Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 452/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust 1a, 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 8 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] na podstawie art. 17, art. 23, art. 24, art. 25, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r.") odmówił E. S. świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na jego żonę, W. S..

Organ I instancji argumentował, że jedną z okoliczności wykluczających możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty. W toku postępowania wyjaśniającego Wójt ustalił, że na podstawie dołączonej do wniosku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] marca 2021 r. E. S. posiada prawo do emerytury.

Dalej organ wskazał, że niepodejmowanie zatrudnienia powinno wynikać z konieczności sprawowania opieki, a sprawowanie tej opieki powinno to zatrudnienie niejako uniemożliwiać. Tymczasem w niniejszej sprawie niepodejmowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia wynika z uprawnienia do świadczenia emerytalnego, a nie z powodu konieczności zapewnienia opieki żonie, co tym bardziej wyklucza go zdaniem Wójta z grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo Wójt podał, że na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] września 2021 r. W. S. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z treści powyższego orzeczenia datę powstania niepełnosprawności ustalono od dnia [...] marca 2020 r., tym samym niepełnosprawność nie powstała zgodnie z dyspozycją art. 17 ust. 1b u.ś.r., co również nie pozwalało zdaniem organu I instancji na przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyżej decyzji w terminie ustawowym złożył E. S. reprezentowany przez pełnomocnika – r.pr. J. B.. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skoro niepełnosprawność W. S. powstała po 18. roku życia to w związku z tym Skarżącemu jako jej opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, a także naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Odwołujący się zarzucił także naruszenie przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącego świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną małżonką. W dalszej kolejności wskazano także na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 79a k.p.a. przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez E. S. emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Końcowo ponownie wskazano na naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy R. wydaną dnia [...] listopada 2021r. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną żoną - W. S..

Kolegium przywołało stan faktyczny sprawy. Następnie organ wskazał na treść art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W pierwszej kolejności Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. K 38/13 eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. SKO w P. stwierdziło, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy więc dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Dalej Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w postanowieniach ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem lub niepełnosprawną osobą dorosłą. Jest to świadczenie opiekuńcze, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez osobę rezygnującą z zatrudnienia lub niepodejmująca zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niepodejmowanie zatrudnienia powinno, więc wynikać z konieczności sprawowania opieki, a sprawowanie tej opieki, powinno to zatrudnienie niejako uniemożliwiać.

Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że Odwołujący się od

19 października 2006 r. ma ustalone prawo do emerytury. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury. SKO w P. wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie, poza ustalonym prawem do emerytury, nie są spełnione wszystkie przesłanki warunkujące ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie brak jest bowiem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jej niepodejmowaniem, a koniecznością zapewnienia opieki żonie, ponieważ E. S. uprawnienie do świadczenie emerytalnego uzyskała na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział II w P. z dnia [...] października 2006r. od [...] października 2006r., natomiast orzeczenie o zaliczeniu jego żony do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji wydane zostało dnia [...] września 2021 r. W ocenie Kolegium niepodejmowanie zatrudnienia przez Odwołującego się, wynika bezpośrednio z jego uprawnienia do świadczenia emerytalnego, a nie z powodu konieczności zapewnienia opieki żonie. Dlatego też zdaniem Kolegium pomimo, że Odwołujący się faktycznie opiekuje się chorą żoną, brak jest podstaw do ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył E. S. reprezentowany przez pełnomocnika – r.pr. B. S.-P..

Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że mąż niepełnosprawnej W. S. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną żoną. Zaskarżonej decyzji zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i bezzasadne uznanie, że skarżący z uwagi na wiek nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i brak jest związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad żoną.

W związku z tym Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2022 r. o sygn. akt [...].

W uzasadnieniu Skarżący zwrócił uwagę na przebieg postępowania w niniejszej sprawie i opisał naczelne zasady wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego odnoszące się do działania organów, m.in. do zasady swobodnej oceny dowodów. Jego zdaniem organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii możliwości podjęcia pracy zawodowej przez Skarżącego. Przede wszystkim, zdaniem Skarżącego organ nie zbadał, czy Skarżący jako emeryt jest w stanie podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, a sam fakt, że Skarżący ma [...] lat nie oznacza, że nie podjąłby dodatkowej pracy, gdyby nie opieka nad żoną. E. S. wskazał, że ustawodawca nie wykluczył emerytów z grona osób, które mogą jeszcze wykazywać aktywność zawodową przewidując możliwość zawieszenia emerytury lub podjęcia prac na niepełny etat. Pomimo tych istotnych okoliczności organ nie podjął żadnych działań, aby ustalić zdolność zarobkowania przez Skarżącego i autorytatywnie ustalił, iż nie może on podjąć żadnej pracy dodatkowej.

Następnie Skarżący przywołał zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" i wskazał, że dotyczy ono zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia, jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to zdaniem Skarżącego w sposób jednoznaczny z treści tego uregulowania w związku z tym organ II instancji błędnie ustalił fakt, że Skarżący z uwagi na wiek nie może podjąć zatrudnienia, a następnie bezzasadnie uznał, że nie ma związku z rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad żoną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2022r. poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną.

Organ administracji publicznej II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustalił stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej: "u.ś.r." obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.

W przedmiotowej sprawie nie budziło wątpliwości, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona orzeczeniem z dnia [...] września 2021r. lekarza orzecznika ZUS Oddział w P. o nr [...] Zgodnie z nim niezdolność do samodzielnej egzystencji W. S. (ur. [...].) istniała już w dniu [...] marca 2020 r.

Bezsporne w niniejszej sprawie było także to, że Skarżący E. S. (ur. [...].) wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną żoną, wnioskiem z [...] października 2021 r. Miał już w tym czasie ustalone prawo do emerytury

od [...] października 2006 r. (decyzja o przyznaniu emerytury z ZUS na k. 35 akt adm.). Organ nie kwestionował także tego, że E. S. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną, co ustalono podczas wywiadu środowiskowego (k. 30 i nast. akt adm. I inst.).

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie budziło zatem wątpliwości, że Skarżącym należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec żony w pierwszej kolejności, zatem to on zobowiązany jest opiekę sprawować i po spełnieniu pozostałych przesłanek uprawniony jest do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z tą opieką.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wskazać jednak należy, że słusznie organ odwoławczy nie przyjął w ślad za organem I instancji jako podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego kwestii powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji u żony Skarżącego po 18 lub 25 roku życia. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, Sąd stwierdza, że fakt powstania niepełnosprawności w 84. roku życia u żony Skarżącego nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu jednak słusznie organ II instancji ustalił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dotycząca niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co wykluczało przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób niepodejmujących lub rezygnujących z pracy zawodowej, którzy przejmują na siebie realizację zadań państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w przywołanym powyżej przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wyraźnie ustawodawca wskazał na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. "Rezygnując z zatrudnienia" wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 7 listopada 2019 r. (I OSK 1549/19, CBOSA) i z 14 września 2017 r. (I OSK 695/17, CBOSA), trafnie wyjaśnił, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Zgodzić się trzeba także z poglądem, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (tak np. wyrok NSA z 28.08.2019 r., I OSK 940/19, CBOSA). Powyższe uwagi mają szczególne znaczenie w kontekście przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Wskazać należy, że w niniejszej sprawie z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 24 listopada 2021 r. (k. 30 i nast. akt adm.) wynika, że E. S. jest bierny zawodowo i pobiera świadczenie emerytalne z ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie [...]zł. miesięcznie. Świadczenie emerytalne uzyskał na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] października 2006 r., po osiągnięciu wieku emerytalnego. Z oświadczenia Skarżącego z dnia [...] marca 2022 r. (k. 37 akt adm.) wynika, że od 1991 r. do momentu uzyskania emerytury w październiku 2006 r. otrzymywał rentę z tytułu niezdolności do pracy. Dodatkowo oświadczył, że od [...] lipca 1978r. prowadził działalność gospodarczą. Prowadzenie tej działalności zakończył z dniem [...] stycznia 2016r. Orzeczenie o zaliczeniu jego żony do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji od [...] marca 2020r. wydane zostało dnia [...] września 2021 r. Ze złożonego oświadczenia z dnia [...] marca 2022r. wynika ponadto, że opiekę nad żoną sprawuje od [...] lutego 2016 r., jednakże w tym czasie jego żona nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym stanie faktycznym, zdaniem Sądu, słusznie uznało Kolegium, że niepodejmowanie zatrudnienia przez E. S., wynika bezpośrednio z jego uprawnienia do świadczenia emerytalnego i decyzji o zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej, a nie z powodu konieczności zapewnienia żonie opieki. Skarżący nie oświadczył, że działalność gospodarczą zakończył w związku z koniecznością sprawowania stałej i koniecznej opieki nad żoną. Niezdolność do samodzielnej egzystencji żony Skarżącego została stwierdzona przez lekarza orzecznika dopiero od [...] marca 2020r. Pierwsze zabiegi związane z chorobą kręgosłupa przeszła w 2018r. (k. 25 akt adm. I inst.). Wprawdzie oświadczył, że od lutego 2016r. opiekował się żoną, ale nie wskazał jaki był zakres tej opieki. Przyjąć zatem należy, że Skarżący zrezygnował z zatrudnienia i pracy zawodowej przed chorobą żony i ustaleniem stopnia jej znacznej niepełnosprawności. Skarżący bezpośrednio przed [...] marca 2020r. nie pracował zawodowo i bezspornie obecnie jest osobą w wieku poprodukcyjnym/emerytalnym, który osiągnął wcześniej, 19 października 2006r. Trudno zatem przyjąć, że Skarżący aktualnie podjąłby zatrudnienie, gdyby nie konieczność zapewnienia żonie właściwej opieki, co stanowiłoby pozytywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący również w żaden sposób nie wykazał, aby od zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w 2016 r. podejmował jakiekolwiek zatrudnienie, po za dosłownym stwierdzeniem w odwołaniu, że podejmował różne prace dorywcze. Argumentacja ta nie była już dalej podnoszona w treści skargi, ograniczając się do zarzutu nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego poprzez niezbadanie przez organ, czy skarżący jako emeryt jest w stanie podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, sam fakt że skarżący ma [...] lat nie oznacza, że nie podjąłby dodatkowej pracy, gdyby nie opieka nad żoną. Z wywiadu środowiskowego wynika, że Pan E. S. zmaga się z nadciśnieniem, choruje na [...] (k. 24 akt adm. I inst.).

Podkreślić należy, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest związane z pobieraniem innego świadczenia w niższej wysokości, ale z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przesłanka ta musi mieć ścisły związek z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny wymagającym opieki w taki sposób, ze opieka ta uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W sytuacji więc, w której Skarżący będąc od 2006 r. uprawnionym do pobierania emerytury z tytułu osiągnięcia wymaganego wieku, oraz od lutego 2016r. kiedy zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie podejmował jakiekolwiek zatrudnienie lub rezygnował z podjęcia pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, to stwierdzić należy, że nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawną żoną Skarżącego. Aktualnie brak wykonywania pracy przez Skarżącego jest związany z tym, że osiągnął wiek emerytalny i zakończył prowadzenie działalności gospodarczej w styczniu 2016r. Tylko bowiem w przypadku spełnienia przesłanek pozytywnych i braku przesłanek negatywnych przyznać można prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

E. S. ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że sprawuje opiekę nad żoną, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez niego z zatrudnienia i z tego tytułu spełnia przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Podkreślić należy, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast Skarżący z uwagi na wieloletnie pobieranie świadczenia emerytalnego i brak dowodów na jakąkolwiek aktywność zawodową od lutego 2016r. nie wykazał związku przyczynowego, że niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej lub innego zatrudnienia spowodowana jest opieką nad żoną.

W takich sytuacjach, ciężar dowodu spoczywa na osobie pobierającej świadczenia emerytalne, dążącej do obalenia występującego w takim przypadku (tj. uprzedniego pobierania emerytury, a także zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej) swoistego domniemania braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki.

Organy zasadnie wykazały, bowiem brak związku przyczynowo-skutkowego – wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. – pomiędzy rezygnacją, czy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania przez niego stałej lub długotrwałej opieki nad żoną. Abstrahując nawet od zakresu wykonywanych czynności opiekuńczych, istotne jest że Skarżący uzyskał prawo do emerytury ze względu na osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego (65 lat) z dniem [...] października 2006r. oraz zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z dniem [...] stycznia 2016r., co oznacza zaprzestanie wówczas pracy zarobkowej. Natomiast wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył [...] października 2022r., a więc po [...] latach od zakończenia aktywności zawodowej oraz po przeszło roku od uzyskania przez żonę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ([...] września 2021r., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2020r.).

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W oparciu o powyższy przepis organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że w okolicznościach sprawy dodatkowo zachodzi przesłanka negatywna wskazana ww. przepisie, wynikająca z jego literalnego brzmienia, albowiem Skarżący pobiera świadczenie emerytalne. Ta negatywna przesłanka, jak wskazał organ, mogła zostać jednak wyeliminowana po ustaleniu, że spełnione zostały pozostałe pozytywne warunki dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Również w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W niniejszej sprawie jednak nie zaszła konieczność wyboru jednego ze świadczeń, z uwagi na niespełnienie opisanej wyżej pozytywnej przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. W związku z tym organ I instancji słusznie nie poinformował tym samym strony o możliwości wyboru korzystniejszego świadczenia. Dopiero bowiem potwierdzenie, że Skarżący nie podejmuje lub rezygnuje z podjęcia pracy lub innego zatrudnienia w związku ze sprawowaniem koniecznej opieki nad osobą niepełnosprawną otworzyłoby drogę do wyeliminowania pobierania emerytury jako negatywnej przesłanki do przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Biorąc pod uwagę zawartość akt sprawy należy wskazać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania.

W tym stanie sprawy, Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak orzekł w sentencji wyroku.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym z uwagi na wniosek w tym zakresie złożony w treści skargi, albowiem organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).