Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 881/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1,61 ust. 2 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia del. WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych – odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Po umieszczeniu H.M. w Domu Pomocy Społecznej dla Przewlekle Chorych w B. jej córka E. G. przyjęła na siebie w drodze umowy Nr [...] z dnia [...] r. zawartej z organem w trybie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64 poz. 593), obowiązek pokrywania kosztów pobytu swej matki w placówce.

Wysokość odpłatności pierwotnie ustalonej w przywołanej umowie zmieniana była kolejnymi aneksami, ze względu na różnice w wysokości miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Z załączniku do zaaprobowanego przez E.G. swoim podpisem aneksu Nr [...] z dnia [...] r. organ określił miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej dla Przewlekle Chorych w B., gdzie umieszczona była matka strony, H. M., na kwotę [...] zł, co wynikało z Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r. ( Dz. Urz. Województwa [...] z dnia [...]r. Nr 47 poz. 1038). Określono także, iż odpłatność ponoszona przez świadczeniobiorcę, H. M. stanowi kwotę [...] zł, a do dopłaty pozostaje [...] zł,

Dokonano następnie, w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy, obliczenia dochodu rodziny E.G., zobowiązanej na mocy umowy [...] z dnia [...] r. do ponoszenia odpłatności.

Biorąc pod uwagę kryterium dochodowe dla trzyosobowej rodziny wynikające z art.8 ust. 1 pkt w związku z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit . b ustawy o pomocy społecznej ustalono, iż faktyczny dochód rodziny E. G. jest wyższy niż 250% kryterium dochodowego. Odpłatność ustalono zatem jako różnicę pomiędzy 250% kryterium dochodowego trzyosobowej rodziny, a faktycznie uzyskiwanymi w rodzinie zobowiązanej dochodem. Zgodnie z załącznikiem do wymienionego aneksu kwota ta w miesiącu [...]r. wynosiła [...] zł, w [...]r. [...] zł, a od [...]r. wynosić miała [...] zł.

Wskutek wniesionego do organu wniosku o częściowe zwolnienie od ponoszonego obowiązku ustalonego opisanym aneksem z dnia [...] r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, decyzją z tego samego dnia o numerze [...], zwolnił częściowo E. G. z opłaty miesięcznej za pobyt H. M. w DPS na okres od [...] r. do [...]r. ustalając w [...]r., w miejsce kwoty [...] zł - odpłatność w wysokości [...] zł, a od [...]r. do [...]r. w miejsce [...] zł odpłatność w wysokości [...] zł.

Ustalono, iż strona prowadziła wspólne gospodarstwo z mężem i małoletnim synem, a ich dochód przekraczał 250% kryterium dochodowego trzyosobowej rodziny. Jednakże ze względu na sytuację dochodową, zdrowotną oraz problemy małżeńskie wynikłe na tle ponoszenia coraz wyższych kosztów utrzymania H. M. uwzględniono prośbę o częściowe jej zwolnienie od ustalonego mocą umowy obowiązku.

Organ nie uznał natomiast twierdzeń strony, co do tego, iż pozostaje w odrębności gospodarczej ze swoim mężem, z którym zawarła w dniu [...] r. umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Wskazano, iż strona i jej mąż razem zamieszkują, wspólnie partycypując w kosztach utrzymania siebie i wspólnego dziecka.

Decyzja ta stała się ostateczna.

W dniu [...] r. E.G. wystąpiła z ponownym wnioskiem o częściowe zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt jej matki w DPS .

Zaproponowała dobrowolną opłatę w wysokości [...] zł miesięcznie, a z uwagi na uzyskanie premii rocznej - jednorazowo [...] zł i wskazała, iż jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu ze względu na wysokie koszty utrzymania oraz sytuację zdrowotną jej i syna. Opisała, iż przewlekle schorzenia zarówno jej, jak i dziecka powodują konieczność zakupu leków, a syn będzie musiał nosić aparat ortodontyczny, którego cena wynosi od około [...] zł.

W toku postępowania przeprowadzono wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono wspólne zamieszkiwanie stron, korzystanie ze wspólnych sprzętów gospodarstwa domowego, wspólne utrzymywanie dziecka i partycypowanie w opłatach.

Przesłuchany przez pracownika socjalnego mąż wnioskodawczyni podał, iż jednym z argumentów, które zmusiły go do podjęcia decyzji w sprawie rozdzielności majątkowej jest możliwość polepszenia warunków bytowych syna, gdyż w rodzinie brakowało często środków, ze względu na opłaty za dom pomocy społecznej.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 64 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta B., odmówił zwolnienia E.G. z opłaty miesięcznej za pobyt H. M. w Domu Pomocy Społecznej dla Przewlekle Chorych w B.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia odniesiono się do wydanej w dniu [...] r. decyzji o częściowym zwolnieniu strony z opłaty za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej oraz dokonanej w dniu [...] r. aktualizacji wywiadu środowiskowego i zebranej w sprawie dokumentacji. Stwierdzono, że wnioskodawczyni mimo deklarowanej odrębności gospodarstw domowych pozostaje w faktycznym związku z mężem, zajmuje wspólny z nim lokal, który w równym z mężem zakresie utrzymuje, a także użytkuje wspólne sprzęty gospodarstwa domowego, a nadto w równym z mężem stopniu utrzymuje i wychowuje małoletniego syna.

Uznano, iż sytuacja zdrowotna w rodzinie wnioskodawczyni nie uległa zmianie, a całość wydatków na leczenie wnioskodawczyni i jej syna wyniosła [...] zł.

Dokonano nadto ustaleń w zakresie uzyskiwanego przez wnioskodawczynię dochodu, który z tytułu wynagrodzenia za pracę w miesiącu [...]r. wyniósł [...] zł, a w miesiącu [...] - wraz z premią roczną i zwrotem podatku dochodowego - wyniósł [...] zł. Wskazano, iż wnioskodawczyni odmówiła ujawnienia dochodu współmałżonka.

Biorąc pod uwagę tę ostatnią okoliczność organ odmówił uwzględnienia wniosku o częściowe zwolnienie od odpłatności za pobyt H.M. w DPS, gdyż nie miał możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji dochodowej rodziny wnioskodawczyni koniecznej dla rozważenia kwestii wysokości odpłatności. Zgodnie z art.103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za mieszkańca DPS ponoszą ją na podstawie umowy zawartej z trybie określonym w przywołanej normie prawnej w przypadku, gdy dochód na osobę w rodzinie jest wyższy n iż 250 % kryterium dochodowego tj. [...] zł.

Wskazując na dokonane w sprawie ustalenia organ stwierdził, iż brak jest podstaw do uznania odrębności prowadzonych przez wnioskodawczynię i jej męża gospodarstw, a przedstawiana przez stronę umowa małżeńska o rozdzielności majątkowej stanowi fakt obojętny dla ustalenia wysokości dochodu rodziny, jeżeli rodzina ta pozostaje nadal w faktycznym związku, wspólnie zamieszkując i gospodarując Zgodnie bowiem z treścią art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej rodzinę tworzą osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Organ uznał, iż po stronie wnioskodawczyni i jej męża wystąpił brak współpracy z organem, uniemożliwiający uwzględnienie jej wniosku. Przywołano w tym miejscu treść art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zezwalający pracownikowi socjalnemu przeprowadzającemu wywiad środowiskowy na domaganie się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, przy czym odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

Reasumując organ uznał, iż na podstawie z aneksu z dnia [...] r. do umowy zawartej w dniu [...] r. wnioskodawczyni zobowiązana była ponosić odpłatność za pobyt matki w DPS w ustalonej tam wysokości, a więc od [...]r. w wysokości [...]. Zwolnienie jej od tego obowiązku dotyczyło bowiem, na mocy decyzji z dnia [...]r. Nr [...], okresu do [...]r.

W obszernym odwołaniu od opisanej decyzji E. G. wyraziła swoją dezaprobatę w stosunku do stanowiska organu.

Podniosła, jako niesłuszne, obciążanie wyłącznie jej odpłatnością za pobyt matki w domu pomocy społecznej w przypadku, gdy jest jeszcze druga osoba zobowiązana do ponoszenia tego obowiązku, a to jej siostra. Zakwestionowała sposób obliczenia obciążającej ją odpłatności twierdząc, iż koszt pobytu jej matki w domu pomocy społecznej powinien zostać podzielony na obie córki.

Zaprzeczyła nadto ustaleniom organu, co do tego, by prowadzone przez nią gospodarstwo domowe mogło być uznane jako prowadzone wspólnie z jej mężem.

Stwierdziła, iż każde z nich jest na swoim utrzymaniu, nie dostaje żadnych środków od męża i podkreśliła, iż zawarli umowę o rozdzielności majątkowej.

Odnosząc się do pojęcia "gospodarstwo domowe" podjęła próbę jego zdefiniowania. Wskazała, iż przez wspólne gospodarstwo można rozumieć osoby mieszkające w mieszkaniach lub innych pomieszczeniach, zespół osób spokrewnionych lub niespokrewnionych mieszkających razem i wspólnie utrzymujących się, a jeżeli któraś z osób mieszkających razem utrzymuje się oddzielnie tworzy jednoosobowe gospodarstwo.

Odwołująca zaprezentowała nadto pogląd, iż wspólne gospodarstwo stanowi kategorią ekonomiczną wymagającą posiadania i zarządzania wspólnym majątkiem oraz wspólnym budżetem w celu zaspokojenia głównych potrzeb członków gospodarstw, których to przesłanek nie wyczerpuje jej zdaniem wspólne zamieszkiwanie i opłacanie wspólnych opłat domowych, co czynią z mężem

Zauważyła, iż mając z mężem dziecko muszą utrzymywać go wspólnie, a ich sytuacja materialna nie pozwala na zamieszkanie w odrębnych lokalach. Zbyt małe pomieszczenie mieszkalne zajmowane przez nich nie pozwala na zakup odrębnych sprzętów gospodarstwa domowego, zatem gospodarują wraz z mężem tymi samymi przedmiotami. Brak żądania rozwiązania małżeństwa lub orzeczenia separacji uzasadniła dobrem małoletniego dziecka, a nadto brakiem przyczyn, dla których miałaby występować do sądu z takimi żądaniami. Oświadczyła, że przyczyną braku wspólności pomiędzy małżonkami są wyłącznie kwestie finansowe. Wskazała również, iż nie widzi powodu do wystąpienia z roszczeniami alimentacyjnymi, gdyż dziecko utrzymywane jest przez oboje rodziców i nie ma w tym zakresie żadnych konfliktów.

Odwołując się do zawartej z mężem umowy o rozdzielności majątkowej podniosła, iż nie może od chwili jej zawarcia wspólnie rozliczać się z mężem, ani też brać kredytów, co utrudnia jej zdecydowanie sytuację finansową i nie jest dla niej błahą sprawą.

Uzasadniając odmowę przedstawienia zaświadczenia o dochodach męża stwierdziła, iż nie ma on obowiązku utrzymywać teściowej, a powinna to robić jej siostra, a nadto stroną umowy podpisanej przez nią z organem nie był jej mąż.

Uzasadniając żądanie częściowego zwolnienia od odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej opisała swoją i syna sytuację zdrowotną wskazując, iż syna czeka założenie stałego aparatu ortodontycznego, którego cena kształtuje się w granicach [...] zł., a nadto dziecko zacznie uczęszczać do szkoły, co łączy się z dodatkowymi, wysokimi wydatkami.

Zakwestionowała także wysokość wyznaczonej przez Prezydenta Miasta B. odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, a także uznanie za jej dochód zwrotu nadpłaconego podatku dochodowego.

W odwołaniu stwierdziła również, iż organ rozstrzygając sprawę nie wziął pod uwagę dobra jej rodziny. W związku z nakładanymi na nią opłatami jej małżeństwo zaczęło się rozpadać. Zagrożone stało się z tych przyczyn jej ośmioletnie dziecko tracące szanse na rozwój w pełnej rodzinie.

Oświadczyła, iż kategorycznie odmawia podpisania nowej umowy, zapłacenia zaległości w opłatach oraz wyznaczonej jej od sierpnia opłaty w wysokości [...] zł.

Wskutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznało sprawę i w dniu [...] r. wydało decyzję Nr [...]. Działając na podstawie art.6 pkt 13, art.60 ust.1 i 2, art. 61 ust. 1 i 2 i art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004r o pomocy społecznej ( tekst jednolity z 2008r. Nr 115 poz. 728) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a decyzją tą utrzymano w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Po analizie stanu faktycznego sprawy organ odwoławczy wskazał, jako kwestię sporną mającą wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, ustalenie czy małżonkowie G. posiadający rozdzielność majątkową małżeńską z mocy aktu notarialnego sporządzonego w [...] r. tworzą rodzinę w pojęciu przepisu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej.

Organ zauważył, iż pojęcie rodziny określone w tej normie prawnej nie jest zależne od więzów pokrewieństwa lecz od faktu, czy osoby wspólnie zamieszkujące tworzą wspólnotę. Przejawem wspólnego gospodarstwa jest bowiem wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie.

Odnosząc się do sytuacji odwołującej organ zauważył, iż zamieszkuje ona wspólnie z rodziną i małżonkowie wspólnie ponoszą koszty utrzymania lokalu oraz wychowywania dziecka, a także wspólnie czerpią korzyści z tego gospodarstwa, używając wspólne urządzenia techniczne i sanitarne. Zdaniem organu spełnienie tych przesłanek wypełnia pojęcie wspólnego gospodarowania.

Odpowiadając natomiast na zarzutu odwołującej, iż nie obciążono odpłatnością za pobyt H.M. jej drugiej córki stwierdzono, iż miejsce pobytu tej osoby nie jest znane organowi.

Kolegium przytoczyło przepisy art. 60 ust.1 i 2 pkt 2 i 3 oraz art. 61 ust.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej wskazując, iż zgodnie z przywołanymi normami H.M. wnosi opłatę za swój pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 70 % swego dochodu, częściowo ponosi je odwołująca, a resztę dopłaca Gmina B.

Zaznaczono, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej odwołująca powinna dołączyć informację o dochodach męża, gdyż w ocenie organu prowadzi z nim wspólne gospodarstwo w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.

E. G., działając przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę, domagając się w niej uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając stanowisko wyrażone w skardze powołano się na akt notarialny stwierdzający intercyzę podnosząc, iż powinien on być wiążący, nosi bowiem znamiona tytułu wykonawczego. Całkowite abstrahowanie od notarialnie stwierdzonej umowy majątkowej małżeńskiej, ustanawiającej odrębność majątkową, zdaniem skarżącej, powinno znaleźć napiętnowanie w orzeczeniu sądu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, jak dotychczas, iż w jego ocenie małżonkowie G. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności. Sąd uwzględnia skargę w sytuacji, gdy wskazane w niej zarzuty odpowiadają uchybieniom, o których mowa w przywołanym art. 145 § 1 p.p.s.a. Stosuje także przewidziane ustawą p.p.s.a środki, gdy stwierdzi tego rodzaju uchybienia z urzędu (art.134§ 1 p.p.s.a)..

Zaskarżona decyzja zapadła na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity Dz U. z 2009r. Nr 175 poz.1362) . Wskazać zatem należy na wstępie, iż po myśli jej art. 2 ust. 1 pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie można przeto traktować pomocy społecznej, jako generalnego środka bezwzględnej pomocy. Ma ona zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy osoba, czy rodzina, w sposób samodzielny nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb na tyle, by żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Jedną z form pomocy społecznej jest skierowanie i umieszczenie w domu pomocy społecznej osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, o czym stanowi art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Matka skarżącej, H. M., uzyskała takie prawo, co nie oznacza jednak, iż obowiązek roztaczania na nią opieki we wszystkich jej aspektach, przeniesiony został z członków jej rodziny na Gminę B. Osoby zobowiązane do alimentacji H.M. nie zostały bowiem, poprzez zagwarantowanie jej stałej opieki w placówce, zwolnione ze swoich obowiązków nałożonych na nich przede wszystkim z mocy właściwych przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przejęcie przez pomoc społeczną obowiązku sprawowania faktycznej całodobowej opieki nad osobą jej wymagająca ma wyłącznie na celu przeciwdziałanie takim sytuacjom, w których brak możliwości sprawowania w sposób fizyczny tej opieki przez rodzinę mógłby doprowadzić do życia osoby niepełnosprawnej lub w zaawansowanym wieku w warunkach poniżej godności ludzkiej. Pomoc społeczna wyręcza w takim wypadku rodzinę, zważyć jednakże trzeba, iż nie zastępuje jej całkowicie w wykonywaniu obowiązków sprawowania opieki. Pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem odpłatny. Wysokość odpłatności ustalana jest przez organ wykonawczy gminy, co w kontrolowanej sprawie zostało ustalone zarządzeniem Prezydenta Miasta B. W przypadku, gdy dochody świadczeniobiorcy nie pokrywają w całości kosztów jego pobytu, w dalszej kolejności zobowiązani są jego małżonek, zstępni oraz wstępni. Wyłącznie wtedy, gdy opłaty wnoszone przez wymienione podmioty, których zamknięty katalog zawarty jest w treści art. 61 ustawy o pomocy społecznej, nie pokrywają w całości kosztów pobytu świadczeniobiorcy w domu pomocy społecznej lub gdy takich podmiotów brak, odpłatność ponieść musi gmina, z której osoba została skierowana do takiej placówki. Jak bowiem stanowi art. 17 ust. 1 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym, należy ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Zadania te, jako własne, pokrywane są ze środków publicznych znajdujących się w budżecie gminy. Jest oczywiste, iż realizacja zadań gminy wymagających wydatków z budżetu gminnego wymaga działania w sposób zgodny z prawem, efektywny i oszczędny. Nie jest więc dopuszczalne ponoszenie wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, która to opłata może zostać poniesiona przez jego rodzinę. Należyte i odpowiadające celom pomocy społecznej wydaje się wtedy wsparcie ze strony administracji publicznej polegającą na odciążeniu takiej rodziny od obowiązków osobistego świadczenia opieki nad jednym z jej członków poprzez zapewnienie stałej, profesjonalnej lecz odpłatnej opieki w placówce.

W opinii Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie budzi przeto wątpliwości jej obowiązek polegający na świadczeniu opieki nad matką, ograniczony dzięki zaangażowaniu w sprawę pomocy społecznej, do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

Nie budzi również wątpliwości wysokość odpłatności, jaką zobowiązana była on ponosić począwszy od [...]r. Podpisawszy umowę Nr [...] z dnia [...] r. oraz kolejne do niej aneksy wraz załącznikami, skarżąca zobowiązała się do miesięcznej opłaty za pobyt swojej matki przebywającej w Domu Pomocy Społecznej dla Przewlekle Chorych w B. W ostatnim z aneksów odpłatność ta wyliczona została na kwotę [...],zł ( vide załącznik do aneksu z dnia [...] r. Nr [...]), a obowiązek ten skarżąca przyjęła na siebie, podpisując wymieniony aneks do umowy. Od tej chwili zobligowana była do wykonywania zobowiązania, jakie powstało w drodze umowy zawartej pomiędzy skarżącą, a organem pomocy społecznej. Obowiązki osób partycypujących w kosztach utrzymania pensjonariusza w DPS nie konkretyzują się bowiem w decyzji administracyjnej lecz w umowie.

Odrębną natomiast jest kwestia zwolnienia lub częściowego zwolnienia strony zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, o czym mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Te uprawnienia konkretyzują się już w decyzji administracyjnej i mają charakter fakultatywny.

Wydanie decyzji w sprawie zwolnienia od odpłatności osoby zobowiązanej do jej ponoszenia na podstawie czynności cywilnoprawnej, jaką jest zawarta umowa, wymaga jej wniosku, w którym wykazane powinny zostać przesłanki sugerujące możliwość zastosowania dobrodziejstwa, o którym mowa w przytoczonym wyżej art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Analizując wymienione w treści tej normy prawnej przesłanki można uznać, iż przede wszystkim odnoszą się od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Oczywiste wydaje się więc, że skoro strona domaga się przyznania tych uprawnień, w jej interesie leży udzielanie wszelkich informacji dotyczących nie tylko sytuacji osobistej i majątkowej, ale także sytuacji poszczególnych członków jej rodziny. Rolą organu jest natomiast ocena zebranego materiału dowodowego.

Nie budzi zatem wątpliwości pogląd Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta, który potraktował jako konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy wyjaśnienie sytuacji materialnej skarżącej, poprzez ustalenie wysokości uzyskiwanego w jej rodzinie dochodów.

Wobec sporu, jaki powstał w związku ze stanowiskiem strony prezentowanym w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, a także w złożonej skardze, konieczne stało się ustalenie składu rodziny E. G. przy jednoczesnym traktowaniu pojęcia "rodzina" w aspekcie ustawy o pomocy społecznej

W ustawie o pomocy społecznej ustawodawca zawarł definicję legalną pojęcia "rodzina", co odbiera możliwość potocznego rozumienia tego pojęcia i nie pozwala na przełamywanie jego znaczenia przy pomocy definicji użytych w innych aktach prawnych. Po myśli art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej "rodzina" to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Niezbędnym dla istnienia rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej jest zatem faktyczny związek osób charakteryzujący się wspólnym zamieszkaniem i gospodarowaniem.

Ustawodawca nie przedstawił już legalnej definicji pojęcia "gospodarowanie". Jest zatem dopuszczalna jego literalna wykładnia, przy zastosowaniu której można przyjąć, iż dla celów ustawy o pomocy społecznej pojęcie to oznacza podejmowanie decyzji i ich realizowanie w celu zarządzania budżetem osób wspólnie zamieszkujących.. Jak podaje Wielki Słownik Poprawnej Polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego (Warszawa, 2005, str. 1330), "gospodarować" to: "dysponować czymś; zarządzać czymś" (op. cit. str. 298). Zatem jeśli osoby gospodarują wspólnie, oznacza to, że razem czymś zarządzają i dysponują.

Materiał sprawy przedstawiony Sądowi pozwala przyjąć jako niekwestionowane , iż skarżąca, będąca mężatka, zamieszkuje wspólnie z mężem i synem partycypując w wydatkach związanych z utrzymaniem mieszkania oraz wychowywania syna. W związku ze sporządzeniem w [...] r. umowy notarialnej zmieniającej jej ustrój majątkowy małżeński na rozdzielność majątkową skarżąca dowodziła, iż nie stanowi już wspólności gospodarczej z mężem, a w konsekwencji nie jest dopuszczalne żądanie przez organ dokumentacji potwierdzającej wysokość jego dochodów.

Z materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego wynika również, iż przyczyną zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej była chęć polepszenia złej sytuacji materialnej rodziny wywołanej koniecznością ponoszenia opłat na rzecz MOPS ( por. k.22 akt administracyjnych).

Zarówno skarżąca, jak i jej mąż oświadczyli, iż konflikt w rodzinie powodujący obecną rozdzielność powstał na tle obowiązku ponoszenia przez skarżącą opłat za pobyt jej matki w DPS. Skarżąca wyjaśniła nadto w skardze, iż nie dostrzega przyczyn, dla których mogłaby żądać rozwodu lub separacji, gdyż jej zdaniem jedyny konflikt, jaki istnieje pomiędzy małżonkami, to konflikt na tle finansowym. Wskazała również, iż nie widzi powodu do wystąpienia z roszczeniami alimentacyjnymi, gdyż dziecko utrzymywane jest wspólnie i również w tym aspekcie nie ma żadnych konfliktów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd organu, co do tego, iż stan faktyczny sprawy pozwala traktować skarżącą, jej męża i małoletniego syna, jako rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Poza wspólnym zamieszkiwaniem łączy te podmioty więź świadcząca o wspólnym gospodarowaniu. Niezaprzeczalnie, chociażby w sprawach wychowywania syna i ponoszenia na ten cel wydatków, podejmują oni bowiem wspólne decyzje. Wspólnie również, bez konfliktów i konieczności interwencji sądowej, wspólnie zarządzają wydatkami na utrzymanie wspólnego mieszkania i inne z tym związane cele. W tym zakresie nie stanowią odrębnych, zarządzających podmiotów, które wypełniłyby przesłanki pojęcia "osoby samotnie gospodarującej".

Należy tu stwierdzić, podzielając stanowisko organu, że umowa o wyłączenie ustawowej wspólności majątkowej nie jest dostateczną podstawą do potraktowania małżonków, jako osoby samotnie gospodarujące, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.

Jak stanowi art. 51 k.r.i o., w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później. Brak, po zawarciu intercyzy, umowy o podział majątku wspólnego powoduje, że z chwilą ustania wspólności ustawowej powstaje współwłasność w częściach równych wszystkich rzeczy w rozumieniu prawnorzeczowym. Do tego rodzaju wspólnoty stosuje się - z pewnymi ograniczeniami- przepisy o współwłasności ułamkowej. Twierdzenie, iż zawarcie umowy małżeńskiej o rozdzielności majątkowej jednoznacznie wyklucza wspólne zarządzanie majątkiem jest sprzeczne z istotą współwłasności znajdującą uregulowanie w przepisach prawa cywilnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyraża nadto pogląd, iż w przypadku wspólnie zamieszkujących małżonków, nie rozpoczynających kroków w kierunku rozwodu czy separacji, regulujących pomiędzy sobą wszystkie sprawy rodzinne, a w szczególności finansowe bezkonfliktowo, wykazanie braku wspólności gospodarczej w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej wymaga od strony postępowania racjonalnego uzasadnienia sytuacji, a okoliczność ta powinna być badana przez organ ze szczególną wnikliwością.. Można przywołać w tym miejscu definicję pojęcia istoty rozkładu pożycia małżeńskiego zawartą w wytycznych Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1955 r., I CO 5/55, OSN 1955, poz. 46 ..Określono tam, iż "pożycie małżeńskie wyraża się w szczególnego rodzaju wspólnocie duchowej, fizycznej i gospodarczej. Jednakże ustanie wspólnoty fizycznej lub gospodarczej może w konkretnym przypadku nie stanowić objawu rozkładu, jeżeli wynika ono z okoliczności niezależnych od małżonków lub z ich zgodnej woli uzasadnionej okolicznościami życiowymi. Dopiero brak wspólnoty duchowej (jej istnienie może się przejawiać nawet tylko w korespondencji) będzie zawsze objawem rozkładu pożycia".

Mając na względzie przytoczone stanowisko judykatury i stan faktyczny sprawy zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w pożyciu małżeńskim skarżącej nie nastąpił rozkład pozwalając na potraktowanie jej i jej męża jako osoby niezwiązane więzią duchową, a tym samym ich działanie polegające na przeprowadzeniu rozdzielności majątkowej nie wynikało z faktycznego rozkładu pożycia. Tym samym organy administracji miały podstawę do uznania, że ujawnione w sprawie okoliczności wskazują na prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, zaś twierdzenia skarżącej, iż tak nie jest, są bez pokrycia w świetle zgromadzonego materiału dowodowego.

W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające prowadzone było z uwzględnieniem reguł zawartych w art. 7, art. 77 § 1, a stanowisko organu przekonywująco uzasadnione zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Zgromadzony materiał dowodowy pozwala przyjąć, iż skarżąca nie pozostaje w rozkładzie małżeńskim, zamieszkuje wraz z mężem, jak również prowadzi wraz z nim wspólną politykę finansową, w zakresie wydatków z budżetu domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał przeto podstaw do zakwestionowania legalności stanowiska organów administracji publicznej, iż do ustalenia dochodu konieczne są dochody wszystkich członków rodziny.

Zważyć trzeba nadto, iż w sytuacji, gdy mąż skarżącej odmówił wykazania za pośrednictwem skarżącej wysokości uzyskiwanych dochodów, organ miał podstawę w art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej do odmowy przyznania uprawnienia w postaci częściowego zwolnienia z obowiązku. Uniemożliwienie organowi przeprowadzenia pełnego postępowania wyjaśniającego ogranicza możliwości podjęcia korzystnego rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej. Ponownie podkreślić przy tym należy, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej finansowaną ze środków publicznych, a w związku z tym nie może być udzielona w przypadku, gdy z leżących po stronie przyczyn zachodzi brak możliwości ustalenia, czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki do uzyskania żądanych uprawnień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż skarga nie mogła być uwzględniona bowiem wbrew stanowisku skarżącej, przy rozpoznawaniu sprawy organ nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani przepisów prawa procesowego.

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji na mocy art. 151 p.p.s.a.