Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 1451/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2 i 4 art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 1 pkt 9 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Dnia 21 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Porczyńska Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant: Asystent sędziego Joanna Skrzypczak-Zajger po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J. Z. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu wraz z należnym podatkiem od towarów i usług liczonym od tej kwoty.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 1451/08

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...], odmawiającą A. D. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia do października 2003 r., w łącznej kwocie 105, 56 zł. oraz ubezpieczenie zdrowotne za wymienione miesiące lat 1999-2003, w łącznej kwocie 6.020,94 zł.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że dniu 14 stycznia 2008 r. A. D. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Prośbę swoją umotywował problemami związanymi z przekształceniem spółki i opóźnieniem przez ZUS weryfikacji stopy procentowej składek. Podał, że zaległości w opłacie składek spowodowane były trudną sytuacja materialną i rodzinną. Poinformował, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a jedynym źródłem utrzymania rodziny jest emerytura żony w wysokości 724,00 zł. miesięcznie. Ponadto stwierdził, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Do wniosku dołączył: kartę identyfikacyjną - oświadczenie bezrobotnego z dnia [...] r., wydaną przez Powiatowy Urząd Pracy nr l w Ł. oraz przekaz pocztowy potwierdzający wysokość świadczenia emerytalnego żony za grudzień 2007 r.

W dniu 25 lutego 2008 r. został spisany kwestionariusz o możliwościach płatniczych strony, z którego wynika, że A. D. mieszka wraz z żoną i ojcem, w okresie 2 listopada 1981 r. do 31 października 2003 r. prowadził działalność gospodarczą, ma dorosłe dzieci prowadzące odrębne gospodarstwa domowe, nie posiada innych osób na utrzymaniu, nie osiąga dochodów, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, żona pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.237,84 zł. brutto, zobowiązany posiada zadłużenia z tytułu: podatków, zaciągniętego kredytu na zakup samochodu (raty nie są spłacane), natomiast na samochodzie, którego jest właścicielem (BMW rok prod. 1998) ustanowiony został zastaw na rzecz Banku A. W dalszej części wskazano, że A. D. jest właścicielem działki rekreacyjnej położonej w miejscowości S., natomiast ruchomości znajdujące się w mieszkaniu stanowią własność ojca, zobowiązany nie posiada akcji, obligacji, papierów wartościowych, ani konta bankowego.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zobowiązany stwierdził, że wezwanie do opłacenia składek otrzymał w 2007 r., gdy działalność już nie była prowadzona. Wystąpił o udzielenie układu ratalnego, gdy był zatrudniony w firmie A Sp. z o.o. Gdy w maju 2007 r. został zwolniony z pracy i otrzymał status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, układ ratalny został zerwany. Poinformował, że obecnie wraz z żoną uzyskuje dochody, które z trudnością pozwalają na zaspokojenie potrzeb życiowych. Ponadto część świadczenia emerytalnego żony została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym. Podkreślił, że wraz z żoną nie dysponuje środkami, które pozwoliłyby na spłatę należności z tytułu składek w układzie ratalnym. Posiada zadłużenie w Banku A., które na dzień 15 stycznia 2008 r. wynosi 69.630,83 zł. Podał również, że majątek ruchomy posiadany przez rodzinę nie przedstawia dużej wartości, a ponadto jest obciążony prawami osób trzecich i zajęty przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym. Z uwagi na obecną kondycję finansową, nie jest możliwe uzyskanie kredytu bankowego na pokrycie zadłużenia z tytułu składek.

Wnioskiem z dnia 28 maja 2008 r. zobowiązany wystąpił o niewdrażanie postępowania egzekucyjnego. We wniosku poinformował, że w przypadku wydania ponownej decyzji odmawiającej umorzenia należności, deklaruje dobrowolną spłatę zadłużenia w wysokości, na którą pozwalają aktualne dochody, zaznaczając, że obecnie pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Zobowiązany stwierdził, że egzekucja powiększyłaby koszty i byłaby dużym obciążeniem dla jego skromnego budżetu domowego.

W dniu 9 czerwca 2008 r. ZUS poinformował, że na podstawie obowiązujących przepisów jest zobowiązany do dochodzenia należności z tytułu składek, oraz że postępowanie egzekucyjne prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł-W, zatem wniosek w powyższej sprawie jest bezprzedmiotowy.

Utrzymując w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes ZUS wyjaśnił, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości. Ciężar wykazania okoliczności, które mogą być podstawą do umorzenia, należy do osoby zobowiązanej.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", zaległości z tytułu składek podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Organ wyjaśnił, że na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 z 2003 r.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie", Zakład może, ale nie musi umorzyć zaległości w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a mimo braku całkowitej nieściągalności - w sytuacjach wyjątkowych, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS, np. legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

W ocenie organu z dokumentacji sprawy wynika, że zobowiązany i jego małżonka nie są pozbawieni źródła dochodu. Strona otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, a jego żona pobiera świadczenie emerytalne. Zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł - W. Organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W związku z powyższym Prezes ZUS uznał, że w przypadku strony nie zachodzi całkowita nieściągalność należności i dlatego nie jest możliwe umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazane okoliczności nie stanowią również podstawy do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, w tym także w oparciu o przepisy rozporządzenia.

W ocenie organu rozpatrując możliwość umorzenia należności w sytuacji braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi, czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się oraz czy jest możliwa poprawa sytuacji finansowej.

Organ wyjaśnił ponadto, że spłata należności składkowych nie musi oznaczać wyłącznie jednorazowej zapłata całej należności. Pomiędzy dłużnikiem i wierzycielem może być uzgodniona forma i zasady spłaty zaległości. We wniosku z dnia 29 maja 2008 r. o nie wdrażanie postępowania egzekucyjnego strona zadeklarowała dobrowolną spłatę należności z otrzymywanego zasiłku dla bezrobotnych. Zdaniem organu oznacza to, że zobowiązany dysponuje środkami finansowymi na uregulowanie zadłużenia oraz zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, tym bardziej, że nie posiada innych osób na utrzymaniu. Natomiast pogląd strony, że jego dochody nie są wysokie, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności.

Dalej organ wyjaśnił, że zobowiązany wraz z żoną są właścicielami działki rekreacyjnej. Odnośnie obciążających stronę innych zobowiązań (z tytułu podatków oraz zaciągniętego kredytu), organ stwierdził, że nie można ich traktować jako ważniejszych od uregulowania zaległości wobec ZUS. Dla każdego wierzyciela jego należności są bardzo istotne i ma prawo ich dochodzić. Organ ocenił również, że skoro innych zadłużeń zobowiązany nie wykazał, to oznacza, że są one regulowane terminowo.

Z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby strona musiała sprawować opiekę nad przewlekle chorą osobą i z tego powodu nie miała możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłacenie zadłużenia.

Organ podkreślił ponadto, że zobowiązany otrzymał propozycję spłaty zadłużenia w układzie ratalnym.

Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez A. D.

W uzasadnieniu skarżący powołał się na pismo ZUS z dnia 9 listopada 2006 r., informujące go, że jest prowadzone postępowanie wyjaśniające w sprawie wysokości obowiązującej stopy procentowej w okresie składkowym za 2003 r. Z pisma wynika, że dopiero pod koniec 2006 r. ZUS wyjaśnił i ustalił wysokość stopy procentowej na 1,93 % podstawy wymiaru. Za wymieniony okres ZUS naliczył odsetki już od roku 2003 r., pomimo, że wysokość stopy procentowej została ustalona w roku 2006.

Skarżący podniósł, że w lutym 2007 r. ZUS wystawił tytuły wykonawcze i nieprawidłowo przyjął, że wszystkie zobowiązania z tytułu składek przedawniają się po upływie 10 lat (art. 24 ust. 4 u..s.u.s.). Taki stan prawny obowiązuje jednak dopiero od stycznia 2003 r., zaś przed tą datą składki przedawniły się po upływie 5 lat.

W ocenie skarżącego ZUS nie dostosował się do obowiązujących przepisów prawa i dochodzi różnicy stopy procentowej z okresów objętych przedawnieniem. Składki na FP i FGSP oraz zdrowotna ulegają przedawnieniu na takich samych zasadach jak składki na ubezpieczenia społeczne. Z tym, że w tym przypadku 10 letni okres przedawnienia obowiązuje od 1 lipca 2004 r. Przed tym dniem składki zdrowotne przedawniły się po upływie 5 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne.

W ocenie skarżącego należności z tytułu nieopłaconych składek uległy przedawnieniu, co oznacza, że w 2007 r. organ egzekucyjny wystawił tytuły egzekucyjne bez podstawy prawnej. Po upływie terminu przedawnienia ZUS nie może również egzekwować odsetek za zwłokę. Ponadto określona w tytule wykonawczym stawka odsetek nie jest wystarczająca do naliczania odsetek za zwłokę bez określenia okresów zaległości oraz wzoru. Odsetki za zwłokę nie powinny być naliczone za pełne lata, ale za poszczególne okresy i w warunkach zmiennych stóp procentowych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych do obliczenia odsetek za zwłokę zastosował wzór określony komunikatem, a nie aktem prawnym, co nie jest zgodne z przepisami prawa, gdyż w świetle Konstytucji RP komunikat nie jest źródłem prawa.

Skarżący zarzucił, że zostały naruszone przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności w sposób niewłaściwy i niezgodny z prawem dokonano zajęcia praw majątkowych. W dniu 22 lutego 2007 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wystawił zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą. Zobowiązany nie otrzymał jednak tego zawiadomienia, przez co został pozbawiony możności wniesienia skargi na czynności komornika.

W dniu 22 lutego 2007 r. ZUS wystawił tytuł wykonawczy nr [...]za okres listopad 2001 z tytułu zaległości składki zdrowotnej za listopada 2001 r. w kwocie należności zł 68,30 oraz odsetki wg stawki 11 % w kwocie 55,00 zł., razem 123,30. W tym samym dniu ZUS pomyłkowo wystawił taki sam tytuł, określił ten sam okres - listopad 2001, a powinno być - październik 2001. ZUS nie dokonał korekty i nie sprostował okresu którego dotyczy zaległość. W dniu 17 grudnia 2007 r. ZUS obciążył skarżącego po raz drugi zaległością z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie należności głównej zł. 68,30 oraz odsetkami 13,00 % stawki, a nie 11 % jak w tytułach z dnia 22 lutego 2007 r.

Niezależnie od powyższego, skarżący stwierdził, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania. Dlatego po rozpatrzeniu argumentów merytorycznych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny - nie można odrzucić możliwości umorzenia postępowania. Skarżący uznał, że skierowanie sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego byłoby dla niego krzywdzące, gdyż ZUS naruszył przepisy postępowania od 1999 r., w wyniku czego powstały uchybienia w naliczaniu składek według nieprawidłowej stopy procentowej.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że zmiana art. 24 ust. 4 u.s.u.s. ustanawiająca dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, została dokonana ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. i nie przewidywała żadnego przepisu przejściowego. Zatem nowy termin przedawnienia dotyczył wszystkich należności składkowych, które na dzień 1 stycznia 2003 r. nie uległy przedawnieniu. Od 1 lipca 2004 r. identyczny okres ma zastosowanie również w stosunku do składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.).

Zgodnie z ust. 3 art. 28 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a).

Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego.

Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2006, s. 505).

Podkreślić należy bowiem, że nawet spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności nie powoduje automatycznie obowiązku umorzenia należności przez organ.

Odnosząc się natomiast do przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należy stwierdzić, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie.

W niniejszym przypadku zobowiązany otrzymuje pewien stały dochód, wskazany kwotowo w zaskarżonej decyzji. Wprawdzie podjęcie spłaty zaległej należności pogorszy jego sytuację (co jest niewątpliwe), nie daje to jednak wystarczającej podstawy aby dług umorzyć. Organ nie przeczy, że sprostanie obciążeniu skarżącego wymaga znacznego wysiłku, jednakże na obecnym etapie postępowania ocenił, że jest to możliwe do udźwignięcia, tym bardziej, że jak wynika z treści zaskarżonej decyzji - zobowiązany otrzymał propozycję spłaty zadłużenia w układzie ratalnym.

Jedną z przesłanek do umorzenia zaległości, określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ prawidłowo ocenił, że z niniejszej sprawy nie wynika, aby skarżący był postawiony w takiej sytuacji. Skarżący nie wykazał również, aby poniósł stratę materialną w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W tej sytuacji dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego.

Zasadne jest również stanowisko organu dotyczące terminu przedawnienia przedmiotowych należności, zaprezentowane w odpowiedzi na skargę.

Zgodnie z tekstem pierwotnym art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Na podstawie art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), z dniem 1 stycznia 2003 r. do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wprowadzono 10-letni okres przedawnienia.

Ponieważ składki na ubezpieczenia społeczne objęte zaskarżoną decyzją dotyczą okresu od sierpnia do października 2003 r., niewątpliwie ma do nich zastosowanie 10-letni okres przedawnienia. Oznacza to również, że podnoszony przez organ brak przepisów przejściowych w ustawie zmieniającej, nie ma znaczenia w niniejszej sprawie.

Od 1 lipca 2004 r. przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. odnosi się również do składek na ubezpieczenie zdrowotne, na podstawie art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.), a od 1 października 2004 r. na podstawie art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych (tekst jedn. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

W myśl art. 29 ust.1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia, osoby i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 26-28, są obowiązane, bez uprzedniego wezwania, opłacić składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianym dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób i jednostek nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Analogiczne unormowanie zawiera art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych.

Od 30 grudnia 1999 r. na podstawie art. 47 ust. 1 u.s.u.s. płatnik składek opłaca składki za dany miesiąc, nie później niż:

1) do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie;

2) do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych,

3) do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników.

Wprawdzie w tekście pierwotnym tej ustawy podane były inne daty, ale zawsze termin opłacania składek za dany miesiąc upływał w miesiącu następnym.

Oznacza to, że 10-letni okres przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne obejmował składki począwszy od czerwca 1999 r., co miało zastosowanie w rozpatrywanej sprawie.

Na 6 stronie uzasadnienia decyzji ZUS z dnia [...] r. organ wyjaśnił skarżącemu, że na podstawie art. 23 ust. 1 u.s.u.s. od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w Ordynacji podatkowej.

Odnośnie zarzutów dotyczących pisma ZUS z dnia 9 listopada 2006 r., załączonego do skargi, należy stwierdzić, że zostało ono wystosowane do skarżącego znacznie przed terminem wszczęcia postępowania w rozpoznawanej sprawie i stanowi wezwanie do dokonania korekty rozliczenia składek ubezpieczenia społecznego z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, nieprawidłowo wyliczonych przez skarżącego jako płatnika.

Podobny walor mają zarzuty dotyczące postępowania egzekucyjnego, które nie mieszczą się w przedmiocie zaskarżonej decyzji. W postępowaniu egzekucyjnym służą stronie odrębne środki zaskarżenia, które nie mogą być analizowane w sprawie dotyczącej umorzenia zaległości z tytułu składek.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.

M.Ko.