [...] i [...] nie nastąpiło w trybie art. 6 i ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a tym samym, nie było zagrożone przymusem wywłaszczenia. Poprzednia właścicielka mogła skutecznie odmówić zbycia tej części nieruchomości. W konsekwencji uwzględniając obowiązujący porządek prawny nie ma żadnych przesłanek do zwrotu na rzecz p. D. P. wnioskowanych działek. Tym samym więc, w ocenie Miasta T., zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej są chybione i nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w ramach postępowania materiale dowodowym oraz przepisach prawa. Nie sposób, w ocenie uczestnika postępowania, zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że argumentem przemawiającym za przyjęciem tezy, iż podstawą nabycia całej nieruchomości był art. 6 ustawy 12 marca 1958 r. jest sposób i termin zapłaty ceny (trzy miesiące od daty zawarcia umowy) oraz treść zeznań świadków. Przewidziany w art. 6 tryb zbycia nieruchomości miał bowiem zastosowanie do także do "dowłaszczenia" na podstawie art. 5 ust. 3 powołanej ustawy. Zeznania świadków P., O. i J. potwierdzają natomiast, że wnioskowane działki wykorzystywane były czasowo jako zaplecze budowy magistrali i nie planowano na ich terenie innej inwestycji. Nie było więc podstaw do wywłaszczenia tej części nieruchomości gdyż do czasowego zajęcia terenu przepisy przewidywały inne środki prawne. Reasumując Miasto T. stwierdziło, że rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zawarte w orzeczeniu z dnia 29 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 611/09 oraz organów orzekających w przedmiotowej sprawie jest prawidłowe i zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym, co zostało w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości wykazane w ramach przywołanej w uzasadnieniu powołanego wyroku argumentacji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie zaś do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to zatem konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego kasacyjnie – Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia i w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponieważ w sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania, przeto Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów i stwierdzić należy, że skarga owa analizowana pod tym kątem, nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Skoro zaś skargę oparto na obu podstawach wskazanych w art. 174 P.p.s.a., przeto w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania.

Przede wszystkim należy wskazać, iż niezasadnie zarzucono w skardze kasacyjnej, iż Sąd I instancji w sposób nieuprawniony uznał, że w sprawie organ właściwie zgromadził materiał dowodowy i na tej podstawie ocenił, że działki o aktualnym oznaczeniu geodezyjnym [...] i [...] już w chwili zbycia były zbędne dla realizacji inwestycji – budowy ciepłociągu , a podstawą zbycia tych działek był art. 5 ust 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sad Administracyjny w Bydgoszczy prawidłowo uznał, że organ administracji przeprowadził poszukiwania i zgromadził materiał dowodowy w pełni pozwalający na ustalenie, że działki o zwrot których toczyło się przedmiotowe postępowanie administracyjne, już w momencie wywłaszczania były zbędne na ten cel, a ich przejęcie nastąpiło na wniosek o "dowłaszczenie", złożony przez byłą właścicielkę. Należy zauważyć, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów źródłowych, z których wynikałoby, że na całości nieruchomości, zbytej w przez Z. K. N. w dniu [...] października 1984 r. na rzecz Skarbu Państwa, będzie prowadzona inwestycja na cele użyteczności publicznej. Nie sposób to wywnioskować z treści aktu notarialnego sprzedaży nieruchomości z dnia [...] października 1984 r. Rep. A nr [...], w którym lakonicznie stwierdzono, że czynność przeprowadzono stosownie do dyspozycji ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 r., oraz powołano się na decyzję Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w T. z dnia [...] września 1982 r. nr [...], ogólnikowo zatwierdzającą plan realizacji inwestycji oraz przytoczono decyzje organów skarbowych o niezaleganiu przez sprzedającą ze zobowiązaniami podatkowymi, związanymi ze zbywaną nieruchomością. Co więcej, z decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] czerwca 1981 r. nr [...] wynika, iż do realizacji inwestycji celu publicznego konieczne było pozyskanie z przedmiotowej nieruchomości jedynie pasa o szerokości 25 metrów. Biorąc pod uwagę prostokątny kształt działki Z. K. N. oraz fakt, że magistrala była planowana i została zrealizowana wzdłuż krótszej granicy tej działki, nie uniemożliwiając korzystania z jej pozostałej części, to bezspornym jest, że nie było uzasadnienia dla przeprowadzania wywłaszczania całej jej części, lecz tylko jej fragmentu, a objęcie wywłaszczeniem całej działki mogło być uzasadnione jedynie wnioskiem sprzedającej w tym zakresie. Taki stan rzeczy wynika również z pozostałych znajdujących się w aktach sprawy dokumentów.

Nie ma również racji skarżąca kasacyjnie podnosząc, że Wojewódzki Sad Administracyjny w Bydgoszczy nie uchylił zaskarżonej decyzji pomimo, że naruszała ona prawo materialne tj. art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 6 ust. 1 cyt. ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że w przypadku wywłaszczenia na cele użyteczności publicznej nieruchomości w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w sytuacji, gdy wywłaszczenie obejmuje na żądanie właściciela, na podstawie art. 5 ust 3 cyt. ustawy z dnia 12 marca 1958 r., całą nieruchomość, bo w jego wyniku pozostała dla niego część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele, to wzmianka o tym fakcie nie musi mieć odzwierciedlenia w akcie notarialnym (vide: wyrok NSA z dnia 14 lutego 2008 r. sygn. I OSK 131/07 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe stanowisko, przytoczone przez Sad I instancji, skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela.

Jednocześnie, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej powyższe stanowisko nie świadczy o zastosowaniu negatywnych dla skarżącej domniemań prawnych, ponieważ brak dokumentu na daną okoliczność również może stanowić dowód na to, że dana okoliczność nie miała miejsca, tak jak w rozpoznawanej sprawie ustalono, że brak był zapotrzebowania na wywłaszczenia działek, których zwrotu domaga się skarżąca kasacyjnie.

Podobnie, nie można zarzucić Sądowi I instancji dokonania wykładni przepisów, będących podstawą zaskarżonej decyzji, niezgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. K 6/05, albowiem dotyczył on zgodności z Konstytucją przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, które przed wydaniem zaskarżonych decyzji zostały w jego wyniku zmienione.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżony wyrok nie narusza prawa, a w konsekwencji skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, to na mocy art. 184 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.