Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 367/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2009-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
article: art. 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c art. 135 i art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Kręcisz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Halina Chitrosz, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant Referent stażysta Julita Urbaś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 października 2009 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2008 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz S. Z. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w związku z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa po rozpatrzeniu odwołania S. Z. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] o odmowie przyznania płatności bezpośrednich na rok 2008, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podnosił, że wnioskiem z dnia 8 maja 2008 r. S. Z. wystąpił o przyznanie płatności na rok 2008. We wniosku strona zadeklarowała do uzyskania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych (UPO) powierzchnię 8,02 ha. W ramach wszczętego postępowania administracyjnego wniosek został poddany kontroli kompletności oraz kontroli administracyjnej. Podczas kontroli kompletności przedmiotowego wniosku w dniu 17 lipca 2008 r. stwierdzono nieprawidłowości i zostało wystosowane wezwanie do usunięcia braków formalnych, w odpowiedzi na które w dniu 6 sierpnia 2008 r. strona złożyła korektę wniosku. Przeprowadzona następnie w dniu 2 stycznia 2009 r. kontrola przedmiotowego wniosku nie wykazała żadnych nieprawidłowości.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] odmówił stronie przyznania płatności bezpośrednich na rok 2008 z tytułu jednolitej płatności obszarowej (JPO) i z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy ustaw podstawowych (UP O).

S. Z. odwołał się od tej decyzji kwestionując jej zasadność.

Rozpatrując sprawę i odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podnosił, że kwestia materialno-prawnych przesłanek przyznania płatności na rok 2008 została uregulowana w ustawie z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. 2008 r. Nr 170 poz. 1051 ze zm.).

W tym kontekście organ odwoławczy podkreślał, że z akt sprawy oraz danych w systemie informatycznym ARiMR wynika, że strona wnioski o przyznanie płatności obszarowych składała już od 2004 roku i jako podmiot zajmujący się od wielu lat produkcją rolniczą powinna być zorientowana w regulujących te programy pomocy przepisach, które są publikowane w sposób ogólnodostępny. Jednocześnie S. Z. podpisując wniosek oświadczył (sekcja VIII. OŚWIADCZENIA I ZOBOWIĄZANIA), że znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, co potwierdza, że zapoznał się również ze wskazówkami dotyczącymi sposobu wypełnienia części VII wniosku zawartymi w sekcji IX. OBJAŚNIENIA:

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślał, że wypełniając część VII wniosku o przyznanie płatności: grupę upraw, do której rolnik ubiega się o przyznanie płatności do gruntów rolnych, oznacza się w następujący sposób: JPO - w przypadku ubiegania się o przyznanie jednolitej płatności do gruntów rolnych, UPO - w przypadku ubiegania się o przyznanie uzupełniającej do grupy upraw podstawowych

CH - w przypadku ubiegania się o przyznanie płatności uzupełniającej do powierzchni uprawy chmielu, RE - w przypadku ubiegania się o przyznanie płatności do upraw roślin energetycznych, OM - w przypadku ubiegania się o przyznanie przejściowych płatności z tytułu owoców miękkich; grupę upraw JPO, UPO, CH, do której rolnik ubiega się o przyznanie płatności do gruntów rolnych oznacza się jako odrębną działkę rolną; zwarty obszar gruntu, do którego rolnik ubiega się o przyznanie płatności do gruntów rolnych: a) na którym prowadzona jest uprawa: - lnu (L), konopi włóknistych (K), b) stanowiący trwały użytek zielony (TUZ); c) objęty uprawą jednej rośliny: na którym realizowane jest przedsięwzięcie rolno-środowiskowe poprawy dobrostanu zwierząt (RS); w ramach grupy upraw RE lub OM, oznacza się jako odrębną działkę rolną podając oznaczenie grupy upraw (używając oznaczenia podanego w pkt 1), do której rolnik ubiega się o przyznanie płatności do gruntów rolnych; w przypadku, gdy na obszarze, o którym mowa w pkt 3 prowadzona jest uprawa roślin stanowiących więcej niż jedną grupę upraw, każdy ze zwartych obszarów objętych jedna grupą upraw oznacza się jako odrębną działkę rolną podając oznaczenie grupy upraw (używając oznaczenia podanego w pkt l/czyli np. JPa, uPa, CH, RE lub aM/), do której rolnik ubiega się o przyznanie płatności do gruntów rolnych oraz nazwę obszaru (używając skrótu podanego w pkt 3 /np. L, TUZ, RS /); w przypadku realizowania przedsięwzięć rolno-środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, ubiegania się o przyznanie płatności do upraw roślin energetycznych lub przejściowej płatności z tytułu owoców miękkich, poza oznaczeniem grupy upraw i nazwą obszaru, podaje się również nazwę rośliny uprawnej; w przypadku ubiegania się tylko o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, obszar do którego rolnik ubiega się o pomoc finansową oznacza się jako odrębną działkę rolną podając oznaczenie ONW.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR argumentował, że przepis art. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (ust. 1), a w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów, pomocy do rzepaku oraz pomocy do plantacji trwałych organ administracji publicznej stoi na straży praworządności; jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (ust. 2). Z ust. 3 art. 3 tej ustawy wynika zaś, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W tym kontekście organ odwoławczy podkreślał, że z dokumentacji sprawy wynika, że po złożeniu wniosku wnioskodawca nie wnosił o udzielenie dodatkowych informacji co do zasad przyznawania płatności lub sposobu wypełniania wniosku, a organ zgodnie z wyżej przytoczonym art. 3 ust. 2 ustawy nie ma obowiązku, ani sposobności udzielania z urzędu instrukcji w tym zakresie., tym bardziej, że wniosek nadany został za pośrednictwem poczty.

Ponadto z art. 18 ust 1 przywołanej ustawy wynika, że płatności obszarowe są przyznawane na wniosek rolnika. Oznacza to, że wnioskodawca sam określa treść swojego żądania. Dlatego też, decyzje w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych, kierownik biura powiatowego ARiMR wydaje w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane we wniosku i jest ściśle związany jego treścią, a przyznanie płatności innych niż wskazane przez wnioskodawcę skutkowałoby tym, że decyzja wydana w sprawie byłaby dotknięta wadą nieważności.

Organ odwoławczy podkreślał, że podczas kontroli przedmiotowego wniosku stwierdzono, że działki rolne oznaczone symbolami jako A (UP O), B (UPO), C (UPO), D (UPO), E (UPO), F (UPO) oraz FI (UPO) o łącznej powierzchni 8,02 ha zostały zadeklarowane niezgodnie z instrukcją wypełniania wniosku na rok 2008. Uzupełniająca Płatność Obszarowa może być przyznana tylko do powierzchni upraw, które deklarowane są jednocześnie do JPO i UPO. Przepis art. 7 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowi, iż rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, przysługują płatności uzupełniające do powierzchni upraw: 1) chmielu, 2) roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, 3) innych roślin - położonych na działkach rolnych objętych wnioskiem o przyznanie jednolitej płatności obszarowej.

Działki rolne oznaczone jako A (UPO), B (UPO), C (UPO), D (UPO), E (UPO), F (UPO) oraz FI (UPO) nie zostały zadeklarowane przez stronę do Jednolitej Płatności Obszarowej (JPO). W związku z tym nieprawidłowo zadeklarowane działki zostały wykluczone z płatności obszarowych.

Zgodnie z art. 7 ust 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa na będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujące się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 143b ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1782/2003, jeżeli:1) na ten dzień posiada działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr XY do rozporządzenia nr 1973/2004; 2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; 3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W załączniku XX do Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 178212003 w odniesieniu do systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz. U. L 345 z 20.11.2004, str. 1, ze zm.) minimalna powierzchnia zakwalifikowanego obszaru na gospodarstwo w ramach planu jednolitych dopłat obszarowych dla Rzeczpospolitej Polski wynosi 1 ha.

Powierzchnia co do której wniosek został rozpatrzony wyniosła 0,00 ha, a zatem według organu strona nie spełnia podstawowego warunku posiadania działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha.

Ponadto w związku z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z którym rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej•, płatności obszarowej, przysługują płatności uzupełniające do powierzchni upraw, odmówiono również przyznania płatności uzupełniających do powierzchni upraw.

W kontekście treści odwołania organ odwoławczy podnosił, że strona miała prawo w określonym przepisami terminie nanieść poprawki do wniosku składając formularz zmiany do wniosku zgodnie z posiadaną instrukcją wypełniania wniosku. Jednakże strona nie może dodać nowych działek do przyznania płatności JPO po upływie terminu do wykonania w/w czynności.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 178212003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu (WE) nr 47912008, strona miała prawo złożyć zmianę do przedmiotowego wniosku do dnia 31 maja 2008r. Zmiana składana zgodnie z art. 15 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 obejmuje: dodanie nowych działek ewidencyjnych i rolnych, zmianę już zdeklarowanych danych w tym m. in. zmianę powierzchni zadeklarowanych działek, zmianę grup upraw, zmianę użytkowania działki rolnej. Zatem art. 15 rozporządzenia Komisji (WE) NR 796/2004, wskazuje, że do dnia 31 maja rolnik ma prawo z własnej inicjatywy złożyć formularz zmiany, o ile nie został powiadomiony o nieprawidłowościach we wniosku lub powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu oraz gdy taka kontrola na miejscu stwierdzi nieprawidłowości. Z art. 21 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 wynika zaś, że zgłoszenie poprawki do pojedynczego wniosku dokonane po ostatecznym terminie przewidzianym w art. 15 ust. 2 spowoduje zmniejszenie o 1% na każdy dzień roboczy kwoty płatności odnoszącej się do faktycznego wykorzystania rozpatrywanych działek rolnych. Poprawki do pojedynczego wniosku będą uwzględnianie wyłącznie, jeśli zostaną dokonane przed ostatecznym terminem złożenia pojedynczego wniosku, jak określono w trzecim akapicie ust. 1. Jednak jeśli termin ten wypada wcześniej lub jest ten sam jak ostateczny termin przewidziany w art. 15 ust. 2, poprawki do pojedynczego wniosku nie zostaną przyjęte po terminie przewidzianym w art. 14 ust. 2.

Zgodnie z art. 21 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 rolnik może zgłaszać poprawki do wniosku po terminie 31 maja, ale przed ostatecznym terminem wyznaczonym na złożenie wniosku, tj. do 9 czerwca 2008 roku z sankcjami terminowymi. Termin jest terminem prawa materialnego, co oznacza, że nie podlega przywróceniu i nie mają do niego zastosowania przepisy art. 58 - 60 k.p.a.

Brak jest więc podstaw prawnych do przyznania płatności JPO i UPO beneficjentowi, który złożył zmianę do wniosku po terminie przewidzianym dla składania.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podnosił w tym względzie, że wygenerowane w dniu 3 lipca 2008 r. pismo adresowane do wnioskodawcy informujące o deklaracji działek rolnych niezgodnie z instrukcją wypełniania wniosku na rok 2008 i możliwości uzupełnienia wniosku w drodze złożenia zmiany w terminie do 9 czerwca 2008 r. ze względu na upłynięcie w/w terminów dołączono do akt sprawy bez wysyłania go do wnioskodawcy. W tym kontekście organ odwoławczy podnosił, że ewentualne wznowienie postępowania w sprawie przyznania płatności za rok 2008 w celu ponownego rozpatrzenia jest bezzasadne, ponieważ przyznanie płatności (JPO i UPO) do wskazanych w odwołaniu przez skarżącego działek pomimo uchybienia w/w terminów skutkowałoby tym, że decyzja uwzględniająca takie poprawki byłaby dotknięta wadą nieważności.

S. Z. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie ze skargą na tę decyzję wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi, skarżący podnosił, że z wnioskiem o przyznanie płatności wystąpił w terminie, a ponadto, że w rezultacie ujawnionych nieprawidłowości we wniosku niezwłocznie, na wezwanie organu dokonał jego korekty. Kolejna zaś kontrola administracyjna wniosku nie wykazała żadnych nieprawidłowości. Ponadto kwestionował zasadność argumentacji organu administracji w zakresie odnoszącym się do konsekwencji znajomości zasad przyznawania płatności i wypełniania formularza wniosku.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosił o oddalenie skargi.

Sąd zważył, co następuje.

Skarga ma usprawiedliwione podstawy i zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji przeprowadzona zgodnie z zasadami wyrażonymi na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, prowadzi do wniosku, iż wydane one zostały z naruszeniem przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy.

Przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia oceny zasadności odmowy przyznania skarżącemu S. Z. płatności bezpośrednich na 2008 rok.

W tym kontekście podkreślić należy, że okoliczności stanu faktycznego sprawy nie są sporne. Wynika z nich jednoznacznie, że: 1) wnioskiem z dnia 8 maja 2008 r. S. Z. wystąpił o przyznanie płatności na rok 2008; 2) w ramach wszczętego na wniosek strony postępowania administracyjnego, wniosek przeszedł kontrolę kompletności oraz kontrolę administracyjną; 3) pismem z dnia 17 lipca 2008 r. wezwano wnioskodawcę do usunięcia braków formalnych wniosku, w rezultacie czego skarżący stawił się osobiście w siedzibie organu w celu wyjaśnienia nieprawidłowości i złożył korektę wniosku; 4) kontrola wniosku z dnia 2 stycznia 2009 r. nie ujawniła jego nieprawidłowości; 5) decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji odmówił przyznania S. Z. płatności bezpośrednich, którą to decyzję organ odwoławczy, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymał w mocy; 6) wygenerowane w dniu 3 lipca 2008 r. pismo informujące wnioskodawcę o zadeklarowaniu działek niezgodnie z instrukcją wypełniania wniosków na 2008 r. i możliwości jego uzupełnienia poprzez złożenie zmiany do dnia 9 czerwca 2008 r., w związku z upływem tego terminu nie zostało one jednak wysłane do skarżącego; 7) z wnioskami o przyznanie płatności obszarowych skarżący występował już od 2004 r..; 8) S. Z. posiada działki rolne o łącznej powierzchni 8,02 ha.

W sprawie nie ma również sporu, co do adekwatności i treści przepisów regulujących zasady i tryb przyznawania płatności bezpośrednich, w tym przypadku płatności na rok 2008. Są nimi, przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego odsyłające do odpowiednich aktów wtórnego prawa wspólnotowego, w tym przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników. Przepisami tymi są również, jak wynika z art. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2007 r. przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, stosowane do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1 tej ustawy, jeżeli sama ustawa nie stanowi inaczej.

O ile więc okoliczności stanu faktycznego sprawy i adekwatne dla ustalenia ich konsekwencji prawnych przepisy obowiązującego prawa nie stanowią w sprawie kwestii spornych, to jednak zasadnicze zastrzeżenia odnieść należy do zasad i trybu stosowania przez organy administracji publicznej przepisów postępowania, co według Sądu, nie pozostawało bez wpływu na wynik postępowania w sprawie z wniosku S.Z. o przyznanie płatności bezpośrednich.

Rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło bowiem z ich naruszeniem – w tym zakresie odnosi się to zwłaszcza do przepisu art. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. oraz przepisów k.p.a, do których on odsyła – w rezultacie którego strona doświadczyła negatywnych konsekwencji wyrażających się w odnowie przyznania płatności na rok 2008.

Wyżej już wskazano, że z ust. 1 art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynika, że w regulowanych tą ustawą postępowaniach w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1 tej ustawy oraz ile sama ustawa nie stanowi inaczej, mają zastosowanie przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Z przepisu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. wynika, że w postępowaniach w sprawach dotyczących między innymi płatności bezpośredniej organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, 3) ma obowiązek udzielać stronom na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich prawa i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) ma obowiązek zapewnić stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 81 k.p.a. nie stosuje się).

Z normatywnej treści przepisu art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (w tym konwencji językowej którą ustawodawca operuje na jego gruncie, co wyraża się w określonym sposobie jego redakcji) w płaszczyźnie odnoszącej się do konsekwencji jego obowiązywania, a tym samym zakresu i głębokości stosowania ustawy Kodeks postępowania administracyjnego nie wynika jednak, wbrew sugestiom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR akcentując treść art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy dnia 26 stycznia 2007 r. wskazywał, że skarżący w toku postępowania nie wnosił o udzielenie mu informacji o wymogach, co do terminu, a organ nie ma obowiązku ani sposobności informowania strony z urzędu o powszechnie obowiązujących i opublikowanych aktach prawnych; podkreślał również, że skoro S. Z. od 2004 r., jako producent rolny występował z wnioskami o przyznanie płatności obszarowych to należy założyć, że powinien być on zorientowany w treści przepisów regulujących zasady przyznawania pomocy i posiadać niezbędną wiedzę w tym zakresie, co wynika również treści oświadczenia skarżącego zawartego w sekcji VIII wniosku o przyznanie płatności – aby intencją i wolą prawodawcy było wyłącznie stosowania w przedmiotowych postępowaniach zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a., tj. zasady pogłębiania zaufania do organów państwa. Ponad wszelką wątpliwość zasada ta ma również zastosowanie w sprawach regulowanych ustawą o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Z zasady tej wynikają określone i konkretne konsekwencje odnoszące się do zasad, trybu, zwłaszcza zaś standardu prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowań w indywidualnych sprawach administracyjnych. Z zasady tej wynika wymóg (obowiązek) praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności – z przepisu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. wynika wprost, że w postępowaniach w sprawach płatności bezpośredniej organ administracji publicznej stoją na jej straży. Naczelny Sąd Administracyjny już w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., w sprawie sygn. akt III SA 729/84 podkreślił, że w celu realizacji zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. konieczne jest ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń strony oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Podkreślenia przy tym wymaga, że zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa ma charakter dynamiczny. Z zasady tej wynika bowiem, że prawidłowa realizacja jej treści następuje nie tyle poprzez działania ograniczające się do unikania sytuacji mogących osłabić, czy też obniżyć poziom zaufania obywateli do organów państwa, co poprzez działania, w rezultacie których poziom tego zaufania wzrasta. W związku z tym, za normatywnie uzasadnione, bo tkwiące w przepisie art. 8 k.p.a., uznać należy oczekiwanie sprostania określonemu standardowi działania przez organy administracji publicznej. Standard ten musi być wysoki i permanentnie doskonalony. Warunkiem koniecznym jego zachowania i podnoszenia jest realizacja takich zasad szczegółowych, jak: zasada równości wobec prawa, domniemanie słuszności prawnego interesu strony, zasada zaufania do obywatela i lojalności organu wobec niego, zasada służby publicznej, zasada bilansu kosztów i korzyści, zasada kultury organizacji i pracy organu administracji publicznej. Podkreślenia przy tym wymaga, że zasada wyrażona w art. 8 k.p.a. funkcjonuje w ścisłym związku ze standardem prawnym wynikającym z wyrażonej na poziomie konstytucyjnym zasady demokratycznego państwa prawnego.

Konsekwencją zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, istotną w kontekście stanu faktycznego sprawy i oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, jest niedopuszczalności ponoszenia przez stronę postępowania, w tym przerzucania na nią, negatywnych skutków i konsekwencji błędów, zaniedbań i zaniechań organów administracji oraz ich pracowników (por. np. wyrok NSA z 12 maja 2000 r., sygn. akt 975/99; wyrok NSA z 27 marca 1998 r., sygn. akt III SA 1493/96).

Przywołane wyżej przepisy ustawy oraz rozporządzenia Komisji, jako przepisy mające zastosowanie w sprawach wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich, jednoznacznie określają termin składnia wniosków o przedmiotowe dopłaty. Umożliwiają one również producentom rolnym, na określonych zasadach i w określonym trybie, składanie zmian do pierwotnie złożonych wniosków w terminie do dnia 31 maja 2008 r. Do dnia 31 maja rolnik ma prawo z własnej inicjatywy złożyć formularz zmiany, o ile nie został powiadomiony o nieprawidłowościach we wniosku lub powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu oraz gdy taka kontrola na miejscu stwierdzi nieprawidłowości. Zgłoszenie poprawki do pojedynczego wniosku dokonane po ostatecznym terminie skutkuje zmniejszeniem o 1 % na każdy dzień roboczy kwoty płatności odnoszącej się do faktycznego wykorzystania rozpatrywanych działek rolnych. Poprawki do pojedynczego wniosku są uwzględniane pod warunkiem dokonania ich przed ostatecznym terminem złożenia pojedynczego wniosku. Jednak jeśli termin ten wypada wcześniej lub jest ten sam jak ostateczny termin przewidziany w art. 15 ust. 2 rozporządzenia Komisji, poprawki do pojedynczego wniosku nie zostaną przyjęte po terminie przewidzianym w art. 14 ust. 2 tego rozporządzenia.

Z art. 21 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 wynika więc że rolnik może zgłaszać poprawki do wniosku po terminie 31 maja, ale przed ostatecznym terminem wyznaczonym na złożenie wniosku, tj. do 9 czerwca 2008 roku z sankcjami terminowymi.

Z akt sprawy wynika, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich w dniu 8 maja 2008 r., jak również, że wniosek ten przeszedł kontrolę kompletności oraz kontrolę administracyjną, w rezultacie której pismem z dnia 17 lipca 2008 r. wezwano go do usunięcia braków formalnych wniosku, które skarżący usunął stawiając się osobiście w siedzibie organu w dniu 6 sierpnia 2008 r., zaś pismem wygenerowanym w dacie 3 lipca 2008 r., zamierzano poinformować skarżącego o zadeklarowaniu we wniosku działek rolnych niezgodnie z instrukcją wypełniania wniosku na rok 2008 i możliwości uzupełnienia wniosku w drodze złożenia zmiany w terminie do 9 czerwca 2008 r., którego jednak nie wysłano do skarżącego z powodu upływu tegoż terminu.

W analizowanym kontekście podkreślenia wymaga, że wystąpienie przez organ administracji publicznej z wezwaniem do usunięcia braków formalnych wniosku, jak również wygenerowanie, nie wysłanego jednak do skarżącego pisma informującego o niezgodnym z instrukcją wypełniania formularza wniosku zadeklarowaniu działek rolnych i możliwości jego zmiany, nastąpiło w związku z realizacją przez ten organ przyznanych mu kompetencji. Ponad wszelką wątpliwość, ich treścią było wykonywanie obowiązków wynikających z zasady praworządności, w tym dokładnego wyjaśnienia okoliczności stanu sprawy, której przedmiot determinowany był treścią żądania wnioskodawcy. W złożonym wniosku ubiegał się on o przyznanie płatności bezpośrednich.

W związku z tym, w kontekście wskazanej treści zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, jej charakteru oraz konsekwencji obowiązywania, jak również w kontekście wskazanych wyżej terminów do złożenia formularza zmiany – przedmiotowa zmiana, w terminie tak do 31 maja, jak i do 9 czerwca roku (ale już z sankcjami terminowymi), w którym producent rolny ubiega się o przyznanie płatności bezpośredniej, jak wynika z przywołanych przepisów, może być dokonana z inicjatywy rolnika, o ile nie został powiadomiony o nieprawidłowościach we wniosku - nie sposób zaakceptować takiej praktyki działania organów administracji publicznej, która wyraża się nie dość, że w dokonywaniu merytorycznej kontroli prawidłowości i poprawności wniosku w czasie uniemożliwiających zachowanie wyżej wskazanych terminów do dokonania zmiany pierwotnie złożonego wniosku, co jak wynika z przywołanych przepisów oraz z uzasadnienia zaskarżonej decyzji może nastąpić (i de facto następuje) na skutek stosownego powiadomienia wnioskodawcy przez organ administracji publicznej, to również w instrumentalnym traktowaniu przepisów postępowania wyrażającym się w ograniczeniu do konstatacji, że decyzja w przedmiocie płatności bezpośrednich wydawana jest w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe zawarte we wniosku – w rezultacie prowadzi to również do nieuprawnionych wnioskowań wyrażających się chociażby w tym, że organ administracji posiadając wiedzę, że wnioskodawca posiada areał gruntów rolnych o powierzchni nie mniejszej niż minimum niezbędne i uprawniające do przyznania płatności (wiedza ta wynika zarówno z treści wniosku i dołączonych do niego załączników, jak również z treści wniosków składanych w latach poprzednich) stwierdza, że powierzchnia gruntów, odnośnie której został rozpatrzony wniosek wynosi 0,00 ha; ponad wszelką wątpliwość nie czyni to zadość standardowi wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i pozostaje wręcz w jaskrawej sprzeczności z treścią żądania wniosku i dołączonymi do niego dokumentami.

Powyższe musi więc budzić uzasadniony sprzeciw. Wskazane działanie ponad wszelką wątpliwość nie koresponduje z treścią zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a., jak również pozostaje w oczywistej sprzeczności z przywołanymi wyżej zasadami szczegółowymi stanowiącymi warunki konieczne prawidłowej realizacji standardu działania wynikającego z zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Wskazane elementy charakteryzujące działanie organów administracji uzasadniają również wniosek o braku jego spójności i racjonalności. Skoro bowiem, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, i co zaakcentowano w nim również w sensie redakcyjnym, organ orzeka w sprawie na podstawie danych podmiotowych i przedmiotowych zawartych we wniosku, to musi to stawiać kwestię zasadności i racjonalności działań polegających na merytorycznej (nie tylko formalnej) kontroli prawidłowości i poprawności wniosku o przyznanie płatności. Ze stanowiska zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zdaje się wynikać, iż kontrola ta jest zbędna, skoro organ orzeka na podstawie danych zawartych we wniosku. Tak jednak z oczywistych względów nie jest i być nie może.

Przywołane przepisy wyposażają bowiem organy administracji w określone kompetencje, których realizacja, w określonych tymi przepisami sytuacjach, po stronie organów ma walor prawnego obowiązku określonego zachowania. Z jego realizacji, wbrew stanowisku zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie zwalnia więc w żadnym razie podmiotowa i przedmiotowa treść wniosku, skoro w rezultacie jego kontroli merytorycznej dokonanej przez organ i na wezwanie tego organu, pierwotnie złożony wniosek może być przedmiotem zmiany, której skuteczność determinowana jest zachowaniem wskazanych wyżej terminów. W tym kontekście ponownie przywołać należy przepis art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r., który obliguje organy administracji publicznej do przestrzegania zasady praworządności i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

W związku z tym, wskazane działanie organów administracji, uchybia zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (tym samym uchybia ono również wcześniej już przywoływanym, a wywodzonym z niej, jako zasady podstawowej, zasadom szczegółowym). Ponad wszelką wątpliwość naruszenie standardu postępowania determinowanego tą zasadą nie pozostawało bez wpływu na wynik sprawy z wniosku S. Z.

Na zasadność oceny skutkującej wnioskiem o wydaniu zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy, w żadnym razie nie może mieć wpływu argument, że skarżącemu znane były zasady oraz tryb składnia wniosków oraz konsekwencje ich naruszenia. Jakkolwiek należy założyć, że były one rzeczywiście znane S. Z., co jednoznacznie wynika chociażby z treści jego oświadczenia zawartego we wniosku, to jednak podkreślić należy, że przecież w ramach i granicach przyznanych kompetencji, w tego rodzaju sprawach organ bada i kontroluje prawidłowość składanych wniosków, a wynikiem tego badania jest adresowana do wnioskodawcy informacja o wadliwości wniosku i wezwanie do dokonania stosowanych poprawek, zmian, czy też złożenia wyjaśnień. Tak też i było w przedmiotowej sprawie.

Z przedstawionych okoliczności faktycznych, gdy skonfrontować je z przywołanymi zasadami rozpatrywania spraw z wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich, w tym zwłaszcza z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wynika, że działań, do podjęcia których w ramach przyznanych im kompetencji organy administracji były zobowiązane, nie podjęły one z zachowaniem oczekiwanego i pożądanego standardu, tj. w szczególności zasady praworządności i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, i to we właściwym czasie umożliwiającym wnioskodawcy realizację uprawnienia do złożenia korekty wniosku w terminie, od zachowania którego uzależniona została prawna skuteczność tej korekty i tym samym prawo do przyznanie płatności (nawet z sankcjami terminowymi).

Skargę S. Z., jako zasadną, należało więc uwzględnić.

Ponownie orzekając w sprawie organy administracji uwzględnią podniesione wyżej okoliczności i z zachowaniem wskazanych zasad ogólnych postępowania wydadzą rozstrzygnięcie odpowiadające prawu, którego odzwierciedleniem będzie uzasadnienie czyniące, w jego warstwie faktycznej oraz prawnej, zadość warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c orz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200 w związku z art. 205 § 1 tej ustawy.