Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 417/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 - 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Zofia Skrzynecka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Piskozub, sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant Sekretarz sądowy Monika Rząp, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 27 września 2012r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 15 stycznia 2012 r. E.J. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne wynikających z decyzji z dnia "[...]" o podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 16 września 2007 r. W uzasadnieniu wskazał, że jego odwołanie od wyżej wymienionej decyzji zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia "[...]". Powołując się na brak zawinienia w powstaniu tych zaległości, wskazał, że z uwagi na sezonowy charakter prowadzonej działalności gospodarczej, w okresie zimowym zawieszał działalność gospodarczą, o czym pisemnie informował Urząd Skarbowy, choć powinien ją wyrejestrować. Dodał, że otrzymuje niską emeryturę oraz powołał się na stan zdrowia i związane z wydatki na koszty leczenia. Ponadto wskazał, że utrzymuje córkę i jej dwoje dzieci, gdyż sprawa rozwodowa córki przeciąga się. Wskazał również na zadłużenie lokalu mieszkalnego.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dalej również jako "Zakład" lub "ZUS", odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za luty 2001 r. – wrzesień 2007 r. wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 99.182,81 zł.

Następnie na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy wymienioną wyżej decyzję z dnia "[...]". W uzasadnieniu wskazano, że dopiero zaistnienie określonych w przepisach prawa przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Zakład przytoczył w uzasadnieniu treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej również jako: "u.s.u.s.", zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Następnie powołał art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ww. ustawy, który zawiera enumeratywny katalog zdarzeń, w których zachodzi całkowita nieściągalność, stwierdzając jednocześnie, że w przypadku strony nie zachodzi żadna ze wskazanych w tym przepisie sytuacji. Odmowę umorzenia należnych składek Zakład uargumentował również tym, że analiza i ocena sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy nie wykazała, by zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), zwanego dalej również jako: "rozporządzenie".

Uzasadniając powyższe, Zakład wskazał, że decyzją z dnia "[...]" wnioskodawca, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, został objęty obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i wypadkowym od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 16 września 2007 r. Powyższa decyzja została poddana kontroli sądowej, w wyniku której Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia "[...]". oddalił apelację strony. Z powyższych względów Zakład stwierdził, że podniesione we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek argumenty dotyczące przyczyn powstania obowiązku odprowadzania składek nie mogły zostać uwzględnione. Jak wskazał Zakład, okres podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej został ustalony prawomocną decyzją z dnia "[...]". Ponadto Zakład zaznaczył, że pomimo wydania tej decyzji wnioskodawca do dnia 20 lutego 2012 r. nie złożył dokumentów umożliwiających rozliczenie konta i określenie kwoty należności objętych wnioskiem o umorzenie.

Zakład nie stwierdził zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Wskazał, że na dzień wydania decyzji o odmowie umorzenia nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec majątku wnioskodawcy. Jednakże, jak zauważył, strona pobiera emeryturę w wysokości 1295,20 zł netto (wraz z dodatkiem pieniężnym w kwocie 186,71 zł), z której można skutecznie egzekwować należności z tytułu składek. Ponadto strona wraz z żoną, B.L.J., są współwłaścicielami lokalu mieszkalnego w D. przy ul. "[...]" pow. 39,97 m² wraz z udziałem w działce nr "[...]" wynoszącym 184/10000. Wnioskodawca jest również współwłaścicielem samochodu osobowego Nissan Sunny 1. 4, rok produkcji 1989. W świetle powyższego strona posiada stałe świadczenie emerytalne, a ponadto majątek nieruchomy i ruchomy, z którego można prowadzić egzekucję administracyjną.

Zakład przeanalizował również sprawę pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, tj. w oparciu o przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jak podkreślono w uzasadnieniu decyzji, zawarty w tym przepisie zwrot "w szczególności" oznacza, iż w jego zakresie mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Zakład wskazał, że przepisy nie wyjaśniają, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, należy jednak przyjąć, iż chodzi tu o niezbędne minimum, tj. minimum socjalne, czyli wskaźnik społeczny mierzący koszty utrzymania gospodarstw domowych opracowany na podstawie badań przeprowadzonych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (źródło: www.ipis.com.pl). W ocenie Zakładu, zaspokojenie potrzeb życiowych na poziomie minimum socjalnego nie oznacza ubóstwa, ale dostateczne warunki bytowania adekwatne do przeciętnego poziomu życia w kraju. Dopiero w sytuacji, w której gospodarstwo domowe trwale miałoby zaspokajać swoje potrzeby na poziomie ustawowej granicy ubóstwa (351 zł na osobę), zachodzi przesłanka biologicznego zagrożenia życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka.

Odnosząc powyższe do stanu sprawy, Zakład wskazał, że skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 1.295,20 zł netto (w tym dodatek pieniężny w wysokości 187,71 zł). Mieszka wspólnie z córką E.K. i jej dwoma synami w wieku 18 i 10 lat. Pozostaje w separacji z żoną B.J., która to mieszka u drugiej córki w N. Skarżący nie określił w toku postępowania wysokości wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego, przedłożył natomiast dowód opłaty czynszu za mieszkanie w wysokości 200 zł, dowód opłaty abonamentu telewizyjnego w wysokości 98,90 zł, dowód opłaty za energię w wysokości 197,99 zł i dowody opłaty za gaz w wysokości 150,10 zł i 228,55 zł. Z przedłożonych dokumentów wynikało, iż miesięczne wydatki wynoszą łącznie 488,23 zł. Strona powołała się ponadto na przebyte operacje oraz chorobę wieńcową i wrzodową żołądka, jednakże nie przedstawiła dowodów na okoliczność ponoszenia wydatków związanych z leczeniem. Ponadto Zakład ustalił, że strona nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej.

Skarżący podniósł dodatkowo, że utrzymuje córkę i jej dwoje dzieci, stwierdzając, że córka prowadzi sprawę o rozwód, która przeciąga się i w związku z tym pozostaje ona bez środków do życia. Wskazując, że powyższe twierdzenie strony było sprzeczne z prawdą, Zakład zaznaczył, że z ustaleń postępowania wynikało, że E.K. jest od 16 października 2000 r. zatrudniona na umowę o pracę na czas nie określony i z tego tytułu uzyskuje wynagrodzenie w wysokości ok. 2.007,68 zł brutto (przeciętne wynagrodzenie z trzech miesięcy). Ponadto ocenił, że sytuacja córki strony jest przejściowa, a do łożenia na utrzymanie jej dzieci jest obowiązany przede wszystkim ich ojciec. Strona zaś nie wyjaśniła, czy i w jaki sposób zięć realizuje obowiązek alimentacyjny wobec dzieci.

Uwzględniając powyższe, uznano, że w sprawie nie zachodziły podstawy do stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Mając bowiem na uwadze, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką i jej dwoma synami, należało przyjąć, że miesięczny dochód netto 4 - osobowej rodziny strony wynosi ok. 2.760,71 zł, co daje 690,18 zł na 1 członka rodziny. Kwota ta jest wyższa aniżeli ustawowa kwota ubóstwa, tj. 351 zł. Po uregulowaniu zatem wydatków w łącznej kwocie ok. 591,55 zł miesięcznie z tytułu opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, do dyspozycji rodziny pozostaje kwota ok. 2.169,16 zł. Ponadto, w ocenie Zakładu, nie było podstaw do uznania, że wydatki na abonament telewizyjny w kwocie 98,90 zł miesięcznie stanowią element "niezbędnych potrzeb życiowych", wskazując jednocześnie, że uwzględnienie tej kwoty w miesięcznym budżecie rodziny skutkowałoby jego podniesieniem do kwoty 2.268,06zł.

W ocenie Zakładu, w sprawie nie wystąpiła również przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, dotycząca poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż przepis ten ma zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców, natomiast strona od 17 września 2007 r. nie prowadzi działalności gospodarczej.

Zakład przeanalizował także możliwość umorzenia należności z tytułu składek pod kątem ostatniej z przesłanek umorzenia wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a odnoszącej się do przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Stwierdził, że wskazując we wniosku na chorobę wieńcową i wrzody żołądka oraz przedkładając karty informacyjne leczenia szpitalnego kolana prawego, infekcji dróg moczowych i zapalenia skóry w dniach 15 – 19 lutego 2007 r., 15 – 21 stycznia 2008 r., 4 – 7 lipca 2011 r., wnioskodawca udowodnił, że z uwagi na wiek i przebyte choroby ma ograniczone możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia umożliwiającego opłatę należności. Jednocześnie organ zaznaczył, że otrzymywane przez stronę świadczenie emerytalne nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w ramach układu ratalnego.

Zakład wskazał ponadto na art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074), który przewiduje możliwość umorzenia zobowiązań należnych za okres do 31 grudnia 2001 r., gdy zobowiązanym do ich opłacenia jest osoba fizyczna, która nie podlega przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U Nr 155, poz.1287). Jednakże, w ocenie Zakładu, przepis ten nie znajdował zastosowania w sprawie, gdyż na dzień obowiązywania ustawy restrukturyzacyjnej strona nie była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

Końcowo wskazano, że sytuacja rodzinna, zdrowotna i ekonomiczna, w jakiej znalazła się strona, nie może być zakwalifikowana jako szczególnie drastyczna, która uzasadniałaby podjęcie decyzji o umorzeniu zadłużenia. Uznając natomiast, że uregulowanie całego zadłużenia jednorazowo mogłoby sprawić skarżącemu trudność, wskazano na możliwość regulowania zadłużenia w ramach układu ratalnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, wnosząc o uchylenie opisanej wyżej decyzji i decyzją ją poprzedzającej, zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 1 - 4 w związku z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., a ponadto naruszenie zasad współżycia społecznego.

Kwestionując w uzasadnieniu skargi stanowisko Zakładu, skarżący ponownie wyjaśniał, że nie był winny tego, że we właściwym czasie, tj. od 1999 roku, nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Podniósł, że wielokrotnie zasięgał informacji u pracowników Inspektoratu ZUS, którzy zapewniali go, że takiego obowiązku nie miał, o ile zawiesił działalność gospodarczą z uwagi na brak zamówień na usługi. Jak wskazał, dopiero po ponad dekadzie ZUS doszedł do przekonania, że zachowanie to naruszało obowiązujące prawo. W ocenie strony, należałoby zadać pytanie, dlaczego tak późno Zakład podjął działania, mając zwłaszcza na uwadze, że okres przedawnienia dochodzenia roszczeń przez ZUS wynosi 5 lat dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r.

Stwierdzając, że Zakład w sposób bardzo drobiazgowy przeanalizował sytuację rodzinną zwłaszcza pod kątem dochodów domowników, skarżący zarzucił, że wobec ustaleń, że na 1 członka rodziny przypada kwota 690,18 zł, Zakład przyjął istnienie obiektywnej możliwości uregulowania zobowiązań w ramach częściowych spłat, gdyż jednorazowa spłata mogłaby sprawić trudność. Tymczasem, jak zauważył skarżący, w przypadku spłaty należności w ratach i tak będą rosły przez cały okres odsetki ustawowe, jak również będą rosły koszty utrzymania rodziny.

Odnosząc się do twierdzeń zaskarżonej decyzji, w świetle których strona nie przedstawiła dowodów dotyczących choroby wieńcowej i wrzodów żołądka, a tylko karty informacyjne leczenia szpitalnego kolana prawego, infekcji dróg moczowych i zapalenia skóry, skarżący powołał się na trudności związane z odnalezieniem dokumentów dotyczących leczenia.

Podzielając stanowisko Zakładu, że umorzenie należności winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, skarżący nie zgodził się, że zastosowanie instytucji umorzenia należy rozpatrywać w kontekście uwzględnienia interesu społecznego, który przekłada się na interes ubezpieczonych regularnie płacących składki. Jeśli jest to bowiem zasada w postępowaniu Zakładu, to powinny być od niej i wyjątki, tymczasem Zakład nie znalazł ich w tej sprawie. Skarżący zgodził się ponadto z poglądem, że ryzyko spoczywa po stronie przedsiębiorców, którzy winni samodzielnie poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji. Wskazał jednakże, że Zakład, podnosząc ten argument, zdaje się nie zauważać, że od 2007 r. skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej na własny rachunek i poza emeryturą nie uzyskuje innych dochodów. Końcowo podniósł, że Zakład, dostrzegając możliwość wyegzekwowania zaległych składek, odmówił ich umorzenia, dopuszczając wystąpienie z kolejnym wnioskiem w razie pogorszenia się sytuacji materialno – bytowej. Odnosząc się do powyższego, strona wyraziła wątpliwość, by doczekała się tej chwili, ponawiając argumentację o błędnym informowaniu jej o jej obowiązkach przez pracowników Zakładu.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują, stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.

Sprawa rozpoznawana przed Sądem dotyczyła negatywnie rozpoznanego przez Zakład wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.

Wobec powyższego konieczne jest przypomnienie treści regulacji stanowiącej podstawę tego wniosku. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Okolicznością bezsporną jest to, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań z tytułu składek pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s., według którego "należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)" daje Zakładowi swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z art. 28 ust 2 – 4 u.s.u.s. oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia. Organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek przyznanych mu przez ustawodawcę uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, wykonując obowiązki wynikające z przepisów art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej również jako: "K.p.a.",. Oznacza to, że organ ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego a następnie sporządzenia uzasadnienia decyzji wyjaśniającego przesłanki, którymi się kierował. Uznanie administracyjne nie wyraża się przy tym w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Oczywistym jest zatem, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (p. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt: II SA/Wa 2427/06, Lex nr 328895).

Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której Zakład, dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, wywiódł, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Skoro zaś jak już wyżej wskazano, dokonanie przez organ wyboru rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego może nastąpić jedynie w sytuacji stwierdzenia, że przesłanki te istnieją, wobec jednoznacznego stwierdzenia, iż na gruncie niniejszej sprawy przesłanki te nie wystąpiły, zbędnym było opisywanie przez Zakład w zaskarżonej decyzji zasad sposobu postępowania organu działającego w trybie uznania administracyjnego. Uwaga ta jest o tyle konieczna, by wyraźnie oddzielić dwie fazy postępowania administracyjnego, w którym rozstrzygnięcie sprawy zostało przez prawodawcę pozostawione uznaniu organu administracyjnego. W pierwszej fazie tego postępowania organ prowadzi postępowanie dowodowe w kierunku ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki zastosowania danej instytucji, dopiero zaś w następnej fazie – wobec stwierdzenia, że przesłanki te w danej sprawie wystąpiły – organ może przystąpić do rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na uznanie administracyjne, a następnie rozstrzygnięcie to uzasadnić zgodnie z wymogami nałożonymi art. 107 K.p.a.. Tym samym w sytuacji, gdy w sprawie w ogóle nie wystąpiły przesłanki zastosowania danej instytucji, organ, podejmując rozstrzygnięcie, nie działa w oparciu o uznanie administracyjne dające mu pewną swobodę wyboru rozstrzygnięcia, lecz jest zobligowany odmówić zastosowania tej instytucji.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie prawidłowo Zakład wywiódł, że w sytuacji skarżącego nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zarówno te określone w u.s.u.s., jak i wydanym na jej postawie rozporządzeniu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie ulega wątpliwości, iż w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Prawidłowo ustalony w toku postępowania stan majątkowy skarżącego wskazywał na osiąganie dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego oraz posiadanie majątku nieruchomego i ruchomego, a zatem i na możliwość prowadzenia egzekucji należności z tytułu składek. W tym zakresie nie było zatem możliwości zastosowania instytucji uznania, o której to mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Sąd podzielił również stanowisko Zakładu w kwestii sytuacji skarżącego ocenianej z punktu widzenia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Analizując bowiem powołane wyżej przesłanki umorzenia na tle stanu faktycznego przyjętego w rozpoznawanej sprawie, nie ma wątpliwości, że w przypadku skarżącego nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, choćby z tego względu, że sam wnioskodawca nie powoływał tej okoliczności, a jak prawidłowo zauważył Zakład, znajduje ona odniesienie jedynie do podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Tym samym nie dotyczy podmiotów, które – jak skarżący – prowadzenie tej działalności już zakończyły.

W ocenie Sądu, trafna była również wyprowadzona przez Zakład ocena w zakresie sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego rodziny (§ 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia). W tym zakresie zasadnie przeanalizowano możliwości finansowe skarżącego w kontekście wszystkich źródeł utrzymania 4 – osobowej rodziny skarżącego, w tym również wynagrodzenia ze stosunku o pracę córki skarżącego. Niezgodne z prawdą okazały się zatem twierdzenia wniosku o umorzenie należności, w świetle których córka i jej dwoje dzieci pozostają na wyłącznym utrzymaniu skarżącego. Uwzględniając powyższe, Zakład dokonał wyliczenia łącznej wysokości dochodów wszystkich osób pozostających w gospodarstwie i dokonał porównania tej kwoty z wysokością zadeklarowanych przez stronę wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania. Z analizy tej wynikało, że rodzinie strony pozostaje do dyspozycji kwota ok. 2.169,16 zł, co wskazywałoby, że po odjęciu kwot innych niezbędnych wydatków na żywność, ubranie, środki czystości, itd., istnieją możliwości wygospodarowania środków na spłatę zaległości w ratach. W tej sytuacji, jak trafnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, aktualna sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a tym samym nie mogła być ona argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie wniosku strony. W ocenie Sądu, prawidłowe były też wnioski Zakładu w zakresie wykładni sformułowania "niezbędnych potrzeb życiowych", którym to ustawodawca posłużył się w omawianym przepisie, i odwołanie się w tym celu do danych gromadzonych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Jak słusznie zauważył Zakład, o tym, iż w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka pozbawienia wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na skutek opłacenia należności z tytułu składek w formie ratalnej, świadczył choćby fakt, że strona ponosi wydatki, których do niezbędnych potrzeb życiowych zaliczyć nie sposób (wydatek na abonament telewizyjny "[...]" w wysokości 98,90 zł).

Odnosząc się natomiast do przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dotyczącej względów zdrowotnych, nie można tracić z pola widzenia, że wnioskodawca nie jest już osobą aktywną zawodowo. Główne źródło jego utrzymania stanowi świadczenie emerytalne, które jest uniezależnione od sytuacji zdrowotnej jego samego czy też członków rodziny. Z tego względu sytuacja zdrowotna skarżącego może być rozpatrywana jedynie w kontekście możliwości podjęcia przez niego posiłkowego zatrudnienia w celu zdobycia dodatkowych środków na spłatę powstałego zadłużenia z tytułu składek. Jednakże nawet i przyjęcie, że skarżący właśnie ze względów zdrowotnych nie ma możliwości podjęcia tego zatrudnienia, co w niniejszej sprawie nie zostało przez niego wykazane, nie może mieć wpływu na ustalenie, że niezależnie od stanu zdrowia pobiera on świadczenie emerytalne, które jest zasadniczym źródłem jego utrzymania i może być przedmiotem egzekucji administracyjnej. Z tego względu wyjaśnienia strony, iż dokumentacja lekarska uległa zagubieniu, nie mogły zasługiwać na uwzględnienie.

W kwestii natomiast zasadniczej argumentacji, w której skarżący upatruje podstaw złożonego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, odnoszącej się do sposobu ich powstania na skutek nieprawidłowych w ocenie strony informacji udzielanych przez pracowników Inspektoratu ZUS co do obowiązku podlegania ubezpieczeniu w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, wskazać należy, że okoliczność ta nie może mieć wpływu na ocenę zasadności żądania strony w kontekście przesłanek umorzenia należności. Przesłanki te, jak już wyżej wskazano, zostały określone w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia. Żaden z tych przepisów nie traktuje o sposobie powstania zaległości z tytułu składek z przyczyn niezależnych od strony lub przez nią niezawinionych jako o przesłance umorzenia tych należności. Stąd oparty o taką argumentację wniosek strony nie mógł zasługiwać na uwzględnienie. Wręcz przeciwnie, z przywołanej wyżej regulacji prawnej wynika, że podstawę wniosku o umorzenie może stanowić jedynie aktualna sytuacja finansowa i zdrowotna strony i jej rodziny. Na marginesie wskazać zaś należy, że z akt sprawy wynika, że kwestia okresów podlegania przez stronę obowiązkowi w zakresie ubezpieczenia społecznego, rentowego i wypadkowego została poddana kontroli sądowej, w wyniku której Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia "[...]" oddalił apelację strony. Zarzuty strony odnoszące się do zasadności obciążenia jej należnościami z tytułu składek pozostają poza zakresem rozpoznawanej sprawy i mogły być podnoszone jedynie w postępowaniu dotyczącym określenia ich wysokości, które to postępowanie zostało prawomocnie zakończone. Ponadto, pomijając już nawet aspekt, że skarżący swych twierdzeń o nieprawidłowym poinformowaniu go przez pracowników Zakładu w żaden sposób nie uprawdopodobnił, co poddaje w znaczną wątpliwość jego wyjaśnienia w tym zakresie, wskazać należy, że obowiązek podlegania ww. ubezpieczeniom powstaje z mocy prawa i żadna okoliczność tego typu jak błędna informacja pracownika organu, nie może mieć na to wpływu. Kwestia ta może być natomiast rozpoznawana jedynie w kontekście odpowiedzialności urzędnika, który takiej informacji udzielił.

Odnosząc się z kolei do zarzutu skarżącego co do zbyt późnego wszczęcia postępowania w przedmiocie wymiaru składek, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Skoro składki objęte wnioskiem o umorzenie były wymagalne za okres od lutego 2001 r. do września 2007 r., to do 2011 r. organ miał prawo domagać się uiszczenia składek o najstarszej dacie wymagalności.

Mając na uwadze powyższe, Sąd nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia, w związku z czym na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił z powodu jej bezzasadności.