Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1407/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Asesor WSA Mirosław Kupiec (spr.), Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Protokolant Sekr. Sąd. Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2007 r. przy udziale – sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. po rozpatrzeniu odwołania W.S. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r. nr [...], którą odmówił wznowienia postępowania w sprawie określenia długu celnego z tytułu wprowadzenia na polski obszar celny samochodu marki [...] decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia [...]r. nr [...]utrzymanej w mocy decyzją Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...]r. nr [...].

Jak wynika z akt niniejszej sprawy Dyrektor Urzędu Celnego w C. decyzją z dnia [...]r. stwierdził, iż towar w postaci samochodu ciężarowego marki [...], rok produkcji [...], numer nadwozia [...], został w dniu [...]r. nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny i określił kwotę powstałego z mocy prawa długu celnego w wysokości [...]zł oraz naliczył kwotę odsetek z tego tytułu. Datę powstania długu celnego organ celny ustalił na dzień [...]r.

Decyzja ta została doręczona W. S., który został uznany przez organ celny za jednego z dłużników zobowiązanych do zapłaty cła.

Po wniesieniu odwołania Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Pismem z dnia [...]r., skierowanym do Dyrektora Izby Celnej w K., pełnomocnik W. S. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności jedenastu rozstrzygnięć wydanych przez Dyrektora Urzędu Celnego w C. w latach [...]-[...] oraz o wznowienie postępowania w tych sprawach, w tym również w sprawie zakończonej decyzją opisaną wyżej z dnia [...]r.

W sprawie stwierdzenia nieważności i wznowienia postępowania Dyrektora Izby Celnej w K. wydał odrębne rozstrzygnięcia.

Z treści przedmiotowego wniosku, a w szczególności z treści pism uzupełniających złożonych w toku prowadzonego postępowania, wynikało, że strona domagała się wznowienia postępowania w sprawie rozstrzygniętej decyzją z dnia [...]r. powołując się na przesłanki zawarte w art. 240 § 1 pkt 3 i 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm., zwaną dalej O.p. lub Ordynacją podatkową), zgodnie z którymi wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ podatkowy, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 130 - 132 O.p. oraz gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję.

Strona w swoich pismach uzupełniających wskazała, że jej zdaniem:

- ustalenia, mające znaczenie dla rozstrzygnięć wydanych przez organ celny odnośnie określenia osób uznanych za dłużników odpowiedzialnych za powstanie długu celnego z tytułu nielegalnego wprowadzenia towarów, zostały poczynione w toku postępowania karnego wszczętego i prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w K. w sprawie nielegalnego wprowadzenia samochodów na polski obszar celny (postanowienie Prokuratury Okręgowej w K. sygn. akt [...]z dnia [...]r., którym m.in. umorzono postępowanie karne prowadzone w stosunku do strony),

- ogromna większość dokumentów uznanych za dowody w postępowaniu karnym i karnym skarbowym istniała w czasie prowadzonych przez organy celne postępowań, jednakże kierowane do tych organów wnioski o wykorzystaniu tych dokumentów pozostawały bezskuteczne mimo obowiązku wynikającego z art. 122 O.p.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K., odmówił wznowienia postępowania w sprawie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia [...]r. nr [...] utrzymanej w mocy decyzją Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...]r. nr [...].

Wydając to rozstrzygnięcie organ ten wskazał na istnienie negatywnej przesłanki, uniemożliwiającej wszczęcie postępowania w tej sprawie, a wynikającej z art. 265² pkt 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z poźn.zm, zwaną dalej Kodeksem celnym), który stanowi, że jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wznawia postępowania.

Według organu przepis ten miał zastosowanie na mocy przepisu przejściowego art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623, zwanej dalej ustawą wprowadzającą Prawo celne). Ponadto organ stwierdził, że zawarty w art. 262 Kodeksu celnego zapis "odpowiednio", odsyłający do postępowania prowadzonego na podstawie przepisów Ordynacja podatkowa, oznacza, że jeżeli przepisy Kodeksu celnego regulują w sposób odmienny tryb postępowania procesowego, niż przepisy Ordynacji podatkowej, to stosuje się przepisy Kodeksu celnego, które są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej. Zdaniem organu, dopiero po stwierdzeniu braku "własnej" regulacji procesowej należy stosować przepisy Działu IV Ordynacji podatkowej, ale nie wprost, lecz "odpowiednio".

Odnosząc to do sprawy organ uznał, że art. 265² Kodeksu celnego będzie miał zastosowanie w sprawie, ponieważ zawiera on samodzielne uregulowanie, odmienne od uregulowań zawartych w przepisach Ordynacji podatkowej, które na zasadzie pierwszeństwa powinno być stosowania w sprawach celnych. Tym samym wskazano, że jeśli upłynął zawity termin określony w tym przepisie, to jest okres 3 lat, liczonych od dnia powstania długu celnego, wniesienie żądania o wznowienie postępowania staje się bezskuteczne.

W piśmie z dnia [...]r. pełnomocnik strony złożył odwołanie od powyższej decyzji Dyrektora Izby celnej w K., które zostało uzupełnione pismem z dnia [...]r., które wpłynęło do organu dnia [...]r.

W pismach tych zarzucono organowi pierwszej instancji naruszenie następujących przepisów:

1/ art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne poprzez błędną interpretację i zastosowanie tego przepisu do norm procesowych zamiast jedynie do prawa materialnego,

2/ art. 243 § 1 O.p., poprzez brak postanowienia w spawie wznowienia postępowania

3/ art. 2 Konstytucji RP, poprzez uniemożliwienie wyeliminowania z obiegu prawnego orzeczenia zawierającego rażące wady,

4/ art. 32 Konstytucji RP, poprzez nierówne traktowanie podmiotów, które złożyły w tym samym dniu wniosek w sprawie wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

Ponadto zwrócono się o "pisemne wskazanie, czy w toku zarówno postępowania pierwotnego prowadzonego przez Dyrektora Urzędu Celnego w C. jak i w toku niniejszego postępowania w sprawie wznowienia postępowania brały udział osoby będące świadkami w sprawie będącej podstawą pierwotnego orzeczenia", jak również o przesłanie przed wydaniem orzeczenia stanowiska w sprawie zarzutów zawartych w odwołaniu sporządzonego na podstawie art. 227 § 2 O.p.

Uzasadniając te zarzuty zwrócono uwagę, że wyjątek przewidziany w art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne, dotyczy rozpoznania na podstawie przepisów Kodeksu celnego spraw dotyczących długu celnego powstałego przed dniem 1 maja 2004 r., a co, zdaniem strony, potwierdza regułę, iż wszystkie inne sprawy podlegają nowemu prawu. Przyjęto też, że zasady, w myśl której postępowanie toczy się na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów procesowych, nie wyłącza odesłanie zamieszczone w art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne, a przepis nakazujący stosowanie do spraw dotyczących długu celnego powstałego przed dniem 1 maja 2004 r. przepisów Kodeksu celnego, odnosi się wyłącznie do materialno-prawnych przepisów dotyczących tego długu. W efekcie tego przyjęto, że za "przepisy dotychczasowe" należy uznać tylko i wyłącznie przepisy prawa materialnego zawarte w Kodeksie celnym i wydane na jego podstawie rozporządzenia. Wskazano przy tym, że instytucja wznowienia postępowania posiada charakter proceduralny i w żaden sposób nie jest związana z długiem celnym, a tylko i wyłącznie z samą decyzją i jej rażącymi wadami.

Według pełnomocnika zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów Kodeksu celnego ograniczających prawo do wzruszenia przedmiotowej decyzji stanowi pogwałcenie art. 32 Konstytucji RP stwierdzającego, że wszyscy są wobec prawa równi, wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne oraz że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Podniesiono też, że w instytucji wznowienia postępowania należy rozróżnić dwa etapy procedury. Jednym jest postępowanie w sprawie wznowienia postępowania, a drugim postępowanie wznowione. Zaznaczono, że przepis art. 243 O.p. traktuje o postępowaniu wznowieniowym, czyli takim, które ma doprowadzić dopiero do właściwego postępowania w sprawie, która ewentualnie zostanie wznowiona. Zwrócono uwagę, że w instytucji wznowienia postępowania występują dwa różne co do charakteru prawnego akty administracyjne. Pierwszy to postanowienie o wszczęciu postępowania, a drugi to decyzja o odmowie wznowienia postępowania. Pozytywne rozstrzygnięcie ma formę postanowienia, a negatywne formę decyzji. Zdaniem pełnomocnika postanowienie jest tylko aktem wszczynającym i nie powinno zawierać innych treści poza wskazaniem przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania (wyrok NSA z dnia 13 listopada 1987r, I SA 1326/86). Natomiast odnośnie decyzji w sprawie odmowy wznowienia postępowania wskazano, że możliwe jest jej wydanie wówczas gdy:

a/ z żądaniem wystąpiła osoba, która nie jest stroną - ale wniosła żądanie po upływie terminu przewidzianego w art. 68 lub art. 70 O.p., a nie ma podstaw do jego przywrócenia,

b/ żądanie pochodzi od strony niemającej zdolności do czynności prawnych, działającej bez przedstawiciela ustawowego,

c/ w sposób oczywisty można z twierdzeń stron wyprowadzić wniosek o braku związku przyczynowego pomiędzy wskazaną podstawą wznowienia, a treścią dotychczasowej decyzji.

Podkreślenia, zdaniem pełnomocnika, wymaga również fakt, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania nie jest związane w żaden sposób ze sposobem, terminem czy wysokością długu celnego. Jest natomiast związane tylko i wyłącznie z samą decyzją.

Zwrócono też uwagę, że we wszystkich aktach prawnych termin czasowy na wzruszenie orzeczenia związany jest z datą wydania, doręczenia lub uprawomocnienia orzeczenia i że w żadnym wypadku terminy te nie są związane tylko i wyłącznie z zaistnieniem zdarzenia podlegającego rozstrzygnięciu danym orzeczeniem, ponieważ w toku postępowania o uznanie orzeczenia za nieważne nie jest ponownie rozstrzygane merytoryczne zagadnienie wstępne orzeczenia.

Zdaniem pełnomocnika art. 265( Kodeksu celnego narusza art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Według niego konstrukcja ta powoduje "wielokrotnie iluzoryczne prawo do zastosowania tej instytucji", a ponieważ w aktualnie obowiązującym Prawie celnym nie ma "żadnych szczególnych zapisów na ten temat", w przedmiotowej sprawie zastosowanie winny znaleźć rozwiązania przyjęte przez Ordynację podatkową.

Powołując się dodatkowo na zasadę stosowania norm względniejszych dla strony w przypadku zmiany norm prawnych pełnomocnik podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie należało, po przeprowadzeniu postępowania w zakresie wystąpienia przesłanek, wydać decyzję.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Celnej w K. utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.

Organ odwoławczy uznał, że decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia [...]r., która została utrzymana w mocy decyzją Prezesa GUC i w stosunku do której złożono wniosek o wznowienie postępowania, została wydana w związku z powstaniem - z mocy prawa w dniu [...]r. - długu celnego i dotyczyła między innymi określenia wysokości kwoty powstałego z mocy prawa długu celnego.

Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, że w niniejszej sprawie dług celny powstał pod rządami ustawy Kodeks celny, w chwili gdy obowiązywał już przepis art. 265( Kodeksu celnego, dodany do tej ustawy na mocy art. 1 pkt 79 lit. b ustawy z 10 kwietnia 1999r. o zmianie ustawy - Kodeks celny (Dz.U. Nr 42, poz. 402) od dnia 21 maja 1999 r. Nawiązano przy tym do treści przepisu przejściowego art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne i stwierdzono, że jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej, to do takich spraw stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli właśnie Kodeks celny.

Dyrektor Izby Celnej w K. nie zgodził się ze stanowiskiem odwołującego się, że ten przepis przejściowy nakazuje stosować tylko przepisy materialne. Organ wywodził, że z zakresu "przepisów dotychczasowych" ustawodawca nie wyłączył przepisów procesowych i że regulacja art. 2652 Kodeksu celnego nawiązuje do długu celnego. Organ powołał się przy tym na stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt I FSK 81/05 (Lex nr 174431), zgodnie z którym art. 324 § 1 O.p. (regulujący kwestię przepisów przejściowych) "obejmuje obowiązek stosowania zarówno przepisów procesowych jak i materialnoprawnych tej ustawy". Powołując się na stanowisko wyrażone przez SN stwierdził też, że "przy interpretacji prawa międzyczasowego obowiązuje zasada, że jeżeli stan faktyczny powodujący powstanie, zmianę lub ustanie stosunku prawnego nastąpił pod rządami dawnej ustawy, to do oceny jej skutków prawnych stosuje się ustawę dawną, także po wejściu w życie ustawy nowej" (wyrok SN z dnia 18 lutego 1997 r. sygn. akt I CKU 87/96, Prokuratura i Prawo 1997/6/33, LEX Nr 29535).Tak więc przyjął, że skoro prawodawca, regulując sprawy powstałe przed akcesją RP do Unii Europejskiej, nakazuje stosować do nich przepisy dotychczasowe, to nie dopuszczalna jest interpretacja zawężająca ich stosowanie wyłącznie do przepisów prawa materialnego, bo prowadziłaby do wniosku, że ustawodawca działa w sposób nieracjonalny wprowadzając zbędny przepis przejściowy. Taka interpretacja, zdaniem organu, naruszałaby też zasadę wyrażoną w art. 32 Konstytucji i sankcjonowałaby stosowanie do tej samej grupy podatników (dłużników celnych) różnych przepisów (dotyczących 3 i 5 lat) w zależności od daty złożenia wniosku.

Odnośnie podniesionej kwestii naruszenia przez przepis art. 2652 Kodeksu celnego postanowień Konstytucji RP organ odwoławczy powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (m.in. wyrok z dnia 31 stycznia 2000 r.) i Sądu Najwyższego (np. wyrok z dnia 23 sierpnia 1994 r. sygn. akt I PRN 53/94, OSN-PiUS 1994/11/179 i oraz z dnia 30 października 2002 r. sygn. akt V CKN 1456/00, LEX nr 57237) i stwierdził, że domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązującą i że w żadnym wypadku podstawą odmowy do zastosowania przez sąd przepisów ustawowych nie może być zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji. Zwrócono przy tym uwagę, że przepis art. 188 Konstytucji zastrzega orzekanie w sprawach niekonstytucyjności do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego.

Odnośnie stosowania art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego uznano, że jest to przepis szczególny względem przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, gdyż zgodnie z art. 262 Kodeksu celnego przepisy Działu IV ustawy Ordynacja podatkowa należy stosować odpowiednio. W tym zakresie powołano się wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r. sygn. akt. GSK 1461/04 (LEX nr 168008). W związku z tym przyjęto, że jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie mógł wznowić postępowania w sprawie, czyli że przepis powyższy określił negatywną przesłankę ograniczającą termin do wznowienia postępowania. Wskazując na fakt, że w niniejszej sprawie dług celny powstał dnia [...]r., a wniosek o wznowienie postępowania został złożony w piśmie z dnia [...]r., stwierdzono, że prawidłowo organ pierwszej instancji orzekł odmawiając wznowienia postępowania.

Ustosunkowując się do wniosku dotyczącego uzyskania informacji o osobach biorących udział w postępowaniu odwoławczy wskazał, że strona ma prawo przeglądania akt postępowania i wypowiadania się w sprawie zebranego materiału dowodowego, o czym odwołujący został poinformowany pismem z dnia [...]r.

Uznano też, że w niniejszej sprawie nie został naruszony przepis art. 227 O.p. nakazujący ustosunkowanie się organu pierwszej instancji do zarzutów odwołania, ponieważ Dyrektor Izby Celnej był zarówno organem pierwszej jak i drugiej instancji.

W skardze z dnia [...]r. na powyższą decyzję organu odwoławczego skarżący wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych podnosząc takie same zarzuty jak w odwołaniu. Dodatkowo wskazał na naruszenie art. 191 O.p. poprzez nie rozpatrzenie wszystkich zarzutów odwołania oraz art. 2 Konstytucji RP poprzez uniemożliwienie wyeliminowania z obiegu prawnego orzeczenia rażąco naruszającego prawo, a także art. 8 Konstytucji R.P poprzez niezastosowanie przepisów Konstytucji RP.

W uzasadnieniu skargi, w zasadzie, powielone zostały przytoczone powyżej argumenty, jakie skarżący powołał w odwołaniu od decyzji z dnia [...]r., jedynie bardziej obszernie poszczególne tezy zostały przez skarżącego rozwinięte, a także powołano szereg wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego. Skarżący podkreślił, że wznowienie postępowania jest odrębną sprawą w stosunku do sprawy dotyczącej długu celnego, czyli że organy błędnie zastosowały art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne nie uwzględniając nie tylko wykładni językowej ale także systemowej i funkcjonalnej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i argumenty je uzasadniające zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...]r. skarżący dodatkowo podkreślił, że organy celne bezpodstawnie zastosowały art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne nie przedstawiając żadnego merytorycznego argumentu przemawiającego za jego użyciem, a ponadto zaznaczył, że zarówno w toku postępowania odwoławczego, jak i w odpowiedzi na skargę organy nie odniosły się do zarzutów w zakresie niezgodności zaskarżonej decyzji z zasadami Konstytucji RP.

Na rozprawie dnia [...]r. pełnomocnik organu odwoławczego wnosił o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem należy stwierdzić, że zarzuty skarżącego nie mogą być uwzględnione.

W przedmiotowe sprawie, wszczętej wnioskiem o wznowienie postępowania, strona kwestionuje między innymi z jednej strony stosowanie przepisów procesowych zawartych w ustawie Kodeks celny, w szczególności przepisu art. 265², w związku z błędnym, jej zdaniem, zastosowaniem przez organy celne przepisu przejściowego zawartego w art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne, a z drugiej strony wskazuje na naruszenie takich zasad konstytucyjnych, jak zasada państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasada równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) poprzez nie zastosowanie ich bezpośrednio przez organy na mocy art. 8 Konstytucji RP.

Porządkując podniesione zarzuty można wskazać, że w ich ramach skarżący przyjął, iż:

- po pierwsze, przepis przejściowy art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie wznowienia postępowania, tak jak i w sprawie stwierdzenia nieważności, ponieważ odnosi się on tylko do jednej sprawy, a mianowicie sprawy długu celnego; w takiej sytuacji, zdaniem strony, do wznowienia postępowania należy stosować przepisy ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 73 ust. 1 Prawa celnego,

- po drugie, nawet jeśli zachodziłyby podstawy do stosowania tego przepisu przejściowego, to tylko w zakresie przepisów materialnych dotyczących długu celnego, a nie procesowych; według skarżącego art. 265² Kodeksu celnego ma właśnie charakter procesowy; bowiem strona wyszła z założenia, że analizowany przepis przejściowy nie wyłączył zasady, że postępowanie toczy się na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów procesowych,

- po trzecie, interpretacja powyższego przepisu przejściowego oraz dodatkowo art. 265² Kodeksu celnego dokonana przez organów celnych w sprawie naruszyła wskazane zasady konstytucyjne, które winny być stosowane bezpośrednio przez organy celne,

- po czwarte, jeśli można było stosować art. 265² Kodeksu celnego, to w następstwie tego należało wydać decyzję stosownie do art. 245 § 1 pkt 1 O.p. uchylającą decyzję dotychczasową i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy lub umorzyć postępowanie, a nie odmówić wznowienia postępowania na podstawie art. 243 § 3 O.p.,

- po piąte, Dyrektor Izby Celnej w K., jako organ odwoławczy nie rozpatrzył wszystkich zarzutów odwołania w tym zarzutu niezgodności decyzji organu pierwszej instancji z wymienionymi w odwołaniu zasadami konstytucyjnymi naruszając art. 191 O.p.,

- po szóste, Dyrektor Izby Celnej w K. działając jako organ pierwszej instancji nie zajął stanowiska w zakresie zgłoszonych w odwołaniu zarzutów, czym naruszył art. 227 § 2 O.p.

Ocenę zasadności tych zarzutów należy rozpocząć od analizy zastosowanych przez organy celne przepisów, których interpretacja doprowadziła strony do odmiennych wniosków.

Zgodnie z przepisem przejściowym, którym jest art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne (pogrubienia Sądu) przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej.

Natomiast art. 265² Kodeksu celnego, dodany ustawą z dnia 10 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny (Dz. U. Nr 40, poz. 402) od dnia 21 maja 1999 r., stanowi, że jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny:

1/ nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji,

2/ nie wznawia postępowania.

Analizując treść normy wynikającej z powyższego przepisu przejściowego należy dojść do wniosku, że jej dyspozycja (przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego), w sytuacji opisanej w hipotezie (jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej ), obejmuje swym zakresem nie tylko postępowanie zwyczajne, w ramach którego następuje wymiar długu celnego, jak wskazuje skarżący, ale także postępowania nadzwyczajne jakimi są postępowanie w sprawie wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności. Bez wątpienia postępowania nadzwyczajne dotyczą długu celnego, ponieważ w wyniku ich przeprowadzenia organ może między innymi po uchyleniu ostatecznej decyzji orzec co do istoty długu celnego, a mianowicie, w przypadku wznowienia postępowania, może zwiększyć lub zmniejszyć jego wymiar albo umorzyć postępowanie wymiarowe, czy też w przypadku postępowania o stwierdzenie nieważności usunąć z obrotu prawnego decyzję wymierzającą dług celny stwierdzając jej nieważność. Pojęcie "sprawy dotyczące", użyte przez ustawodawcę w części dyspozytywnej tego przepisu, jest pojęciem szerokim, które nie zostało ograniczone innymi zapisami. Jeśliby takie ograniczenia ustawodawca chciał wprowadzić, to dałby temu zdecydowany wyraz albo poprzez wyraźne wyłączenie z tego zakresu nadzwyczajnych postępowań albo też poprzez użycie innego pojęcia węższego przedmiotowo np. "w sprawie określenia kwoty wynikającej z długu celnego", tak jak to wynika z przepisu art. 65 § 3 i 4 Kodeksu celnego stanowiącego podstawę prawną wymiaru długu celnego.

Nie można się również zgodzić ze skarżącym, że w ramach "przepisów dotychczasowych" mogą być stosowane tylko przepisy materialne. Wprawdzie należy zgodzić się ze skarżącym, że zasadą jest, iż organy administracji, w tym organy celne, winny stosować przepisy postępowania obowiązujące w momencie podejmowania danych czynności procesowych, gdyż wynika to z generalnej zasady nie działania prawa wstecz, ale wcześniejsze regulacje procesowe będą mogły być podstawą działania o ile właśnie z przepisu przejściowego będzie to wynikało. Przepisy przejściowe dotyczące tej kwestii mogą mieć różne brzmienie. Mogą na przykład bezpośrednio nawiązywać do postępowania (art. 289 Kodeksu celnego, który wyraźnie stanowił, że postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych (...), czy też art. 337 O.p., który wskazuje, że żądanie uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej określającej wysokość zaległości podatkowej, wniesione przed dniem 1 stycznia 1998 r., podlega rozpatrzeniu na zasadach przewidzianych w dotychczasowych przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego) albo odsyłać generalnie do przepisów dotychczasowych bez doprecyzowania, że chodzi tu o regulacje związane z postępowaniem, tak jak w analizowanym art. 26 ustawy wprowadzającej Prawo celne. Przepis przejściowy nie stawia również i w tym zakresie żadnych granic znaczeniowych. Tym samym co do zasady stanowisko organu odwoławczego, że przepis ten odsyła także do przepisów procesowych jest zasadny. W wyroku NSA z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt I FSK 81/05 (Lex nr 174431) przyjęto też, w podobnej sytuacji przepisu przejściowego art. 324 § 1 O.p., że obejmuje on obowiązek stosowania zarówno przepisów procesowych jak i materialnoprawnych tej ustawy. Należy przy tym zwrócić uwagę, że jeśli zachodzi konieczność stosowania dotychczasowych przepisów procesowych w sprawie dotyczącej długu celnego powstałego włącznie do dnia 30 kwietnia 2004 r., to zgodnie z art. 262 Kodeksu celnego do postępowań należy stosować odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy Działu IV ustawy Ordynacja podatkowa. Tym samym z tej regulacji wynikają kolejne dwa wnioski. Pierwszy, że "odpowiednie" stosowanie oznacza, że dopiero w zakresie nie uregulowanym w Tytule IX Postępowanie w sprawach celnych należy stosować przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, do których odsyła art. 262 Kodeksu celnego i to nie wprost ale odpowiednio, czyli niektóre przepisy będą stosowane bez zmian, niektóre ze zmianami dostosowującymi do specyfiki postępowania w sprawach celnych, a inne w ogóle nie będą mogły być zastosowane. W związku z tym słusznie organy celne podkreślają, że przepis art. 265² Kodeksu celnego ma cechy przepisu szczególnego wyłączającego zastosowanie przepisu bardziej ogólnego. Można wskazać, że chodzi tu między innymi o wyłączenie przepisu art. 245 § 1 pkt 3 lit b O.p. uwzględniającego upływ terminów przedawnienia. Po drugie, poprzez stosowanie dotychczasowego przepisu art. 262 Kodeksu celnego, w zakresie nie uregulowanym, należy stosować odpowiednio przepisy postępowania zawarte w Dziale IV Postępowanie podatkowe ustawy Ordynacja podatkowa ale już nie dotychczasowe tylko aktualne zgodnie z zasadą, że do postępowania stosujemy nowe przepisy.

Odnosząc się do charakteru przepisu art. 265² Kodeksu celnego, który ma zastosowanie w sprawie, nie można też zgodzić się z oceną skarżącego, że jest to przepis procesowy. W teorii prawa przyjmuje się, że normy procesowe, jako reguły zrekonstruowane z przepisów prawnych, wyznaczają sposób realizowania praw i obowiązków wyznaczonych normami materialnymi. Natomiast normy materialne formułują nakazy, zakazy i uprawnienia do określonych zachowań adresatów (zob. E. Kustra Wstęp do nauk o państwie i prawie, TNOiK Toruń 2000, s. 119). Nakaz nie wznawiania postępowania kierowany do organów celnych po upływie 3 lat od dnia powstania długu celnego mieści się w rozumieniu pojęcia normy materialnej. Natomiast sposób realizowania tego obowiązku przez organ na drodze procesowej wyraża się odmową wznowienia postępowania, o której mowa w art. 243 § 1 i 3 O.p. Tym samym wypełnienie się elementów hipotezy z art. 265² pkt 2 (upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny) wyznaczyło organowi wymagany sposób zachowania określony w dyspozycji (nie wznawia postępowania), co wiązało się z kolei z obowiązkiem podjęcia stosownej decyzji procesowej wyrażającej się właśnie odmową wznowienia postępowania.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia zasad konstytucyjnych wymienionych przez skarżącego należy zwrócić uwagę, że kwestia bezpośredniego stosowania norm konstytucyjnych jest sporna, jeśli chodzi o zakres podmiotowy (sądy i organy administracji w ramach wydawanych przez nie aktów indywidualnych i konkretnych oraz Sejm, Senat, Prezydent i Radę Ministrów odnośnie aktów ogólnych i abstrakcyjnych) i przedmiotowy (np. w przypadku aktów indywidualnych i konkretnych konieczne jest spełnienie warunku jednoznaczności przepisów konstytucyjnych) (zob. K. Działocha [w:] K. Działocha (red.) Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005, s. 13-24). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że przy stosowaniu Konstytucji RP zachodzi konieczność rozważenia zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia nie tylko z ustawą zwykła, ale i z ustawą zasadniczą, a także konieczność dążenia do takiej wykładni ustawy zwykłej, która byłaby niesprzeczna z Konstytucją. Generalnie uznano, że w przypadku powzięcia wątpliwości co do konstytucyjności ustawy należy uruchamiać procedurę pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego, co wiąże się ze ścisłą wykładnią art. 8 ust. 2 Konstytucji RP (zob. uchwała (7) NSA z dnia 12 października 1998 r. sygn. akt OPS 5/98, ONSA1999/1/1/47; uchwała (7) NSA z dnia 12 lutego 2000 r. sygn. akt OPS 10/99, ONSA 2000/3/90; A. Kabat [w:] op. cit. s. 93-95). Sądy administracyjne sięgają również do współstosowania Konstytucji RP, a więc do tej formy jej bezpośredniego stosowania, która polega na uwzględnianiu treści norm konstytucyjnych przy wykładni ustaw zwykłych (zob. A. Kabat [w:] op. cit., s. 95 i nast.).

Biorąc pod uwagę powyższy zarzut i treść spornych przepisów Sąd doszedł do wniosku, że przepisy te nie naruszają zasad Konstytucji RP, w szczególności zasady równości, demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej, czyli brak jest podstaw do wystąpienia w niniejszej sprawie z pytaniem prawnym do TK i korzystania z wykładni tych przepisów zgodnej z Konstytucją. Nie można w tym przypadku mówić o istnieniu nierówności porównując dla przykładu dwa stany faktyczne objęte innymi stanami prawnymi, jak to uczynił skarżący w pkt IV skargi. Można stwierdzić, że taka różnica w obrębie dwóch różnych regulacji prawnych (do 30 kwietnia 2004 r. i od 1 maja 2004 r.) jest prawnie dopuszczalna, a nawet w niektórych aspektach może nawet konieczna. Wręcz przeciwnie należy zauważyć, że właśnie zastosowany przepis przejściowy pozwala realizować zasadę równości w sensie praktycznym, gdyż do każdego długu celnego powstałego do dnia 30 kwietnia 2004 r. należy stosować ten sam przepis art. 265² Kodeksu celnego. Należy przy tym podkreślić, że ze względu na termin wymieniony w tym przepisie wynoszący 3 lata, licząc od dnia powstania długu celnego, jest on zbieżny z terminem przedawnienia długu celnego określonym w art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Tym samym jego upływ powoduje niemożliwość wydania decyzji wymiarowej nie tylko w postępowaniu zwykłym ale też nadzwyczajnym przy wznowieniu postępowania albo kolejnej decyzji po stwierdzeniu nieważności decyzji wcześniejszej. Przy tych rozważaniach istotne jest też to, że zakaz z art. 265² Kodeksu celnego obejmuje na równi sytuacje powstałe na korzyść dłużnika jak i na niekorzyść, gdyż organ celny po upływie tego terminu nie może dokonywać wymiaru zwiększającego wysokość długu celnego.

Prawidłowo organy celne zastosowały w sprawie art. 243 § 3 O.p. odmawiając wznowienia postępowania ze względu na upływ terminu określonego w art. 265² pkt 2 Kodeksu celnego. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy dług celny powstał przed dniem wejścia w życie tego przepisu, czyli przed dniem 21 maja 1999 r., jego bieg należy liczyć od tego dnia (zob. wyrok NSA z dnia 25 maja 2004 r. sygn. akt GSK 67/04, LEX nr 158809). W przedmiotowej sprawie wniosek o wznowienie z dnia [...] r. został złożony już po upływie nawet tak liczonego terminu. W związku z tym wystąpiła przeszkoda prawna w zakresie przesłanki dopuszczalności postępowania z art. 243 § 1 O.p., który to przepis w związku z tym należy stosować "a contrario", jako podstawę do odmowy wznowienia postępowania.

Sąd nie dopatrzył się też takiego naruszenia art. 191 O.p., które stanowiłoby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji w kwestii ustosunkowywania się organu odwoławczego do zarzutów odwołania. Także naruszenie przepisu postępowania, jakim jest art. 227 § 2 O.p., poprzez nie zajęcie stanowiska przez organ pierwszej instancji po wniesieniu odwołania, zdaniem Sądu, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Tak więc Sąd uznał, że nie doszło w postępowaniu przed organami celnymi ani do takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy ani do zarzucanego naruszenia przepisów prawa materialnego oraz innego naruszenia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dlatego skargę oddalił stosownie do art. 151 tej ustaw.