Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1339/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono orzeczenie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 132-144a
journal: Dz.U. 2019 poz 161
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi D. N. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] września 2019 r.nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej uchyla zaskarżone orzeczenie i orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1339/19

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D. N., dalej "Skarżący", jest orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w R., dalej "Organ II instancji", z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji w L., dalej "Organ I instancji" wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko sierż. szt. D. N., przedstawiając mu zarzuty naruszenia dyscypliny służbowej. W trakcie trwania tego postępowania zmieniał treść zarzutów stawianych obwinionemu.

Orzeczeniami z dnia [...] lutego 2019 r. oraz z dnia [...] lipca 2019 r. Organ I instancji uznał Skarżącego winnym popełnienia przewinień dyscyplinarnych. Orzeczenia te zostały orzeczeniami Organu II instancji z dnia [...] marca 2019 r. i z dnia [...] sierpnia 2019 r. uchylone.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Organ I instancji uznał winnym popełnienia przewinień dyscyplinarnych i wymierzył karę dyscyplinarną nagany wobec Skarżącego - referenta Zespołu Ruchu Drogowego Wydziału Prewencji i Ruchu Drogowego Komendy Powiatowej Policji w L., obwinionego o to, że:

1) w dniu [...] października 2018 roku pomiędzy godziną [...] a [...] w L. na ul. P., naruszył dyscyplinę służbową w ten sposób, że nie wykonał polecenia służbowego "wzajemnej asekuracji" wydanego mu podczas odprawy do służby przez st. asp. T. M., sam idąc z kierowcą do samochodu, którym ten wcześniej kierował, nie sprawując stałego nadzoru nad nim, w czasie gdy drugi z policjantów przebywał w radiowozie, w wyniku czego kierujący samowolnie oddalił się z miejsca kontroli drogowej przed jej zakończeniem, co skutkowało uniemożliwieniem zebrania pełnego materiału dowodowego i doprowadzeniem osoby do jednostki policji, tj. czynu z art. 132 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2019 poz. 161) w zw. z § 15 ust 1 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji, dalej "KGP", z dnia grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji (Dz. Urz. KGP z 2013 r. poz. 99 ze zm.),

2) w dniu [...] października 2018 roku o godz. [...] w L. na ul. P., naruszył dyscyplinę służbową, wykonując czynności służbowe w sposób nieprawidłowy tj. prowadząc pościg z własnej inicjatywy pojazdem służbowym za osobą, która samowolnie oddaliła się z miejsca prowadzonej kontroli drogowej, po dojechaniu do przeszkody uniemożliwiającej przejazd radiowozem nie kontynuował pościgu pieszo znając prawdopodobny kierunek ucieczki osoby ściganej, tj. czynu z art. 132 ust 3 pkt 2 u.oP. w zw. z § 5 pkt. 1 lit. c zarządzenia nr 45 KGP z dnia 21 czerwca 2018 r. w sprawie organizacji i prowadzenia przez Policję działań pościgowych (Dz. Urz. KGP z dnia 18 lipca 2018 roku poz. 75).

W odwołaniu od orzeczenia Organu I instancji Skarżący wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie od zarzucanych mu czynów, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Organowi I instancji, zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1) błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie tego, iż:

obwiniony dopuścił się zarzucanych mu czynów, podczas gdy wszelkie czynności podejmowane przez obwinionego były dokonywane zgodnie z ogólnie przyjętą praktyką, a nie sposób było przewidzieć, iż osoba kontrolowana podejmie ona próbę oddalenia się,

obwinionemu wydano polecenie służbowe wzajemnej asekuracji, podczas gdy, zgodnie z zarządzeniem KGP z dnia 16 grudnia 2019 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji, prowadzący odprawę st. asp. T. M. nie miał prawa, ani podstawy prawnej do wydawania poleceń służbowych,

skutkiem działania obwinionego było uniemożliwienie zebrania w sprawie pełnego materiału dowodowego i doprowadzenie osoby do jednostki Policji, podczas gdy z zebranych materiałów wynika, iż dzięki skutecznej i wnikliwej postawie obwinionego ustalono, iż sprawca jechał pod wpływem alkoholu, a także wskazania jego tożsamości, a w chwili obecnej toczy się wobec niego postępowanie karne,

obwiniony wraz z partnerem powinni kontynuować pościg za podejrzanym pieszo, podczas gdy decyzja ta należała indywidualnie do policjantów prowadzących czynności, a ponadto kontynuowanie pościgu samochodem miało większą szansę powodzenia,

2) naruszenie ort. 135f ust. 7 u.oP. poprzez przyjęcie, iż zgłaszane przez obwinionego w toku postępowania wnioski dowodowe, są nieprzydatne dla stwierdzenia okoliczności, na jakie są powoływane, podczas gdy mają one zasadnicze znaczenie dla wszechstronnego i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy,

3) naruszenie art. 135f ust. 1 pkt 2 u.oP. poprzez nierozpoznanie przez Organ I instancji wniosków dowodowych, złożonych przez obwinionego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2019 r., co doprowadziło do naruszenia podstawowych praw obwinionego w toczącym się postępowaniu, a w tym przede wszystkim prawa do obrony, postępowanie przeprowadzono w sposób rażąco uchybiający prawu do obrony obwinionego, albowiem nie miał on możliwości zgłaszania nowych dowodów,

4) naruszenia art. 135f u.oP., poprzez niezawiadomienie obwinionego, ani też jego obrońcy o zamiarze ponownego przesłuchania M. J., czy też przeprowadzenia czynności związanych z wykonaniem pomiarów, zdjęć oraz sporządzenie protokołu oględzin z miejsca kontroli, które to zaniechania naruszyły prawo obwinionego do aktywnego udziału w postępowaniu w sposób oczywisty stoją w sprzeczności z zasadą obiektywizmu.

Zaskarżonym orzeczeniem, działając na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 i pkt 2 u.oP. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej zarzutu oznaczonego numerem I i w zakresie wymierzonej kary dyscyplinarnej nagany oraz uchylił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej zarzutu oznaczonego numerem II i w tym zakresie uniewinnił obwinionego.

Wyjaśnił, iż zgodnie z dyspozycją art. 132 ust. 1 u.oP. ustawy policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego, polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów (ust. 2). W ust. 3 wyżej wskazanego artykułu ustawodawca określił katalog numerus apertus naruszenia dyscypliny służbowej. Jest nią między innymi odmowa wykonania albo niewykonanie rozkazu lub polecenia przełożonego, względnie organu uprawnionego na podstawie ustawy do wydawania poleceń policjantom, jak też zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób nieprawidłowy.

Obwinionemu zarzucono popełnienie dwóch czynów mających miejsce podczas wykonywania obowiązków służbowych.

Pierwszy z czynów dotyczył naruszenia dyscypliny służbowej polegający na niewykonaniu polecenia służbowego "wzajemnej asekuracji", które to polecenie zostało wydane podczas odprawy do służby w dniu [...] października 2018 r. przez st. asp. T. M. sprawującego nadzór nad policjantami na podstawie decyzji z dnia [...] października 2018 r. nr [...] Komendanta Powiatowego Policji w L. w sprawie organizacji i funkcjonowania służby nadzoru średniej kadry kierowniczej w Komendzie Powiatowej Policji w L..

W dniu [...] października 2018 r. w ramach działań pod kryptonimem [...],ok [...] patrol Zespołu Ruchu Drogowego Wydziału Prewencji i Ruchu Drogowego Komendy Powiatowej Policji w L. w składzie: asp. szt. D. T. - dowódca patrolu i sierż. szt. D. N. zatrzymał do kontroli drogowej w L. na ulicy P. samochód marki [...], którego kierowcą okazał się znany obwinionemu były funkcjonariusz Komendy Powiatowej Policji w U. – M. J. Z uwagi na przeprowadzone badanie urządzeniem [...], które wykazało wynik pozytywny, wystąpiła konieczność wykonania dodatkowego badania przy użyciu urządzenia elektronicznego dokonującego pomiaru stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu [...]. Badanie to o godz. [...] z wynikiem [...] mg/1 przeprowadził asp. szt. D. T.

Kolejne badanie również przeprowadzone przez ww. o godz. [...] dało wynik [...] mg/1. W tym czasie ww., celem wykonania wydruku z przeprowadzonego badania, pozostał w radiowozie, natomiast sierż. szt. D. N., przebywając na zewnątrz pojazdu udał się wraz z M. J. do zaparkowanego przez niego samochodu, w którym znajdował się plecak z osobistymi rzeczami kierującego. Stan faktyczny w niniejszej sprawie można odtworzyć na podstawie znajdującego się w aktach postępowania dyscyplinarnego materiału w postaci zeznań świadków w osobach: M. J., M. G. Powyższa sytuacja doprowadziła do oddalenia się M. J. z miejsca kontroli drogowej, co skutkowało uniemożliwieniem zebrania pełnego materiału dowodowego i doprowadzenia go do jednostki Policji. Spowodowała także konieczność podjęcia natychmiastowego pościgu i zaangażowania dodatkowych patroli.

Policja jest organizacją hierarchiczną i stosownie do § 15 pkt 1 zarządzenia nr 30 KGP z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie organizacji hierarchicznej w Policji w Policji (Dz. Urz. z 2013 r. poz. 99 z późn. zm.) funkcjonariusz zobowiązany jest do przestrzegania określonych przepisami prawa zasad i wykonywania poleceń wydawanych mu przez uprawnione osoby. Bezsprzeczne jest, że w omawianej sprawie zachowanie Skarżącego wyczerpywało znamiona przewinienia dyscyplinarnego określonego w cyt. przepisie. Zarzucany policjantowi czyn opisany w pkt I orzeczenia nr 11 został oparty na treści art. 132 ust. 3 pkt 1 u.oP. w związku z § 15 pkt 1 cyt. zarządzenia. Wskazany w treści orzeczenia § 15 ust. 1 zarządzenia nr 30 KGP z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji należy uznać za omyłkę pisarską.

Polecenie służbowe należy traktować jako zlecenie policjantowi konkretnego obowiązku lub czynności do wykonania, bez względu na to w jakiej formie zostało wydane. W omawianej sprawie polecenie to odnosiło się do wydanego ustnie polecenia "wzajemnej asekuracji" policjantom pełniącym wspólnie służbę w dniu [...] października 2018 r.

Wzajemna asekuracja warunkuje bezpieczeństwo i skuteczność działań w każdym rodzaju służby policyjnej opartej na obustronnym zaufaniu. Polega na wspólnym realizowaniu powierzonych zadań, wzajemnej pomocy w przypadku wystąpienia nieprzewidzianych i niepożądanych sytuacji. Polecenie było prawidłowo określone, wiążące dla obwinionego, mieściło się w zakresie kompetencji przełożonego i zostało podane podczas odprawy do służby. Obwiniony nie wykonał go. Policjanci pełnili służbę w patrolu dwuosobowym i powinni wykonywać powierzone im zadania wzajemnie się ubezpieczając. Postępowania policjanta nie usprawiedliwia fakt, jak sam wyjaśnił, oczekiwania na wydruk przeprowadzanego badania

Nie ma wątpliwości, że policjant nie wykonał polecenia służbowego przełożonego, którym zgodnie z wymienionym aktem prawnym jest policjant lub pracownik Policji uprawniony z racji zajmowanego stanowiska albo na podstawie odrębnego przepisu lub upoważnienia do kierowania przebiegiem służby lub pracy innego policjanta lub pracownika Policji, i co potwierdza prawidłowość ustaleń Organu I instancji. Wobec powyższego stwierdzony i ustalony brak wykonania polecenia służbowego wzajemnej asekuracji jest ewidentnym naruszeniem dyscypliny służbowej przez Skarżącego.

W przeciwieństwie do powyższych ustaleń i dowodów dotyczących zarzutu opisanego w pkt I, zgromadzony materiał w zakresie zarzutu o nieprawidłowym wykonaniu czynności służbowych poprzez prowadzenie pościgu przez policjanta, z własnej inicjatywy pojazdem służbowym za osobą, która samowolnie oddaliła się z miejsca prowadzonej kontroli drogowej i w związku z napotkaną przeszkodą niekontynuowaniu pościgu pieszo (pkt II orzeczenia) nie potwierdził ponad wszelką wątpliwość, że Skarżący dopuścił się takiego przewinienia. Obowiązujące przepisy w tym zakresie, tj. zarządzenie nr 45 KGP z dnia [...] czerwca 2018 r. w sprawie organizowania i prowadzenia przez Policję działań pościgowych (Dz. Urz. KGP z 2018 r. poz. 75) nie określają taktyki działania policjantów podejmujących pościg. Zgodnie z dyspozycją § 5 pkt 1 lit. c podjęcie pościgu następuje z inicjatywy policjanta, który bezpośrednio po zaistniałym zdarzeniu ustalił prawdopodobny kierunek ucieczki osoby ściganej.

W przedmiotowej sprawie Skarżący wykonując czynności służbowe i przebywając w radiowozie zauważył biegnącego w kierunku sklepów M. J., zatem znał jego prawdopodobny kierunek ucieczki. Powyższa sytuacja doprowadziła do realizacji pościgu z użyciem pojazdu służbowego. Z uwagi na napotkaną przeszkodę, która znajdowała się na trasie jazdy i uniemożliwiła poruszanie się pojazdem, policjanci podjęli decyzję o kontynuowaniu pościgu radiowozem, planując przeciąć prawdopodobny kierunek ucieczki osoby ściganej. W związku z tym udali się w kierunku sklepów inną drogą. W ocenie policjanta będącego na miejscu było to na tę chwilę najwłaściwsze rozwiązanie. Tak przyjęty sposób działania według niego był adekwatny do zaistniałej sytuacji. Organ I instancji gromadząc materiał dowodowy przesłuchał Skarżącego oraz asp. szt. D. T., uczestniczących w przedmiotowym zdarzeniu. Z treści przekazanych przez nich wyjaśnień wynika, iż podjęli oni pościg z wykorzystaniem pojazdu służbowego udając się w prawdopodobnym kierunku ucieczki osoby ściganej, bezpośrednio po zaistniałym zdarzeniu. Skarżący nie miał czasu na analizowanie sytuacji i podjął decyzję według niego najwłaściwszą, stosowną do zaistniałego zdarzenia. Działał w sytuacji dynamicznej, wymagającej podejmowania szybkich decyzji. To policjant na miejscu zdarzenia, według posiadanej wiedzy i umiejętności podejmuje decyzję o formie i sposobie prowadzenia pościgu, tym bardziej, że w przedmiotowej sytuacji nie dostał żadnych poleceń, instrukcji czy wytycznych ze strony dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w L., którego o powyższym poinformował. Ponadto, obwiniony cały czas realizował zadania związane z pościgiem, dążąc do ujęcia mężczyzny. W żaden sposób nie zaniechał czynności związanych z pościgiem.

W tym stanie rzeczy za zasadny Organ uznał zarzut obrońcy Skarżącego zawarty w odwołaniu i w tym zakresie uniewinnił Skarżącego od czynu opisanego jako pkt II.

Następnie Organ odwoławczy odniósł się szczegółowo do zarzutów odwołania. Wbrew zarzutom Skarżący nie wykonał zadań służbowych w sposób właściwy. Można było przewidzieć, że kontrolowana osoba oddali się z miejsca interwencji, bowiem każda interwencja wymaga zachowania czujności i należytej ostrożności. Zasadę wzajemnej asekuracji znają wszyscy policjanci, albowiem zachowanie bezpieczeństwa podczas interwencji jest podstawowym elementem na który należy zwracać uwagę każdego dnia służby. Odnośnie policjantów komórek ruchu drogowego zasada ta znajduje umocowanie w normach prawnych. Zgodnie z dyspozycją §15 ust. 1 zarządzenia nr 30 KGP z dnia 22 września 2017 r. w sprawie pełnienia służby na drogach (Dz. Urz. KGP z 2017 r. poz. 64) policjant asystujący przy czynnościach kontrolnych jest obowiązany ubezpieczać policjanta, który wykonuje te czynności. Mając na uwadze powyższe obowiązkiem policjanta było prowadzenie czynności przy zastosowaniu zasady wzajemnej asekuracji. Obwiniony, bez asekuracji udał się do kontrolowanego pojazdu wraz z osobą, wobec której wykonywane były czynności na drodze. Wprawdzie to Skarżący był policjantem asekurującym na początku interwencji, jednakże w momencie podejścia do samochodu będącego w posiadaniu M. J., to sierż. szt. D. N. wykonywał zadania i powinna zostać mu zapewniona asekuracja.

Polecenie służbowe zostało wydane przez osobę uprawnioną przez - st. asp. T. M., pełniącego nadzór nad policjantami, a fakt jego wydania znalazł odzwierciedlenie w "Protokole z odprawy do służby patrolowej". Poprzez zaniedbanie, jakiego dopuścił się Skarżący doprowadzając do ucieczki M. J. nie można było przeprowadzić kolejnego badania, jak również nie można było dokonać weryfikacji pomiarów metodą spektrometrii w podczerwieni, co uniemożliwiło zebranie pełnego materiału dowodowego.

Wbrew twierdzeniom Skarżącego Organ odniósł się do składanych wniosków dowodowych, zażalenia na wydawane w tym zakresie postanowienia, zostały rozpoznane. W sprawie nie doszło też do naruszenia w żaden sposób prawa do obrony. Błędy zauważone przez organ odwoławczy zostały naprawione i nie wymagały przeprowadzania dodatkowych czynności dowodowych skutkujących włączeniem do akt sprawy nowego materiału dowodowego. Tym samym nie było potrzeby ponownego zapoznawania obwinionego z aktami postępowania dyscyplinarnego.

W sprawie brak było podstaw do zaostrzenia wymiaru kary (art. 134h ust. 2 u.oP.), ani też nie ma podstaw do jej złagodzenia (art. 134h ust. 3).

Skarżący popełnił czyn z winy umyślnej w zamiarze ewentualnym, zgodnie z art. 132a pkt 1 u.oP. Obwiniony przebywając bez asekuracji z osobą wobec której podejmował czynności i nie współpracując z drugim funkcjonariuszem, zachował się niewłaściwie, nie realizując polecenia wydanego mu podczas odprawy do służby. Czyn obwinionego tym bardziej jest naganny, ponieważ oddalenie się osoby kontrolowanej z miejsca kontroli drogowej przed jej zakończeniem uniemożliwiło zebranie pełnego materiału dowodowego i doprowadzenie do jednostki Policji, a także spowodowało zaangażowanie dodatkowych sił Policji poprzez skierowanie na miejsce innego patrolu. Organ odwoławczy nie dopatrzył się jakichkolwiek okoliczności usprawiedliwiających postępowanie Skarżącego.

D. N. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżył orzeczenie opisane na wstępie i zarzucił:

I. naruszenie przepisów u.oP. dot. postępowania dyscyplinarnego, w tym:

- art. 132 ust. 2 i 4b u.oP. - nie można mówić o zawinionym zaniechaniu obowiązków czy niewykonaniu polecenia, gdy zachowanie obwinionego było spowodowane wykonaniem polecenia innej osoby uprawnionej do wydawania poleceń czyli dowódcy patrolu (przełożonego),

- art. 132b ust. 3 u.oP. - nie rozdzielono winy dowódcy patrolu (przełożonego) i jego podwładnego policjanta, , według prowadzących zawinili w równym stopniu, o ile w ogóle można mówić o zawinieniu w przypadku obu obwinionych,

- art. 134h ust. 1, 2, 3 i 4 u.oP. - organ prowadzący nie wziął pod uwagę wytcznych z tego artykułu dot. stopnia zawinienia, całościowo okoliczności, w jakich doszło do domniemanego przewinienia dyscyplinarnego, ciążących na obwinionym obowiązków np. stosowanie się do poleceń dowódcy patrolu niezależnie od formy ich wydania, jak i pobudek działania, czy też dążenia do zmniejszenia skutków przewinienia, a zgodnie z tym artykułem powinien uwzględnić m.in. te okoliczności, występuje również wykazywanie winy umyślnej celem zaostrzenia wymiaru kary,

- art. 135f ust. 1 pkt 2) i 3) oraz ust. 5 i 6 u.oP. - prowadzący postępowanie odrzucali wszystkie wnioski dowodowe składane przez obwinionych, stosując niejednokrotnie dokładnie tą samą argumentację w orzeczeniach obu instancji. Dodatkowo utrudniano dostęp do akt postępowania dyscyplinarnego obwinionemu pomimo składania wniosków ustnych i pisemnych (pisemny wniosek z dnia [...] lipca 2019 r.). Pomimo zapewnień na piśmie ([...]), nie doręczono wszystkich wytworzonych pism zarówno obwinionemu jak i obrońcy. Fakty te stanowią o traktowaniu obwinionego w sposób władczy, utrudniający korzystanie z prawa do obrony w pełnym zakresie przewidzianym w u.oP., jak i utrudniający czynny udział obwinionego w przedmiotowym postępowaniu dyscyplinarnym w pełnym zakresie, nawet, gdy obwiniony wyrażał taką wolę,

- art. 135g ust. 1 i 2 u.oP. - w postępowaniu przy podejmowaniu decyzji brano pod uwagę okoliczności mające świadczyć na niekorzyść obwinionego pomijając te świadczące na jego korzyść. Nie brano pod uwagę podziału ról w patrolu na prowadzącego kontrolę drogową, dowódcę patrolu oraz podwładnego - wykonującego w tym wypadku polecenia dowódcy, niezależnie od formy ich przekazania, jak również nie wzięto pod uwagę próby naprawienia powstałej szkody polegające na wszczęciu prawidłowo przeprowadzonego pościgu, o czym w ogóle nie wspomniano pomimo potwierdzenia tego faktu przez Organ II instancji, który uchylił zarzut nr II dot. nieprawidłowego pościgu. Sposób postępowania Organu I instancji w przedmiotowej sprawie daje podstawę do tego, że wbrew zapisom art. 135g ust. 1 i 2 u.oP. obwiniony jest uważany za winnego od samego początku wszczęcia czynności wyjaśniających w przedmiotowej sprawie, a wszelkie dowody, czy czynności organu prowadzącego sprawę miały za zadanie jedynie udowodnić winę, a nie w sposób możliwie obiektywny wyjaśnić zaistniały stan faktyczny i ustalić, czy rzeczywiście doszło do naruszenia obowiązujących przepisów prawa materialnego. Nie wzięto pod uwagę nawet tego, że sytuacja, z jaką spotkali się policjanci w związku z przeprowadzonymi pomiarami na zawartość alkoholu w organizmie nie zdarzyła się nigdy wcześniej i nie przewidują jej żadne przepisy. Wszelkie wątpliwości w sprawie rozstrzygano na niekorzyść obwinionego, a okoliczności świadczące na korzyść pomijano. Nie wzięto pod uwagę tego, że w związku z czynami popełnionymi przez M. J., wobec ww. zostało wszczęte postępowanie karne, co świadczy o tym, że pomimo twierdzeń Organów I i II instancji zebrane dowody były wystarczające i pozwoliły na postawienie zarzutów M. J. Obwinieni, wobec których zastosowano postępowanie dyscyplinarne dopełnili swoich ustawowych obowiązków wynikających z art. 1 ust. 2 u.oP. Potwierdzeniem tezy, że Organ I instancji już od samego początku stwierdził winę obu obwinionych i prowadził tylko do jedynego słusznego zakończenia sprawy tj. uznania winnym i ukarania, jest stosowanie od samego początku nieformalnej, dodatkowej na tym etapie postępowania kary, która opierana jest na art. 110 a ust. 1 zdanie drugie, w związku z art. 87 ust. 3 pkt 1) u.oP. Potwierdził to ustnie rzecznik dyscyplinarny. Powyższe postępowanie w sposób wystarczający obrazuje podejście i intencje organu decydującego w sprawie i jest to ściśle związane ze sposobem prowadzenia postępowania dyscyplinarnego. Jest to równoznaczne z uznaniem winy bez przeprowadzenia żadnego dowodu i ukierunkowaniem działań organu celem potwierdzenia tej winy. Jakiekolwiek inne zakończenie niż ukaranie pokazałoby niesłuszność stosowania art. 110 a w zw. z art. 87 u.oP. Stanowi to jawne naruszenie przepisu wynikającego z a art. 135g ust. 2, gdyż nie można stosować kary bez prawomocnego zakończenia postępowania, a policjanta uważa się za niewinnego do czasu rozstrzygnięcia,

- art. 135i ust. 1 u.oP. - zgodnie z tym przepisem rzecznik dyscyplinarny każdorazowo ma obowiązek zapoznania obwinionego z aktami postępowania dyscyplinarnego nawet wtedy, gdy orzeczenie Organu I instancji zostało uchylone przez Organ II instancji, a Organ I instancji stwierdził, że nie ma potrzeby przeprowadzenia nowych dowodów w przedmiotowej sprawie, na podstawie już zebranych dowodów, rozstrzyga sprawę na nowo. W takiej sytuacji Organ I instancji mimo to powinien dać możliwość wypowiedzenia się obwinionemu co do tego faktu zapoznając go z aktami postępowania dyscyplinarnego i sporządzić stosowny protokół z czynności. Jest to kolejny przykład zaniechania obowiązku, który ciążył na rzeczniku dyscyplinarnym, który utrudnia bądź nawet uniemożliwia obwinionemu czynny udział w postępowaniu, nawet wtedy gdy o taką czynność lub podobną wnosił już wcześniej i to na piśmie. Pisemnego wniosku z dnia [...] lipca 2019 r. oraz kolejnego pisemnego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nie wzięto w ogóle pod uwagę. O prawidłowym przyjęciu wniosku obwinionego o przeglądanie akt złożonego w dniu [...] lipca 2019 r. oraz o działaniu rzecznika dyscyplinarnego na zwłokę świadczy odpowiedź z dnia [...] lipca 2019 r. (pismo [...]). W przepisie art. 135i ust. 1 u.oP. nie ma wyłączeń od zasady zapoznania obwinionego z aktami postępowania dyscyplinarnego. Nie wystąpiły przesłanki z art. 135f ust. 9. Nie było również odmowy obwinionego zapoznania się z tymi aktami na etapie postępowania skutkującego wydaniem przez Komendanta Powiatowego Policji w L. orzeczenia nr 12, a wręcz przeciwnie, obwiniony wykazywał wielokrotnie taką chęć. Uniemożliwiło to skorzystanie przez obwinionego z prawa wynikającego z art. 135i ust. 5 u.oP. Powyższe zachowania naruszały prawo strony do obrony oraz prawo do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu,

- art. 135j ust. 1 pkt. 2) oraz ust. 5 u.oP., w taki sposób, że jeśli uznano winę obu policjantów, to dla prowadzących sprawę przepisy te w ogóle nie istniały lub nie były warte uwagi, ponieważ rozstrzygali w sprawie w sposób nie rozróżniający stopnia zawinienia w sprawie, czy pełnionych funkcji i wymaganych obowiązków w patrolu dwuosobowym, gdy policjant prowadzący kontrolę drogową jest jednocześnie dowódcą patrolu i to on decydował o podziale zadań i sposobie ich realizacji.

Organ I i II instancji nie brał tego pod uwagę, jak i nie brał pod uwagę właściwości i warunków osobistych policjantów, także dotychczasowej i późniejszej służby oraz z uwagi na przewlekłość postępowania tej późniejszej po wydarzeniu Organy te wykazały jak twierdzą ponad wszelką wątpliwość, że opisywane przewinienia dyscyplinarne zostały w równym stopniu zawinione przez jednego jak i drugiego policjanta.

Organ II instancji w wydanym w dniu [...] września orzeczeniu nr [...] stwierdza, że jeden policjant wypełnił obowiązek, a drugi go zaniechał, jednak jak wielokrotnie powtarzano - obaj nie zastosowali się do polecenia odprawiającego oraz do przepisu § 15 ust. 1 zarządzenia nr 30 KGP dot. "służby na drogach". Stanowi to jawne odstępstwo od obiektywnej oceny sytuacji z tego dnia, pomijając fakt czy odprawiający mógł wydać takie polecenie czy nie i czy wykonał to prawidłowo,

- art. 135l ust. 2 u.oP., poprzez niezapoznawanie obwinionego w toku postępowania z przeprowadzanymi na wniosek wyższego przełożonego dowodami. Niewątpliwie takie dowody były przeprowadzane, gdyż jak przyznał Organ II instancji w zaskarżonym orzeczeniu każdorazowo po uchyleniu orzeczenia I instancji zlecał dodatkowe czynności celem uzupełnienia lub poprawienia materiału zawartego w aktach sprawy.

Związane jest to z art. 135n ust. 4 pkt. 3), z którego wynika, że uchylenie zaskarżonego orzeczenia Organu I instancji związane jest nie tylko z uchybieniami procedury, ale również z przeprowadzeniem czynności dowodowych w całości lub w znacznej części. Z zapisów u.oP. nie wynika, aby można było czynność zapoznania z dowodem przeprowadzonym na wniosek Organu II instancji połączyć z czynnością zapoznania z pełnymi aktami postępowania dyscyplinarnego. Z zapisu art. 1351 ust. 2 wynika, że jest to czynność dodatkowa, niezależna od zapoznania z aktami postępowania, przeprowadzana wcześniej, z której również sporządza się adekwatny protokół. Zapoznanie obwinionego ze zmienionymi zarzutami w sprawie nie wyczerpuje art. 1351 ust. 2. Sama zmiana treści zarzutów nie jest czynnością dowodową, a jedynie kosmetyczną poprawką w wyniku rozszerzenia bądź poprawienia materiału dowodowego i na jego podstawie,

- art. 135p ust. 1 u.oP. - istnieją wątpliwości czy Organ I instancji w prawidłowy sposób stosował terminy z u.oP. oraz te wynikające z delegacji ustawowej z tego artykułu. Dla przykładu niejednokrotnie w sposób nieunormowany stosowano terminy w różny sposób w stosunku do jednego i drugiego z obwinionych np. wezwanie do stawiennictwa na czynność przesłuchania z dnia [...] czerwca 2019 r. wręczone zostało Skarżącemu w tym samym dniu z terminem na dzień [...] czerwca 2019 r., a zatem czas od wezwania do przeprowadzenia czynności był bardzo krótki.

Drugi przykład to wyznaczenie terminu przeglądania akt postępowania (na wniosek obwinionego) na ten sam dzień, co czynność zapoznania z aktami czyli czynnością, którą rzecznik ma obowiązek przeprowadzić już na zakończenie postępowania. Pokazuje to, że Skarżący nie mógł m.in. swobodnie korzystać z przysługujących mu praw.

II. Pozbawienie strony prawa do niczym nieskrępowanego czynnego udziału w postępowaniu, w tym prawa do obrony w pełnym zakresie wynikających z przepisów ustawy,

III. Dowolne interpretowanie i stosowanie przepisów prawa materialnego, zwłaszcza aktów prawa wewnętrznego w tym zarządzeń, wytycznych w sposób zwiększający ciężar gatunkowy zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego,

IV. Nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego, w tym m.in. podziału ról oraz obowiązków w patrolu dwuosobowym w oparciu o zeznania osoby, wobec której podejmowano czynności tj. M. J., który w innym postępowaniu związanym z wydarzeniem oczerniał wykonujących czynności policjantów zeznając, że stosowali wobec niego przemoc czy też celowo doprowadzili do pozytywnego wyniku na urządzeniu [...], co w tych postępowaniach nie znalazło potwierdzenia, a o czym Organ I instancji miał wiedzę. Taki świadek nie może być wiarygodny,

V. Przewlekłe prowadzenie postępowania powodujące ujemne skutki dla strony m.in. długotrwałe nieformalne stosowanie artykułu 110 a.

Końcowo Skarżący wskazał, że nie zgadza się z uzasadnieniem zaskarżonego orzeczenia w zakresie dotyczącym zarzutu nr I.

W oparciu o tak przytoczone zarzuty wniósł o uwzględnienie skargi, uniewinnienie go i uchylenie zaskarżonego orzeczenia zakresie dotyczącym zarzutu nr I.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem zaskarżenia jest orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w R. z [...] września 2019 r., utrzymujące w mocy orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w L. z [...] sierpnia 2019 r. o uznaniu skarżącego jako funkcjonariusza Policji winnego przewinienia dyscyplinarnego i wymierzające mu z tego tytułu karę dyscyplinarną nagany.

Rozpoznając sprawę w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga – po części z przyczyn w niej podniesionych - zasługuje na uwzględnienie.

Zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów regulują przepisy art. 132 – 144a zawarte w rozdziale 10 ustawy o Policji. Przepisy te oprócz materialnoprawnych regulacji podstaw odpowiedzialności obejmują również zagadnienia procesowe związane z wszczęciem, przebiegiem i zakończeniem postępowania dyscyplinarnego.

W myśl art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Wg ust. 2 tego artykułu, naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów (wg art. 132a, przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant: 1) ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi; 2) nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć).

Ust. 3 artykułu 132 – posługując się określeniem "w szczególności - zawiera przykładowe wyliczenie naruszeń dyscypliny służbowej, którymi są m.in. zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób nieprawidłowy (pkt 2) oraz niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa (pkt 3). Karami dyscyplinarnymi – zgodnie z art. 134 – są natomiast: 1) nagana, 2) zakaz opuszczenia wyznaczonego miejsca przebywania, 3) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, 4) wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe, 5) obniżenie stopnia, 6) wydalenie ze służby.

Co istotne, wskazane przepisy nie określają, jakiemu przewinieniu służbowemu odpowiada dana kara, co pozostawiono do uznania właściwego organu. Rolą sądu administracyjnego w sprawach związanych z postępowaniem dyscyplinarnym jest kontrola tej uznaniowości sprowadzająca się do oceny, czy organ badał sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych, a także czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy.

Wymierzona skarżącemu kara nagany mieści się w katalogu kar dyscyplinarnych przewidzianych przez ustawę o Policji, niemniej wymierzenie takiej kary jest możliwe tylko w sytuacji nie budzącego żadnych wątpliwości ustalenia, że funkcjonariusz dopuścił się wykroczenia dyscyplinarnego.

W ocenie Sądu, ustalenia poczynione przez orzekające w sprawie organy nie eliminują całkowicie związanych z tym wątpliwości, co przekłada się na przedwczesne stwierdzenie, że skarżący dopuścił się popełnienia zarzucanego mu przewinienia.

Związane jest to w szczególności z wywiedzionym przez organy brakiem wykonania polecenia służbowego i naruszeniem dyscypliny służbowej w zakresie wzajemnej asekuracji drugiego funkcjonariusza, z którym pełnił służbę.

W tym zakresie Sąd pragnie zauważyć, że niezależnie od przepisów których naruszenie zarzucono skarżącemu (§ 15 pkt 1 zarządzenia nr 30 KGP z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie organizacji hierarchicznej w Policji w Policji w zw. z art. 132 ust. 3 pkt 1 u.oP.), aby było możliwe skuteczne przypisanie odpowiedzialności za delikt dyscyplinarny, konieczne jest uprzednie ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości, że obwiniony miał świadomość ciążącego na nim obowiązku służbowego, co do którego został właściwie zapoznany i zobowiązany do przestrzegania.

W ocenie Sądu, brak jest podstaw do jego wywodzenia tylko i wyłącznie z dodatkowego pouczenia zawartego w protokole odprawy – oprócz wyraźnie wyartykułowanych obowiązków, gdyż pouczenie o powinności stosowania określonych zasad postępowania nie może być utożsamiane z nakładanymi wprost obowiązkami, do których przestrzegania jest zobowiązany pod rygorem odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Niezależnie od tego, skoro skarżący wykonując niezbędne czynności służbowe udał się na polecenie dowódcy patrolu (pozostającego w pojeździe służbowym) wraz z osobą kontrolowaną do jego pojazdu, nie mógł jednocześnie wypełniać obowiązku wzajemnej asekuracji względem drugiego funkcjonariusza.

Reasumując, wydane w sprawie przez organ I i II instancji orzeczenia należy uznać za przedwczesne i podjęte bez należytego rozważenia wszystkich mających wpływ na ich wydanie okoliczności.Uznając w szczególności zasadność zarzutów naruszenia przepisów procesowych art. 135e ustawy o Policji obligującego organy do zebrania materiału dowodowego i podejmowania czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy oraz art. 135g tej ustawy nakazującego badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść jak i na niekorzyść obwinionego (z wyraźnym zastrzeżeniem, że niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść obwinionego), co w rezultacie miało przełożenie na naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 132 ust. 2 i 3 pkt 2 w zw. z art. 132a ustawy o Policji.

Stanowiło to podstawę do uchylenia zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego je orzeczenia Komendanta Powiatowego Policji w L., o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) P.p.s.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią uwagi i ocenę prawną Sądu, które wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań.