Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1278/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Asesor WSA Maria Tarnowska Protokolant Magdalena Zając po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2005r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącej W. M. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Wa 1278/05

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania W. M. od decyzji Wojewody [...], nr [...], z dnia [...] kwietnia 2002 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta O. nr [...], z dnia [...] sierpnia 1979 r. w części dotyczącej pkt 1 o wywłaszczeniu za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej jako parcela [...] kat. [...] o powierzchni [...] m-, położonej w gm. kat. O., stanowiącej własność J. M., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan sprawy:

Wojewoda [...] - po rozpatrzeniu wniosku W. M. - decyzją nr [...], z dnia [...] kwietnia 2002 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta O., nr [...] z dnia [...] sierpnia 1979 r., w części orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cele budowy obiektów socjalno-hotelowych w O. dla Zaplecza Produkcyjno-Usługowego [...] w R., nieruchomości oznaczonej jako parcela [...] kat. [...] o powierzchni [...] m-, położonej w gm. kat. O., stanowiącej własność J. M., oraz ustalającej odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia w kwocie [...] zł.

Od powyższej decyzji złożyła odwołanie W. M., spadkobierczyni J. M. podnosząc, że nieruchomość zabrana została nie za zgodą właścicielki, lecz pod naciskiem, przymusem i szantażem. Działka została zabrana dla firmy, jako zaplecze na skład materiałów. Firma ta nigdy nie powstała - była to fikcja. Obecnie w myśl obowiązujących przepisów, jeżeli działka została zabrana na inne cele niezrealizowane powinna podlegać zwrotowi.

Po rozpatrzeniu odwołania i analizie materiałów archiwalnych zebranych w sprawie stwierdzono, co następuje:

Decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości i ustaleniu odszkodowania z dnia [...] sierpnia 1979 r. została wydana na podstawie przepisów ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) i w kontekście zgodności badanej decyzji z przepisami tej ustawy zostało przeprowadzone postępowanie nadzorcze.

Jak słusznie podał Wojewoda [...], szczegółowo to motywując w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...] kwietnia 2002 r., wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło zgodnie z przepisami powołanej ustawy.

Cel, na jaki została wywłaszczona nieruchomość, ujęty był w zatwierdzonym planie gospodarczym na 1979 r. Do wniosku o wywłaszczenie dołączona była promesa na nabycie nieruchomości, wydana na podstawie uchwały nr 172/78 Rady Ministrów z dnia 27 listopada 1978 r. o Narodowym Planie Społeczno-Gospodarczym na rok 1979. Ponadto nieruchomość ta ujęta była w zatwierdzonym przez Wojewodę [...] w decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 1977 r. planie realizacyjnym inwestycji. Wobec tego w dacie podjęcia decyzji z dnia [...] sierpnia 1979 r., cel uzasadniający wywłaszczenie wskazany w tej decyzji mieścił się wśród celów wymienionych w art. 3 ust. 1-2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego poprzedzone było wystąpieniem do właściciela z ofertą dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, co było zgodne z przepisami art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Stosownie do art. 21 wyżej wymienionej ustawy decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza z dnia [...] sierpnia 1979 r. wydana została po przeprowadzeniu rozprawy, która odbyła się w dniu 28 sierpnia 1978 r. i w której brała udział J. M..

Odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcela [...] kat. [...] o powierzchni [...] m-, położonej w gm. kat. O. ustalone zostało, zgodnie z obowiązującym w tym zakresie przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r..

Zarzut, iż przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cel inny niż określony w decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z dnia [...] sierpnia 1979 r. nie ma wpływu na ocenę legalności tej decyzji, gdyż dotyczy on innego postępowania.

Niezrealizowanie celu inwestycji będącej podstawą wywłaszczenia, może stanowić przesłankę do wystąpienia przez stronę w trybie art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543) do starosty o zwrot tej nieruchomości w całości lub w części.

Powyższe ustalenia wynikają z akt sprawy i potwierdzają ocenę dokonaną przez organ wojewódzki, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 156 § 1 kpa, których istnienie jest niezbędne do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

Powyższą decyzję zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. M.. Skarżąca zarzuciła, że obydwie decyzje wydane w postępowaniu nadzorczym naruszają art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W. M. podkreśliła, że jest uprawniona do zwrotu nieruchomości, domagała się uchylenia obydwu kwestionowanych w skardze decyzji, orzeczenia o istnieniu uprawnienia do nieruchomości (parceli budowlanej) - innej, zamiennej, względnie przyznania rekompensaty za niezasadnie wywłaszczoną nieruchomość.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który na mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) stał się właściwy do rozpoznania sprawy zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn niż podane przez skarżącą jako zarzuty skargi.

Zgodnie jednak z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Regulacja ta oznacza, że sąd ma obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu stwierdzone w sprawie uchybienia obowiązującym przepisom. Taka sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej.

Zgodnie z art. 10 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stroną czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przytoczony przepis wyraża zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym, której naruszenie jest kwalifikowaną wadą procesową i stanowi podstawę wznowienia, na wniosek strony, tego postępowania. Sąd administracyjny badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji obowiązany jest ją uchylić, gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji są strony postępowania zakończonego weryfikowaną w tym trybie decyzją administracyjną, bądź następcy prawni tych osób, a ponadto inne podmioty, jeżeli wykażą, że przysługuje im uprawnienie do występowania w charakterze strony z uwagi na interes prawny, o którym mowa w art. 28 kpa. Przeprowadzenie postępowania bez udziału wszystkich stron postępowania stanowi wadę postępowania, której stwierdzenie skutkuje uwzględnieniem skargi.

Decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza Prezydenta Miasta O. z dnia [...] sierpnia 1979 r. wydana została w postępowaniu, którego stroną była nieżyjąca w toku postępowania nadzorczego J. M.. W. M. wnosząc o stwierdzenie nieważności tej decyzji (pisma z 26 września 2001 r. i z 10 października 2001 r.) powołała się na postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] kwietnia 2001 r., sygn. akt [...]. Jak wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych kserokopii tego postanowienia, które zapadło w postępowaniu toczącym się na wniosek W. M. z udziałem J. M., I. P., B. M., G. M., J. M., W. M., K. K., M. M. i D. K., w postanowieniu tym ustalono, że przedmiotem działu spadku po J. M. jest wierzytelność z tytułu wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej działkę gruntową nr [...], położoną w O. o powierzchni [...] m- (decyzja Prezydenta Miasta O. z dnia [...] sierpnia 1979 r.). Wierzytelność ta przyznana została na wyłączną własność wnioskodawczyni W. M..

Nie można podzielić stanowiska organów nadzoru, że wskazana okoliczność powoduje, iż stroną postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej w miejsce zmarłej strony J. M. jest jedynie W.M. Śmierć osoby wywłaszczonej powoduje, że stronami postępowania nadzorczego stają się osoby wskazane jako spadkobiercy zmarłej strony w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku. Późniejszy dział spadku, przyznający wierzytelność z tytułu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości jednej z tych osób, nie może zmienić sytuacji w omawianym względzie.

Skoro organy nie dokonały stosownych ustaleń i pominęły pozostałych spadkobierców J. M., to koniecznym stało się uchylenie obydwu decyzji nadzorczych w celu ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącej, po uzupełnieniu wskazanych braków postępowania.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, art. 152 i art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.