Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 837/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Notarialna
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 72 § 1 i art. 72 § 2
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik (spr.) Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Krajowej Rady Notarialnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 16 grudnia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1806/13 w sprawie ze skargi S. K. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od S. K. na rzecz Krajowej Rady Notarialnej 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1806/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W (dalej: WSA w W lub Sąd I instancji), po rozpoznaniu sprawy ze skargi S K (dalej: skarżący) na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej (dalej: KRN) z dnia [...] maja 2013 r., nr VIII/71/2013 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, uchylił zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Izby Notarialnej (dalej: RIN) w W z dnia [...] lipca 2012 r.; stwierdził, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu oraz zasądził od KRN na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

Skarżący wystąpił do RIN w W z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

RIN uchwałą z dnia [...] lipca 2012 r. odmówiła skarżącemu wydania powyższego zaświadczenia. Zdaniem organu, skoro skarżący nie uzyskał pozytywnej oceny z kolokwium przeprowadzonego w ramach prowadzonej aplikacji, to nie zrealizował programu aplikacji notarialnej, a w konsekwencji nie spełnił warunku do uzyskania żądanego przez siebie zaświadczenia.

KRN uchwałą z dnia [...] maja 2013 r. utrzymała w mocy uchwałę RIN z dnia [...] lipca 2012 r. KRN stwierdziła, że skarżący odbył praktyczne szkolenie zawodowe oraz wymagane praktyki sądowe, uczestniczył w zajęciach szkoleniowych oraz nie przekroczył prawem przewidzianego limitu nieobecności, jednakże nie uzyskał pozytywnego wyniku z kolokwium i z kolokwium poprawkowego po pierwszym roku aplikacji oraz z kolokwium po drugim roku aplikacji, których przeprowadzenie przewidziane było programem tej aplikacji. Dopiero złożenie z wynikiem pozytywnym wszystkich kolokwiów przeprowadzonych w czasie trwania aplikacji pozwala przyjąć, że aplikant odbył/ukończył aplikację, o której mowa w art. 72 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158), dalej: p.n. Tezę te wspiera § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. Nr 258, poz. 2169), dalej: rozporządzenie. Zatem KRN uznała, że wskutek nieuzyskania pozytywnej oceny z kolokwium wnioskujący nie wypełnił swojego obowiązku stałego podnoszenia wiedzy zawodowej i tym samym nie zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza.

Sąd I instancji uwzględnił skargę na powyższą uchwałę.

KRN w uchwale nr [...] z [...] września 2009 r., wydanej w oparciu o art. 40 § 1 pkt 9 p.n. wprowadziła do programu aplikacji notarialnej obowiązek "złożenia dwóch kolokwiów" (§ 6.1. uchwały), wyprowadzając w zaskarżonych uchwałach z tego obowiązku skutek w postaci odmowy wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji w przypadku złożenia kolokwium z wynikiem negatywnym. Zdaniem Sądu I instancji żaden z obowiązków wskazywanych w rozporządzeniu oraz ustawy nie daje podstawy do stwierdzenia, że negatywny wynik z kolokwium powoduje skutek w postaci odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji. Oba te akty prawa powszechnie obowiązującego rozumieją "odbycie aplikacji notarialnej", jako odbycie szkoleń u notariusza i we właściwych sądach polegających na zapoznaniu się z całokształtem pracy notariusza oraz z czynnościami sądów, w okresach podanych w rozporządzeniu w czasie trwania aplikacji wskazanym w art. 72 § 1 p.n. (2 lata i 6 miesięcy). Jedyny skutek uzyskania przez aplikanta negatywnego wyniku z kolokwium, to obowiązek powtórzenia tego kolokwium (§ 6 pkt 16 uchwał), a nie odmowa wydania zaświadczenia wskazanego w przepisach art. 72 § 2 i w art. 74 § 2 p.n.

Sąd I instancji wskazał, że samorząd zawodowy notariuszy z pojęcia "odbycie aplikacji notarialnej" wyprowadza nieuprawniony wniosek, że w owym odbyciu aplikacji należy umieścić także sprawdziany wiedzy aplikanta i uzależnić wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji od wyniku tych sprawdzianów. W ocenie Sądu, takie rozumienie tego określenia nie daje się wyprowadzić z przepisów ustawy oraz z § 13 rozporządzenia, który stanowi, że RIN może dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie, przeprowadzać kolokwia i sprawdziany. Sąd stwierdził, że podane w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepisy, tj. art. 72 p.n. oraz w uzasadnieniu uchwały § 13 rozporządzenia, nie uzasadniały odmowy wydania zaświadczenia. Samorząd notariuszy nie może konstruować normy prawnej dla takiego zachowania przez dokonywanie obowiązującej wykładni przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Przez dokonanie wykładni w istocie będącej wykładnią kontra legem, samorząd nie mógł "wytworzyć" normy prawnej wiążącej negatywny wynik z kolokwium z odmową wydania zaświadczenia. Dokonując takiej wykładni, "uzupełniającej" treść przepisów art. 72 i art. 74 § 2 p.o.n., samorząd w efekcie przepisy te naruszył.

Ponadto Sąd I instancji powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2013 r. sygn. akt III ZS 5/13, w uzasadnieniu którego podkreślono, że praktyka odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji po negatywnym wyniku sprawdzianu lub kolokwium jest nieprawidłowa

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła KRN. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W oraz zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

KRN zarzuciła wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:

1) art. 72 § 1 p.n. poprzez faktyczne zaprzeczenie, że aplikacja notarialna polega na zaznajomieniu się z całokształtem pracy notariusza;

2) art. 72 § 2 p.n. poprzez błędne przyjęcie, że należy wydać zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej aplikantowi, który nie zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza i w konsekwencji nie odbył aplikacji notarialnej.

KRN zarzuciła też naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 141 § 4 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu wyroku wskazań dla RIN w Wco do dalszego postępowania w sprawie;

2) art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a. w zw. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez brak należytego wskazania powodów uchylenia zaskarżonego stanowiska KRN oraz uchwały RIN.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Stanisław Kępski wniósł o jej oddalenie oraz zasadzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach w niej określonych, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej jego wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna KRN została oparta na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji NSA jest zobowiązany w pierwszej kolejności odnieść się do naruszeń prawa procesowego, gdyż ich wykluczenie pozwala Sądowi II instancji dokonać oceny poprawności wyroku Sądu I instancji w zakresie sposobu stosowania przepisów materialnych.

W ocenie NSA skarga kasacyjna KRN ma usprawiedliwione podstawy, z tego też względu zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są prawnie uzasadnione. Zdaniem Sądu II instancji, nie ma oparcia w przepisach prawa zarzut naruszenia przepisów postępowania. Strona skarżąca kasacyjnie wskazuje w nim naruszenie przez Sąd I instancji treści art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Naruszenie tych przepisów miało polegać na braku wskazania powodów, które legły u podstaw uwzględnienia skargi oraz niewskazaniu wytycznych dla KRN co do dalszego postępowania. Tak postawiony zarzut nie spełnia prawem przewidzianych wymagań. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że skarga kasacyjna jako środek prawny wyznaczający granice kontroli kasacyjnej musi być sformułowana precyzyjnie, ilekroć chodzi o zarzut i jego uzasadnienie. Sąd II instancji nie może domniemywać ani zakresu i rodzaju zarzutu, jak również argumentacji wspierającej jego trafność, gdyż takie działanie sądu odwoławczego byłoby wyjściem poza granice kognicji wyznaczonej przepisami prawa. Zatem kwestionowanie poprawności stosowania art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wymagało wyraźnego określenia, który z przepisów art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. został naruszony. Brak tego wskazania jest brakiem skargi kasacyjnej, który nie może prowadzić do jej uwzględnienia.

W ocenie NSA nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. polegający na niewskazaniu wytycznych dla KRN. Wprawdzie uzasadnienie wyroku nie konkluduje stanowiska WSA w W, ale z jego treści jednoznacznie wynika dalszy tryb działania organu. Inną rzeczą jest, że KRN wyraża odmienną ocenę, co do koniecznych działań w ponownym postępowaniu, ale odmienność oceny nie może być utożsamiana z brakiem określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Ten przepis, jeżeli ma być samodzielną podstawą do uwzględnienia skargi kasacyjnej, to może być odnoszony do uzasadnienia wyroku tylko w sytuacji, gdy z jego treści nie da się ustalić podstaw i argumentacji przemawiającej na rzecz przyjętego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie taka wadliwość nie ma miejsca, zatem ten zarzut również musi być uznany za nieskuteczny.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego NSA stwierdza, że mają one usprawiedliwienie prawne. Uwzględnienie ich musi skutkować przyjęciem zasadności skargi kasacyjnej, co w konsekwencji prowadzi do uchylenia wyroku nią objętego. W zakresie zarzutów naruszenia prawa materialnego NSA podziela pogląd wyrażony we wcześniejszym, własnym orzecznictwie, zwłaszcza w wyroku z dnia 4 listopada 2013 r. o sygn. akt II GSK 990/13 (publik. LEX nr 1415154).

Aplikacja notarialna jest rodzajem kształcenia zawodowego, nie tylko przyuczeniem do wykonywania czynności notariusza. Obowiązki aplikanta notarialnego nie sprowadzają się wyłącznie do uczestniczenia w szkoleniach. W § 2 pkt 3 rozporządzenia MS z dnia 22 grudnia 2005 r. nałożono na aplikanta obowiązek stałego podnoszenia poziomu jego wiedzy zawodowej. Jeszcze wyraźniej ten aspekt aplikacji notarialnej podkreśla obecnie obowiązujący art. 72c p.n., stanowiąc, że do obowiązków aplikanta należy:

1) sumienne wykonywanie powierzonych obowiązków, w tym poleceń przełożonego lub patrona;

2) uczestniczenie w przewidzianych programem aplikacji zajęciach seminaryjnych oraz w praktykach;

3) samodzielne pogłębianie wiedzy prawniczej i praktycznych umiejętności niezbędnych do zajmowania stanowiska notariusza.

Formą ogólnego, prawniczego przygotowania aplikanta notarialnego są zajęcia seminaryjne, organizowane w sposób określony w § 11 rozporządzenia MS z dnia 22 grudnia 2005 r., obejmujące program nauczania przewidziany w § 12 tego aktu. Stałe pogłębianie czy podnoszenie wiedzy prawniczej, objętej programem zajęć seminaryjnych jest niewątpliwie elementem kształcenia aplikanta w toku aplikacji i ten obowiązek ma taką wagę i znaczenie, jak pozostałe obowiązki związane z odbywaniem aplikacji. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w treści art. 74 § 3 ustawy określającej cel egzaminu notarialnego. Aplikant przystępując do egzaminu notarialnego, po odbyciu aplikacji notarialnej powinien wykazać się przygotowaniem prawniczym, które zdobywa podczas odbywania aplikacji.

NSA stwierdza, że o odbyciu aplikacji notarialnej można mówić dopiero w razie wypełnienia przez aplikanta wszystkich obowiązków wynikających z programu szkolenia, w tym wypełnienia obowiązku kształcenia ogólnego (w ramach zajęć seminaryjnych), potwierdzonego w sposób przewidziany w programie aplikacji. Tym samym NSA nie podziela stanowiska Sądu I instancji, według którego odbycie aplikacji to nic innego, jak spełnienie wymagań określonych w art. 72 § 1 p.n., a więc zamknięcie aplikacji w ustalonym ustawą okresie i zaznajomienie się w ramach szkolenia z czynnościami notariusza i z czynnościami wskazanych sądów.

Obowiązujący w czasie podejmowania przez KRN uchwały o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji przepis § 13 rozporządzenia MS z dnia 22 grudnia 2005 r. stanowił, że rada izby notarialnej może dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie, przeprowadzać kolokwia i sprawdziany. Dopuszczał więc możliwość weryfikowania postępów aplikantów w zakresie wypełniania obowiązku określonego w § 2 pkt 3 tego aktu. Przyznane organom samorządu notarialnego kompetencje do sprawdzania wiedzy aplikantów mają umocowanie ustawowe. Według art. 40 § 1 pkt 9 p.n. do zakresu działania Krajowej Rady Notarialnej należy m.in. ustalanie programu aplikacji notarialnej oraz nadzór nad szkoleniem aplikantów.

Wpływ korporacji notarialnej na przebieg aplikacji, a tym samym na wypełnianie przez aplikantów obowiązków związanych ze zdobywaniem wiedzy i umiejętności niezbędnych do wykonywania tego zawodu, należy również rozpatrywać w kontekście wynikającego z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP obowiązku sprawowania przez korporację osób wykonujących zawód zaufania publicznego pieczy nad wykonywaniem tego zawodu. Na ten temat wypowiadał się wielokrotnie Trybunał Konstytucyjny. Podkreślał w swych orzeczeniach m.in., że sprawowanie pieczy nad wykonywaniem zawodu zaufania publicznego zakłada pewien udział samorządu zawodowego w procesie przygotowania i naboru do zawodu (wyrok TK z dnia 19 kwietnia 2006 r. o sygn. akt K 6/06, publik. OTK-A z 2006 r. nr 4, poz. 45).

Interpretacja art. 72 § 1 i 2 p.n. powinna uwzględniać przytoczone wyżej wytyczne, powinna mieć zatem na uwadze zapewnienie samorządowi notarialnemu wpływu na przebieg szkolenia aplikantów. Trudno taki wpływ zapewnić, jeżeli rola samorządu ograniczałaby się tylko do ustalenia programu aplikacji bez możliwości sprawdzenia, czy aplikant ten program zrealizował, a więc czy rzeczywiście nabył umiejętności i wiedzę niezbędną do właściwego wykonywania zawodu notariusza.

Sąd I instancji nie kwestionuje dopuszczalności przeprowadzenia przez organy korporacji notarialnej, w toku aplikacji, kolokwiów i sprawdzianów wiedzy aplikantów z zakresu dziedzin prawa objętych szkoleniem. Popada tym samym w sprzeczność, ponieważ zaakceptowanie dopuszczalności sprawdzania, w drodze kolokwium, wiedzy aplikanta nie koresponduje z tezą, że odbycie aplikacji polega jedynie na uczestniczeniu w szkoleniach objętych programem aplikacji. Starając się uniknąć sprzeczności Sąd stwierdza, że żaden przepis prawa nie daje podstawy do odmowy wydania zaświadczenia o dobyciu aplikacji w razie niezaliczenia takiego kolokwium (kolokwiów). Zdaniem Sądu, negatywny wynik kolokwium rodzi jedynie określony w § 6 ust. 16 uchwały KRN z dnia [...] września 2009 r., Nr VII/48/2009 w sprawie programu aplikacji notarialnej obowiązek powtórzenia kolokwium. Niestety Sąd nie poświęcił chwili uwagi wyjaśnieniu, czemu zatem służą te kolokwia i jaki ma sens zobowiązanie aplikanta do powtarzania kolokwium w sytuacji, gdy negatywny wynik kolokwium nie ma żadnego znaczenia. Nie jest żadną przeszkodą dla ukończenia aplikacji, bo pomimo takiego wyniku aplikantowi należy wydać zaświadczenie o dobyciu aplikacji.

Zdaniem NSA aplikant odbył aplikację notarialną, jeżeli nabył wiedzę i umiejętności niezbędne dla wykonywania zawodu notariusza. Zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej służy urzędowemu potwierdzeniu tego faktu rozumianego w sposób wyżej przedstawiony. Zaświadczenie ze swej istoty jest urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego (art. 217 § 2 k.p.a.). Jeżeli więc określone fakty nie zaistniały, nie ma podstaw do wydania zaświadczenia potwierdzającego te fakty. Można zatem przyjąć, że żądanie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, której aplikant w istocie nie odbył, ponieważ nie wypełnił wszystkich obowiązków z aplikacją związanych, nie może być uwzględnione. Prawną podstawą odmowy wydania takiego zaświadczenia będzie zarówno art. 72 § 1 i 2 p.o.n., jak i mające w tym przypadku zastosowanie przepisy art. 217 § 2 i art. 219 k.p.a. To nie względy słusznościowe, ale przepisy ustaw stoją za odmową wydania zaświadczenia o dobyciu aplikacji notarialnej aplikantowi, który nie uzyskał zaliczenia kolokwium przewidzianego w programie szkolenia.

Przedstawione wywody znajdują wsparcie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2013 r. o sygn. akt III ZS 5/13 (publik. LEX nr 1318425), którym SN utrzymał w mocy zaskarżoną przez Ministra Sprawiedliwości uchwałę Krajowej Rady Notarialnej Nr VIII/196/2012 w sprawie programu aplikacji notarialnej, wydaną na podstawie art. 40 § 1 pkt 9 p.n., która przewiduje możliwość przeprowadzania sprawdzianów wiedzy aplikanta (§ 6) i kolokwiów na zasadach przez Radę ustalonych (§ 7). Według SN w konsekwencji uzasadniona jest odmowa wydania zaświadczenia, jeżeli te warunki (obowiązki) nie zostaną spełnione. Sąd Najwyższy zaakceptował również dopuszczalność przeprowadzania w toku aplikacji kolokwiów i sprawdzianów wiedzy aplikantów, podkreślając, że jest to obiektywny sposób weryfikacji "stałego podnoszenia poziomu wiedzy zawodowej", czyli wypełniania przez aplikantów obowiązku określonego w § 2 pkt 3 rozporządzenia MS z dnia 22 grudnia 2005 r.

Uchwała KRN Nr VIII/196/2012 zastąpiła uchwałę Nr VII/48/2009 z dnia 18 września 2009 r. w sprawie programu aplikacji notarialnej, obowiązującą w chwili podjęcia uchwały o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej w rozpatrywanej sprawie. Postanowienia nowej uchwały stanowią w dużej mierze powtórzenie postanowień uchwały z 2009 r., w szczególności dotyczy to § 1 ust. 2. Dlatego wypowiedzi Sądu Najwyższego na temat legalności postanowień uchwały Nr VIII/196/2012 można odnieść do postanowień uchwały Nr VII/48/2009.

Zaprezentowane przez NSA stanowisko, że odbycie aplikacji notarialnej nie polega wyłącznie na zaznajomieniu się z programem szkolenia przez samo uczestniczenie w zajęciach szkoleniowych, lecz oznacza obowiązek przyswojenia sobie określonej wiedzy i umiejętności tym programem objętych, jest zgodne z ustawowo przypisaną aplikacji notarialnej funkcją podstawowego sposobu przygotowania do wykonywania tego zawodu. NSA nie podziela poglądu, że ostatecznym kryterium przydatności do zawodu notariusza jest egzamin notarialny. Nie można bowiem mylić dwóch rzeczy: przygotowania do zawodu i sprawdzenia tego przygotowania. Tak więc, jak nie można zastąpić egzaminu notarialnego samą aplikacją notarialną, nie można aplikacji zastąpić egzaminem notarialnym. Ustawodawca wprowadzając dla kandydata na notariusza obowiązek odbycia aplikacji notarialnej i przewidując jedynie na zasadzie wyjątków odstępstwa od tego sposobu uzyskania kwalifikacji zawodowych, podkreśla, że zarówno ważny jest stan przygotowania prawniczego do wykonywania zawodu notariusza w chwili przystąpienia do egzaminu notarialnego, jak i sposób dochodzenia do tej wiedzy.

W świetle powyższego należy uznać trafność stanowiska KRN, która w skardze kasacyjnej zarzuca Sądowi I instancji błędną wykładnię art. 72 § 1 i 2 p.n. Przede wszystkim uzasadnione jest stanowisko KRN, że aplikacja to nie tylko samo uczestniczenie w szkoleniu przez okres trwania aplikacji, ale również proces szkolenia, który ma przynieść określony efekt w postaci zaznajomienia się aplikanta z całokształtem pracy notariusza oraz czynnościami określonych sądów. Konieczność ustalenia, że ten efekt został osiągnięty, wymaga weryfikacji wiedzy i umiejętności aplikanta. Rada słusznie zauważa, że ustawową podstawę do takiej weryfikacji daje art. 40 § 1 pkt 9 p.n. Kolokwia i sprawdziany służące weryfikacji postępów w szkoleniu nie stanowią więc osobnej, nieprzewidzianej w ustawie przesłanki odbycia aplikacji notarialnej lecz są jedynie środkiem dowodowym, umożliwiającym stwierdzenie, że aplikant zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza i z czynnościami sądów.

Dodatkowo wskazać należy, że postępowanie zaświadczeniowe rządzi się własnymi regułami. Jego istotą jest stwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego, zatem wydanie zaświadczenia może mieć miejsce tylko wówczas, gdy stan prawny lub fakty mogą być urzędowo potwierdzone przez organ zobowiązany do wydania zaświadczenia. Podkreślić należy, że w tym postępowaniu nie rozstrzyga się o prawach i faktach, ale tylko się je potwierdza. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przez Sąd II instancji niewątpliwe jest to, że w chwili odmowy wydania zaświadczenia obowiązywały przepisy p.n., rozporządzenia MS z dnia 22 grudnia 2005 r. i uchwała KRN. Z tych aktów w sposób jednoznaczny wynikało, że aplikant ma zaliczyć przewidziane prawem kolokwia. Niespełnienie tego warunku nie dawało podstaw do wydania zaświadczenia. Inną rzeczą jest to, na ile obowiązujące w sprawie przepisy były zgodne wewnętrznie i pozostawały w zgodzie z Konstytucją RP. Tych kwestii nie rozstrzyga się w postępowaniu zaświadczeniowym, które ma realizować zupełne inne cele, niż kontrolę legalności podstaw prawnych wydania zaświadczenia.

NSA podkreśla, że w rozpoznawanej sprawie zarzuty procesowe nie odniosły prawnego skutku. Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu z powodów naruszenia przepisów prawa materialnego, a to zgodnie z art. 188 p.p.s.a. dawało podstawę do oddalenia skargi Stanisława Kępskiego.

Mając to wszystko na uwadze, NSA uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną i na podstawie art. 188 i art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do treści art. 203 pkt 2 p.p.s.a.