Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1295/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.2 ust.1 i ust.3, art.4, art.11 ust.1 i ust.2, art.12 i 100 ust.1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art.7 i 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Protokolant asystent sędziego Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 marca 2011 r. sygn. akt III SA/Kr 480/10 w sprawie ze skarg M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 480/10 po rozpoznaniu sprawy ze skarg M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oddalił skargi oraz przyznał na rzecz adwokata Ł. G. kwotę 1440,00 złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że zaskarżonymi przez M. P. decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie kolejno w dniu:

- 12 lutego 2010r. znak [...],

- 12 lutego 2010r. znak [...],

- 12 lutego 2010 znak [...],

- 12 lutego 2010r. znak [...],

- 12 lutego 2010r. znak [...],

- 12 lutego 2010r. znak [...]

zostały utrzymane w mocy kolejno decyzje Prezydenta Miasta Krakowa z dnia

- 06 października 2009r. znak [...] odmawiająca skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup żywności,

- 13 października 2009r. znak [...] odmawiająca skarżącemu przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup żywności,

- 27 października 2009r. znak [...] odmawiająca skarżącemu przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego na zakup żywności,

- 27 października 2009r. znak [...] odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup żywności,

- 06 października 2009r. znak [...] odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu środków czystości z uwzględnieniem zagrzybienia,

- 13 października 2009r. – znak [...] odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu środków czystości z uwzględnieniem zagrzybienia.

Podstawę prawną decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie znak [...], [...] i [...] stanowił art. 8 i 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135 poz. 950) oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2007r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", decyzji znak [...], [...] art. 8 i 39 ustawy o pomocy społecznej, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a decyzji znak [...] podstawę prawną stanowił art. 8 i art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, § 1 w/w rozporządzenia i art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego (...).

Decyzje zostały wydane w następujących okolicznościach stanu faktycznego:

M. P. złożył w organie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie w dniach 04 kwietnia 2008r., 30 stycznia 2009r., 15 czerwca 2009r. i w dniu 06 sierpnia 2009r. wnioski o przyznanie zasiłków na zakup żywności i pokrycie kosztów zakupu środków czystości z uwzględnieniem zagrzybienia.

Prezydent Miasta Krakowa wydał w następstwie rozpoznania wniosków decyzje kolejno: na podstawie art. 104, 107, 108 kpa, art. 3 ust. 3 i 4, 4,art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5 art. 39, 102, 104, 106 i 109 ustawy o pomocy społecznej, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej i art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" decyzję z dnia 06 października 2009r. znak [...] odmawiającą M.P. przyznania zasiłku celowego na zakup żywności i w dniu 13 października 2009r. decyzję znak [...] odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup żywności, w dniu 27 października 2009r. wydał decyzję znak [...] na podstawie art. 104, 107 kpa, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, 17 ust. 2 pkt 1, art. 41, 102, 104, 106 i 109 ustawy o pomocy społecznej i § 1 rozporządzenia i art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego (...) odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego specjalnego na zakup żywności, w dniu 27 października 2009r. znak [...] na podstawie art. 104, 107 kpa, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8,14, 17 ust. 2 pkt 1, art. 41,48 ust. 1, 102, 104, 106 i 109 ustawy o pomocy społecznej i § 1 rozporządzenia i na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego (...) odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup żywności oraz decyzję z dnia 06 października 2009r. znak [...] na podstawie art. 104, 107, 108 kpa, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8, art. 14, 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, 102, 104, 106 i 109 ustawy o pomocy społecznej i § 1 rozporządzenia odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu środków czystości z uwzględnieniem zagrzybienia i decyzję z dnia 13 października 2009r. [...] o odmowie przyznania M. P. zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu środków czystości z uwzględnieniem zagrzybienia.

Wydanie przez Prezydenta Miasta Krakowa decyzji znak [...] poprzedziło postępowanie przed organami administracji, w którym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 11 lipca 2008r. znak [...] uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 30 kwietnia 2008r. znak [...] o odmowie przyznania M. P. zasiłku celowego specjalnego na zakup żywności. Decyzję z dnia 27 października 2009r. znak [...] poprzedziła z kolei decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 06 kwietnia 2009r. znak [...] uchylająca decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 16 lutego 2009r. znak [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności. Motywem decyzji organu odwoławczego było uznanie, że organ pierwszej instancji przekroczył granice swobodnego uznania, wybiórczo prowadząc postępowanie wyjaśniające i przyjmując za prawdziwe twierdzenia bez poparcia ich dowodami. Tu wskazał na kwestię wynajmu przez skarżącego mieszkania, oceny wartości mieszkania i kwestię wysokości zobowiązań skarżącego.

Organ pierwszej instancji ustalił w pierwszej kolejności zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej i art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wysokość dochodu skarżącego z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, na podstawie których pomoc przysługuje osobie samotnie gospodarującej, jeśli dochód nie przekracza kwoty odpowiedni 477 zł i kwoty 715,50 zł.

I tak, w sprawie o sygn. [...] organ ustalił, że M. P. spełnia kryterium dochodowe ponieważ w lipcu 2009r. pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 467,62 zł, przy czym skarżący podał, że z renty dokonywane są potrącenia powodujące, że ostatecznie kwota do dyspozycji to kwota 311,95 zł. Na potrącenia skarżący nie przedstawił jednak żadnych dowodów. W sprawie o sygn. [...] również skarżący nie przekroczył kryterium dochodowego, w miesiącu maju 2009r. osiągając dochód w kwocie 467,62 zł tytułem renty (po potrąceniu 311,95 zł).

W sprawie oznaczonej symbolem [...] organ rozpatrywał prawo M. P. do zasiłku celowego specjalnego z uwagi na przekroczenie w miesiącu poprzedzającym wniosek złożenia wniosku o prawo pomocy kwoty 477 zł uprawniającej do przyznania zasiłku celowego na zakup żywności. Organ przyjął, że skarżący osiągnął dochód z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości 441,33 zł oraz zasiłek stały w wysokości 81,44 zł, łącznie był to dochód w kwocie 522,77 zł. Nie przekroczył natomiast kryterium z ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego (...). Organ zauważył przy tym, że M. P. dodatkowo w marcu 2009r. otrzymał zwrot nadpłaty podatkowej w wysokości 238 zł.

W sprawie o sygn. [...] M. P. nie przekroczył kryteriów dochodowych z powołanych wyżej ustaw, osiągając w miesiącu styczniu 2009r. dochód w kwocie 81,44 zł tytułem zasiłku stałego.

W sprawach o sygn. [...] i [...], gdzie organ rozpatrywał wniosek o zasiłek celowy na zakup środków czystości z uwzględnieniem zagrzybienia kwestia przekroczenia kryterium oparła się tylko o ustawę o pomocy społecznej i organ ustalił tu, że M. P. spełnił formalnoprawne przesłanki przyznania pomocy, osiągając dochód w wysokości 467, 62 zł.

W rozpoznawanych sprawach organ przeprowadził ze skarżącym w dniu 11.08.2009r wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że zamieszkuje on samodzielnie, zgodnie z oświadczeniem nie wynajmuje części mieszkania, nie jest zatrudniony i pobiera rentę orzeczoną czasowo do dnia 31.12.2010r., z której, jak podał, dokonywane jest potrącenie na rzecz świadczeń nienależnie pobranych w formie zasiłku dla bezrobotnych. W sumie otrzymuje kwotę 311,95 zł ale na okoliczność dokonywania potrąceń skarżący nie okazał żadnych dokumentów. Skarżący poinformował też w trakcie wywiadu, że uregulował zaległość czynszową a także wszystkie opłaty związane z użytkowaniem mieszkania są opłacane na bieżąco, jedynie posiada zaległość z tytułu odsetek. Wyjaśnił przy tym, że środki pieniężne na uregulowanie zaległości w spółdzielni i na zaspokojenie bieżących potrzeb posiada z pożyczek zaciąganych systematycznie od roku 2003. Obecnie posiada zadłużenie w wysokości 45.000 zł. Organ pierwszej instancji, realizując wskazania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie podjął próby wyjaśnienia stanu zadłużenia, zobowiązując skarżącego do okazania umów pożyczek, podanie kwoty zapłaconego podatku od czynności cywilnoprawnej, podanie kwoty już zwróconej i źródła pożyczek. Skarżący odmówił podania nazwisk pożyczkodawców, oświadczając, że umowy o pożyczkę zawierane były ustnie oraz, że nie uiszczał podatku. Skarżący nie okazał też w trakcie wywiadu żadnych faktur za media, za zakupione leki. Pracownik socjalny zauważył w dniu wywiadu, że w mieszkaniu zostały wymienione we wszystkich pomieszczeniach okna. Poproszony o wyjaśnienia w tej kwestii, skarżący oświadczył, że zostały wymienione na koszt [...].

Po przeprowadzeniu w/w wywiadu środowiskowego organ podjął dodatkowe czynności wyjaśniające, z których wynikło m.in. na podstawie pisma Spółdzielni, że udzieliła ona skarżącemu dofinansowania w kwocie 1680,44 zł, pozostałą kwotę tj. 3649,56 zł pokrył sam skarżący. Organ wezwał skarżącego pismem z dnia 13.08.2009r. do dostarczenia dokumentów świadczących o zobowiązaniach finansowych, w tym o potrąceniach z renty. Skarżący udzielił jedynie pisemnej odpowiedzi, że nie posiada decyzji ZUS o dokonywaniu potrąceń ze świadczenia rentowego, a rachunki za media i faktury za leki miał okazać w trakcie wywiadu środowiskowego. Ponadto organ ustalił z urzędu, że skarżący reguluje systematycznie płatności za energię elektryczną w czerwcu 93,14 zł i 104,77 zł, w lipcu 102,77 zł a w sierpniu zapłacił 102,77 zł. Należności za zużycie gazu są regulowane terminowo w kwocie 60 zł co dwa miesiące. Organ ustalił też, że M. P. w dniu 04.06.2009r. uregulował zaległość czynszową wpłacając jednorazowo kwotę 5525,14 zł, a w sierpniu 2009r. wpłacając kwotę 1266,74 zł. Jak podała organowi Spółdzielnia [...] na dzień 08.09.2009r. skarżący nie posiadał żadnych zaległości w spółdzielni.

W omawianych sprawach organ podjął się również ustalenia ze skarżącym kwestii ewentualnej zamiany mieszkania na mniejsze, czy wynajmu mieszkania.

W sprawie zakończonej decyzją znak [...] podczas pierwszego wywiadu środowiskowego w sprawie, przed uchyleniem przez SKO w Krakowie decyzji pierwszej instancji w sprawie zasiłku celowego na zakup żywności, M. P. kategorycznie oświadczył, że zamieszkuje sam i że żaden z pokoi nie jest wynajmowany. Po chwili jednak do mieszkania weszła obca osoba, otwierając drzwi własnym kluczem, i bez żadnych wyjaśnień udała się do jednego z pokoi. Zapytany o tę sytuację skarżący oświadczył, że jest to znajomy student, ten sam, który wcześniej przez parę miesięcy przechowywał u skarżącego rzeczy, a w tym momencie przyszedł go odwiedzić i zapytać o zdrowie. Wersje te potwierdził student, odmawiając podania danych personalnych. Organ stwierdził w związku z tą okolicznością, że M. P. z dużym prawdopodobieństwem uzyskuje dochody z wynajmu mieszkania. Kwestię tę jak i ogólnie wykorzystania mieszkania organ zamierzał wyjaśnić ze skarżącym na rozprawie administracyjnej, mającej odbyć się w dniu 01.10.2009r., na którą skarżący został wezwany pod rygorem odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy. W dniu 30.09.2009r. wpłynęła do organu informacja, że skarżący nie może stawić się na rozprawę z uwagi na postępujące schorzenie i niepełnosprawność, ale nie załączył jednocześnie żadnego zaświadczenia.

Fakty wynikające z powołanych wyżej oświadczeń skarżącego i z dokonanych z urzędu ustaleń organ pierwszej instancji ocenił jako przejaw braku woli współpracy skarżącego w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, która na podstawie art. 11 ust. 1 i 2 daje podstawę do odmowy przyznania świadczeń pomimo spełnienia kryterium dochodowego. Organ podkreślił tu brak współpracy w kwestii mieszkania, niestawienie się na rozprawę administracyjną, niedostarczanie dokumentacji, w tym dotyczącej pożyczek. Dodatkowo organ zauważył, że w sprawie występują dysproporcje w ujawnionych dochodach i w wydatkach skarżącego, które na podstawie art. 12 ustawy o pomocy społecznej również są podstawa do odmowy przyznania zasiłków. Jak zauważył organ, sama kwota czynszu i opłat za media przekracza będącą do dyspozycji kwotę renty. Biorąc pod uwagę dodatkowo koszty jakie poniósł skarżący na wymianę okien i na zaległości czynszowe należy mówić w sprawie o świadomym zatajeniu dochodów przez skarżącego. Istotnym dla organu jest zwłaszcza fakt w kontekście ubiegania się o zasiłek celowy na pokrycie kosztów spłaty pożyczek i pokrycie debetu na koncie bankowym, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na zawarcie umów pożyczek, ani też wyciągu z rachunku bankowego potwierdzającego istnienie debetu. Organ wprost stwierdził, że nie daje wiary bezzwrotnemu pożyczaniu przez skarżącego od lat pieniędzy przy braku stałego źródła dochodu.

W sprawie, w której organ rozpatrywał prawo skarżącego do zasiłku celowego specjalnego na zakup żywności z racji przekroczenia kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (decyzja znak [...]) również organ zauważył, że środki z pomocy społecznej winny służyć zaspokojeniu podstawowych, bieżących podstaw a zasiłek specjalny celowy udzielany jest w szczególnej sytuacji, której organ w sprawie nie dopatrzył się, zwłaszcza w kontekście powtarzających się zachowań skarżącego mających cechy braku współpracy z organem czy nagminnego ukrywania faktów istotnych z punktu widzenia celu pomocy społecznej.

W sprawach, w których rozpatrywana była kwestia przyznania M. P. zasiłku na pokrycie kosztów zakupu środków czystości z uwzględnieniem zagrzybienia organ zauważył, że skarżący nie okazał żadnych dowodów zakupu środków czystości, w związku czym organ nie jest w stanie określić w jakiej wysokości skarżący poniósł wydatki na zakup środków czystości.

W sprawie o sygn. [...] organ szczególnie położył nacisk na ujawnione dysproporcje w rozumieniu art. 12 ustawy o pomocy społecznej wykazując, że we wniosku o pomoc złożonym w dniu 15.06.2009r., noszącym datę 05.06.2009r. M. P. wskazał, że znajduje się w dramatycznej sytuacji materialnej i posiada znaczne zadłużenie z tytułu nieopłaconego czynszu. Jak organ ustalił , w dniu 04.06.2009r. skarżący uregulował zaległości czynszowe, wpłacając jednorazowo do spółdzielni kwotę 5525,14 zł. Tym samym wprowadził organ w błąd.

W odwołaniach od powyższych decyzji Prezydenta Miasta Krakowa M. P. opisał sytuację materialną i zdrowotną, jego zdaniem przemawiającą za przyznaniem mu wnioskowanych zasiłków i jak zaznaczył z racji wieloletniej współpracy z organem jest ona znana organowi z urzędu. Wyjaśnił, iż jedynym źródłem utrzymania jest renta inwalidzka w wysokości 467,62 zł miesięcznie. Z tej renty od dnia 1 kwietnia 2009r. Grodzki Urząd Pracy w Krakowie potrąca mu kwotę 155,95 zł miesięcznie z tytułu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Zostaje mu kwota 311,67 zł., która jest jednak niewystarczająca na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, w szczególności kosztów leczenia i rehabilitacji. M. P. stwierdził, iż nie jest prawdą jakoby nie okazywał pracownikom socjalnym żądanych dokumentów. Odwołujący się podał, iż w kwestii potrąceń z renty inwalidzkiej przez Grodzki Urząd Pracy wielokrotnie doręczał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia Nr 2 decyzje ZUS z 25 marca i 24 kwietnia 2009r. Odwołujący się stwierdził, iż w decyzji z dnia 24 kwietnia 2009r jest zapis o potrąceniu ze świadczenia rentowego kwoty 1743,80 zł brutto na rzecz GUP. Pocztowym listem poleconym 25 sierpnia 2009r M. P. doręczył do MOPS Filia Nr 2 pismo z załączoną decyzją z dnia 25 kwietnia 2009r ZUS i pismo złożone w dniu 18 sierpnia 2009r do ZUS. Do pisma załączył również zestawienie faktur z apteki za wykupione leki – po uprzednim okazaniu 11 sierpnia 2009r. faktur pracownikom MOPS Filia Nr 2.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało wymienione na wstępie decyzje.

Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez Prezydenta Miasta Krakowa, przyjmując, że M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą chorą i cierpi na przewlekłe schorzenia. Dochód skarżącego nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego (z wyjątkiem sprawy o sygn. akt [...]). W tym miejscu organ podkreślił, że w sprawach o przyznanie zasiłków celowych i zasiłków celowych specjalnych organ administracyjny wydaje decyzję w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego i zwrotnego w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać dokładną ocenę zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia, a także szczegółowo wskazywać dlaczego organ nie zastosował rozwiązania, którego domagała się strona. Organ odwoławczy uznał tym samym, że organ pierwszej instancji dopełnił ciążących na nim obowiązków i właściwie uzasadnił swoje stanowisko, szczegółowo wskazując z jakich powodów odmówił przyznania zasiłku opierając się na faktach wynikających z posiadanych przez organ wiadomości i dokumentów. W każdej z rozpoznawanych spraw organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie zgodnie z regułami Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ ten dodał, że jako ograniczony finansowo, musi wspierać wiele osób i rodzin, a zatem nie każda prośba o pomoc może zostać spełniona. Podkreślił przy tym, że obowiązkiem osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej jest współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wobec powyższego obowiązkiem M. P. jest również współpraca z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Jako przejaw braku współpracy skarżącego z organem pomocy społecznej organ odwoławczy przyjął za organem pierwszej instancji niestawianie się przez skarżącego na wezwania pracownika socjalnego, nieprzedstawianie żądanych dokumentów czy wprowadzanie w błąd organ. Strona ma obowiązek do współudziału w nakazanym jej zakresie i formie pod rygorem odmowy przyznania świadczeń. W przedmiotowej sprawie M. P. pomimo posiadanych możliwości rozwiązania trudnej sytuacji życiowej przez m.in. wynajęcie części mieszkania czy też jego zamianę na mniejsze nie chce z nich skorzystać. Co więcej, oświadczył, że udostępnił pokój studentowi za darmo, co w ocenie organu świadczy o marnotrawieniu posiadanych możliwości w sytuacji, gdyż mógłby wynająć pokój i osiągać dodatkowy dochód.

Ponadto organ odwoławczy podzielił ustalenia i wnioski wskazujące na to, że w sprawie skarżącego występują dysproporcje, o których stanowi art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika bowiem z zebranych dokumentów w sprawach gdzie skarżący dysponuje dochodem w kwocie 467,62 zł - miesięcznie opłaca regularnie czynsz w kwocie 410,07 zł miesięcznie, należności za energię elektryczną w wysokości 100,00 zł miesięcznie, za gaz w wysokości ok. 60,00 zł, dokonuje zakupu żywności, leków oraz innych niezbędnych rzeczy. Ponadto skarżący wymienił okna, co związane było z kosztem około 5000,00 zł oraz jednorazowo wpłacił znaczną kwotę zaległości czynszowych. Powyższe dane świadczą o tym, że Pan M. P. posiada źródło dochodów lub zasoby, o których nie poinformował pracownika socjalnego. Organ zauważył też, że M. P. w sprawach o sygn. [...] składał nieprawdziwe oświadczenia majątkowe, w których nie wykazywał, że jest właścicielem nieruchomości położonej w [...]. Organ ustalił bowiem, że w dniu 14.07.2009 r. w Kancelarii Notarialnej w Myślenicach M. P. na podstawie zawartej umowy sprzedał działkę położoną w [...], a obecnie organ I instancji ustala wartość sprzedanej nieruchomości. Fakt ten ma szczególne znaczenie w świetle przekonywania przez skarżącego ze pozostawaniu w ubóstwie.

W sprawie o sygn. akt [...], której przedmiotem rozpoznania był zasiłek celowy specjalny na zakup żywności organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, że M. P. osiągając dochód w miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku o pomoc (04.04.2008) w wysokości 522,77 zł przekroczył kryterium dochodowe a prawo do zasiłku celowego może być rozpoznane jedynie na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej tj. w sytuacji w szczególnie uzasadnionej potrzebie. Organ nie znalazł w przypadku M. P. takiej potrzeby z uwagi na stwierdzony i w tej sprawie brak współpracy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialnej i z powodu dysproporcji w ujawnionych dochodach a wydatkach.

Szczególnie organ ten podkreślił, że art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w myśl którego : " pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości". Przepis ten wyraźnie zwraca uwagę na konieczność zbadania przez organ czy i na ile wnioskujący o przyznanie pomocy jest w stanie sprostać swojej trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne możliwości i uprawnienia.

Decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie stały się przedmiotem skarg M. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Zauważył w nich, że w toku postępowania administracyjnego wiarygodnie i dostatecznie udokumentował stale pogarszającą się sytuację materialną i zdrowotną. Faktycznie dysponuje jedynie dochodem w wysokości 311,67 zł. Uważa, że od 2008 roku wnioski, które składa do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej są z góry skazane na niepowodzenie, gdyż w jego ocenie organ jest negatywnie do niego ustosunkowany. Przyznaje, że pomieszkiwał u niego student, ale wyprowadził się ze względu na zalegającą pleśń w mieszkaniu i związane z tym problemy zdrowotne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi M. P. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę pomocniczości, inaczej rzecz ujmując zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna.

Sąd wskazał, że ww. ustawa, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. Art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Spełnienie przewidzianego w art. 4 obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej ma o tyle doniosłość prawną, że w myśl przepisu art. 11 ust. 2 ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Odmowa przyznania pomocy społecznej może nastąpić w sytuacji stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazujących, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia (art. 12). Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto, krąg uprawnionych wyznaczony jest przez krąg tych osób, które chcą współdziałać z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7). Zarazem przepisy ustawy określają (art. 36) zamknięty katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Zasadą jest, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, poza rodzajami świadczeń określonymi w art. 40, 41, 78 i 91 ustawy, powstaje i przysługuje po spełnieniu przez osobę samotnie gospodarującą tzw. kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Jednakże samo spełnienie tego warunku nie przesądza o powstaniu prawa do korzystania z określonego rodzaju świadczenia pomocy pieniężnej, gdyż ustawa w odniesieniu do tych rodzajów, konstruuje dodatkowe przesłanki.

W sprawach o zasiłek celowy na zakup żywności dodatkowym kryterium określonym ustawą o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" jest osiągnięcie dochodu nie przekraczającego w przypadku osoby samotnie gospodarującej 150% kwoty z art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwoty 715,50 zł. Ustawa ta ma w założeniu wdrożyć program na lata 2006-2013 zakładający wsparcie gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym w zakresie dożywiania dzieci oraz zapewnienia posiłku osobom jego pozbawionym, ze szczególnym uwzględnieniem osób z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich (art. 2 ust. 1).

Sąd podkreślił, że istotą zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy jest to, że służy on zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Przepis art. 39 ust. 2 wymienia przykłady takich potrzeb. Wynika z nich, iż zaspokojenie potrzeb bytowych obejmuje mieszkanie, korzystanie z pomocy zdrowotnej i wyżywienie.

Zasiłek celowy z art. 39 ust. 1 ustawy na zakup żywności stanowił przedmiot rozpoznania w sprawach zakończonych decyzją znak [...], [...] i znak [...] a na pokrycie kosztów zakupu środków czystości z uwzględnieniem zagrzybienia stanowił przedmiot w sprawach znak [...] i znak [...].

W sprawach z wyjątkiem zakończonej decyzją znak [...], jak prawidłowo ustaliły organy, M. P. spełnił kryterium dochodowe przewidziane dla osoby samotnie gospodarującej tj. jego dochód w miesiącach poprzedzających złożenie wniosku o pomoc nie przekroczył kwoty 477 zł oraz kwoty 715, 50 zł z ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego (...) – w sprawach o zasiłek na pokrycie kosztów zakupu środków czystości. Jak słusznie organy zwróciły uwagę, spełnienie kryterium dochodowego w świetle art. 3 ust. 4 ustawy rodzi jedynie domniemanie pozytywnego załatwienia sprawy, o ile nie stoi temu na przeszkodzie cel ustawy, a rodzaj pomocy nie przekracza możliwości organów wynikającej z przyznanych mu środków i uprawnień.

Przedmiotem rozpoznania sprawy o sygn. [...] z racji osiągnięcia przez M. P. w miesiącu marcu 2008 r. poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o pomoc, dochodu rzędu 522,77 zł był zasiłek celowy specjalny przyznawany na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do treści tego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2009 r. I SA/Wa 1004/09). Zauważyć przy tym należy, że przyznaniu zasiłku celowego specjalnego musi towarzyszyć równolegle ocena zasadności przyznania tego rodzaju pomocy z punktu widzenia art. 11 czy 12 ustawy o przyznaniu prawa pomocy.

Sąd wskazał, iż oceniając prawidłowość zaskarżonych do sądu rozstrzygnięć w sprawie przyznania M. P. zasiłków celowych oraz zasiłku celowego specjalnego należy spojrzeć na kwestię przyznawania tej osobie pomocy społecznej w szerszym zakresie. Generalnie, M. P. od 2003r. wielokrotnie zwracał się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w różnej formie. Sprawy wywołane skargami M. P. na decyzje w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej były wielokrotnie rozstrzygane zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Już w uzasadnieniach wyroków tych sądów wskazywano, że M. P. uczynił z pomocy społecznej w istocie źródło stałego utrzymania, pozostaje na utrzymaniu państwa, uzyskując łącznie kwotę rzędu 16.991,58 zł, nie przejawiając jednak inicjatywy w polepszeniu swej trudnej sytuacji materialnej, czy poprzez odmowę jakiejkolwiek współpracy z pracownikami ośrodka pomocy społecznej, czy poprzez odmowę podjęcia działania w celu zamiany mieszkania na mniejsze (tak w uzasadnieniach wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.06.2009 r. sygn. I OSK 392/09, z dnia 19.05.2010 r. sygn. I OSK 210/10, 16.01.2009 r. sygn. I OSK 342/08 czy z dnia 16.01.2009 r. sygn. akt I OSK 344/08).

W związku ze złożeniem w dniach: 04 kwietnia 2008r., 30 stycznia 2009r., 15 czerwca2009r. i w dniu 06 sierpnia 2009r. wniosków o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności i pokrycie kosztów zakupu środków czystości z uwzględnieniem zagrzybienia organ pierwszej instancji był zobowiązany do zainicjowania czynności, o których stanowi art. 106 i 107 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 106 ust. 4. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 107 ust. 1 rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, w tym, o których mowa w art. 103, wydania opinii w celu ustanowienia rodziny zastępczej w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie ustanowienia rodziny zastępczej, przyznania pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, dokonywania oceny sytuacji opiekuńczo-wychowawczej dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki oraz skierowania dziecka do całodobowej placówki opiekuńczo-wychowawczej.

Kolejne ust. 4 i 5 stanowią, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych oraz, że pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

Istotne przy tym jest, że podstawowe kryterium przyznania prawa pomocy, którym jest kryterium dochodowe ustala się zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy w ten sposób, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia(6) oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Obowiązki organu administracyjnego wynikające z zacytowanych przepisów są jednoznaczne i ich spełnienie warunkuje w ogóle ocenę merytoryczną decyzji w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej, stąd nie jest zasadny powtarzany przez skarżącego w odwołaniu oraz w skardze zarzut, że organ pierwszej instancji znając sytuację bytową skarżącego z racji ubiegania się od lat świadczeń z pomocy społecznej nie powinien wraz z każdorazowym wniesieniem wniosku o pomoc żądać dokumentacji, czy żądać od niego po raz kolejny wyjaśnień w kwestii dochodów, wydatków i innych okoliczności mających związek z sytuacją skarżącego.

Sąd I instancji podkreślił, że generalnie w rozpoznawanych sprawach orzekające w sprawie organy zachowały wymogi postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 77 i 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i decyzje są zgodne z prawem materialnym, nie naruszające ram uznania administracyjnego.

Słuszne są wnioski organu z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11.08.2009r. Skarżący podał w nim, że uregulował zaległość czynszową, także wszystkie opłaty związane z użytkowaniem mieszkania są opłacone na bieżąco, a jedynie posiada zaległość wobec spółdzielni mieszkaniowej z tytułu odsetek. Środki na opłacenie zaległości miały pochodzić z pożyczek, z tym, że skarżący odmówił podania nazwisk pożyczkodawców, co słusznie organy uznały za przejaw braku woli współpracy z organem.

Skoro ustalona sytuacja dochodowa skarżącego nie pozwalała na bieżące i zaległe regulowanie tych należności, zasadnie pracownik socjalny wezwał skarżącego do wykazania źródeł pochodzenia środków, z których skarżący dokonywał ww. opłat. Oświadczenie skarżącego, że zaciągał na ten cel pożyczki, nie zostało w żaden sposób udowodnione, ani nawet uprawdopodobnione. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów dokonania pożyczek tj. umowy pożyczki i nie podał danych osób, od których pożyczał pieniądze. Musi budzić uzasadnione wątpliwości organów pomocy społecznej okoliczność, że skarżący nie mając własnego źródła dochodu umożliwiającego spłatę pożyczek, uzyskał pożyczki na łączną kwotę - jak sam oświadczył - 45.000,00 zł.

Za prawidłową Sąd uznał ocenę orzekających w sprawie organów pomocy społecznej, że zestawienie poniesionych przez skarżącego wydatków z udokumentowanym dochodem skarżącego wskazuje na istnienie dysproporcji, o której mowa w art. 12 tej ustawy. Wydatkował nie tylko na czynsz ale także na wymianę okien w kwocie przekraczającej trzy tysiące złotych.

Powyższe ustalenia organów obu instancji dodatkowo znajdują potwierdzenie w ujawnieniu przez organy faktu zatajenia przez skarżącego, że był właścicielem działki położonej w miejscowości [...], którą sprzedał zawierając umowę notarialną w Kancelarii Notarialnej w [...]. Wyjaśnienia skarżącego, co do okoliczności i motywów sprzedaży tej nieruchomości nie mogą zmienić oceny postępowania skarżącego co do faktu, że nie poinformował o tym pracownika socjalnego, ani tego, że nie zaprzecza, iż dokonał zbycia tej działki.

Co do kwestii samodzielnego przezwyciężenia trudności i poprawy sytuacji skarżącego poprzez wynajem części mieszkania lub jego zamianę na mniejsze, Sąd stwierdził, że niestawiennictwo skarżącego w dniu 01.10.2009r na rozprawie wyznaczonej w celu udzielenia w tym zakresie pomocy przez organ nie ma w gruncie rzeczy w ocenie Sądu rozstrzygającego znaczenia. Ta okoliczność jest jednym z elementów stanu faktycznego, którego całościowa ocena prowadzi do wniosku o braku współpracy M. P. z organem pomocy społecznej. Odnosząc się ściślej do zarzutu pełnomocnika skarżącego, że organy wyprowadziły z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej obowiązek niewymieniony w hipotezie tego przepisu tj. obowiązek podporządkowania się zaleceniom pracownika socjalnego co do sposobu zarządu majątkiem podniósł, że organy pomocy społecznej nie są uprawnione do rozporządzania mieszkaniem skarżącego, a jedynie mogą świadczyć pomoc w tym zakresie. Jakkolwiek uznać należy, że skarżący usprawiedliwiając nieobecność na rozprawie, przedstawił zaświadczenie lekarskie z dnia 29.09.2009r o zaostrzeniu choroby i temperaturze 38,5 st. C, to jednak na żadnym etapie postępowania nie podejmował współpracy z organem w zakresie wynajmu, czy zamiany mieszkania.

Sąd dodał, że zarzut nieprzyjęcia przez organ drugiej instancji spełnienia przez M. P. kryterium dochodowego jest o tyle słuszny, że w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego istotnie zawarto tej treści zdanie, niemniej jednak należy uznać to za zwykłą omyłkę pisarską, gdyż z całości uzasadnienia wynika przyjęcie przez ten organ wniosku, że pomimo nieprzekroczenia przez skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku kwoty 477 zł i kwoty 715, 50 zł tj. kwoty będącej kryterium dochodowego, okoliczności współpracy skarżącego z organem pomocy społecznej i nieścisłości w kwestii dochodów a wydatków uzasadniają tezę o braku uprawnienia skarżącego do świadczeń z pomocy społecznej.

Dokonując odrębnej oceny decyzji znak [...], której przedmiotem z racji osiągnięcia przez M. P. dochodu przekraczającego kryterium dochodowe tj. kwoty 522,77 zł był zasiłek celowy specjalny Sąd stwierdził, że również w tej sprawie zasadnym było oparcie odmowy przyznania tego zasiłku ze względu na brak współpracy skarżącego z organem, a także z uwagi na ujawnione dysproporcje w dochodach i wydatkach.

Zdaniem Sądu M. P. usiłuje za wszelką cenę stworzyć w ten sposób obraz swojej sytuacji materialnej by dostosować ją do kryteriów z ustawy o pomocy społecznej, ale jak słusznie orzekające w sprawie organy zauważyły, kryterium materialne jest jednym z kryteriów przyznania świadczeń z pomocy społecznej i organ musi uwzględnić również szeroko pojętą współpracę z organem osoby ubiegającej się o pomoc społeczną. Co istotne, ze względu na mnogość wniosków o pomoc, które M. P. składa w organie pomocy społecznej organ nie może tracić mimo wszystko z pola widzenia konieczności każdorazowej oceny sytuacji bytowej skarżącego i ma w związku z tym prawo do ponawiania żądania od skarżącego wyjaśnień i dokumentów.

Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy przepisów postępowania zawartych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy, zgodnie z obowiązującymi przepisami wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały jego prawidłowej oceny. Wydane w sprawach decyzje w sposób szczegółowy przedstawiły ustalenia w zakresie stanu faktycznego i przedstawiły przepisy, które miały zastosowanie w przedmiotowych sprawach, prawidłowo interpretując ich treść.

Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2 ust. 1, art. 4, art. 7 pkt 1, 5 i 6, art. 11 ust. 1 i 2, art. 12, art. 16 ust. 2 i art. 100 , jak zarzucały skargi.

Materiał dowodowy uzasadnia stanowisko tych organów, że odmowa przyznania wnioskowanych świadczeń z zakresu pomocy społecznej była uzasadniona. Odmawiając przyznania wnioskowanych świadczeń, organy wykazały okoliczności stanowiące podstawę podjętych rozstrzygnięć.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 marca 2011 r. wniósł M. P. zaskarżając powyższy wyrok w części, tj. w zakresie, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi oddalił i zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 2 ust. 1 i 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich błędną wykładnię, w szczególności polegającą na błędnym przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny incydentalnego charakteru pomocy społecznej, bez względu na rzeczywistą sytuację faktyczną skarżącego;

- art. 4, art. 11 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 12 ustawy, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, albowiem ustalony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stan faktyczny nie stanowi w rzeczywistości realizacji przesłanek opisanych w hipotezie powołanych przepisów, a tym samym w niniejszej sprawie nie zachodziły negatywne przesłanki uzyskania pomocy społecznej;

- art. 100 ustawy, poprzez jego niezastosowanie i niekierowanie się dobrem skarżącego przy ocenie jego sytuacji życiowej i materialnej;

2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit a) P.p.s.a., poprzez usankcjonowanie przez Sąd I instancji decyzji wydanych z naruszeniem prawa materialnego, w szczególności z naruszeniem powyżej powołanych przepisów ustawy o pomocy społecznej,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., poprzez brak uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonych decyzji, mimo wydania przez organ I i II instancji decyzji z naruszeniem przepisów postępowania, które miały wpływ na rozstrzygnięcie spraw skarżącego, w szczególności wobec naruszenia przez te organy:

a) art. 7 i 77 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego w postępowaniu administracyjnym i nieprawidłowe przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił faktu zaciągania pożyczek u osób trzecich,

b) a ponadto poprzez przekroczenie przez organy zasad uznania administracyjnego i niezrealizowanie zadań ustawy o pomocy społecznej, co skutkowało brakiem przyznania skarżącemu pomocy społecznej, mimo spełnienia przesłanek wskazanych w ustawie o pomocy społecznej.

Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wskazano, że w przepisach ustawy o pomocy społecznej nie istnieje podstawa prawna uprawniająca do odmowy przyznania pomocy społecznej w oparciu o hipotetyczne ustalenie, że uprawniony już z tej pomocy korzystał w przeszłości, a więc skonsumował swoje prawo i bez względu na okoliczności, pomoc społeczna w określonym zakresie mu nie przysługuje. W przeciwieństwie do wykładni dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, pomoc społeczna w postaci przewidzianych ustawą zasiłków celowych lub innych form pomocy, nie jest determinowana faktem wykorzystania tej pomocy przez uprawnionego w jakimś okresie (incydentalnie), czy też w jakiejś kwocie (nawet bardzo wysokiej), lecz sytuacją osobistą, rodzinną i w szczególności materialną zainteresowanego bez względu na okres jej trwania, ocenianą na bieżąco przez właściwe organy. Powyższe wynika wprost z literalnego brzmienia przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2, art. 3, art. 7, art. 8, art. 15, art. 16, aft. 36 i n. (w zakresie rodzaju udzielonej pomocy) ustawy. Żadna z norm zawartych w powołanych przepisach nie zawiera negatywnej przesłanki przyznania pomocy społecznej, wskazanej przez Sąd I instancji determinowanej incydentalnym charakterem pomocy społecznej. Tymczasem, na podstawie akt postępowania administracyjnego, w szczególności ustaleń wywiadów z udziałem skarżącego oraz przyznawanej pomocy wynika, że jego sytuacja materialna i zdrowotna wciąż uprawnia go do korzystania z przewidzianej w tym celu pomocy społecznej i pomoc ta jest mu niezbędna.

Podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznając fakt istnienia zagrzybienia mieszkania skarżącego nie dostrzegł braku obiektywnej możliwości komercyjnego wynajęcia części tegoż mieszkania na rzecz osób trzecich. W konsekwencji skarżący - mimo braku posiadania środków finansowych umożliwiających mu usunięcie groźnej dla zdrowia ludzkiego pleśni - realizuje w przekonaniu organów administracyjnych oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przesłanki z art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej oraz nie współdziała z organami pomocy społecznej zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 4 tej ustawy.

Skarżący podał, że wobec braku posiadania środków finansowych oraz wskutek odmowy udzielenia na jego rzecz zasiłku na poczet pokrycia kosztów usunięcia zagrzybienia mieszkania, nie może doprowadzić go do stanu technicznego umożliwiającego jego zbycie lub wynajęcie na rzecz osób trzecich. W konsekwencji brak realizacji przez niego zaleceń kierowanych przez pracowników ośrodka pomocy społecznej w zakresie komercyjnego wynajęcia części swojego mieszkania lub dokonania jego sprzedaży nie jest efektem jego niezaradności życiowej lub celowym zabiegiem, lecz stanowi wynik trudnej sytuacji materialnej.

Skarżący nie zgodził się także ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wskazał na istniejącą jakoby dysproporcję pomiędzy udokumentowaną wysokością i dochodu skarżącego a sytuacją finansową skarżącego ujawnioną w toku postępowania administracyjnego, co stanowić ma realizację przesłanek określonych w art. 12 ww. ustawy. Przepis ten definiuje pomoc społeczną jako pomoc subsydiarną. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy, co do zasady od dysponowania odpowiednimi środkami finansowymi, którymi to w oparciu o ustalenia z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżący nie dysponuje. Trudno bowiem uznać, by regulowanie zobowiązań środkami finansowymi pochodzącymi z pożyczek stanowiło dysponowanie odpowiednimi środkami finansowymi. Wprawdzie pożyczone pieniądze istotnie wpływały na polepszenie sytuacji materialnej skarżącego, jednak tylko czasowo. Nieodzownie, bowiem z pożyczeniem pieniędzy wiąże się obowiązek ich zwrotu.

Skarżący zwrócił również uwagę na fakt, iż mnogość kierowanych przez niego wniosków o pomoc do organu pomocy społecznej świadczy o jego bezradności i faktycznej potrzebie wsparcia, którego de facto nie otrzymuje.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wbrew zarzutom w niej podniesionym nie naruszył żadnego z wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, nie naruszył tez przepisów prawa materialnego.

Nie jest trafny zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm. ) w zw. z art. 7 i art. 77 Kpa poprzez nieuchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonych decyzji, pomimo iż wydane zostały w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny sprawy oraz z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

Powyższy zarzut jest całkowicie chybiony. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił w tym zakresie, dlaczego rozstrzygnięcie Sądu oparte zostało na art. 151 P.p.s.a., wywodząc, iż nie dopatrzył się jakichkolwiek nieprawidłowości w przeprowadzonych przez organy administracyjne postępowaniach, które to nieprawidłowości miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. Przyjęte do podstawy rozstrzygnięcia Sądu I instancji ustalenia dokonane przez Prezydenta m. Krakowa i Samorządowe Kolegium Odwoławcze co do stanu faktycznego sprawy są prawidłowe i zostały oparte na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, który został oceniony bez przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów.

W rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić organom dowolności w zakresie ustalenia, że skarżący nie udowodnił faktu zaciągania pożyczek, skoro w aktach sprawy brak jest dowodów na tę okoliczność, zaś gołosłowne i nie poparte dowodami twierdzenia osoby zainteresowanej w uzyskaniu pomocy, argumentowane koniecznością pożyczania pieniędzy ,nie mogą stanowić środka dowodowego w rozumieniu przepisów Kpa.

W sytuacji gdy skarżący na żadnym etapie postępowania, w żadnej formie nie wykazał, że zmuszony był zaciągać pożyczki u innych osób, to dokonana przez organy administracji publicznej i Sąd I instancji ocena, odnośnie tego że fakt ten nie został udowodniony, nie jest w najmniejszym stopniu dowolna.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zarzucać organom i Sądowi przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów w sprawie, w której rozstrzygnięcie podejmowanie jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, a wnioskujący o przyznanie pomocy nie dokłada należytej staranności dowodowej w uwiarygodnieniu swojej sytuacji materialnej za pomocą środków mu dostępnych , których przedstawienie nie wiąże się ani z koniecznością poczynienia jakichkolwiek nakładów finansowych , ani też nie wymaga podjęcia działań trudnych, czy niemożliwych do wykonania.

Oczywistym jest, że wydawanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać woluntaryzmu, dowolności czy arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 roku, sygn. akt I SA 945/00).

Także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr. 175, poz.. 1362 ze zm. z 2009r. ) należy uznać za nieusprawiedliwiony. Zasady ogólne ustawy o pomocy społecznej wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1. stanowią, że świadczenia pomocy społecznej mają na celu zarówno umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości; jak i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb i umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wobec powyższego, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. W tym kontekście wypada zaznaczyć, że art. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi normę o charakterze generalnym wskazującą na treść i zakres pomocy społecznej (ust. 1) oraz ustanawiającą zasadę współdziałania pomiędzy instytucjami pomoc tę świadczącymi (ust.2). Z art. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli nie tylko odpowiadają celom ale i możliwościom pomocy społecznej. Z powyższych rozważań wynika, iż wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, pomoc społeczna powinna mieć charakter doraźny i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Sąd I instancji prawidłowo dokonał wykładni powołanego przepisu i zastosował go do sytuacji faktycznej skarżącego.

Nietrafny jest tez w stanie faktycznym sprawy zarzut naruszenia art. 4, art. 11 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 12 ustawy o pomocy społecznej.

Z powołanych przepisów wynika, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

W przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego.

Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych,

wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Okoliczności niniejszej sprawy bez wątpliwości wskazują, że skarżący traktuje pomoc społeczną w kategoriach bezwzględnego obowiązku Państwa, uznając że sam fakt iż niewątpliwie pozostaje w trudnej sytuacji bytowej wymusza na właściwych organach przyznanie mu pomocy i zwalnia z obowiązku współdziałania w rozwiązaniu trudnej sytuacji materialnej. Świadczy o tym niepodejmowanie przez skarżącego działań w celu zamiany mieszkania na mniejsze (możliwości takiej nie wyłącza sam stan zagrzybienia mieszkania) , nieprzedstawienie organom żądanych dowodów na potwierdzenie sytuacji życiowej oraz wprowadzanie w błąd ( zatajenie ) co do okoliczności mających znaczenie dla oceny położenia skarżącego.

Powoływanie się przez skarżącego na stan techniczny mieszkania samo przez się nie oznacza, iż skarżącemu nie można postawić zarzutu braku współdziałania, skoro skarżący nie udowodnił, że próby zamiany mieszkania podejmował, ale zakończyły się one niepowodzeniem z uwagi na zły stan lokalu.

Nie mógł także odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji naruszył przez jego niezastosowanie.

Na wstępie wskazać należy, że przepis ten nie jest przepisem prawa materialnego, lecz przepisem o charakterze procesowym. Zawiera on przewodnią zasadę postępowania w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, zgodnie z którą w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Przepis ten ma zastosowanie w postępowaniu przed organami pomocy społecznej w sprawie dotyczącej przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Zarzut jego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji należało zatem powiązać z odpowiednim przepisem Ppsa i wykazać , że powyższe uchybienie procesowe mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 100 ust. 1 przewodnią zasadą postępowania w sprawie przyznawania świadczeń jest kierowanie się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Do dóbr osobistych zalicza się m.in.: zdrowie, wolność, godność, nazwisko, wizerunek, swobodę sumienia, tajemnicę korespondencji. Ogólną ochronę dóbr osobistych przewiduje kodeks cywilny.

Skarga kasacyjna w ogóle nie wskazuje z jakich powodów uznaje, że w niniejszej sprawie organy nie stosowały w/wym przepisu.

Barak uzasadnienia w tym zakresie stanowi dodatkową przeszkodę uniemożliwiającą Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu rozwinięcie tej kwestii, poza stwierdzeniem, że samo wydanie decyzji omawiającej przyznania prawa do świadczeń z pomocy społecznej, nie oznacza w żadnym razie naruszenia art. 100 ust. 1 ustawy i nie może być utożsamiane z nieuwzględnieniem przy rozstrzyganiu sprawy dobra osoby wnioskującej o pomoc.

Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Ppsa orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.