Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 254/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-03-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 252, art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia 28 stycznia 2011 r., nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zawieszenia w czynnościach służbowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu adwokata.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 29 listopada 2011 r. A.Z. zwrócił się

o ustanowienie adwokata. Podniósł, że zamierza wnieść skargę kasacyjną od wyroku tut. Sądu. Podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie otrzymuje również innych świadczeń z Powiatowego Urzędu Pracy ani świadczeń z pomocy społecznej. Zaznaczył, że nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 36 m²

i nieruchomość rolną o powierzchni 0,59 ha, która nie stanowi źródła dochodu. Wnioskodawca załączył zaświadczenie potwierdzające, że dnia 4 października 2011 r. został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz kopie historii rachunku bankowego, wydruk z tego rachunku wskazujący wysokość salda oraz zablokowanych środków. Podniósł, że złożył kilka wniosków o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem.

W dniu 19 grudnia 2011 r. wnioskodawca został wezwany do złożenia oświadczenia i przedłożenia wymienionych w wezwaniu dokumentów, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania.

W zakreślonym terminie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym wyjaśnił, że wcześniej przedłożył już oświadczenia i dokumenty źródłowe o stanie majątku, rodziny

i finansów, w tym za okres znacznie przekraczający, zdaniem wnioskodawcy, uprawnienie do jego żądania. Stwierdził, że działania referendarzy sądowych narażają go na niepotrzebne koszty, są nieuprawnione i niepotrzebne, gdyż zmierzają do przedłużania sprawy i powielania przedłożonych już informacji, które powinny być wzięte pod uwagę

z urzędu. Odnosząc się do poszczególnych punktów wezwania, wnioskodawca powołał się na złożone uprzednio oświadczenia i dokumenty. Zaznaczył, że przedkłada tylko dowody wpływów za okres od końca listopada do dnia złożenia pisma w postaci jednej wpłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, gdyż innych wpływów nie było, a stan środków na rachunku wynosił 10,51 zł. Wyjaśnił, że nie zawsze ponosił refundowane koszty, gdyż co do zasady korzystał z okazyjnych darmowych przejazdów, a te które musiał ponieść, uiścił ze zgromadzonych oszczędności. Wyjaśniał również, że nieruchomości rolne są słabe i o niewielkim areale, zatem nie wszystkie użytkuje. Stwierdził ponadto, że informacje usunięte z przedłożonych wcześniej Sądowi kopii aktów notarialnych nie mają żadnego wpływu na zasadność wniosku o prawo pomocy.

Postanowieniem z dnia 24 lutego 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił ustanowienia adwokata dla wnioskodawcy. W uzasadnieniu stwierdził, że pomimo udzielenia przez wnioskodawcę odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych i oświadczeń oraz włączenia w poczet materiału dowodowego sprawy dokumentów i pism złożonych przez niego w innych sprawach, brak było możliwości oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i zdolności płatniczych.

W złożonym sprzeciwie A.Z. zarzucił, że nie przyznano mu wnioskowanego prawa pomocy, pomimo że wykazał brak stałych dochodów oraz posiadanych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Zdaniem skarżącego, referendarz sądowy pominął fakt złożenia wniosków o ustanowienie adwokata w kilkudziesięciu sprawach, w których zamierza wnieść skargi kasacyjne do NSA od niekorzystnych orzeczeń tut. Sądu. Stwierdził, że spełnił warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ubiega się jednak wyłącznie o przyznanie tego prawa w zakresie częściowym. Adwokata nie przyznano mu zatem z naruszeniem art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie żalącego się odmowa przyznania przedmiotowego uprawnienia była nieobiektywna a referendarz sądowy, celowo stosował taką wykładnię przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, aby ograniczyć skarżącemu konstytucyjne prawo do sądu. Dodał, że jednego dnia referendarz rozpoznał 17 wniosków skarżącego, a przedmiotowy wniosek oceniał przez pryzmat wcześniej rozpoznanej sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Przypomnieć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak

i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału

w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).

Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10

i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1

pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu

(art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej

i rodzinnej wnioskodawcy. W przypadku gdy oświadczenie strony zawarte w tym wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości możliwe jest wezwanie wnioskodawcy, na podstawie

art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy.

Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu adwokata. Winien więc wykazać, że nie jest

w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i załączonych do niego kopii dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, ponadto nie otrzymuje innych świadczeń z tego tytułu, nie ubiegał się też o świadczenia z pomocy społecznej. Wnioskodawca wykazał, że jest właścicielem mieszkania o pow. 36 m² i nieruchomości rolnej o pow. 0,59 ha. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych,

a zgromadzone na rachunku bankowym środki finansowe w kwocie 1.286,64 zł zostały bezterminowo zablokowane przez komornika.

Dane zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Z tych względów został on wezwany,

w trybie art. 255 p.p.s.a., do przedłożenia oświadczenia wskazującego: wysokość wszelkich środków pieniężnych uzyskanych od dnia 1 stycznia 2011 r. do dnia odbioru wezwania, wszystkie kategorie ponoszonych wydatków i ich przybliżoną wysokość, wskazanie źródeł środków pieniężnych wydatkowanych na zakup mieszkania i wyjaśnienie czy wszystkie 3 działki są uprawiane, a także do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres od 5 października 2011 r. do dnia doręczenia wezwania i kopii aktów notarialnych nabycia mieszkania i nieruchomości rolnych.

Odpowiadając na powyższe wezwanie referendarza sądowego, skarżący odesłał do uprzednio złożonych wyjaśnień i dowodów. Należy jednakże zauważyć, że składając dowody i oświadczenia we wcześniej rozpoznanych wnioskach o przyznanie prawa pomocy m.in. w sprawach o sygn. akt: II SA/Ol 701/11, II SA/Ol 703/11, II SA/Ol 704/11,

II SA/Ol 705/11, II SA/Ol 706/11 i II SA/Ol 701/11, skarżący również nie udzielił pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie wysokości i źródeł uzyskiwanego dochodu oraz ponoszonych stałych wydatków. Ponadto, z przedłożonych wówczas kopii aktów notarialnych z dni: 15 czerwca 2004 r., 21 września 2005 r. i 13 sierpnia 2010 r., z których treści skarżący usunął niemal wszystkie dane, nie wynikało, jakie jest przeznaczenie

trzech działek (o łącznej powierzchni 0,59 ha), ani jaka była cena zakupu (wartość) tych nieruchomości i mieszkania. Dodać należy, że ocenę tę podzielił NSA, który postanowieniami z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 156/12, I OZ 157/12, I OZ 158/12, I OZ 159/12 i I OZ 160/12, oddalił zażalenia skarżącego na powyższe postanowienia tut. Sądu.

Uwzględniając udzielone przez skarżącego w niniejszej sprawie informacje oraz dane wynikające z zawartych w oświadczeniach i dokumentach uprzednio złożonych przez skarżącego, stwierdzić należy, że również w niniejszej sprawie nie wykazał, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Ponadto nie wskazał źródeł środków pieniężnych wydatkowanych na zakup w 2010 r. mieszkania, a także zaniechał przedłożenia kopii aktów notarialnych nabycia mieszkania i trzech nieruchomości.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że wezwanie z dnia 19 grudnia 2011 r. nie zostało przez skarżącego wypełnione w sposób należyty, gdyż nie przesłał on wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń, a przekazane do oceny Sądu pisma i wyjaśnienia nie wskazują jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Podkreślenia natomiast wymaga, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku

o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia

7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Dodać również trzeba, że wnosząc sprzeciw skarżący także nie przedłożył żądanych oświadczeń i dokumentów.

Złożone w niniejszej sprawie oświadczenia skarżącego, wbrew stanowisku wyrażonemu w sprzeciwie, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej

i zdolności finansowych. Skoro zaś skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości na te okoliczności, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został uzupełniony w sposób prawidłowy, a niewykonanie wezwania z dnia 19 grudnia 2011 r. uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji materialnej i zdolności finansowych skarżącego. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna natomiast mieć świadomość, iż domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, gdyż dołączył jedynie wybrane informacje i dokumenty, to winien był liczyć się

z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA

z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX 552404 oraz powołane wyżej postanawiania z dnia 16 marca 2012 r.).

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie art. 45 ust. 1 Konstytucji, wyjaśnić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W postępowaniu

o przyznanie prawa pomocy należy zatem uwzględnić zarówno zasadę zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania jak i zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, gdyż przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przerzuceniem tego ciężaru na budżet Państwa. Dostrzec jednakże trzeba, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczenie to nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10).

Podkreślenia również wymaga, że sam fakt, że w celu wniesienia skargi kasacyjnej skarżący musi skorzystać z pomocy fachowego pełnomocnika, w świetle art. 165 p.p.s.a.

w związku z 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Przyznanie stronie fachowego pełnomocnika uzależnione bowiem jest od jej trudnej sytuacji materialnej (por. postanowienie WSA w Opolu z dnia 24 października

2011 r., sygn. akt II SA/Op 405/10). Podobnie, wielość spraw prowadzonych przed sądem

i zamiar wniesienia skarg kasacyjnych w kilkudziesięciu sprawach, nie może być odrębną podstawą przyznania prawa pomocy, niezależną od sytuacji materialnej wnioskodawcy.

W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak

w sentencji.