Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1913/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-11-18 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, skarżąca złożyła na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że już od 2010 r. pozostaje w sporze z organami celnymi w zakresie opodatkowania podatkiem akcyzowym nabytych wewnątrzwspólnotowo olejów silnikowych. Wnioskodawca stwierdziła, że wybrała dla siebie jeden z wariantów interpretacyjnych i nie zapłaciła podatku akcyzowego, kierując się orzecznictwem sądów administracyjnych, które uznawało opodatkowanie podatkiem akcyzowym olejów silnikowych za niezgodne z prawem wspólnotowym. Strona powołała się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2015 r., sygn. akt: I GSK 487/15 i orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt: C-349/13. Pomimo powyższych wątpliwości, organy celne prowadzą jednak w stosunku do wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonano zajęcia jej rachunków bankowych, czym de facto uniemożliwiono jej dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. W efekcie, skarżąca nie dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi uiszczenie wpisów sądowych od skarg składanych do sądu administracyjnego.

Wnioskodawca oświadczyła, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją jedenastoletnią córką A. K. Na jedyny dochód gospodarstwa domowego skarżącej składać się ma, wg jej oświadczenia, dochód uzyskiwany z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Działalność ta przynosi jej jednak aktualnie stratę, która na dzień [...] r. wyniosła (-) [...] zł.

Z oświadczenia wnioskodawcy, zawartego na druku formularza PPF wynika, że nie posiada ona żadnego majątku, żadnych oszczędności, papierów wartościowych oprócz samochodu osobowego [...] oraz samochodu ciężarowego marki [...]. Oba pojazdy zostały jednak zabezpieczone zastawem rejestrowym na rzecz banku "A" S.A. w ramach kredytu w rachunku bieżącym.

Skarżąca oświadczyła, że stan jej kredytu odnawialnego na rachunku bieżącym prowadzonym dla jej firmy wynosi, wg stanu na dzień [...] r. (-)[...] zł.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia [...] r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jej męża T. K. oraz B. W., z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała szereg dokumentów, w tym: raporty kasowe obrazujące stan gotówki w kasie przedsiębiorstwa wnioskodawcy na koniec lipca, sierpnia i września 2015 r.; deklaracje VAT – 7 za okres od kwietnia 2015 r. do września 2015 r. wraz z dokumentacją w tym zakresie; listy płac i zbiorcze podsumowanie składek za okres od lipca 2015 r. do września 2015 r. w zakresie przedsiębiorstwa skarżącej; ewidencja środków trwałych w zakresie firmy skarżącej oraz zeznanie podatkowe PIT-36L za 2014 r. strony skarżącej.

Jednocześnie w piśmie przewodnim z dnia [...] r. wnioskodawca oświadczyła, że nie prowadzi ze swoim mężem T. K. wspólnego gospodarstwa domowego i nie jest ona w stanie udokumentować jego aktualnej sytuacji finansowej. Strona jest w konflikcie ze swoim mężem i ustala z nim warunki rozwodu, w szczególności sprawy związane z opieką nad dzieckiem. Poza tym, pomiędzy małżonkami od początku małżeństwa obowiązywał ustrój rozdzielności majątkowej. Strona dołączyła do akt sprawy kserokopię aktu notarialnego zawierającego umowę majątkowa małżeńską.

Strona wyjaśniła, że B. W. jest jej matką i właścicielką lokalu położonego przy ul. [...] w G. Jedynym źródłem jej utrzymania jest świadczenie emerytalne w kwocie 1948,44 zł netto. Poza tym, matka skarżącej nie posiada żadnego innego majątku. Do akt dołączono wyciąg z jedynego rachunku bankowego, posiadanego przez matkę skarżącej.

Wnioskodawca określiła orientacyjnie koszty miesięcznego utrzymania (na kwotę około 3.100 zł). Do akt dołączono szereg dokumentów obrazujących prowadzenie przeciwko wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku I. W., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd, jak również referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca jedynie w sposób częściowy, wręcz wybiórczy zastosowała się do wezwania referendarza sądowego i nadesłała do akt sprawy tylko część dokumentów i materiałów źródłowych, o które była wzywana.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz (w przypadku osoby fizycznej) dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Jednocześnie art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Unormowania powyższe nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być uprawdopodobnione, wręcz wykazane w sposób przekonujący. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. Właśnie na podstawie przedłożonych dokumentów i materiałów źródłowych rozpoznający wniosek dokonuje analizy stanu majątkowego wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Dopiero w następstwie dokonanej analizy przedłożonych materiałów możliwe jest rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Wynika z tego, że to na podstawie dokumentów przedłożonych przez stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy stwierdza się, czy w konkretnej sprawie spełnione są przesłanki skutkujące uwzględnieniem wniosku. W przedmiotowej sprawie, wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim z T. K. i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z B. W. – swoją matką. Strona skarżąca wykazała w sposób dostateczny swój aktualny stan majątkowy oraz kondycję finansową swojej matki. Strona nie przedstawiła jednak aktualnej sytuacji majątkowej swojego męża, zasłaniając się tym, że w ich małżeństwie od początku obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej.

Stanowisko wnioskodawcy nie zasługuje jednak na aprobatę, ponieważ w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368).

Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09).

Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków.

Wnioskodawca stwierdziła, że nie jest w stanie udokumentować aktualnej sytuacji finansowej swojego męża, ponieważ jest z nim w konflikcie i ustala z nim warunki rozwodu. To twierdzenie miało usprawiedliwić niezastosowanie się skarżącej do wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r. w części dotyczącej udokumentowania aktualnego stanu majątkowego jej małżonka. Trudno jednak ustosunkować się do takich twierdzeń. Nic bowiem nie zmienia faktu, że skarżąca nadal pozostaje w związku małżeńskim z T. K., a jak już wyżej wykazano, w aspekcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma znaczenia fakt, że w małżeństwie wnioskodawcy obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Jednocześnie na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego nawet wtedy, gdy nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich (nie do męża strony skarżącej). Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie wnioskodawca jedynie przedstawiła sytuację, która – jej zdaniem – ma usprawiedliwić jej niezastosowanie się do wezwania z dnia [...] r. Tymczasem jej twierdzenia, jakkolwiek prawdopodobne, nie są w zasadzie możliwe do zweryfikowania, a co więcej nie mogą stanowić usprawiedliwienia niezastosowania się do wezwania.

Tak więc przedłożony przez wnioskodawcę materiał dowodowy, mający zobrazować jej możliwości płatnicze, jest niepełny i zawiera bardzo istotną lukę w postaci braku jakichkolwiek informacji odnoszących się do kondycji finansowej jej męża.

W efekcie stan ten uniemożliwia dokonania rzetelnej analizy całokształtu sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, ponieważ analizy tej nie można w rzeczywistości dokonać z pominięciem aktualnego stanu majątkowego małżonka wnioskodawcy.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.