Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1894/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10, art. 78 par. 1, art. 79, art. 81, art. 138 par. 1 pkt 1, art. 145 par. 1 pkt 4, art. 147
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1, art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5 ust. 1, par. 44
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 24
journal: Dz.U. 1998 nr 91 poz 577
law: Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie.
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2011 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2006 r. o numerze [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej R. W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2006r. Wojewoda [...] działając na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz.13 z późn. zm.), § 5 ust 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.), art. 3 lit. a) dekretu z dnia 12 sierpnia 1946 r. o zespoleniu urzędów ziemskich z władzami administracji ogólnej (Dz. U. z 1946 r. Nr 43, poz. 248). W związku z art. 24 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o administracji rządowej w województwie ( Dz. U. z 1998r. Nr 91, poz. 577 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku R. M., stwierdził, że nieruchomość stanowiąca zespół dworsko - parkowy, położony w S., gmina S., objęty dawną księgą hipoteczną [...], prowadzoną przy Sądzie Rejonowym w M., podpada pod działanie przepisu art. 2 ust.1 lit e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu wskazano, iż na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono, że na dzień [...] września 1939 r. właścicielem nieruchomości ziemskiej "S." był J. W. Natomiast na dzień [...] września 1944r. właścicielem przedmiotowego majątku w drodze dziedziczenia stała się J. W. W dniu wejścia w życie dekretu PKWN (tj. 13 września 1944r.) ogólny obszar nieruchomości ziemskiej "S." przekraczał normy obszarowe określone w ww. dekrecie. Wskazują na to dokumenty archiwalne uzyskane z Archiwum Państwowego w K., zgodnie z którymi ogólny obszar przedmiotowego majątku wynosił [...] ha, w tym [...] ha użytków rolnych. Z kolei z dokumentacji oznaczonej sygn. [...], stanowiącej wykaz majątków ziemskich powyżej [...] ha w powiecie m. uzyskanej również z ww. archiwum wynika, iż powierzchnia ogólna przedmiotowego majątku wynosiła [...] ha, również taka sama powierzchnia wykazana została w zaświadczeniu

o przejęciu przedmiotowego majątku na cele reformy rolnej.

W toku postępowania Wojewoda [...] zbadał, okoliczności dotyczące ewentualnego związku funkcjonalnego nieruchomości budowlanych z gospodarstwem rolnym. W ocenie Wojewody [...] na istnienie związku funkcjonalnego budynku pałacu z gospodarstwem rolnym majątku "S." wskazuje jego usytuowanie w bezpośrednim sąsiedztwie m.in. w stosunku do budynku szopy ogrodniczej czy kolejnej szopy bądź stajni, które to budynki były bezpośrednio związane z produkcją rolną, stanowiąc łącznie jeden kompleks mieszkalno - gospodarczy. Obok wskazanych powiązań terytorialnych istniały również powiązania finansowe, polegające głównie na utrzymywaniu pałacu z dochodów jakie przynosiło gospodarstwo rolne. Z uwagi na zamieszkiwanie w pałacu właściciela w ocenie organu zachodziły także powiązania organizacyjne, rozumiane jako bezpośrednie zarządzanie majątkiem przez właściciela. Zarządzanie i administrowanie jest czynnikiem, od którego zależnymi są działania, procesy produkcyjne jak i ostateczny wynik gospodarstwa.

Pałac stanowił integralny składnik nieruchomości ziemskiej, jak i zabudowania gospodarcze oraz park i sad z ogrodem. Niewątpliwie dwór jako budynek przeznaczony był na cele mieszkanie, jednak zapadały tam też istotne kwestie dla prawidłowego funkcjonowania całego gospodarstwa. Istotne jest to, że stanowił on centrum życiowe właściciela majątku i ośrodek, z którego majątek był zarządzany. Tak więc parcele na których znajdował się pałac, zabudowania gospodarcze, sad z ogrodem oraz park pozostawały w związku funkcjonalnym, stanowiąc centrum życiowe właściciela, z którego administrowano całym swoim majątkiem.

Zarówno pałac jak i pozostała część zespołu pałacowo- parkowego objętego wnioskiem, ujawniona była w jednej księdze wieczystej. Zatem pałac nie był wyodrębniony jako osobna nieruchomość, ani jako osobna działka. Należy więc stwierdzić, iż zespół ten stanowił integralną część majątku ziemskiego.

Pismem z dnia [...] października 2006r. odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł pełnomocnik strony, podnosząc m.in. że Wojewoda [...] przy orzekaniu, wyszedł poza granice żądania strony zawarte we wniosku. Skarżący stwierdził, iż we wniosku domagał się wydania decyzji odnośnie zespołu dworsko - parkowego a nie odnośnie całego majątku ziemskiego S., w skład którego wchodził objęty wnioskiem zespół dworsko - parkowy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2007r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania R. M. od decyzji Wojewody [...] orzekł o utrzymaniu w/w decyzji w mocy. Rozpoznając przedmiotową sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, iż przy określaniu zakresu zastosowania dekretu o reformie rolnej bardzo istotne znaczenie mają cele, na jakie miały być przeznaczone przejmowane nieruchomości. Odpowiednio do art. 1 ust. 2 dekretu PKWN przeprowadzenie reformy rolnej obejmowało: upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych, tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców, którzy prowadzili samodzielne gospodarstwo domowe, a praca na roli stanowiła dla nich zawód dający główne źródło utrzymania, tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej, zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego, zarezerwowanie odpowiednich terenów pod budowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji. Dla tworzenia wymienionych w art. 1 dekretu ośrodków przejmowane były także zabudowania, w tym pałace, dwory czy wille, z reguły położone w parku, stanowiące przed przejęciem na własność Państwa tzw. ośrodek majątku, będący siedzibą jego właściciela.

Ponadto, zgodnie z § 44 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, podziałowi między beneficjentów reformy rolnej nie podlegały parki (§ 44 pkt 2) zabudowania dworskie lub przemysłowe (§ 44 pkt 3) oraz zabytki architektoniczne (§ 44 pkt 4). Oznacza to więc, że przejęciu na cele reformy rolnej podlegały także powyższe składniki przejmowanego mienia, choć nie mogły podlegać podziałowi.

Zdaniem Ministra zarówno z art. 2 ust. 1 dekretu, jak i z rozporządzenia wykonawczego wynika, że przejęciu podlegały całe nieruchomości, bez wyłączeń powierzchniowych, w tym wszystkie budynki posadowione na znacjonalizowanej nieruchomości, a więc także pałace i dwory. Minister odwołał się również do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygającego podobne sprawy, w których zajął stanowisko, iż cele reformy rolnej określone w art. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. "nie stały na przeszkodzie przejęciu nieruchomości

ziemskiej, na której stały pałace z ogrodami. Wręcz przeciwnie nieruchomości takie

wraz z wymienionymi wyżej częściami składowymi - zgodnie z art. 6 cytowanego dekretu o reformie rolnej - przechodziły niezwłocznie w zarząd państwowy wykonywany przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych".

Dokonując oceny, czy zespół dworsko - pałacowy w S. podpadał pod działanie dekretu o reformie rolnej, istotnym stało się ustalenie przez organ, czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy tą częścią, a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym, pomimo, że badanie związku funkcjonalnego nie przewidują ani przepisy dekretu, ani też rozporządzenia wykonawczego do dekretu. Zarówno dekret, jak i rozporządzenie wykonawcze nie określają również kryteriów określenia tego związku. Zdaniem Ministra związek terytorialny pomiędzy zespołem dworsko- parkowym a majątkiem ziemskim w S. bezspornie istniał, gdyż skarżąca nie wykazała, że przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy był odrębną częścią nieruchomości ziemskiej, wyodrębnioną w wyniku dokonanego podziału prawnego. Z materiału dowodowego przedmiotowej sprawy nie wynika, aby opisana część nieruchomości w dacie przejęcia na własność Skarbu Państwa była w jakikolwiek sposób wyodrębniona prawnie od reszty majątku, a zwłaszcza aby posiadała oddzielnie urządzoną księgę wieczystą. Zasadność twierdzenia o braku wyodrębnienia zespołu dworsko-parkowego od reszty przejętej nieruchomości nie

może podważać fakt istnienia ogrodzenia czy bram wjazdowych, gdyż jest to

argument infantylny. Ogrodzenie zabudowań mieściło się w ówcześnie obowiązujących normach społecznych oraz obyczajowych, w istocie służąc zapewnieniu niezbędnej prywatności i intymności właścicielowi majątku ziemskiego, jego rodzinie, domownikom i gościom, a nie rozerwaniu więzi funkcjonalnych z majątkiem ziemskim. Takie znaczenie ogrodzeń, obejmujących zabudowania w gospodarstwach rolnych istnieje zresztą na obszarach wiejskich do chwili obecnej. Zarówno pałac jak i pozostała część zespołu pałacowo - dworskiego objętego wnioskiem, ujawniona była w jednej księdze wieczystej. Zatem pałac nie był wyodrębniony jako osobna nieruchomość, ani jako osobna działka. Należy więc stwierdzić, iż zespół ten stanowił integralną część majątku ziemskiego.

Zdaniem Ministra z pewnością w przedmiotowej sprawie, istniały również powiązania funkcjonalne pałacu z resztą majątku, poprzez więzi finansowe. Majątek w którym zdecydowaną większość stanowiły grunty orne, dostarczał bowiem środków finansowych na utrzymanie zespołu pałacowo-parkowego, dostarczał również żywność dla mieszkańców pałacu. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem,

że właściciel majątku ziemskiego w S. miał dodatkowe źródła dochodów,

z których utrzymywał zespół dworsko-parkowy. Stąd też dwór, jak i mieszkające w nim osoby utrzymywane były z dużą pewnością z dochodów uzyskiwanych z majątku.

W ocenie, organu naczelnego, sama okoliczność, iż majątek ziemski służył do utrzymania zespołu pałacowo-parkowego choćby w części, przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego S.

Z akt przedmiotowej sprawy, a zwłaszcza z mapy ewidencyjnej majątku bezspornie wynika, iż przedmiotowy pałac wraz z parkiem nie był wydzieloną enklawą wśród obcych gruntów, otoczony był bowiem kompleksem użytków rolnych należących do właściciela tego majątku. Przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy stanowił więc terytorialnie i przestrzennie jednolitą całość, ściśle powiązaną z pozostałą częścią majątku J. W., stanowiąc jedną wielką nieruchomość ziemską. Usytuowanie zespołu dworsko -parkowego wskazuje na to, iż należy traktować go jako ośrodek gospodarczy. Ponadto, z dokumentów zebranych w sprawie jednoznacznie wynika, iż przyległe grunty otaczające wnioskowaną nieruchomość miały charakter rolny. Zespół dworsko -parkowy wchodzący w skład majątku ziemskiego S. stanowił więc typowe siedlisko, które pełniło funkcję mieszkalno-gospodarczą.

Przedstawione w niniejszej decyzji okoliczności jednoznacznie i niepodważalnie świadczą więc, iż pomiędzy pałacem, a majątkiem położonym w majątku S., zachodził związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie tego pałacu i parku wraz z całym majątkiem ziemskim S. pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Pismem dnia [...] lipca 2007r. R. M. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata S. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2006r. oraz zasądzenie kosztów postępowania. W ocenie strony skarżącej orzekające w sprawie organy naruszyły zarówno prawo materialne jak i procesowe dokonując błędnej wykładni zarówno dekretu o reformie rolnej jaki i przepisów rozporządzenia wykonawczego. W obszernym uzasadnieniu skarżąca wskazała m.in., iż w jej ocenie z materiału dowodowego wynika, iż przedmiotowy zespół dworsko -

pałacowy nie podpadał pod działanie dekretu o reformie rolnej, był bowiem wyodrębnioną enklawą, służącą celom mieszkalnym i nie był bezpośrednio związany z produkcją rolną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o wskazane kryteria Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdzająca, iż zespół dworsko-parkowy położony w S., gmina S., objęty dawną księgą hipoteczną [...], prowadzoną przy Sądzie Rejonowym w M., podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznali, iż między przedmiotowym zespołem dworsko - parkowym, a pozostałą częścią gospodarstwa rolnego zachodził związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie tego dworu i parku wraz z całym majątkiem ziemskim pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Mając na uwadze obowiązujące przepisy oraz orzecznictwo Naczelnego

Sądu Administracyjnego z zakresu reformy rolnej - Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podzielił stanowiska zaprezentowanego przez Wojewodę [...] i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonych decyzjach.

Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-parkowy położony w S. wchodziła w majątku ziemskiego "S.", stanowiącego własność J. W. i łącznie z nim została przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej zostały sformułowane cele, jakim ma służyć przeprowadzenie reformy rolnej na podstawie w/w dekretu. I tak cele te zostały określone jako:

a) upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych;

b) tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców;

c) tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej;

d) zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego;

e) zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji.

f) Dla realizacji powyższych celów reformy rolnej miały być przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie sklasyfikowane według kryteriów podmiotowych i przedmiotowych i wyszczególnione w art. 2 ust. 1 lit. a, b, c, d, e. W szczególności art. 2 ust. 1 lit. e dekretu określił, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostają nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Dekret nie zdefiniował pojęcia nieruchomości ziemskiej na potrzeby przeprowadzenia reformy rolnej. W orzecznictwie przyjmuje się, iż pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy

rozumieć nieruchomości ziemskie, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym.

Za takim rozumieniem nieruchomości ziemskiej sklasyfikowanej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu opowiedział się w uchwale Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 5 czerwca 2006r. wydana w sprawie sygn. akt I OPS 2/06. Spełnienie przez nieruchomość wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwala dopiero uznać, iż nieruchomość podpada pod zapis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Za nieruchomość ziemską należy więc uznać nieruchomość wykorzystywaną i przeznaczoną na cele rolnicze. Jednocześnie we wskazanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż postanowienia rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jako aktu wykonawczego do dekretu, nie mogły rozszerzać zakresu działania dekretu. Jeżeli występuje rozbieżność pomiędzy postanowieniami art. 2 ust. 1 dekretu a § 44 rozporządzenia, to w tym zakresie postanowienia rozporządzenia są sprzeczne z dekretem. Z postanowień rozporządzenia - aktu niższej rangi nie można wyprowadzać wniosków co do rozumienia postanowień dekretu - aktu wyższej rangi w sposób odbiegający od treści dekretu lub ją modyfikujący, a tym bardziej rozszerzać na tej drodze jego zakresu działania (przedmiotowego, podmiotowego). Jest to podstawowa reguła wykładni prawa i jeśli nawet nie przestrzegał jej ówczesny prawodawca, nie upoważnia to obecnie stosujących to prawo do takiego samego postępowania, zwłaszcza jeżeli miałoby to prowadzić do bardziej rygorystycznego w konsekwencjach rozumienia przepisów dekretu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1992 r. sygn. akt III ARN 23/92, OSP 1993, nr 3, poz. 47)".

Podkreślić również w tym miejscu należy, iż zdanie pierwsze ust. 1 art. 2

dekretu, w pierwotnym brzmieniu wskazywało na "nieruchomości ziemskie

o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17

stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia

Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U.

z 1945 r., Nr 3, poz.9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym".

Brzmienie art. 2 ust. 1 zdanie 1 - zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym

w Dzienniku Ustaw z 1945 r., Nr 3, poz. 45 - nie obejmowało więc skreślonych

nowelą słów "o charakterze rolniczym". Zmiana dekretu o reformie rolnej, która

weszła w życie 19 stycznia 1945 r., nie mogła jednakże wywrzeć skutków prawnych

w postaci przejścia na własność Państwa w dniu 13 września 1944 r. także innych nieruchomości niż wskazane w dekrecie w jego brzmieniu z tej daty. Na własność Państwa przeszły z mocy prawa z tymże dniem "nieruchomości ziemskie

o charakterze rolniczym". Dekret nowelizujący nie dawał bowiem swym przepisom mocy wstecznej. Niezasadne jest więc twierdzenie, że w ten sposób prawodawca zrezygnował z zawężania przeznaczania na cele reformy rolnej, a więc

i przejmowania na te cele, jedynie nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i objął tym przeznaczeniem wszystkie nieruchomości ziemskie. Twierdzenia takiego

nie można podzielić. Powyższa nowelizacja dekretu o reformie rolnej nie zmieniła pod względem prawnym jego zakresu przedmiotowego. Dlatego też wbrew twierdzeniom orzekających w sprawie organów nie można uznać, iż dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości, które mogły służyć realizacji celów wskazanych w art. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skoro cele reformy rolnej polegały na tworzeniu lub powiększaniu gospodarstw rolnych, to na jego podstawie Państwo (by te cele zrealizować) mogło przejąć tylko te nieruchomości ziemskie, które się do tego nadawały. Dekret o reformie rolnej dotyczył więc tylko pewnych kategorii nieruchomości ziemskich, a mianowicie nieruchomości o charakterze rolniczym.

Powyższe stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził w kolejnej uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10.

Mając na uwadze powyższe okoliczności zdaniem Sądu należało, więc ustalić dokonując oceny zebranego sprawie materiału dowodowego czy przedmiotowy zespół pałacowo - parkowy położony w S. stanowił nieruchomość ziemską, która mogła być wykorzystywana na cele rolnicze, ewentualnie czy istniały powiązania funkcjonalne z wchodzącym w skład nieruchomości ziemskiej gospodarstwem rolnym.

Związek funkcjonalny to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J.Karłowicza, A.Kryńskiego, W.Niedźwieckiego t. I str. 783 Warszawa 1998 r). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu pałacowo (dworsko) - parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo

(dworsko) - parkowego. Zwracano też uwagę na to, że polskie dwory (pałace) z reguły nie były związane z produkcją rolną, lecz były integralną częścią otaczających go parków. Powyższe prowadzi do wniosku, że dla istnienia takiego związku nie wystarcza wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela, ani też same powiązania finansowe i terytorialne (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt I OSK 28/2006 oraz z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02, z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IV SA 451/00).

Zdaniem Sądu, ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, iż między przedmiotowym zespołem pałacowo - parkowym, a pozostałą częścią majątku ziemskiego "S.", nie zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku "S." niezależnie od siebie. Zarówno charakter zabudowań, jak i ich przeznaczenie pozwalają na wyodrębnienie w tej nieruchomości w sposób zdecydowany części dworsko-parkowej i części gospodarczej. W części gospodarczej majątku była prowadzona produkcja rolnicza, z której dochody były wykorzystywane na utrzymanie pałacu i rodziny właściciela majątku.

Zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdzili w zaskarżonej decyzji, iż o istnieniu związku funkcjonalnego między zespołem pałacowo - parkowym, a resztą gospodarstwa decydowała osoba właściciela który podejmował kluczowe decyzje dotyczące gospodarstwa oraz czerpał z niego dochody. Zdaniem organów nawet w przypadku zatrudniania pracowników czy też zarządcy - właściciel nie wyzbywał się wszystkich władczych kompetencji w stosunku do swojego majątku ziemskiego, bowiem nadal przy właścicielu majątku pozostawały władcze kompetencje i głos decydujący w sprawach związanych z bieżącym jego funkcjonowaniem. Ponadto przedmiotowy pałac, jak i mieszkające w nim osoby utrzymywane były z dochodów uzyskiwanych z majątku. W ocenie organów sama okoliczność, iż majątek ziemski służył utrzymaniu zespołu pałacowo-parkowego choćby w części, przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy tym zespołem, a pozostałą częścią majątku ziemskiego.

W ocenie Sądu nie sposób zgodzić się z przytoczoną argumentacją orzekających w sprawie organów administracji. Gdyby bowiem przy badaniu związku funkcjonalnego pomiędzy dworem, a majątkiem ziemskim za decydujące przyjąć kryterium podmiotowe - bezprzedmiotowe wydaje się prowadzenie dalszego

postępowania administracyjnego, gdyż w przeważającej większości przypadków (również w niniejszej sprawie) właścicielem zespołu pałacowo - parkowego oraz gospodarstwa rolnego była ta sama osoba. Oczywistym jest, że właściciel musiał mieć decydujący głos w sprawach związanych z funkcjonowaniem prowadzonego gospodarstwa rolnego. Jako właściciel miał również prawo czerpać pożytki z uprawianej przez niego ziemi. Nie zmienia to jednak faktu, iż funkcjonowanie gospodarstwa rolnego nie było uzależnione od funkcjonowania przedmiotowego zespołu pałacowo - parkowego.

Mając więc na uwadze, iż przedmiotowy zespół pałacowo - parkowy nie był nigdy wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej, to uznać należy iż nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej, a zatem orzekając w sprawie organu dokonały błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Niezależnie od powyższego oceniając zaskarżone decyzje, Sąd doszedł także do przekonania, iż w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania. W ocenie Sądu organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, które nakładają na organy obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w sprawie. Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu sformułowana została w art. 10 k.p.a. i nakłada na organ administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz obowiązek umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu, jako korelat obowiązku organu, obejmuje prawo do podejmowania czynności procesowych mających wpływ na ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy administracyjnej. W zakresie prawa do czynnego udziału w postępowaniu strona może realizować szereg uprawnień procesowych określonych wyraźnie przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (np. art. 78 § 1 k.p.a., art. 79 k.p.a.), natomiast w zakresie prawa do obrony ma uprawnienie do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (por. art. 81 k.p.a.).

Jak wynika z akt administracyjnych jako uczestników przedmiotowego

postępowania traktowano P. H. oraz M. H.

Jednocześnie z akt tych wynika, iż w istocie nie zapewniono im możliwości wzięcia

udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnych. Albowiem wszelką

korespondencję oraz wydane w sprawie decyzje doręczano im na adres S. W. (występującego w postępowaniu administracyjnym w imieniu wnioskodawczyni R. M.), którego traktowano jako pełnomocnika do doręczeń P. H. oraz M. H. Jednakże brak w aktach sprawy jakiejkolwiek informacji, iż organ administracji publicznej zwracał się do S. W. o wyjaśnienie (nadesłanie pełnomocnictwa) czy poza wnioskodawczynią reprezentuje również P. H. oraz M. H. Ponadto w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2011 r. skierowanym do Sądu, pełnomocnik skarżącej adwokat S. B. potwierdził, iż S. W. nie jest pełnomocnikiem do doręczeń ww osób.

Dlatego też w niniejszej sprawie zastosowanie znalazł przepis art. 145 §1 ust.1 pkt b p.p.s.a, zgodnie z którym sąd administracyjny zobowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję jeśli stwierdzi wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 145 § 1 i art. 145 a § 1 kodeksu postępowania administracyjnego tj. dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś

z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Przesłanka braku winy strony oznacza sytuację, gdy nie została ona zawiadomiona

o wszczęciu postępowania lub nie została dopuszczona do udziału w istotnych czynnościach procesowych, albo nie mogła w nich brać udziału z powodów od niej niezawinionych. Podkreślić przy tym należy, że dla obligatoryjnego uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 §1 ust.1 pkt b nie ma znaczenia, że zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2000r., II RN 200/01 OSNP 2003, nr 24, poz.582). Naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest przesłanką wznowienia postępowania uzasadniającą uchylenie decyzji przez sąd administracyjny bez względu na to, czy miało ono, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy (treść decyzji).

Tym samym działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)

i b) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji orzeczenia. Na podstawie art. 152 Sąd orzekł o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Sąd - działając w oparciu o przepis art. 200 p.p.s.a. - zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego, w tym zwrot uiszczonego wpisu sądowego

(który w niniejszej sprawie wynosił [...] zł), a także postanowił o zwrocie kosztów

zastępstwa procesowego na podstawie przepisu art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02.163.1348 z późn. zm.).