Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 280/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1, art.15 , art. 7 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędzia WSA Agata Ćwik - Bury, Asesor WSA Katarzyna Stuła – Marcela (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. K. S. (zwany skarżącym lub zobowiązanym) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (zwany DIAS) z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

2. Zaskarżone postanowienie wydane zostało na gruncie następującego stanu sprawy.

2.1. W dniu [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (działając jako wierzyciel) wystawił wobec skarżącego tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 31 marca

2018 r., na podstawie decyzji tego organu z dnia [...] r. doręczonej skarżącemu w dniu [...] r., zastępczo w trybie przepisu art. 44 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 poz. 2096, ze zm. - k.p.a.).

W dniu [...] r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., działając jako organ egzekucyjny, nadał ww. dokumentom klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji.

Zawiadomieniami z dnia [...] r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skarżącego. Zawiadomienia o zajęciu zostały doręczone skarżącemu w dniu [...] r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych.

Pismem z dnia 14 września 2018 r., skarżący zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. w oparciu o przepis art. 33 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1314, ze zm.- u.p.e.a.) podnosząc brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. oraz w oparciu o przepis art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. podnosząc zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

W treści pisma z dnia 14 września 2018 r. skarżący wskazał, iż w myśl przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Nie bez znaczenia jest też fakt, że organ nie wziął pod uwagę sytuacji majątkowej zobowiązanego. Wniosek taki można wysnuć z uzasadnienia postanowienia, bowiem organ nie wykazał w ogóle czy i w jaki sposób zbadał sytuację majątkową zobowiązanego. Ponadto zobowiązany zarzucił organowi egzekucyjnemu prowadzenie egzekucji w oparciu o decyzję wydaną z naruszeniem prawa wskazując, że decyzje wydano bez uprzedniego zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, wynikającego z art. 9 oraz art. 10 k.p.a.

Postanowieniem z dnia [...] r., organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego.

2.2. Postanowieniem z dnia [...] r., organ egzekucyjny odmówił uznania zarzutów wniesionych przez skarżącego na postępowanie egzekucyjne.

2.3. W dniu 30 października 2018 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo skarżącego z dnia 22 października 2018 r. określone jako "zażalenie na postanowienie o odmowie uznania zarzutu wniesionego do tytułów wykonawczych". W zażaleniu skarżący wskazał, iż na podstawie art. 34 § 5 u.p.e.a. wnosi o uchylenie "zaskarżonego postanowienia", a ponadto o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz wstrzymanie postępowania oraz wszystkich czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zarzutów.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż w myśl przepisu art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie.

W przedmiotowym postępowaniu tak się jednak nie stało. Brak obowiązku doręczenia upomnienia nie oznacza, iż wysłanie upomnienia nie jest dopuszczalne. Upomnienie ma bowiem umożliwić zobowiązanemu dobrowolne wykonanie obowiązku bądź wyjaśnienie powodów jego niewykonania.

Powołał również przepis art. 7 k.p.a., wskazując, że niedopuszczalnym jest prowadzenie egzekucji administracyjnej opartej na decyzji obarczonej wadami i wydanej z naruszeniem prawa, naruszającej art. 9 i art. 10 k.p.a., poprzez niepoinformowanie o wszczęciu i zakończeniu postępowania, a także niedopuszczenie do udziału strony w toczącym się postępowaniu. Wskazał, że decyzja z dnia [...] r. została wydana bez uprzedniego zapewnienia stornie czynnego udziału w postępowaniu wynikającego z art. 9 i art. 10 k.p.a.

W aktach postępowania brak jest informacji potwierdzających poprawne zawiadamianie, które realizowałoby obowiązek wynikający z powyższych norm, a więc zawiadomień o wszczęciu i zakończeniu postępowania wraz z potwierdzeniem prawidłowego doręczenia. Podniósł, że podstawą egzekucji jest decyzja administracyjna o podleganiu ubezpieczeniu, jednak decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a więc przepis o prowadzeniu egzekucji bez uprzedniego doręczenia upomnienia nie ma zastosowania. Wskazał również, że tytuł wykonawczy zawierał braki, o których mowa w art. 27 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12 u.p.e.a.

Skarżący nie doprecyzował wystąpienia z dnia 22 października 2018 r. w terminie wyznaczonym przez organ w wezwaniu z dnia [...] r. - zatem wystąpienie to zostało zakwalifikowane jako zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. zgodnie z pouczeniem zawartym treści przedmiotowego wezwania.

2.4. Postanowieniem wymienionym na wstępie DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, kwestionując prawidłowość prowadzenia tego postępowania, zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn taksatywnie wymienionych w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. Składa się je tylko wówczas, gdy naruszono istotne zasady postępowania egzekucyjnego lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna.

Po dokonaniu analizy treści zaskarżonego postanowienia z dnia [...] r., w ocenie DIAS postanowienie to zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Zdaniem DIAS organ egzekucyjny zasadnie uznał zgłoszone przez skarżącego zarzuty braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, za nieuzasadnione.

Przechodząc do oceny zgłoszonych zarzutów DAIS wyjaśnił, że zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Stosownie do art. 15 § 3a, przepisów § 1-3 nie stosuje się do egzekucji należności pieniężnych państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, o których mowa w art. 2 ustawy o wzajemnej pomocy. W myśl art. 15 § 5 tej ustawy, minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, inne niż określone w § 3a należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, kierując się celowością doręczenia upomnienia oraz potrzebą zapewnienia efektywności czynności wierzyciela zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Z kolei, zgodnie z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2017 r., poz. 131 – rozporządzenie), egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu.

W przedmiotowej sprawie egzekucja administracyjna prowadzona jest w oparciu o tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] r., określającej wysokość należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych doręczonej stronie w dniu [...] r., zastępczo w trybie przepisu art. 44 k.p.a. Zgodnie z przepisem art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300, ze zm. - u.s.u.s.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zatem egzekucja administracyjna mogła zostać wszczęta bez uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia i tym samym zarzut określony w art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. jest bezzasadny.

Odnosząc się z kolei do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego DIAS wskazał, że zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w "A" S. A., nie był zbyt uciążliwy dla zobowiązanego.

Zgodnie z przepisem art. 7 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny w trakcie postępowania egzekucyjnego stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Spośród katalogu środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, wymienionych w przepisie art. 1a pkt 12 lit. a, znajduje się m. in. egzekucja z rachunków bankowych (tiret 4). Dokonując wyboru środka egzekucyjnego organ winien mieć również na uwadze cel egzekucji, którym jest zaspokojenie roszczeń wierzyciela. Organ egzekucyjny wybiera więc najmniej uciążliwy środek, ale spośród tych środków, które będą prowadziły do wyegzekwowania zaległości. Nadrzędnym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela, przy zastosowaniu środków egzekucyjnych najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. Wyboru środka egzekucyjnego dokonuje organ, natomiast zobowiązany może wskazać inny środek, który jest tak samo skuteczny, a mniej uciążliwy dla zobowiązanego. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie zastosował innego środka egzekucyjnego niż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, natomiast w toku postępowania egzekucyjnego skarżący nie wskazał innego środka egzekucyjnego umożliwiającego zaspokojenie wierzyciela z tytułu dochodzonej należności.

Dalej wskazano, że zgodnie z przepisem art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2187 z późn. zm.), środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75 % minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2017 r., poz. 847), przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Ponadto, zgodnie z przepisem art. 81 § 4 u.p.e.a., wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń. Zgodnie zaś z art. 81 § 5 tej ustawy, przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia.

Mając na uwadze powyższe DIAS stwierdził, iż zgłoszony przez zobowiązanego zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. jest bezzasadny.

Z kolei, odnosząc się do zarzutu niespełnienia w tytułach wykonawczych, wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 12 u.p.e.a., tj. zarzutu z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. DIAS wyjaśnił, że skarżący pismem z dnia 14 września 2018 r. zgłosił zarzuty, ograniczając je jedynie do wskazania na brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, wyznaczając tym samym zakres ich rozpoznania. Zatem organ egzekucyjny nie był uprawniony odnieść się do innych podstaw zarzutów określonych w przepisie art. 33 § 1 u.p.e.a., bowiem organ egzekucyjny (rozstrzyga) w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów, nie zaś w zakresie wszystkich podstaw zarzutów określonych w przepisie art. 33 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z poglądem przyjętym w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zobowiązany nie może po upływie siedmiodniowego terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać zgłoszonych zarzutów, powołując ich nowe podstawy. Tym samym DIAS nie jest uprawniony do rozpatrzenia zarzutu niespełnienia w ww. tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., zgłoszonego w oparciu o przepis art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

3.1. Powyższe postanowienie DIAS zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o uchylenie w całości poprzedzającej je decyzji ZUS i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi, o stwierdzenie nieważności w całości poprzedzającej je decyzji ZUS oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Wniósł także o umorzenie postępowania egzekucyjnego, uchylenie środka egzekucyjnego oraz wstrzymanie postępowania egzekucyjnego oraz wszystkich czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia skargi.

W uzasadnieniu podał, że niedopuszczalnym z punktu widzenia interesu strony jest prowadzenie egzekucji opartej na decyzji obarczonej wadami i wydanej z naruszeniem prawa, naruszającej art. 9 i 10 k.p.a. poprzez nieinformowanie o wszczęciu i zakończeniu postępowania, a także niedopuszczenie do udziału strony w toczącym się postępowaniu.

Wskazał, że z akt sprawy jasno wynika, że przesyłka zawierająca decyzję ZUS nie została prawidłowo doręczona, o czym świadczy brak na kopercie adnotacji o pozostawieniu powtórnego awizo. Na kopercie znajduje się wyłącznie stempel "awizo powtórne - z nieczytelną datą", brak przede wszystkim podpisu doręczyciela.

Dalej podniósł, że w lipcu 2008 r. ZUS przeprowadził kontrolę i mimo wiadomego i stałego stanu faktycznego nie podjął żadnych działań administracyjnych, podczas gdy w myśl przepisów art. 35 § 1 i 3 k.p.a. miał na załatwienie sprawy miesiąc lub dwa, choć sprawa nie była skomplikowana. Z akt sprawy wynika, że kolejna czynność w sprawie została podjęta [...] r., pismem do [...] Urzędu Skarbowego - czyli dopiero po roku od przeprowadzonej kontroli, co również stanowi naruszenie art. 12 k.p.a., z którego wynika obowiązek załatwiania prowadzonych spraw szybko, a nawet niezwłocznie w przypadku braku konieczności zbierania dowodów.

Ważne jest, że w 2004 r. w odpowiedzi na pismo skarżącego, ZUS informował, że z tytułu umowy agencyjnej składki na ubezpieczenia społeczne są nienależne. Podobnie w związku z faktem bycia studentem skarżący nie podlegał ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu.

Ponadto w kwestionowanej decyzji podano fałszywie, że decyzja została doręczona dnia [...] r., podczas gdy na kopercie jeszcze [...] r. jest adnotacja o powtórnym awizowaniu.

Z utrwalonej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego zasady ochrony zaufania obywatela do prawidłowości działań organów administracji i sądów wynika, że nie powinien być narażony na uszczerbek obywatel działający w przekonaniu, iż odnoszące się doń działania (m.in. informacje) organów państwa są prawidłowe i odpowiadające prawu. Naruszenie zasady informowania obywateli jest samoistną i wystarczającą przyczyną uchylenia decyzji, nawet, gdy jest ona zgodna z prawem materialnym.

3.2. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

4.1. Na wstępie przypomnieć należy, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te - zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27 (...).

Stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie wskazanej w art. 33 pkt 1-7, 9, 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

W orzecznictwie przyjmuje się, że w wypadku gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to jeden i ten sam podmiot, przeprowadzenie postępowania procedowania przewidzianego w art. 34 § 1 u.p.e.a. jest oczywiście bezprzedmiotowe, gdyż nie tylko nie chroni uprawnień zobowiązanego, ale narusza ponadto interesy wierzyciela, prowadząc do oczywistego przedłużenia czasu trwania postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 31 stycznia 2013 r., I SA/Go 1123/12, LEX nr 1269760; zob. także wyroki WSA: w Warszawie z dnia 21 lutego 2013 r., III SA/Wa 1954/12, LEX nr 1323895; w Poznaniu z dnia 21 lipca 2009 r., I SA/Po 506/09, LEX nr 555269; wyroki NSA: z dnia 27 maja 2009 r., II GSK 980/08, LEX nr 513118; z dnia 7 czerwca 2006 r., II FSK 775/05, LEX nr 270329; z dnia 20 grudnia 2005 r., FSK 2677/04, LEX nr 190895; z dnia 11 października 2005 r., II FSK 609/05, LEX nr 217409; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 27 stycznia 2005 r., I SA/Sz 486/04, LEX nr 300525).

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny był jednocześnie wierzycielem, dlatego nie był obowiązany uzyskać stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów.

Wskazane w powyżej powołanym przepisie art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. zarzuty stanowią swoisty środek zaskarżenia służący zobowiązanemu, których rola sprowadza się przede wszystkim do możliwości weryfikacji czynności organów egzekucyjnych, w celu ochrony adresata tych czynności. Przy czym prawo do ich wniesienia może być wykorzystane wyłącznie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, to jest w terminie 7 dni od daty doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, o czym poucza się zobowiązanego, stosownie do wymogu, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

Ponadto wyłączne prawo zobowiązanego do wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej przesądza o tym, że organ nie ma obowiązku badać z urzędu, czy w sprawie wystąpiły podstawy do sformułowania innych zarzutów, niż zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 listopada 2015 r., I SA/Sz 256/15; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 września 2007 r., III SA/Wa 1151/07- www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W niniejszej sprawie skarżący zgłosił zarzuty w oparciu o art. 33 § 1 pkt 7 i 8 u.p.e.a., podnosząc odpowiednio brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

4.2. Sąd w pierwszej kolejności odnosząc się do zarzutu braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., uznaje zarzut ten za niezasadny.

Jak bowiem wynika z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wprawdzie wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, jednakże z tym zastrzeżeniem, że przepisy szczególne mogą inaczej stanowić.

Z kolei przepisy szczególne regulujące prowadzenie egzekucji administracyjnej zostały zawarte w rozporządzeniu wykonawczym z dnia [...] r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Rozporządzenie to zostało wydane m.in. na podstawie delegacji zawartej w art. 15 § 5 u.p.e.a., upoważniającej ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Działając na podstawie tej właśnie delegacji Minister Finansów w § 2 rozporządzenia wykonawczego zawarł katalog zwolnień z doręczenia upomnienia, określając w pkt 2, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu.

Takie sformułowanie przytoczonego przepisu oznacza, że w zakresie, którego dotyczy omawiany przepis rozporządzenia, egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia jeżeli spełnione są trzy warunki. Po pierwsze, egzekucja musi dotyczyć należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa; po drugie musi być wydane ostateczne orzeczenie (decyzja) dotycząca tych należności; a po trzecie w tym ostatecznym orzeczeniu musi być określona wysokość tych należności.

Brak obowiązku uprzedniego doręczenia upomnienia dotyczy tych należności pieniężnych, których wysokość została określona w orzeczeniu deklaratoryjnym. Egzekucja orzeczeń konstytuujących zobowiązanie pieniężne powinna być poprzedzona doręczeniem upomnienia (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 746/15, LEX nr 2013505). W przypadku decyzji określających, dla wszczęcia egzekucji nie jest wymagane przesłanie upomnienia (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt II FSK 284/11, LEX nr 1244286).

Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określająca wysokość składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 31 marca 2018 r. jest decyzją o charakterze deklaratoryjnym.

Egzekucja należności pieniężnej z tego tytułu mogła być więc wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, stosownie do § 2 pkt 2 rozporządzenia.

Reasumując, przesłanie upomnienia nie stanowi nieograniczonego obowiązku i ma zastosowanie w sytuacji, gdy przepis szczególny nie wyłącza go w odniesieniu do określonego rodzaju egzekucji. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja z dnia [...] r. wskazana przez organ w tytule wykonawczym jest orzeczeniem określającym należność pieniężną w rozumieniu § 2 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, co w konsekwencji przesądza o braku obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia, a więc o możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez jego doręczenia.

4.3. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., to jest zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Stosownie do art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. W tym kontekście z treści powołanego przepisu jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru.

Podkreślenia także wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym "uciążliwość" w świetle art. 33 u.p.e.a. to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności powodująca niemożność czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 października 2016 r., I SA/GD 877/16; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 sierpnia 2016 r., I SA/Gl 414/16- www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie skarżący kwestionuje zastosowanie przez organ egzekucyjny środka w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w "A" S.A., nie wskazując jednocześnie na czym polega uciążliwość jego zastosowania, jak również nie wskazując żadnego innego środka egzekucyjnego, który mógłby doprowadzić do wykonania nałożonego na niego obowiązku, a jednocześnie byłby dla niego mniej uciążliwy.

Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ prowadzący postępowanie winien zatem w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Istotne jest jednak, że organ egzekucyjny może zrezygnować ze stosowania niektórych, bardziej uciążliwych dla zobowiązanego środków jedynie wtedy, gdy osiągnięcie celu możliwe jest przy wykorzystaniu tylko niektórych środków egzekucyjnych. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 lutego 2016 r. wyjaśniając, że o zastosowaniu najmniej uciążliwego środka zabezpieczającego można mówić, gdy istnieje możliwość wyboru. Jeśli natomiast w konkretnej sprawie organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek zabezpieczający, to wówczas nie tylko jest on uprawniony, ale i zobowiązany do jego stosowania (sygn. akt II FSK 3862/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Innymi słowy, aby organ mógł zastosować najmniej uciążliwy środek, musi mieć w tym zakresie wybór, a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Skarżący w toku postępowania nie wskazał żadnego alternatywnego składnika majątkowego, do którego można by skierować egzekucję administracyjną, a który byłby jednocześnie środkiem o mniejszej uciążliwości dla strony. Tym samym nie było podstaw, aby uznać zastosowany środek jako zbyt uciążliwy i odstąpić od jego stosowania.

W związku z tym, skoro organ nie miał możliwości zastosowania innego środka egzekucyjnego, nie można wysnuwać zarzutu, że jest on zbyt uciążliwy.

W sytuacji braku wyboru środka egzekucyjnego, organ dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w pełni realizował zasadę celowości opisaną w art. 7 § 2 u.p.e.a., tj. podejmowania w postępowaniu egzekucyjnym takich postanowień i czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na niego obowiązku.

4.4. Odnosząc się z kolei do kwestii braku skutecznego doręczania decyzji określającej wysokość składek, wskazać należy, że zagadnienie dopuszczalności badania w postępowaniu egzekucyjnym prawidłowości doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego była już przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wielokrotnie wyraził pogląd, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie bada się kwestii prawidłowości doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1887/14; z dnia 6 maja 2016 r., sygn. akt II FSK 1032/14; z dnia 6 grudnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1576/12; z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2383/11; z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1221/11; z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1378/08; z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt II FSK 172/07).

Reasumując, Sąd podzielił stanowisko organu o niezasadności wniesionych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, nie stwierdzając naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego ani procesowego.

5. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.