Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1022/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.17 ust.1, art.17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędzia WSA Alina Dominiak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 marca 2022 r. sprawy ze skargi L. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 20 października 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Uzasadnianie

W dniu 9 kwietnia 2021 r. L. D. (zwana dalej "stroną" lub "skarżącą") złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - H. R. We wniosku wskazała również, że w przypadku wydania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie wcześniejszej decyzji dotyczącej przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W sprawie przeprowadzono wywiad środowiskowy, a następnie pismem z dnia 26 kwietnia 2021 r., na podstawie art. 10 § 1, art. 79a ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., - dalej powoływanej jako "k.p.a."), zawiadomiono stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni. W zawiadomieniu organ powołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz opisał stan faktyczny sprawy. W szczególności wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., - dalej jako "u.ś.r."), oraz fakt, że strona pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy.

Decyzją dnia 7 maja 2021 r., nr [...] Wójt Gminy K. odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ powołał art. 104, art. 107 k.p.a. w związku z art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 20 ust. 2, ust. 3, art. 23, art. 24, art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 2 u.ś.r., rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466).

Uzasadniając swoją decyzję organ wskazał, że H. R. orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 27 stycznia 2017 r. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z treści orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 1 sierpnia 2012 r. czyli od 50-tego roku życia, natomiast niepełnosprawność istnieje od 37-tego roku życia. Nie została zatem spełniona pozytywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. niepełnosprawność matki strony nie powstała w wieku do ukończenia 18 roku życia ani w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej do ukończenia 25 roku życia. Ponadto, w związku z opieką nad matką, strona pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy od 12 lutego 2021 r. do 31 października 2021 r., na podstawie decyzji z dnia 11 marca 2021 r.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ przy wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie uwzględnił skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, a także dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b tej ustawy.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej w skrócie także jako "SKO" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 20 października 2021 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując, że stanowisko organu pierwszej instancji, co do wykładni tego przepisu było błędne. W związku z wyżej wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. ukształtowało się bowiem orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmujące, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stosować z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Dalej SKO wskazało, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W rozpatrywanej sprawie strona złożyła oświadczenie, że w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje od tego dnia z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W ocenie organu odwoławczego, strona nie spełnia jednak podstawowej przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż nie ma w sprawie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W tym zakresie SKO zauważyło, że H. R. wymaga stałej opieki z uwagi na ustalony zły stan zdrowia. Choruje przewlekle na reumatoidalne zapalenie stawów, nadciśnienie i ma problemy z nogą po operacji. Porusza się o kulach. Jest częściowo niesprawna i dlatego wymaga opieki osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu. Poruszanie się sprawia jej ból i trzeba ją wyręczać w czynnościach dnia codziennego. Nie jest osobą leżącą, ale potrzebuje pomocy przy wykonywaniu codziennych czynności takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, opieki w zakresie podawania leków umawiania i przeprowadzania wizyt lekarskich. Niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, ale jej mąż również jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i porusza się na wózku inwalidzkim. Strona - nie mieszkająca z rodzicami - codziennie odwiedza rodziców i udziela pomocy matce w codziennych czynnościach.

Z akt sprawy wynika, że strona zrezygnowała z zatrudnienia w dniu 11 lutego 2021 r. rozwiązując umowę za porozumieniem stron. Datę tę należy odnieść do treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki, z którego wynika, że ten stopień datuje się od dnia 1 sierpnia 2012 r.

Z treści zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w K. wynika, że strona w okresie od 6.12.2017 r. do 11.02.2018 r. była osobą bezrobotną z prawem do zasiłku, następnie 12.02.2018 r. rozpoczęła szkolenie; od 20.06.2018 r. po raz kolejny była osobą bezrobotną z prawem do zasiłku - do 9.10.2018 r.; osobą bezrobotną na stażu, a potem bez prawa do zasiłku (okres 1.10.2018 r.- 29.03.2019r.). W końcu z dniem 1 kwietnia 2019 r. nastąpiło podjęcie zatrudnienia przez stronę. Porównanie okresu zatrudnienia strony do okresu zaliczenia jej matki do znacznego stopnia niepełnosprawności wskazuje, że zatrudnienie strony w ostatnich 2 latach na całym etacie było łączone ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną od dnia 18 grudnia 2012 r. matką. Oznacza to, że rozwiązanie umowy o pracę nie powstało z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Co więcej może się pojawić, pytanie, czy strona zasadnie musiała rozwiązać umowę o pracę w sytuacji sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką przez cały okres swojego zatrudnienia. W konsekwencji sprawowana opieka pozwala stronie na podjęcie ewentualnego nowego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, tak jak to miało miejsce w okresie od 1.04.2019 r. do 11.02.2021 r.

Zakres opieki strony nad matką również nie przesądza o konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy strona zamieszkuje wraz ze swoją rodziną (w tym z trójką swoich dzieci) w innej miejscowości niż niepełnosprawna matka. Opiekę strona sprawuje codziennie od 2019 r., zaś zakres tej opieki, w skład której wchodzą takie czynności jak: kąpiel 2-3 razy w tygodniu, rehabilitacja, mierzenie ciśnienia i podawanie leków 2 razy dziennie, sprzątanie, pranie, prasowanie 3-4 razy w tygodniu, wizyty lekarskie w zależności od potrzeb; opłacanie rachunków 2-3 razy w miesiącu robienie zakupów i załatwianie spraw urzędowych - w zależności od potrzeb; palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze - sezonowo, pozwalał stronie na zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy do lutego 2021 r.

L. D., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału skarżąca ze względu na sprawowaną opiekę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasowym, powołując się na wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 577/21.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej jako - "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 października 2021 r. (nr [...]), którą utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 7 maja 2021 r. (nr [...] odmawiającą jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką: H. R.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 27 stycznia 2017 r., znak [...] wynika, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 37-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności od 1 sierpnia 2012 r. Zatem niepełnosprawność matki nie powstała do ukończenia przez nią 18 roku życia lub powstała w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia. Skarżąca pobiera również specjalny zasiłek opiekuńczy.

SKO uznało natomiast, że skarżącej należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia ona przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tzn. nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnej matce opieki, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto, organ odwoławczy przyjął, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Natomiast odnośnie spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO przychyliło się do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Także otrzymywanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, w ocenie organu odwoławczego, nie stanowi przeszkody do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Trafne jest również stanowisko SKO, że skarżąca złożyła w niniejszej sprawie oświadczenie o wyborze świadczenia (art. 27 ust. 5 u.ś.r.).

Pomimo tego decyzja organu pierwszej instancji, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, jest zgodna z prawem. Zakres bowiem sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie może przy tym ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo ich niepodejmowaniem w związku z koniecznością sprawowania opieki. Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną - w takim wymiarze - że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar (charakter) sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną osobą (matką) wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także kwestia istnienia ww. związku przyczynowo - skutkowego.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca (ur. [...] 1987 r.) reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła w dniu 9 kwietnia 2021 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką (ur. [...] 1974r.), legitymującą się ww. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z obowiązku prawnego (zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) i moralnego skarżącej względem matki, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Przede wszystkim świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Istotne jest jednak, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Przy czym zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga. Trzeba mieć na uwadze potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Z ustalonego przez organ i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym przepisie.

Poza sporem było w sprawie, że skarżąca nie zamieszkuje wspólnie z matką. Skarżąca mieszka w K., a jej matka z ojcem w W. Strona codziennie odwiedza rodziców i udziela im pomocy w codziennych czynnościach.

Jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie, w tym z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 21 kwietnia 2021 r., matka choruje przewlekle na reumatoidalne zapalenie stawów, nadciśnienie i ma problemy z nogą po operacji, porusza się o kulach. Z akt sprawy nie wynika, by matka skarżącej w związku ze stanem zdrowia, poza trudnościami z chodzeniem, w większości codziennych czynności (jedzenie, korzystanie z toalety, czynności higienicznych) wymagała szczególnej i ciągłej pomocy. Samodzielnie może wykonywać podstawowe czynności życiowe i poruszać się w domu. Nie jest osobą leżącą. Czynności wskazywane przez skarżącą stanowią w przeważającej mierze czynności zwykłego dnia codziennego. Matka potrzebuje pomocy przede wszystkim przy czynnościach takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, podawanie leków, umawiania i przeprowadzania wizyt lekarskich oraz rehabilitacji. W ocenie Sądu, prowadzenie gospodarstwa domowego, na które składają się ww. czynności, w tym pranie, sprzątanie, robienie zakupów czy posiłków nie stanowi czynności tak bardzo czasochłonnych, które zupełnie wykluczałyby podjęcie zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Nie świadczą one też o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc jednocześnie codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Zatem w istocie stanowią one codzienną rutynę tych osób.

Także czynności związane tylko z opieką, wymienione w wykazie czynności z dnia 7 kwietnia 2021 r. oraz oświadczeniu skarżącej, nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Same czynności opiekuńcze nie zajmują skarżącej stale tyle czasu, aby zupełnie wykluczały aktywność zawodową. Ich rozmiar i zakres nie wymusza bowiem na skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy. Dlatego nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką rzeczywiście nie może podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie może przy tym ujść uwadze, że skarżąca jest matką trójki dzieci, co powoduje, że nie może poświęcać całego swojego wolnego czasu na opiekę nad matką, a także że musi się angażować w opiekę nad dziećmi. Jak wynika ze świadectwa pracy z dnia 11 lutego 2021 r., skarżąca korzystała z urlopu macierzyńskiego od 22 września 2019 r. do 8 lutego 2020 r., a następnie z rodzicielskiego od 9 lutego 2020 r. do 19 września 2020 r.

Nie było kwestionowane w sprawie, że w dniu 11 lutego 2021 r. została rozwiązana umowa o pracę ze skarżącą (za porozumieniem stron). Przedmiotową datę SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniosło do treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki, z którego wynika, że ten stopień datuje się od dnia 1 sierpnia 2012 r. Natomiast treść zaświadczenia PUP w K. wskazuje, że skarżąca w okresie od 6 grudnia 2017 r. do 11 lutego 2018 r. była osobą bezrobotną z prawem do zasiłku, następnie 12 lutego 2018 r. rozpoczęła szkolenie; od 20 czerwca 2018 r. była znów osobą bezrobotną z prawem do zasiłku - do 9 października 2018 r.; osobą bezrobotną na stażu, a potem bez prawa do zasiłku (1.10.2018 r. - 29.03.2019 r.). W dniu zaś 1 kwietnia 2019 r. podjęła zatrudnienie. Porównanie przez SKO okresu zatrudnienia skarżącej do okresu zaliczenia jej matki do znacznego stopnia niepełnosprawności, doprowadziło organ do wniosku, iż zatrudnienie strony w ostatnich 2 latach (na całym etacie) było łączone ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną od dnia 18 grudnia 2012 r. matką. Oznacza to, że rozwiązanie umowy o pracę nie wynikało z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Zaakcentować należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki.

Świadczenie pielęgnacyjne, co należy ponownie podkreślić - ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy - której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Mając na uwadze całokształt podniesionych powyżej okoliczności, trudno uznać, że skarżąca obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. Sąd przychyla się do stanowiska SKO reprezentowanego w tym przedmiocie w niniejszej sprawie. Zgodzić się też należy z organem odwoławczym, że skarżąca wspiera matkę chorobie jednak nie w takim zakresie, który uniemożliwiałby podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Konkludując, Sąd nie kwestionuje faktu, że matka skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak nie można uznać, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad matką. Wobec tego należy podzielić stanowisko organu, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem - bezpośredniego i ścisłego - związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad matką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, wyraził pogląd, który skład orzekający w pełni akceptuje, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.

W aspekcie dokonanych powyżej rozważań należy zauważyć, że w opozycji do ustalenia organu, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (tj. podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną), profesjonalny pełnomocnik nie przedstawił żadnych okoliczności, które mogły przemawiać przeciwko stanowisku organu w tym zakresie, ograniczając się do przywołania celu regulacji prawnych i orzecznictwa sądów administracyjnych. Strona skarżąca nie może ze swojej biernej postawy wywodzić dla siebie korzystnych skutków prawnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że ciężar prowadzenia postępowania dowodowego nie spoczywa wyłącznie na organie ale również na stronie, która z określonego faktu chce wyprowadzić dla siebie korzystne skutki prawne.

Podsumowując, należy uznać, że decyzja organu drugiej instancji i poprzedzającą ją decyzja organu pierwszej instancji, jest zgodna z prawem.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).