Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 520/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235(1) i art. 235(2)
journal: Dz.U. 2016 poz 1666
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 8 ust. 1 i ust. 4
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 520/16 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 19 kwietnia 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, , Sędziowie:, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków, , , Protokolant:, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2017 r., sprawy ze skargi D. Przedsiębiorstwa Usługowego sp. z o.o. z/s we W., na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., z dnia [...] października 2016 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, , , oddala skargę w całości., , ,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2016 r. (nr [...]) D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1412), art. 235¹ i art. 235² Kodeksu pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367; dalej: rozporządzenie) jak również art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) i po rozpatrzeniu odwołań dwóch stron postępowania, tj. D. Przedsiębiorstwa Usługowego Sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej: skarżący), z dnia 29 kwietnia 2016 r. oraz Powiatowego Urzędu Pracy w B. z dnia [...] maja 2016 r. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej: choroby skóry alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u Anny Iwanickiej (dalej: zainteresowana, uczestniczka postępowania), zakwestionowaną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu organ II instancji podał następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

A. I., urodzona [...] lipca 1958 r., pracowała kolejno:

- od 28 czerwca 1976 r. do 15 października 1976 r. w Gminnej Spółdzielni "[...]" w O. (zakład zlikwidowany), jako sprzątaczka (praca w narażeniu na czynniki alergizujące - m.in. detergenty),

- od 2 listopada 1976 r. do 20 września 1977 r. w Polskim Czerwonym Krzyżu O. Zarząd Okręgowy w O. Punkt Opieki PCK nad chorymi w B., jako siostra pogotowia PCK (praca bez narażenia),

- od 2 marca 1978 r. do 13 października 1978 r. w W. Przedsiębiorstwie Produkcji L. "[...]" Oddział Produkcji W. w B. (zakład zlikwidowany), jako robotnik gospodarczy (praca w narażeniu czynniki alergizujące - m.in. detergenty),

- od 14 października 1978 r. do 31 marca 2002 r. oraz od 1 lutego 2007 r. do 4 maja 2014 r. w D. Przedsiębiorstwie Usługowym Sp. z o.o. z siedzibą we W., jako sprzątacz obiektów i terenów (praca w narażeniu na czynniki alergizujące - m.in. detergenty),

- od 4 października 2005 r. do 3 kwietnia 2006 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., jako sprzątaczka (praca w narażeniu na czynniki alergizujące - m.in. detergenty).

Na podstawie skierowania zainteresowanej na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej wystawionego przez lekarza [...], Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K.-K. dokonał w dniu 3 czerwca 2014 r. zgłoszenia podejrzenia chorób zawodowych: astmy oskrzelowej (poz. 6), alergicznego nieżytu nosa (poz.12) oraz choroby skóry: alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (poz. 18.1) u zainteresowanej. Na podstawie ww. zgłoszenia Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. ustalił i zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie chorób zawodowych (poz. 6, poz. 12 oraz poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u zainteresowanej.

W dniu 11 czerwca 2014 r. organ I instancji zwrócił się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z prośbą o przeprowadzenie oceny narażenia zawodowego stanowiska pracy - sprzątaczka w Oddziale Produkcji [...] w B.. W odpowiedzi na pismo z dnia 4 lipca 2014 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. poinformował, iż wskazany powyżej zakład pracy został zlikwidowany.

W dniu 11 czerwca 2014 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zwrócił się do D. Przedsiębiorstwa Usługowego Sp. z o.o. z siedzibą we W. z prośbą o wypełnienie karty oceny narażenia zawodowego dla stanowiska pracy zajmowanego przez zainteresowaną. W dniu 30 czerwca 2014 r. ww. zakład pracy dopełnił wezwania i przesłał niezbędne dokumenty. Następnie w dniu 4 lipca 2014 r. organ I instancji zwrócił się ponownie do D. Przedsiębiorstwa Usługowego Sp. z o.o. z siedzibą we W. z prośbą o przesłanie wykazu środków chemicznych i preparatów stosowanych przez zainteresowaną. Dokumenty te zostały przekazane w dniu 11 lipca 2014 r.

W dniu 8 lipca 2014 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zwrócił się ponownie z prośbą do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego o

przesłuchanie zainteresowanej. W odpowiedzi na ww. pismo w dniu 28 lipca 2014 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny przekazał kartę oceny narażenia zawodowego sporządzoną na podstawie zeznań zainteresowanej.

W dniu 5 sierpnia 2014 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. przesłał zgromadzoną dokumentację dotyczącą narażenia zawodowego zainteresowanej do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K.-K..

W dniu 24 czerwca 2015 r. jednostka diagnostyczno-orzecznicza I stopnia wydała orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej: choroby skóry alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (poz. 18.1) u zainteresowanej, w uzasadnieniu podając, iż: "W trakcie diagnostyki w Poradni Chorób Zawodowych wykonano szereg badań: testy płatkowe SI i SIl, gumy, żywice, testy trick, testy skórne z rękawiczkami lateksowymi winylowymi, IgE całkowite. Z odchyleń od normy stwierdzono: IgE powyżej 2000,0 IU/ml, dodatnie testy płatkowe na p-fenylenodiaminę, anestezynę, tiuram, merkaptobenzotiazol, eugenol, koktajl zapachowy P, rękawiczki lateksowe. Tiuram, merkaptobenzotiazol, rękawiczki lateksowe stanowią typowe alergeny dla środowiska pracy zainteresowanej (czynności wykonywane w gumowych rękawiczkach), co wskazuje na zaistniały związek przyczynowo-skutkowy z zakresu środowisko-ekspozycja-dermatoza. Współistniejące uczulenie kontaktowe na p-fenylenodiaminę, anestezynę, eugenol, koktajl zapachowy odgrywają rolę drugoplanową. Dane uzyskane z wywiadu oraz dostarczonej dokumentacji medycznej wskazują, iż w trakcie wykonywania pracy zawodowej wykwity skórne ulegały dużemu nasileniu - z tego powodu pacjentka kilkukrotnie przybywała na zwolnieniu lekarskim. W okresie absencji w środowisku zawodowym wykwity ulegały znacznej poprawie. Reasumując: analiza dokumentacji lekarskiej, wywiadu i badania specjalistycznego wraz z rozpoznaniem środowiska pracy, w kontekście obrazu klinicznego i przebiegu schorzenia u badanej, w relacji z wynikami testowania alergicznego (nadwrażliwość na rękawiczki lateksowe, tiuram, merkaptobenzotiazol) stanowią podstawę do rozpoznania tła zawodowego schorzenia - alergicznego kontaktowego zapalenia skóry."

W dniu 10 lipca 2015 r. organ I instancji zwrócił się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z prośbą o sporządzenie kart oceny narażenia zawodowego z okresu zatrudnienia zainteresowanej w Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w O., w Polskim Czerwonym Krzyżu Opolski Zarząd Okręgowy w O. oraz w Powiatowym Urzędzie Pracy w B.. W dniu 11 sierpnia 2015 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. przekazał kartę oceny narażenia zawodowego z zatrudnienia zainteresowanej w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. oraz poinformował, że Gminna Spółdzielnia [...] w O. została zlikwidowana, natomiast "dokumentacja osobowa pracowników i byłych pracowników zatrudnionych w Punkcie Opieki PCK nad chorymi w B. znajduje się w O. Oddziale Okręgowym PCK (...)."

Mając powyższe na uwadze, w dniu 18 sierpnia 2015 r. organ I instancji zwrócił się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. z prośbą o sporządzenie kart oceny narażenia zawodowego z okresu zatrudnienia zainteresowanej w Polskim Czerwonym Krzyżu Opolski Zarząd Okręgowy w O. oraz o zweryfikowanie, czy w Archiwach O. Sp. z o.o. znajduje się dokumentacja archiwalna dotycząca skarżącej z okresu zatrudnienia w Gminnej [...] w O..

W dniu 27 sierpnia 2015 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O. poinformował, iż: "w zasobach akt osobowych-archiwalnych, przechowywanych w O. Zarządzie Okręgowym Polskiego Czerwonego Krzyża w O. (...) brak jest dokumentacji pracowniczej osoby pod nazwiskiem A. I." oraz "w Archiwach O. sp. z o.o. w N. (...) brak jest dokumentacji pracowników w tym pani A. I., którzy byli zatrudnieni w Gminnej Spółdzielni [...]w O.".

W związku z powyższym dnia 1 września 2015 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zwrócił się do zainteresowanej z prośbą o przedstawienie charakterystyki zajmowanych stanowisk w trakcie zatrudnienia w Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w O. oraz w Polskim Czerwonym Krzyżu Opolski Zarząd Okręgowy w O. Punkt Opieki PCK nad chorymi w B.. Zainteresowana dopełniła wezwania i przekazała niezbędne wyjaśnienia.

W dniu 25 września 2015 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zawiadomił kolejną stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie podejrzeń chorób zawodowych (poz. 6, 12, 18.1) u zainteresowanej tj.: Powiatowy Urząd Pracy, jednostka budżetowa z siedzibą w B..

Następnie, przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, organ I instancji zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. poinformował strony biorące udział w przedmiotowym postępowaniu o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W dniu 2 listopada 2015 r. w odpowiedzi na ww. zawiadomienie D. Przedsiębiorstwo Usługowe Sp. z o.o. z siedzibą we W., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyło uwagi do zebranego materiału dowodowego w sprawie.

W dniu 13 listopada 2015 r. organ I instancji zwrócił się do D. Przedsiębiorstwa Usługowego Sp. z o.o. z siedzibą we W. z prośbą o wskazanie, czy w okresie zatrudnienia zainteresowana stosowała podczas wykonywania czynności służbowych rękawice gumowe (z podaniem typu oraz producenta). W dniu 30 listopada 2015 r., strona poinformowała, że "pracownicy powinni stosować rękawice gumowe lub przy pracach wykonywanych na zewnątrz, rękawice bawełniano-gumowe", niestety spółka nie była w stanie wskazać producentów używanych rękawic.

W dniu 3 grudnia 2015 r. organ I instancji przekazał do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K.-K. ww. pisma D. Przedsiębiorstwa Usługowego Sp. z o.o. z siedzibą we W., celem uwzględnienia ich w procesie orzeczniczym oraz ewentualnej weryfikacji wydanego uprzednio orzeczenia lekarskiego. W dniu 25 lutego 2016 r. jednostka diagnostyczno-orzecznicza I stopnia poinformowała, że nie znaleziono podstaw do weryfikacji wydanego uprzednio w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskiego.

W dniu 2 marca 2016 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zwrócił się ponownie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K. – K. z prośbą o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego o dane innych pracodawców, u których wystąpiło narażenie zawodowe. W dniu 11 marca 2016 r. jednostka diagnostyczno-orzecznicza I stopnia przekazała uzupełnione orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej: choroby skóry alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (poz. 18.1) u zainteresowanej.

Następnie, przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, organ I instancji zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. poinformował strony biorące udział w przedmiotowym postępowaniu o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Zawiadomienie otrzymały wszystkie strony postępowania:

1. Zainteresowana,

2. D. Przedsiębiorstwo Usługowe Sp. z o.o. z siedzibą we W.,

3. Powiatowy Urząd Pracy w B..

W dniu 1 kwietnia 2016 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ponownie złożył uwagi do zebranego materiału dowodowego w sprawie.

Na podstawie całości materiału dowodowego, w tym opinii uprawnionej jednostki I stopnia diagnostyczno-orzeczniczego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. w dniu 11 kwietnia 2016 r. wydał decyzję Nr [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej - choroby skóry alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (poz. 18.1) u zainteresowanej.

Od powyższej decyzji odwołało się D. Przedsiębiorstwo Usługowe Sp. z o.o. z siedzibą we W., nie zgadzając się tym samym z rozstrzygnięciem oraz w pierwszej kolejności kwestionując orzeczenie lekarskie wydane w niniejszej sprawie.

Ponadto odwołał się również Powiatowy Urząd Pracy z siedzibą w B. nie zgadzając się tym samym z rozstrzygnięciem w sprawie. Strona w ww. odwołaniu podniosła, iż organ I instancji nie zapewnił stronom możliwości czynnego udziału w postępowaniu oraz nie wykazał w żaden sposób związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zatrudnieniem pani A. I. a stwierdzonym u niej schorzeniem.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania odwołania jako organ drugiej instancji uznał swoją właściwość rzeczową i miejscową do prowadzenia przedmiotowej sprawy.

W dniu 7 lipca 2016 r. organ II instancji zwrócił się z prośbą do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K.-K. o ustosunkowanie się do kwestii medycznych podnoszonych w odwołaniach przez strony.

W odpowiedzi na ww. pismo w dniu 24 sierpnia 2016 r. jednostka diagnostyczno-orzecznicza I stopnia poinformowała, że nie znalazła podstaw do weryfikacji wydanego uprzednio orzeczenia lekarskiego.

Organ II stopnia utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy podkreślił, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego Państwowego Inspektora Sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 235¹ i art. 235² Kodeksu pracy oraz §5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,

3. wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.

W niniejszej sprawie zarówno lekarze orzecznicy, a także Państwowa Inspekcja Sanitarna zgodnie uznali, iż zainteresowana w trakcie wykonywanej pracy narażona była na działanie czynników alergizujących zawartych w środkach dezynfekujących, rękawicach gumowych, detergentach. Zatem kwestia narażenia zawodowego nie jest sporna.

Odnośnie klinicznych podstaw do rozpoznania choroby zawodowej organ II instancji stwierdził, iż placówka służby zdrowia upoważniona do rozpoznawania chorób zawodowych tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K.-K. na podstawie wyników przeprowadzonych badań, analizy wieloletniego narażenia zawodowego i zgromadzonej dokumentacji medycznej rozpoznały u zainteresowanej chorobę zawodową pod postacią choroby skóry: alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (poz. 18.1), wskazując, iż "analiza dokumentacji lekarskiej, wywiadu i badania specjalistycznego wraz z rozpoznaniem środowiska pracy, w kontekście obrazu klinicznego i przebiegu schorzenia u badanej, w relacji z wynikami testowania alergicznego (nadwrażliwość na rękawiczki lateksowe, tiuram, merkaptobenzotiazol) stanowią podstawę do rozpoznania tła zawodowego schorzenia".

Zatem zostały spełnione łącznie wszystkie wymagane do stwierdzenia choroby zawodowej przesłanki, tj. choroba została rozpoznana przez upoważnioną placówkę służby zdrowia i wykazano jej związek z wykonywaną pracą a udokumentowane objawy choroby wystąpiły w wymaganym okresie.

Podsumowując, organ zaznaczył, iż zgodnie z oceną prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18.01.2011 r. wyrażoną w innej sprawie (sygn. akt IV SA/Wr 208/10): "(...) decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzja o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydawana jest na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. (...) wskazać należy, że karta oceny narażenia zawodowego sporządzona według wzoru zawartego w zał. nr 4 do rozp. MZ z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz. U. Nr 132, poz. 1121) stanowi dowód - wiążący zarówno lekarza orzecznika przy wydawaniu orzeczenia, jak i właściwy organ inspekcji sanitarnej przy wydawaniu decyzji w zakresie chorób zawodowych".

Mając na uwadze § 8 ust. 2 ww. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, zdaniem D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. uzyskane wyjaśnienia pozwoliły na ustalenie stanu faktycznego i w związku z tym zasadnym było odstąpienie od dodatkowej konsultacji w jednostce orzeczniczej II stopnia, gdyż ustalenia kliniczne rozpoznanego schorzenia u zainteresowanej nie budzą wątpliwości i są wszechstronnie udokumentowane. Zgłaszane zastrzeżenia dotyczyły oceny narażenia zawodowego i zostały w sposób bezstronny wyjaśnione w przedmiotowym postępowaniu, którego wyniki były zbieżne z oceną dokonaną przez lekarza jednostki orzeczniczej.

Organ II instancji wskazał, iż przepis szczegółowy tj. rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych, stawia organowi przy wydawaniu decyzji wymóg kierowania się opiniami medycznymi zawartymi w orzeczeniu lekarskim, o którym mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Zaznaczyć trzeba, że orzeczenie jest szczególnym rodzajem dowodu, który w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ma charakter opinii biegłego. Skoro omawiane orzeczenie jest opinią w rozumieniu art. 84 k.p.a. podlega ono także weryfikacji, tak jak każdy inny dowód w sprawie. W opinii D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., który zgodnie z art. 80 k.p.a. dokonał oceny materiału dowodowego z punktu widzenia wszystkich przesłanek dotyczących choroby zawodowej, w tym także orzeczenia lekarskiego i stwierdził, że orzeczenie wydane w przedmiotowym postępowaniu spełnia ww. wymagania, tym samym są w opinii Organu II instancji obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. dokonał także oceny orzeczenia lekarskiego pod względem formalnym - w myśl § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych lekarz wydający orzeczenie lekarskie w sprawie chorób zawodowych winien spełnić wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach tj. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. (Dz. U. Nr 110, poz. 736), a wcześniej rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 15 września 1997 r. (Dz. U. Nr 124, poz. 795 ze zm.) w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, oraz winien być zatrudniony w jednostce orzeczniczej.

Odnosząc się do kwestii poruszanych w odwołaniach, iż nie wykazano w niniejszej sprawie związku przyczynowo-skutkowego między sposobem wykonywania pracy, a stwierdzonym schorzeniem u zainteresowanej, organ odwoławczy wskazał, iż właśnie dowodem, który ustala bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia jest orzeczenie lekarskie. Lekarz orzecznik dysponując wiedzą specjalistyczną uznał, że w przedmiotowej sprawie taka zależność zachodzi. Zatem Organ dysponując dowodem, który potwierdza związek przyczynowo-skutkowy schorzenia z wykonywaną pracą prawidłowo zastosował art. 235¹ k.p.

Ponadto organ II instancji wskazał, iż występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych albo szkodliwego sposobu wykonywania pracy dokonuje się w ramach oceny ryzyka zawodowego. Przy czym zwrócić uwagę trzeba na domniemanie prawne. Zgodnie ze wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku w innej sprawie (sygn. akt: II SA/Go 285/12) z dnia 30 maja 2012 r.: "Rozpoznanie choroby umieszczonej w wykazie chorób zawodowych jest wystarczające do uznania, że doszło do zachorowania na chorobę zawodową, jeśli ustali się istnienie w środowisku pracy narażenia zawodowego wywołującego taką chorobę. Przyjmuje się wówczas domniemanie prawne istnienia związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami pracy narażającymi pracownika na jej powstanie. Przy czym domniemanie prawne istnienia związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami pracy jest domniemaniem zwykłym, wzruszanym, co oznacza, że "nie wyłącza to możliwości wykazania, iż - mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę - jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, jednakże niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika, zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę (wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 1982 r., II SA 372/82 ONSA 1982 r. nr 1, poz.33). Przy tym ze względu na przyjęcie domniemania prawnego zawodowego pochodzenia choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych pozycja pracownika poszkodowanego wskutek takiej choroby podczas procesu stwierdzania choroby zawodowej jest uprzywilejowana w zakresie dowodowym. (...) W kwestii związku między warunkami pracy a chorobą w judykaturze sądów administracyjnych także pod rządami § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 lipca 2002 r. ukształtował się pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia takiego związku (pewności lub wysokiego prawdopodobieństwa wywołania choroby) - por. np. wyroki NSA z 9 stycznia 2007 r. (II OSK 1039/06, LexPolonica nr 2278506) oraz z 7 czerwca 2006 r. (II OSK 388/06). Podobny pogląd prezentowano w odniesieniu do art. 4 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm., por. I. Jędrasik-Jankowska, Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2009, s. 449). Ww. poglądy pozostają aktualne w obecnym stanie prawnym tym bardziej, że wskazany art. 4 ustawy wypadkowej w brzmieniu obowiązującym do jego ujednolicenia wskazaną nowelą z dnia 22 maja 2009 r. był bardziej rygorystyczny niż obecny art. 2351 k.p. Za chorobę zawodową uznawał bowiem schorzenie wymienione w wykazie, jeśli "zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych", co było rozumiane jako bezsporne wynikanie danej choroby z działania określonych czynników. Stąd w aktualnym znajdującym zastosowanie w sprawie stanie prawnym ocena ryzyka zawodowego i inne przeprowadzone dowody wskazują na występowanie określonego czynnika negatywnego, a jednocześnie według stanu wiedzy medycznej daje się stwierdzić, że czynnik taki prowadzić może do powstania schorzenia występującego u pracownika, to brak jest potrzeby prowadzenia dalszych dowodów." Jak wskazano wyżej w ocenie lekarzy takie właśnie narażenie zawodowe występowało m.in. w trakcie pracy w D. Przedsiębiorstwie Usługowym Sp. z o.o. z siedzibą we W., a także w Powiatowym Urzędzie Pracy w B..

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wyjaśnił, iż sama definicja rozpatrywanej jednostki chorobowej: alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, zawiera w sobie warunek konieczny do rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej, tj. potwierdzenie wystąpienia odczynu alergicznego na skutek kontaktu skóry z alergenem obecnym w środowisku pracy.

Jednocześnie organ odwoławczy poinformował, iż zgodnie z oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.03.2009 r. wyrażoną w innej sprawie (sygn. akt II OSK 1794/08): "do organów inspekcji sanitarnej i do sądów administracyjnych nie należy rozstrzyganie, który zakład ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne (sądy pracy). Zatem doręczenie zakładowi pracy decyzji § 8 ust 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki, mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazania zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika".

Według wiedzy medycznej, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry jest zapalną dermatozą, powstałą w wyniku zazwyczaj wielkokrotnej styczności z niskocząsteczkowymi związkami chemicznymi zwanymi alergenami kontaktowymi lub haptenami, wykazującymi zdolność aktywowania układu immunologicznego w mechanizmie nadwrażliwości typu późnego. Choroba rozwija się u osób, u których narażenie na czynniki uczulające przekroczyło ich osobniczy próg tolerancji ["Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry" Alergia 2014, 1:19-24 prof. IMP dr hab. n. med. Beata Kręcisz]. Z tych też powodów nie można przewidzieć, kiedy u pacjenta wystąpią objawy alergii, tzn. kiedy jego osobniczy próg wrażliwości zostanie przekroczony. Stąd też bez znaczenia jest podnoszony przez odwołującego się argument o wcześniejszym braku objawów w trakcie pracy w tym samym środowisku. W przypadku rozpatrywanej jednostki chorobowej nie ma znaczenia czas i okres ekspozycji na alergen. Wystarczy potwierdzenie wystąpienia specyficznych objawów oraz powiązanie ich przez upoważnionych lekarzy z czynnikiem sprawczym, którego obecność potwierdza się w środowisku pracy.

Podnoszony przez skarżącego fakt występowania alergenów poza środowiskiem pracy nie może przesądzać o odmowie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej u pracownika, prawodawca nie wykluczył takiej możliwości. Trzeba też zauważyć, iż pracownik w trakcie wykonywania obowiązków służbowych jest narażony na wielokrotnie wyższe stężenia alergenów oraz dużo częstszy z nimi kontakt. Z tych też powodów oraz z uwagi, że nie można dokładnie wykazać, który z czynników sprawczych - czy ze środowiska pracy, czy spoza niego wywołał reakcję organizmu, w orzecznictwie przyjmuje się na zasadzie wysokiego prawdopodobieństwa i rozpatrywania wątpliwości na korzyść pacjenta, iż etiologia takiej choroby ma tło zawodowe.

Ponadto Powiatowy Urząd Pracy w B. w odwołaniu zarzucił naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. "poprzez brak zapewnienia PUP w B. czynnego udziału na każdym etapie postępowania", "Skarżący nie został powiadomiony o możliwości zapoznania się z aktami przed wydaniem decyzji, co uniemożliwiło mu zapoznanie się z całym materiałem dowodowym i ewentualne złożenie wniosków dowodowych oraz zajęcie stanowiska."

Zdaniem organu II instancji, powyższy zarzut budzi zdumienie oraz nie znajduje potwierdzenia w aktach niniejszego postępowania. Organ II instancji wyjaśnił, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. w dnia [...] września 2015 r. prawidłowo zawiadomił Powiatowy Urząd Pracy w B. o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sprawie podejrzenia choroby zawodowej u zainteresowanej (pismo odebrane dnia 13 października 2015 r. zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy). Następnie przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, Organ I instancji zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. dwukrotnie poinformował strony biorące udział w przedmiotowym postępowaniu o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawiadomienia z dnia 21 października 2015 r. oraz 21 marca 2016 r. zostały odebrane przez Powiatowy Urząd Pracy w B. w dniu [...] października 2015 r. oraz 25 marca 2016 r., co stanowi dowód na możliwość czynnego udziału strony w postępowaniu. Nadmienić należy jednak, że strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa.

Odnosząc się do zarzutu, zawartego w odwołaniu z dnia 1 grudnia 2014 r. tj. naruszenia art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zgromadzenia pełnego materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a. przez przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego, wskazać należy, że zarzuty te także nie znajdują potwierdzenia w toku prowadzonego postępowania i tym samym w zgromadzonym materiale dowodowym albowiem Organ I instancji wykazał pełne zaangażowanie dążąc do wyjaśnienia kwestii związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym a schorzeniem pani A. I.. Organ podjął wszelkie konieczne i możliwe czynności mające na celu ustalenie stanu faktycznego - zgodnie z art. 7 k.p.a., tj. przeprowadzona została wnikliwa ocena narażenia zawodowego. Wyniki dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego przez Organ I instancji wykazały, iż zainteresowana podczas wykonywania obowiązków zawodowych była narażona na środki alergizujące. Również dochodzenie przeprowadzone przez lekarzy orzeczników potwierdziło, iż genezę zdiagnozowanego u uczestniczki postępowania schorzenia należy wiązać z pracą m.in. u stron odwołujących się.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. stwierdził, że dokonał oceny materiału dowodowego z punktu widzenia wszystkich przesłanek dotyczących choroby zawodowej, w tym także orzeczenia lekarskiego, które jest opinią w rozumieniu art. 84 k.p.a. podlegającą weryfikacji, tak jak każdy inny dowód w sprawie. D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. stwierdził, że orzeczenie wydane w przedmiotowym postępowaniu i uzupełnione stosowną opinią zostało poprzedzone badaniami oraz analizą zgromadzonej dokumentacji medycznej zainteresowanej, jest obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane i wyjaśnia wszelkie wątpliwości, zatem spełnia kryteria stawiane opiniom biegłych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 marca 1994 r., sygn. akt SA/Wr 147/94, publ.: Prokuratura i Prawo 1995/2/53 oraz z dnia 05.11.1998 r" sygn. akt I SA 1200/98, publ.: LEX nr 45833).

W związku z powyższym organ II instancji nie znalazł podstaw prawnych ani merytorycznych do zmiany decyzji I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zakwestionował wskazaną decyzję w całości zarzucając jej naruszenie:

1) art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie,

2) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego polegającą na uznaniu za wiarygodne orzeczenia lekarskiego nr [...] wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Prawy w O. z/s w K. – K. w części kwalifikującej alergiczne kontaktowe zapalenie skóry zainteresowanej jako chorobę zawodową, podczas gdy w dokumencie tym sprzecznie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym przyjęto, że istnieje związek przyczynowo - skutkowy między chorobą pracownicy a jej zatrudnieniem m.in. u skarżącej,

Ponadto zaskarżonej decyzji zarzucono:

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, że choroba pracownicy jest w istocie chorobą zawodową, będący konsekwencją błędnej oceny materiału dowodowego.

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 235¹ w zw. z art. 235² k.p. poprzez jego zastosowanie i rozpoznanie u uczestniczki postępowania choroby zawodowej w postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych), podczas gdy nie wykazano związku przyczynowo - skutkowego między ww. chorobą a zatrudnieniem u jakiegokolwiek pracodawcy zainteresowanej.

Mając na uwadze wskazane zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca podała, że zarówno stan faktyczny niniejszej sprawy, jak i treść przepisów, na które powołuje się organ, nie uzasadniają stwierdzenia zaistnienia choroby zawodowej.

W pierwszej kolejności skarżąca wskazała, że decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w zakresie swobodnej oceny dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych. Naruszono tym samym art. 80 k.p.a. Zauważyć bowiem należy, że orzeczenie lekarskie nr [...] traktowane w niniejszej sprawie jako opinia biegłego, o której mowa w art. 84 k.p.a. nie wykazuje przekonująco by istniał związek przyczynowo - skutkowy między chorobą zainteresowanej, a jej zatrudnieniem, w szczególności między chorobą a jej zatrudnieniem u skarżącej. Jak wynika z orzeczenia, pierwsze objawy alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pojawiły się u zainteresowanej w 2005 r., czyli w okresie gdy pozostawała ona bezrobotna. Nie zdążyła wówczas jeszcze podjąć pracy w PUP w B., z kolei od trzech lat nie była już zatrudniona u skarżącej. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z obowiązującym wykazem chorób zawodowych okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wynosi w przypadku alergicznego kontaktowego zapalenia skóry zaledwie 2 lata (pkt 18.1). Co równie istotne, zdaniem skarżącej, u zainteresowanej podczas pierwszego zatrudnienia u skarżącej trwającego nieprzerwanie 24 lata nie wystąpiły żadne objawy chorobowe. Świadczy to, zdaniem skarżącej, że choroba została w tym przypadku wywołana oddziaływaniem innych czynników niż zawodowe. Nie sposób także nie zauważyć, że u chorej występuje uczulenie na alergeny lateksu gumy naturalnej, które używa się m.in. do produkcji rękawiczek lateksowych. Rękawiczki te stosuje się jednak powszechnie, są one ogólnodostępne i mogły być wykorzystywane przez pracownika również przy czynnościach niezwiązanych z zatrudnieniem, np. podczas sprzątania w domu, prac ogrodniczych itp.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca stwierdziła, że orzeczenie lekarskie nr 14/2015 w zakresie, w jakim nie uwzględnia podniesionych wyżej argumentów zawiera poważne braki, które deprecjonują jego walor dowodowy. W takim stanie rzeczy organ rozpatrujący sprawę nie powinien wydawać rozstrzygnięcia w oparciu o ten dokument, przynajmniej do czasu wyjaśnienia wszelkich wątpliwych kwestii. Tymczasem strona przeciwna w sposób całkowicie bezrefleksyjny przyjmuje za pewnik wszystkie wywodu zawarte w opinii, powołując się jedynie lakonicznie na specjalistyczną wiedzę lekarza orzecznika. Wskazany sposób postępowania jest nie do zaakceptowania.

Skarżący podkreślił, że organy orzekające przy ocenie opinii biegłego nie mogą ograniczyć się do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego, lecz obowiązane są sprawdzić, na jakich przesłankach biegły oparł tę konkluzję i skontrolować prawidłowość jego rozumowania.

Kontrola taka polega na sprawdzeniu - z punktu widzenia logiki i zasad doświadczenia życiowego - prawidłowości rozumowania przeprowadzonego w uzasadnieniu opinii, która doprowadziła do wydania przez biegłego takiej, a nie innej opinii. Błędna ocena materiału dowodowego doprowadziła w konsekwencji do błędu w ustaleniach faktycznych w postaci uznania choroby zainteresowanej za chorobę zawodową.

Zdaniem skarżącej, organ naruszył również obowiązek przewidziany w art. 7 i 77 k.p.a. jako, że nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego do przedmiotowej sprawy. Nie zostało bowiem wyjaśnione, czym zajmowała się zainteresowana w latach 2002-2005, czyli w okresie kiedy nigdzie nie pracowała. Skarżąca podkreśliła, że stwierdzone uczulenie na alergeny lateksu gumy naturalnej, wskazuje, że do zachorowania mogło równie dobrze dojść poza środowiskiem pracy. Z okoliczności sprawy wynika, że pierwsze objawy chorobowe wystąpiły u zainteresowanej właśnie we wskazanym przedziale czasu. Koniecznym było zatem wyjaśnienie, czy w tym okresie zainteresowana swoim zachowaniem spowodowała bądź istotnie przyczyniła się do rozwoju choroby. Organ powinien więc m.in. przesłuchać tę osobę na okoliczność częstotliwości korzystania z rękawiczek lateksowych, marki lub ich producenta, wielokrotnego korzystania z jednej pary w latach 2002-2005 itp. Uzupełnienie materiału dowodowego w tym zakresie niewątpliwie rzuciłoby nowe światło na postęp choroby w początkowej fazie jej występowania. Fakt, że pierwsze objawy choroby wystąpiły w okresie kiedy Anna Iwanicka nie pracowała (od dłuższego czasu) ma dla sprawy niezwykle istotne znaczenie.

Organ II instancji naruszył także art. 235¹ w zw. z art. 235² k.p. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, strona przeciwna stoi na stanowisku, że jej rolą jest jedynie wskazanie zakładu pracy, w którym występowały czynniki, mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazania konkretnego zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika. Organ II instancji nie uwzględnia jednak, że do stwierdzenia wystąpienia choroby zawodowej konieczne jest wykazanie w sposób bezsporny lub z wysoką dozą prawdopodobieństwa, że stan chorobowy wystąpił w związku z czynnikami szkodliwymi u któregokolwiek z pracodawców. Z kolei rozpoznanie choroby zawodowej po ustaniu zatrudnienia jest możliwe tylko w okresie przewidzianym w wykazie chorób zawodowych (w przedmiotowej sprawie - 2 lata). Przypominam, że pierwsze symptomy alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pojawiły się u zainteresowanej w 2005 r. jeszcze przed podjęciem pracy w PUP w B. Stosunek pracy między zainteresowana, a skarżącą zakończył się tymczasem już w 2002 r. Wynika z tego jednoznacznie, że żaden zakład pracy nie był odpowiedzialny za powstanie tej choroby. Nie ma zatem ani jednego pracodawcy odpowiedzialnego za zdarzenie. Późniejsze zatrudnianie zainteresowanej, kiedy objawy chorobowe wystąpiły wcześniej, nie może rzutować na ustalenie związku pomiędzy tym zatrudnieniem a chorobą. W takim przypadku brak jest jakichkolwiek podstaw do ogólnego uznania przypadłości zainteresowanej za chorobę zawodową. W tym stanie rzeczy odwołanie jest konieczne i uzasadnione.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd oceniając legalność zaskarżonego orzeczenia kontroluje je z punktu widzenia prawidłowości zastosowania przez organ administracyjny obowiązujących przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie przez sąd, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, ze skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, nie dopatrzył się naruszeń prawa materialnego, czy też procesowego, skutkujących koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowiły przepisy przywołanego już wcześniej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i kodeksu pracy.

Zgodnie z art. 235¹ k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² k.p.).

Wykaz chorób zawodowych, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, a także podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych określa rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych.

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. nr 125, poz. 1317 ze zm.), zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych wskazanych w tym rozporządzeniu. Orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Warunkiem wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie przez uprawnioną jednostkę choroby określonej w wykazie chorób zawodowych, zawartym w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą a czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy.

W wyroku NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. o sygn. II OSK 748/12 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej w skrócie: "CBOS") Sąd stwierdził, że z punktu widzenia art. 235¹ k.p. "nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między warunkami pracy w warunkach narażenia, a stwierdzoną dolegliwością.". Pogląd ten należy w pełni podzielić.

Istotne dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej jest zatem ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był narażony na powstanie konkretnej choroby. Dla uznania rozpoznanego schorzenia za chorobę zawodową konieczne jest każdorazowe dokładne zbadanie warunków, w jakich pracownik lub były pracownik wykonywał pracę i ustalenie występowania na jego stanowisku pracy narażenia na określone czynniki szkodliwe dla zdrowia. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej. Pomimo bowiem tego, że w warunkach narażenia zawodowego nie u każdego choroba zawodowa musi wystąpić, to przyjąć należy, iż o jej powstaniu w konkretnym przypadku decydować może osobnicza wrażliwość na działanie tego narażenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą (por. wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2007 r. o sygn. akt II OSK 1039/06, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r. o sygn. akt II OSK 388/06, publ. CBOS). Jest to domniemanie zwykłe wzruszalne, które nie wyłącza wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z zatrudnieniem.

Zgodnie z treścią § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika, a pod poz. 18.1 tego rozporządzenia jako chorobę zawodową ujęto alergiczne kontaktowe zapalenie skóry.

Skarżący pracodawca dążył do wykazania, że stwierdzona u zainteresowanej choroba ma pochodzenie pozazawodowe, czyli nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stwierdzoną chorobą, a warunkami jej pracy. Wskazywał, że zainteresowana miała przerwę w pracy (lata 2002-2005) i w tym okresie powstały pierwsze objawy choroby. Pominął jednak, że skarżąca pracowała u skarżącego przez 24 lata, a testy wykazały uczulenie uczestniczki postępowania na potencjalne alergeny występujące w jej środowisku pracy.

Jak wyjaśnił organ – według wiedzy medycznej alergiczne kontaktowe zapalenie skóry jest zapalną dermatozą, powstałą w wyniku zazwyczaj wielkokrotnej styczności z niskocząsteczkowymi związkami chemicznymi zwanymi alergenami kontaktowymi lub haptenami, wykazującymi zdolność aktywowania układu immunologicznego w mechanizmie nadwrażliwości typu późnego. Choroba rozwija się u osób, u których narażenie na czynniki uczulające przekroczyło ich osobniczy próg tolerancji ["Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry", Alergia 2014, 1:19-24 prof. IMP dr hab. n. med. Beata Kręcisz]. Z tych też powodów nie można przewidzieć, kiedy u pacjenta wystąpią objawy alergii, tzn. kiedy jego osobniczy próg wrażliwości zostanie przekroczony.

W rozpoznawanej sprawie dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że zainteresowana pracowała u skarżącego najpierw 24 lata, a później jeszcze 7 lat.

Materiał dowodowy zebrany w sprawie potwierdza, że w okresie zatrudnienia była narażona na czynniki alergiczne. Ponadto, w toku postępowania była badana w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w O. z siedzibą w K.-K. i na podstawie wyników przeprowadzonych badań, analizy wieloletniego narażenia zawodowego i zgromadzonej dokumentacji medycznej rozpoznano u zainteresowanej chorobę zawodową pod postacią choroby skóry: alergicznego kontaktowego zapalenia skóry (poz. 18.1), wskazując, iż "analiza dokumentacji lekarskiej, wywiadu i badania specjalistycznego wraz z rozpoznaniem środowiska pracy, w kontekście obrazu klinicznego i przebiegu schorzenia u badanej, w relacji z wynikami testowania alergicznego (nadwrażliwość na rękawiczki lateksowe, tiuram, merkaptobenzotiazol) stanowią podstawę do rozpoznania tła zawodowego schorzenia.

Organ odwoławczy podzielił tę opinię, również Sąd nie znalazł podstaw do jej zakwestionowania. Opinia ta jest spójna, a jej uzasadnienie jednoznaczne i logiczne, w wystarczającym zakresie prezentujące podstawę faktyczną przedstawionej konkluzji. W tej sytuacji zasadnie, zdaniem Sądu, organ przyjął, że u uczestniczki postępowania zaistniały podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej określonej pod poz. 18.1 wykazu chorób zawodowych.

Jednocześnie zaznaczyć należy, że każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia. Wynika to z faktu, iż stanowi ono podstawowy wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono ocenie - jak każdy dowód w postępowaniu. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Istotą związania, o którym mowa wyżej jest bowiem to, że organy administracji nie dysponując przeciwdowodami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć, nie mają w tym zakresie przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę tych orzeczeń (por.: wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06 i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 794/06, publ. CBOS).

Skarżący pracodawca, w toku postępowania administracyjnego, nie przedstawił jakichkolwiek dowodów zaprzeczających stanowisku wyrażonemu w wyżej opisanym orzeczeniu uprawnionej placówki diagnostycznej, które zostało oparte na konkretnych argumentach wynikających zarówno z oceny narażenia zawodowego, jak i przeprowadzonych badań diagnostycznych. Za dowód taki nie można natomiast uznać twierdzenia, że choroba mogła powstać w przerwie w zatrudnieniu.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Jako niezasadny trzeba bowiem uznać zarzut niedopełnienia obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i oparcie rozstrzygnięcia na orzeczeniu lekarskim, które nie wyjaśnia w sposób dostatecznie wyczerpujący etiologii spornej choroby. Jak już podniesiono wyżej, skarżący pracodawca nie powołał się na dowody przeczące stanowisku wyrażonemu w orzeczeniu lekarskim.

Orzeczenie lekarskie oceniło stan zdrowia zainteresowanej i uwzględniło w tym zakresie także dokumentację medyczną. Dodatkowo zaznaczyć przyjdzie, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej nie jest konieczne bezsporne stwierdzenie, że choroba została wywołana wyłącznie przez sposób wykonywania pracy.

W orzeczeniu jednostki medycznej wskazano z "przeważającym prawdopodobieństwem" na zawodową etiologię schorzenia (art. 235¹ K.p.). W postępowaniu nie podważono natomiast ustaleń, co do narażenia zawodowego uczestniczki postępowania, w tym także u skarżącego pracodawcy.

Mając na względzie powyższe trzeba stwierdzić, że w sprawie brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości wydanego orzeczenia lekarskiego oraz zawartego w nim rozpoznania uznającego istnienie związku przyczynowego pomiędzy występującym schorzeniem a narażeniem na czynnik szkodliwy, polegający na sposobie wykonywania pracy zawodowej. Ponadto podkreślić należy, że zgodnie z regulacją § 6 ust. 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, to lekarze specjaliści uprawnieni są do występowania o uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie, jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego jest w ich ocenie niewystarczający. W niniejszym postępowaniu dysponowali oni materiałem dowodowym, w tym dokumentacją medyczną, i nie uznali za konieczne sięganie po dodatkową dokumentację. Dodatkowo, w toku postępowania administracyjnego nie ujawniły się żadne okoliczności, które uzasadniałyby konieczność uzupełnienia orzeczenia lekarskiego, w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Zatem zarzuty skarżącego pracodawcy nie mogły zostać uwzględnione, ponieważ organy administracji nie dopuściły się naruszenia art. 235¹ K.p. oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i wykazały występowanie związku przyczynowego między pracą w warunkach, w których występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia a stwierdzoną chorobą zawodową.

Dokumentacja zgromadzona w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy wskazuje, że postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, zostało przeprowadzone zgodnie z regułami wynikającymi z powołanych przepisów rozporządzenia. W postępowaniu poczyniono prawidłowe ustalenia dotyczące rodzaju, stopnia i czasu narażenia oraz rodzaju pracy wykonywanej przez uczestniczkę postępowania. Nadto, postępowanie w sprawie nie wykazało, że zachorowanie jest skutkiem innej przyczyny niż warunki pracy, nie podważono zatem związku przyczynowego pomiędzy ujawnioną chorobą, a warunkami w jakich pracowała uczestniczka postępowania.

Zdaniem Sądu organy sanitarne nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego określonych w art. 7 i art. 77 k.p.a. i prawidłowo ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, zaś wniosek tych organów wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów (art. 80 k.p.a.).

W ocenie składu orzekającego, organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował i zastosował obowiązujące w tej sprawie przepisy prawa oraz ocenił zgromadzony materiał dowodowy. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ nie naruszył przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak również prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zaś zawarte w skardze zarzuty nie doprowadziły do podważenia jej legalności, dlatego skargę oddalono na podstawie art. 151 p.p.s.a.