Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1116/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2-3
journal: Dz.U. 2017 poz 978
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.

SENTENCJA

Dnia 22 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2018 roku sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2017 r., nr [...], Starosta [...] – T. działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej k.p.a.) w związku z art. 12 ust. 2 pkt 3 ustawy 20 stycznia 2015 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2017 r. poz. 978) oraz § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a i c rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 31 lipca 2012 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnieniu do kierowania pojazdami (Dz.U. z 2016 r. poz. 231 z późn. zm.), odmówił D. B. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii C, C+E.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Starosta wyjaśnił, że decyzję wydano po rozpatrzeniu wniosku D. B. z dnia 13 lipca 2017 r. o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii C,C+E. Organ przeprowadził weryfikację dokumentów w zakresie posiadanych uprawnień i zakazów prowadzenia pojazdów. Organ wskazał, że Sąd Rejonowy w T. Wydział II Karny dnia 26 kwietnia 2017 r. wydał wyrok w sprawie o sygn. akt II K [...], w którym orzekł o zakazie prowadzenia przez wnioskodawcę wszelkich pojazdów mechanicznych za wyjątkiem tych, do których prowadzenia upoważnia kategoria prawa jazdy CE na okres 3 (trzech) lat i na poczet orzeczonego środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów zaliczył okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 20 lutego 2017 r.

Starosta następnie wyjaśnił, że od 19 stycznia 2013 r. obowiązuje nowy stan prawny w sprawach związanych wydawaniem prawa jazdy, uregulowany przepisami ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Ustawa określa między innymi zasady uzyskiwania i cofania uprawnień do kierowania pojazdami oraz zatrzymywania dokumentów stwierdzających posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 tej ustawy prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w okresie i zakresie obowiązywania zakazu. Art. 12 ust. 2 cytowanej ustawy stanowi, że przepis ust. 1 pkt. 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy między innymi kat. B+E,C1+E,C+E, D1+E lub D+E w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie kategorii B. Starosta wyjaśnił, że jako organ właściwy w sprawach uprawnień do kierowania pojazdami związany jest normą prawną zawartą w art. 12 ust. 2, a realizacja wskazanej normy prawnej nie stanowi ingerencji w orzeczenie sądowe i nie modyfikuje w żaden sposób orzeczonego środka karnego.

D. B. wniósł w terminie odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest nieprawidłowe i nie uwzględnia obowiązującego orzecznictwa sądowego regulującego kwestię zatrzymanego prawa jazdy. Odwołujący wniósł o uchylenie tej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2017 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji

W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że wyrokiem Sądu Rejonowego w T., sygn. akt II K [...], z dnia 26 kwietnia 2017 r., D. B. uznany został za winnego kierowania samochodem osobowym w stanie nietrzeźwości, za co skazany został na karę grzywny oraz zastosowano wobec niego dodatkowy środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, za wyjątkiem tych, do których prowadzenia uprawnia prawo jazdy kategorii C + E, na okres 3 lat, licząc od dnia 20 lutego 2017 r. W konsekwencji tego wyroku Starosta C. - T., działając na podstawie art. 182 § 2 ustawy - Kodeks karny wykonawczy oraz art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami, wydał w dniu 07 czerwca 2017 r. decyzję na mocy której cofnął D. B. posiadane przez niego prawo jazdy kat. B od dnia 20 lutego 2017 r. do dnia 20 lutego 2020 r. W dniu 13 lipca 2017 r. D. B. złożył w Starostwie Powiatowym w C. wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. C oraz C+E. Decyzją z dnia 01 sierpnia 2017 r. Starosta orzekł o odmowie zwrotu tego dokumentu. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Według zaś art. 12 ust. 2 powyższy przepis stosuje się także wobec osoby się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o p uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:

1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2 lub A;

2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;

3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.

Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że oskarżony D. uznany został za winnego zarzucanego mu czynu i na mocy art. 42 § 2 kk z art. 43 § 1 kk orzeczono wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych za wyjątkiem tych, do których prowadzenia uprawnia prawo jazdy kat. C oraz C+ E, na okres 3 lat od dnia 20 lutego 201 W związku z orzeczonym zakazem Starosta C. - T. w dniu 07 czerwca 2017 r., na mocy art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących wydał decyzję o cofnięciu mu uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie kategorii B. Odwołujący się złożył wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii C oraz C+E w dniu 13 lipca 2017 r., a więc w okresie objętym zakazem wynikającym z wyroku Sądu. W tej sytuacji znajduje zastosowanie norma z art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji wydając decyzję odmowną w przedmiocie zwrotu prawa jazdy kategorii C,C+E związany jest - z jednej strony - prawomocnym wyrokiem orzekającym o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. B, a z drugiej strony - obowiązującym przepisem prawa, tj. art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy. Norma ta jednoznacznie wskazuje, że starosta nie może zwrócić prawa jazdy kat. C, C+E osobie, która ma zakaz prowadzenia pojazdów w zakresie kategorii B. Przepis ten jest bezwzględnie obowiązujący, a jego stosowanie nie może opierać się na uznaniu administracyjnym. Podkreślono, iż prawomocne orzeczenie sądu karnego spowodowało, że odwołującemu się nie można wydać nie tylko prawa jazdy kategorii B, a także kategorii C i C+E, o które się ubiegał. W istocie z wyroku sądu karnego wynika dla strony bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B, a pośrednio - poprzez obowiązującą organy administracji publicznej treść przepisu art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy - również zakaz prowadzenia pojazdów kategorii C oraz C+E. Oznacza to, że skoro w stosunku do strony zapadł prawomocny wyrok zakazujący prowadzenia pojazdów kategorii B w okresie 3 lat, to z woli ustawodawcy strona nie ma prawa do zwrotu w tym okresie prawa jazdy kategorii C i C+E pomimo, że sąd orzekając o zakazie prowadzenia pojazdów tych kategorii nie uwzględnił.

Kolegium podniosło, że bez znaczenia dla wydania rozstrzygnięcia pozostaje subiektywne przekonanie odwołującego się o braku podstaw do odmowy wydania uprawnień do kierowania pojazdami kategorii C i C+E. Kolegium podzieliło stanowisko sądów administracyjnych wyrażone po nowelizacji ustawy o kierujących pojazdami dokonanej ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami, zgodnie z którym decyzja odmawiająca zwrotu dokumentu prawa jazdy na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy, konkretyzuje jedynie obowiązywanie zakazu prowadzenia pojazdów uwzględniając regulacje ustawy o kierujących pojazdami (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 03 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 603/14; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2015 r., I OSK 382/14; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 sierpnia 2015 r., II SA/Ol 633/15; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 września 2015 r., II SA/Bd 436/15).

Ponadto Kolegium podzieliło pogląd WSA w Białymstoku (wyrażony w wyroku z dnia 01 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Bk 258/17, Lex nr 2309038) i stoi na stanowisku, iż przepis art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami nie narusza zasady państwa prawnego, a organ działający na podstawie tego przepisu nie ingeruje w prawomocny "wyrok sądu karnego. To właśnie prawomocny wyrok sądu karnego orzekający zakaz prowadzenia pojazdów leży u podstaw możliwości zastosowania art. 12 ust. 2 ww. ustawy. Adresatem tego przepisu jest organ administracji publicznej, a sfera jego stosowania nie dotyczy sprawy sankcji karnej, o której rozstrzygał sąd karny, lecz odrębnej, choć powiązanej funkcjonalnie, sprawy rozstrzygnięcia w sferze prawa administracyjnego o uprawnieniach do prowadzenia pojazdów. Sposób orzekania sądu karnego w sprawie zakazu prowadzenia pojazdów jest determinowany specyfiką sankcji karnej, która musi być bardzo ściśle powiązana z zachowaniem sprawczym. Stosowanie art. 12 ust. 2 ustawy opiera się na zupełnie innych przesłankach – chodzi tu nie o sankcję, lecz o ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

D. B. zaskarżył powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zarzucając wadliwość w zakresie niezgodności zastosowanych przepisów w sprawie odmowy zwrotu prawa jazdy z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności, że stanowiące materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przepisy art. 12 ust 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 25 października 2014r., a ustalonym ustawą z dnia 26 czerwca 2014r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami, są niezgodne z Ustawą Zasadniczą w zakresie, w jakim pozbawia osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Wskazując na powyższe skarżący wniósł zmianę zaskarżonych decyzji I i II instancji w przedmiocie odmowy zwrotu skarżącemu uprawnień do kierowania kategorii C; C+E i zobowiązanie organu do dostosowania decyzji do stanu zgodnego z wyrokiem Sądu Rejonowego w T. II Wydziału Karnego z dnia 26 kwietnia 2017r. - sygn. akt [...]

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wydając wyrok w sprawie sygn. akt K [...] z dnia 26 kwietnia 2017r. Sąd karny realizował wszystkie swoje uprawnienia i obowiązki, wynikające z podstawowych zasad prawa. Między innymi wziął pod uwagę okoliczności, w tym związane z popełnieniem czynu, zachowaniem po jego popełnieniu oraz związane z sytuacją społeczno-ekonomiczno-rodzinną skarżącego, ustaloną nie tylko na podstawie jego oświadczeń, ale popartą w szczególności ustaleniami innych organów i instytucji (Policja, organy finansowe, organ samorządu terytorialnego, itp.). Do zebrania i wzięcia pod uwagę w procesie orzekania powyższych informacji zobowiązuje organ orzekający zapis art. 213 Kodeksu postępowania karnego. Analizując wspomniane dane, a także wniosek skarżącego o pozbawienie go wobec trudnej sytuacji rodzinnej jedynie uprawnień do kierowania pojazdów w ramach kat. B (jest kierowcą zawodowym, a uzyskiwane z tytułu tej pracy dochody w znaczącej części uczestniczą w budżecie domowym jego rodziców, z którymi zamieszkuje i których współutrzymuje), Sąd przychylił się do wniosku i zastosował środek karny wyłącznie w postaci wskazanej wcześniej. W prawodawstwie polskim istotnym jest osiągnięcie wobec oskarżonego a także społeczeństwa prewencji ogólnej i szczególnej, a więc takie jego ukaranie, które osiągnęłoby cel w postaci żalu za popełniony czyn i zapobieżenia powrotowi do przestępstwa w przyszłości (w zakresie prewencji szczególnej), jak również osiągnięcia celu poczucia sprawiedliwości społecznej poprzez pociągnięcie do odpowiedzialności i niekorzystności naruszania obowiązującego stanu prawnego (w zakresie prewencji ogólnej), jednocześnie organy wydające wyroki w orzekaniu kierują się zasadami, iż kara będąc dotkliwą dla samego sprawcy, winna w stopniu jak najmniejszym dotykać inne (w szczególności współżyjące z nim) osoby. Sąd Rejonowy w T., uwzględniając wniosek skarżącego oraz biorąc pod uwagę ustalenia z postępowania przygotowawczego i przewodu sądowego, wziął pod uwagę powyższe okoliczności.

Skarżący następnie podniósł, że w ramach prowadzonych w sprawie postępowań administracyjnych, skierowano do skarżącego całą gamę dokumentów informujących oraz zobowiązujących do określonego zachowania. W szczególności były to: zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami; zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji administracyjnej o skierowaniu na kurs reedukacyjny w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii, skierowanie na kurs reedukacyjny; zawiadomienie o wykonaniu środka karnego; decyzję o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B, zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji administracyjnej o odmowie zwrotu prawa jazdy.

W międzyczasie skarżący złożył do Starosty [...] uzasadniony wniosek o zwrot dokumentu uprawniającego do kierowania pojazdami silnikowymi w ramach kategorii nieobjętych sądowym zakazem (C, C+E). Jak wynika z nadsyłanej korespondencji, skierowanej do skarżącego w dniach 30 maja oraz 07 czerwca 2017r., jednoznacznie wskazywano, że organ wydający zamierza rozpatrzyć jego wniosek pozytywnie. Przemawiały za tym sformułowania zawarte w decyzjach i zawiadomieniach, w szczególności potwierdzające, że zakaz zgodnie z wyrokiem sądowym dotyczy wyłącznie kategorii B. Precyzyjnie wynika to z zapisu w decyzji Starosty z dnia 07 czerwca, orzekającej w sentencji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B. Powyższe potwierdza również uzasadnienie przywołanej decyzji. Tak więc całkowicie zaskakującym i nieumotywowanym prawnie było już skierowanie do skarżącego zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji administracyjnej o odmowie zwrotu prawa jazdy. Takie zarzuty są również w pełni uzasadnione wobec kontaktów z urzędnikami podlegającego Staroście Wydziału Komunikacji, którzy w ani jednej rozmowie nie poinformowali skarżącego o możliwym innym niż wydanie dokumentu zakończeniu postępowania. Wręcz przeciwnie, został on zobowiązany i zrealizował wszystkie niezbędne czynności dla wydania dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień w ramach kategorii C; C+E. Nie były to działania obojętne dla budżetu domowego jego i rodziny, bowiem w związku z niemożliwością wykonywania pracy zarobkowej wykorzystał on wszystkie dotychczas posiadane oszczędności i zmuszony jest utrzymywać się z niskopłatnych prac dorywczych lub korzystać z pomocy rodziców. Realizując swoje uprawnienia, skarżący w wyznaczonym prawnie terminie złożył pisemne wyjaśnienia, nieskutkujące niestety pozytywnym dla niego werdyktem i ostatecznie wydaniem odmownej decyzji. Organ orzekający nie uwzględnił argumentów strony, opartych zarówno na analizie obowiązujących przepisów prawnych, jak i rozstrzygnięć w konkretnych analogicznych sprawach, wydając negatywną dla skarżącego decyzję odmawiającą zwrotu prawa jazdy kategorii C, C+E. Organ oceniając w decyzji przytoczone w pisemnym stanowisku strony orzeczenie prawne w postaci wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 08 marca 2017r. sygn. akt II SA/Po 1034/16, zarzucił stanowienie rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie. Taki tok rozumowania ze strony organu orzekającego oczywiście jest jak najbardziej uzasadniony, niemniej jednak zasługuje na konsekwencję. Z jednej strony organ wskazuje na indywidualizm każdej sprawy (w wyroku WSA), z drugiej zaś pozbawia II Wydział Karny Sadu Rejonowego w T. w sprawie karnej przeciwko odwołującemu, prawa realizacji tej zasady poprzez bezprawne rozszerzenie wydanego wyroku. Całkowicie nieuzasadnione jest zawarte w decyzji sformułowanie, jakoby realizacja wskazanej normy prawnej (dot. art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. o kierujących pojazdami) nie stanowi ingerencji w orzeczenie sądowe i nie modyfikuje w żaden sposób orzeczonego środka karnego. Starosta jako organ kompetentny w zakresie wydania i cofania uprawnień do kierowania pojazdami, wyrokiem Sądu zobowiązany został do cofnięcia uprawnień kategorii "B", tymczasem skarżący pozbawiony został całkowicie zdolności do poruszania się po drogach publicznych. Skarżący jest świadom, że przywołany w jego wcześniejszym stanowisku wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu jak najbardziej nacechowany jest indywidualnością, niemniej jednak sprawa której dotyczy nosi znamiona pełnej analogii w odniesieniu do niniejszego postępowania. Nie jest to jednak analogia zdarzenia, lecz należałoby się skupić na ocenie postępowania organu, który nie jest co prawda piętnowany za tok postępowania, natomiast zarzuty podnoszone w wyroku mają charakter zgoła odmienny. Związane są bowiem z niekonstytucyjnością i naruszeniem przepisów ustawy zasadniczej przez zapisy, na które powołuje się wydana decyzja. Ponownie przywołując wskazany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, badając w sprawie okoliczności wydania orzeczeń oraz oceniając tok postępowania organu (starosty), odniósł się w swej analizie nie tylko do przepisów regulujących tok postępowania uzasadniany ustawami: prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o kierujących pojazdami, lecz do konstytucyjności przywoływanych przez organ w uzasadnieniach decyzji odmownych norm prawnych. Jak stwierdzono, w rozpoznaniu tego rodzaju sprawy organ winien odwołać się wprost do przepisów Konstytucji, cyt.: "albowiem art. 12 ust. 2 pkt 3 i 4 (ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U.2016.627) w brzmieniu ukształtowanym ustawą nowelizującą z dnia 26 czerwca 2014r. w zakresie w jakim pozbawia on osoby uprzednio posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest oczywiście niezgodny z przepisami art. 2, art. 10 ust. 1, art. 456 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." Uzasadnienie przywołanego wyroku zawiera również jednoznaczne stwierdzenie, że wydanie decyzji odmawiającej zwrotu prawa jazdy w kategoriach nieobjętych zakazem narusza jedną z podstawowych zasad konstytucyjności i prawa, wynikającą z art. 4 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 22 listopada 1984r., mianowicie zasadę "ne bis i idem". Ideą powyższej zasady jest stwierdzenie, "że nikt nie może być ponownie ścigany iub karany za przestępstwo, za które już raz został prawomocnie skazany lub uniewinniony zgodnie z ustawą i procedurą karną danego kraju/' Przyjęte w Polsce unormowania prawne obejmują również przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego, jak i z mocy innych przepisów prawa publicznego, w szczególności prawa administracyjnego, jeśli przewidują one środki o charakterze represyjnym, które stanowią w istocie sankcje karną. Dlatego też orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu jednoznacznie stwierdziło, że rozszerzenie przez organ administracyjny sankcji karnej opartej na fundamencie wydanego wyroku niezawisłego sądu, poprzez odmowę zwrotu uprawnień w kategoriach nieobjętych zakazem narusza w sposób bezpośredni tę zasadę prawną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Ocenę konstytucyjności zastosowanych w sprawie przepisów Kolegium pozostawiło uznaniu Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje;

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2017 r., poz. 978 ze zm.; dalej: "u.k.p."). Zgodnie z art. 12 ust. 2 u.k.p., prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z art. 12 ust. 1 pkt 3 u.k.p. wynika zarazem, że prawo jazdy nie może być również wydane osobie, w stosunku do której wydano decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub zatrzymaniu prawa jazdy – w okresie i zakresie obowiązywania tej decyzji.

Ustawodawca wskazuje ponadto w art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., że art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: (1) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; oraz (2) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Tym samym więc w aktualnym stanie prawnym skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem zakazującym prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, został rozciągnięty na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy innej kategorii, jaki i dysponującym już takim prawem jazdy.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 23 lutego 2017 r., sygn. akt PR [...], Prokurator Prokuratury Rejonowej w T. zatrzymał D. B. prawo jazdy nr [...] Następnie w wyroku z dnia 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt II K [...], Sąd Rejonowy w T. II Wydział Karny uznał skarżącego winnym popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. z 2016 r., poz. 1137 ze zm.; dalej: "k.k.") oraz orzekł wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii "B" na okres 3 lat, na poczet którego zaliczył skarżącemu okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 20 lutego 2017 r. (k.14 akt adm.). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.

Odnosząc te uwagi do specyfiki rozpatrywanej sprawy należy uznać, że kontrolowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 06 września 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] – T. z dnia 0. 2017 r. nr [...], odmawiająca zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii C i C+E pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami. W sprawie zaistniały bowiem przesłanki, o jakich mowa w wymienionych na wstępie przepisach, tj. wobec D. B. orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do prowadzenia których uprawnia prawo jazdy kategorii B. Należy podkreślić, że ze względu na brzmienie art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. negatywna przesłanka zwrotu skarżącemu prawa jazdy rozciągała się także na prawo jazdy kategorii C i CE.

W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, zgodnie z którym regulacja zawarta w art. 12 ust. 2 u.k.p. ma bardzo istotne uzasadnienie celowościowe. Jej celem jest (czasowe) wykluczenie z ruchu drogowego tych kierowców, którzy swoim zachowaniem wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Z punktu widzenia racjonalności ustawodawcy, jak również chronionej konstytucyjnie wartości bezpieczeństwa publicznego, nie da się bowiem zaakceptować sytuacji, w której osoba naruszająca w bardzo poważnym stopniu zasady ruchu drogowego, mogłaby nadal być użytkownikiem tego ruchu prowadząc bez ograniczeń pojazdy wymagające wyższej kategorii uprawnień, niż te, których czasowo została pozbawiona (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 sierpnia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2139/15 – wszystkie cytowane w niniejszym orzeczeniu wyroki dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie do zaakceptowania jest bowiem sytuacja, w której osoba z orzeczonym sądownie zakazem prowadzenia pojazdów objętych prawem jazdy kategorii B mogłaby – w okresie obowiązania zakazu – wciąż korzystać z innych uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać (niekiedy wręcz większe) zagrożenie w ruchu przez prowadzenie innych pojazdów (np. autobusu – prawo jazdy kat. D) w stanie nietrzeźwości.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowane zostało stanowisko, w myśl którego treść art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 omawianej ustawy nie prowadzi do nieuprawnionego rozszerzenia zakazu orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądowym, albowiem skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem, w którym orzeczono wobec danej osoby zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, może być rozciągnięty na inne jej uprawnienia do prowadzania pojazdów, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim dokumentem. Sam jednak fakt skazania strony i orzeczenie wobec niej środka karnego może wywoływać różne, niezależne od siebie skutki prawne na gruncie innych niż prawo karne gałęzi prawa. Przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. nie pozostawia zaś wątpliwości, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej, poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi. Za taką interpretacją, jak i zastosowaniem w sprawie wymienionych przepisów, przemawia nie tylko rygoryzm przepisów i zasad ruchu drogowego, które służą zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom ruchu drogowego, ale służy to ochronie w szczególności wartości nadrzędnych, takich jak życie i zdrowie ludzkie. Za takim rozumieniem kwestionowanych przepisów przemawia także art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, dopuszczający ustanowienie w ustawie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w sytuacji, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Bez systemu sankcjonowania działań godzących w tę wartość, jej ochrona nie byłaby możliwa (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2715/16, z dnia 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2412/16, z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2109/16).

Należy zatem podkreślić, że organ działający na podstawie wskazanych wyżej przepisów nie ingeruje w prawomocny wyrok sądu karnego. To właśnie prawomocny wyrok sądu karnego, orzekający zakaz prowadzenia pojazdów danej kategorii, leży bowiem u podstaw możliwości zastosowania przez organ art. 12 ust. 2 u.k.p. Zastosowanie tego przepisu opiera się na zupełnie innych przesłankach, gdyż chodzi tu nie o sankcję, lecz o ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Decyzja organu administracji konkretyzuje jedynie obowiązujące (również wobec skarżącego) zakazy, wynikające z przepisów ustawy o kierujących pojazdami, a które to dolegliwości są jedynie dalszym skutkiem orzeczonego wobec strony przez sąd karny środka karnego. Niewątpliwie w omawianym przypadku dochodzi do zbiegu sankcji karnej i administracyjnej, jednakże w obowiązującym stanie prawnym zasadniczo nie ma regulacji, które rozstrzygałyby zbieg przestępstwa z sankcją administracyjną i zbieg wykroczenia z sankcją administracyjną. Jedynym istotnym wyjątkiem są przepisy dotyczące niektórych naruszeń w transporcie drogowym, które jednak nie mają zastosowania do niniejszej sprawy. Brak jest również jednolitego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego co do sankcjonowania tej samej lub zbieżnej materii zdarzeń prawnych na gruncie zarówno norm karnych, jak i o charakterze administracyjnym. Sam zaś art. 12 ust. 2 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. nie został nigdy zakwestionowany jako niekonstytucyjny. Wreszcie w obecnym stanie prawnym brak jest dostatecznych podstaw, by móc zastosować zasadę ne bis in idem (zakaz ponownego karania za to samo) do zbiegów prawa karnego i administracyjnego, wobec jednoznacznego brzmienia art. 178 ust. 1 Konstytucji RP nakazującego sądom stosowanie zarówno Konstytucji jak i ustaw. Natomiast organy administracji publicznej na podstawie art. 7 Konstytucji RP mają obowiązek działać na podstawie i granicach prawa - co oznacza między innymi stosowanie przepisów aktów powszechnie obowiązujących, o ile akty te nie zostaną uznane za niekonstytucyjne. Z tej przyczyny zarzuty sformułowane przez skarżącego nie zasługiwały na uwzględnienie.

Wobec zaaprobowania przez skład orzekający w niniejszej sprawie przytoczonego powyżej stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd w składzie orzekającym nie podziela stanowiska zawartego we wskazanym w treści odwołania i skargi wyroku WSA w Poznaniu w sprawie II SA/Po 1034/16. Pomijając indywidualny charakter sprawy rozpatrzonej tym wyrokiem, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przyjął, że prewencja ogólna przejawiająca się w skutecznym zabezpieczeniu społeczeństwa przed kierowcami, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji zwłaszcza, jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości, nie może być zapewniona środkami karnymi określonymi przez ustawodawstwo karne, a ustawodawca winien mieć możliwość jej zapewnienia (względnie dopełnienia) środkami administracyjnymi. Z uwagi na konieczność zapewnienia określonych w treści art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wartości możliwe jest ograniczenie w zakresie korzystania z prawa jazdy kategorii nie objętej zakresem orzeczonego zakazu w drodze regulacji ustawowej. W takim przypadku nie dochodzi do rozszerzenia sankcji karnej (która ma z założenia charakter represyjny), lecz z determinowanym w założeniu ustawodawcy względami prewencyjnymi rozstrzygnięciu w sferze administracyjnoprawnej danej jednostki o czasowej niemożności wykonywania nadal posiadanych przez tą jednostkę uprawnień w zakresie prowadzenia pojazdów (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 577/16, wyrok WSA w Poznaniu z 20 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Po 902/17).

Zważyć ponadto należy, że ustawa o kierujących pojazdami nie przewiduje żadnych okoliczności wyjątkowych, związanych z zakazem zwrotu dokumentu prawa jazdy, a w związku z tym wszelkie okoliczności występujące po stronie skarżącego, a dotyczące jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, pozostają bez znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia.

W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369).