Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 892/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. Ś. i K. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) w związku z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołań Prezydenta [...] oraz B. S. i K. M. (Skarżący) uchylił decyzję Starosty [...] z [...] listopada 2016 r. Nr [...] w zakresie pkt [...] i orzekł o odmowie zwrotu na rzecz Skarżących nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 6,6586 ha z obrębu [...] i utrzymał w mocy tę decyzję w zakresie punktu [...], to jest odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 19 stycznia 1999 r. J. M. i Skarżący wystąpili o zwrot nieruchomości położonej w [...], nabytej na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. A Nr [...] r. z [...] czerwca 1974 r. oraz aktem notarialnym Rep. A Nr [...] r. z [...] września 1977 r., dotyczącym dawnych działek nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, wywłaszczonych pod oczyszczalnię ścieków wraz z urządzeniem strefy ochronnej, zaś akty notarialne zostały zawarte w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku, Starosta [...] decyzją z [...] czerwca 2008 r. nr [...] odmówił zwrotu ww. nieruchomości, oznaczonej wówczas jako część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z [...] marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1488/08 oddalił skargę J.M. oraz Skarżących na ww. decyzję Wojewody [...]. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 993/09 w wyniku skargi kasacyjnej K.M. uchylił ww. wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia WSA w Warszawie, który wyrokiem z 18 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1258/10 uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2008 r. oraz decyzję Starosty [...] z [...] czerwca 2008 r., wskazując, że organ prowadzący postępowanie w sprawie o zwrotu ww. nieruchomości winien dokonać niebudzących wątpliwości ustaleń, czy nieruchomość ta stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona. Występująca z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości J. M. zmarła w dniu [...] marca 2010 r., a w jej miejsce weszli B. S. oraz K. M.

Decyzją z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Starosta [...] orzekł o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...], w dzielnicy [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha z obrębu [...], na rzecz B. S. (w udziale wynoszącym 1/2 części) oraz K. M. (w udziale wynoszącym 1/2 części), a także odmówił zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...], w dzielnicy [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...]. W wyniku odwołania Skarżących oraz Prezydenta [...] Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2015 r. nr [...], uchylił ww. decyzję Starosty [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją z [...] listopada 2016 r. nr [...] Starosta [...] ponownie orzekł o zwrocie na rzecz Skarżących nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...] oraz odmówił zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...]. W wyniku odwołania Skarżących oraz Prezydenta [...] Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...] uchylił ww. decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazał, że co do działki nr [...] z materiału dowodowego wynika, iż celem nabycia tej nieruchomości przez Skarb Państwa była realizacja strefy ochronnej oczyszczalni ścieków oraz planowana realizacja budowy II etapu oczyszczalni ścieków, natomiast z akt sprawy nie wynika bezspornie, iż nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Podkreślił, że dla oceny zbędności działki nr [...], decydujące znaczenie ma stan nieruchomości w dniu złożenia wniosku o jej zwrot ([...] stycznia 1999 r.), a Starosta [...] nie pozyskał z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej zdjęcia lotniczego z daty najbardziej zbliżonej do daty złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Ponadto zwrócił uwagę, iż zgromadzone w aktach sprawy zdjęcia lotnicze, w oparciu o które organ I instancji podjął decyzję o zwrocie nieruchomości, nie zostały opisane przez uprawnionego fotogrametrę. Ponadto, Starosta [...] nie poczynił żadnych ustaleń w kwestii określenia wieku drzew znajdujących się na spornej nieruchomości. Co do działki nr [...], Wojewoda [...] uznał, że Starosta [...] w sposób prawidłowy ustalił, że celem nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa była realizacja oczyszczalni ścieków "[...]" - I etap oraz również prawidłowo uznał, że na ww. działce został zrealizowany cel wywłaszczenia, a znajdujące się w aktach sprawy dokumenty potwierdzają fakt realizacji na tym terenie zaplecza budowy oczyszczalni ścieków. Dlatego Starosta [...] słusznie odmówił jej zwrotu.

W wyniku sprzeciwu Skarżących oraz Prezydenta [...] WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 27 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 617/18 uchylił decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2018 r. nr [...] wskazując, że czynności dowodowe, w związku z którymi organ odwoławczy wydał orzeczenie kasatoryjne, nie przekraczają ram uzupełniającego postępowania dowodowego, do przeprowadzenia którego jest zobowiązany organ odwoławczy w trybie art. 136 § 1 k.p.a.

Mając na uwadze treść ww. wyroku, Wojewoda [...] uzupełnił materiał dowodowy w tej sprawie o zdjęcie lotnicze nieruchomości z roku 1997 oraz o opinię sporządzoną przez biegłego fotogrametrę B. B. obejmującą zdjęcia lotnicze nieruchomości stanowiącej działki nr [...] z lat 1972, 1977, 1987 i 1997.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z [...] marca 2021 r. organ stwierdził, że zgodnie z przywołaną w treści ww. aktów notarialnych decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] grudnia 1973 r. wydaną przez Wydział Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej [...], celem wywłaszczenia była budowa oczyszczalni ścieków wraz z obowiązującą strefą ochronną. Przedmiotem postępowania prowadzonego przez Starostę [...] były ww. dawne działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha - którym odpowiada obecnie działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] ha z obrębu [...] oraz dawna działka nr [...] o powierzchni [...] ha - której odpowiada obecnie działka ewidencyjna nr [...] o pow. 6,6586 ha z obrębu nr [...]. Działki powyższe o numerach [...] i [...] objęte są księgami wieczystymi [...] oraz [...] i aktualnie stanowią własność Miasta [...], a ponadto z akt sprawy wynika, że nie zostały oddane w trwały zarząd, ani użytkowanie wieczyste i nie stanowią przedmiotu najmu, dzierżawy czy użyczenia. Zaistniała więc pozytywna przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Na podstawie analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w tym w szczególności treści decyzji lokalizacyjnej i jej załącznika graficznego, organ odwoławczy stwierdził, że nieruchomość stanowiąca obecnie działki nr [...] i [...] przeznaczona była pod urządzenie strefy ochronnej oczyszczalni ścieków, a planowaną strefę ochronną miał stanowić pas o szerokości 500 m od granic oczyszczalni. Cel wywłaszczenia, jakim była budowa oczyszczalni ścieków wraz z urządzeniem obowiązującej strefy ochronnej oczyszczalni został zrealizowany na działkach nr [...] i [...]. Przede wszystkim, zgodnie z pismem Stołecznego Zarządu Rozbudowy Miasta z [...] marca 2003 r. nr [...], inwestycja "Oczyszczalnia Ścieków [...] - [...]" wraz z infrastrukturą towarzysząca została przekazana do eksploatacji w dniu [...] stycznia 1991 r., co niewątpliwie jest dowodem na powyższe. Ponadto ocena opinii fotogrametrycznej sporządzonej przez biegłego fotogrametrę włączonej do materiału dowodowego doprowadziła organ odwoławczy do wniosku, że nieruchomość będąca przedmiotem roszczenia o zwrot, została wykorzystana na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej. Z treści ww. opinii wynika, że aktualna działka nr [...] znajduje się w 500-metrowej strefie ochronnej, w której była dopuszczona funkcja rolnicza z zabudową siedliskową, rozwój obiektów i urządzeń związanych z funkcjami rekreacyjno-wypoczynkowymi i która (zgodnie z wytycznymi urbanistycznymi do decyzji lokalizacyjnej z 1973 r.) miała zostać zrealizowana poprzez zakrzewienie i zadrzewienie oraz budowę lub instalowanie urządzeń zabezpieczających przed szkodliwymi działaniami. Co do działki nr [...] natomiast – znajdowała się na obszarze terenu stanowiącego zaplecze techniczne budowy. Z analizy opinii wynika, że z biegiem czasu - od roku 1972 do roku 1997 - działka nr [...] zmieniła swój charakter z użytkowanej rolniczo na teren zakrzewiony i zadrzewiony, zaś działka nr [...] była wykorzystana jako zaplecze budowy oczyszczalni ścieków.

Organ odwoławczy zauważył, że biegła sporządzająca opinię zawarła w niej wnioski mające charakter oceniający tj., iż w jej opinii nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] nie była wykorzystywana na cele związane z budową oczyszczalni ścieków i cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, zaś wykorzystanie działki nr [...] na zaplecze budowy potwierdza zrealizowanie celu wywłaszczeniowego. W zakresie uznania opinii fotogrametrycznej, jako dowodu w sprawie organ stwierdził, że wszelkie ustalenia w niej zawarte, a dotyczące stanu faktycznego zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości są trafne, natomiast bez wątpienia nie leży w gestii biegłego ocena, czy został bądź nie został zrealizowany cel wywłaszczenia. Ocena tych przesłanek, a co za tym idzie możliwości zwrotu wnioskowanego gruntu należy do organu orzekającego w sprawie. Analiza realizacji celu wywłaszczenia nie może przy tym abstrahować od kontekstu funkcjonalnego z daty wywłaszczenia nieruchomości.

W ocenie Wojewody [...] obie działki nr [...] i [...] zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli zgodnie z celem wywłaszczenia. Odnosząc się do działki objętej zasięgiem strefy ochronnej oczyszczalni ścieków organ podkreślił, że jeżeli na nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu na cel strefy ochronnej nawet nie były dokonywane szczególne zabiegi i działania mające stworzyć teren spełniający wymogi przewidziane w planie inwestycji, to w istocie realizacja celu wywłaszczenia nastąpiła z momentem przeniesienia własności nieruchomości. Sam fakt, iż teren nie został zagospodarowany w sposób określony w planie zagospodarowania przestrzennego i zazielenienia dla inwestycji oczyszczalni ścieków nie oznacza, że nie stanowi on pasa ochronnego wybudowanej oczyszczalni. Natomiast co do działki, na której zlokalizowane było zaplecze budowy oczyszczalni ścieków, to dla ustalenia spełnienia przesłanki realizacji celu wywłaszczenia istotne jest to czy, cel publiczny wskazany w decyzji wywłaszczeniowej został spełniony, tzn. czy została wybudowana w określonym czasie, przez uprawniony podmiot planowana inwestycja.

Organ II instancji stwierdził, że jeżeli nieruchomość wywłaszczona przed 27 maja 1990 r. została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a zanim to się stało byli właściciele nieruchomości nie złożyli wniosku o zwrot nieruchomości, to prawo byłego właściciela lub jego spadkobierców do żądania zwrotu wygasło z chwilą skutecznej realizacji inwestycji. Taka sytuacja ma miejsce w tej sprawie, bowiem zarówno zaistnienie zaplecza budowy oczyszczalni ścieków, jak i zagospodarowanie strefy ochronnej nastąpiło w latach 1977 - 1997, jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, zaś pierwszy wniosek o zwrot nieruchomości został złożony w 1999 r., czyli już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia. Rozpoczęcie zaś budowy inwestycji złożonej, nawet jeśli nie została jeszcze w pełni zakończona, dowodzi realizacji celu wywłaszczenia. W tej sprawie, niewątpliwie oczyszczalnia ścieków wraz ze strefą ochronną powstała - inwestycja rozpoczęła się w latach 70-tych i jako inwestycja złożona była realizowana etapami, a de facto jest realizowana do dnia dzisiejszego. Zaistniała zatem nie tylko przed 1999 r. (kiedy został złożony wniosek o zwrot nieruchomości), a nawet wcześniej, co dowodzi, że terminy ustawowe zostały zachowane. Aktualny stan nieruchomości nie może stanowić czasowego punktu odniesienia do oceny, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, zatem rozstrzygnięcie nie powinno być podjęte na podstawie oględzin nieruchomości z uwzględnieniem aktualnego stanu prawnego i faktycznego.

W skardze na powyższą decyzję Skarżący zaskarżyli powyższą decyzję w całości zarzucając naruszenie:

1) podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie:

a) zasady praworządności - art. 6 k.p.a.;

b) zasady prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a.;

c) zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa - art. 8 k.p.a.;

d) zasady wysłuchania stron - art. 10 k.p.a.;

2) art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w [...], oznaczonej jako działka o nr [...] oraz działka nr [...], przez błędne przyjęcie, że cel wywłaszczenia powyżej wymienionych nieruchomości został zrealizowany;

3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez sprzeczność ustaleń i wniosków z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, a ponadto niewystarczającą i błędną ocenę tego materiału odnoszącego się zarówno do działki nr [...] jak i działki nr [...], a w konsekwencji błędne przyjęcie, że cel wywłaszczenia tych nieruchomości został zrealizowany, podczas gdy ocena całokształtu materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż cel ten nie został zrealizowany;

4) art. 75 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia I nie odniesienie się do dowodu w postaci opinii opracowanej przez dr B. S. – biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w [...] w zakresie fotogrametrii, teledetekcji i geodezji, złożonej do akt sprawy w czerwcu 2019 r., dotyczącej "wyznaczenia na wskazanych zdjęciach lotniczych z lat 1972, 1977, 1987 i 1997 granic nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot oraz określenie stanu zagospodarowania przedmiotowego gruntu wynikającego z treści powyżej wymienionych zdjęć (i ich interpretacji)";

5) art. 107 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez niezupełne i niewystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności lub uchylenie wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie z 7 lutego 2022 r. uczestnik postępowania – Prezydent Miasta [...] wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...).

Kontroli Sądu w tym postępowaniu podlegała decyzja Wojewody [...] z [...] marca 2021 r., uchylająca decyzję Starosty [...] z [...] listopada 2016 r. w zakresie pkt [...] i orzekająca o odmowie zwrotu na rzecz Skarżących nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] ha z obrębu [...] i utrzymująca w mocy tę decyzję w zakresie punktu [...], to jest odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...].

Przeprowadzona pod względem zgodności z prawem kontrola w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do oceny, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Stosownie zaś do treści art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Z powyższych regulacji wynika, że uwzględnienie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależnione od ustalenia, że objęta takim wnioskiem nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tylko bowiem nieruchomość, która spełnia, wskazane w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami warunki może być uznania za zbędną i w konsekwencji zwrócona byłym właścicielom lub ich spadkobiercom.

W przypadku wniesienia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości konieczne jest zatem ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, przy czym nie ma istotnego znaczenia, jaki jest aktualny stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości.

W ocenie Sadu, z ustaleń faktycznych poczynionych przez organy wynika, że na spornych działkach cel wywłaszczenia został zrealizowany, w związku z czym zaskarżona decyzja nie narusza art. 136 oraz art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z wyroku tego wynika, że jeżeli nieruchomość zawnioskowana do zwrotu została wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r., czyli datą komunalizacji z mocy prawa nieruchomości Skarbu Państwa, którymi władały jednostki samorządu terytorialnego, zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., czyli dniem wejścia w życie aktualnego brzmienia art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie można uznać, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Realizacja tego celu w terminach, wymienionych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma w takiej sytuacji znaczenia, tj. nie jest istotne, czy prace rozpoczęto w ciągu 7 lat od uostatecznienia się decyzji wywłaszczeniowej oraz czy zakończono je w ciągu 10 lat od tegoż momentu. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wypadku nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 27 maja 1990 r. spełnienie kryteriów zbędności, wymienionych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami miałoby znaczenie wyłącznie wówczas, gdyby cel wywłaszczenia był realizowany dopiero po dniu 22 września 2004 r.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na tle art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przyjmuje się, że co do nieruchomości wywłaszczonej przed 27 maja 1990 r., w przypadku której cel wywłaszczenia został zrealizowany przed 22 września 2004 r., a jednocześnie zanim były właściciel złożył wniosek o jej zwrot, w takiej sytuacji zwrot nie powinien być możliwy bez względu na to, kiedy nastąpiła realizacja celu, licząc od momentu wywłaszczenia (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 750/21 i przywołane w nim orzecznictwo).

Mając na uwadze powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, oceny realizacji celu wywłaszczenia należało dokonać przy uwzględnieniu daty złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, co miało miejsce w dniu 19 stycznia 1999 r.

W kontrolowanej sprawie sporna nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. A Nr [...] r. z [...] czerwca 1974 r. (aktualnie działka ew. nr [...]) oraz aktem notarialnym Rep. A Nr [...] r. z [...] września 1977 r. (aktualnie działka ew. nr [...]). Z treści tych aktów notarialnych wynika, że objęte nimi nieruchomości zostały nabyte przez Skarb Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, gdyż wchodziły w skład terenu, dla którego decyzją Wydziału Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej [...] nr [...] z [...] grudnia 1973 r. ustalona została lokalizacja oczyszczalni ścieków wraz z obowiązującą strefą ochronną.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym treści ww. decyzji lokalizacyjnej i załączników do tej decyzji wynika, że nieruchomość stanowiąca działki nr [...] i [...] przeznaczona była pod urządzenie strefy ochronnej oczyszczalni ścieków, a planowaną strefę ochronną miał stanowić pas o szerokości 500 m od granic oczyszczalni.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wykazał, że cel wywłaszczenia określony w powołanych aktach notarialnych, jakim było utworzenie oczyszczalni ścieków wraz z obowiązującą strefą ochronną, został zrealizowany zarówno na działce nr [...], jak i [...].

Dowodem na powyższe jest przede wszystkim stwierdzenie zawarte w piśmie [...] Zarządu Rozbudowy Miasta z [...] marca 2003 r. nr [...], zgodnie z którym inwestycja "Oczyszczalnia [...]" wraz z infrastrukturą towarzysząca została przekazana do eksploatacji w dniu [...] stycznia 1991 r.

Powyższy wniosek uzasadnia również pozyskana przez organ opinia fotogrametryczna z [...] września 2020 r. sporządzona przez biegłego fotogrametrę B. B., obejmująca zdjęcia lotnicze nieruchomości stanowiącej działki nr [...] i [...] z lat 1972, 1977, 1987 i 1997, w oparciu o którą organ ustalił, jak wyglądał cel wywłaszczenia i czy został zrealizowany. Sąd podziela ocenę tej opinii dokonaną przez organ, który za trafne uznał ustalenia w niej zawarte, dotyczące stanu faktycznego zagospodarowania wywłaszczonych nieruchomości, zaś za nieuprawnioną uznał ocenę wyrażaną przez biegłego co do tego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zaistniała sytuacja, w której powstanie zaplecza budowy oczyszczalni ścieków, jak i zagospodarowanie strefy ochronnej nastąpiło w latach 1977 – 1997, zaś wniosek o zwrot nieruchomości został złożony z 1999 r., czyli już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, co wyłączało możliwość zwrotu wnioskowanych nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutu skargi braku odniesienia się przez organ do sporządzonej na zlecenie Skarżących opinii z [...] czerwca 2019 r. opracowanej przez B. S. – biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w [...] w zakresie fotogrametrii, teledetekcji i geodezji, stwierdzić należy, że jej nieuwzględnienie przez organ nie miało wpływu na wynik sprawy.

Powołując się na treść tej opinii Skarżący wyrażali przekonanie, że przypisanie wywłaszczonej działce nr [...] roli strefy ochronnej wymaga wykazania podejmowania świadomych i ukierunkowanych działań, mających na celu jej zalesienie / zadrzewienie, czy też zakrzewienie, bądź instalację urządzeń zabezpieczających przed szkodliwym oddziaływaniem oczyszczalni.

W ocenie Sądu, konieczność podejmowania takich działań nie wynika z treści decyzji z [...] grudnia 1973 r. o lokalizacji oczyszczalni ścieków wraz z obowiązującą strefą ochronną, ani wytycznych stanowiących załącznik do tej decyzji. Cel wywłaszczenia w postaci budowy oczyszczalni ścieków wraz ze strefą ochronną nie musiał być zatem zrealizowany poprzez dokonanie w tej strefie nasadzeń określonych roślin. Dla istnienia strefy ochronnej nie ma też istotnego znaczenia, czy istniejące w niej zadrzewienie, czy też inna roślinność, jest rezultatem adaptacji zieleni istniejącej w chwili wywłaszczenia. W przypadku tego typu inwestycji chodzi bowiem o faktyczne powstanie strefy ochronnej, izolującej otoczenie od uciążliwych wpływów oczyszczalni ścieków, nie zaś o jej zagospodarowanie poprzez utworzenie (zasadzenie) pasa zieleni izolacyjnej (por. poglądy wyrażone w wyrokach Naczelnego Sadu Administracyjnego: z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2128/14 i z dnia 9 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2151/15).

Reasumując, wbrew twierdzeniom Skarżących, w sprawie nie zaistniała przesłanka zwrotu wnioskowanych nieruchomości, bowiem cel wywłaszczenia został na nich zrealizowany. Zarzuty skargi Sąd uznał za niezasadne. Wydając zaskarżoną decyzję organ działał na podstawie prawidłowo zastosowanych przepisów prawa i w oparciu o prawidłowo zgromadzony i oceniony materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ze wszystkich wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).