Wyrok NSA oz. w Katowicach, sygn. akt I SA/Ka 1843/00
NSA oz. w Katowicach
Data orzeczenia: 2001-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Powołane przepisy: article: art. 224 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2000 nr 62 poz. 718
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.
article: poz. 809
journal: Dz.U. 1996 nr 15 poz. 8
Teza: Do czasu wprowadzenia zmiany tłumaczenia umowy międzynarodowej, regulacja zawarta w Protokole dodatkowym nr 4 do Środkowoeuropejskiej Umowy o Wolnym Handlu /CEFTA/, sporządzonej w Krakowie dnia 21 grudnia 1992 r. /Dz.U. 1996 nr 158 poz. 809 z dnia 31 grudnia 1996 r./, winna być stosowana przez organy celne zgodnie z treścią, jaka została ogłoszona w Dzienniku Ustaw.

TEZY

Do czasu wprowadzenia zmiany tłumaczenia umowy międzynarodowej, regulacja zawarta w Protokole dodatkowym nr 4 do Środkowoeuropejskiej Umowy o Wolnym Handlu /CEFTA/, sporządzonej w Krakowie dnia 21 grudnia 1992 r. /Dz.U. 1996 nr 158 poz. 809 z dnia 31 grudnia 1996 r./, winna być stosowana przez organy celne zgodnie z treścią, jaka została ogłoszona w Dzienniku Ustaw.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi PPUH "ARG" Spółki z o.o. w K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 30 czerwca 2000 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła, - uchyla zaskarżoną decyzję, (...).


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 stycznia 2000 r. Dyrektor Urzędu Celnego w C. stwierdził powstanie długu celnego w przywozie towarów w postaci materiałów włókienniczych, objętych procedurą uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń.

Jako podstawę prawną wskazano art. 15 Protokołu dodatkowego nr 4 do Środkowoeuropejskiej Umowy o Wolnym Handlu /CEFTA/ i art. 224 par. 1 Kodeksu celnego.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż do powrotnego wywozu zgłoszone zostały komplety wypoczynkowe stanowiące produkty kompensacyjne powstałe w wyniku poddania procesowi uszlachetniania towarów, które były częściowo towarami niepochodzącymi z Państw-Stron Umowy CEFTA w rozumieniu art. 1 Protokołu nr 4 Układu Środkowoeuropejskiego Umowy o Wolnym Handlu /krajem pochodzenia materiałów włókienniczych były Stany Zjednoczone Ameryki/. W związku z nadaniem tym towarom preferencyjnego pochodzenia, w chwili przyjęcia przez organ celny zgłoszenia celnego towaru do wywozu powstał dług celny w wysokości 232,80 zł.

W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik strony stwierdził, iż przepisy o zakazie zwrotu cła nie mają w niniejszej sprawie zastosowania. Wskazał, iż przedmiotowy importowany towar został w Państwie-Stronie, /tj. Czechach/ oclony, a następnie eksportowany do tego samego Państwa-Strony w postaci produktu kompensacyjnego. Pełnomocnik strony podkreślił, iż w sytuacji, gdy cło wywozowe od towarów niepochodzących zostało w całości na terenie Państwa-Strony uiszczone, to art. 224 par. 1 Kodeksu celnego nie może mieć zastosowania. Nie można, zdaniem strony, tego samego towaru dwukrotnie poddawać ocleniu w ramach umowy o zastosowaniu preferencji. Ponadto pełnomocnik strony zarzucił organowi celnemu naruszenie art. 15 Protokołu nr 4 do Umowy CEFTA.

Prezes Głównego Urzędu Ceł nie uwzględnił odwołania i decyzją z dnia 30 czerwca 2000 r. (...) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z postanowieniami art. 121 par. 1 pkt 1 Kodeksu celnego, procedura uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń pozwala na poddanie na polskim obszarze celnym jednemu lub większej liczbie procesów uszlachetniania towarów niekrajowych przeznaczonych do powrotnego wywozu poza polski obszar celny w postaci produktów kompensacyjnych, bez obciążania tych towarów cłem lub stosowania wobec nich środków polityki handlowej. Prezes GUC stwierdził, iż w takim wypadku, jeżeli nie zostały naruszone warunki stosowania procedury, wobec towarów przywożonych nie powstaje dług celny.

Wskazano dalej, iż w art. 224 kodeksu celnego przewidziano wyjątek od powyższej zasady. Dług celny powstaje gdy:

5. umowa międzynarodowa przewiduje zastosowanie preferencyjnych środków taryfowych dla towarów polskiego pochodzenia przywożonych do innego kraju.

6. towary przywiezione do kraju były poddane procesowi uszlachetniania i podlegały wcześniej należnościom celnym przywozowym,

7. towary, o których mowa wyżej, wywożone są z kraju w postaci produktów kompensacyjnych uzyskanych pod procedurą uszlachetniania czynnego,

8. dla produktów kompensacyjnych wywożonych z kraju wystawione zostały dokumenty niezbędne dla zastosowania w innym kraju preferencyjnych środków.

Kontynuując organ celny podniósł, iż w sprawie będącej przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia umową międzynarodową przewidującą zastosowanie preferencyjnych środków taryfowych dla towarów polskiego pochodzenia przywożonych do innego kraju jest Środkowoeuropejska Umowa o Wolnym Handlu /CEFTA/. Wskazano dalej, że stosownie do postanowień art. 15 Protokołu dodatkowego nr 4 tej umowy, materiały niepochodzące użyte do wytworzenia produktów pochodzących od Państwa-Strony lub jednego z krajów wymienionych w art. 4, w rozumieniu niniejszego protokołu, dla których dowód pochodzenia jest wystawiony zgodnie z postanowieniami części V, nie będą w Państwie-Stronie przedmiotem zwrotu bądź zwolnień z żadnego rodzaju ceł.

Odnosząc się do argumentów odwołania Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, iż towary przywiezione do kraju, objęte procedurą uszlachetniania czynnego w systemie zawieszeń, zostały poddane procesowi uszlachetniania, w wyniku którego powstał produkt kompensacyjny. Wyjaśniono ponadto, iż postanowienia art. 224 kodeksu celnego, nie uzależniają powstania długu celnego od okoliczności, z jakiego kraju towar został sprowadzony i czy należności celne zostały w tym kraju uiszczone, lecz jego powstanie jednoznacznie wiąże się z pochodzeniem towaru z kraju nie będącego stroną umów o wolnym handlu. Tym samym, przywóz towarów z Czech, po opłaceniu w tym kraju należności celnych nie oznacza, iż towar ten automatycznie ma pochodzenia czeskie i w związku z tym dług na podstawie art. 224 Kodeksu celnego nie powstaje.

W końcowej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy wskazał, iż wprowadzenie takich przepisów ma na celu ochronę rynków krajów, będących stroną umów o wolnym handlu przed napływem towarów pochodzących z państw trzecich.

Decyzję tę pełnomocnik Spółki "ARG" zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc ojej uchylenie jako naruszającej:

- art. 200 par. 1 Ordynacji podatkowej,

- art. 224 par. 1 Kodeksu celnego w zw. z art. 15 ust. 3 i art. 6 ust. 1, 2 Protokołu nr 4 Porozumienia Między Polską a Wspólnotami Europejskimi oraz art. 15 ust. 1 i 6 Umowy CEFTA - wobec pominięcia okoliczności, iż towar importowany został w Państwie-Stronie oclony,

- art. 91 pkt 1 Konstytucji,

- art. 2 i art. 6 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim /Dz.U. nr 90 poz. 999/.

Uzasadniając swoje stanowisko strona skarżąca wskazała w pierwszym rzędzie, iż decyzja organu II instancji wydana została bez wyznaczenia stronie trzydniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.

Podniósł dalej, iż wprowadzony na polski obszar celny towar został w całości oclony w Czechach przez czeskiego dostawcę, co oznacza, iż cło wywozowe od towarów niepochodzących zostało w całości na terenie Państwa-Strony uiszczone.

Pełnomocnik strony stwierdził następnie, iż przedmiotowy towar został sklasyfikowany pod kodem (...) w związku, z czym podlega pod dział 50 do 60 Zharmonizowanego Systemu. Tym samym, zdaniem strony, zastosowanie ma przepis art. 15 ust. 6 pkt b, który stanowi, że zwrotowi podlega cło do wysokości 10 procent lub poziomu stosowanego w Państwie-Stronie, jeżeli jest niższy. W nawiązaniu do tego przepisu pełnomocnik Spółki wyraził pogląd, iż wobec wystąpienia rozbieżności pomiędzy angielskim tekstem umowy a jej polskim tłumaczeniem, jedynie wiążącym dla strony jest tekst Umowy o Wolnym Handlu opublikowany w /Dz.U. nr 158 z dnia 31 grudnia 1996 r./

W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł ojej oddalenie.

Dodatkowo wyjaśnił, iż głównym założeniem Środkowoeuropejskiej Umowy o Wolnym Handlu /CEFTA/ jest tworzenie strefy wolnego handlu, a celem umowy m.in. rozszerzenie wymiany handlowej, rozwój stosunków gospodarczych pomiędzy Stronami.

Organ wyjaśnił dalej, że w zakresie regulacji celnych Państwa-Strony Umowy CEFTA zobowiązały się nie wprowadzać nowych ceł importowych oraz stopniowo znosić istniejące cła oraz wprowadzać przepisy dotyczące reguł pochodzenia towarów, sposobów dokumentowania pochodzenia oraz postanowienia związane z towarami niepochodzącymi.

Konstrukcja przepisów Umowy CEFTA, zdaniem organu, jednoznacznie wskazuje, iż mają one na celu ochronę rynku Państw Członków CEFTA. Stopniową zaś realizację założeń tej Umowy umożliwiają przepisy, które przewidują okresy przejściowe na pełne dostosowanie się Państw Członkowskich Umowy do wszystkich postanowień Umowy. Wskazano dalej, że w szczególności art. 15 pkt 6 Protokołu dodatkowego nr 4, wprowadzając obowiązujący czasowo wyjątek od ogólnej zasady dotyczącej zakazu zwrotu lub zwolnienia z cła, pozwala na dostosowanie działalności związanej z obrotem towarowym z zagranicą do reguł umów o strefach wolnego handlu. Przepis ten zezwala /w terminie do dnia 31 grudnia 2000 r./ na zwrot lub zwolnienie od cła, w stosunku do towarów niepochodzących, wykorzystywanych do wytworzenia pochodzących produktów kompensacyjnych, klasyfikowanych we wskazanych w umowie działach Zharmonizowanego Systemu - ale jedynie w określonej wysokości.

W odpowiedzi na zarzut strony dotyczący rozbieżności pomiędzy angielskim tekstem umowy, a jej polskim tłumaczeniem. Prezes GUC wyjaśnił, iż w postanowieniach końcowych Umowy CEFTA /po art. 42/ znalazł się zapis: "sporządzono w Krakowie 21 grudnia 1992 r. w jednym oryginalnym egzemplarzu w języku angielskim, który będzie zdeponowany przy Rządzie Polskim. Depozytariusz przekaże poświadczone kopie wszystkim Stronom niniejszej Umowy". Zapis ten wskazuje, zdaniem organu odwoławczego, iż tylko angielski tekst umowy jest tekstem oryginalnym i postanowienia tego tekstu są wiążące. W konsekwencji organ celny wyraził zapatrywanie, że gdyby przyjąć stanowisko strony za słuszne, to doszłoby do sytuacji, że z jednej strony Rzeczpospolita Polska zobowiązała się do stosowania umowy międzynarodowej w kształcie, w jakim podpisany został jedyny oryginalny egzemplarz sporządzony w języku angielskim, a z drugiej strony organy administracji polskiej stosowałyby tę umowę niezgodnie z jej oryginalnym brzmieniem.

W piśmie procesowym z dnia 11 lipca 2001 r. pełnomocnik strony skarżącej nie zgodził się z poglądem organów celnych o rozstrzyganiu rozbieżności pomiędzy angielskim tekstem umowy a jej polskim tłumaczeniem - w oparciu o wersję angielską. Takie rozumowanie, jego zdaniem, narusza art. 6 ustawy o języku polskim z dnia 7 października 1999 r., zgodnie, z którym wszelkie umowy międzynarodowe zawierane przez Rzeczpospolitą Polską powinny mieć polską wersję językową stanowiącą podstawę wykładni. Wskazał też na brzmienie zasady wyrażonej w art. 27 Konstytucji, zgodnie z którą w Rzeczypospolitej językiem urzędowym jest język polski. W konsekwencji podkreślił, iż odmienne twierdzenie Prezesa GUC nie znajduje oparcia w istniejącym polskim porządku prawnym.

Dodatkowo strona skarżąca zarzuciła nie wyznaczenie 3-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na powyższe pismo procesowe Prezes GUC dodatkowo wyjaśnił, iż art. 91 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nakłada obowiązek bezpośredniego stosowania ratyfikowanej umowy międzynarodowej. Podkreślił, iż podpisując Środkowoeuropejską Umowę o Wolnym Handlu, która została sporządzona w jednym oryginalnym egzemplarzu w języku angielskim, Polska zobowiązała się do przestrzegania poszczególnych jej postanowień, co pozwala na kompleksowe realizowanie jej założeń i celów.

Prezes GUC wyjaśnił też, iż w przedmiotowej sprawie organ II instancji nie wyznaczył trzydniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, ponieważ nie prowadził postępowania wyjaśniającego w celu uzyskania dodatkowego materiału dowodowego, gdyż uznał, że Dyrektor Urzędu Celnego w C. w sposób pełny zebrał dowody, umożliwiające wydanie rozstrzygnięcia w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się częściowo zasadna.

Nie można zgodzić się z zarzutem skargi, iż w rozpoznawanej sprawie organy celne błędnie zastosowały przepis art. 224 par. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, albowiem zasadnie stwierdzono, że powstał dług celny w przywozie wobec materiałów włókienniczych przywiezionych przez stronę.

Z powołanej wyżej regulacji prawnej wynika właśnie, że w sytuacji gdy:

umowa międzynarodowa przewiduje zastosowanie preferencyjnych środków taryfowych dla towarów polskiego pochodzenia przywożonych do innego kraju /Środkowoeuropejska Umowa o Wolnym Handlu - CEFTA/ oraz towary te wywożone są z kraju w postaci produktów kompensacyjnych uzyskanych pod procedurą uszlachetniania czynnego /komplety wypoczynkowe/, - a towary przywiezione do kraju były poddane procesowi uszlachetnienia i podlegały wcześniej należnością celnym przywozowym /tkanina obiciowa -mikroplusz/,

to w wypadku wystawienia dokumentów niezbędnych do zastosowania w innym kraju preferencyjnych środków powstaje dług celny w przywozie wobec tych towarów przywiezionych.

Z bezspornych ustaleń stanu faktycznego wynika bowiem, iż do powrotnego wywozu zostały zgłoszone komplety wypoczynkowe stanowiące produkty kompensacyjne powstałe w wyniku poddania procesowi uszlachetniania towarów w postaci tkaniny obiciowej - mikropluszu, pochodzącego ze Stanów Zjednoczonych Ameryki.

Tym samym wywody strony skarżącej o dwukrotnym ocleniu tego samego towaru nie mogą się ostać. Zauważyć, bowiem należy, iż przepis art. 224 kodeksu celnego, nie uzależnia powstania długu celnego od okoliczności, z jakiego kraju towar został sprowadzony i czy należności celne zostały w tym kraju uiszczone. Powstanie długu celnego wiąże się z pochodzeniem towaru /z kraju nie będącego stroną umów o wolnym handlu/, a zatem przywóz towaru z Czech, po opłaceniu w tym kraju należności celnych nie powoduje, iż towar ten ma automatycznie pochodzenie czeskie i dług /art. 224 Kodeksu celnego/ nie powstaje.

Nie oznacza to jednak, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za trafny należy uznać podniesiony przez stronę skarżącą zarzut, iż wymieniona decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 6 pkt b Protokołu Dodatkowego nr 4 do Środkowoeuropejskiej Umowy o Wolnym Handlu.

Wyjaśnić na wstępie trzeba, że podpisana przez Rzeczpospolitą Polską Środkowoeuropejska Umowa o Wolnym Handlu - CEFTA /będąca jedną z kilku umów o strefach wolnego handlu/ wprowadziła nowe regulacje w zakresie ceł, zmierzające generalnie do zniesienia barier celnych między państwami członkowskimi. Państwa tworzące strefę wolnego handlu prowadzą jednocześnie własną politykę międzynarodowej wymiany towarowej wobec partnerów nie należących do układu o wolnym handlu. Mając to na uwadze, omawiana Umowa wprowadziła przepisy dotyczące reguł pochodzenia towarów, sposobów dokumentowania pochodzenia oraz postanowienia związane z towarami niepochodzącymi. Stopniową realizację założeń tej Umowy umożliwiają jednakże przepisy, które przewidują okresy przejściowe na pełne dostosowanie się partnerów do wszystkich postanowień umowy. Taką regulację stanowi właśnie przepis art. 15 pkt 6 Protokołu dodatkowego nr 4 do Środkowoeuropejskiej Umowy o Wolnym Handlu.

Z jego brzmienia /Dz.U. 1996 nr 158 poz. 809/ wynika, że:

"Niezależnie od postanowień punktu 1 /stanowiącego o generalnym zakazie zwrotu lub zwolnienia z cła/, Państwo-Strona może stosować ustalenia o zwrocie bądź zwolnieniach z cła lub obciążeń o podobnych skutkach w odniesieniu do materiałów użytych do wytworzenia produktów pochodzących, z następującym zastrzeżeniem:

c/ w odniesieniu do produktów klasyfikowanych w działach od 25 do 49 i od 64 do 97 Zharmonizowanego Systemu zwraca się cło do wysokości 5 procent lub poziomu stosowanego w Państwie-Stronie, jeśli jest niższy;

d/ w odniesieniu do produktów klasyfikowanych w działach od 50 do 63 Zharmonizowanego Systemu zwraca się cło do wysokości 10 procent lub poziomu stosowanego w Państwie -Stronie, jeśli jest niższy."

Literalne brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, iż organ celny ma dokonać zwrotu /a nie wymiaru/ cła w określonej w tym przepisie wysokości. Nie można, więc zaaprobować stanowiska wyrażonego w decyzji organu odwoławczego, iż wysokość długu celnego "obliczono według stawki 9 procent, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 15 ust. 6 lit. "b" Protokołu dodatkowego nr 4, która stanowi, iż cło wymierza się w odniesieniu do produktów klasyfikowanych w działach od 50 do 63 Zharmonizowanego Systemu, w wysokości do 10 procent lub poziomu stosowanego w Państwie Strony, jeżeli jest niższy", /str. 4 decyzji/.

Do czasu wprowadzenia zmiany tłumaczenia umowy międzynarodowej, regulacja zawarta w Protokole dodatkowym do tej Umowy winna być stosowana przez organy celne zgodnie z treścią, jaka została ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Dokonując, bowiem interpretacji tekstu prawnego, trzeba kierować się znaczeniem słów języka polskiego oraz tym, iż nie można a priori przyjmować, iżby określonych słów używano w tekście prawnym bez wyraźnej ku temu potrzeby, by użyte w tekście słowa były puste i nic nie znaczyły, albo znaczyły coś zupełnie innego /jak przekonuje organ odwoławczy, iż pojęcie "zwrot" należy rozumieć jako "wymiar"/. Wobec jednoznacznego brzmienia omawianej regulacji, stosowanie wykładni celowościowej i systemowej w miejsce wykładni językowej nabiera cech dowolności, a przez to narusza prawo.

Zatem, jedynie przeprowadzenie procedury prostowania błędu w ogłoszonym tekście aktu prawnego, /co zostało przewidziane w art. 17 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - Dz.U. nr 62 poz. 718 ze zm./ pozwoli na przyjęcie stanowiska prezentowanego przez organy celny.

Niewątpliwie angielski tekst Umowy jest wiążący dla Państw-Członków Środkowoeuropejskiej Umowy o Wolnym Handlu, jednakże dla osób wprowadzających towary na polski obszar celny zasadnicze znaczenie ma polska wersja językowa takiego aktu, stanowiąca podstawę wykładni. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż strona skarżąca powinna otrzymać zwrot cła do wysokości 10 procent /lub poziomu stosowanego w Państwie-Stronie, jeśli jest niższy/ z obliczonego w decyzji długu celnego.

Reasumując dotychczasowe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia treść art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.