Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 619/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 220 par. 3, art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 9 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 23 marca 2015 r.; sygn. akt I SA/Kr 1357/11 w zakresie odrzucenia zażalenia i odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skarg P. sp. z o.o. w J. oraz W.G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2011 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 23 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1357/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K., po rozpoznaniu zażalenia W. G. na postanowienie tego Sądu z 13 lutego 2014 r. oraz wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, odrzucił zażalenie oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z 4 kwietnia 2014 r., skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z 13 marca 2014 r. (data wpływu do Sądu) na postanowienie z 13 lutego 2014 r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną skarżącego. Odpis zarządzenia doręczono skarżącemu 24 kwietnia 2014 r.

W dniu 28 kwietnia 2014 r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. Postanowieniem z 7 sierpnia 2014 r. WSA w K. odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 30 października 2014 r., sygn. akt I GZ 467/14, a kolejne zażalenie na to postanowienie odrzucone przez NSA postanowieniem z 9 stycznia 2015 r. W związku z tym skarżący został ponownie wezwany do wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 4 kwietnia 2014 r. poprzez uiszczenie wpisu sądowego od zażalenia z 13 marca 2014 r. w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania do wykonania zarządzenia, pod rygorem odrzucenia środka prawnego. Wezwanie doręczono stronie 16 lutego 2015 r. W dniu 23 lutego 2015 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym na urzędowym formularzu wnioskiem, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Podał, że nie ma możliwości uiszczenia opłat sądowo administracyjnych. Spowodowałoby to, że brakłoby mu środków na bieżące utrzymanie (żywność, leki). Podał, że urząd "wprowadził do egzekucji decyzje podatkowe" i z emerytury nic już mu prawie nie zostaje. Z żoną skarżący pozostaje w separacji i egzekwuje ona od niego alimenty. Gospodaruje aktualnie sam. Nie posiada żadnego majątku. Otrzymywane świadczenie emerytalne wynosi 900 zł netto miesięcznie. Skarżący opisał także swoje problemy zdrowotne.

Odrzucając zażalenie skarżącego Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy, jako niekończące postępowania w danej sprawie, nie posiadają atrybutu powagi rzeczy osądzonej i można je - stosownie do art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: ppsa) uchylać i zmieniać wskutek zmiany okoliczności sprawy. Postanowienia wydane w tym przedmiocie posiadają jednak cechę prawomocności. Stosownie do art. 168 § 1 orzeczenie sądu, a więc także i postanowienie staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy, m.in. od postanowień NSA zapadłych po rozpoznaniu zażalenia na postanowienie sądu I instancji w przedmiocie przyznania prawa pomocy, jak to miało miejsce w sprawie). Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 ppsa. Pomimo prawidłowo doręczonego wezwania do wykonania zarządzenia z 27 stycznia 2015 r. w przedmiocie uiszczenia wpisu od zażalenia z 13 marca 2014 r., skarżący nie uiścił opłaty w wyznaczonym terminie. W związku z tym Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia, tj. odrzucił zażalenie zgodnie z art. 220 § 3 ppsa, który stanowi, że zażalenie, od którego pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.

W kwestii rozstrzygnięcia dotyczącego wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu Sąd pierwszej instancji wskazał, że treść złożonego przez skarżącego oświadczenia nie wystarcza dla przyjęcia, że jego stan majątkowy uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpatrywanej sprawie jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wcześniejszy wniosek został przez ten Sąd oddalony, a rozstrzygnięcie to zostało następnie utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przepisy ustawy - ppsa przewidują możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności, mających wpływ na tę ocenę. Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się nowych okoliczności w sytuacji majątkowej skarżącego, który nie przedstawił żadnych dokumentów, które uzasadniałyby przyjęcie, że spełnia on warunki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dokonując oceny w tym zakresie Sąd opierał się na wiedzy uzyskanej w toku postępowania oraz znanej z urzędu w związku z innymi zainicjowanymi przez wnioskodawcę postępowaniami w przedmiocie prawa pomocy (jak choćby prowadzonymi pod sygn. akt I SA/Kr 438/13, I SA/Kr 584/13 czy I SA/Kr 1107/14).

Zażalenie od powyższego postanowienia złożył W. G., w którym domagał się uchylenia postanowienia Sądu z 23 marca 2015 r. w całości, tj.: w zakresie odrzucenia zażalenia oraz oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Uzasadniając swoje stanowisko odniósł się tylko do odmowy przyznania prawa pomocy i ponownie wniósł o uwzględnienie wniosku w tym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Środek odwoławczy wniesiony przez W. G. pismem z 27 kwietnia 2015 r. jest niezasadny. Wskazać należy, że pismo skarżącego mieści się w dwóch zakresach przedmiotowych i w tych dwóch zakresach podlega rozpoznaniu. Po pierwsze, w piśmie tym kwestionowane jest postanowienie Sądu z 23 marca 2015 r. odnośnie punktu 1, a więc w zakresie odrzucenia zażalenia na postanowienie z 13 lutego 2014 r. oraz w zakresie pkt 2, tj. odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W orzecznictwie podnosi się, że w sytuacji gdy po zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, Sąd ma obowiązek - stosownie do art. 220 § 1 ppsa ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od zażalenia, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania, co też w sprawie uczyniono. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem 7-dniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wówczas bieg terminu do opłacenia zażalenia nie zostaje przerwany (tak: postanowienie NSA z 21 marca 2012 r., II GZ 95/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Na ponowne wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego, dokonywane w drodze zarządzenia, nie przysługuje zażalenie, ponieważ nie podlega ono zaskarżeniu. Takie wezwanie jest uznawane w utrwalonej judykaturze NSA za czynność materialno-techniczną, która ma jedynie charakter przypomnienia o obowiązku uiszczenia wpisu (por. Małgorzata Niezgódka-Medek, pkt 9. Komentarza do art. 220 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX 2013 i powołane tam orzecznictwo). Z akt sprawy wynika, że zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu W. G. do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Sadu z 13 lutego 2014 r. jest prawomocne, a skoro tak, to Sąd zasadnie odrzucił w tym zakresie zażalenie W. G. (v. postanowienie NSA z 27 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1354/11, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. Zaznaczyć bowiem należy, że jedynie wydanie i uprawomocnienie się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy o odmiennej treści powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia, nie niweczy jednakże skutków niezastosowania się strony do wynikającego z tego postanowienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w terminie zakreślonym nowym wezwaniem (por. postanowienie SN z 9 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 144/02, Wokanda 2003, nr 11, str. 29, postanowienie NSA z 22 lipca 2010 r., II FSK 1349/10, Lex 663256). Odmienne działanie sądu mogłoby doprowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy, co niewątpliwie da się zauważyć również w rozpoznawanej sprawie, skutkując nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania. (por. postanowienie NSA z 22 lipca 2010 r., II FSK 1349/10, Lex 663256; postanowienie NSA z 19 lutego 2010 r., II FSK 621/09, Lex 628713).

Zażalenie W. G. nie znajduje także usprawiedliwionych podstaw w zakresie postanowienia Sądu w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Jak zostało wcześniej wskazane, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym w rozpatrywanej sprawie. Wcześniejszy wniosek został oddalony przez WSA w K. a rozstrzygnięcie to zostało następnie utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Sąd dokonał analizy sytuacji majątkowej skarżącego w odniesieniu do poprzednio wydanych orzeczeń w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Z analizy tej wynika, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, jak również nie podniósł żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że spełnia on warunki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że w sprawie nie zaistniała zmiana okoliczności, która mogłaby wzruszyć prawomocne postanowienie NSA z 30 października 2014 r., odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy, wprawdzie w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże należy mieć na uwadze, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i przyznania pełnomocnika z urzędu, jest kryterium finansowe. Spełnienie przesłanek do uzyskania pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych jak i przyznania pełnomocnika z urzędu oceniane jest tożsamo, tj. z uwzględnieniem sytuacji materialnej wnioskującego, która jak zostało wcześniej podniesione, nie została przedstawiona w sposób umożliwiający jej ocenę. Informacje przedłożone przez skarżącego nie czyniły zadość wezwaniom mającym na celu wyjaśnienie wątpliwości, co do jego rzeczywistego stanu majątkowego, co z kolei uniemożliwiło ustalenie, jakie są realne możliwości finansowe skarżącego poniesienia w sprawie tak kosztów postępowania, jak i opłacenia pełnomocnika z urzędu. W tej oraz innych sprawach skarżącego, na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację majątkową strony i jego rodziny, skarżący w sposób lakoniczny podawał, że uzyskanie dokumentacji jest niemożliwe z uwagi na trudną sytuację rodziny i narastające w niej konflikty. W tych okolicznościach, prawidłowo Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że wzywanie skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jego stan majątkowy, doprowadziłoby do bezproduktywnego przedłużenia okresu prowadzonego postępowania.

Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.