Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 431/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 8, art. 9, art. 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 8
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 206 ust. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 481, art. 482 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Elżbieta Kowalik - Grzanka Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2012 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 14 lutego 2011 r., nr [...], a także decyzję Prezydenta Miasta z dnia 10 listopada 2010 r., nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 lutego 2011 r. Prezydent Miasta orzekł o zwrocie przez M. M. kwoty 748 zł wraz z odsetkami ustawowymi na rzecz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z tytułu nienależnie pobranego zasiłku na dziecko – O. M. w okresie od 1 listopada 2009 r. do 30 września 2010 r.

W podstawie prawnej podano m.in. art. 104, art. 129 § 1 i § 2, art. 130 § 1 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych, w związku z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawie o świadczenia rodzinne.

Uzasadniając rozstrzygniecie organ wskazał, że decyzją z dnia 2 listopada 2009 r. przyznał stronie zasiłek rodzinny na okres od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. na dziecko – O. M.

Następnie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w G. uzyskał zaświadczenie z "A" Sp. z o. o. w G. z dnia 22 września 2010 r., z którego wynika, że żona strony uzyskała w dniu 2 stycznia 2009 r. zatrudnienie w tym przedsiębiorstwie. Za styczeń 2009 r. jej wynagrodzenie wyniosło 1.722,78 zł. Ponadto ustalono, że strona z dniem 15 października 2008 r. uzyskała zatrudnienie w "A" Sp. z o. o w G., a wynagrodzenie za pierwszy pełen przepracowany miesiąc wynikający z zawartych umów, tj. z tytułu umowy o pracę z dnia 15 października 2008 r., czyli listopad 2008 r., wyniósł 2.033,83 zł netto i z tytułu umowy o pracę z dnia 15 stycznia 2009 r., czyli luty 2009 r., wyniósł 2.003,43 zł netto.

Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez żonę strony miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę na dzień złożenia wniosku wyniósł 1.605,14 zł netto i przekroczył kwotę 504 zł, tj. określone w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego. W stosunku do rodziny strony nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ miesięczny dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę uprawniającą rodzinę do świadczenia o kwotę wyższą od kwoty odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu wynoszącej 48 zł.

Według § 18 ust. 3 w/w rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r., w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszy pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Zatem zasiłek rodzinny, przyznany na O. M. od dnia 1 listopada 2009 r. stronie nie przysługiwał. Decyzją z dnia 10 listopada 2010 r., nr [...] odmówiono z dniem 1 listopada 2009 r. prawa do zasiłku i uchylono decyzję z dnia 2 listopada 2009 r. z powodu nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 1 listopada 2009 r. do 30 września 2010 r.

W odwołaniu od decyzji z dnia 14 lutego 2011 r. M. M. domagał się jej uchylenia i umorzenia postępowania. Podniósł, że składając wniosek o zasiłek rodzinny przedłożył wszystkie wymagane dokumenty, z których wynikał także dochód rodziny. Organ uznając za prawdziwe dokumenty przyznał wnioskowane świadczenie. Decyzja nakazująca zwrot świadczenia jest krzywdząca i niezrozumiała; jest wynikiem niedopatrzenia urzędniczego i błędu organu, który odpowiedzialność za to przerzuca na stronę. Nie sposób uznać, że w jego sytuacji miał zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 maja 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że we wniosku o przyznanie świadczenia w dniu 30 września 2009 r. strona podpisała oświadczenie zawierające pouczenie, że w przypadku zmiany liczby członków rodziny, wyjazdu członka rodziny poza granicę Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, zwłaszcza ukończenia przez dziecko 25 roku życia, osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Wnioskodawca złożył także oświadczenie o zapoznaniu z treścią art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązania do ich zwrotu. Jednocześnie przedmiotowe oświadczenie zawiera treści art. 30 ust. 2 pkt 2 tej ustawy.

Organ pierwszej instancji ustalił, iż miesięczny dochód rodziny w 2008 r. wyniósł 363,07 zł na osobę i decyzją z dnia 2 listopada 2009 r. przyznał zasiłek rodzinny w kwocie 68 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. Decyzja stała się ostateczna. W pouczeniu zacytowano treść art. 3 pkt 24, art. 25 ust. 1 i art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych przyznanych na dziecko w okresie zasiłkowym 2008/2009 i 2009/2010. Decyzją z dnia 10 listopada 2010 r. organ uchylił swoją decyzję z dnia 2 listopada 2009 r. z powodu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i odmówił stronie przyznania zasiłku rodzinnego z dniem 1 listopada 2009 r.

Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z treści tej regulacji wynika, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego". Świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się również, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

Uzyskanie w okresie wypłaty zasiłku dochodów z tytułu podjęcia zatrudnienia, których łączna kwota przekracza ustawowe kryterium dochodu miesięcznego na osobę w rodzinie (504 zł) powoduje, że prawo do otrzymanego zasiłku rodzinnego już nie przysługuje. Odbywa się to m.in. poprzez uchylenie decyzji przyznającej zasiłek rodzinny. Taka decyzja została wydana w stosunku do strony i jest ostateczna. Organ odwoławczy podkreślił, że strona została w sposób prawidłowy poinformowana o swoich obowiązkach wynikających z uzyskania dochodów w okresie pobierania świadczenia rodzinnego, jak też konsekwencjach z tego faktu wynikających (uznanie ich za nienależnie pobrane i obowiązek ich zwrotu). Także decyzja pierwszoinstancyjna w sposób prawidłowy określa wysokość świadczeń nienależnie pobranych.

M. M. zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i umorzenie postępowania w sprawie zwrotu świadczenia.

Skarżący stwierdził, że występując o zasiłek przedstawił wszelkie wymagane przez MOPS w G. dokumenty. Organ posiadał wszelkie informacje dotyczące wysokości dochodu przypadającego na jednego członka jego rodziny i przyznał mu zasiłek. Zaskarżona decyzja jest krzywdząca, niezrozumiała i sprzeczna z polskim porządkiem prawnym.

Zarzucił, że rozstrzygnięcie narusza art. 8 k.p.a., gdyż organ na podstawie tych samych przesłanek przyznał mu zasiłek rodzinny, a potem odebrał. Dodał również, że nie został poinformowany o konieczności zgłoszenia zmiany miejsca zatrudniania. W jego przypadku nie mógł być zastosowany art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ od momentu wydania decyzji o przyznaniu prawa do świadczeń rodzinnych, w okresie pobierania zasiłku, tj. do września 2010 r. nie zaistniały żadne okoliczności powodujące ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych. Nadto organ odwoławczy nie uwzględnił podnoszonych przeze niego okoliczności.

Skarżący podkreślił, że decyzja o przyznaniu mu świadczenia z tytułu zasiłku rodzinnego została wydana, mimo iż organ uznał decyzję o przyznaniu zasiłku na wcześniejszy okres czasu za niesłuszną. Skoro więc urzędnicy wiedzieli o wszystkich okolicznościach sprawy i uznali, że zasiłek rodzinny za wcześniejszy okres mu nie przysługuje, to nie powinni ponownie go przyznawać, a następnie domagać się jego zwrotu wraz z odsetkami. Niesprawiedliwe jest więc obarczanie go konsekwencjami urzędniczych błędów i zaniedbań.

W zaistnieniu takiej sytuacji nie ma żadnej jego winy. Decyzje wydawane przez organy administracji nie powinny być tak przypadkowe i zmieniać się w sposób niemożliwy do przewidzenia. W jego ocenie, świadczenia otrzymywał zgodnie z prawem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu, choć zasadniczo nie z przyczyn w niej podniesionych.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 08 maja 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 14 lutego 2011 r., w której orzeczono o zwrocie przez M. M. kwoty 748 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu nienależnie pobranego zasiłku na dziecko w okresie od 1 listopada 2009 r. do 30 września 2010 r.

Przeprowadzona sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji doprowadziła do stwierdzenia, że została ona wydana z istotnym naruszeniem prawa, które skutkuje wyeliminowaniem tego aktu z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły powołane w niej przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139 poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Stosownie do treści art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu.

Zgodnie zaś z ustępem 2 art. 30 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne zostały przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wynika wznowienia postępowania i osobie odmówiono praw do świadczenia rodzinnego.

Przywołany przepis ustawy statuuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (art. 30 ust. 1), a także zawiera definicję ustawową świadczenia nienależnie pobranego (art. 30 ust. 2 pkt 1 - pkt 4).

W treści przepisu art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy, ustawodawca posłużył się pojęciem: "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie podkreślono, że sformułowania tego nie można utożsamiać z pojęciem: "świadczenie nienależne", którego zakres jest szerszy. "Nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W orzecznictwie sądowym przyjęte zostało stanowisko, że nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10, lex 74503).

Zatem dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie.

Poza sporem było, że decyzją z dnia 2 listopada 2009 r. został przyznany M. M. zasiłek rodzinny w kwocie 68 zł miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. na córkę. Następnie przedmiotowa decyzja o przyznaniu świadczeń rodzinnych została uchylona decyzją z dnia 10 listopada 2010 r., a decyzją z dnia 14 lutego 2011 r. na skarżącego został nałożony obowiązek zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych.

W realiach niniejszej sprawy obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wynikał z przesłanki objętej dyspozycją art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, a mianowicie: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (uzyskanie dochodu przez skarżącego i jego żonę skutkujące przekroczeniem kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy).

Jak wynika z akt administracyjnych postępowanie w sprawie "ustalenia nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych przyznanych na dziecko O. M. okresie zasiłkowym 2008/2009 i 2009/2010" zostało wszczęte w dniu 23 września 2010 r. (vide: - k 31).

W tym postępowania zapadły dwie decyzje, najpierw w dniu 10 listopada 2010 r. decyzja Prezydenta Miasta nr [...] o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, a następnie w dniu 14 lutego 2011 r. decyzja Prezydenta Miasta, nr [...], w której orzeczono o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego. Przy czym, po wydaniu pierwszej decyzji, która stała się ostateczną, w toku tego samego postępowania została wydana kolejna decyzja, nakazująca skarżącemu zwrot świadczeń.

Jednak, co jest istotne dla sprawy, pierwsza decyzja Prezydenta Miasta z dnia 10 listopada 2010 r. jest dotknięta wadliwością, która skutkuje koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego w oparciu o przepis art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

I tak, podstawę materialnoprawną wydania tej decyzji stanowił art. 32 ust. 1 ustawy.

Zgodnie z tym przepisem organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczna decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, podziela utrwalony w literaturze prawa i w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że wzruszenie decyzji ostatecznej na podstawie przywołanego przepisu dokonuje się poprzez wydanie decyzji konstytutywnej.

Zasadą jest, że decyzja wydana w trybie tego artykułu może wywrzeć skutki wyłącznie ex nunc (na przyszłość). Ma więc ona charakter konstytutywny. Skutek zaś ex tunc (z mocą wsteczną) wiąże się wyłącznie z wydawaniem aktów o charakterze deklaratoryjnym. Stwierdzenie przez organ administracyjny ziszczenia się jednej z określonych w tym przepisie przesłanek może prowadzić do wydania decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną ze skutkiem ex nunc czyli jedynie na przyszłość.

Jak podniósł też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2009 r., sygn. akt I OSK 535/08, Lex 499576 - "na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną".

Ponadto w wyroku tym stanowczo wskazano, że - "w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia". Także to stanowisko należy w pełni podzielić. Tym bardziej, że znajduje ono odzwierciedlenie w orzecznictwie innych sądów administracyjnych (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 644/10, lex 754874).

Zatem zapadła w dniu 10 listopada 2010 r. decyzja była wadliwa z dwóch zasadniczych przyczyn. Po pierwsze - brak było podstaw do jej wydania skoro upłynął już okres na jakie świadczenie rodzinne zostało przyznane, tj. na okres w niej wskazany od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. Po drugie - decyzja odmawiała skarżącemu przyznania z dniem 1 listopada 2009 r. prawa do zasiłku rodzinnego, a więc odbierała to prawo z mocą wsteczną (ex tunc).

Na marginesie należy zauważyć, że z podobną regulacją mamy do czynienia w art. 206 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.). Również w tym przypadku zmiana lub uchylenie decyzji pierwotnej przyznającej prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej nie może nastąpić z mocą wsteczną, zaś wydana w oparciu o ten przepis decyzja ma charakter konstytutywny (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 654/10, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosownie do przepisu art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie może budzić wątpliwości, że wydanie w dniu 10 listopada 2010 r. decyzji w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, stanowiło dla organu pozytywną przesłankę do wydania decyzji o zwrocie pobranych świadczeń. Decyzja ta wraz z motywami, które legły u jej podstaw, została przywołana przez organ w uzasadnieniu decyzji nakazującej skarżącemu zwrot pobranych świadczeń. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której świadczenie zostało przyznane. Ponadto, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża osobę, która przyjmowała świadczenia z świadomością, że jej się one nie należały. Obowiązek zwrotu jest więc determinowany uprzednim ustaleniem, istnienia takiego stanu świadomości u podmiotu pobierającego świadczenie (brak takiego ustalenia nie pozwala na skuteczne nałożenie obowiązku zwrotu). W obu zaś tych decyzjach podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, który definiuje pojęcie nienależnie pobranych świadczeń. Decyzje te pozostają więc w bezpośrednim i ścisłym związku. Dlatego przedmiotowa decyzja należy do aktów wydanych w granicach sprawy, a jej istotna wadliwość, w świetle poczynionych powyżej uwag, nie może budzić wątpliwości. Nie może ona tym samym stanowić warunku do rozstrzygania o zwrocie pobranych świadczeń.

Przechodząc dalej, to zgodnie z przepisem art. 30 ust. 8 ustawy kwoty świadczeń, o których mowa w ustępie 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez właściwy organ. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Użyte w tym przepisie przez ustawodawcę pojęcie odsetek ustawowych nie zostało zdefiniowane, ani też unormowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Dlatego w tym zakresie należy sięgnąć do regulacji zawartej w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Zgodnie z art. 481 § 1 k.c. jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej niż stopa ustawowa, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy (art. 481 § 2 k.c.). W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych (art. 481 § 3 k.c.). Zgodnie zaś z art. 482 § 1 k.c. od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie odsetek do dłużnej sumy. Przywołany tu ostatni przepis Kodeksu cywilnego ustanawia zakaz pobierania odsetek od zaległych odsetek, tzw. zakaz anatocyzmu.

Jak wskazano w sentencji rozstrzygnięcia decyzji organu pierwszej instancji na podlegającą zwrotowi kwotę składa się kwota główna 748 zł plus odsetki ustawowe w wysokości 77 zł wyliczone na dzień 14 lutego 2011 r. Skoro kwota odsetek ustawowych w wysokości 77 zł wyliczona została na dzień 14 lutego 2011 r., to dalsze odsetki za opóźnienie powinny być naliczane tylko od kwoty głównej i tylko od dnia następnego, tj. od dnia 15 lutego 2011 r. (co winno być w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości w rozstrzygnięciu określone). Niejasne jest tym samym, ostatnie zdanie w sentencji rozstrzygnięcia, a mianowicie: "Do powyższej kwot należy doliczyć odsetki ustawowe od 14-02-2011 r. do dnia dokonania wpłaty". Nie wiadomo czy chodzi tu tylko o samą kwotę główną czy też o kwotę główną wraz z kwotą wyliczonych odsetek ustawowych. Wadliwie jest tu również wskazana data 14 lutego 2011 r. W uzasadnieniu zaś decyzji organ jednoznacznie wskazuje, że należność w wysokości 825 zł podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy, co niewątpliwe narusza zakazu anatocyzmu - naliczania odsetek za opóźnienie od zaległych odsetek (art. 482 § 1 k.c.). Kwota 825 zł zawiera bowiem już zaległe odsetki. Należy tu wskazać, że w samym uzasadnieniu decyzji organ ograniczył się w tej kwestii tylko do jednego zdania "należność w wysokości 825 zł podlega zwrotowi na konto bankowe lub w kasie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna wraz z ustawowymi odsetkami".

Na zakończenie, nie sposób nie zauważyć, że zaskarżona decyzja (podobnie jak decyzja z dnia 10 listopada 2010 r.) została wydana z naruszeniem podstawowej zasady postępowania administracyjnego zawartej w przepisie art. 10 k.p.a. Skarżącemu, przed wydaniem decyzji nie umożliwiono wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Tym samym, decyzja ta naruszała przepisy: art. 8 k.p.a. (zawartą w nim zasadę pogłębiania zaufania obywateli) i 9 art. k.p.a. (obejmujący zasadę informowania).

W konsekwencji poczynionych rozważań należy uznać, że również decyzje organów obu instancji naruszają przywołane powyżej przepisy prawa, co miało niewątpliwie, wpływ na wynik sprawy. Dlatego nie mogą pozostać w obrocie prawnym.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.

W punkcie drugim wyroku Sąd, stosownie do treści art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznał, że wykonanie wadliwej i uchylonej decyzji, nie ma aksjologicznego uzasadnienia i naraża stronę na szkodę.

Zgodnie z przepisem art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Dlatego organ ponowie rozpatrujący sprawę będzie zobowiązany uwzględnić przedstawioną powyższej cenę prawną i rozważania.