Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 749/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniowska (spr.), Sędziowie Asesor Monika Krzyżaniak, Asesor Małgorzata Łuczyńska, Protokolant Asystent sędziego Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2005 roku sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w przedmiocie niedopuszczalności odwołania 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Ł. na rzecz A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. kwotę złotych 355 (trzysta pięćdziesiąt pięć) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. na podstawie art.219, 247 § 1 i 248 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz.926 ze zm./ oraz art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997roku - Kodeks celny /Dz.U. nr 75 z 2001 r. poz. 802 ze zm./ odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Ł. nr [...] z dnia [...].

W uzasadnieniu stwierdzono, iż w dniu 4 lutego 1999 roku spółka "A" zgłosiła różne towary do procedury dopuszczenia do obrotu. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. uznał te zgłoszenie za nieprawidłowe w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej, stawki celnej oraz kwoty wnikającej z długu celnego. Od decyzji spółka wniosła odwołanie. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. stwierdził niedopuszczalność odwołania.

W dniu 31 października 2003 roku spółka "A" wniosła o stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia [...], gdyż zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa. Przekroczono bowiem termin trzyletni o którym mowa w art. 65 § 5 kodeksu celnego.

W ocenie organu celnego nie doszło do rażącego naruszenia prawa albowiem postanowienie z dnia [...] dotyczyło stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, a nie oceny merytorycznej decyzji organu I instancji. Odwołanie spółki od decyzji organu I instancji nie spełniało wymogów formalnych i dlatego stwierdzono jego niedopuszczalność. Nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 247 § 1 ordynacji podatkowej. Mając to na uwadze organ celny orzekł jak w sentencji postanowienia.

Na wymienione postanowienie zażalenia wniosła spółka "A" podnosząc, iż postanowienie z dnia [...] zostało wydane po upływie trzech lat od dnia zgłoszenia celnego, a więc został naruszony termin z art. 65 § 5 kodeksu celnego. Postępowanie zatem się przedawniło.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz.926 ze zm./, art.2621 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku Kodeks celny /Dz.U. nr 75 z 2001r. poz.802 ze zm./ w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 roku - przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne /Dz.U. nr 68 poz.623/ utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż zgodnie z treścią art. 65 § 5 kodeksu celnego decyzja o uznaniu zgłoszenia celnego za prawidłowe lub o uznaniu zgłoszenia celnego z nieprawidłowe w całości lub w części nie może zostać wydana jeżeli upłynęło 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Postanowienie z dnia [...] nie dotyczyło zgłoszenia celnego lecz spełnienia wymogów formalnych odwołania. Odwołanie to nie zawierało wymaganych elementów i dlatego zostało uznane za niedopuszczalne. Organ odwoławczy nie wypowiadał się natomiast merytorycznie o decyzji organu I instancji. Postanowienie z [...] zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami i brak jest podstaw do stwierdzenia jego nieważności. Mając to na uwadze organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Na wymienione postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła spółka "A".

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż postanowienie zostało wydane z naruszeniem terminu określonego w art. 65 § 5 kodeksu celnego, gdyż upłynął już termin trzyletni od dnia zgłoszenia. Postępowanie winno zostać umorzone. Stwierdzenie niedopuszczalności odwołania jest możliwe tylko wówczas gdy nie przysługuje od niego odwołanie lub gdy upłynął termin do jego wniesienia, a żadna z tych sytuacji nie wystąpiła. W konkluzji skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Organ celny w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga spółki "A" jest uzasadniona aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153 poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

W rozpoznawanej sprawie oba postanowienia wydane przez Dyrektora Izby Celnej w Ł. są dotknięte wadą nieważności o której mowa w art.247 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997roku - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ przy czym postanowienie z dnia [...] zostało wydane bez podstawy prawnej, zaś postanowienie z dnia [...] z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie z treścią art. 247 § 1 pkt 2 i 3 wymienionej ustawy organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która:

2./ została wydana bez podstawy prawnej

3./ została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Należy zaznaczyć, iż przypadek braku podstawy prawnej do wydania decyzji lub postanowienia dotyczy sytuacji gdy nie ma przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę załatwienia sprawy w drodze decyzji lub postanowienia. Chodzi tu o przypadek gdy brak jest przepisu prawnego, który umocowuje organ administracji do działania w formie decyzji lub postanowienia. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2002r. w sprawie I SA/Łd 1365/00 /Monitor Podatkowy nr 1 z 2003 r. str.43/, w wyroku z dnia 3 września 1985r. w sprawie SA/Lu 355/85 /OSP nr 5 z 1986r. poz.105/ i w wyroku z dnia 27 kwietnia 1981 r. w sprawie SA 767/81 /ONSA nr 1 z 1981r. poz.36/.

Zgodnie z treścią art. 219 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 roku, do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 210 § 2-5 oraz art. 212 – 215 a do postanowień, na które przysługuje zażalenie – również art. 240-249 oraz art. 251 i 252, z tym, że zamiast decyzji, o których mowa w art. 243 § 3, art. 245 § 1, art. 248 § 3 i art. 251, wydaje się postanowienie.

Analiza wymienionego przepisu wskazuje, iż instytucja stwierdzenia nieważności, określona w art. 247-249 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku, ma zastosowanie jedynie do postanowień, na które przysługuje zażalenie. Nie ma natomiast zastosowania do postanowień od których zażalenie nie służy. Oznacza to, iż w stosunku do postanowień niezaskarżalnych nie można rozpoznawać kwestii stwierdzenia bądź odmowy stwierdzenia ich nieważności. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 września 2002 roku w sprawie II SA/Kr 316/01 /OSP nr 11 z 2003 r. poz.138/.

Z dniem 1 stycznia 2003 roku ustawą o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 169 poz.1387/ dokonano zmiany przepisu art. 219 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku. Przepis ten otrzymał następujące brzmienie: do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 208, art. 210 § 2-5 oraz art. 212 – 215 a do postanowień, na które przysługuje zażalenie oraz postanowień, o których mowa w art. 228 § 1 stosuje się również art. 240-249 oraz art. 251 i 252, z tym, że zamiast decyzji, o których mowa w art. 243 § 3, art. 245 § 1, art. 248 § 3 i art. 251, wydaje się postanowienie. Z wymienionego przepisu wynika, iż od dnia 1 stycznia 2003 roku do postanowień, o których mowa w art.228 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku, stosuje się instytucję stwierdzenia nieważności.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia organu celnego był wniosek spółki "A" o stwierdzenie nieważności postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] stwierdzającego niedopuszczalność odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. z dnia [...]. Postanowienie to zostało wydane na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku.

W ocenie sądu kwestię dopuszczalności stwierdzenia nieważności wymienionego postanowienia winno się oceniać na podstawie przepisów obowiązujących w dacie jego wydania. W sytuacji bowiem, gdy w dniu wydania postanowienia nie miała do niego zastosowania instytucja stwierdzenia nieważności zaś późniejsza zmiana przepisów dopuściła możliwość stosowania tej instytucji to nie można stosować nowych przepisów do postanowień wydanych przed datą ich wejścia w życie. Za przyjęciem takiego poglądu przemawia treść przepisu art. 24 § 1 zgodnie, z którym żądanie uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji, która stała się ostateczna przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Z wymienionego przepisu wynika, iż żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, która stała się ostateczna przed dniem 1 stycznia 2003 roku podlega rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w ustawie ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 roku. W wymienionym przepisie jest wprawdzie mowa jedynie o żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji lecz należy go także odnieść do postanowień. Nie miałoby bowiem racjonalnego uzasadnienia stosowanie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 roku, do żądań stwierdzenia nieważności decyzji oraz stosowanie przepisów tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 roku, do żądań stwierdzenia nieważności postanowień. Pogląd taki byłby nielogiczny, gdyż różnicowałby stosowanie "starych" bądź "nowych" przepisów w zależności od tego czy chodzi o stwierdzenie nieważności decyzji, czy postanowienia. Sąd zatem stanął na stanowisku, iż dopuszczalność żądania stwierdzenia nieważności postanowienia winna być oceniana według przepisów obowiązujących w dacie jego wydania.

W niniejszej sprawie postanowienie z dnia [...] zostało wydane na podstawie art. 228 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2002 roku, a więc nie przysługiwało na nie zażalenie. Skoro postanowienie to było niezaskarżalne to nie miała do niego zastosowania instytucja stwierdzenia nieważności co wynika z treści art. 219 wymienionej ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 roku. Brak było zatem podstawy prawnej do wydania postanowienia odmawiającego stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia [...]. Prowadzi to do wniosku, iż postanowienie z dnia [...] zostało wydane bez podstawy prawnej. Jest więc one dotknięte wadą nieważności określoną w art. 247 § 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa. Pogląd, iż postanowienie odmawiające stwierdzenia nieważności postanowienia od którego nie przysługuje zażalenie, wydanego przed dniem 1 stycznia 2003 roku, jest dotknięte wadą nieważności o której mowa w art. 247 § 1 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku, przy podobnym stanie faktycznym jak w rozpoznawanej sprawie, wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyrokach z dnia 2 lutego 2005 roku w sprawie III SA/Łd 745/04 /nie publikowany/, w sprawie III SA/Łd 748/04 /nie publikowany/, oraz wyrok z dnia 29 czerwca 2005 roku w sprawie III SA/Łd 746/04 /nie publikowany/. Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych wyrokach.

Rozważenia wymaga jeszcze kwestia jakie powinno być rozstrzygnięcie organu celnego w sytuacji gdy strona skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Należy wykluczyć możliwość wydania w takim przypadku decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia. Możliwość wydania takiej decyzji przewiduje przepis art. 249 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku, lecz nie ma on zastosowania do postanowień na, które nie przysługuje zażalenie, co wynika z treści art. 219 wymienionej ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 roku. Należy także wykluczyć możliwość wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997roku. Przepis ten został dodany ustawą, która weszła w życie 1 stycznia 2003 roku. Żądanie stwierdzenia nieważności postanowienia wydanego przed tym dniem winno być natomiast rozpatrzone na podstawie przepisów ustawy ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 roku. Do tego dnia nie obowiązywał przepis art. 165a § 1 wymienionej ustawy, a więc nie można w oparciu o ten przepis wydawać postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności postanowienia wydanego przed 1 stycznia 2003 roku. Sąd stanął na stanowisku, iż w takim przypadku winna zostać wydana decyzja o umorzeniu postępowania na podstawie art. 208 § 1 ustawy ordynacja podatkowa. Skoro bowiem strona złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia, co do którego nie ma zastosowania instytucja stwierdzenia nieważności i brak jest podstaw do wydania postanowienia bądź decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w oparciu o art. 165a § 1 i art. 249 § 1, to postępowanie winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. W ocenie sądu, w takiej sytuacji, można uznać, iż występuje brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony, co winno skutkować umorzeniem postępowania.

Konsekwencją uznania, iż postanowienie z dnia [...] zostało wydane bez podstawy prawnej jest to, iż utrzymujące je w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w sposób rażący naruszyło prawo.

Zaznaczyć należy, iż rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji lub postanowienia pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Dotyczy to sytuacji gdy uchybienie prawa ma charakter oczywisty, jasny, bezsporny i nie dopuszczający możliwości odmiennej wykładni. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie III SA 565/95 z dnia 17 kwietnia 1996roku /Biuletyn Skarbowy nr 2 z 1997r. str.26/, w sprawie II SA 1531/94 z dnia 6 lutego 1995 roku /ONSA nr 1 z 1996r. poz.37/, w sprawie III SA 1705/93 z dnia 11 maja 1994 roku /Wspólnota nr 42 z 1994r. str.16/, w sprawie V SA 86/92 z dnia 21 października 1992 roku /ONSA nr 1 z 1993r. poz.23/ i w sprawie III SA 1425/96 z dnia 17 września 1997 roku /Lex nr 32626/.

Należy podkreślić, iż obowiązkiem każdego organu odwoławczego jest kontrola prawidłowości zaskarżonego aktu. Kontrola ta powinna być dokonana z uwzględnieniem wszystkich przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w rozstrzyganej sprawie. Utrzymanie w mocy zaskarżonego aktu może mieć miejsce tylko wówczas, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe, a więc zgodne z prawem.

W rozpoznawanej sprawie postanowienie z dnia [...] zostało wydane bez podstawy prawnej co stanowiło naruszenie przepisu art. 219 i 248 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku. Dyrektor Izby Celnej w Ł. utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie nie dostrzegł tego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest w ogóle rozważań dotyczących podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia. Oznacza to, iż postanowienie z dnia [...] zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 219, 233 § 1 pkt 1 i 248 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku.

W przekonaniu Sądu naruszenie prawa w zaskarżonym postanowieniu miało charakter rażący. Analiza przepisu art. 219 i 248 § 1 ustawy ordynacja podatkowa oraz art. 24 ustawy wskazuje, iż nie było podstawy prawnej do wydania postanowienia z [...]. Wymienione przepisy są na tyle jasne, że ich interpretacja nie powinna sprawiać nadmiernych trudności. Skoro zatem z obowiązujących przepisów nie wynikało, aby istniała podstawa prawna do wydania postanowienia z [...], to Dyrektor Izby Celnej w Ł., rozpoznając zażalenie strony skarżącej, winien ten fakt zauważyć. Pominięcie tej okoliczności i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, w ocenie sądu, można zatem uznać za rażące naruszenie przepisu art. 233 § 1 pkt 1, 219 i 248 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku.

Reasumując Sąd uznał, iż oba postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Ł. są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997roku. Postanowienie z dnia [...] zostało wydane bez podstawy prawnej zaś postanowienie z [...] w sposób rażący naruszyło prawo. Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia [...].

Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm./, Sąd zasądził od Dyrektora Izby Celnej w Ł. na rzecz na rzecz strony skarżącej kwotę 355 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na ogólną sumę kosztów złożyły się kwoty: 100 zł tytułem zwrotu wpisu sądowego, 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego oraz 15 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej.