Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1604/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-11-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl, Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Protokolant asystent sędziego Ewa Cisowska-Sakrajda, po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. S., B. M. i D. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [..] Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. -


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] Nr[...] , po rozpatrzeniu odwołania E. S., pełnomocnika M. S., B. M. i D. J. , utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zlokalizowanej w Ł. przy ul. A. 43, oznaczonej jako działka nr 41 o pow. 1005 m2.

Jak podał organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] , orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej miasta Ł. Nr [...] z dnia [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A 43, uregulowaną w księdze wieczystej KW Nr[...] , stanowiącą współwłasność W. N., W. N. i W. J. Wywłaszczenia dokonano z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej w oparciu o przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz. U. Nr 86, poz. 776 ze zm.) i dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 grudnia 1949 r. o zmianie niektórych przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 527).

Wnioskiem z dnia 23 lipca 2001 r. z roszczeniem o ustalenie "pełnego odszkodowania za utracone mienie, jak i utracone korzyści jakie mogli uzyskać właściciele nieruchomości przy ul. A 43" wystąpił E. S. - pełnomocnik M. S., B. M. i D. J., będących spadkobiercami byłych współwłaścicieli nieruchomości. Pismem z dnia 27 września 2001 r. E. S. rozszerzył powyższy wniosek o "możliwość zwrotu mienia w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami". Po rozpatrzeniu wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości organ decyzją z dnia [..] oddalił go. W uzasadnieniu stwierdził, iż stosownie do treści art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bądź jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku śmierci byłych współwłaścicieli, zgodny wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej powinien pochodzić od ich wszystkich spadkobierców. Z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie wynika, iż w dacie wywłaszczenia, nieruchomość położona w Ł. przy ul. A 43, stanowiła współwłasność W. N., W. N. i W. J. Zgodnie z treścią postanowień Sądu Rejonowego w Ł. sygn. akt [...] z dnia [...] i sygn. akt [...] z dnia [...] i Sądu Rejonowego w D. sygn. akt [...] spadkobiercami W. N. są M. S. i B. M., spadkobiercami W. N. są C. V. F. z d. N. oraz M. S. i B. M., a spadkobiercą W. S. J. II v.F. z d. N. jest D. J.

Stosownie do treści art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Zgodnie ze stanem faktycznym istniejącym sprawy, prawo użytkowania wieczystego wraz z prawem własności znajdujących się na nieruchomości budynków i urządzeń nabyło Przedsiębiorstwo Budownictwa Kolejowego w Ł., na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] Nr[...] . Jako użytkownik wieczysty gruntu oraz właściciel budynków i urządzeń Przedsiębiorstwo Budownictwa Kolejowego w Ł. zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw Nr [...] w dniu 4 sierpnia 1994 r. Następnie aktem notarialnym Rep. [...] z dnia 26 lutego 1996 r. podmiot ten zbył powyższe prawa na rzecz G. H. Obecnie prawo użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu oraz prawo własności budynków przysługuje G. H. i T. H. Mając to na uwadze organ stwierdził należy, iż zaistnienie w sprawie negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości przewidzianej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami powoduje orzeczenie o odmowie jej zwrotu.

Po rozpatrzeniu odwołania E. S., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Ł. W motywach stanowiska podał, iż z akt sprawy wynika także, że w przedmiocie zwrotu nieruchomości toczyło się postępowanie administracyjne i wniosek odwołującego o zwrot z dnia 16 lutego 1990 r. został załatwiony odmownie decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. Nr [...] z dnia [...] podjętą w trybie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), która to decyzja utrzymana została w mocy decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] Sprawę zwrotu nieruchomości badał również Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, który wyrokiem Sygn. akt II SA/Łd 610-611/96 z dnia 10 grudnia 1997 r. oddalił skargę M. S. i B. M. wniesioną na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Zdaniem organu odwoławczego rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Ł. jest poprawne. Uzupełniając rozważania organu I instancji Wojewoda Łódzki wyjaśnił jedynie, iż prawo użytkowania wieczystego dla Przedsiębiorstwa Budownictwa Kolejowego w Ł. nie powstało w wyniku umowy, lecz wprost z przepisu art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) i potwierdzone tylko zostało decyzją Wojewody [...] z dnia [...]

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. S., B. M. i D. J. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem, bowiem narusza ona unormowanie art. 2, 21 i 64 Konstytucji RP. Prawowici właściciele złożyli wniosek o zwrot mienia w dniu 16 lutego 1990 r. Organy wydały decyzję uwłaszczeniową na rzecz Przedsiębiorstwa Kolejowego bez udziału strony skarżącej i stanowi to przeszkodę prawną do zwrotu nieruchomości. Powoływanie się przez organ na ustawy i przepisy, które są niezgodne z prawem należy uznać za nieważne, co nie może stanowić przeszkody do zwrotu nieruchomości. Przeprowadzona kontrola przez Najwyższą Izbę Kontroli wykazała szereg błędów w zakresie zwrotu nieruchomości w Polsce.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ podał, iż podtrzymuje stanowisko przedstawione w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej . Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ).

Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.

W odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 43 organy obu instancji prawidłowo bowiem uznały, że w świetle obecnie obowiązującego przepisu art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zmianami ) zwrot tej nieruchomości na rzecz spadkobierców wywłaszczonych współwłaścicieli nie jest możliwy. Powołany przepis jednoznacznie bowiem stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ( tj. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części ), nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Ustalony w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny w całości wypełnia dyspozycję wskazanego przepisu art. 229 ustawy, która zgodnie z art. 242 weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Z dokumentów znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego jednoznacznie wynika, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona dla potrzeb Kuratorium Okręgu Szkolnego w Ł. w celu urządzenia w niej placówki oświatowej. Placówka ta funkcjonowała do dnia 31 maja 1975 r., kiedy to decyzją Prezydenta Miasta Ł. nr [...] orzeczono wygaśnięcie prawa użytkowania tej nieruchomości, a następnie na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] przekazano ją w użytkowanie wieczyste Przedsiębiorstwu Budownictwa Kolejowego w Ł.. Prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej KW Nr [...] w dniu 4 sierpnia 1994 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji trafnie wskazał, że podnoszone przez skarżących okoliczności związane z ewentualnym naruszeniem przepisów prawa przy wydaniu tej decyzji nie mogą być przedmiotem oceny w postępowaniu o jej zwrot.

Już w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 30, poz. 127 z 1991 r.) przyjęto w orzecznictwie NSA pogląd, w myśl którego, jeżeli nieruchomość zostanie wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, to późniejsza zmiana sposobu jej wykorzystania nie może prowadzić do powstania obowiązku jej zwrotu.

Okoliczność ta w obecnie obowiązującym stanie sprawy (z uwagi na treść przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami) nie ma jednak zasadniczego znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Nie ulega również wątpliwości, że kolejny wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości skarżący złożyli w marcu 2001 r. pod rządem nowej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zbycie prawa wieczystego użytkowania na rzecz małżonków H. nastąpiło zaś w 1996 r., a zatem przed wejściem w życie tej ustawy i od tego czasu nie było jakichkolwiek zmian własnościowych w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości. W tym stanie rzeczy organ nie był zgodnie z art. 136 ust. 2 ustawy zobligowany do informowania skarżących o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Podobnie należy ocenić powołanie się przez skarżących na tytuł wykonawczy Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 12 lipca 1948 r. w sprawie sygn. akt[...]. Decyzja o wywłaszczeniu wydana została wszak później , w 1953 r. i nie podlega ocenie prawnej w niniejszym postępowaniu.

Powołanie się przez skarżących na gwarantowaną konstytucyjnie zasadę ochrony własności nie może również odnieść zamierzonego skutku uchylenia zaskarżonej decyzji, jako że do chwili obecnej przepis art. 229 powołanej ustawy nie został uznany za sprzeczny z którymkolwiek z przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Należy również zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody [...] przedstawionym w odpowiedzi na skargę, iż wskazane przez skarżących przepisy Konstytucji RP dotyczą ograniczenia prawa własności, np. w postępowaniu wywłaszczeniowym i nie mogą mieć zastosowania w postępowaniu o zwrot nieruchomości.

. Uznając przeto, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmianami ) skargę jako bezzasadną oddalił.