Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 461/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 106, art. 156 § 2, art. 174, art. 176, art. 183, art. 184, art. 204 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia del. NSA Jacek Hyla, Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Stojek, po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 859/12 w sprawie ze skargi H. M., L. M. i R. B. na decyzję Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. oddala skargę kasacyjną. 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz H. M., L. M. i R. B. solidarnie kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 859/12 w sprawie ze skargi H. M., L. M. i R. B. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r. nr [...]; 2. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądził od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżących H. M., L. M., R. B. solidarnie kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po rozpoznaniu wniosku H. M., L. M. i R. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] listopada 1950 r., nr [...], sprostowanego postanowieniem z dnia [...] listopada 1964 r., nr [...], o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w G. przy ul. Ś. [...] – utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] listopada 1950 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa – Dowództwa Marynarki Wojennej – na cele wojskowe, nieruchomość położoną w G. przy ul. Ś. [...], oznaczoną na mapie nr [...] jako parcele nr 258, nr 259 i nr 260, o ogólnej pow. 1404 m², zapisaną w księdze wieczystej G. tom [...], jako własność W. i R. małż. B. W podstawie prawnej orzeczenia z dnia [...] listopada 1950 r. wskazano dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. R.P. Nr 20, poz. 138 ze zm.) oraz art. 22 i następne rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. R.P. Nr 86, poz. 776).

Następnie postanowieniem z dnia [...] listopada 1964 r., nr [...], wydanym na wniosek Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G., Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. sprostowało ww. orzeczenie wywłaszczeniowe w ten sposób, że za oznaczeniem parceli nr [...] dodano "zapisaną w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G. wykaz [...]", zaś za oznaczeniem parceli nr 260 dodano "zapisaną w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G. wykaz [...]".

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. wystąpili H. M., L. M. i R. B. (następcy prawni byłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości). W uzasadnieniu wniosku skarżący podnieśli, iż zaskarżone orzeczenie wydane zostało z naruszeniem art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., art. 13-15 rozporządzenia z dnia 24 września 1934 r., a także z naruszeniem art. 113 ówcześnie obowiązującego rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. Prawo o postępowaniu administracyjnym.

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] listopada 1950 r.

Pismem z dnia 20 czerwca 2011 r. H. M., L. M. i R. B. wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że postępowanie niniejsze prowadzone jest w trybie nadzwyczajnym, na podstawie i w granicach art. 156 § 1 Kpa i nast. Tym samym niezbędnym jest ustalenie czy decyzja, która podlega analizie dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa. W sytuacji ich wystąpienia konieczne jest stwierdzenie jej nieważności, zaś w sytuacji ustalenia wystąpienia przesłanek z art. 156 § 2 Kpa stwierdzenie naruszenia prawa. Jak wyjaśnił organ, z przepisu art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. wynika, że wywłaszczenie przewidziane w tym przepisie było dopuszczalne tylko wówczas, gdy spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: 1) nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu została zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, a zatem: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej; 2) nieruchomość jest nadal użytkowana na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów jest przewidziana na cele wymienione w pkt 1 i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie jej jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu; 3) w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Tym samym, Minister wskazał, iż stwierdzenie - na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa - nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego na podstawie przepisów powyższego dekretu wymaga bezspornego ustalenia, że w dniu wydania takiej decyzji nie była spełniona przynajmniej jedna z wyżej wymienionych przesłanek wywłaszczenia.

W zaskarżonej decyzji Minister stwierdził, że pomimo wydania przez Sąd Grodzki postanowienia z dnia 18 lipca 1945 r., sygn. akt II Co 183/45 - na podstawie art. 1, 19, 27 i 31 ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych (Dz. U. z 1945 r. Nr 17, poz. 97) - zarządzającego wprowadzenie w posiadanie nieruchomości położonej w G. przy ul. Ś. [...], zapisanej w księdze wieczystej G. wykaz liczba [...] jej dotychczasowych właścicieli, tj. W. i R. B., byli właściciele wywłaszczonej nieruchomości nie objęli jej w posiadanie. Z akt archiwalnych m.in. wniosku Dowództwa Marynarki Wojennej RP z dnia [...] lipca 1950 r., nr [...] o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1956 r., nr [...] oraz protokołu z rozprawy przeprowadzonej w dniu [...] listopada 1950 r. wynika, iż przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Dowództwa Marynarki Wojennej RP w okresie od dnia 1 kwietnia 1945 r. do 1955 r. Zatem Minister przyjął, iż przesłanki dotyczące terminów władania nieruchomością przez Skarb Państwa - Dowództwo Marynarki Wojennej RP zostały spełnione, gdyż wywłaszczona nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa zarówno w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r., jak i w dniu wejścia w życie dekretu., tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., a także w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego. Jednocześnie organ podkreślił, iż wprawdzie we wniosku wywłaszczeniowym z dnia [...] lipca 1950 r. wskazano, że nieruchomość została zajęta na cel użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945, to jednak jak wynika z treści art. 4 pkt 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., wnioski wywłaszczeniowe są wiążące dla wojewody, o ile dotyczą potrzeby, przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia. Zatem uznał, że z wykładni literalnej ww. przepisu wynika, że organ wywłaszczający posiadał możliwość zmiany celu, na który nieruchomość została zajęta przez Skarb Państwa i który stanowił podstawę wywłaszczenia nieruchomości określoną w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Minister podkreślił, iż w trakcie postępowania wywłaszczeniowego, na rozprawie wywłaszczeniowej, przeprowadzonej [...] listopada 1950 r., ustalono, iż nieruchomość - budynek posadowiony na nieruchomości, użytkowany był na cele wojskowe. W związku z powyższym, mając na uwadze ww. wykładnię literalną art. 4 pkt 3 ww. dekretu uznał, iż wskazanie innego celu wywłaszczenia we wniosku z dnia [...] lipca 1950 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, nie stanowiło naruszenia przepisów dekretu wywłaszczeniowego.

Następnie organ II instancji wyjaśnił, że stosownie do treści art. 3 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. ubiegający się o wywłaszczenie zobowiązany był zgłosić wniosek do właściwego wojewody do dnia 31 grudnia 1950 r. Wnioski urzędów, instytucji i przedsiębiorstw państwowych powinny być zatwierdzone przez właściwego ministra. W niniejszej sprawie wniosek wywłaszczeniowy Głównego Kwatermistrzostwa Dowództwa Marynarki Wojennej w G. z dnia [...] lipca 1950 r. został zatwierdzony przez Wiceministra Obrony Narodowej gen. brygady - P. J. (opatrzony okrągłą pieczęcią Ministerstwa Obrony Narodowej), co wypełnia – zdaniem Ministra, a wbrew twierdzeniom skarżących – dyspozycję ww. art. 3 ust. 2 dekretu. Zatwierdzony wniosek Głównego Kwatermistrzostwa Dowództwa Marynarki Wojennej w G. przesłany został następnie do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. przy piśmie Dowództwa Marynarki Wojennej z dnia [...] sierpnia 1950 r., nr [...] (data wpływu: 1 września 1950 r.), a zatem z zachowaniem terminu określonego w art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Następnie Minister wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. dekretu do wywłaszczenia na podstawie jego przepisów stosowano odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. ze zmianami zawartymi w dekrecie. W związku z powyższym zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia zastępowano przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego ( art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu), zaś ustalenie odszkodowania dokonywane było na wniosek właściciela (art. 4 pkt 6 ust. 1 dekretu). Zgodnie zaś z treścią art. 10 § 4 ww. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r., jeżeli wywłaszczenie było zamierzone na cele obrony Państwa, ubiegający się o wywłaszczenie mógł wymienić i opisać rodzaj i cel zamierzonych robót w sposób ogólny oraz pominąć dane dotyczące oznaczenia terminu rozpoczęcia zamierzonych robót. Skoro więc przedmiotowa nieruchomość wykorzystywana była przez Dowództwo Marynarki Wojennej, a zatem przez organ wojskowy, to ograniczenie się przez wnioskodawcę do wskazania we wniosku z dnia [...] lipca 1950 r., iż "Dowództwo Marynarki Wojennej jest w posiadaniu ww. nieruchomości od dnia 01.04.1945r." odpowiadało wymogom dotyczącym treści wniosku wywłaszczeniowego, a tym samym nie stanowiło naruszenia prawa. Również pozostałe elementy wniosku Dowództwa Marynarki Wojennej w G. wskazują – zdaniem organu II instancji – iż odpowiadał on wymaganiom formalnym określonym w art. 10 i 11 rozporządzenia, gdyż zawierał oznaczenie wywłaszczanej nieruchomości, jej opis, załączono do niego plan sytuacyjny, wyciągi z księgi parcel i spisu artykułów, odpisy wyciągów z ksiąg wieczystych oraz adresy współwłaścicieli. Ponadto, zgodnie z obowiązującym wówczas art. 13 rozporządzenia, Wojewoda przesyłał powiatowej władzy administracji ogólnej wniosek wywłaszczeniowy wraz z załącznikami w celu obwieszczenia o wywłaszczeniu w gminach, w których obrębie znajdowała się wywłaszczana nieruchomość. Obwieszczenie o postępowaniu wywłaszczeniowym polegało na podaniu do publicznej wiadomości, w sposób przyjęty w danej miejscowości informacji, na czyją rzecz i na jaki cel wywłaszczenie zostało wszczęte, na czym miało polegać według zamierzeń wnioskodawcy, o przybliżonej ogólnej powierzchni gruntów i miejscu ich położenia oraz o właścicielach gruntów. Stosownie do art. 14 § 2 ww. rozporządzenia w obwieszczeniu należało nadto podać do wiadomości, że plan sytuacyjny i inne załączniki zostały wyłożone w lokalu zarządu gminy do przejrzenia w okresie dni czternastu oraz ogłosić, że w tym terminie wolno każdej osobie interesowanej zgłaszać wnioski lub sprzeciwy, które należy wnosić na ręce przełożonego gminy. Następnie organ wskazał, iż Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G., w oparciu o art. 13 i 14 rozporządzenia Prezydenta, poinformowało strony, iż na wniosek Dowództwa Marynarki Wojennej w G. zostało wszczęte postępowanie wywłaszczeniowe w stosunku do nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], a także o wyłożeniu na okres 14 dni do przeglądania w siedzibie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. planu sytuacyjnego wraz z załącznikami wniosku, oraz o tym, iż wywłaszczenie polegać będzie na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom z dniem 9 maja 1945 r. Z akt archiwalnych sprawy wynika, że obwieszczenie o wszczęciu postępowania zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Miejskiej Rady Narodowej w G. w dniach 25 września 1950 r. – 8 października 1950 r. W protokole rozprawy wskazano, iż powyższe zawiadomienie zostało również ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Podkreślono przy tym, że art. 14 rozporządzenia z dnia 24 września 1934 r. nie przesądzał o konieczności wywieszenia obwieszczenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego na okres 14 dni, bowiem wskazywał on tylko, iż obwieszczenie polegało na podaniu do publicznej wiadomości w sposób, przyjęty w danej miejscowości, natomiast przez okres 14 dni miały być dostępne dla stron postępowania do wglądu plan sytuacyjny oraz pozostałe załączniki wniosku. Akta sprawy wywłaszczeniowej zostały zwrócone przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. dopiero przy piśmie z dnia [...] października 1950 r., nr [...] co nie wyklucza dostępności powyższych akt dla stron postępowania przez wymagany 14-dniowy okres. Organ stwierdził, że spełnione zostały ponadto wymogi określone w art. 15 i 16 prawa o postępowaniu wywłaszczeniowem, bowiem przy ww. piśmie z dnia [...] października 1950 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. zwróciło akta wraz z własną opinią i zastrzeżeniem dotyczącym zniszczenia zabudowań gospodarczych i garaży, dopuszczono zaś możliwość zabudowy, co uwidoczniono na planie sytuacyjnym. Jednocześnie Minister uznał, że nie znajduje uzasadnienia podniesiony zarzut dotyczący wydania obwieszczenia nr [...] przez organ niewłaściwy.

Jak wskazał następnie organ odwoławczy, materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdza również zarzutów skarżących, jakoby w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego naruszenia przepisów dotyczących zawiadomienia o terminie i miejscu rozprawy wywłaszczeniowej. Zgodnie bowiem z treścią art. 21 § 1 rozporządzenia, wyznaczając rozprawę co do wywłaszczenia, zawiadamiano o jej miejscu i terminie co najmniej na 14 dni naprzód wywłaszczającego, właściciela, osoby, które zgłosiły wnioski lub sprzeciwy, oraz osoby trzecie, których te wnioski, sprzeciwy lub odpowiedzi na nie bezpośrednio dotyczyły. Z kolei stosownie do treści art. 56 ust. 1 rozporządzenia z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym do wywłaszczeń na cele obrony Państwa stosowano przepisy prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym, z tym jednak, iż terminy czternastodniowe, przewidziane w rozporządzeniu, ulegały skróceniu do 7 dni. Niewątpliwie – zdaniem Ministra – wywłaszczenie na cel Dowództwa Marynarki Wojennej w G. wypełniało przesłankę wywłaszczenia ze względu na interes obrony Państwa, gdyż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. z 1950 r. Nr 6, poz. 46) Siły Zbrojne stały na straży największego dobra Narodu Polskiego: niepodległości Rzeczypospolitej, w skład zaś Sił Zbrojnych wchodziła m. in. marynarka wojenna (art. 4 pkt 3 powołanej ustawy). W protokole rozprawy z dnia [...] listopada 1950 r. wskazano, iż powyższe obwieszczenie o terminie rozprawy zostało ogłoszone w przepisanym trybie, zaś właściciele wywłaszczonej nieruchomości – W. i R. małż. B. nie stawili się na termin rozprawy, mimo prawidłowego zawiadomienia.

Odnosząc się do rozprawy wywłaszczeniowej przeprowadzonej w dniu [...] listopada 1950 r. w siedzibie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. Minister wyjaśnił, że ze sporządzonego protokołu wynika, iż rozprawę przeprowadził przedstawiciel Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. – J. K. Ponadto na rozprawie był obecny przedstawiciel Wydziału Kwaterunkowego Marynarki Wojennej (umocowany na podstawie upoważnienia Szefa Wydziału Kwaterunkowego Marynarki Wojennej z dnia [...] listopada 1950 r.). Wbrew zarzutom skarżących rozprawa wywłaszczeniowa nie ograniczyła się wyłącznie do protokolarnego opisu nieruchomości, bowiem przedmiotem rozprawy była również kwestia posiadania przedmiotowej nieruchomości przez Dowództwo Marynarki Wojennej i poczynione przez nią na nieruchomość nakłady. W toku rozprawy wskazano także, iż znajdujący się na nieruchomości budynek przeznaczony został na cele wojskowe. W tym miejscu organ stwierdził, że nie zgadza się są zarzutem skarżących, dotyczącym braku właściwego umocowania przedstawiciela Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. – J. K., ponieważ takowe nie zachowało się w aktach sprawy. Jedną bowiem z podstawowych cech organów administracji publicznej jest możliwość upoważnienia osób związanych m.in. stosunkiem pracy z urzędem (stanowiącym jednostkę pomocniczą organu administracji publicznej, na którego czele stoi piastun organu jednoosobowego lub kolegialnego, jakim były prezydia rad narodowych) przez piastuna organu do działania w jego imieniu. Należy zatem domniemywać, iż skoro rozprawie wywłaszczeniowej przewodniczyła J. K. - jako przedstawiciel Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., to została ona stosownie umocowana do działania w imieniu organu administracji publicznej, który reprezentowała. Dodatkowo Minister wskazał, iż umocowania do działania nie były dołączane do akt sprawy, lecz przechowywane w aktach osobowych.

W dalszej części zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że orzeczenie z dnia [...] listopada 1950 r. zostało skierowane do byłych właścicieli nieruchomości, ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia 15 grudnia 1950 r., Nr 24, poz. 142, a następnie przesłane do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. celem wywieszenia na tablicy ogłoszeń na okres 14 dni. Zdaniem Ministra nie stanowi rażącego naruszenia przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., brak wskazania w orzeczeniu wywłaszczeniowym właściwego wydziału Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., którego kierownik złożył podpis na tym rozstrzygnięciu.

Minister stwierdził ponadto, że postanowienie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] listopada 1964 r., nr [...] o sprostowaniu ww. orzeczenia wywłaszczeniowego, nie zawiera wad, które miałyby charakter rażący, i które uzasadniałyby wyeliminowanie tego postanowienia z obrotu prawnego, gdyż sprostowanie oczywistej omyłki organu wywłaszczeniowego poprzez doprecyzowanie miejsca ujawnienia wywłaszczonych parcel nr [...] w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...], w ocenie Ministra, nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Powyższa omyłka nie zmieniała przedmiotu wywłaszczenia, gdyż pomimo nieprecyzyjnego podania tomu i wykazu księgi wieczystej, oznaczenie nieruchomości w orzeczeniu wywłaszczeniowym nie pozostawiało wątpliwości co do przedmiotu wywłaszczenia. Chodziło bowiem o trzy parcele położone w G. przy ul. [...] na mapie nr [...], które stanowiły własność W. i R. małż. [...]. Wszystkie te dane znalazły się w opisie przedmiotu wywłaszczenia kwestionowanego orzeczenia, zaś powyższe materiały z akt postępowania wywłaszczeniowego (mapa nr [...], plan sytuacyjny, jak również wyciąg z księgi parcel oraz wyciągi z ksiąg wieczystych) zostały powołane w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia.

Skargę na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - wnieśli H. M., L. M. i R. B., reprezentowani przez adw. J. B., zarzucając:

1) naruszenie uzasadnionego interesu prawnego skarżących;

2) naruszenie prawa materialnego i proceduralnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a zwłaszcza art. 156 § 1 pkt 2 i 7, ewentualnie § 2 Kpa oraz art. 158 § 2 Kpa, stanowiących podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonych wnioskiem decyzji wywłaszczeniowych z przyczyn określonych w art. 156 Kpa, ewentualnie stwierdzenie naruszenia prawa, a nadto naruszenie przepisu dekretu wywłaszczeniowego oraz przepisów postępowania wywłaszczeniowego wymienionych w uzasadnieniu skargi;

3) wadliwe i (lub) niepełne zebranie materiału dowodowego w zakresie wykorzystania nieruchomości w latach 1939 - 1955, niewłaściwą ocenę zebranego materiału w zakresie ustaleń co do oceny istnienia przesłanek zastosowania dekretu wywłaszczeniowego, sprzeczność tych ustaleń z zebranym materiałem oraz art. 6, 7, 8, 11, 12 i 107 § 3 Kpa.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że z akt archiwalnych wcale jednoznacznie nie wynika, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Dowództwa Marynarki Wojennej RP w okresie od dnia 1 kwietnia 1945 r. do 1955 r. Okoliczność ta jest niepewna, a ciężar wykazania zaistnienia przesłanek zastosowania wywłaszczenia spoczywa na organie podejmującym czynności. Zatem, wbrew stanowisku zawartemu w zaskarżonej decyzji, brak jest podstaw do jednoznacznego przyjęcia, iż przesłanki dotyczące terminów władania nieruchomością przez Skarb Państwa – Dowództwo Marynarki Wojennej RP zostały spełnione.

Skarżący nie zgodzili się również ze stwierdzeniem Ministra, że organ wywłaszczający posiadał możliwość zmiany celu, na który nieruchomość została zajęta przez Skarb Państwa i który stanowił podstawę wywłaszczenia nieruchomości określoną w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. twierdząc, że faktyczna grabież okupanta polegająca na bezprawnym – w świetle ówczesnego prawa polskiego – zabraniu mienia obywateli RP i wyzucie ich z posiadania faktycznego jest uznawane przez Ministra za władanie przez Skarbu Państwa w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. W tym czasie mogła być mowa co najwyżej o władaniu Rzeszy Niemieckiej, a nie Skarbu Państwa. Ponadto – wbrew ustaleniom decyzji – brak jest dowodu zajęcia obiektu przed datą 9 maja 1945 r., a jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że wyzwolenie G. nastąpiło kilka tygodni wcześniej, tj. 28 marca 1945 r., to zdaniem skarżących jest mało prawdopodobne, by przejęcie nastąpiło na jeden z celów wskazanych w dekrecie, co było konieczną przesłanką jego stosowania. Odnosząc się do stwierdzenia Ministra, że w trakcie oględzin objętej wnioskiem wywłaszczeniowym nieruchomości ustalono, iż nieruchomość - budynek posadowiony na nieruchomości, użytkowany był na cele wojskowe, pełnomocnik skarżących podniósł, że protokół oględzin dotyczył stanu z roku 1950. W tym czasie w obiekcie znajdowało się więzienie i "katownia" prawdopodobnie tzw. Informacji Wojskowej Trudno zatem przyjąć, by wiezienie było uznane za tożsame z użytkowaniem na cele wojskowe. Według strony skarżącej, powołanie się na protokół oględzin rozprawy również jest nietrafne, gdyż jak wynika z zachowanego protokołu rozprawy wywłaszczeniowej, na parterze znajdowały się sklepy, a poza stwierdzeniem istnienia garaży milczy się na temat sposobu wykorzystania budynku oraz całej nieruchomości. Tak więc ustalenia Ministerstwa w tej części są dowolne i niezgodne z zebranym materiałem dowodowym.

Za nietrafnie uznano również stanowisko organu odwoławczego, że w związku ustaleniem wojskowego charakteru użytkowania, mając na uwadze wykładnię literalną art. 4 pkt 3 dekretu wywłaszczeniowego, organ stwierdził, iż wskazanie innego celu wywłaszczenia we wniosku z dnia [...] lipca 1950 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego oraz w orzeczeniu wywłaszczeniowym z dnia [...] listopada 1950 r., nie stanowiło naruszenia przepisów dekretu wywłaszczeniowego.

Decyzji z dnia [...] lutego 2012 r. zarzucono również, iż nie odpowiada ona na zarzut skarżących, że w samym wniosku z dnia [...] lipca 1950 r. Dowództwo Marynarki Wojennej wnosi o wywłaszczenie "na cele użyteczności publicznej" nie wskazując w ogóle i nie twierdząc nawet, że wywłaszczenie wymagane jest z uwagi na "interes obrony Państwa". Tym samym – zdaniem skarżących – Minister w sposób nieuprawniony dokonał utożsamienia desygnatu pojęcia "użyteczności publicznej" oraz innego pojęcia jakim jest "interes obrony Państwa". Skarżący zaznaczyli, że dekret przewidywał jako podstawę wywłaszczenia cele wojskowe, a nie zostały one wskazane we wniosku. Ponadto nie każde wywłaszczenie na rzecz podmiotu wojskowego jest podyktowane "interesem obrony Państwa", a tylko w takim wypadku możliwe było stosowanie procedur wywłaszczeniowych. Zważywszy na fakt wykorzystywania i przeznaczenia obiektu na cele więzienia tzw. Informacji Wojskowej, trudno uznać, że chodziło o to, że wywłaszczenie wymagane było interesem obrony Państwa. Również sam wniosek Dowództwa Marynarki Wojennej z 1950 r. nie zawierał twierdzenia, by Rzesza Niemiecka zajęła nieruchomość na jeden ze wskazanych w art. 2.2 dekretu celów albo by w okresie objętym dekretem obiekt był objęty na cele obronne wymienione w tymże dekrecie lub na cele użyteczności publicznej. Kwestia ta winna być udokumentowana w aktach wywłaszczeniowych.

Następnie skarżący stwierdzili, że Minister w ogóle nie odniósł się do zarzutu bezprawnego wykorzystywania obiektu na cele publiczne lub wojskowe przez okupanta – jako przesłanki stosowania powojennego prawa. Zdaniem skarżących trudno uznać, że zagrabienie polskim obywatelom nieruchomości wykorzystywanych przez okupanta na jego cele związane z eksterminacją Narodu Polskiego mogło być uznane za równoznaczne z zajęciem na cele publiczne lub wojskowe w rozumieniu polskiego porządku prawnego.

Co do orzeczenia wywłaszczeniowego skarżący stwierdzili, że nie podano konkretnego celu wywłaszczenia, co jest istotną wadą prawną, nieocenioną przez organy nadzoru. Rażące naruszenie prawa polega również na braku uzasadnienia przyjęcia wniosku o wywłaszczenie w zakresie zaistnienia przesłanek tegoż wywłaszczenia. W uzasadnieniu pisemnym orzeczenia wskazano jedynie, że nieruchomość była "zajęta w okresie wojny 1939-1945", bez sprecyzowania przez kogo i na jaki cel. Ponadto wniosek z dnia [...] lipca 1950 r. zatwierdzony został nie przez ministra, lecz przez Głównego Kwatermistrza W.P - wiceministra P. J., bez wskazania, że wiceminister działał z upoważnienia ministra, co jest istotną wadą formalną, niewłaściwie ocenioną w zaskarżonej decyzji. Podtrzymując zarzut, że Dowództwo Marynarki Wojennej RP nie było podmiotem upoważnionym do samodzielnego występowania o wywłaszczenie H. M., L. M. i R. B. stwierdzili, że wniosek został podpisany przez osoby nieupoważnione i nie zawierał niezbędnej treści.

W skardze zaznaczono również, że organ nadzoru nie wziął pod uwagę, że w ogłoszeniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego wskazano, że wywłaszczenie ma być dokonane nie na cele wojskowe - lecz na cele użyteczności publicznej w sytuacji, gdy w decyzji wywłaszczeniowej podano, że wywłaszcza się nieruchomość na cele wojskowe. Rozbieżność pomiędzy ogłoszeniem a decyzją stanowi rażące naruszenie prawa polegające na niedopuszczalnej zamianie celu wywłaszczenia, bez powiadomienia zainteresowanych. Ponadto podtrzymano zarzut co do nieprawidłowości ogłoszenia przez obwieszczenie wywieszone w dniu [...] września 1950 r. na tablicy ogłoszeń, a zdjęte [...] października 1950 r. Ogłoszenie nie wywieszono na 14, lecz na 13 dni. Jak wyjaśnili skarżący, kwestie obwieszczeń regulowały wówczas przepisy art. 13-15 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Dekret nie wyłączał stosowania tych przepisów, a wręcz do nich odsyłał. Tym samym istniała konieczność wywieszenia obwieszczenia na okres 14 dni. Okres ten mógł być skrócony, zgodnie art. 56 ust 1 ww. rozporządzenia, ale jedynie w sytuacji wywłaszczeń, gdy wymagał tego interes obrony Państwa. Po pierwsze, zdaniem skarżących, z treści obwieszczenia wynikało, że wywłaszcza się nieruchomość na cele użyteczności publicznej, a nie z uwagi na interes obrony Państwa, po drugie tryb 14-dniowego ogłoszenia (a nie 7-dniowego) przyjęło Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, co wynikało z pisma z dnia [...] listopada 1959 r.(zarządzenie o ogłoszeniu). Powyższe oznacza, że tryb określony w art. 56 ust. 1 nie został uznany i zastosowany. Natomiast zastosowany tryb 14-dniowego ogłoszenia został naruszony i nie można go obecnie sanować. Po trzecie, nawet gdyby ówcześnie zastosowano tryb nieprawidłowy (zbyt długi okres ogłoszenia), to i tak wobec wydania jasnego zarządzenia co do czasu ogłoszenia, a następnie jego niedochowania, mielibyśmy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa, tj. zasady zaufania do decyzji władz administracyjnych.

Skarżący nie zgodzili się również z oceną Ministra, że zawiadamianie przez ogłoszenia było niewadliwe nawet w świetle wówczas obowiązujących przepisów. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia (art. 6-25) zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. Przepis ten mówi o czynnościach w postępowaniu wstępnym i samym wywłaszczeniu (art. 6-25 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. R. P. Nr 31, poz. 205)). Tym samym powstał problem, do którego nie odniesiono się należycie w skarżonej decyzji, a mianowicie, czy ogłoszenie, o którym mowa w dekrecie, miało być jednorazowe, czy też do każdej czynności wymienionej w art. 6-25 rozporządzenia. Zdaniem skarżących, z przyczyn podanych we wniosku, nawet w świetle dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., należało dokonywać wszystkich zawiadomień i doręczeń przewidzianych procedurą przewidzianą w rozporządzeniu z dnia 24 września 1934 r. oraz obowiązującą wówczas procedurą administracyjną zawartą w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, nie osobiście właścicielom, ale przez ogłoszenia. W przedmiotowej sprawie nie było tych ogłoszeń, m.in. brakuje ogłoszenia o terminie rozprawy administracyjnej, która miała miejsce w dniu [...] listopada 1950 r.

Skarżący podtrzymali zarzut nielegalnego przeprowadzenia rozprawy administracyjnej (przeprowadzonej bez zawiadomień) w oględziny. Za aktualny uznali również zarzut przeprowadzenia rozprawy/oględzin przez pracownika PMRN bez upoważnienia, który ponadto wadliwie podpisał samo obwieszczenie wywieszone [...] września 1950 r. Za nielegalne skarżący uznali przeprowadzenie rozprawy w gmachu Miejskiej Rady Narodowej w G. jedynie w obecności przewodniczącego - przedstawiciela PWRN – J. K. W aktach nie było bowiem upoważnienia lub choćby powołania się na takie upoważnienie Prezydium WRN dla tej osoby. Nie podano również, czy i jaką funkcję w Prezydium ta osoba pełniła. Skarżący podtrzymali ponadto swoje stanowisko odnośnie podpisania decyzji przez Kierownika Wydziału - J. C. bez powołania się na upoważnienie Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, kwestionując tym samym uprawnienie do wydania orzeczenia. Niepodanie imienia osoby, ani nazwy wydziału, którego miał być kierownikiem, jest naruszeniem reguł postępowania administracyjnego.

Co do kwestii postanowienia z dnia [...] listopada 1964 r. H. M., L. M. i R. B. nie zgodzili się, że było to orzeczenie o sprostowaniu błędów pisarskich w trybie wówczas obowiązującego art. 105 § 1 Kpa, lecz nowe orzeczenie dotyczące innych ksiąg wieczystych, a więc dotyczące merytorycznego rozstrzygnięcia, a nie omyłki, wydane po nowych ustaleniach faktycznych.

Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i ewentualnie decyzji poprzedzających oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając skargę za zasadną wskazał, że orzeczenie o wywłaszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] listopada 1950 r., będące przedmiotem postępowania nadzorczego - jak wynika z jego treści - zostało wydane w oparciu o dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1935-1945 r. (Dz.U. Nr 20, poz. 138 ze zm. - dalej: dekret), bez sprecyzowania, które konkretnie jego przepisy stanowiły podstawę prawną wydanego orzeczenia. W sentencji orzeczenia wywłaszczeniowego wskazano, iż nieruchomość położoną w G. przy ul. [...], zapisaną w księdze wieczystej G., tom [...], jako własność B. W. i jego żony R., zajętą na cele wojskowe, wywłaszcza się na cele wojskowe.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) i znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związku samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Zgodnie zaś z ust. 2 tego przepisu dopuszczalne było także wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) i przewidziane w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw państwowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi albo przejętych na własność Państwa.

Natomiast z art. 2 dekretu wynika, że wywłaszczenie dotyczyć może tylko tych nieruchomości, które zostały zajęte na wymienione, pod literami "a – f" cele, czyli: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej, oraz są nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1) lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów są przewidziane na cele wymienione w pkt 1) i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, iż wywłaszczenie w trybie dekretu mogło nastąpić tylko przy łącznym spełnieniu następujących przesłanek: 1) wywłaszczana nieruchomość winna być w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. zajęta na cele określone szczegółowo w art. 2 pkt 1 dekretu (art. 1 ust. 1 dekretu); 2) wywłaszczana nieruchomość winna być w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych (art. 1 ust. 1 dekretu), 3) wywłaszczana nieruchomość winna być "nadal", (tj. w dniu wydania ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu) użytkowana na cele określone szczegółowo w art. 2 pkt 1 dekretu, lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów winna być przewidziana na cele określone szczegółowo w art. 2 pkt 1 dekretu (art. 2 pkt 2 dekretu); 4) wywłaszczana nieruchomość winna zostać częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszy publicznych, względnie też jej zagospodarowanie winno być przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu (art. 2 pkt 2 dekretu).

Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie wywłaszczenie nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] nastąpiło na wniosek Głównego Kwatermistrzostwa Dowództwa Marynarki Wojennej w G. z dnia [...] lipca 1950 r. We wniosku tym nie sprecyzowano na jaki cel nieruchomość ma być wywłaszczona wskazano zaś, iż składa się ona z 3 parcel budowlanych: budynek mieszkalny 4-piętrowy, budynek gospodarczy i garaż oraz, że "Dowództwo Marynarki Wojennej jest w posiadaniu w/w nieruchomości od dnia 1 kwietnia 1945 r.". Z kolei w obwieszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, wywieszonym w dniu 25 września 1950 r. zaznaczono, iż wszczyna się postępowanie wywłaszczeniowe na rzecz Skarbu Państwa – Dowództwa Marynarki Wojennej na cele użyteczności publicznej. Dopiero w orzeczeniu wywłaszczeniowym z dnia [...] listopada 1950 r. jednoznacznie stwierdzono, iż nieruchomość wywłaszcza się na cel wojskowy. W trakcie postępowania administracyjnego, jak i w zarzutach skargi, strona skarżąca podnosiła, iż rozbieżność pomiędzy ogłoszeniem a decyzją stanowi rażące naruszenie prawa polegające na niedopuszczalnej zamianie celu wywłaszczenia, bez powiadomienia zainteresowanych. Zdaniem jednak Ministra, powołującego się na treść przepisu art. 4 pkt 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., wnioski wywłaszczeniowe są wiążące dla wojewody, o ile dotyczą potrzeby, przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia. Organ uznał więc, że z wykładni literalnej tego przepisu wynika, że organ wywłaszczający posiadał możliwość zmiany celu, na który nieruchomość została zajęta przez Skarb Państwa, i który stanowił podstawę wywłaszczenia nieruchomości określoną w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Skoro więc wniosek z Głównego Kwatermistrzostwa Dowództwa Marynarki Wojennej w G. z dnia [...] lipca 1950 r. nie zawierał wszystkich 3 elementów, będących wyznacznikiem jego mocy wiążącej dla wojewody, tj. nie precyzował potrzeby (celu) wywłaszczenia, stanowisko organu należy uznać za trafne. Co istotne także w sprawie, wniosek wywłaszczeniowy został zatwierdzony w takiej formie przez Wiceministra Obrony Narodowej gen. brygady - P. J. (opatrzony okrągłą pieczęcią Ministerstwa Obrony Narodowej). W tym zakresie Sąd podziela też także argumentację organu, iż została spełniona przesłanka wynikająca z art. 3 ust. 2 dekretu, tj. zatwierdzenie wniosku przez właściwego ministra. Skoro więc, o tym na jaki konkretnie cel została wywłaszczona nieruchomość przy ul. [...] przesądziło orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia [...] listopada 1950 r., rolą organu nadzorczego była ocena czy materiał dokumentacyjny sprawy stanowił podstawę do stwierdzenia, iż w sprawie doszło do kumulatywnego spełnienia przesłanek wynikających z art. 1 i 2 dekretu.

Minister ustalił, że przedmiotowa nieruchomość była we władaniu Dowództwa Marynarki Wojennej w okresie od dnia 1 kwietnia 1945 r. do 1955 r. Dokumentami potwierdzającymi tą okoliczność, według organu, są pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1956 r., nr [...] oraz protokół z rozprawy przeprowadzonej dnia [...] listopada 1950 r., podczas której ustalono także, iż nieruchomość - budynek posadowiony na nieruchomości, użytkowany był na cele wojskowe. W oparciu o taki stan faktyczny sprawy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. wydało orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia [...] listopada 1950 r. wskazujące, iż nieruchomość wywłaszcza się na cel wojskowy.

Jednakże, co istotne, zdaniem Sądu I instancji w sprawie, w ww. piśmie z dnia [...] listopada 1956 r. Prezydium stwierdziło: "nieruchomość przy ul. [...] w latach 1939-1945 była zajęta przez okupanta na cele wojskowe, czy faktycznie cała nieruchomość była zajęta Wydział Społ. Administr. nie jest w stanie dokładnie stwierdzić. Natomiast od 1945 r. do 1950 r. omawiana nieruchomość była użytkowana przez Wojskową Komendę Rejonową, a od 1950 r. do 1955 r. Dowództwo Marynarki Wojennej zajęło tą nieruchomość dla Urzędu Zastępstwa Prawnego /Prokuratorii Generalnej/.". Pomimo takiej treści pisma, Minister uznał, iż po pierwsze cała nieruchomość była zajęta na cel wojskowy, po drugie przyjął, iż przesłanki dotyczące terminów władania nieruchomością przez Skarb Państwa - Dowództwo Marynarki Wojennej RP zostały spełnione, gdyż wywłaszczona nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa zarówno w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r., jak i w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., a także w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego ([...] listopada 1950 r.). Tymczasem od 1955 r. nieruchomość była wykorzystywana przez Prokuratorię Generalną na cele zastępstwa procesowego.

W konsekwencji, w przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu I instancji nie jest bezsporne czy cele wojskowe realizowała Wojskowa Komenda Rejonowa korzystając z całej nieruchomości, czy też z jej części, oraz w terminach wymaganych dekretem. W tym zakresie brak jakichkolwiek wyjaśnień organu poza ogólnym stwierdzeniem, iż nieruchomość zajęta była na cele wojskowe i odwołaniem się do jednego pisma z dnia [...] listopada 1956 r., z którego i tak należy wywieść odmienne wnioski, niż te które wywiódł organ.

Słusznie, w ocenie Sądu I instancji podniesiono w skardze, iż organ nie ustosunkował się także, czy ogłoszenie, o którym mowa w dekrecie (art. 4 ust. 1 pkt 4) miało być jednorazowe, czy też do każdej czynności wymienionej w art. 6-25 rozporządzenia. Ma to kluczowe, w ocenie Sądu I instancji znaczenie, gdyż w sprawie brakuje ogłoszenia o terminie rozprawy administracyjnej, która miała miejsce w dniu [...] listopada 1950 r. W materiale dokumentacyjnym znajduje się jedynie pismo Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] października 1950 r., skierowanie do Dowództwa Marynarki Wojennej w G. o terminie rozprawy w przedmiocie wywłaszczenia z wniosku z dnia [...] lipca 1950 r. W aktach sprawy brak jest zawiadomień kierowanych do właścicieli nieruchomości, pomimo iż w protokole rozprawy z dnia [...] listopada 1950 r. wskazano, iż obwieszczenie o terminie rozprawy zostało ogłoszone w przepisanym trybie, zaś właściciele wywłaszczonej nieruchomości – W. i R. małż. B. nie stawili się na termin rozprawy, mimo prawidłowego zawiadomienia.

W konsekwencji, powyższe wskazuje, w ocenie Sądu I instancji na naruszenie art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. W omawianym zakresie organ nie wyjaśnił w dostateczny sposób aspektów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a ocena organu co do wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w art. 2 pkt 1) dekretu w dniu wydania orzeczenia o wywłaszczeniu ("nadal") narusza art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ niewłaściwie, zdaniem Sądu I instancji ocenił, bo praktycznie bez żadnej analizy, dlaczego uznał wykorzystanie przedmiotowej nieruchomości w dniu wydania orzeczenia za zgodne z celami wymienionymi w art. 2 pkt 1) dekretu i na jakiej podstawie oparł taką ocenę. Sąd I instancji wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę, organ wyjaśni na czym polegało "ugodowe załatwienie sprawy w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w G. przy ul. [...]", co wynika z pisma skarżących – cofnięcie pozwu - z dnia [...] grudnia 1991 r., kierowanego do Sądu Wojewódzkiego I Wydział Cywilny w Gdańsku.

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej i zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, bowiem poniżej wskazane uchybienia mają istotny wpływ na wynik sprawy tj.

a) art. 145 § 1 lit. c) ww. ustawy w związku z art. 7, 77 i 80 kpa poprzez wadliwe przyjęcie w okolicznościach niniejszej sprawy, że Minister nie wyjaśnił wystarczająco spełnienia przesłanki wykorzystania przedmiotowej nieruchomości na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 199-1945, tj. czy cała nieruchomość była zajęte na cele wojskowe,

b) art. 133 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez podjęcie zaskarżonego rozstrzygnięcia z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego uwzględnionego w uzasadnieniu decyzji,

c) art. 141 ust. 4 ww. ustawy poprzez wskazanie w uzasadnieniu błędnych i nieuzasadnionych twierdzeń nie mających potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym,

d) art. 153 ww. ustawy poprzez nakazanie błędnych i nieuzasadnionych wskazań co do dalszego postępowania, w sytuacji braku konieczności dokonywania dalszych wyjaśnień i braku związku tych wyjaśnień z rozpatrywaną sprawą.

Powołując się na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. dopuszczalne było odjęcie prawa własności nieruchomości zajętych w okresie od dnia 01.09.1939r. do dnia 09.05.1945r. na cele wymienione w art. 2 i znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu (tj. w dniu 16 kwietnia 1948r.) we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Natomiast art. 2 powołanego dekretu stanowił, że odjęcie prawa własności przewidziane w art. 1 ust. 1 dotyczyć mogło tylko tych nieruchomości, które zajęte zostały np. na cele wojskowe (lit.c) oraz były nadal użytkowane na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów były przewidziane na cele wymienione w pkt 1 i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie ich było przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu, z zebranych dokumentów archiwalnych wynika, że spełnione zostały ww. przesłanki, bowiem przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie przez Dowództwo Marynarki Wojennej w dniu 01.04.1945r., a zatem przed zakończeniem w dniu 09.05.1945r. II Wojny Światowej i w dniu wejścia w życie dekretu wciąż znajdowała się w jej władaniu. Powyższe twierdzenie potwierdza wniosek o wywłaszczenie nieruchomości z dnia [...].07.1950r. nr [...] zatwierdzony przez Wiceministra Obrony Narodowej, jak również protokół przeprowadzonej w dniu [...].11.1950 r. rozprawy. Wbrew stanowisku Sądu potwierdzeniem powyższej opinii jest cytowane przez Sąd pismo z dnia [...]11.1956 r., (Sąd wskazał nieprawidłową datę [...].11.1956 r.) gdyż wątpliwości co do zajęcia całości nieruchomości dotyczą okupanta a nie polskich organów wojskowych, które władały całą nieruchomości od kwietnia 1945 r. a więc jeszcze w czasie II wojny światowej, co jest najistotniejsze w sprawie. Z powyższych dokumentów, zdaniem organu, nie można wywieść, iż jedynie część nieruchomości została objęta w posiadanie przez Dowództwo Marynarki Wojennej. Przede wszystkim należy wskazać, że w ww. wniosku z dnia [...].07.1950r. ubiegający się u wywłaszczenie wyraźnie opisał, iż nieruchomość składa się z trzech parcel oznaczonych numerami: [...], a jednocześnie wskazał, iż jest w posiadaniu ww. nieruchomości, bez wyłączenia którejkolwiek z parcel. Do wniosku została zaś dołączona kopia mapy katastralnej z zaznaczeniem granic zajętych parcel nr [...], sporządzona w dniu [...].05.1950r. Wykonywanie władztwa nad ww. nieruchomością potwierdza natomiast protokół rozprawy wywłaszczeniowej, w trakcie której ustalono, iż Marynarka Wojenna dokonywała nakładów na ww. nieruchomość poprzez np. wybudowanie ogrodzenia, rozbudowanie stanowisk garażowych oraz wykonanie remontów wynikłych na skutek uszkodzeń wojennych. W aktach sprawy brak jest natomiast jakichkolwiek dowodów, które potwierdzałyby, iż Dowództwo Marynarki Wojennej władało jedynie częścią tej nieruchomości. Za dowód na brak władania tą nieruchomością lub władaniem jedynie jej częścią nie może być uznane postanowienie Sądu Grodzkiego z dnia 18.07.1945r. sygn. akt II Co 183/45, bowiem z akt sprawy nie wynika, aby zostało ono faktycznie wykonane, tj. aby W. i R. małż. B. zostali wprowadzeni w posiadanie całości lub choćby części tej nieruchomości. Również spadkobiercy byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości nie nadesłali jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wykonanie ww. postanowienia (np. protokołu z wprowadzenia w posiadania). Przeprowadzona w trakcie rozprawy wywłaszczeniowej, z udziałem przedstawiciela Wydziału Kwaterunkowego Marynarki Wojennej, wizja lokalna nie wskazuje, aby w tym czasie nieruchomość była wykorzystywana przez jakikolwiek inny organ aniżeli przez Marynarkę Wojenną. Tym samym, zdaniem skarżącego, należy uznać za udowodnione istnienie przesłanek umożliwiających dokonanie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. Powyższe uzasadnia zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, 77 i 80 kpa, bowiem gdyby Sąd prawidłowo ocenił twierdzenia organu i uwzględnił cały materiał dowodowy, a nie opierał się wyłącznie na wybranych dokumentach a do tego na wyrwanych z kontekstu zdaniach, nie doszedłby do uznania, że organ naruszył przepisy postępowania. Ponadto zdaniem organu to ustalenia Sądu są dowolne i nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym, co dodatkowo potwierdza zarzut naruszenia art. 133 §1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się zaś do zarzutu, iż organ nie wyjaśnił, czy zachowane zostały wszystkie wymogi prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, skarżący kasacyjnie wskazał, iż mimo poszukiwań organowi nie udało się odnaleźć pełnych archiwalnych akt wywłaszczeniowych, które po upływie ponad 60 lat od wywłaszczenia mogły ulec zaginięciu, zniszczeniu lub brakowaniu przy ich przekazywaniu do odpowiednich archiwów. W trakcie przeprowadzonego postępowania, organ poszukiwał akt archiwalnych m. in. w Archiwum Akt Nowych, Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim w G., Sądzie Rejonowym w Gdyni, Urzędzie Miasta G., Archiwum Państwowym w G. oraz Archiwum Państwowym w G. Oddział w G. W ocenie skarżącego, w przeprowadzonym postępowaniu nadzorczym został zebrany wszelki możliwy do odszukania, po upływie ponad 60 lat od daty wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia, materiał dowodowy, który umożliwia dokonanie oceny legalności orzeczenia z dnia [...].11.1950r. Uzasadnieniem zarzutu naruszenia art. 141 ust. 4 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest fakt, że zdaniem skarżącego kasacyjnie Sąd zawarł w uzasadnieniu twierdzenia, które nie mają odzwierciedlenia w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, a ponadto pominął w uzasadnieniu istotne rozważania organu potwierdzające prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonych decyzjach. Odnosząc się do zobowiązania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w kwestionowanym wyroku z dnia [...].08.2012r. zgodnie z którym, organ winien wyjaśnić na czym polegało "ugodowe załatwienie sprawy w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w G. przy ul. [...]", skarżący podniósł, iż cofnięcie pozwu pismem z dnia [...]12.1991r. (kierowanego do Sądu Wojewódzkiego I Wydział Cywilny w Gdańsku) nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie oceny legalności orzeczenia wywłaszczeniowego. Należy bowiem podnieść, iż w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru na podstawie art. 156 i nast. Kpa, organ dokonując oceny orzeczenia wywłaszczeniowego, ocenia również postępowanie przygotowawcze (w tym wniosek wywłaszczeniowy), jak i samo postępowanie wywłaszczeniowe (czyli czynności wykonywane w trakcie jego trwania) zakończone wydaniem kwestionowanego orzeczenia. Wszelkie działania dotyczące przedmiotowej nieruchomości dokonywane już po wydaniu orzeczenia wywłaszczeniowego nie mogą mieć zaś znaczenia dla oceny jego legalności. Na ocenę legalności wywłaszczenia nie mogą mieć również wpływu inne postępowania administracyjne, np. o zwrot nieruchomości w trybie art. 6 obowiązującej w 1991 r. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ani też postępowania sądowe o odszkodowanie.

Powyższe uzasadnia zarzut naruszenia art. 153 ustawy prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż wskazania Sądu co do dalszego postępowania i niezbędnych wyjaśnień nie mają związku ze sprawą i nie wpłyną na przyszłe rozstrzygnięcie organu.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyli H. M., L. M., R. B. Zawnioskowali o oddalenie skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu podnieśli, że WSA trafnie wskazał na brak jednoznacznych ustaleń co do stanu faktycznego nieruchomości, we wskazanych wyżej okresach. Brak jest dowodów co do zajęcia nieruchomości za okres od 1.09.1939r. do 9 maja 1945r. Organ nie poczynił żadnych prób ustaleń w zakresie sposobu wykorzystania nieruchomości zgodnie z celami wymienionymi w art. 2 pkt.1 dekretu, opierając się jedynie na niejednoznacznym piśmie z dnia[...] listopada 1956r. Za niewiarygodny uznać należy protokół rozprawy wywłaszczeniowej stanowiącej jednocześnie protokół oględzin. Zawiera on zapis, który wyklucza istnienie przesłanki wywłaszczenia. Chodzi o stwierdzenie dotyczące istnienia sklepów.

W uzasadnieniu odpowiedzi wskazano ponadto, że z ustaleń historycznych wynika, że obiekt nie był wykorzystywany na cele wojskowe. W okresie przełomu 1948-1949 była to "katownia" informacji wojskowej, gdzie torturowano i przetrzymywano członków opozycji niepodległościowej. Powtórzono argumentację zawartą w skardze o nieprawidłowości obwieszczeń informujących o czynnościach dokonywanych w trakcie postępowania wywłaszczeniowego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył także Prezydent Miasta G., wnosząc o uwzględnienie skargi kasacyjnej, o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sądowi I instancji sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniesiono, że za słuszne uznać należy twierdzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, dotyczące spełnienia w niniejszej sprawie niezbędnych przesłanek wywłaszczenia, określonych w przepisach dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny. Twierdzenia te znajdują poparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej słusznie stwierdził, że istnienia kwalifikowanej wady prawnej decyzji nie można domniemywać, a także że dla oceny legalności decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] listopada 1950 r. nie ma znaczenia fakt przekazania nieruchomości, już po dokonaniu wywłaszczenia, do wykorzystywania Urzędowi Zastępstwa Procesowego. Podobnie, okolicznością nieistotną dla przedmiotowej sprawy jest dotyczące w/w nieruchomości postępowanie cywilne z początku lat 90-tych. W niniejszej sprawie należy jednak, zdaniem uczestników postępowania zwrócić uwagę na okoliczność całkowicie pominiętą przez WSA w Warszawie. Dawne parcele nr [...] stanowią obecnie działki nr [...] w odniesieniu do których zaszły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. w postaci ustanowienia na nich prawa użytkowania wieczystego. Wadliwa była zatem ocena stanu faktycznego niniejszej sprawy dokonana przez WSA z pominięciem tej okoliczności. Dodatkowo uczestnicy wskazali, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji PWRN z dnia [...] listopada 1950 r. jest bezprzedmiotowy w odniesieniu do działki nr [...], której współwłaścicielami skarżący są już w chwili obecnej. Stwierdzenie nieważności w odniesieniu do tej działki jest również niemożliwe z uwagi na zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych w postaci nabycia prawa własności w/w działki przez współwłaścicieli –A. M., B. M. i [...] Sp. z o. o., co również zostało pominięte przez WSA.

Uczestnicy postępowania w osobach H. M., L. M., R. B. w pismach procesowych zawnioskowali o przeprowadzenie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dowodów z dokumentów, dołączonych do pism, celem wykazania rzeczywistego wykorzystania przedmiotowej posesji, we wskazanych w pismach okresach.

Na rozprawie, która odbyła się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wnioski dowodowe uczestników zostały oddalone.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż podstawy, na jakich zostaje oparta skarga kasacyjna wyznaczają kierunek i zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem żądanego uchylenia lub zmiany.

W niniejszej sprawie skargę kasacyjną oparto w istocie na zarzutach prawa procesowego, które kwestionowały dokonaną przez sąd I instancji kontrolę oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przeprowadzonej przez organy obu instancji .

Spornym bowiem pozostawało, czy w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki do wywłaszczenia nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1935-1945. Rację ma sąd I instancji przyjmując, że iż wywłaszczenie w trybie dekretu mogło nastąpić tylko przy łącznym spełnieniu następujących przesłanek: 1) wywłaszczana nieruchomość winna być w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. zajęta na cele określone szczegółowo w art. 2 pkt 1 dekretu (art. 1 ust. 1 dekretu); 2) wywłaszczana nieruchomość winna być w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych (art. 1 ust. 1 dekretu), 3) wywłaszczana nieruchomość winna być "nadal", (tj. w dniu wydania ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu) użytkowana na cele określone szczegółowo w art. 2 pkt 1 dekretu, lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów winna być przewidziana na cele określone szczegółowo w art. 2 pkt 1 dekretu (art. 2 pkt 2 dekretu); 3) wywłaszczana nieruchomość winna zostać częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszy publicznych, względnie też jej zagospodarowanie winno być przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu (art. 2 pkt 2 dekretu). Cele zajęcia nieruchomości, wymienione w art.2 pkt.1 dekretu określono na dotyczące budowy, rozwoju i utrzymanie urządzeń komunikacji publicznej, przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętymi na własność państwa, wojska, ulic, placów publicznych, skwerów, zieleńców, parków, placów sportowych, cmentarzy, zalesień, melioracji, użyteczności publicznej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozpoznającego sprawę w granicach zakreślonych skargą kasacyjną wyrok sądu I instancji mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiadał prawu.

Ma bowiem rację sąd I instancji, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wątpliwości budzi, czy w istocie cała nieruchomość zajęta została na wskazany w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] listopada 1950r. cel.

Do takich wniosków prowadzą pominięte przez sąd I instancji, a budzące wątpliwości ustalenia, zawarte w protokole rozprawy wywłaszczeniowej z dnia [...] listopada 1950r.

Z zapisanego w nim oświadczenia przedstawiciela Dowództwa Marynarki Wojennej, wynika, że budynek jest zajęty na cele wojskowe, Marynarka Wojenna rozbudowała istniejące na posesji garaże do 6 stanowisk, wybudowała również parkan otaczający podwórze, które wyłożyła płytami betonowymi. Finansowała drobne remonty w latach 1945- 1946. Jednocześnie w protokole tym znalazł się zapis, z którego wynika, że w budynku głównym na parterze znajdują się sklepy, od ulicy [...] dużych witryn, od ulicy [...] duże witryny.

Sąd I instancji pominął, że organy prowadzące postępowanie w trybie nieważnościowym nie rozważyły, czy fakt istnienia w budynku sklepów pozwalał przyjąć, że w istocie cała nieruchomość zajęta została na cele wojskowe.

Zgodzić w tym miejscu należy się ze skarżącym kasacyjnie, iż wątpliwości wskazywane w piśmie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1956r. dotyczyły w istocie zakresu zajęcia nieruchomości przez okupanta, a nie jak wywiódł sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku zakresu zajęcia, dokonanego przez wojsko polskie. Nie wyjaśnienie podnoszonej w tym piśmie kwestii nie mogło zatem podważać zasadności decyzji organów nadzoru.

Mimo to, mając na względzie opisane wcześniej niejasności dotyczące istnienia na posesji sklepów należy zgodzić się z WSA w Warszawie , który zarzucił organom, iż wbrew swemu obowiązkowi nie wyjaśniły i nie rozważyły wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszono art.7,77,80 kpa.

Identycznie potraktować należało ustalenia dotyczące faktu zajmowania nieruchomości przez Prokuratorię Generalną, w mających istotne znaczenie dla sprawy okresach.

Zwrócić w tym miejscu należy uwagę na sprzeczność informacji zawartych w tym względzie pomiędzy pismem z dnia [...] listopada 1956r., a protokołem rozprawy wywłaszczeniowej. Z pierwszego dokumentu wynika, że Ministerstwo Marynarki Wojennej zajęło tę nieruchomość dla Prokuratorii Generalnej w okresie od 1950-1955, w drugim dokumencie stwierdzono, iż nieruchomość jest nieprzerwanie wykorzystywana przez wojsko od 1945r. do dnia rozprawy wywłaszczeniowej. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika zatem, wbrew skarżącemu kasacyjnie, kiedy wojsko przekazało nieruchomość Prokuratorii Generalnej, a w szczególności, czy miało to miejsce po dacie orzeczenia z dnia [...] listopada 1950r. Za nie niezrozumiałe w dotychczasowym stanie sprawy uznać należy zawarte w piśmie z dnia [...] listopada 1956r. stwierdzenie odnośnie zajęcia nieruchomości przez Marynarkę Wojenną na potrzeby Prokuratorii Generalnej, co poddawałoby w wątpliwość jej rzeczywiste wykorzystanie na potrzeby wojska w chwili wydania decyzji o wywłaszczeniu .

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na naruszenie przez organ wskazanych przepisów, odnoszących się do postępowania dowodowego wskazuje również fakt, iż mimo podniesienia we wniosku o stwierdzenie nieważności z dnia [...] czerwca 2011r. wykorzystywania budynku, położonego na spornej posesji przez wojskowy aparat bezpieczeństwa, czego zdaniem wnioskujących nie sposób uznać za cel związany z obronnością państwa, w decyzjach obu instancji nie podjęto jakichkolwiek rozważań w tym przedmiocie.

Wyjaśnienie tej okoliczności ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W istocie bowiem cele użyteczności publicznej w rozumieniu norm stanowiących podstawę wywłaszczenia w trybie dekretu z 1948r. winny być rozumiane jako realizujące wartości powszechnie akceptowane w społeczeństwie, służące ogółowi, przeznaczone dla wszystkich. Oceny wymagało zatem, w razie potwierdzenia zarzutu wykorzystywania budynku przez wojskowy aparat bezpieczeństwa, czy możliwym było przyjęcie dopuszczalności wywłaszczenia na tak rozumiany cel publiczny. (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2002r., sygn. akt I SA/1528/00).

Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, iż dekret z 1948r. posługuje się pojęciem użyteczności publicznej w znaczeniu szerokim, wyliczając cele określone pod lit. a-d art.2 pkt.1 jedynie przykładowo( por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2012r., wydany w sprawie I OSK 218/11). Nie budzi z kolei wątpliwości w orzecznictwie, że wywłaszczenie nieruchomości w przypadku, gdy nie zostały spełnione przesłanki art. 1 i art.2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948r. stanowi rażące naruszenie tych przepisów w rozumieniu norm zawartych w art. 156§1pkt.2 kpa( por. wyrok NSA z dnia 2 września 2009r., wydany w sprawie I OSK 1151/08).

Wadliwości w ocenie materiału dowodowego skutkować muszą jak słusznie wywiódł WSA w Warszawie uchyleniem decyzji organów obu instancji, z uwagi na konieczność wyjaśnienia opisanych wątpliwości.

Ponownie rozpoznając sprawę organy winny mieć również na względzie, iż przekroczenia norm zawartych w art. 7,77, 107§3 kpa nie mógł powodować sam fakt braku w aktach obwieszczenia o terminie rozprawy, przy jednoczesnym braku zawiadomień, kierowanych do W. i R. małżonków B.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż brak w aktach administracyjnych po kilkudziesięciu latach dowodu na dokonanie jakiejś czynności przy braku dowodów przeciwnych nie przemawia za koniecznością przyjęcia, że nie została ona dokonana( por. wyrok NSA, wydany w sprawie o sygn. akt I OSK 1477/09).

Organy zgodnie z ciążącymi na nich obowiązkami przeprowadziły postępowanie, mające na celu zgromadzenie pełnej dokumentacji akt wywłaszczeniowych, czyniąc poszukiwania w różnego rodzaju archiwach.

W ich wyniku odszukany został protokół rozprawy wywłaszczeniowej, w którym uczyniono adnotację o dokonaniu obwieszczenia o terminie rozprawy, co przy braku przeciwdowodu za niewadliwe każe uznać przyjęcie, że taki fakt miał miejsce. W istocie bowiem jak słusznie podkreślono w skardze kasacyjnej o istnieniu dokumentów, których nie udało się odnaleźć wnioskować można na podstawie innych, zachowanych, które na tamte się powołują.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie nadzorcze winno również swym badaniem obejmować także przesłanki uniemożliwiające stwierdzenie nieważności, na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156§2 P.p.s.a. Z tego też względu nie można zarzucić sądowi I instancji skierowania do organów nadzoru niewłaściwych wytycznych związanych z koniecznością poczynienia ustaleń w zakresie zmiany stosunków własnościowych nieruchomości, objętych kwestionowaną decyzją( por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012r, sygn., akt II OSK 292/11, uchwała SN z dnia 28 maja 1992r.podjęta w sprawie III AZP 4/92).

Na zasadzie art. 106§3 P.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wnioski dowodowe uczestników postępowania.

Pamiętać należy, że przepis art. 106§3 P.p.s.a. stanowi o uprawnieniu, a nie obowiązku sądu. Ponadto zgłoszone w niniejszej sprawie wnioski dowodowe wbrew istocie tej normy miałyby zostać wykorzystane do dokonania ustaleń faktycznych, służących merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy. Tymczasem sąd administracyjny może dokonywać ustaleń, jedynie w takim zakresie, jaki byłby niezbędny do dokonania oceny zgodności z prawem kontrolowanego rozstrzygnięcia.

Mając na względzie poczynione powyżej wywody, z uwagi na fakt, iż zaskarżony wyrok odpowiadał prawu mimo częściowo błędnego uzasadnienia, skargę kasacyjną na zasadzie art. 184 P.p.s.a należało oddalić i stąd orzeczono jak w pkt.1 sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 204 pkt.2 P.p.s.a