Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 214/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędzia WSA Łukasz Krzycki Asesor WSA Anna Szymańska Protokolant Małgorzata Sokólska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2004 r. sprawy ze skargi G.F., W. F. i Z. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2004 r. Nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji zatwierdzającej umowę nabycia nieruchomości 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzję organu I instancji. 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz G. F., W. F. i Z. F. kwotę 900 zł (dziewięćset zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2003 r. na podstawie art. 157 oraz 158 § 1 kpa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z [...].12.1977 r. zatwierdzającej umowę nr [...] z [...].11.1977 r. zawartą pomiędzy W. F. (synem W. i M.), a Spółdzielnią Kółek Rolniczych [...] nabycia nieruchomości za spłaty pieniężne. Kwestionowana decyzja została wydana na podstawie art. 37 ust. 2 w zw. z art. 28 ustawy z 28 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118) oraz § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21 poz. 125).

Zdaniem organu błędnie powołano § 8 ust. 2 ww. rozporządzenia zamiast § 8 ust. 1. Jednak to uchybienie ma charakter formalno-prawny i nie może być uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Brak powołania w decyzji podstawy prawnej, określenie jej w sposób ogólnikowy lub błędny nie daje podstawy do przyjęcia tezy wydania decyzji bez podstawy prawnej, jeżeli taka podstawa faktycznie istniała. Za nietrafny uznano zarzut wydania przedmiotowej decyzji przez osobę nieuprawnioną. Posiadanie pieczątki imiennej "z upoważnienia Naczelnika Dzielnicy mgr inż. S. K. Kierownik Wydziału" stanowi podstawę do uzasadnionego domniemania posiadanego rzeczywistego upoważnienia. Brak takiego upoważnienia w aktach osobowych S. K. znajdujących się w archiwum nie jest wystarczającym dowodem na brak także upoważnienia z uwagi np. na niekompletność akt.

Brak należytej reprezentacji SKR przy zawieraniu umowy, brak zgody jednostki nadrzędnej SKR na zawarcie umowy oraz brak zgody A. F. na zawarcie umowy nie mogą być zdaniem organu przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, albowiem nie dotyczą bezpośrednio decyzji, lecz poprzedzającej ją umowy. Organ administracji nie posiada kompetencji do oceny ważności umowy na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. Oceny takiej może dokonać Sąd w postępowaniu cywilnym.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania G. F., W. F. (syna B. i H.) oraz Z. F. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podtrzymując stanowisko oraz uzasadnienie zawarte w tej decyzji.

W skardze do Sądu G. F., W. F. i Z. F. podnieśli następujące zarzuty:

1. błędną interpretację art. 156 § 1 pkt 2 kpa, art. 3 ust. 1 w zw. z art. 37 ust. 1 oraz art. 28 ustawy z 29.05.1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z 31 maja 1974 r. W ich ocenie w trybie nadzoru podlega ocenie nie tylko sama decyzja i jej skutki prawne, ale też postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie wadliwej decyzji oraz naruszenia dotyczące przepisów innych gałęzi np. prawa cywilnego w zakresie nieważności umowy, formy czynności prawnej, reprezentacji stron, zgody współmałżonka itp.

2. naruszenia art. 7, 75, 77 i 107 § 3 kpa poprzez nieustosunkowanie się do zarzutu braku wniosku W. F. o wydanie decyzji, niewyjaśnienia rzeczywistego zakresu uprawnień S. K. do wydawania decyzji w imieniu Naczelnika Dzielnicy, nierozpatrzenia całości materiału dowodowego w postaci zeznań św. Z. F..

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko oraz motywy zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Oznacza to, że Sąd niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów ma obowiązek z urzędu ocenić stwierdzone naruszenia prawa.

Zgodnie z art. 19 kpa organy administracji publicznej mają obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości miejscowej i rzeczowej. Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa.

Przedmiotem oceny w postępowaniu nieważnościowym w niniejszej sprawie jest decyzja Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z [...].12.1977 r. zatwierdzająca umowę nr [...] z [...].10.1977 r. nabycia nieruchomości za spłaty pieniężne. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 37 ust. 2 w zw. z art. 28 ustawy z 28 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118).

Stosownie do art. 37 ust. 2 i art. 38 tej ustawy organem właściwym do wydania kwestionowanej decyzji był naczelnik gminy, naczelnik miasta i gminy, prezydent lub naczelnik miasta albo dzielnicy.

Również w ustawie z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. nr 32 poz. 140) odpłatne przeniesienie własności nieruchomości na rzecz Państwa następowało w formie decyzji naczelnika gminy - art. 58 ust. 2. W ustawie z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu rolników indywidualnych i członków ich rodzin (tekst. jedn. Dz. U. nr 24 z 1989 r., poz. 133 ze zm.) organem właściwym do wydawania decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego Państwu był terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego - art. 59 ust. 3.

Ustawa z 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 34, poz. 198 ze zm.) kompetencje do wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na podstawie art. 59 ust. 3 ww. ustawy z 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin przekazała rejonowym organom rządowej administracji ogólnej.

Przepisy ustawy z 14.12.1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników utraciły moc z dniem 1.01.1991 r., kiedy to weszła w życie ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. nr 7 z 1998 r., poz. 25 ze zm.).

Przepisy tej ostatniej ustawy, które obowiązują do chwili obecnej nie przewidują możliwości przeniesienia własności nieruchomości, o której mowa w art. 37 ustawy z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Z tego też względu przepisy kompetencyjne nie wskazują organu właściwego dla tego rodzaju spraw. Zatem, aby ustalić organ właściwy do oceny decyzji w trybie postępowania nieważnościowego, wydanej na podstawie art. 37 ww. ustawy z 1974 r., należy sięgnąć do przepisów ogólnych w zakresie właściwości. Zgodnie z art. 157 § 1 kpa organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Organem wyższego stopnia w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej - art. 17 pkt. 1 kpa.

Z art. 7 pkt 4 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. nr 22, poz. 268) wynika, iż Wojewoda jest organem wyższego stopnia tylko wtedy, jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. W niniejszej sprawie brak jest przepisu szczególnego, który wskazywałby Wojewodę jako organ wyższego stopnia.

Przepis art. 163 Konstytucji RP stanowi wyraźnie, że samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych.

Zatem organem właściwym do rozpatrzenia sprawy nieważności kwestionowanej decyzji Naczelnika Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] grudnia 1977 r. jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K..

Oznacza to, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 kpa naruszenie przepisów o właściwości przy wydawaniu decyzji stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności i to niezależnie do merytorycznego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.

Stosownie do art. 200 ww. ustawy Sąd zasądził na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego w granicach stawki minimalnej określonej w § 14 ust. 2 pkt 1c rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 z późn. zm.), albowiem Sąd uwzględnił skargę z przyczyn, które nie były podnoszone w skardze.