Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1984/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 75 § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 535/20 w sprawie ze skargi V.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 535/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi V.N. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] i decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Burmistrz [...] odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią A.Z. Jako powód odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji podał datę powstania niepełnosprawności A.Z. oraz fakt posiadania przez nią trzech córek, z których B.J. pracuje zawodowo, M.G. mieszka w S. opiekuje się niepełnosprawnym mężem, S.L. mieszka w B. woj. śląskie.

W odwołaniu V.N. powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako "u.ś.r.") z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], decyzją z dnia [...] marca 2020 r., uchyliło zaskarżoną decyzje organu I instancji w całości i odmówiło przyznania V.N. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu babcią.

Kolegium uchylając w pkt I decyzję nie zgodziło się z przyjęciem przez organ I instancji jako podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia daty powstania niepełnosprawności. Przytaczając powołany przez skarżącą wyrok, wbrew stanowisku organu I instancji stwierdziło, że pomimo tego, że nie zostały wprowadzone wynikające z wyroku TK zmiany w przepisach powszechnie obowiązujących, stanowi on część porządku prawnego i nie można go pominąć przy ocenie prawnej żądania strony.

Kolegium podzieliło natomiast stanowisko organu I instancji co do istnienia krewnych zobowiązanych do alimentacji w kolejności wyprzedzającej skarżącą. Zaznaczyło, że możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego istniałaby jedynie w sytuacji ustalenia, że żadna z córek A.Z. nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu. Zaznaczyło przy tym, że nie chodzi o zamieszkiwanie w innej miejscowości czy też wykonywanie pracy zawodowej. Okoliczności te są bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalniają jej z obowiązku alimentacyjnego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze postaci świadczenia pomocy w formie starań osobistych, ale może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. Osoba ta nie nabywa jednak – z racji sprawowania opieki – prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie organu M.G. z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym mężem faktycznie nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu. Obowiązek ten mogą jednak spełnić pozostałe dwie córki, tj. B.J. i S.L. (poprzez osobistą opiekę bądź opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni).

Skargę na powyższą decyzję złożyła V.N. podnosząc, że córka B.J. w swoim krótkim oświadczeniu wskazała jedynie to, iż pracuje zawodowo i zbliża się do wieku emerytalnego, w związku czym nie może opiekować się mamą. W jej przypadku dodatkową okolicznością jest to, że ma niepełnosprawnego syna, co obliguje ją do sprawowania nad nim opieki (leczenie specjalistyczne). Córka S.L. oświadczyła, że mieszka w woj. śląskim, opiekuje się małoletnią wnuczką i nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu wobec mamy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z nieco innych przyczyn niż w niej podniesione.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że poza sporem jest, że skarżąca jest wnuczką A.Z., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest także kwestionowane, że skarżąca rezygnując z zatrudnienia sprawuje opiekę nad babcią i w związku z tą opieką ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Bezsporne jest także, A.Z. ma 3 córki, z których – jak wynika ze złożonych oświadczeń – jedna opiekuje się swoim niepełnosprawnym mężem, druga pracuje zawodowo, zbliża się do wieku emerytalnego a rezygnacja z pracy uszczupli jej zarówno bieżące jak i przyszłe dochody (tj. wypracowaną emeryturę), trzecia zaś zamieszkuje w województwie śląskim i ma pod opieką nieletnią wnuczkę. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 u.ś.r.

Zasadnie SKO zastosowało prokonstytucyjną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. uwzględniającą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Kwestia ta została przesądzona w orzecznictwie, nie wywołuje rozbieżności i tym samym nie wymaga szerszego uzasadnienia.

Jako podstawę odmowy Kolegium wskazało ogólnie przepis art. 17 u.ś.r. bez precyzyjnego określenia jednostki redakcyjnej, podnosząc, że skarżąca jest wnuczką osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nad którą sprawuje opiekę. Babcia ma natomiast trzy córki, z których co najmniej dwie mogą tę opiekę sprawować, bądź sfinansować ją. Ustalenia w tym zakresie zostały oparte na złożonych do akt sprawy oświadczeniach tych córek.

W ocenie WSA w Rzeszowie sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona. Jak się bowiem podkreśla w najnowszym orzecznictwie, bez należytych ustaleń w zakresie sytuacji mieszkaniowej, rodzinnej, zdrowotnej i finansowej nie można przyjąć, opierając się tylko na oświadczeniach osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad matką, że występują po ich stronie obiektywne przeszkody do sprawowania tejże opieki. Analiza wyroku NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1115/19 wskazuje, że ustalenie czy po stronie tych osób rzeczywiście występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad matką, wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego np. przesłuchania ich jako świadków, przedłożenia ewentualnych zaświadczeń czy dokumentów obrazujących sytuację materialną, w tym wysokość dochodów. Oświadczenia takich osób nie są wystarczające. Takie oświadczenie jest bowiem jedynie dokumentem prywatnym, którego wartość dowodowa jest ograniczona do stwierdzenia, że dana osoba złożyła oświadczenie określonej treści. Dodatkowo w niniejszej sprawie złożone przez córki osoby wymagającej opieki oświadczenia nie odpowiadają ponadto wymogom ustanowionym w art. 75 § 2 k.p.a., gdyż nie tylko nie pochodzą od strony, ale też nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. W zaskarżonej decyzji zabrakło oceny wiarygodności tych oświadczeń stosownie do art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Niezależnie od powyższego, choć już te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zdaniem Sądu ich treść nie jest wystarczająca dla ustalenia czy skarżąca może być uznana za osobę uprawnioną do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 7 maja 2020 r. sygn. I OSK 2831/19, formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1 a pkt 1 u.ś.r., nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna osoba. Takie stanowisko wynika z powiązania przepisów art. 17 ust. 1 a u.ś.r. z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej też jako k.r.o.) dotyczących obowiązku alimentacyjnego.

Stosownie do art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z tymi właśnie unormowaniami koresponduje właśnie art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. Tak więc, przepisy te w zestawieniu z przepisami k.r.o. jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny – według kolejności tego zobowiązania. Na taką wykładnię wskazuje brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. Nie jest przy tym wkraczaniem w uprawnienia sądu rodzinnego badanie czy na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny, w sytuacji gdy taki warunek stawia ustawa.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji ww. regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi. W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w k.r.o. Nie można więc pominąć treści art. 132 k.r.o., która wcześniej została przedstawiona. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko, gdy nie ma osób zobowiązanych w pierwszej kolejności lub legitymują się oni orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bez względu na okoliczności, w tym gdy te osoby z różnych względów obiektywnie nie mogą wywiązać się z tego obowiązku, narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji).

Tymczasem różny może być zakres koniecznej opieki nad dorosłą osobą niepełnosprawną, któremu nie zawsze będzie w stanie podołać osoba nawet w wieku przedemerytalnym, bądź borykająca się z dolegliwościami, które przekreślają możliwość sprawowania opieki. Wreszcie nie można twierdzić, że ktoś może pokryć koszty sprawowania opieki nie znając warunków majątkowych i dochodowych takiej osoby. Nie można bowiem abstrahować od treści art. 135 § 1 k.r.o., który zakres świadczeń alimentacyjnych uzależnia nie tylko od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego także od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. I w tym kontekście zdaniem Sądu organy opierając się wyłącznie na lakonicznej treści oświadczeń złożonych przez córki osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uchybiły obowiązkom wynikającym z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Stanowisko, że "córki mogą opłacić osobę trzecią, która zapewni ich matce opiekę", mimo że co do zasady – słuszne, nie zostało poparte jakimikolwiek dowodami pozwalającymi je zweryfikować. W ocenie Sądu decyzje wydano więc bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności. Tylko zaś prawidłowo ustalony, pełny stan faktyczny sprawy pozwoli na legalną weryfikację zgłoszonego przez skarżącą żądania.

Należy jeszcze zwrócić uwagę, że także w wyrokach z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. I OSK 1939/18 oraz z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 829/16 NSA zauważył, że nie można stosować formalnego ograniczenia z art. 17 ust. 1 a pkt 1 u.ś.r., gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun ze względów obiektywnych nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna osoba. Tut. Sąd w wyroku z dnia 4 marca 2020 r. sygn. II SA/Rz 1482/19 analogiczne stanowisko zajął w odniesieniu do art. 17 ust. 1 a pkt 2 u.ś.r.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu zbyt formalistyczna i nieuwzględniająca konstytucyjnych wartości wykładnia powyższych przepisów u.ś.r. przez organy spowodowała naruszenie przepisów postępowania, a w ponownym postępowaniu organy powinny wyjaśnić wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi, czy sytuacja zdrowotna, życiowa, materialna i dochodowa córek A.Z. pozwala im na realizację obowiązku alimentacyjnego, w tym na ewentualne opłacenie opiekuna dla niepełnosprawnej matki. W tym kontekście wyjaśnić należy także podnoszone w skardze okoliczności dotyczące np. konieczności zajmowania się niepełnosprawnymi członkami rodziny przez córki osoby niepełnosprawnej.

W dniu 17 sierpnia 2020 r. skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...]zegu wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucono:

1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organu I i II instancji z uwagi na naruszenie tych przepisów postępowania w sytuacji, w której nie było podstaw do takiego uchylenia, ponieważ organ nie naruszył art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Sąd I instancji błędnie uznał, że doszło do naruszenia zasady wszechstronnego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, uzasadniając to tym, że organy oparły się na oświadczeniach córek A.Z. zamiast wyjaśnić wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi, czy sytuacja zdrowotna, życiowa, materialna i dochodowa pozwala im na realizację obowiązku alimentacyjnego, w tym na ewentualne opłacenie opiekuna dla niepełnosprawnej matki. W ocenie Kolegium stan faktyczny w tej sprawie jest dokładnie wyjaśniony i nie istnieje potrzeba przeprowadzania żadnych dodatkowych dowodów. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uwzględnieniem skargi;

2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 75 § 2 k.p.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organu I i II instancji z uwagi na naruszenie tych przepisów postępowania w sytuacji, w której nie było podstaw do takiego uchylenia, ponieważ organ nie naruszył art. 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 75 § 2 k.p.a. Sąd I instancji błędnie uznał, że oświadczenia córek A.Z. muszą spełniać wymogi z art. 75 § 2 k.p.a. i że w zaskarżonej decyzji zabrakło oceny wiarygodności tych oświadczeń stosownie do art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy gdyż skutkowało uwzględnieniem skargi.

W ocenie Kolegium stan faktyczny w tej sprawie został dokładnie wyjaśniony i nie istnieje potrzeba przeprowadzania żadnych dodatkowych dowodów, a WSA w Rzeszowie na siłę próbuje udowodnić tezę, jakoby istniały braki w materiale dowodowym, których usunięcie mogłoby wpłynąć na wynik sprawy. A takich braków nie ma, a sprawa jest oczywista. Pani B.J. oświadczyła cyt: "nie mogę sprawować stałej opieki nad mamą A.Z., ponieważ pracuję zawodowo i zbliżam się do wieku emerytalnego, a rezygnacja z pracy uszczupli moje zarówno bieżące jak i przyszłe dochody, tj. wypracowaną emeryturę". Również ustalenia pracownika socjalnego podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego wskazują, że cyt.: "Z informacji uzyskanych od p. A.Z. wynika, że ma trzy córki, lecz żadna z nich nie jest w stanie zająć się matką, gdyż - p. B.J. zamieszkała pod tym samym adresem pracuje zawodowo. Tym samym Pani B.J. ma możliwość sprawowania opieki, ale w sposób świadomy wybrała pracę zarobkową. Jakiekolwiek dodatkowe ustalenia odnośnie Pani B.J. nic nie zmienią w tej sprawie, bo gdyby istniały jakieś inne przeszkody do sprawowania opieki to oświadczyłaby o nich ona sama lub powiedziała podczas wywiadu jej matka – A.Z. albo w jakimkolwiek piśmie wspomniała o nich jej córka [wnioskodawczyni] – V.N. W tym miejscu należy jeszcze zwrócić uwagę na stanowisko strony zawarte w skardze do WSA cyt: "B.J. w swoim krótkim oświadczeniu wskazała jedynie to, iż pracuje zawodowo zbliża się do wieku emerytalnego, w związku z czym nie może opiekować się mamą. W jej przypadku dodatkową okolicznością jest to, że ma niepełnosprawnego syna, co obliguje ją do sprawowania nad nim opieki [leczenie specjalistyczne]". Zatem również strona potwierdza prawdziwość oświadczenia B.J. oraz ustaleń pracownika socjalnego. Przy czym strona precyzuje jeszcze, że niepełnosprawny syn B.J. także stanowi dla B.J. przeszkodę do sprawowania opieki nad A.Z. Jednakże w ocenie Kolegium to twierdzenie nie jest prawdziwe. Skoro niepełnosprawność syna nie stanowi przeszkody do wykonywania pracy przez Panią B.J., to biorąc pod uwagę zasady wiedzy, doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, niepełnosprawność syna nie będzie też stanowiła przeszkody do sprawowania opieki nad A.Z. Gdyby bowiem jej syn wymagał tak dużej opieki ze strony matki, to nie mogłaby ona pracować - no chyba, że opiekę nad synem faktycznie sprawuje inna osoba. Ponadto sprawując opiekę nad A.Z., B.J. z racji fizycznej obecności w domu będzie miała więcej czasu na opiekę nad synem. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Kolegium twierdzenia strony o braku możliwości sprawowania opieki przez B.J. nad A.Z. ze względu niepełnosprawnego syna są twierdzeniami użytymi wyłącznie na potrzeby skargi do WSA. Skoro niepełnosprawność syna nie stanowi przeszkody do wykonywania pracy przez Panią B.J., to z zasad wiedzy, doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania wynika, że niepełnosprawność syna nie będzie też stanowiła przeszkody do sprawowania opieki nad A.Z.

Jednocześnie wskazano, że nie ma żadnej potrzeby, by szczegółowo ustalać sytuację drugiej z córek Pani A.Z. tj. S.L. Jej oświadczenie co do przyczyn braku możliwości sprawowania opieki również jest jednoznaczne i spójne z ustaleniami pracownika socjalnego oraz twierdzeniami strony - Pani V.N.. Ponadto dokonywanie jakichkolwiek dodatkowych ustaleń odnośnie sytuacji zdrowotnej, życiowej materialnej i dochodowej S.L. nie może wpłynąć na wynik sprawy. Istnieje bowiem jedna z córek – B.J., która mogłaby zrezygnować z zatrudnienia i zaopiekować się matką, jednakże nie chce tego uczynić wyłącznie ze względów finansowych. Tym samym obowiązek alimentacyjny po stronie Pani V.N. nie powstał (art. 132 k.r.o.), co wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Oczekiwanie przez Sąd, że organ będzie poszukiwał dowodów i wyjaśniał stan faktyczny w zakresie, który jest zwyczajnie zbędny do rozstrzygnięcia sprawy jest nieporozumieniem.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Na wstępie należy przypomnieć, że granice działania Naczelnego Sądu Administracyjnego które są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 P.p.s.a. - może być: (1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub (2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prawidłowo sporządzona skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji, oraz precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie możliwego istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie zawiera ona usprawiedliwionej podstawy.

Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej wyszczególnionej w art. 174 pkt 2, tj. naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego kasacyjnie WSA w Rzeszowie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 75 § 2 k.p.a. k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organu I oraz II instancji z uwagi na naruszenie tych przepisów postępowania w sytuacji, w której nie było podstaw do takiego uchylenia, ponieważ organ nie naruszył wskazanych przepisów.

W myśl przywołanego w skardze kasacyjnej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z treści cytowanego przepisu jasno wynika, że dla jego prawidłowego zastosowania niezbędne jest nie tylko stwierdzenie przez Sąd wystąpienia określonego naruszenia prawa procesowego, ale także jednoczesne stwierdzenie możliwego istotnego wpływu tego naruszenia na wynik sprawy. Sąd pierwszej instancji prawidłowo wykazał, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie może prowadzić do wniosków, że jak podniesiono to w decyzji SKO [...], iż dwie córki niepełnosprawnej pani A.Z.- S.L. oraz B.J. mogą podjąć się opieki nad nią. Organ wywiódł takie wnioski tylko z jednego środka dowodowego - oświadczeń córek osoby niepełnosprawnej.

Przypomnieć należy, że z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy materialnej należy rozumieć jako wymóg oparcia rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach faktycznie istniejących, a nie wyprowadzanych w drodze domniemań, czy prawd przyznanych przez stronę (M. Wierzbowski, Zasady ogólne [w:] M. Szubiakowski, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Postępowanie administracyjne -ogólne, podatkowe i egzekucyjne, Warszawa 2000, s. 19) Organ zatem przed rozstrzygnięciem sprawy powinien przeprowadzić wszelkie możliwe dowody, aby wyjaśnić jej okoliczności, tak aby być pewnym, iż ustalenia dokonane na podstawie zebranych dowodów są zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. Zasada ta jest wzmacniania przez treść przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i 80 k.p.a., wedle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Oczywiście zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. dowodem w sprawie może być każdy środek przydatny do wyjaśnienia sprawy i dopuszczony przez prawo, co oznacza, że oświadczenia córek Pani A.Z. mogły zostać przyjęte jako dowód w sprawie, ale powinny one zostać zweryfikowane w toku dalszych czynności dowodowych. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 75 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany przyjąć od strony oświadczenie, jeżeli spełnione są trzy przesłanki:

1) przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji;

2) strona złoży wniosek o odebranie oświadczenia;

3) organ uprzedzi stronę o odpowiedzialności za fałszywe zeznania.

Jednak z treści art. 75 § 2 k.p.a. wynika, że nawet tak złożone oświadczenie strony jest środkiem dowodowym, który podlega ocenie przez organ administracji publicznej na zasadach i w trybie przewidzianych w Kodeksie (por M. Jaśkowska, M. Wilbrant-Gotowicz, A. Wróblewski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX 2020). Tak więc skoro nawet oświadczenie założone w trybie ww. przepisu Kodeksu postępowania administracyjnego nie jest szczególnym środkiem dowodowym, a okoliczność faktyczna stwierdzona w oświadczeniu może być przedmiotem dowodu z zeznań świadków, opinii biegłych itd., jeżeli prawdziwość oświadczenia budzi wątpliwości – to tym bardziej weryfikacji powinna podlegać treść oświadczeń złożonych poza trybem określonym w wart 75 § 2 k.p.a.

W sprawie organ wywiódł z oświadczenia pani B.L. mieszkającej na terenie województwa śląskiego, że może ona spełnić obowiązek alimentacyjny wobec matki poprzez opłacenie osoby trzeciej. Nie wiadomo na jakiej podstawie organ uważa, że jest to możliwe, skoro poza informacją o tym, że ww. jest mieszkanką województwa śląskiego i pomaga w wychowaniu nieletniej wnuczki, nieznane są jej dochody ani sytuacja rodzinna. W tym zakresie wnioski SKO, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, są gołosłowne i niczym nie uzasadnione.

Organ uznał również, że druga z córek pani A.Z. może podjąć się opieki nad niepełnosprawną matką, choćby poprzez opłacenie osoby trzeciej, a nadto jak wskazano w skardze kasacyjnej, poprzez rezygnację z pracy. W skardze kasacyjnej podniesiono, że skoro pani B.J. opiekuje się niepełnosprawnym synem i pracuje – to tym bardziej może opiekować się swoją matką.

Wskazać należy, że po pierwsze, skarga kasacyjna nie jest pismem procesowym złożonym w postępowaniu administracyjnym, lecz sądowoadministracyjnym i nie może ona uzupełniać treści decyzji administracyjnej, a zatem przytoczone w niej argumenty nie mogły być wzięte pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji w trakcie oceny decyzji SKO [...], która to decyzja podobnie jak w przypadku pani S.L. opiera się na nie mającym oparcia w materialne dowodowym założeniu, że może ona pokryć koszty opieki niepełnosprawnej matki poprzez wynajęcie osoby trzeciej.

Po drugie, przestawione w skardze kasacyjnej argumenty, że pani B.J. może zrezygnować z pracy by opiekować się niepełnosprawną matką - bo już opiekuje się i tak niepełnosprawnym synem – nie są niczym udokumentowane. Pani B.J. słusznie w swoim oświadczeniu podniosła, że nie może zrezygnować z pracy, ponieważ musi wypracować godną emeryturę. Takie założenie wynika z powszechnie znanego faktu, że w Polsce świadczenie emerytalne kobiet są niskie, a po rezygnacji w 2015 r. z reformy podwyższającej wiek emerytalny Polaków - jeszcze uległy zmniejszeniu. Nadto równie powszechna znana jest okoliczność, że w Polsce system opieki nad niepełnosprawnymi osobami jest bardzo ograniczony i w większości rodziny opiekujące się takimi osobami są pozostawione same sobie. Wobec tego opieka nad niepełnosprawną osobą może zatem być tak absorbująca, iż brak jest czasu, aby zajmować się drugim niepełnosprawnym. Organy w żaden sposób nie zweryfikowały tych okoliczności, a wywiedzione stanowisko nie ma potwierdzenia ani w zebranych w sprawie dowodach ani w faktach powszechnie znanych.

Wobec powyższego należy uznać stanowisko WSA w Rzeszowie, że oparcie decyzji organów orzekających w sprawie na lakonicznych oświadczeniach córek pani A.Z. stanowi uchybienie wyrażanej w art. 7 k.p.a. zasadzie prawdy materialnej i regułach zbierania materiału dowodowego wskazanej w art. 77 § 1 k.p.a.- jest prawidłowe.

Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.