Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 470/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5, art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, 77
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 29 stycznia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia 2021 roku sprawy ze skargi M. N. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] maja 2018 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a, art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 z późn. zm. dalej "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku M. N. (dalej jako strona lub skarżąca) , odmówił umorzenia należności: za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 2001 r. z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na: a) ubezpieczenie społeczne, b) ubezpieczenie zdrowotne, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Nadto odmówił umorzenia należności za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 2001 r. z tytułu składek za płatnika na własne ubezpieczenia na: a) ubezpieczenie społeczne, b) ubezpieczenie zdrowotne, c) Fundusz Pracy.

Z akt sprawy wynika, że [...] grudnia 2017 r. do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (dalej jako ZUS, Zakład lub organ rentowy) wpłynęło odwołanie skarżącej od decyzji ZUS z [...] października 2017 r., znak sprawy [...], określającej wysokość zadłużenia za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 2001 r.

W odwołaniu skarżąca wniosła o umorzenie należności z tytułu składek za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 2001 r. na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, również o umorzenie należności głównej powołując się na wyrok WSA w Poznaniu z dnia [...] lutego 2017r., sygn. akt III SA/Po [...] oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia [...] marca 2018 r., sygn. akt III SA/Po [...] wskazując, że na podstawie ww. wyroków nie jest zobowiązana do zapłaty zaległych składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał żądanie zawarte w odwołaniu jako wniosek o umorzenie należności za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 2001 r. Zadłużenie za ten okres zostało stwierdzone prawomocną decyzją ZUS z [...] lutego 2011 r. określającą wysokość tego zadłużenia.

Na podstawie informacji zgromadzonych w toku postępowania ustalono, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w okresie od [...] września 1994 r. do [...] września 2001 r. Z tytułu nieopłaconych składek powstało zadłużenie. Kwota zadłużenia za okres objęty wnioskiem tj. od stycznia 1999 r. do sierpnia 2001 r. na dzień [...] grudnia 2017 r. wynosiła [...] zł, w tym należność główna w kwocie [...]zł, odsetki w kwocie [...]zł oraz koszty upomnień w kwocie [...]zł.

Zakład przeanalizował zaległości figurujące na koncie skarżącej pod kątem przepisów o przedawnieniu należności publicznoprawnych i wskazał, że w dniu [...] maja 2014 r. dokonano zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności z tytułu składek za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 2001 r. w oparciu o prawomocną decyzję określającą wysokość zadłużenia należności z tytułu składek za ww. okres. Zakład wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z uwagi na zabezpieczenie hipoteką zaległe należności nie uległy przedawnieniu.

Dalej ZUS wskazał, ze zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Oznacza to, że decyzja w tym zakresie należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który może - na warunkach określonych tym przepisem - umarzać należności składkowe. Zgodnie z art. 28 ust. 2 cytowanej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t. jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 2171),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 201),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4 b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

ZUS wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka występująca w pkt 1 ww. przepisu. Nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości zatem przesłanki wymienione w punkcie 2 i 4b również nie zaistniały. Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, natomiast należności zabezpieczone są wpisem hipoteki na nieruchomości stanowiącej wspólwłasność strony. Zakład stwierdził, że bierze pod uwagę, iż w 2015 r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone przez komornika sądowego, w chwili obecnej nie można wdrożyć nowego postępowania egzekucyjnego do należności, w których podstawowy termin przedawnienia upłynął, może być wszczęte postępowanie egzekucyjne na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i FGŚP za okres miesiąca kwietnia 2001r. oraz do należności za okres od maja 2001r. do sierpnia 2001r. Może również zostać wszczęte postępowanie egzekucyjne z przedmiotu zabezpieczenia tj. nieruchomości, zatem przesłanki pkt 3 także nie zostały spełnione. Nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, a wysokość zadłużenia znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia, stąd przesłanki pkt 4 i 4a także nie zostały spełnione. Organ wskazał, że żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził braku majątku skarżącej. Nadto przy wszczęciu egzekucji składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i FGŚP za okres kwiecień 2001r. oraz egzekucji w zakresie należności za okres od maja 2001r. do sierpnia 2001r. nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, więc przesłanki pkt 5 i 6 również nie zachodzą. Biorąc pod uwagę powyższe Zakład uznał, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w rozumieniu powołanych wyżej przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zakład wskazał, że w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powyższe przypadki szczegółowo określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej zwane dalej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydane na podstawie art. 28 ust. 3b ww. ustawy (dalej Rozporządzenie).

Zgodnie z przepisami ww. Rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności płatnikowi składek zobowiązanemu do opłacania należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ ustalił, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Od [...] września 1994 r. do [...] września 2001 r. prowadziła działalność gospodarczą. Według informacji zawartych w oświadczeniu, strona ma przyznane świadczenie emertytalne w kwocie [...]zł netto. Z oświadczenia skarżącej wynika, że uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w miesięcznej wysokości [...] zł netto, pomniejszony o kwotę [...]zł z tytułu spłaty należności w ramach prowadzonej wobec strony egzekucji. Strona i jej mąż na zaspokojenie potrzeb życiowych dysponują kwotą [...]zł. Zakład wskazał, iż z decyzji o waloryzacji emerytury z [...] marca 2017 r. wynika, że wysokość wypacanego świadczenia wynosi miesięcznie [...] zł. Potwierdzono również wysokość świadczenia na dzień [...] marca 2018 r. Świadczenie wynosi [...] zł brutto tj. [...] zł netto po dokonanych potrąceniach. Mąż skarżącej uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł netto oraz prowadzi działalność gospodarczą, która w 2017 r. przyniosła przychód w kwocie [...]zł, dochód [...] zł tj. średnio [...] zł miesięcznie. W oświadczeniu z [...] lutego 2018 r. skarżąca wskazała stałe koszty związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat - [...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...] zł, koszty związane z leczeniem - [...] zł tj. w sumie [...] zł. Strona oświadczyła także, iż spłaca zobowiązania kredytowe w łącznej kwocie [...]zł w ratach. Natomiast w piśmie z [...] lutego 2018 r. z wykazu miesięcznych opłat wynika kwota [...]zł oraz spłata pożyczek w wysokości [...] zł. Zakład wskazał na niespójne dane podawane w dokumentach złożonych w tym samym dniu tj. [...] lutego 2018 r. Skarżąca posiada zobowiązania kredytowe spłacane wg harmonogramu: do [...] stycznia 2019 r. - w kwocie [...]zł, do [...] czerwca 2020 r. - w kwocie [...]zł, do [...] stycznia 2019 r. - w kwocie [...]zł.

Organ wskazał, że pomimo wiedzy o ciążących zobowiązaniach z tytułu składek oraz innych (nastąpił zbieg egzekucji) strona zaciągała kolejne zobowiązania kredytowe. Organ stwierdził, że brak jest informacji by skarżąca występowała o ich umorzenie jako zbyt uciążliwych ze względu na konieczność łącznej miesięcznej spłaty w kwocie ponad [...] zł. Skarżąca posiada udział w nieruchomości - dom o powierzchni [...] m2 ([...] części) - położonej w S.. Skarżąca nie korzysta z pomocy instytucjonalnej.

Organ wskazał, że według obliczeń Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych opartych na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS, zawartymi w "Informacji o poziomie minimum socjalnego w 2017 r." z [...] kwietnia 2018 r. minimum socjalne w dwuosobowym emeryckim gospodarstwie domowym zostanie zachowane, jeżeli miesięczny dochód stanowić będzie kwota [...]zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego skarżącej stanowi kwotę [...]zł, co stanowi kwotę wyższą niż minimum socjalne dla tego typu gospodarstwa domowego. Biorąc pod uwagę koszty ponoszone przez stronę oraz kwotę łącznej spłaty zobowiązań kredytowych Zakład wskazał, iż do dyspozycji pozostaje obecnie kwota [...]zł. Jednakże, od [...] stycznia 2019 r. zakończy się spłata kredytu w kwocie [...]zł, oraz do [...] stycznia 2019 r. w kwocie [...]zł co oznacza, iż w budżecie pozostanie dodatkowa kwota [...]zł tj. łącznie około [...] zł. Kwota powyższa będzie mogła być w części rozdysponowana przez skarżącą np. na zapłatę zobowiązań w tym tych z tytułu nieopłaconych składek.

Zakład uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki, uzasadniające umorzenie zaległości wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia.

W skardze do WSA M. N. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS, domagając się umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W ocenie skarżącej ZUS nie wykonał wyroków WSA w Poznaniu zapadłych w sprawach o sygn. III SA/Po [...] i III SA/Po [...], celowo wydając kolejną decyzję w tym samym przedmiocie sprawy na szkodę płatnika, lekceważąc powagę rzeczy osądzonej, powielając dotychczasowe błędy i uchybienia. W powyższych wyrokach WSA uchylił decyzje organu rentowego w przedmiocie odmowy umorzenia składek.

Nadto skarżąca wskazała, że Trybunał Konstytucyjny orzekł (sygn. akt SK [...]), iż artykuł 70 § 6 O.p. jest niezgodny z Konstytucją i nie daje podstawy do egzekucji hipoteki przymusowej za przedawnione należności oraz za umorzone zaległości na podstawie ustawy.

Skarżąca podkreśliła, że dochodzone przez ZUS należności są przedawnione i nie ma aktualnie możliwości ich dochodzenia.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r. sygn. III SA/Po [...] WSA w Poznaniu zawiesił postępowanie ze skargi M. N., z uwagi na toczące się przed Sądem Okręgowym w P. postępowanie z odwołania skarżącej od decyzji ZUS II Oddział w P. z [...] października 2017 r. w przedmiocie zadłużenia z tytułu składek za lata 1999-2001 (sygn. VIII U [...]).

Sąd ustalił, że w dniu [...] czerwca 2019 r. w sprawie o sygn. VIII U [...] zapadł wyrok, mocą którego Sad Okręgowy w P. (k. 103 akt sądowych):

1. Zmienił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł, że odwołująca nie jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

a) Z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia 1999 do marca 2001 r.

b) Z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres od stycznia 1999 do marca 2001 r.

c) Z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1999 do marca 2001 r.

2. W pozostałym zakresie odwołanie oddalił

3. Nie obciążył odwołującej kosztami zastępstwa procesowego pozwanego organu rentowego.

Wskutek rozpoznania apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny w P. wyrokiem z [...] lipca 2020 r. sygn. III AUa [...], zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 i oddalił odwołanie i w pozostałym zakresie oddalił apelację.

Postanowieniem z [...] listopada 2020 r. sygn. III SA/Po [...] WSA w Poznaniu podjął zawieszone postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały do oceny działalności tych organów pod względem zgodności z prawem. Działając w granicach przyznanych kompetencji, wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny prawidłowości zastosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafności ich wykładni. Dokonując czynności kontrolnych, sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny jaki istniał w chwili wydania zaskarżonej decyzji lub zaskarżonego postanowienia. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej przywoływana jako "p.p.s.a."), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit."c").

Należy też dodać, że w myśl art. 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji ZUS w świetle powyższych kryteriów Sąd uznał, że złożona przez M. N. skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne stanowi przepis art. 28 ust.1 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem:

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.8);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W świetle ww. regulacji nie budzi wątpliwości, iż decyzja Zakładu o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia [...] marca 2007r. w sprawie II GSK [...] (publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia (umorzenie składek, odsetek - w całości lub części), zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje (art. 28 ust. 3 pkt 1-6). W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w ww. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego dotyczą skarżącej jako osoby zobowiązanej z powodu prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie.

Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowania prawne daje podstawy organowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że przepis ten pozostawia do uznania organu istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być bowiem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym celu obliguje organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pod kątem okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, wynikających z norm prawa materialnego.

W postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa obowiązek współdziałania z organem na okoliczność wykazania, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to przede wszystkim z faktu, że to wnioskujący posiada wiedzę obrazującą jego sytuację.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż nie wystąpiła po stronie skarżącej którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności tych należności enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w okresie od [...] września 1994 r. do [...] września 2001 r. Z tytułu nieopłaconych składek powstało zadłużenie, należności te nie uległy przedawnieniu. Ponadto z akt sprawy wynika, że wyrokiem Sądu Apelacyjnego w P. z dnia [...] lipca 2020 r. sygn. III AUa [...], po rozpoznaniu apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w P. zmienił pkt 1 ww. wyroku Sądu Okręgowego w P., którym orzeczono że skarżąca nie jest dłużnikiem ZUS za okres od stycznia 1999 r. do marca 2001 r. i oddalił odwołanie w tym zakresie.

Wobec powyższego prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego stwierdzającego, że skarżąca jest dłużnikiem ZUS w zakresie składek, mogła się ubiegać o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne nie tylko za okres od stycznia 1999 r. do marca 2001 r. ale także za okres od kwietnia 2001 r. do sierpnia 2001 r. Jak wynika bowiem z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w P., z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika z dnia [...] stycznia 2018 r. należności publicznoprawne za okres od stycznia 1999 r. do sierpnia 2001 r. zostały zabezpieczone hipoteką przymusową na nieruchomości położonej w S..

Skarżąca posiadała więc uprawnienie do złożenia wniosku o umorzenie należności za ww. okres. Podkreślić należy, że okoliczność istnienia/braku istnienia zobowiązania była podstawą do zawieszenia postępowania sądowego w niniejszej sprawie. ZUS ustalił, że nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia skarżącej należności, gdyż nie zachodzi całkowita nieściągalność o której mowa w przypadkach określonych art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Nadto ZUS ustalił aktualną sytuację osobistą i majątkową skarżącej. Na dzień [...] marca 2018 r., po dokonaniu waloryzacji, skarżąca otrzymywała świadczenie emerytalne [...] zł brutto tj. [...] zł netto po potrąceniach. Mąż skarżącej, z którym strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł netto oraz prowadzi działalność gospodarczą która przynosi średni miesięczny dochód [...] zł netto. Łącznie, skarżąca i jej mąż dysponują miesięcznie kwotą [...]zł, która jest wyższa od minimum socjalnego w dwuosobowym emeryckim gospodarstwie domowym, które to minimum wynosi [...] zł. Oczywiste jest, że z ww. kwoty skarżąca pokrywa koszty bieżącego utrzymania. Skarżąca posiada także zobowiązania kredytowe; jednakże, jak wskazał organ, od 2019 r. z część tych zobowiązań zostało spłacone, a w konsekwencji powyższego w budżecie domowym pozostały dodatkowe środki, które skarżąca może przeznaczać m.in. na spłatę zobowiązań publicznoprawnych wobec ZUS. Organ ustalił ponadto, że skarżąca nie korzysta z pomocy instytucjonalnej, a z analizy akt administracyjnych nie wynika aby jej sytuacja zdrowotna skutkowała koniecznością ponoszenia innych, związanych z sytuacją zdrowotną, wydatków. Skarżąca wskazała że wydatki związane z ochroną zdrowia wynoszą ok. [...] zł miesięcznie.

W ocenie Sądu organ prawidłowo ocenił zgromadzone w sprawie dowody, a także dokonał prawidłowej analizy aktualnego na dzień wydania decyzji stanu majątkowego i zdrowotnego strony. Z analizy tej wynika, że pomimo istnienia wielu zobowiązań skarżąca nadal dysponuje, i to każdego miesiąca, środkami finansowymi, które może i powinna przeznaczać na spłatę zobowiązań publicznoprawnych. ZUS prawidłowo przyjął, że umorzenie zobowiązań z tytułu składek jest zasadne w stosunku do tych dłużników, których stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwala na egzystencję. Prawidłowo też organ odniósł się do kryterium minimum egzystencji, które dla dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Dochód skarżącej przekracza normatywne minimum egzystencji; skarżąca wywiązuje się z innych zobowiązań (np. z tytułu pożyczek), a ponadto posiada zabezpieczoną sytuację mieszkalną gdyż jest współwłaścicielką domu. Prawidłowo więc organ uznał, że obecna sytuacja materialna nie może stanowić podstawy do udzielenia ulgi w postaci umorzenia zobowiązań.

Reasumując, należy ponownie podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne posiada charakter wyjątkowy i może być stosowane w sytuacjach nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. Dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany jest każdorazowo, indywidualizując okoliczności sprawy, dokonywać analizy zasadności wniosku o umorzenie należności składkowych co, zdaniem Sądu, nastąpiło w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wobec powyższego Sąd uznał, że organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów, na których oparł swoją decyzję, zaskarżona decyzja została też należycie uzasadniona, bez pominięcia któregokolwiek elementu mającego znaczenie dla ostatecznego, niewadliwego załatwienia sprawy.

Mając to na uwadze należało stwierdzić, że rozstrzygnięcie ZUS w niniejszej sprawie odpowiada prawu i w związku z powyższym brak jest podstaw prawnych do jego uchylenia. Podnoszone przez skarżącą w skardze okoliczności pozostają bez wpływu na treść wydanej decyzji. W szczególności nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut o niewykonaniu poprzednich wyroków WSA zapadłych w sprawach M. N., gdyż dotyczą one innych okresów składkowych niż przedmiot sprawy administracyjnej w kontrolowanym judykacyjnie przez Sąd niniejszym postępowaniu. Z treści uzasadnień: wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] lutego 2017r., sygn. akt III SA/Po [...] oraz wyroku WSA w Poznaniu z dnia [...] marca 2018 r., sygn. akt III SA/Po [...] (na które to orzeczenia powołuje się skarżąca) wynika, że sprawa dotyczyła składek za inne okresy, a mianowicie za okres od 1995r. do 1998 r.

Należy wskazać, że w sytuacji zmiany okoliczności skarżąca posiada uprawnienie do złożenia ponownego wniosku o umorzenie należności.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, dlatego działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.