Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1457/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1985 nr 22 poz 99
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, Sędziowie NSA Janina Antosiewicz – spr., Elżbieta Stebnicka, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 15 października 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Spółki P. z/s w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1978/05 w sprawie ze skargi Spółki P. z/s w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia mienia Skarbu Państwa przez Gminę Miejską W. oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1978/05 oddalił skargę [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie komunalizacji mienia na rzecz Gminy Miejskiej W.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył stan faktyczny i następującą ocenę prawną.

Wojewoda D. decyzją z dnia [...] października 2003 r. na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) stwierdził nabycie przez Gminę Miejską W. nieodpłatnie własności nieruchomości stanowiącej działkę [...]o pow. [...] ha. Organ stwierdził, iż nieruchomość ta 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa i znajdowała się we władaniu dawnego przedsiębiorstwa państwowego [...] bez tytułu prawnego – podlegała zatem komunalizacji z mocy prawa. Decyzję tę utrzymała w mocy Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A., w którym powołując się na przepis art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 80, poz. 720) dawne przedsiębiorstwo państwowe [...] wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania.

Uzasadniając decyzję ostateczną KKU podkreśliła, iż postępowanie toczy się na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające..., a zatem przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego [...], w tym między innymi jej art. 34a, które weszły w życie po dniu 27 maja 1990 r., mogą dotyczyć wyłącznie mienia stanowiącego aktualnie własność ogólnonarodową (państwową), skomunalizowanego w trybie art. 5 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., czyli decyzjami konstytutywnymi, a nie mogą odnosić się do mienia już skomunalizowanego z mocy art. 5 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, gdyż mienie to już w dniu 27 maja 1990 r. stało się mieniem komunalnym i od tej daty nie jest już mieniem państwowym.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podniosła, że organem założycielskim dawnego przedsiębiorstwa państwowego [...] nie był żaden z organów wymienionych w art. 5 ust. 1 lub 2 (także w ust. 3) ustawy komunalizacyjnej. Z tego powodu ustalenie, że w dniu 27 maja 1990 r. określone mienie państwowe "należało do" państwowego przedsiębiorstwa [...] wyłączało komunalizację tego mienia. Przeciwne zaś ustalenie prowadziło, jak w niniejszej sprawie, do komunalizacji takiego mienia.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły [...] Spółka Akcyjna i zarzuciły naruszenie przepisów art. 1 ust. 19 i art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (Dz.U. Nr 80, poz. 720), w związku z art. 18 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1, art. 11 pkt 1 ust. 2 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych w związku z art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 84, poz. 948 z późn. zm.). Skarżąca podniosła, że przedmiotowa nieruchomość nie może podlegać komunalizacji, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki ustawowe, według których następuje stwierdzenie nabycia z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa własności na rzecz właściwych gmin (art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające...), gdyż przedmiotem decyzji na dzień [...] maja 1990 r. były składniki mienia ogólnonarodowego państwowego, które nie stały się mieniem komunalnym, gdyż należały do przedsiębiorstwa państwowego "[...]", wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym. Przedmiotowa nieruchomość podlega więc wyłączeniu z komunalizacji z mocy prawa, ponieważ tak stanowi przepis, art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, jako nie należąca do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego na dzień [...] maja 1990 r.

Skarga podnosi nadto, że nieruchomość położona jest na obszarze węzła kolejowego dworca W. G. i usytuowana jest w granicy trzymetrowego pasa gruntu przyległego od osi toru.

Przedsiębiorstwo państwowe [...] zawsze posiadało na przestrzeni lat własną, odrębną regulację prawną: od 1926 r. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej o utworzeniu przedsiębiorstwa [...], kolejno od 1960 r. ustawę o kolejach, od 1989 r. ustawę o przedsiębiorstwie państwowym [...], ustawę o transporcie kolejowym (ostatnio obowiązująca z 28 marca 2003 r.), ustawę z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (Dz.U. Nr 84, poz. 948) i ustawę nowelizującą z 28 marca 2003.

W dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej obowiązywała ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "[...]" (Dz.U. Nr 26, poz. 138), której art. 16 ust. 1 przesądzał, że mienie przedsiębiorstwa państwowego [...] stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego.

Skarżąca zarzuciła również, że organ II instancji pominął, iż art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99) stanowił, że grunty państwowe, będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodziły w zarząd tych jednostek. Przedmiotowa nieruchomość została przekazana przed rokiem 1961, w związku z czym wykluczone jest stosowanie oceny z punktu widzenia przepisów wydanych w tym roku i później.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wnosiła o jej oddalenie i podtrzymała stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenił, iż organ prawidłowo uznał, że komunalizacja mienia ogólnonarodowego (państwowego) na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych nastąpiła z mocy prawa, z dniem wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r., a decyzja komunalizacyjna, która potwierdza jedynie przejście prawa własności danego składnika mienia ze skarbu państwa na właściwą gminę, ma charakter deklaratoryjny.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające... mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu jej wejścia w życie z mocy prawa mieniem właściwych gmin, jeżeli dalsze przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Art. 11 ust. 1 pkt 2 tej ustawy stanowi, że mienie ogólnonarodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 1-3, nie staje się mieniem komunalnym, jeżeli należy do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnonarodowym, a zatem, jeżeli przedsiębiorstwo państwowe posiadało tytuł prawny, komunalizacja nie następuje.

W ocenie Sądu decydujące znaczenie mają dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy – tj. 27 maja 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy, pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych.

Obowiązująca wówczas ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 z późn. zm.), przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób.

Stosownie do art. 38 powołanej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu gruntu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem organu administracji umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź 3) umowa o nabyciu nieruchomości. Zgodnie z art. 87 ust. 2 ustawy z 1985 r., zainteresowane jednostki, które nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu gruntów, wydanymi w formie prawem przewidzianej, a były w dniu 1 sierpnia 1988 r. posiadaczami gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, mogły złożyć wniosek o uregulowanie stanu prawnego do posiadanego gruntu. Oznacza to, że takie prawo do gruntu jak zarząd, użytkowanie, użytkowanie wieczyste nie mogło powstać z sposób dorozumiany.

Również na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, którą zastąpiła ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami... państwowe jednostki organizacyjne mogły uzyskać tytuł prawny do gruntu w postaci użytkowania na podstawie decyzji administracyjnej. Użytkowanie to z dniem wejścia w życie ustawy z 1985 r. – w myśl art. 87 ust. 1 – przekształcało się w prawo zarządu.

Sam fakt posiadania nieruchomości nie decydował o powstaniu tego prawa. Grunty takie mogły być użytkowane przez określone podmioty bez tytułu prawnego, lecz ich prawnym dysponentem był terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego.

Tak więc brak jest podstaw do przyjęcia, że nieruchomość nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, gdyż należała do przedsiębiorstwa państwowego [...].

Sąd przywołał nadto uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 1992 r., W 13/91 (OTK 1992, nr 2, poz. 37), wyjaśniającą termin normatywny "należące do" użyty w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Według Trybunału termin ten w odniesieniu do nieruchomości stanowiących mienie ogólnonarodowe (państwowe), będących w dyspozycji przedsiębiorstw państwowych, oznacza, że przedsiębiorstwa te wykonywały w stosunku do tych nieruchomości różnego rodzaju uprawnienia o charakterze cywilnoprawnym, co nie wyłącza, że grunty będące w zarządzie przedsiębiorstw państwowych (niestanowiące ich własności) z punktu widzenia uprawnień administracyjnych o charakterze władczym "należały" do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, które wykonywały uprawnienia władcze w stosunku do wymienionych wyżej gruntów.

Sąd podzielił stanowisko KKU, że skoro postępowanie w niniejszej sprawie toczy się w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. to przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego [...], w tym między innymi jej art. 34a, które weszły w życie po dniu 27 maja 1990 r., mogą dotyczyć wyłącznie mienia stanowiącego aktualnie własność ogólnonarodową (państwową), skomunalizowanego w trybie art. 5 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., czyli decyzjami konstytutywnymi, a nie mogą odnosić się do mienia już skomunalizowanego z mocy art. 5 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, gdyż mienie to już w dniu 27 maja 1990 r. stało się mieniem komunalnym i od tej daty nie jest już mieniem państwowym.

Kwestię tę przesądził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r.

Z akt administracyjnych wynika, że przedmiotowa działka gruntu stanowiła bezpośrednio przed dniem 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa oraz należała wówczas do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego – oznacza to przy braku przesłanek wyłączeniowych, że stała się z tym dniem z mocy prawa mieniem Gminy i utraciła charakter mienia ogólnonarodowego (państwowego).

Strona skarżąca wywodząc prawnorzeczowy tytuł do spornej nieruchomości z powszechnie obowiązujących aktów normatywnych, nie wskazała konkretnego przepisu prawa, z którego ten tytuł miałby wynikać.

Przedmiotowa nieruchomość o powierzchni [...] ha, położona jest przy tzw. łączniku ulicy [...] z ulicą ks. [...]. Jest odgrodzona płotem od ulicy i wykorzystywana jest na parking o utwardzonej nawierzchni. Nieruchomość jest dzierżawiona przez firmę [...].

Sama powierzchnia działki i jej obecne przeznaczenie wskazują, że twierdzenie skarżącej, iż działka mieści się w granicy trzymetrowego pasa od osi toru nie znajduje żadnego uzasadnienia.

Za nietrafne uznał Sąd I instancji powołanie się na rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r., tworzące Przedsiębiorstwo [...] i powstały tą drogą zarząd, bowiem odnosiło się to do majątku położonego na obszarze zarządzanym i należącym do polskiego Ministerstwa Komunikacji. Nie dotyczyło to majątku istniejącego na tzw. Ziemiach Zachodnich, w skład których wchodziło Miasto W., włączone do Państwa Polskiego po drugiej wojnie światowej.

Również późniejsze przepisy (ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. i art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o g.g. i u.n.) nie dawały podstawy, aby wywodzić z nich tytuł do gruntu. Oznacza to, że dawne przedsiębiorstwo państwowe [...] nie mogąc się wylegitymować dokumentem potwierdzającym jej prawo do gruntu, nie może skutecznie podważyć komunalizacji gruntu.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zw. dalej ustawą P.p.s.a., oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła [...] S.A., prawidłowo reprezentowana, zaskarżając wyrok w całości zarzuciła naruszenie prawa materialnego – art. 5 ust. 1 i art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające... przez wadliwe ich zastosowanie, art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, art. 4 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa [...] (Dz.U. z 1948 r. Nr 42, poz. 312), art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym [...] przez niezastosowanie ich, przepisów art. 2, 3 i 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17) w zw. z § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa przez ich nieuwzględnienie.

Skarga kasacyjna domaga się zmiany wyroku przez uchylenie decyzji KKU i poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, kwestionując dopuszczalność komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r., strona jako materialnoprawną podstawę swego żądania powołuje przepis art. 11 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, która wyłącza komunalizację mienia jeżeli należy do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim. Bezspornym jest fakt realizacji przez przedsiębiorstwo państwowe [...] funkcji o charakterze ogólnokrajowym.

Organ dokonał nieprawidłowej identyfikacji własności Skarbu Państwa i nie uwzględnił stanowiska strony wywodzącej swe prawa do nieruchomości z rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1926 r. Z treści tego aktu jednoznacznie wynika, iż przedsiębiorstwo państwowe [...] prowadząc eksploatację wszystkich linii kolejowych zarządzanych dotąd przez Ministerstwo Komunikacji obejmuje w zarząd i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy. Takie zasady gospodarowania mieniem państwowym przez [...] nie uległy zmianie po wejściu w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, jak również po wejściu w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym [...].

Przepis art. 16 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 1960 r. przewidywał, że mienie przedsiębiorstwa państwowego [...] stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego. Mienie to stanowi majątek przedsiębiorstwa państwowego [...] będący w dyspozycji tegoż przedsiębiorstwa państwowego [...] w dniu wejścia w życie ustawy oraz nabyty w toku dalszej działalności. Przepis art. 50 ust. 1 tej ustawy stwierdzał, że mienie oraz prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa [...] działającego na podstawie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach stają się mieniem oraz prawami i zobowiązaniami przedsiębiorstwa [...], działającego na podstawie niniejszej ustawy. Trzeba podkreślić, iż taki stan prawny dotyczący przedsiębiorstwa państwowego obowiązywał w czasie istotnym dla stwierdzania komunalizacji, to jest na dzień 27 maja 1990 r. i ten stan prawny winien być przez Sąd I instancji brany pod rozwagę przy ustalaniu charakteru uprawnień przedsiębiorstwa państwowego [...] do mienia, którym gospodarowało.

Przedsiębiorstwo [...] podniosło nadto, że Sąd nie odniósł się w stosowny sposób do "decyzji opłatowych" i nie uznał ich znaczenia przy ocenie prawnorzeczowego tytułu do gruntu oraz nie uwzględnił wagi tej decyzji w kontekście obowiązujących w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej przepisów regulujących status prawny przedsiębiorstwa [...]. Sąd pominął regulacje dot. mienia poniemieckiego, które zostało znacjonalizowane na podstawie ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17) w wyniku czego przedsiębiorstwo [...] przejęło działkę w zarząd i użytkowanie po kolejach niemieckich, w związku z czym nieruchomość ta służyła wraz z infrastrukturą przedsiębiorstwa [...]. Wg § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa właściwy minister ogłaszał w Monitorze Polskim wykazy przedsiębiorstw górniczych, przemysłowych i komunikacyjnych (...) przejmowanych na własność państwa na zasadzie art. 3 ust. 1 lit. c/ ustawy wyżej wymienionej. Trzeba zauważyć, iż przy przejmowaniu na własność przedsiębiorstw komunikacyjnych wyłączona została droga postępowania przed Komisją do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw, a o przejęciu orzekał właściwy minister. Ponadto dla przedmiotowej sprawy istotnym jest fakt, iż na mocy dekretu PKWN z dnia 4 listopada 1944 r. o militaryzacji przedsiębiorstwa [...] zarządzanie kolejami po ich zmilitaryzowaniu przeszło na Naczelnego Dowódcę Wojska Polskiego lub na upoważnione przez niego osoby. Dekret ten obowiązywał do 20 lipca 1949 r.

Skarga zarzuca, iż organ nie rozpoznał w pełni sprawy, gdyż z mapy wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowi integralną część z infrastrukturą kolejową, jest to bowiem tzw. "pas przyległy gruntu" przeznaczony do zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego.

Sąd też wybiórczo przedstawia treść wyroku TK z 12 kwietnia 2005 r. K 30/03 pomijając te treści, które przemawiają za potwierdzeniem, że Trybunał ocenia stan prawny nieruchomości pozostających w posiadaniu przedsiębiorstwa [...] na dzień 27 maja 1990 r. jako nieruchomości pozostających w zasobie Skarbu Państwa, a nie nieruchomości zasobu gmin (data stwierdzenia praw do nieruchomości posiadanych przez przedsiębiorstwo [...] na dzień 5 grudnia 1990 r. wskazana w art. 34 ustawy z 8 września 2000 r.).

Strona nie podziela całej argumentacji uzasadnienia twierdząc, że przedmiotowa nieruchomość położona jest w obszarze węzła kolejowego dworca W. G., usytuowana w granicach przyległego pasa gruntu rozumianego zgodnie z § 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 151, poz. 987): "granica przyległego pasa gruntu, w rozumieniu przepisów o transporcie kolejowym, powinna być oznaczona w terenie stałymi ogranicznikami i powinna znajdować się w odległości co najmniej 3,0 m od zewnętrznej krawędzi budowli kolejowej lub granicy robót ziemnych związanych z konstrukcją drogi szynowej, najbardziej odległej od osi toru". Przedmiotowa nieruchomość mieści się w granicy przyległego pasa (3 m od skarpy).

W ocenie strony organ pominął w ogóle definicję pojęcia "infrastruktury kolejowej". Ponadto skarga kasacyjna powtarza argumentację skargi do Sądu I instancji wywodzącą prawo do gruntu z kolejnych regulacji prawnych określających status przedsiębiorstwa [...] i wydzielonego dla tego przedsiębiorstwa mienia, konstatując, iż uwłaszczenie przewidziane w art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowi przeszkodę do komunalizacji mienia. Sporna nieruchomość należała i służyła zarówno w dniu 27 maja 1990 r. jak i w dniu 5 grudnia 1990 r. przedsiębiorstwu państwowemu, wykonującemu zadania o charakterze publicznym, ogólnokrajowym, stąd też za całkowicie uzasadnione uważa strona stanowisko domagające się potwierdzenia jej praw do spornej nieruchomości. W związku z naruszonym w ocenie strony przepisem art. 200 powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. należy uznać za zasadne stanowisko strony skarżącej, która twierdzi, iż organ II instancji zignorował także regulację zawartą w przepisach rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. Nr 23, poz. 120). Ten akt prawny określa bowiem i wskazuje enumeratywnie środki prawne zmierzające do wykazania posiadania prawa zarządu na nieruchomościach będących dotychczas w zarządzie lub użytkowaniu osób prawnych. Zgodnie z § 4.1 pkt 6 dokumentem stanowiącym dowód na stwierdzenie dotychczasowego prawa zarządu jest decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, a trzeba nadmienić, iż skarżąca taką decyzją dysponuje.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Sąd odwoławczy na podstawie art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to, iż nie dokonuje on na nowo kontroli legalności decyzji, lecz bada naruszenie prawa przez Sąd I instancji tylko w takim zakresie jak zarzuca to skarga kasacyjna. Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W tej sprawie żadna z przesłanek nieważności, określona w art. 183 § 2 powołanej ustawy, nie miała miejsca, stąd też, będąc związanym granicami skargi kasacyjnej, Sąd rozpatruje zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Skutecznie w ramach tej podstawy kasacyjnej można zarzucić błędną wykładnię prawa materialnego, czyli mylne zrozumienie treści przepisu lub niewłaściwe stosowanie, czyli tzw. błąd subsumcji, a więc wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Adresatem tego zarzutu może być tylko Sąd I instancji, nie zaś organ administracji. W ramach tego zarzutu nie jest dopuszczalne kwestionowanie stanu faktycznego, a więc czynienie zarzutu organowi, bądź Sądowi, iż pominął pewne elementy stanu faktycznego czy prawnego, nie wyjaśnił ich, nie odniósł się do podniesionych przez stronę wątpliwości w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, bądź też błędnie uznał materiały administracyjnego postępowania wyjaśniającego za wystarczające do oceny legalności decyzji i z naruszeniem prawa nie dostrzegł wad procesowych decyzji.

Skutecznie tego rodzaju zarzuty mogą być podniesione dopiero w ramach drugiej podstawy kasacyjnej z art. 174 ustawy P.p.s.a.

Związanie Sądu odwoławczego granicami skargi kasacyjnej, przy postawieniu zarzutu naruszenia tylko przepisów prawa materialnego i prawnej niemożności dokonywania w tych warunkach własnych ustaleń przez Sąd odwoławczy oznacza, iż Sąd ten orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku.

Za niezasadny uznał Naczelny Sąd Administracyjny zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 i art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Pierwszy z powołanych przepisów stanowił o nabyciu z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy przez właściwe gminy mienia ogólnonarodowego (państwowego) należącego do:

1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego,

2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego,

3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1.

Zasadnie Sąd I instancji przyjął, iż komunalizacja w trybie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy nastąpiła z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 27 maja 1990 r., a wydana decyzja Wojewody ma charakter deklaratoryjny.

Oceniając materiały postępowania komunalizacyjnego, w którym strona nie wykazała tytułu prawnorzeczowego do działki nr [...] Sąd trafnie przyjął, poddając ocenie obowiązujące ustawodawstwo w kwestii podstaw do regulowania stanu prawnego nieruchomości, iż przedsiębiorstwo [...] na dzień 27 maja 1990 r. nie legitymowało się tytułem prawnym do gruntu.

Brak tytułu prawnorzeczowego uzasadniał więc komunalizację ex lege na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Faktyczne władanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo [...] odpowiada bowiem ustawowej przesłance wymienionej w tymże przepisie, tj. że mienie należało do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej.

W myśl art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74) w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. W tej sytuacji należały one do terenowego organu administracji państwowej.

Błędny jest także pogląd wyrażony w skardze kasacyjnej co do zastosowania w tej sprawie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Do zarzutu tego odniósł się już w uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji trafnie powołując się na wykładnię terminu "należące do" dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 1992 r. W 13/91 (OTK 1992, nr 2, poz. 37) i wywodząc na tej podstawie, iż grunt nie oddany do dnia 27 maja 1990 r. w zarząd przedsiębiorstwu państwowemu nie należał do przedsiębiorstwa.

Przepis art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej wyłączał spod komunalizacji mienie należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym, przy czym określenie "należące" oznaczało, że przedsiębiorstwo legitymowało się tytułem prawnym, mienie "należało" więc w znaczeniu prawnym a nie tylko faktycznym. W tej sprawie nie zostało wykazane żadnym dokumentem, że Przedsiębiorstwo Państwowe [...] uzyskało tytuł prawny do władania nieruchomością. Podkreślić należy, iż ustawodawca uszczegółowił katalog przedsiębiorstw wskazanych w tym omawianym przepisie, zamieszczając w art. 11 ust. 1 pkt 3 delegację dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia wykazu przedsiębiorstw, o których mowa w ust. 1 pkt 2. W wydanym przez Radę Ministrów w dniu 9 lipca 1990 r. rozporządzeniu w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz.U. Nr 51, poz. 301) przedsiębiorstwo państwowe PP nie zostało wymienione.

Za chybione uznał Naczelny Sąd Administracyjny zarzuty naruszenia przepisów aktów prawnych, regulujących status prawny przedsiębiorstwa państwowego [...] oraz aktów ustawowych i wykonawczych, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, bowiem akty te mając charakter ogólnych aktów normatywnych nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości (tu działki nr 81), lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych przedsiębiorstw lub składników mienia ogólnonarodowego.

Nie jest trafnym zarzut naruszenia art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami z trzech zasadniczych powodów:

– nie odnosi się on do komunalizacji mienia,

– uwzględnia stan nieruchomości na dzień 5 grudnia 1990 r.,

– reguluje kwestię uwłaszczenia, a więc odmienną od komunalizacji z mocy prawa.

Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że przepisu tego nie stosował Wojewódzki Sąd Administracyjny, a z podanych wyżej względów nie miał też takiego obowiązku.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a.