Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 276/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23 lit. a ust. 5 art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 6
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Górska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 listopada 2011 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa Opolskiego z dnia 20 sierpnia 2010 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

A. B., reprezentująca jako pełnomocnik, syna – P. B., wnioskiem

z 29 grudnia 2008 r., wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej

w [...] o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na syna P. B., legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności na czas oznaczony – do 31 grudnia 2010 r., wydanym przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności.

Zastępca Kierownika Referatu Organizacji i Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Opolu, działając z upoważnienia Marszałka Województwa Opolskiego, decyzją z dnia 19 lutego 2010 r. o numerze [...], orzekł o "odmowie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla P. B., ur. 13.10.1991 r., reprezentowanego przez A. B., na okresy od 05.03.2009 r. do 31.03.2009 r., od 27.04.2009 r. do 22.05. 2009 r., od 15.06.2009 r. do 15.07.2009 r., od 03.08.2009 r. do 31.10.2009 r.".

Jako podstawę prawną wskazał na przepisy art. 21 ust. 1 w związku z art. 23

a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w związku z art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we wspólnocie. W uzasadnieniu, odnotowawszy fakt przyznania zasiłku pielęgnacyjnego dla P. B., organ stwierdził, że współmałżonek A. B. – K. B. był zatrudniony jako pracownik najemny w Niemczech, czego dowód stanowią dokumenty z [...] z dnia 15 marca 2009 r., 25 maja 2009 r., 20 lipca 2007 r. oraz z dnia 4 listopada 2009 r. Dalej organ, przytaczając treść art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71, wskazał, że pracownik najemny albo osoba prowadząca działalność na własny rachunek, podlegający ustawodawstwu państwa członkowskiego jest uprawniony, w odniesieniu dla członków swojej rodziny, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali na terytorium tego państwa. Jednocześnie organ stwierdził, że

w okresie od 21 stycznia 2008 r. do chwili obecnej, nikt z członków A. B. nie był aktywny zawodowo w myśl Decyzji 207 w Polsce. Zdaniem organu, zachodzi zbieg uprawnień przysługujących zgodnie z prawem polskim i niemieckim. Art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 stanowi, że prawo do świadczeń lub zasiłków rodzinnych, należnych zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego, w którym nabycie prawa nie jest uzależnione od warunku ubezpieczenia, zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek (tak jak w polskiej ustawie

o świadczeniach rodzinnych) jest zawieszane, jeżeli w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny przyznane są świadczenia tylko zgodnie z krajowym ustawodawstwem innego państwa członkowskiego lub w zastosowaniu z art. 73, 74, 77 lub 78 rozporządzenia, do wysokości kwoty tych świadczeń. Organ wywiódł, że

w przedmiotowej sprawie zawieszenie prawa do świadczeń następuje w zastosowaniu art. 73 rozporządzenia, przy czym organowi z urzędu wiadomo, iż świadczenia wynikające z ustawodawstwa niemieckiego są wyższe od świadczeń, o które wnioskuje A. B., przedstawiciel ustawowy uprawnionego P. B., w związku z czym zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych w Polsce następuje w całości. Poza tym organ zauważył, że przepisy antykumulacyjne, wyrażone w art. 10 ust. 1 lit. a, nie uzależniają zawieszenia prawa do świadczeń w państwie miejsca zamieszkania od skorzystania przez pracownika najemnego ze swych uprawnień w innym państwie członkowskim i złożenia wniosku o te świadczenia w instytucji właściwej. Powołując się na orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości organ zważył, że w takim wypadku z uprawnień tych może skorzystać współmałżonek, nawet jeśli nigdy nie mieszkał ani nie był zatrudniony w tym państwie. Z decyzją tą nie zgodziła się A. B., która w odwołaniu domagała się jej "cofnięcia", argumentując, że zasiłek pielęgnacyjny na P. B. jest pobierany od roku 2000 i wypłacany przez MOPS w [...]. Wyjaśniła, że poza zasiłkiem rodzinnym nigdy nie występowali do Kasy Chorych w Niemczech o zasiłek pielęgnacyjny i nie będzie go pobierać od tego organu. Dodała, że od 21 stycznia 2008 r. otrzymuje rentę inwalidzką z KRUS, co zostało przez organ uznane za brak aktywności zawodowej, jednak tylko w okresach pracy męża w Niemczech. W uzupełnieniu odwołania, K. B. wskazał, że z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego jest wraz z żoną ubezpieczony w KRUS, przy czym podczas składania wniosku o świadczenia rodzinne w kolejnych latach nikt nie podniósł problemu, że w związku z uzyskaniem renty żona utraciła prawo do pobierania świadczeń socjalnych w Polsce. Wywiódł, że żonie przysługuje prawo do tego rodzaju świadczeń, w tym również do zasiłku na niepełnosprawnego syna, niezależnie od tego, czy on pracuje w Niemczech czy w Polsce, a nie wyłącznie w okresie, gdy pracuje w Polsce, tak jak chce organ. Dodał, że ma wraz z żoną swobodne prawo decydowania o tym, w jakim kraju chce korzystać ze swych uprawnień i pobierać zasiłek pielęgnacyjny, niezależnie od jego wysokości. Wskazał, że inne są podstawy wypłacania tego zasiłku w Polsce i w Niemczech, podkreślając, że tylko on jest ubezpieczony za granicą.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 20 września 2010 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając w całości zajęte w niej stanowisko. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło szczegółowo dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie podało, że powodem odmowy przyznania stronie świadczenia, należącego do świadczeń rodzinnych, zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest wynikający z przepisów wspólnotowych zbieg uprawnień przysługujących na podstawie ustawodawstwa polskiego i niemieckiego - art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 i art. 10 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72. Z przepisów tych wynika, że krajem właściwym do wypłaty świadczenia P. B. w podanych okresach są Niemcy, gdyż jego ojciec – K. B. był wówczas tam zatrudniony i podlegał w tym kraju ubezpieczeniu. Na zasadzie art. 16 ust. 5 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą świadczenie na pokrycie wydatków związanych z pielęgnacją tej osoby, chyba, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowią inaczej. Z dniem przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej powyższe rozporządzenia wspólnotowe stały się częścią polskiego porządku prawnego i są źródłem prawa. Odnotowując fakt wejścia w życie od dnia 1 maja 2010 r. reformy systemu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w wyniku czego w miejsce powyższych aktów wprowadzone zostały: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. - jako nowe rozporządzenie podstawowe oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. - jako nowe rozporządzenie wykonawcze, Kolegium stwierdziło, że w sprawie mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, gdyż zgodnie z pkt 5 decyzji NR H1 Komisji Administracyjnej Ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego

z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej zasad przechodzenia od rozporządzeń Rady (EWG) nr 1408/71 i (EWG) nr 574/72 do rozporządzeń Parlamentu Europejskiego

i Rady (WE) nr 883/2004 i (WE) nr 987/2009 oraz stosowania decyzji i zaleceń Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego: "wnioski złożone przed dniem wejścia w życie tychże rozporządzeń co do zasady nadal podlegają prawu, które miało do nich zastosowanie w chwili ich złożenia, a przepisy wspomnianych rozporządzeń mają zastosowanie jedynie do wniosków otwartych po wejściu w życie tychże rozporządzeń.". Powołując się na definicję członka rodziny

i zasadę równego traktowania, wynikające z art. art. 1, 2 i 3 rozporządzenia nr 1408/71 oraz zakres przedmiotowy, określony w art. 4 tego aktu prawnego, Kolegium wskazało, że ma on zastosowanie do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą świadczeń rodzinnych. Z tego względu

w sytuacji, gdy krajowe ustawodawstwo z zakresu zabezpieczenia społecznego odnosi się do jednego z rodzajów ryzyk wymienionych w art. 4 ust. 1 powyższego rozporządzenia, to świadczenie przysługujące na mocy tego ustawodawstwa można uznać za takie, które podlega koordynacji.

Organ odwoławczy stwierdził dalej, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż w przypadku P. B., działającego przez pełnomocników w osobach matki i ojca, ubiegającego się o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z art. 16 ustawy

o świadczeniach rodzinnych mają zastosowanie nie tylko przepisy krajowe, ale

i przepisy wspólnotowe, dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia. Następnie organ wskazał, że w okresach od 5 marca 2009 r. do 31 marca 2009 r., od 27 kwietnia 2009 r. do 22 maja 2009 r., od 15 czerwca 2009 r. do 15 lipca 2009 r., od 3 sierpnia 2009 r. do 31 października 2009 r. K. B. był zatrudniony jako pracownik najemny w Niemczech i pobierał tam dodatek na dzieci P. i J. B. z zaliczeniem polskich świadczeń rodzinnych, co wynika z włączonych do akt sprawy dokumentów sporządzonych w języku niemieckim i przetłumaczonych na język polski, a także korespondencji prowadzonej przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Opolu z instytucją zagraniczną niemiecką wypłacającą świadczenia rodzinne. Kolegium podkreśliło, że ojciec strony, jako osoba zatrudniona w Niemczech i opłacająca składki, jest uprawniony w odniesieniu do członków swojej rodziny zamieszkujących w Polsce do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo niemieckie tak, jakby osoby te zamieszkiwały na terytorium Niemiec.

W dniu 8 lipca 2010 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Opolu wszczął postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych A. B. – na podstawie decyzji, działającego z upoważnienia Burmistrza [...] – Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z dnia 29 grudnia 2008 r.

Następnie, Kierownik Referatu Organizacji i Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Opolu, działający z upoważnienia Marszałka Województwa Opolskiego, kolejną decyzją z dnia 20 sierpnia 2010 r., nr [...], uznał, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony P. B. na podstawie decyzji, działającego z upoważnienia Burmistrza [...] – Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z dnia 29 grudnia 2008 r., nr [...] w okresach od 27 kwietnia 2009 r. do 22 maja , od 15 czerwca 2009 r. do 15 lipca 2009 r. oraz od 3 sierpnia 2009 r. do 31 października 2009 r., w łącznej kwocie 1.071 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym.

Z decyzją z dnia 20 sierpnia 2010 r. nie zgodziła się A. B., pełnomocnik P. B., żądając jej zmiany. W odwołaniu podniosła, że nie zgadza się

z rozstrzygnięciem sprawy, ponieważ, mimo że organ został poinformowany o podjęciu przez K. B. zatrudnienia od dnia 1 marca 2010 r. w Niemczech, nie wstrzymał wypłaty świadczeń i nadal były one wpłacane na rachunek bankowy strony. Zaprzestano wpłat dopiero od dnia 1 lipca 2010 r. Błąd zatem leży po stronie urzędu. Podniosła, ponadto, że składki na ubezpieczenie zdrowotne, jak i rentowe w związku z zatrudnieniem męża w Niemczech były opłacane i kopie tych opłat zostały dobrowolnie złożone w ROPS, a zatem nie trzeba było oczekiwać na odpowiedź z [...]. Jednocześnie A. B. podniosła, że organ I instancji nie zastosował wszystkich przepisów w sprawie, bowiem pominął art. 76 powołanego w decyzji Rozporządzenia EWG nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r., który to przepis dopuszcza możliwość pobierania świadczeń rodzinnych w Państwie, gdzie zamieszkują członkowie rodziny. Dalej wskazała, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uważa się świadczenia wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodującej ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymania wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, który to przepis nie ma zastosowania w jej przypadku, ponieważ o wszystkich okresach pracy za granicą były informowane; zarówno Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], jak i Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej. Zakwestionowała wydawanie decyzji z mocą wsteczną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 28 lutego 2011 r., nr [...], postanowiło uchylić w całości decyzję organu I instancji – Kierownika Referatu Organizacji i Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Opolu, działającego z upoważnienia Marszałka Województwa Opolskiego, z dnia 20 sierpnia 2010 r. i orzekło, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony P. B. na podstawie decyzji działającego z upoważnienia Burmistrza [...] – Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 29 grudnia 2009 r. w okresie od 1 września 2009 r. do 31 października 2009 r., w łącznej kwocie 306 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym.

Na wstępie Kolegium wyjaśniło, że przedmiotem postępowania jest decyzja Kierownika Referatu Organizacji Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego w Opolu, działającego z upoważnienia Marszałka Województwa Opolskiego z dnia 20 sierpnia 2010 r., uznająca zasiłek pielęgnacyjny wypłacony P. B. na podstawie decyzji, działającego z upoważnienia Burmistrza [...] Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 29 grudnia 2008 r. nr [...] w okresach od 27 kwietnia 2009 r. do 22 maja 2009 r., od 15 czerwca 2009 r. do 15 lipca 2009 r. oraz od 3 sierpnia 2009 r. do 31 października 2009 r., za nienależnie pobrane świadczenie.

Natomiast w pierwszej kolejności swoich rozważań SKO zaznaczyło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania wypłacania tych świadczeń, a także przypadki, w których wstrzymuje się ich wypłatę oraz sytuacje, w których osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu reguluje ustawa z dnia 2 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwana dalej ustawą.

Stosownie do art. 23 a ust. 2 ustawy w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa do

o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei, zgodnie z ust. 5 powołanego artykułu,

w przypadku, gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne zobowiązana jest do ich zwrotu. SKO podkreśliło, że za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów

o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji

o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne oraz wyjaśniło, że stosownie do art. 23a ust. 9 ustawy, marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy

o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Jednocześnie Kolegium wyjaśniło pojęcie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz przedstawiło przepisy regulujące tę kwestię.

Odnosząc się do przedmiotowej sprawy organ odwoławczy wskazał, że koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego występuje od dnia 5 marca 2009 r. Dlatego, mając na względzie stanowisko Zastępcy Referatu Organizacji i Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej

w Opolu (pismo z dnia 22 stycznia 2010 r.), Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając na podstawie art. 23 a ust.

5 ustawy, decyzją z dnia 25 stycznia 2010 r., uchylił własną decyzję ostateczną z dnia 29 grudnia 2008 r. W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia organ ten podał, że decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny na P. B. uchylono od dnia 5 marca 2009 r., bowiem od tej daty zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż właśnie od tej daty K. B. podlegał ustawodawstwu niemieckiemu. Stosownie do art. 23 a ust. 5 ustawy organ właściwy ma prawo uchylenia własnej decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że na podstawie art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i rachunek członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, K. B., posiadający status pracownika najemnego w Niemczech jest wraz z tym uprawniony do świadczeń rodzinnych na członków swojej rodziny przewidzianych przez ustawodawstwo niemieckie.

Biorąc powyższe pod uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mając równocześnie na uwadze przywołane przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz stan faktyczny sprawy stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo orzekł, iż świadczenia rodzinne pobrane po dacie, od której mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego są nienależnie pobranymi świadczeniami.

Jednakże Kolegium uznało, że organ I instancji nieprawidłowo ustalił wysokość pobranych świadczeń. Przyznało, że w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wskazał, iż nienależnie pobranymi świadczeniami są te wypłacone od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, czyli od dnia 5 marca 2009 r. Jednakże zdaniem SKO, nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi są świadczenia wypłacone za pełne miesiące, od których zastosowanie miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. za miesiąc wrzesień i październik 2009 r. Świadczenia rodzinne, w tym zasiłek pielęgnacyjny, są świadczeniami niepodzielnymi wypłacanymi miesięcznie i przysługują za okres pełnego miesiąca. Ponieważ w przedmiotowej sprawie zasiłek przysługiwał za cały miesiąc, na który był przyznany, to tym samym

w miesiącach: marcu, kwietniu, maju, lipcu i sierpiniu 2009 r., w których to K. B. pracował za granicą tylko przez kilka dni, nie można mówić, że świadczenia pobierane za te miesiące są nienależne. Konsekwencją powyższego, w ocenie Kolegium, jest rozstrzygnięcie o nienależnie pobranych świadczeniach od pierwszego dnia od miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczenia do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, lecz w odniesieniu do pełnych miesięcy. Ze znajdującej się

w aktach sprawy karty świadczeń osoby za okres od 1 grudnia 2008 r. do 31 sierpnia 2010 r. wynika, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacany był od grudnia 2008 r. do czerwca 2010 r. Od września 2009 r. do 31 października 2009 r. wypłacono A. B. kwotę 306 zł, na którą składa się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie

(2 miesiące x 153 zł = 306 zł). Zatem, zdaniem Kolegium, łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wyniosła 306 zł. Stąd też, organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i rozstrzygając sprawę, co do istoty orzekł, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony P. B. na podstawie decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 29 grudnia 2008 r. w okresie od 1 września 2009 r. do 31 października 2009 r., w łącznej kwocie 306 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2011 r.

w sprawie o sygnaturze akt II SA/Op 692/10, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 września 2010 r., nr [...], oraz poprzedzającą decyzję Marszałka Województwa Opolskiego z dnia 19 lutego 2010 r. nr [...]. Wyrok ten stał się prawomocny. Co oznacza, że z obiegu prawnego zostały wyeliminowane decyzje o odmowie przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla P. B., wydane w wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, celem rozpoznania wniosku z 29 grudnia 2008 r. złożonego przez A. B., w imieniu niepełnoletniego wówczas syna P.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wniesionej

w dniu 6 maja 2011 r., na decyzję z Samorządowego Kolegium Odwoławczego 28 lutego 2011 r., nr [...], A. B., działająca jako pełnomocnik P. B., wniosła o uchylenie w całości wskazanej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu art. 16 ust. 5 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne przyjęcie, że przepis ten odnosi się do sytuacji, w której znalazł się skarżący. Jej zdaniem niesporne w sprawie jest, że P. B. spełnia warunki wymienione w art. 16 przedmiotowej ustawy. Zaakcentowała, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przyznające jest, nie "na osobę" wymagającą wychowania, utrzymania opieki, jak w przypadku zasiłku rodzinnego, lecz samej osobie, pozostającej w trudnej sytuacji życiowej "na siebie", niezależnie od sytuacji ekonomicznej. Odnosząc się do stanu faktycznego, podniosła, że ustawodawstwo niemieckie nie przewiduje świadczeń w postaci zasiłku pielęgnacyjnego, wobec czego prawo do zasiłku pielęgnacyjnego winno przysługiwać skarżącemu na podstawie przepisów państwa zamieszkania. W konsekwencji, stwierdziła, że żaden z przepisów Rady zacytowany w uzasadnieniach organów nie będzie miał zastosowania w przedmiotowej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 19 września 2011 r., organ odwoławczy wyjaśnił dodatkowo, że w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2011 r., zapadłego w sprawie II SA/Op 692/10, uchylającym decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 września 2010 r. i poprzedzającą decyzję Marszałka Województwa Opolskiego z dnia19 lutego 2011 r., nie została wydana ponownie decyzja orzekająca o prawie P. B. do zasiłku pielęgnacyjnego. Kolegium poinformowało, że rozpatrzenie przedmiotowej sprawy wymaga przeprowadzenia dodatkowych czynności wyjaśniających, potwierdzających okresy zatrudnienia K. B. w Niemczech oraz jego uprawnienia do świadczeń rodzinnych w tym państwie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uchyliło

w całości decyzję Marszałka Województwa Opolskiego z dnia 20 sierpnia 2010 r.

i orzekło, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony P. B. na podstawie decyzji, działającego z upoważnienia Burmistrza [...], Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 29 grudnia 2008 r., w okresie od 1 września 2009 r. do 31 października 2009 r., w łącznej kwocie 309 zł, jest nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym.

Zgodnie z art. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U.

z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) przedmiotowe świadczenia przysługują osobom, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy,

w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przy czym, zgodnie z definicją zawartą w przepisie art. 3 pkt 15 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć jest w niej mowa o: "przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego", oznacza to rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 149 z 5.07.1971, str. 2, z późn. zm.; Dz. Urz. UE polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 35, z późn. zm.) oraz rozporządzenie Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 74 z 27.03.1972, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 83, z późn. zm.). Zawarte w tych aktach prawnych przepisy pozwalają na wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, przede wszystkim w związku ze zmianami miejsca pobytu lub zamieszkania.

Stanowiący materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji przepis art. 30 ust.

1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Przepis ten uprawnia organy administracji publicznej do wydawania decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń rodzinnych, jeśli w rozumieniu tego przepisu stanowią one świadczenia nienależne. Oznacza to, że tylko w przypadku spełnienia wszystkich przesłanek świadczenia nienależnego organ może wydać decyzję o obowiązku zwrotu wypłaconego świadczenia rodzinnego.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy świadczeniami nienależnie pobranymi są: świadczenia rodzinne wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1); świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie (pkt 2); świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych

w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (pkt 3); świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (pkt 4).

W rozpatrywanej sprawie organ II instancji orzekł o obowiązku zwrotu świadczeń rodzinnych wypłaconych skarżącemu z uwagi na przesłankę określoną w pkt 3 - powstanie uprawnienia do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Oceniając stanowisko przyjęte przez organ instancji wskazać należy, iż zgodnie

z art. 30 ust. 2 pkt 3 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Zgodnie natomiast z art. 23 a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy marszałek województwa ustali, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1,

w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu, przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy

o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że świadczenie podlegające żądaniu zwrotu stanowi świadczenie przyznane przez wójta za okres, w którym zastosowanie znajdywały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenie społecznego w związku

z przebywaniem lub wyjazdem członka rodziny osoby uprawnionej poza granice RP (por. A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2008, s. 425).

Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowego postępowania wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 30 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych, organ administracji może orzec o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń jedynie

w przypadku ustalenia, że w sprawie zaistniała jedna z przesłanek opisanych w ust. 2 powołanego przepisu, definiującego świadczenie nienależne. Jednocześnie okoliczność powyższa musi zostać wykazana w treści rozstrzygnięcia. Za niewystarczające tym samym uznać należy powołanie się w treści zaskarżonej decyzji jedynie na wcześniejsze uchylenie decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W sytuacji, gdy nie zostało ustalone, że w okresie od dnia 1 września 2009 r. do 31 października 2009 r. w sprawie zachodziła konieczność stosowania przepisów dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ administracji zobowiązany jest do wykazania w treści decyzji ustaleń, co do istnienia przesłanek, o których mowa w art. 30 ust. 2 powyższej ustawy, warunkujących uznanie pobranego świadczenia za nienależne.

Należy zwrócić uwagę, że w rozpatrywanym przypadku orzeczeniem Sądu

(w sprawie II SA/Op 692/10) zostały uchylone decyzje stwierdzające, że w przypadku P. B., ubiegającego się o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z art. 16 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, mają zastosowanie nie tylko przepisy krajowe, ale

i przepisy wspólnotowe dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia. Oznacza to, że stanowisko Kolegium, stwierdzające, iż ojciec skarżącego, jako osoba zatrudniona

w Niemczech i opłacająca składki, jest uprawniony w odniesieniu do członków swojej rodziny, zamieszkujących w Polsce do świadczeń rodzinnych, między innymi za okres od dnia 1 września do dnia 31 października 2009 r., przewidzianych przez ustawodawstwo niemieckie, tak jakby osoby te zamieszkiwały na terytorium Niemiec, nie znajduje oparcia w rozstrzygnięciach funkcjonujących w obiegu prawnym.

Stosownie do art. 23 a pkt 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych , marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych

w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przy czym przepis art. 30 tej ustawy stosuje się odpowiednio. W okolicznościach przedmiotowej sprawy istotne jest to, że w sytuacji, gdy marszałek orzeka niejako "na nowo" w sprawie świadczeń opierając się o przepis art. 23 a pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, po wcześniejszym uchyleniu decyzji pierwotnie przyznającej świadczenie, to decyzją, o jakiej mówi art. 30 ust.

6 przedmiotowej ustawy, winno być rozstrzygnięcie o odmowie prawa do świadczeń

i uznaniu ich za niezależnie pobrane. Jak wyżej powiedziano decyzja Marszałka Województwa Opolskiego z 19 lutego 2010 r., którą orzeczono o "odmowie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla P. B., utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 20 września 2010 r., została wyeliminowana

z obiegu prawnego, stąd brak jest decyzji rozstrzygającej w sprawie świadczeń rodzinnych, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Tym samym nie można powiedzieć, że samo uchylenie decyzji Burmistrza [...] z dnia 29 grudnia 2008 r. o przyznaniu P. B. zasiłku pielęgnacyjnego, dokonane kolejną decyzją tego organu z dnia 25 stycznia 2010 r., spełnia warunki, pozwalające na uznanie tych świadczeń za nienależne, w rozumieniu art. 30 ust 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uchylenie pierwotnie przyznanych świadczeń powiązane jest dopiero z koniecznością pozytywnego lub negatywnego rozstrzygnięcia przez marszałka o świadczeniach w oparciu o przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Samo uchylenie decyzji pierwotnej przez Burmistrza [...] w sytuacji, jak wyżej (konieczność dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego z uwagi na rozstrzygnięcie zawarte w wyroku z 29 kwietnia 2011 r., w sprawie II SA/ Op 692/10) nie pozostaje w bezpośrednim związku z możliwością uznania za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne.

Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Marszałka województwa Opolskiego z 20 sierpnia 2010 r. zostały wydane z naruszeniem art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych,

a więc z naruszeniem przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, że świadczenie rodzinne wypłacone skarżącemu po dniu 1 września 2009 r. do 1 października 2009 r. stanowiło świadczenie nienależnie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Opolu z dnia 28 lutego 2011 r., oraz poprzedzającej ją decyzji Marszałka Województwa Opolskiego z 20 sierpnia 2010 r.