Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 781/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i orzeczenia organów I i II instancji
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędzia del. WSA Małgorzata Jarecka (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Z. K., R. W. i S. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 494/17 w sprawie ze skargi Z. K., R. W. i S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją w sprawie nieodpłatnego przyznania na własność nieruchomości gruntowej 1. oddala skargę kasacyjną R. W., 2. uchyla zaskarżony wyrok ze skargi kasacyjnej Z. K. i S. R., 3. uchyla ze skargi Z. K. i S. R. zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Z. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...], 4. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy na rzecz Z. K. i S. R. solidarnie kwotę 1260 (jeden tysiąc dwieście sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 494/17 oddalił w całości skargę Z. K., R. W. i S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją w sprawie nieodpłatnego przyznania na własność nieruchomości gruntowej.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

R. W., Z. K. i S. R. w piśmie z dnia 8 czerwca 2014 r. wnieśli o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Starosty Z. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] o przyznaniu nieodpłatnie na własność T. i S. K. nieruchomości gruntowej oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...], położonej w obrębie S., gmina Ś. Wnioskodawcy podnieśli, że w dniu 16 maja 2014 r. na działkach nr [...] i nr [...] przeprowadzono prace ziemne, w wyniku których okazało się, że na działce nr [...] brak jest śladów jakichkolwiek fundamentów stodoły, natomiast przeprowadzone wykopy potwierdziły istnienie zabudowań obory na działce [...]. W ocenie wnioskodawców są to nowe dowody w sprawie nieznane organowi w trakcie wydawania ostatecznej decyzji.

Starosta Z. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej "K.p.a."), wznowił postępowanie w sprawie zakończonej powołaną ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., a następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. odmówił jej uchylenia.

W wyniku wniesienia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 10 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 663/15 oddalił skargę R. W., Z. K. oraz S. R. na powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] lipca 2015 r.

W pismach z dnia 19 sierpnia 2015 r. oraz 11 maja 2016 r. Starosta Z. zwrócił się do wnioskodawców o wykazanie interesu prawnego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną oraz do wskazania terminu, w którym dowiedzieli się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania.

W odpowiedzi z dnia 9 września 2015 r. oraz 14 czerwca 2016 r. wnioskodawcy wskazali, że interes prawny R. W. wynika z faktu, iż S. i T. K. prowadzili przeciwko niemu postępowanie o wydanie działki nr [...], które toczyło się przed Sądem Rejonowym w Z. i zostało zakończone wyrokiem, którym Sąd nakazał wydanie powyższej działki na rzecz S. i T. K. W ocenie R. W., S. i T. K. weszli w posiadanie działki nr [...] w sposób nieuprawniony, w związku z czym jego celem jest doprowadzenie do tego, aby działka ta przypadła Z. K. i S. R. jako prawowitym właścicielom. Ponadto, Sąd Rejonowy w Z. zasądził od R. W. na rzecz S. i T. K. odszkodowanie za bezumowne korzystanie z działki nr [...], zatem wzruszenie decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. jest w żywotnym interesie R. W.

Odnosząc się do kwestii interesu prawnego Z. K. i S. R. wnioskodawcy wskazali natomiast, że wynika on z faktu, iż dążą do przyznania całej działki bez podziału na działkę nr [...] i nr [...]. Stwierdzili również, że o braku fundamentów na działce nr [...] R. W. dowiedział się w toku prac ziemnych - wykopów, które miały miejsce w dniu 16 maja 2014 r., natomiast Z. K. i S. R. - od R. W. w następnych dniach, jednakże w uwagi na upływ czasu nie są w stanie podać dokładnej daty.

Z. K. w pismach z 27 sierpnia 2015 r. oraz 24 maja 2016 r. stwierdził, że w jego ocenie podział działki nr [...] jest niesłuszny, a jego interesem jest odzyskanie działki w całości.

Starosta Z. decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], na podstawie art. 105 § 1 pkt 5 K.p.a., umorzył postępowanie w sprawie. R. W., Z. K. i S. R. odwołali się od tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W piśmie z dnia 25 listopada 2016 r. Starosta Z. ponownie wystąpił do wnioskodawców o sprecyzowanie terminu, w jakim dowiedzieli się o okolicznościach, o których mowa we wniosku z dnia 8 czerwca 2014 r. W odpowiedzi z dnia 8 grudnia 2016 r. wyjaśniono, że R. W. dokonał wykopów w dniu 16 maja 2014 r., a w dniu 17 maja 2014 r., o fakcie tym poinformował Z. K. i S. R.

Starosta Z. decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] ponownie umorzył postępowanie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji stwierdził, że R. W., Z. K. oraz S. R. nie posiadają w sprawie interesu prawnego, zatem nie można przypisać im statusu strony w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., która została skierowana do S. i T. K.

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wnieśli R. W., Z. K. i S. R.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia [...] maja 2017 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy wywiódł, że z akt sprawy wynika, iż decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Starosta Z. przekazał nieodpłatnie na własność T. i S. K. działkę gruntu nr [...] o powierzchni 0,0413 ha, położoną w obrębie S., gmina Ś., na której znajdują się zabudowania stanowiące własność tych osób, nabyte umową zawartą w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] września 1986 r. Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Starosta przekazał natomiast nieodpłatnie na własność Z. K. i S. R. w udziale po 1/2 działkę gruntu nr [...] o powierzchni 0,0551 ha, położoną w obrębie S., gmina Ś., na której znajdują się zabudowania stanowiące własność tych osób, nabyte umową zawartą w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] kwietnia 1988 r. Zabudowania objęte wskazanymi decyzjami wchodziły w skład gospodarstwa rolnego D. K. przejętego bez budynków decyzją Naczelnika Gminy w Ś. z dnia [...] września 1975 r. nr [...] na własność Skarbu Państwa w zamian za rentę.

Organ drugiej instancji wskazał następnie, że podstawą prawną decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. i z dnia [...] października 2012 r. był art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (dalej: "ustawa z 1989 r."), który stanowi, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego (aktualnie starosta).

Kolegium stwierdziło, że dla celu dokonania oceny, czy Z. K. i S. R. przysługuje przymiot strony postępowania wznowieniowego wzięto pod uwagę, że dla wskazanego gospodarstwa prowadzona była księga wieczysta nr [...]. Jak wynika z decyzji z dnia [...] września 1975 r. zabudowania mieszkalne i gospodarcze znajdowały się na działce nr [...]. Natomiast decyzją Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia [...] listopada 2007 r., podjętą na podstawie art. 155 K.p.a., zmieniono rzeczoną decyzję w ten sposób, że jako położenie zabudowań mieszkalnych i gospodarczych wskazano działki oznaczone numerami [...] i [...]. W wyniku postępowania scaleniowego działka nr [...] otrzymała numer [...], a działka nr [...] otrzymała numer [...]. Działka nr [...] została podzielona na działki [...], [...], [...] i [...]. Akta sprawy zawierają projekt podziału działki nr [...] z 1988 r., na którym zaznaczono położenie ruin budynku, tj. na projektowanej do wydzielenia działce [...].

Jak dalej wskazał organ drugiej instancji, w dniu 18 listopada 2008 r. przeprowadzona została rozprawa, w której uczestniczyli: T. K. oraz S. K., Z. K. oraz W. C. - przedstawiciel organu. Z części "B" protokołu rozprawy wynika, że S. K. wskazał południowo-zachodni odkryty fundament obory oraz miejsce, gdzie znajdowała się stodoła. Informacje o tych budynkach i ich położeniu potwierdził Z. K.. Do akt sprawy włączony został odpis z księgi wieczystej z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], z treści której wynika, że jest ona prowadzona dla budynku opisanego jako "obora"

- stanowiąca odrębny od gruntu przedmiot własności, po odłączeniu i przeniesieniu z księgi wieczystej nr [...]. Jako właściciele tego budynku wpisani są: Z.

- J. K., syn D. i J. oraz S. - M. K., córka B. i K. - na prawach wspólności ustawowej. Wpisy te zostały dokonane na postawie umowy warunkowej przeniesienia prawa z dnia [...] kwietnia 1988 r. (Rep. A numer [...]) oraz zawartego w tej umowie wniosku Dz. Kw. [...]. Wypis z rejestru gruntów, sporządzony według stanu na dzień 15 września 1975 r. i stanowiący załącznik do przywołanej wyżej decyzji Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia [...] listopada 2007 r. wskazuje, że zabudowania wchodzące w skład gospodarstwa rolnego D. K. położone były na działce nr [...] (po scaleniu oznaczonej numerem [...]) i nr [...] (po scaleniu oznaczonej numerem [...]).

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy zauważyło, że umową z dnia [...] września 1986 r. (akt notarialny Rep. A numer [...]) D. K. przeniósł na rzecz S. i T. Kuczyńskich własność wszystkich budynków wchodzących w skład przekazanego przez niego gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. W powołanej umowie wskazano, że są to zabudowania mieszkalno-gospodarcze, położone we wsi S., gmina Ś.. Z kolei z warunkowej umowy darowizny z dnia [...] kwietnia 1988 r. (Rep. A numer [...]), której stronami byli S. i T. K. oraz Z. K. i S. K., wynika, że w skład zabudowań będących przedmiotem umowy z dnia [...] września 1986 r. wchodziły budynek mieszkalno-gospodarczy, stodoła i obora. Do akt sprawy włączona została również umowa przeniesienia własności z dnia [...] kwietnia 1988 r. (Rep. A numer [...]) w przedmiocie przeniesienia przez małżonków S. i T. K. odrębnej od gruntu własności obory - na rzecz Z. i S. małżonków K. Do akt sprawy organ pierwszej instancji włączył także kopię decyzji Naczelnika Miasta i Gminy Ś. z dnia [...] marca 1990 r. nr [...] przyznającej T. i S. małżonkom K., na podstawie art. 6 ustawy z 1989 r. własność działki nr [...] o pow. 1167 m2, położonej w S. W rozstrzygnięciu tejże decyzji podano, że na wskazanej działce znajdują się budynki, które wchodziły w skład gospodarstwa rolnego D. K., oraz że własność tych budynków przysługuje T. K. i S. K. na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] września 1986 r. (Rep. A nr [...]); odpisu z księgi wieczystej z dnia [...] maja 2007 r. nr [...]. Z jej treści wynika, że jest ona prowadzona dla budynku opisanego jako "obora" - stanowiąca odrębny od gruntu przedmiot własności, po odłączeniu i przeniesieniu z księgi wieczystej nr [...]. Jako właściciele tego budynku wpisani są: Z. - J. K., syn D. i J. oraz S. - M. K., córka B. i K. - na prawach wspólności ustawowej. Wpisy te zostały dokonane na postawie umowy warunkowej i przeniesienia prawa z dnia [...] kwietnia 1988 r. (Rep. A numer [...]) oraz zawartego w tej umowie wniosku Dz. Kw. [...]; projektu podziału działki nr [...] na działki o numerach [...], [...], [...] i [...] sporządzonego w dniu [...] grudnia 1988 r. z zaznaczonymi na działce nr [...] ruinami (budynku lub budynków); odpisu skróconego aktu małżeństwa nr [...] zawartego pomiędzy S. K. i J. R. (wydanego w dniu [...] października 2009 r.), wskazującego na przyjęcie przez S. K. nazwiska R. po zawarciu małżeństwa; odpisu zwykłego księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z. dla budynku stanowiącego odrębną nieruchomość (mieszkalno-gospodarczy i stodoła) położonego w S. w Ś. (brak innych danych o położeniu tego budynku), z którego wynika, że jego właścicielami są na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej S. K. i T. K.; wyroku częściowego Sądu Rejonowego w Z. I Wydział Cywilny z dnia [...] marca 2014 r. (sygn. akt [...]) w sprawie z powództwa S. K. i T. K. przeciwko R. W. o wydanie nieruchomości i zapłatę, nakazującego R. W., aby wydał solidarnie powodom nieruchomość gruntową położoną w S., gmina Ś., w granicach działki oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] o pow. 0,4130 ha, zapisaną w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Z. i w Wydziale V Ksiąg Wieczystych pod numerem [...].

Uwzględniając powyższe, Kolegium stwierdziło, że ocena organu pierwszej instancji o braku w przypadku wnioskodawców przymiotu strony postępowania wznowieniowego jest trafna. Organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie administracyjne nie może być wykorzystywane do weryfikowania prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych i wyników innych postępowań, a także do stwierdzenia nieważności umów zawartych w formie aktów notarialnych. Odnosząc się do twierdzenia wnioskodawców, że na działce nr [...] w dacie wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. nie znajdowały się fundamenty zabudowań wchodzących kiedyś w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na Skarb Państwa (co powinno ich zdaniem skutkować uchyleniem decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. i przyznaniem im własności całej działki nr [...] - podzielonej następnie na działki nr [...] i [...]), Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż S. i T. K. umową z dnia [...] kwietnia 1988 r. (akt notarialny repertorium A numer [...]) darowali Z. K. i S. i K. oborę wchodzącą w skład ich zabudowań, dla których prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...]. W § 7 tej umowy figuruje zapis: "Stawiający wnoszą, aby na podstawie umowy warunkowej oraz objętej tym aktem księgi wieczystej Kw nr [...] odłączono przedmiotową oborę (pozostawiając budynek mieszkalno-gospodarczy i stodołę) i aby założono dlań nową księgę wieczystą z wpisaniem w niej obdarowanych jako właścicieli na prawach wspólności ustawowej. Kolegium ustaliło także, że aktualnie dla nieruchomości w granicach działek nr [...] i nr [...] prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Odnośnie do działki nr [...] o pow. 0,0413 ha powołana księga wskazuje, że jest to grunt rolny zabudowany (B). Natomiast w rubryce: przeznaczenie budynku (L.p. 1.8) w dziale I-O "Oznaczenie nieruchomości" - figuruje zapis: zabudowania mieszkalno-gospodarcze i stodoła. Jako jeden z wpisów w dziale II "Własność" zamieszczony jest zapis "Decyzja nieodpłatnego przekazania nieruchomości na własność [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., Starosta Z.".

Reasumując, organ drugiej instancji stwierdził, że w świetle okoliczności faktycznych i prawnych sprawy wnioskodawcy nie legitymowali się przymiotem strony w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Trafnie zatem organ pierwszej instancji umorzył wznowione postępowanie.

R. W., Z. K. i S. R. w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieuzasadnionej odmowie przyznania skarżącym statusu strony postępowania w sytuacji, w której mają interes prawny polegający na wysuwaniu roszczenia dotyczącego przyznania im całej działki gruntu, na której znajdowała się obora, oznaczonej nr [...] (obecnie [...] i [...]). Stwierdzili, że wadliwość rozumowania organów obu instancji odmawiająca skarżącym przyznania statusu stron postępowania spowodowana jest niezrozumieniem istoty pierwotnego wniosku, który zmierzał do przyznania na wyłączną własność wnioskodawcom działki gruntu nr [...]. Dopiero bowiem w toku postępowania okazało się, że wniosek do części tej działki złożyli także S. i T. K., którzy wywodzili swoje uprawnienie do nieruchomości z faktu, iż na działce tej miał znajdować się dodatkowo budynek stodoły. W wyniku tak zgłoszonych żądań Urząd Gminy w Ś. na wniosek Starostwa Powiatowego w Z. dokonał podziału działki nr [...] na dwie działki o nr [...] i [...]. W wyniku błędnego uznania, że na działce nr [...] faktycznie znajdowały się pozostałości stodoły, działka ta - wbrew żądaniu odwołujących się - przypadła na własność S. i T. K. Z kolei druga z podzielonych działek, oznaczona nr [...], przypadła w udziale Z. K. i S. R.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 21 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 494/17 oddalił skargę Z. K., R. W. i S. R.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd dokonał wykładni art. 28 K.p.a., wskazując w szczególności, że cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, obiektywnie sprawdzalny, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania prawa materialnego. Zwrócił też uwagę na konieczność odróżnienia tak pojmowanego interesu prawnego od interesu faktycznego, tj. sytuacji, gdy jednostka jest wprost zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie jest jednakże w stanie określić przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który byłby fundamentem jej żądania i w następstwie upoważniał ją do roszczenia właściwych czynności organu administracji.

Dalej Sąd, odwołując się do akt sprawy, powołał zbieżne z ustaleniami organów administracji okoliczności dotyczące przejęcia na własność – bez budynków

- gospodarstwa rolnego D. K. w zamian za rentę, a także dotyczące zmian właścicielskich budynków, które wchodziły w skład tego gospodarstwa, położenia tych budynków na poszczególnych działkach ewidencyjnych i dokonanych podziałów tych działek.

Dalej, przywoławszy treść art. 6 ustawy z 1989 r., Sąd wskazał, że na podstawie tego przepisu podjęto dwie decyzje, tj. ostateczną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. o przekazaniu nieodpłatnie na własność T. i S. K. działki gruntu nr [...], na której znajdują się zabudowania stanowiące własność tych osób, nabyte umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] września 1986 r. (Rep. A nr [...]) oraz decyzję z dnia [...] października 2012 r. o przekazaniu nieodpłatnie na własność Z. K. i S. R. w udziale po 1/2 działkę gruntu nr [...], na której znajdują się zabudowania stanowiące własność tych osób, nabyte umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1988 r. (Rep. A nr [...]). Sąd zwrócił też uwagę, że w aktach sprawy znajduje się kopia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy Ś. z dnia [...] marca 1990 r. nr [...], którą przyznano T. i S.i K., na podstawie art. 6 ustawy z 1989 r., własność działki nr [...]. W rozstrzygnięciu tej decyzji podano, że na wskazanej działce znajdują się budynki, które wchodziły w skład gospodarstwa rolnego D. K., oraz że własność tych budynków przysługuje T. i S. K. na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] września 1986 r. (Rep. A nr [...]). Aktualnie dla nieruchomości w granicach działek nr [...] i nr [...] prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Odnośnie do działki nr [...] powołana księga wskazuje, że jest to grunt rolny zabudowany (B). Natomiast w rubryce: przeznaczenie budynku (L.p. 1.8) w dziale I-O "Oznaczenie nieruchomości" - figuruje zapis: zabudowania mieszkalno-gospodarcze i stodoła. Jako jeden z wpisów w dziale II "Własność" zamieszczony jest zapis "Decyzja nieodpłatnego przekazania nieruchomości na własność [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., Starosta Z.". Z odpisu powyższej księgi wieczystej dla budynku stanowiącego odrębną nieruchomość (mieszkalno-gospodarczy i stodoła) położonego w S. w Ś. (brak innych danych o położeniu tego budynku) wynika, że jego właścicielami są na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej S. K. i T. K.

Sąd zauważył następnie, że w aktach sprawy znajduje się ponadto wyrok częściowy Sądu Rejonowego w Z. I Wydział Cywilny z dnia [...] marca 2014 r. (sygn. akt [...]) w sprawie z powództwa S. K. i T. K. przeciwko R. W. o wydanie nieruchomości i zapłatę, nakazujący R. W., aby wydał solidarnie powodom nieruchomość gruntową położoną w S., gmina Ś., w granicach działki oznaczonej numerem ewidencyjnym [...], zapisaną w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Z. w Wydziale V Ksiąg Wieczystych pod numerem [...].

W świetle powołanych dokumentów Sąd stwierdził, że żadnemu ze skarżących nie przysługiwało prawo własności do zabudowań (bądź ich pozostałości) położonych na działce nr [...]. Świadczy to o braku po ich stronie interesu prawnego wywodzonego z art. 6 ustawy z 1989 r. Słusznym jest zatem twierdzenie organu pierwszej instancji, że Z. K. i S. R. nie mogą wywodzić interesu prawnego z faktu, że dążą do przyznania im całej działki bez podziału na działkę nr [...] i nr [...]. Sąd zaznaczył, że decyzja ostateczna z dnia [...] czerwca 2012 r. została skierowana do S. i T. K. Ponadto, roszczenie Z. K. i S. R. wynikające z art. 6 ustawy z 1989 r. zostało zaspokojone w związku z przekazaniem im (jako właścicielom obory), decyzją Starosty Z. z dnia [...] października 2012 r. na własność działki nr [...]. Zatem dążenie do zwrotu całości działki (sprzed podziału na działkę nr [...] i [...]) nie stanowi przesłanki świadczącej o posiadaniu przez nich interesu prawnego. Sąd podzielił przy tym stanowisko organu pierwszej instancji, że art. 6 ustawy z 1989 r. nigdy nie gwarantował i nie gwarantuje nadal, właścicielom budynków, nieodpłatnego przekazania na ich rzecz tej samej, co do powierzchni, działki geodezyjnie wyodrębnionej, która była przedmiotem przekazania na rzecz Skarbu Państwa, lecz jedynie takiej powierzchni gruntu, która jest niezbędna do jego racjonalnego wykorzystania. Zaznaczył również, że skoro sporna decyzja odnosi się do budynku stodoły, stanowiącego własność T. i S. K. (co potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy), to nie sposób uznać, że wnioskodawcy, którzy nie legitymują się tytułem prawnym do tego budynku, będą mogli skutecznie wywieść swój interes prawny w podważeniu mocy prawnej ostatecznej decyzji przyznającej na własność T. i S. K. działkę nr [...]. Sąd podkreślił, że zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie nawet niepewne, nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym.

Sąd stwierdził, że również R. W. nie posiada w sprawie interesu prawnego. Jest on bowiem jedynie zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy z uwagi na to, że S. i T. K. prowadzili przeciwko niemu postępowanie sądowe o wydanie działki nr [...] oraz w związku z zasądzeniem od niego na ich rzecz odszkodowania za bezumowne korzystanie z tej działki. Podniesione okoliczności wskazują na interes faktyczny, a nie prawny. Ponadto, z akt sprawy wynika wyłącznie, że R. W. jest sąsiadem S. i T. K., a w treści wniosku z dnia 8 czerwca 2014 r. określono go jako świadek.

Reasumując, Sąd stwierdził, że w świetle okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, prawidłowo umorzono postępowanie wznowieniowe, skoro zostało ono wszczęte na wniosek osób nielegitymujących się przymiotem strony w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r.

R. W., Z. K. i S. R., reprezentowani przez adwokata, wnieśli skargę kasacyjną od opisanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Zaskarżając orzeczenie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucili mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "P.p.s.a."), tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez brak stwierdzenia naruszeń prawa i odmowę uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji w przypadku, gdy zaskarżona decyzja została wydana z mogącymi mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniami prawa o postępowaniu, a mianowicie art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, co doprowadziło do błędnego uznania, że skarżący nie mają interesu prawnego w domaganiu się przyznania im na wyłączną własność działki objętej złożonym przez nich wnioskiem, oznaczonej geodezyjnie numerem [...].

Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wnieśli o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości;

2. rozpoznanie sprawy na rozprawie;

3. zasądzenie na ich rzecz kosztów związanych ze sporządzeniem i wniesieniem skargi kasacyjnej według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że skarżący pierwotnie złożonym wnioskiem domagali się przyznania na ich rzecz, na mocy z art. 6 ustawy z 1989 r. prawa własności całej działki, na której posadowiony był budynek murowany obory. Działka ta w ówczesnym czasie nosiła oznaczenie geodezyjne [...]. Podkreślił, że istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy przez organy administracji nie było ustalenie, czy zabudowania w postaci budynku obory, jak i wskazywanego przez S. i T. K. budynku stodoły, w przeszłości istniały na działce nr ew. [...], lecz czy znajdują się tam obecnie. Stwierdził, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd nie podjął próby ustalenia, czy działka nr ew. [...] została przyznana S. i T. K. w sposób prawidłowy. Skonstatował, że interes prawny wnioskodawców jawi się w sposób oczywisty, bowiem konsekwencją wadliwych ustaleń w zakresie spełnienia przesłanek do otrzymania nieruchomości przez S. i T. K., było pozbawienie skarżących prawa do starania się o przyznanie działki w kształcie sprzed jej podziału geodezyjnego z 2012 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej powoływana również jako "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Zważywszy, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym zarzutem skargi kasacyjnej.

Autor skargi kasacyjnej oparł ją na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., stwierdzając, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.; dalej powoływana jako "P.u.s.a.") oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., ponieważ nie uchylił zaskarżonej decyzji mimo to, że została wydana z mogącym mieć na wynik sprawy naruszeniem art. 28 K.p.a., co doprowadziło do błędnego uznania, że skarżący nie mają interesu prawnego w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Starosty Z. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...].

Skuteczny zarzut kasacyjny, podważający ocenę sądu pierwszej instancji co do braku po stronie wnoszącego skargę kasacyjną interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, powinien zostać oparty na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. (naruszenie prawa materialnego). Wymaga też powołania, oprócz art. 28 K.p.a., przepisu prawa stanowiącego źródło interesu prawnego (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 320/17. Niepublikowany. Dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To bowiem nie art. 28 K.p.a. wyznacza status konkretnej osoby w określonym postępowaniu, lecz przepis prawa materialnego stanowiący podstawę władczej ingerencji organu administracji w prawa lub obowiązki określonego podmiotu lub podmiotów.

Niemniej jednak należy podkreślić, w każdym postępowaniu przed organem władzy publicznej - a w szczególności przed sądem - obowiązuje zasada określana, jako falsa demonstratio non nocet. Sprowadza się ona do tego, że błędne oznaczenie sprawy nie powinno pociągać za sobą automatycznie odmowy jej rozpoznania. Zatem pomimo to, że zarzut naruszenia art. 28 K.p.a. nie został prawidłowo powiązany w podstawie skargi kasacyjnej z naruszeniem przepisu prawa, z którego wnoszący skargę kasacyjną wywodzi interes prawny w sprawie, nie ma przeszkód, aby Naczelny Sąd Administracyjny - przeanalizowawszy uzasadnienie skargi kasacyjnej - nie mógł samodzielnie zidentyfikować zarzut naruszenia prawa materialnego przez wojewódzki sąd administracyjny i tak przedstawiony zarzut rozpoznać merytorycznie, mimo niepełnego wskazania podstawy kasacyjnej (por. uzasadnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09. ONSAiWSA z 2010 r. nr 1, poz.1).

Analiza zawartego w przedmiotowej skardze kasacyjnej uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 28 K.p.a., nie pozostawia natomiast wątpliwości co do tego, że wnoszący skargę kasacyjną wywiedli swój interes prawny w postępowaniu z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53; dalej powoływana jako "ustawa nowelizująca"). Autor skargi kasacyjnej, argumentując za uchyleniem zaskarżonego wyroku stwierdził, że Z. K. i S. R. domagali się na podstawie wskazanego przepisu przyznania na ich rzecz prawa własności całej nieruchomości, pierwotnie oznaczonej nr ew. [...]. Dalej zaś jednoznacznie stwierdził, że gdyby organ administracji prawidłowo zinterpretował art. 6 ustawy nowelizującej, nie doszłoby do podziału działki nr ew. [...] na dwie działki nr ew. [...] i [...], ponieważ na działce nr ew. [...] nie było i nie ma żadnych pozostałości istniejących na niej budynków.

W świetle powyższego nie ma wątpliwości, co do tego, że wnoszący skargę kasacyjną dążą do wykazania naruszenia przez Sąd pierwszej instancji naruszenia art. 28 K.p.a. w zw. z art. 6 ustawy nowelizującej.

Zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie sądów administracyjnych odnoszącym się do art. 28 K.p.a. dominuje stanowisko, że podstawą stwierdzenia interesu prawnego, a zarazem zasadniczym kryterium odróżniającym go od interesu faktycznego, jest związek z przepisem prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu administracji z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2689/15; z dnia 8 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 1691/14; z dnia 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2527/14; z dnia 24 października 2006 r. sygn. akt II OSK 1254/05. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Materialnoprawną podstawę żądania Z. K. i S. R., którego zakres jednoznacznie określili oni w podaniu z dnia 19 listopada 2007 r., stanowił art. 6 ustawy nowelizującej. Zgodnie ze zd. 1 tego przepisu właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Działka gruntu, w stosunku do której wnoszący skargę kasacyjną wystąpili o nieodpłatne przeniesienie własności, na dzień złożenia wniosku na podstawie art. 6 ustawy nowelizującej, była oznaczona w ewidencji gruntów nr [...]. Co za tym idzie, w stosunku do tak oznaczonej nieruchomości Z. K. i S. R., zyskali "zakotwiczone" w normie materialnoprawnej prawo do rozstrzygnięcia o ich prawach. Złożony przez wnoszących skargę kasacyjną w 2007 r. wniosek wyznaczył zakres żądania, tj. przyznanie własności nieruchomości stanowiącej działkę o nr ew. [...], a w konsekwencji zdeterminował zakres podmiotowy postępowania lub postępowań toczących się w oparciu o powołaną normę prawa materialnego. Zakres żądania określony w piśmie z dnia 19 listopada 2007 r. spowodował bowiem, że ewentualny podział nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] po wszczęciu tym podaniem postępowania prowadzonego w trybie art. 6 ustawy nowelizującej, nie skutkował pozbawieniem wnoszących skargę kasacyjną statusu strony w postępowaniu dotyczącym wydzielonej nieruchomości. Innymi słowy, mieli oni interes prawny w każdym, prowadzonym po złożeniu wniosku z dnia 19 listopada 2007 r., postępowaniu dotyczącym przyznania własności nieruchomości, stanowiącym działkę nr ew. [...], czy to w postępowaniu dotyczącym całości tej nieruchomości, czy tak jak w postępowaniu zakończonym decyzją Starosty Z. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] – dotyczącym nieruchomości, która została z niej wydzielona.

Jak wynika z akt sprawy, S. K. i T. K., dzień po złożeniu podania z dnia 19 listopada 2007 r. przez Z. K. i S. R., w piśmie z dnia 21 listopada 2007 r. również wystąpili do Starosty Z. z żądaniem opartym o art. 6 ustawy nowelizującej, dotyczącym działki nr ew. [...]. Po złożeniu obu tych żądań, decyzją Burmistrza Miasta i Gminy Ś. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], zatwierdzono podział działki nr ew. [...] na działki nr ew. [...] i nr ew. [...]. Z decyzji tej wynika, że podział nastąpił w celu zwrotu działek siedliskowych właścicielom.

Skoro natomiast, z przedstawionych wyżej względów, ewentualny podział nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] po wszczęciu postępowania w trybie art. 6 ustawy nowelizującej podaniem z dnia 19 listopada 2007 r., nie skutkował pozbawieniem wnoszących skargę kasacyjną statusu strony w postępowaniu dotyczącym wydzielonej nieruchomości, to należało stwierdzić, że organy administracji, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu naruszyły art. 28 K.p.a. w zw. z art. 6 ustawy nowelizującej, błędnie stwierdzając, że Z. K. i S. R. nie mieli interesu prawnego w postępowaniu w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Starosty Z. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]. Naruszenie to skutkowało z kolei wadliwym umorzeniem postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem wnoszących skargę kasacyjną o wznowienie postępowania i niezasadnym oddaleniem ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] maja 2017 r.

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na skutek skargi kasacyjnej Z. K. i S. R. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, uchylając zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty Z. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...].

Pozbawiona usprawiedliwionych podstaw jest natomiast skarga kasacyjna wniesiona w imieniu R. W. Należy w pełni zgodzić się z Sądem pierwszej instancji co do tego, że wymieniony nie posiada w sprawie interesu prawnego, a wyłącznie interes faktyczny. Jest bowiem wyłącznie zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy z uwagi na to, że S. K. i T. K. prowadzili przeciwko niemu postępowanie sądowe o wydanie działki nr [...] oraz w związku z zasądzeniem od niego na ich rzecz odszkodowania za bezumowne korzystanie z tej działki. Uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera zresztą jakiejkolwiek argumentacji odnoszącej się do interesu prawnego R. W., lecz skupia się na okolicznościach dotyczących Z. K. i S. R.

W związku z powyższym skargę kasacyjną R. W. należało oddalić.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną R. W. (pkt 1 sentencji), natomiast uwzględniwszy skargę kasacyjną Z. K. i S. R., na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a., uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji (pkt 2 sentencji) oraz zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] maja 2017 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty Z. z dnia [...] marca 2017 r. (pkt 3 sentencji) O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 w zw. z art. 193 P.p.s.a.