Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1511/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 49 ust. 5c,
journal: Dz.U. 2011 nr 127 poz 721
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity.
article: art. 67a, art. 210 par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (sprawozdawca), sędzia WSA Aneta Lemiesz, Protokolant starszy referent Monika Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi PPH K. sp. j. z siedzibą w T. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty zapłaty zaległości, odmowy umorzenia odsetek oraz odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu wpłat na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne miesiące 2007, 2008, 2009, 2010 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz uprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz PPH K. sp. j. z siedzibą w T. kwotę 757 zł (słownie: siedemset pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: “PFRON") decyzją z [...] stycznia 2013 r.:

Umorzył, prowadzone wobec P. Spółka Jawna w T. (dalej: “Spółka", “Skarżąca"), postępowanie w sprawie rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON w kwocie 16.915 zł za styczeń 2007 r., grudzień 2007 r. oraz za okres od stycznia 2008 r. do listopada 2008 r.

odmówił Skarżącej umorzenia odsetek w kwocie 29.630,45 zł za styczeń 2007 r., za okres od kwietnia 2007 r. do listopada 2010 r. z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON,

odmówił Skarżącej rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON w kwocie 44.371,22 zł za okres od kwietnia 2007 r. do września 2010 r. oraz za listopad 2010 r.

Skarżąca od powyższej decyzji złożyła odwołanie, w którym podniosła, że jest jednostką samodzielną, stale rozwijającą się, ponoszącą nakłady na rozwój bez korzystania z pomocy finansowej państwa. Wskazała, że stwierdzone w trakcie kontroli zaległości we wpłatach na PFRON były wynikiem błędu. Podniosła, że firma obciążona jest kredytami; boryka się z trudnościami w płynności finansowej i odzyskaniem należności od kontrahentów. Żądanie jednorazowej spłaty zaległości i zajęcia komornicze jeszcze tę trudną sytuację finansową firmy pogłębiają. Spółka podniosła, że od początku swego istnienia firma stale pomaga ludziom niepełnosprawnym, chorym i bezdomnym, dlatego prosi o wsparcie w chwili przejściowych trudności płatniczych.

Minister Pracy i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z [...] kwietnia 2013 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji, po przytoczeniu treści art. 49 ust. 5c ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm., dalej: “ustawa o rehabilitacji"), podkreślił, iż rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ podatkowy może, ale nie musi skorzystać z uprawnienia określonego w cytowanym przepisie. Instytucja rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę stanowi szczególnego rodzaju ulgę, której zastosowanie uzależnione jest od ważnego interesu pracodawcy, a także ważnego interesu publicznego. Ocena, czy taki interes zachodzi, dokonywana jest przez organ podatkowy w zakresie swobodnego uznania, przy czym uznanie to ograniczone jest konstytucyjną zasadą państwa prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji RP.

Następnie wskazał, że z kserokopii bilansu oraz rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2011 r. wynika, że Skarżąca osiągnęła zysk netto w wysokości 1.325.051,20 zł, natomiast na koniec III kwartału 2012 r. - 1.261.294,98 zł. Analiza sytuacji finansowej Skarżącej dowodzi, że wskaźnik bieżącej płynności finansowej przedstawiający zdolność przedsiębiorstwa do regulowania swoich zobowiązań środkami obrotowymi w 2011 r. wyniósł 1,07, natomiast na koniec III kwartału 2012 r. 1,20. (normą wartości ww. wskaźnika jest przedział od. 1,2 do 2,0), Natomiast wskaźnik zadłużenia ogółem informuje, jaki udział w całości źródeł finansowania aktywów stanowi zadłużenie czyli kapitały obce. Wskaźnik ten powinien oscylować w przedziale 0,57-0,67. Z dokumentów przedstawionych przez Skarżącą wynika, że wskaźnik ogólnego zadłużenia w 2011 r. kształtował się na poziomie 0,78 a na koniec III kwartału 2012 r. na poziomie 0,70. Wprawdzie wskaźniki nieznacznie przekroczyły przyjętą normę, jednak zdaniem organu odwoławczego, nie mogło to stanowić wystarczającej przesłanki do rozłożenia zaległości na raty, gdyż Skarżąca osiąga zysk.

Minister zaznaczył, że zastosowanie ulgi musi być spowodowane przyczynami, które mają charakter wyjątkowy z uwzględnieniem interesu podatnika oraz interesu publicznego. Tymczasem wskazane przez Skarżącą okoliczności nie stanowią żadnych nadzwyczajnych zdarzeń. Nie można bowiem za nadzwyczajną sytuację uznać faktu wystąpienia trudności finansowych związanych z realizacją inwestycji; są to bowiem typowe koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i dotyczą wszystkich przedsiębiorców, którzy inwestują w rozwój swojego przedsiębiorstwa. W ocenie organu odwoławczego - argumenty Skarżącej dotyczące trudności w rozwoju firmy, mimo rzeczywistego kryzysu, jaki przynoszą obecne czasy oraz nieświadomego niewywiązania się z obowiązku ponoszenia wpłat na rzecz PFRON - nie mogą zostać uwzględnione. Nie mogą stanowić przesłanki do zastosowania ulgi podatkowej, przedstawione okoliczności nie świadczą bowiem o wyjątkowej sytuacji strony. Zdaniem Ministra, za rozłożeniem na raty, nie przemawiają również podnoszone przez Spółkę okoliczności dotyczące wspierania potrzebujących. Organ zaznaczył, że obowiązek dokonywania wpłat na PFRON, przez pracodawców niespełniających wymogów ustawowych, wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa i brak realizacji tego obowiązku wywołuje takie same skutki jak nierealizowanie innych należności publicznoprawnych; ulgi w zapłacie należności publicznoprawnych winny być natomiast stosowane w sposób rozważny i uzasadniony. Podjęcie działalności gospodarczej, w każdej dziedzinie gospodarki, zawsze winno uwzględniać obciążenia publicznoprawne, w tym także terminowe wywiązywanie się z tych zobowiązań. Kalkulując koszty działalności przedsiębiorca powinien uwzględniać zarówno wydatki związane z regulowaniem należności publicznoprawnych, jak też związane z kosztami prowadzenia i rozwijania działalności gospodarczej; przy czym, zdaniem organu odwoławczego, pierwszeństwo mają należności publicznoprawne. Skarżąca podejmując działalność powinna mieć pełną świadomość kosztów prowadzenia tej działalności oraz zagrożeń jakie mogą się z nią wiązać. Kosztów prowadzenia działalności gospodarczej nie można przenosić na PFRON, który środki pochodzące z wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, przeznacza na realizację niezwykle istotnego interesu społecznego jakim jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych.

Organ podniósł także, że argument Skarżącej dotyczący niewiedzy o obowiązku uiszczania jakichkolwiek opłat na rzecz PFRON nie stanowi przesłanki pozytywnego załatwienia wniosku. Zobowiązanie wobec Funduszu powstaje z mocy prawa, co oznacza, że strona powinna samodzielnie je naliczać i uiszczać. Dlatego też nie można uznać za zgodne z ważnym interesem publicznym zastosowania ulgi podatkowej z powodu nieznajomości prawa. Udzielenie pomocy odbyłoby się bowiem kosztem ogółu pracodawców zobowiązanych do wpłat na Fundusz oraz osób niepełnosprawnych, na których rzecz gromadzone są przez PFRON środki.

Końcowo zaznaczył, że rozstrzygając sprawę, był zobowiązany do wzięcia pod uwagę nie tylko interesu strony, ale także interesu społecznego, wyrażonego w ustawowych celach działalności PFRON. Wskazał, że środki pochodzące z wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji przeznaczane są na realizację niezwykle istotnego interesu społecznego jakim jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych. Nadmierne uszczuplenie środków Funduszu (nawet okresowe) mogłoby doprowadzić do znacznego ograniczenia finansowania zadań w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych i ich integracji ze społeczeństwem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie powyższej decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej z [...] kwietnia 2013 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

• art. 67a, art. 122 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej: "O.p") poprzez błędną ocenę dokonywanych przez organ pierwszej i drugiej instancji ustaleń okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i w konsekwencji uznanie, że w sprawie nie zachodzi ważny interes pracodawcy ani interes publiczny

• art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji poprzez niezastosowanie wymienionych w przepisie przesłanek w sytuacji, w której należało zastosować je do Skarżącej i w konsekwencji uznanie, że w sprawie nie zachodzi ważny interes pracodawcy ani interes publiczny

• art. 187 § 1, 121, 122 i 191 O.p., poprzez dokonanie nieobiektywnej, wybiórczej i nieprawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego, o który oparto rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji

• art. 210 § 4 w zw. z art. 124 O.p. poprzez niewystarczające uzasadnienie decyzji w zakresie, w jakim organ stwierdził brak przesłanki interesu publicznego.

Zdaniem Skarżącej Minister Pracy i Polityki Społecznej niesłusznie zlekceważył jej argumenty dotyczące trudności związanych z ponoszeniem nakładów na rozwój przedsiębiorstwa w warunkach kryzysu ekonomicznego oraz nieświadomości obowiązku ponoszenia wpłat na rzecz PFRON; pominął oświadczenie Skarżącej, iż w swojej działalności nie korzysta ona z żadnej pomocy finansowej ze strony państwa. Skarżąca stwierdziła, iż odmowa rozłożenia zaległości na raty spowoduje oprócz zagrożenia stabilności finansowej, czasową lub nawet stałą, niemożność kontynuowania działalności charytatywnej.

Strona podniosła także, że konieczność uiszczenia zobowiązania będzie miała znaczny wpływ na możliwość dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa, jak również zatrudnienia na dotychczasowym poziomie. Wskazała, że zatrudnia ponad 50 osób, co na rynku lokalnym jest wielkością znaczącą. O istnieniu ważnego interesu publicznego powinny decydować kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Taką wartością jest zapewnienie źródeł utrzymania wielu osobom, a także dobrowolna pomoc osobom potrzebującym. Spółka stwierdziła ponadto, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest jakiejkolwiek informacji, jak organ ocenia możliwości płatnicze pracodawcy; Minister ograniczył się w tym zakresie jedynie do stwierdzenia, że przedsiębiorstwo Skarżącej przynosi zysk. W opinii Skarżącej, uzasadnienie zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej, nie zawiera treści istotnych, właściwych dla wypowiedzenia się organu w sprawie ulg w spłacie zobowiązań na rzecz PFRON.

Odnosząc się do argumentów Ministra Pracy i Polityki Społecznej, że rozłożenie na raty zaległości wobec PFRON miałoby naruszać interes społeczny, Spółka podniosła, że dawanie pierwszeństwa interesowi publicznemu przed słusznym interesem strony jest sprzeczne tak z przepisami O.p., jak i zasadą państwa prawnego wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. Organ zobowiązany jest do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony i nie może dawać prymatu interesu społecznego nad ważnym interesem pracodawcy. Tym bardziej, że w ocenie Skarżącej wydanie decyzji o rozłożeniu na raty zaległości wobec PFRON nie narusza w żaden sposób interesu społecznego.

W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skargę należało uwzględnić, chociaż zasadniczo z innych przyczyn niż podniesione w jej zarzutach.

1. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W niniejszej sprawie ocenie Sądu poddano legalność decyzji administracyjnej; ocena ta dokonywana jest pod względem zgodności zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Sąd administracyjny uwzględnia skargę w razie wystąpienia przesłanek określonych art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."); stosownie do treści art. 134 P.p.s.a.- Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

2. Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 2 listopada 2012 r. Skarżąca spółka wniosła o rozłożenie na raty zaległości z tytułu wpłat na PFRON za poszczególne miesiące od stycznia 2007 r. do listopada 2010 r. i umorzenie odsetek od tych zaległości. Następnie, po wszczęciu postępowania o ulgi, w postępowaniu egzekucyjnym zostały ściągnięte należności za styczeń 2007 r., grudzień 2007 r. oraz za okres od stycznia 2008 r. do listopada 2008 r. Rozstrzygając o wniosku strony z dnia 2 listopada 2012 r. Prezes PFRON w pkt 1 sentencji decyzji umorzył postępowanie w sprawie rozłożenia na raty zaległości, na które zaliczono wyegzekwowane kwoty, a organ odwoławczy powyższą decyzję w całości utrzymał w mocy.

Takie rozstrzygnięcie, zdaniem Sądu, narusza prawo.

Zgodnie z art. 208 § 1 O.p., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

W orzecznictwie utrwalony został pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to m.in. brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.

W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wtedy, gdy organ podatkowy stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, publ. ONSA z. 2/1996, poz. 80, wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2001 r., sygn. akt III SA 102/00, publ. Przegl. Podatk. Nr 9/2001, s. 63).

Przenosząc sformułowaną obok tezę na grunt niniejszej sprawy trzeba stwierdzić, że o ile z faktycznego punktu widzenia przedmiot postępowania o rozłożenie na raty zapłaty zaległości z tytułu wpłat na PFRON - przestał istnieć (na skutek wygaśnięcia z powodu zaliczenia wyegzekwowanych kwot), to z punktu widzenia interesów ekonomicznych Strony istnieje on nadal. Jak dowodzi treść skargi oraz poprzedzających pism skarżącego, w których formułował on stanowisko, był on nadal zainteresowany określonym rozstrzygnięciem, a zwłaszcza ze względu na określenie kwoty odsetek na niższym poziomie, w postaci opłaty prolongacyjnej.

W literaturze zwraca się uwagę, że zapłata przez podatnika zobowiązania, czy przymusowe wykonanie zobowiązania w trybie egzekucji nie może oznaczać, iż Strona wycofała wniosek o umorzenie zaległości (co pozostaje aktualne także w odniesieniu do rozłożenia zapłaty na raty - przypis Sądu). Podobnie, kwestia bezprzedmiotowości postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej, czy szerzej - ulg w zapłacie, traktowana jest w orzecznictwie sądowym. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 sierpnia 1997 r. stwierdzono, że nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia zaległych odsetek, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji poprzez pobranie odpowiedniej kwoty z rachunku bankowego podatnika (sygn. akt III SA 1972/95, publ. LEX nr 30855). Także w orzeczeniu z dnia 8 sierpnia 1997 r. NSA stwierdził, że nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania z wniosku podatnika domagającego się umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami, w sytuacji, kiedy zaległość przestała istnieć tylko z tej przyczyny, że została wyegzekwowana od podatnika na drodze postępowania egzekucyjnego, bądź została uiszczona przez podatnika (sygn. akt I SA/Gd 514/96, publ. POP nr 4/1999, poz. 102).

Analogiczne poglądy wyrażane były również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 6 lutego 2002 r., sygn. akt III RN 198/00, publ. OSNAP z. 14/2002, poz. 322, wyrok z dnia 9 listopada 1995 r., sygn. akt III ARN 50/99, publ. OSNAP z. 11/1996, poz. 150). W wyroku z dnia 9 listopada 1995 r., Sąd Najwyższy zajął następujące stanowisko: "Nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia odsetek od zaległości podatkowej, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji poprzez pobranie odpowiedniej kwoty z rachunku bankowego podatnika" (wyrok SN z dnia 9 listopada 1995 r., III ARN 50/95, OSNP 1996, nr 11, poz. 150). W innym wyroku wydanym w tym samym dniu (wyrok SN z dnia 9 listopada 1995 r., III ARN 51/95, OSNAP 1996, nr 11, poz. 151) Sąd Najwyższy konstatował: "Wyegzekwowanie z rachunku bankowego strony należności podatkowej nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest umorzenie tej należności".

Również nowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego opowiada się za prawidłowością sformułowanych wyżej tez. W wyroku z dnia 9 października 2006 r. Sąd ten skonkludował, że zapłata podatku dokonana po wszczęciu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej (szerzej - po wszczęciu postępowania "ulgowego"), nie czyni tegoż postępowania bezprzedmiotowym, w związku z czym nie daje ona podstaw do jego umorzenia na podstawie art. 208 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (sygn. akt I FSK 1/06, publ. POP nr 5/2007, poz. 70). Tego rodzaju stanowisko wyrażane jest również w wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych (na przykład w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt SA/Po 62/10, , w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 2 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 867/09, w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 70/12 wszystkie dostępne - http// orzeczenia.nsa.gov.pl) Zajęte w tych orzeczeniach stanowisko w sprawach o umorzenie zaległości podatkowej należy jednakowo odnosić do przedmiotu sprawy w postaci rozłożenia zapłaty wpłat na PFRON (zaległości z tytułu wpłat) na raty.

Podzielając powyżej przedstawione poglądy należało stwierdzić, że wygaśnięcie zobowiązania podatkowego wskutek jego wykonania, nie przesądza o bezprzedmiotowości rozpoznania sprawy. Dlatego rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w przedmiocie ulg należało uznać za wadliwe.

3. Odnosząc się do pozostałych części decyzji podkreślić należy, że art. 49 ust. 5a ustawy o rehabilitacji stanowi, że zaległości z tytułu wpłat, odsetki za zwłokę lub opłata prolongacyjna mogą być (podkreślenie Sądu) umarzane w całości lub w części decyzją Prezesa PFRON wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Okoliczności pozwalające uznać, że nieściągalność wystąpiła określone zostały w art. 49 ust. 5b tej ustawy. I tak całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 5a, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia, i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361, z późn.12));

3) nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5) wysokość zaległej wpłaty nie przekracza pięciokrotnej kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

6) stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

7) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei art. 49 ust. 5c pkt 2 ustawy o rehabilitacji, stanowi, że Prezes PFRON, w drodze decyzji, na wniosek pracodawcy, w przypadku uzasadnionym ważnym interesem pracodawcy lub interesem publicznym może (podkreślenie Sądu) odroczyć termin płatności zaległości z tytułu wpłat, odsetek za zwłokę lub rozłożyć ich zapłatę na raty – uwzględniając możliwości płatnicze pracodawcy oraz stan finansów PFRON.

Miał zatem rację Prezes PFRON wskazując, że brak wykazania przesłanek określonych art. 49 ust. 5a i 5b ustawy o rehabilitacji uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku, gdyż okoliczności stanowiące przesłanki umorzenia nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Sąd za prawidłową uznał ocenę organów orzekających, że w sprawie nie wystąpiły określone art. 49 ust. 5a przesłanki umorzenia przedmiotowych odsetek. Albowiem w postępowaniu, którego przedmiotem jest wniosek o umorzenie odsetek czy rozłożenie na raty zaległych wpłat na rzecz PFRON, wykazanie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem wniosku należy do wnioskodawcy. To wnioskodawca ma wiedzę co do okoliczności, o których mowa w art. 49 ust. 5a -5c ustawy o rehabilitacji, to na nim, nie zaś na organach administracji, spoczywa zadanie dowodzenia wspomnianych okoliczności. Powoływanie się przez Skarżącą na kryzys ekonomiczny jest chybione o tyle, że tego typu okoliczności mają charakter ogólny i dotykają wszystkich przedsiębiorców działających w gospodarce. Nie jest to natomiast okoliczność czyniąca sytuację Skarżącej wyjątkową. Skoro zaś ulgi w spłacie należności publicznoprawnych mają charakter wyjątkowy, taki też charakter winny mieć okoliczności uzasadniające ich udzielenie.

Skarżąca była wzywany przez Prezesa PFRON do przedłożenia wszelkich dowodów mających wpływ na rozpatrzenie sprawy. Jednakże ograniczyła się w istocie do ogólnikowych stwierdzeń, że stabilność jej firmy i zatrudnienie pracowników mogą być zagrożone.

Tym samym za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 187 § 1, 121, 122 i 191 O.p., poprzez dokonanie nieobiektywnej, wybiórczej i nieprawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego, o który oparto rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji.

4. Ulgi w spłacie należności publicznoprawnych stanowią – dopuszczone przez ustawodawcę i niezbędne z punktu widzenia kompletności systemu finansowego państwa – ale jednak odstępstwo od zasady powszechności obciążeń publicznoprawnych. Wyjątkowy charakter ulg w spłacie należności PFRON przejawia się w oparciu decyzji w tym przedmiocie na tzw. uznaniu administracyjnym. W obu zacytowanych wyżej przepisach ustawodawca zadecydował, że po spełnieniu przez pracodawcę określonych warunków organ "może" przyznać ulgę. Oznacza to, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia czy rozłożenia na raty zaległości, organ nie jest zobligowany do udzielenia ulgi, a pracodawca nie ma roszczenia o pozytywne załatwienie wniosku o ulgę.

Błędna jest jednakże wykładnia pojęcia "uznanie administracyjne" dokonana na str. 2 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, z której wynika, że według organu odwoławczego: "Ocena, czy taki interes zachodzi, dokonywana jest przez organ podatkowy w zakresie swobodnego uznania".

5. Kwestionowana decyzja Ministra Pracy i Polityki Społecznej została wydana w ramach tzw. uznania administracyjnego, które upoważnia organ administracji przy ustalonym stanie faktycznym do dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonym (Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271).

W wyroku z 3 listopada 2000 r. (sygn. akt III SA 8065/98, LEX nr 47102) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że uznanie administracyjne wyraża się nie w swobodzie oceny istnienia w stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia, nawet w sytuacji istnienia jego ważnego interesu. Przyznana organom administracji swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza dowolności. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji tzw. uznania administracyjnego organ administracji obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach sprawy wyniki tego badania.

6. Ustalając przesłanki rozłożenia zapłaty zaległości na raty ustawodawca użył zwrotów niedookreślonych, tj. "ważny interes pracodawcy" oraz "interes publiczny", które odsyłają do systemu ocen pozaprawnych. Czy w konkretnym przypadku zachodzą okoliczności uzasadniające przyjęcie, że przesłanki zastosowania ulgi wystąpiły, pozostawiono ustaleniom (a nie uznaniu) postępowania.

Zaznaczyć należy, że zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek, od których wystąpienia przepis prawa uzależnia podjęcie rozstrzygnięcia korzystnego dla strony. Wtedy to, korzystając z uznania administracyjnego, organ wydający decyzję dokonuje wyboru rozstrzygnięcia i może – mimo istnienia przesłanek – odmówić uwzględnienia wniosku strony. Natomiast stwierdzenie braku przesłanek zawsze skutkować będzie odmową uwzględnienia wniosku o zastosowanie ulgi.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu. Kontrola Sądu obejmuje natomiast prawidłowość podjęcia decyzji przez organ, w tym zbadanie, czy ramy uznania administracyjnego nie zostały przekroczone.

W tym postępowaniu wadliwa interpretacja wynikającego z art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji pojęcia uznania administracyjnego mogła mieć wpływ na wynik sprawy.

7. Przedstawione w decyzji organu pierwszej instancji i zaakceptowane przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej rozumienie pojęć "ważny interes pracodawcy" oraz "interes publiczny" jest prawidłowe. Odpowiada ono znaczeniu tych pojęć przyjętemu w orzecznictwie sądowym, aczkolwiek orzecznictwo to kształtowało się początkowo na gruncie przepisów regulujących udzielanie ulg w spłacie zaległości podatkowych.

Prezes PFRON słusznie wskazał, że pod pojęciem ważnego interesu pracodawcy rozumieć należy kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie oraz rodziny jak również wyjaśnił, że za ważny interes pracodawcy uznać należy taką sytuację, w której świadczenie nie może zostań spełnione z powodów losowych.

O istnieniu ważnego interesu pracodawcy decydują obiektywne kryteria i nie można go utożsamiać z subiektywnym odczuciem pracodawcy, że jego sytuacja życiowa i materialna uzasadnia zastosowanie ulgi. Uzyskanie ulgi w spłacie należności w istocie zawsze leży w interesie pracodawcy prowadząc bądź to do zmniejszenia jego obciążeń publicznoprawnych, bądź to do takiego ich rozłożenia w czasie, aby były możliwe do spełnienia. Jednakże interes ten nie jest równoznaczny z przesłanką "ważnego interesu pracodawcy", o jakiej mowa w art. 49 ust. 5c ustawy i rehabilitacji. Ustawodawca określił ten interes przymiotnikiem "ważny", co podkreśla jego doniosłość.

Natomiast jako interes publiczny rozumieć należy dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2003 r. Sygn. akt III SA 1838/01; Mon.Pod. 2003/7/43). Dodać należy, przy ocenie tej przesłanki konieczne jest również uwzględnienie zasadności obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa, kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Dodatkowo pamiętać należy, że ustalanie "interesu publicznego" pozostaje w związku z całokształtem okoliczności towarzyszących danemu konkretnemu stanowi faktycznemu, każdej indywidualnie ocenianej sprawy i nie nadaje się do uniwersalnego unormowania prawnego, nie jest też możliwe trwałe ustalenie pierwszeństwa interesu bez odniesienia do konkretnej sprawy.

W celu należytej interpretacji pojęcia "ważnego interesu publicznego" należy mieć na uwadze art. 31 ust. 3 Konstytucji, który to - także zdaniem Trybunału Konstytucyjnego - wymienia wartości, które ów "interes publiczny" uosabiają (wyrok TK z dnia 21 czerwca 2005 r., sygn. P 25/02, OTK-A 2005/6/65, "Łączna analiza wartości wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji może prowadzić do wniosku, że wyrażają one wszystkie koncepcje interesu publicznego jako ogólnego wyznacznika granic wolności i praw jednostki. Choć Konstytucja posługuje się pojęciem "interesu publicznego" (art. 22), to przy redagowaniu art. 31 ust. 3 Konstytucji, za właściwe uznano "rozpisanie" ogólnej kategorii interesu publicznego na sześć kategorii (interesów) o bardziej szczegółowym charakterze"). Ogólnie rzecz ujmując można przyjąć, że mówiąc o działaniu w imię jakiegoś dobra ponadindywidualnego (tekst jedn.: w interesie publicznym, społecznym) zakłada się ujęcie go w postaci co najmniej jednej z sześciu wartości: 1) bezpieczeństwa prawnego, 2) porządku publicznego 3) ochrony środowiska 4) ochrony zdrowia publicznego 5) ochrony moralności publicznej 6) wolności i praw innych osób.

Z tego wynika, że w odniesieniu do "interesu publicznego" istotną rolę odgrywają głównie te wartości, które w społecznej hierarchii można umiejscowić na najwyższym poziomie. A zatem to głównie wartości podstawowe są istotą "interesu publicznego", pojęcie to ma bowiem wymiar nie tylko ekonomiczny, polityczny czy też prawny, ale - co istotne - polega ocenom o charakterze etycznym stanowiącym dopełnienie ocen prawnych (por. np. Dyrektywę 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego oraz Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącą usług na rynku wewnętrznym (Dz.U.UE. z dnia 27 grudnia 2006 r.).

8. Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 67a O.p., bowiem przepis ten nie był podstawą prawna zaskarżonego orzeczenia. Sąd nie podzielił również zarzutów dot. wadliwości uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sąd uzasadnienie zawiera wszelkie elementy wymagane art. 210 § 4 O.p.

9. Mając jednakże na uwadze wykazane wyżej uchybienia, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art.152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni stanowisko Sądu przedstawione w uzasadnieniu wyroku.