Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2226/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2334/14 w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2334/14, oddalił skargę Hi. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania H. B., decyzją z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia, że nieruchomość objęta dawną księgą wieczystą K., tom II, karta 22 o pow. 181,1031 ha, położona w Gminie G., stanowiąca przed przejęciem na cele reformy rolnej własność J. B., nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm. – dalej "dekret").

Minister stwierdził, że w stosunku do omawianego zespołu dworsko- folwarcznego, stanowiącego w istocie zespół folwarczno-parkowy Wojewoda Wielkopolski wykazał w sposób należyty, że zostały spełnione przesłanki do przejęcia na cele reformy rolnej. Jak bowiem wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego w skład majątku wchodziły budynki mające charakter ściśle rolniczy oraz budynek mieszkalny i park. W ocenie organu istotnym jest, iż niewielkich rozmiarów budynek mieszkalny znajdował się na jednym podwórzu z budynkami stricte rolniczymi, takimi jak obora, spichlerz, kuźnia, stodoła, sześciorak, stajnia, kurnik. Co więcej, dojazd do drogi z budynku mieszkalnego wymagał przejazdu przez część gospodarczą, bowiem brak było odrębnej bramy, stanowiącej wyjazd z części mieszkalnej. W tych okolicznościach organ uznał, że przyjąć należy, iż budynki znajdujące się na przedmiotowych parcelach spełniały w dominującej części funkcję rolniczą.

Od w/w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 maja 2014 r., H. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 16 lutego 2015 r. oddalił skargę.

Sąd wskazał, że z materiałów sprawy wynika, iż majątek K. pow. 181,1031 ha, to zorganizowana całość gospodarcza przystosowana do prowadzenia działalności rolniczej. Podano, że z kart inwentarzowych wynika, iż w majątku tym chowano drób (kury, indyki), zwierzęta gospodarskie (konie, krowy, świnie), używano maszyn i narzędzi rolniczych (pługi, żniwiarka, młockarnia, sieczkarnia, wozy, bryczki itp.), większość obszaru stanowiły grunty orne (ponad 161 ha), pastwiska (9 ha), ogrody warzywne (2,5 ha) oraz budynki o charakterze folwarcznym (stodoły, obora, szopy, kuźnia, spichlerz, sześciorak, stajnia, kurnik, świniarnia, dom robotniczy, chlew). Stan pracowników rolnych obejmował ponad 20 osób, a w magazynie były płody rolne (żyto owies, jęczmień, buraki, ziemniaki).

Sąd I instancji dostrzegł, że z przedłożonych dowodów wynika także, iż w przedmiotowym majątku znajdował się kamienno-ceglany mieszkalny budynek dworu i park, a w majątku były powozy, lokomobil, sanie wyjazdowe, a więc mienie wykorzystywane także na prywatne potrzeby J. B. – właściciela majątku i osoby nadzorującej działalność rolniczą, co potwierdza H. B. w skardze. Mimo to Sąd podzielił stanowisko organów, że majątek K., oceniając to mienie jako całość, obejmował folwark, gdzie prowadzono produkcję rolniczą (chów zwierząt, uprawę roślin) w ramach którego funkcjonował dwór jako siedlisko folwarku wkomponowane w zabudowę o charakterze rolniczym. Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z przepisem art. 1 ust. 2 lit. b) dekretu, celem reformy rolnej było m.in. tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych. Wobec tego budynek, w którym zamieszkiwał J. B., ze względu na jego rozmiary i przeznaczenie, mógł pełnić funkcję mieszkalną dla rolnika lub rodziny rolniczej w nowoutworzonym gospodarstwie indywidualnym. Sąd wskazał, że z karty katastralnej wynika, iż majątek K. stanowił całość o obszarze 181,1031 ha i nie podlegał parcelacji w latach 1936-1939, a więc spełniał normę obszarową, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej nieruchomości ziemskiej).

Sąd zaznaczył, że nie mógł ocenić wiarygodności stanowiska H. B. dotyczącego braku przeprowadzenia przez organ dowodów wskazanych w pkt 1 lit. a-e) skargi. Sąd zwrócił uwagę, że Wojewoda Wielkopolski przed wydaniem decyzji w piśmie z dnia 21 maja 2012 r. informował pełnomocnika skarżącego o zgromadzeniu w sprawie materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów. Strony w toku postępowania, także na etapie postępowania odwoławczego, nie wskazywały, że mają wiedzę o istotnych dla sprawy materiałach archiwalnych znajdujących się w Archiwum Państwowym w Poznaniu, Oddział w Gnieźnie. Sąd I instancji podkreślił, że to wnioskodawca winien przedłożyć organowi dowody stwierdzające obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w razie braku takich dowodów zwrócić się do organu o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Natomiast wskazanie dopiero w treści skargi materiałów archiwalnych, przy braku załączenia do skargi jakiegokolwiek dokumentu z Archiwum Państwowego w Poznaniu wskazującego, że takie materiały rzeczywiście znajdują się w zasobach archiwalnych – w ocenie Sądu – czyni te zarzuty gołosłownymi.

Jeżeli chodzi o nieprzeprowadzenie oględzin nieruchomości, Sąd zwrócił uwagę, że orzeczenie o podpadaniu nieruchomości pod przepisy dekretu dotyczy stanu nieruchomości z daty wejścia w życie dekretu (13 września 1944 r.), a zatem miarodajne są dowody obrazujące ówczesny stan nieruchomości lub stan jak najbardziej zbliżony do stanu ówczesnego, ze względu na trudności dowodowe wynikłe ze znacznego upływu czasu. Podkreślono, że w niniejszej sprawie zgromadzono dokumenty protokolarne i inwentaryzacyjne opisujące stan nieruchomości z lat 40 – tych XX w., założoną w 1996 r. Kartę Ewidencyjną Zabytku obrazującą rozplanowanie w terenie poszczególnych obiektów majątku K. wraz z materiałem zdjęciowym oraz wydruk z serwisu Geoportal 2, wskazujący obecny widok z góry spornej nieruchomości. Zdaniem Sądu, materiał ten w sposób dostateczny ilustrował stan faktyczny istniejący na spornym gruncie i nie było potrzeby dokonywania oględzin tej nieruchomości.

Sąd podzielił stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że w niniejszej sprawie nie było potrzeby badania związku funkcjonalnego zespołu dworsko-folwarcznego w K., ponieważ ze zgromadzonych dowodów wynika, że nieruchomość ta miała w dacie przejęcia na cele reformy rolnej charakter typowo rolny, a nie mieszkalno-reprezentacyjno-wypoczynkowy, jak uważa skarżący.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł H. B., reprezentowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, poprzez ich błędną wykładnię, względnie ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że zespół dworsko – parkowy majątku K., gmina G. był funkcjonalnie powiązany z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywaną do prowadzenia działalności rolniczej, a co za tym idzie podpadał pod działanie 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, podczas gdy w rzeczywistości brak było takiego funkcjonalnego związku,

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1 dekretu w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi w wyniku bezpodstawnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2012 r., podczas gdy w sprawie administracyjnej dokonano błędnej wykładni przepisów dekretu i w konsekwencji nieprawidłowo ustalono, że zespół dworsko – parkowy majątku K. gmina G. był funkcjonalnie powiązany z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywaną do prowadzenia działalności rolniczej i jako taki podpadał pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, gdy tymczasem z okoliczności sprawy wynika, że w rzeczywistości brak było takiego funkcjonalnego związku,

b) art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi w wyniku bezpodstawnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi prawidłowo utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2012 r., podczas gdy w sprawie administracyjnej nie doszło do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz organy obu instancji zaniechały zbadania wszystkich okoliczności sprawy oraz dokonały dowolnej oceny dowodów, w konsekwencji błędnie przyjmując, że pomiędzy zespołem dworsko – parkowym, a pozostałą częścią nieruchomości zachodził związek funkcjonalny oraz, że w skład nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej nie wchodziły nieruchomości leśne, a także, że majątek K. nie był przedmiotem przedwojennej parcelacji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że J. B. był wyłącznie właścicielem ziemskim, a nadzór i koordynowanie produkcji rolnej odbywało się poza obszarem dworsko parkowym – czynił to zarządca, który jednocześnie mieszkał poza częścią dworsko – parkową majątku.

Zdaniem skarżącego twierdzenia Sądu o tym, że wskazanie "dopiero w treści skargi" dowodów na poparcie swoich twierdzeń jest "gołosłowne" należy uznać za nietrafne. Zaznaczono, że skarżący wiele dowodów gromadził na bieżąco i nie wszystkie były mu znane w toku postępowania. W ocenie skarżącego kasacyjnie postępowanie dowodowe musiało podlegać uzupełnieniu – takim szczególnym brakiem tego postępowania, zignorowanym przez Sąd, było nieprzeprowadzenie oględzin nieruchomości. Wskazano, że zarówno w sprawie administracyjnej, jak i w sprawie przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nastąpiło nieprawidłowe ujmowanie dawnego majątku J. B. jako całości, podczas gdy można było w nim wyodrębnić co najmniej trzy części: mieszkalno – reprezentacyjną, leśną oraz rolniczą. Podkreślono, że dwie pierwsze nie podpadały pod przepisy dekretu, co organ powinien dostrzec i właściwie ocenić, czego jednak nie uczynił, a Sąd takie rozstrzygnięcie zaaprobował.

Skarżący kasacyjnie podał ponadto, że Sąd (podobnie jak organy obu instancji) w całości pominął problematykę nieprzeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w zakresie oceny, czy i jeżeli tak, to o jakim obszarze nieruchomości leśne, wchodzące w skład danego majątku J. B. zostały nieprawidłowo przejęte na mocy przepisów dekretu o reformie rolnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Dokonując kontroli instancyjnej wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 16 lutego 2015 r., Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.tj.: z 2016 r., poz. 718, dalej p.p.s.a.) w postępowaniu kasacyjnym rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej następuje w granicach skargi kasacyjnej przy uwzględnieniu z urzędu przesłanek nieważności postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiły wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty procesowe zmierzały do wykazania, że organy administracji i Sąd pierwszej instancji orzekły w oparciu o niekompletny i niewyczerpujący materiał dowodowy, nie badając wszystkich okoliczności sprawy i błędnie oceniając, że nieruchomość ziemska K. podpadała pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak również nieprawidłowo ustaliły, że zespół dworsko – parkowy majątku K. gmina G. był funkcjonalnie powiązany z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywaną do prowadzenia działalności rolniczej.

Aby dokonać oceny tak sprecyzowanych zarzutów należy w pierwszej kolejności przeprowadzić analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego. W aktach sprawy znajdują się nadesłane przez Starostwo Powiatowe w Wągrowcu kopie dwóch protokołów przejęcia na cele reformy rolnej majątku K. z dnia 26 kwietnia 1945 r. oraz kopia 29 karty rejestru katastralnego obrębu K. Z dokumentów tych wynika, że obszar ogólny majątku K. wynosił 181,1031 ha, w tym powierzchnię 161,50 stanowiły grunty orne, 9 ha pastwiska, 2,5 ha sad i ogrody warzywne, 4 ha podwórza, zabudowania i drogi, 3 ha – stawy rybne, inne wody, nieużytki. W protokołach wymieniono budynki i inne urządzenia oraz inwentarz żywy i martwy. Z karty rejestru katastralnego obrębu K. wynika, że obszar majątku K. wynosił 181,1031 ha. Sąd Rejonowy w Wągrowcu Wydział V Ksiąg Wieczystych nadesłał zaświadczenie Wojewody Poznańskiego z dnia 3 stycznia 1947 r. stwierdzające, że nieruchomość ziemska K. o obszarze 181,10.31 ha jest przeznaczona na cele reformy rolnej w myśl art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz pismo Wojewody Poznańskiego z dnia 3 stycznia 1947 r. skierowane do Sądu Grodzkiego w W. Wydział Hipoteczny, w którym wnioskuje o wpis do księgi wieczystej nieruchomości ziemskiej K. Skarbu Państwa, jako właściciela. Ponadto Wojewódzki Konserwator Zabytków w Poznaniu przedłożył dokumentacje archiwalną dla zespołu dworsko-parkowo-folwarcznego K. gm. G., powiat w., informując jednocześnie, że zespół ten nie jest wpisany do rejestru zabytków (karta elementów składowych zespołu, plan sytuacyjny, mapa archiwalna, fotografie). Organ pierwszej instancji dopuścił także dowód z opinii biegłego geodety E. H. celem przedstawienia wykazu synchronizacyjnego, który pozwoli na określenie zasięgu obszaru majątku ziemskiego K. według stanu na dzień 1 września 1939 r. i ustalenie aktualnego stanu prawnego działek ewidencyjnych wchodzących w skład obrębu danego majątku K., jak też sporządzenia mapy przedstawiającej obszar objęty mapą katastralną wniesiony na obecną mapę ewidencyjną. W aktach znajdują się sporządzone przez biegłą geodetę mapy zgodnie ze zleceniem. Na etapie postępowania odwoławczego do akt dołączono wydruk z serwisu Geoportal 2, przedstawiający widok z góry przedmiotowej nieruchomości.

Z zebranego w toku postępowania materiału dowodowego wynika zatem, że majątek K. podlegał przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, skoro jego powierzchnia prawie dwukrotnie przekraczała normę obszarową 100 ha. Z dokumentów zebranych w toku postępowania wynika, że w skład majątku K. nie wchodziły obszary leśne.

Według autora skargi kasacyjnej zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niekompletny, gdyż organy administracji powinny poczynić ustalenia również w oparciu o dowody - dokumenty, które znajdują się w Archiwum Państwowym w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że: "zasada prawdy materialnej obowiązek przeprowadzenia dowodów stawia po stronie organu orzekającego (....). Jednocześnie brak jest przepisów, które mogłyby stanowić podstawę do wywiedzenia dla skarżącego negatywnych konsekwencji z powodu wskazania na konieczność przeprowadzenia dowodów dopiero w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego." Trzeba zatem zwrócić uwagę, że w postępowaniu administracyjnym regułą jest gromadzenie dowodów przez organ administracji, co nie oznacza jednak, że strony postępowania są zwolnione od współdziałania z organem w zakresie zgłaszania wniosków dowodowych i przedstawiania własnej argumentacji. Obowiązek strony współdziałania z organem orzekającym w sprawie wynika wprost z art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Oczywistym jest, że powyższego nie można odczytywać w ten sposób, że organ administracji prowadząc postępowanie dowodowe w sprawie zwolniony jest od obowiązku podejmowania działań w celu wszechstronnego i dostatecznego wyjaśnienia sprawy. Wprowadzona ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2011 r., Nr 6, poz. 18) zmiana art. 7 k.p.a. przez dodanie słów : "na wniosek stron" nie może oczywiście stanowić podstawy do wykładni, która przerzuca obowiązek ustalenia stanu faktycznego w oparciu o czynności dowodowe wnioskowane przez stronę (strony) postępowania. Wprowadzona zmiana ma znaczenie prawne przez podwyższenie do rangi zasady ogólnej udziału strony w ustaleniu stanu faktycznego i udziału czynnego przez wnioskowanie o podjęcie czynności dowodowych. Rzecz w tym, że w niniejszej sprawie w toku całego postępowania skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zgłaszał żadnych wniosków dowodowych, zaś zgłoszone w skardze do sądu pierwszej instancji zarzuty dotyczące nieprzeprowadzenia dowodów z materiałów znajdujących się w Archiwum Państwowym w Poznaniu, jak słusznie ocenił to Sąd pierwszej instancji, są niezasadne. Od profesjonalnego pełnomocnika należy oczekiwać, że powołując się dopiero w skardze do sądu administracyjnego na materiały archiwalne wskaże konkretnie dokumenty mające dowodzić, że w skład majątku K. wchodziły obszary leśne, czy też dokumenty świadczące o przedwojennej parcelacji majątku. Tym bardziej, że jak sam zaznaczył w uzasadnieniu skargi do sądu administracyjnego istnieje możliwość skorzystania ze strony internetowej, której adres był pełnomocnikowi znany. Organ pierwszej instancji pismem z dnia 14 marca 2012 r. zwrócił się do pełnomocnika H. B. o wskazanie świadków mogących złożyć zeznania na okoliczność przejęcia majątku K., S. oraz P., a także zeznania w związku z potencjalnie funkcjonującymi w ramach tych majątków zespołów pałacowo - parkowych. Zwrotne potwierdzenie odbioru tego pisma przez pełnomocnika H. B. nosi datę 30 marca 2012 r. Wnioskujący, jak też jego pełnomocnik nie zgłosili żadnych świadków, ani innych wniosków dowodowych. Ponadto pismem z dnia 21 maja 2012 r. Wojewoda poinformował strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego. Również i na to pismo strona powiadomiona w trybie art.10 k.p.a. nie wniosła żadnych uwag do zgromadzonego materiału dowodowego, nie przedstawiła żadnych dowodów mogących podważyć dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, które są dokumentami urzędowymi. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi pierwszej instancji "zignorowanie" szczególnego braku postępowania – nieprzeprowadzenia oględzin. Pomijając, że o przeprowadzenie tego dowodu nie wnioskował pełnomocnik strony, Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku trafnie wskazał, że orzeczenie o podpadaniu nieruchomości pod przepisy dekretu dotyczy stanu nieruchomości z daty 13 września 1944 r., czyli z daty wejścia w życie dekretu, a zatem miarodajne są dowody obrazujące ówczesny stan nieruchomości lub stan jak najbardziej zbliżony do stanu ówczesnego, ze względu na trudności dowodowe wynikłe ze znacznego upływu czasu. Sąd prawidłowo wywiódł, że w niniejszej sprawie zgromadzone w niniejszej sprawie dokumenty protokolarne i inwentaryzacyjne opisujące stan nieruchomości z lat 40 – tych XX w., założoną w 1996 r. Kartę Ewidencyjną Zabytku obrazującą rozplanowanie w terenie poszczególnych obiektów majątku K. wraz z materiałem zdjęciowym w sposób dostateczny ilustrował stan faktyczny istniejący na spornym gruncie i nie było potrzeby dokonywania oględzin tej nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również zgłoszonych w skardze kasacyjnej naruszeń przepisów prawa materialnego.

Zarówno Sąd pierwszej instancji, jak też organa orzekające w sprawie dokonały prawidłowej wykładni art.1 i art.2 ust.1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jak też w uzasadnieniu decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia 27 lipca 2012 r. w sposób szczegółowy, staranny i wnikliwy przedstawiono wykładnię wskazanych przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, wyjaśniając stronom postępowania rozumienie pojęcia "nieruchomość ziemska", przywołując orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Prawidłowo również Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i Sąd pierwszej instancji uznali, że zespół dworsko - parkowo – folwarczny spełniał kryteria do przejęcia na cele reformy rolnej. Zagadnienie związku funkcjonalnego zespołu dworsko-pałacowego z pozostałą częścią majątku ziemskiego jest od wielu już lat przedmiotem orzecznictwa tak Sądu Najwyższego, jak też sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tej sytuacji w chwili obecnej nie można pominąć dorobku orzecznictwa i wypracowanej wykładni tak pojęcia nieruchomości ziemskiej, jak też rozumienia związku funkcjonalnego między zespołem pałacowym czy dworskim a resztą majątku.

W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) można rozpatrywać wnioski dotyczące zarówno tego, czy cała nieruchomość, czy też jej część podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu. Ponieważ przepisy dekretu, ani rozporządzenia nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej", przyjęto rozumienie tego pojęcia wynikające z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. W 3/89, ( pub. OTK 1990, nr 1 poz. 26), za którym przemawiają też przepisy dekretu /np. art. 1 ust. 2 lit. "a" i b, art. 6 i art. 11 ust. 1/. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wymienionej uchwały z dnia 19 września 1990 r., a następnie w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 kwietnia 1996 r., sygn. akt W 15/95 (Dz. U. Nr 54, poz. 572) przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (Nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). W oparciu o wskazane uchwały Trybunału Konstytucyjnego przyjmowano, że na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Natomiast przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia, powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc nie mogła być przeznaczona na cele określone w dekrecie (por. uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. I OPS 2/06 i uchwała NSA z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10 pub.www.nsa.gov.pl oraz powołane w tych uchwałach liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego). Zatem zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na błędną wykładnię art.1 i art.2 ust.1 lit. e dekretu nie są zasadne. Natomiast zarzucając w skardze kasacyjnej nieprawidłowe ustalenie, że zespół dworsko – parkowy majątku K. gmina G. był funkcjonalnie powiązany z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywaną do prowadzenia działalności rolniczej należało podnieść zarzut naruszenia §5 wymienionego wyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. Wobec podniesienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do istoty sprawy, a mianowicie czy prawidłowa jest dokonana w sprawie ocena funkcjonalnego powiązania zespołu dworsko-parkowego z pozostałą częścią majątku K. Nie może budzić wątpliwości, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego majątek K. o pow. 181,1031 ha stanowił zorganizowaną całość gospodarczą służącą do prowadzenia działalności rolniczej. W majątku była hodowla drobiu, zwierząt gospodarskich, używano maszyn rolniczych. W majątku znajdowały się budynki o charakterze folwarcznym: stodoły, szopy, obora, spichlerz, sześciorak, stajnia, winiarnia, kurnik, dom robotniczy, chlew ( karty inwentarzowe). W majątku K. znajdował się budynek dworu mieszkalny kamienno-ceglany, a także park. Budynek dworu był niewielki, w którym mieszkał i sprawował nadzór majątku właściciel J. B. W decyzjach wydanych w sprawie organy administracji wyraziły ocenę, że dwór pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarstwem rolnym. Ocena ta wynika z analizy m.in. dokumentacji nadesłanej przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Poznaniu. Ocenę tę podzielił Sąd pierwszej instancji i ocena ta jest prawidłowa. Z załączonych do akt sprawy planów usytuowania poszczególnych zabudowań wynika, że budynek mieszkalny dworu znajdował się na jednym podwórzu z budynkami ściśle rolniczymi, a dojazd do drogi z budynku mieszkalnego wymagał przejazdu przez część gospodarczą, nie było odrębnej bramy, stanowiącej wyjazd z części mieszkalnej. Majątek K. stanowił zorganizowaną całość gospodarczą przystosowaną do prowadzenia działalności rolniczej. Zebrane w sprawie dowody przemawiają za prawidłowym orzeczeniem organów administracji i Sądu pierwszej instancji w kwestii funkcjonalnego powiązania zespołu dworsko – parkowego majątku K. z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywaną do prowadzenia działalności rolniczej.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.