Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 171/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-07-10 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie-art. 260§1 ustawy p.p.s.a.
Powołane przepisy: article: ART.246 PAR.1 PKT 2 , ART. 260 PAR.1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. O. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 29 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 3 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do sierpnia 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 29 maja 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił P. O. (dalej określany jako: skarżący, strona, podatnik) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej: [P.p.s.a.] skarżący oświadczył, że od 1990 r. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży paliw i począwszy od marca 2013 r., na skutek wstrzymania przez organ podatkowy deklarowanych przez niego zwrotów podatku VAT, utracił płynność finansową. Stwierdził jednocześnie, że licząc na środki pieniężne z tytułu zwrotu podatku VAT zmuszony był korzystać z finansowania zewnętrznego w postaci kredytów bankowych oraz, że do czasu wstrzymania należnych zwrotów tego podatku firma była zyskowna i bieżąco obsługiwała swoje działalności. W związku z jego aresztowaniem (okres od [...] 2014 r. do [...] 2015 r.) znacznie pogorszyła się sytuacja w prowadzonej przez niego działalności, co w praktyce doprowadziło do jej zakończenia i zwolnienia wszystkich pracowników. Następstwem tego było także wystawienie wielu tytułów komorniczych, które stały się podstawą ustanowienia hipotek na nieruchomościach, będących jego własnością. Skarżący podał, że aktualnie prowadzona przez niego działalność istnieje jedynie formalnie i ograniczona została do dzierżawy stacji paliw, z której osiągany jest zysk netto w wysokości 2.800 zł.

W części wniosku zawierającej oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że obecnie zamieszkuje w domu będącym własnością żony (z którą pozostaje w separacji), uzyskuje łączne dochody miesięczne w wysokości 4.259 zł (ze stosunku pracy w kwocie 1.459 zł i z tytułu dzierżawy stacji paliw w kwocie 2.800 zł, które w całości objęte są egzekucją pieniężną), posiada majątek w postaci: gruntu o powierzchni [...] m² z zabudowaniami (wartość wg wyceny rzeczoznawcy z 2013 r. to kwota 3.474.000 zł – nieruchomość jest zabezpieczona hipoteką na kwotę około 43.000.000 zł); nieruchomości częściowo zabudowanej o powierzchni [...] m² (wartość wg wyceny rzeczoznawcy z 2013 r. to kwota 795.100 zł - nieruchomość zabezpieczona hipoteką na kwotę ok. 6.000.000 zł); gruntu częściowo zabudowanego o powierzchni [...] m² (m.in. stacja paliw; wartość wg rzeczoznawcy to kwota 2.470 000 zł - nieruchomość zabezpieczona hipoteką na kwotę ok. 13.000.000 zł); udziałów w spółce z o.o. A Sp. z o.o. o wartości nominalnej 47.500 zł (według oświadczenia Spółka od lutego 2014 r. nie prowadzi działalności).

Dodatkowo skarżący oświadczył, że posiada zadłużenie w B w wysokości 1.741.652,06 zł oraz ponosi koszty związane z ogrzewaniem, energią elektryczną i dostawą wody, leczeniem, dojazdami oraz zakupem żywności, odzieży, obuwia i usług telekomunikacyjnych w łącznej wysokości 1.270 zł miesięcznie.

W załączeniu do wniosku przedłożył kserokopie: umowy o pracę, karty wynagrodzeń pracownika, postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o przedłużeniu terminu zwrotu podatku od towarów i usług za styczeń i kwiecień 2013 r., zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach lub stwierdzającego stan zaległości z dnia 18 kwietnia 2013 r., pisma skierowanego do Izby Skarbowej w Opolu w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług, rachunku zysku i strat oraz bilansu sporządzonych na dzień 30 września 2015 r., świadectwa zwolnienia z zakładu karnego, upomnienia dotyczącego zapłaty podatku od nieruchomości w wysokości 72.304,60 zł, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 29 lutego 2016 r. o oddaleniu wniosku wierzyciela skarżącego o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o zwolnieniu skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu o rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji i postępowania skargowego oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, zawiadomienia Sądu Okręgowego w [...] o umorzeniu należności sądowych w wysokości 3.712 zł, decyzji Burmistrza [...] o umorzeniu zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2014-2015 wraz odsetkami, postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia 25 lipca 2002 r. o orzeczeniu separacji związku małżeńskiego P. O. i M. D., umowy sprzedaży i podziału majątku wspólnego (akt notarialny Rep. A nr [...]) z dnia [...] 2003 r., wypisów z ksiąg wieczystych, potwierdzenia przez B salda rachunku na dzień 31 grudnia 2016 r., zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. wraz z informacją o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za ten rok.

Wskazanym na wstępie postanowieniem referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Analizując informacje zawarte we wniosku i wynikające z dostarczonych dokumentów referendarz stwierdził, że działalność gospodarcza prowadzona przez podatnika oparta była w znacznym zakresie na pozyskiwaniu środków finansowych ze zwrotów podatku VAT. Z tych względów, w ocenie referendarza, skarżący winien oczekiwać, że podlegał będzie szczegółowym kontrolom podatkowym, w wyniku których może dojść do zakwestionowania części z nich i następnie skierowanie sporu na drogę sądową. Zdaniem referendarza, skarżący winien mieć świadomość ewentualnej konieczności ponoszenia kosztów sądowych (wpis od skargi wynosi 4.106 zł) i zabezpieczenia odpowiednich zasobów finansowych na prowadzenie sporów, mając ku temu odpowiednie możliwości. Zaznaczył, że z zakwestionowanych zaskarżoną decyzją kwot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w wysokości 21.090.506 zł, skarżący otrzymał na rachunek bankowy kwotę 16.734.871 zł.

Referendarz, powołując się na utrwalony w orzecznictwie pogląd, zwrócił uwagę, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Wskazał też na stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zgodnie z którym strona, która prowadzi działalność gospodarczą, ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności (wyrok z 19 stycznia 2010 r., nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC).

We wniesionym od tego orzeczenia sprzeciwie skarżący działający przez pełnomocnika wniósł o zmianę skarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uznając okoliczność dotyczącą stanu majątkowego za rozstrzygniętą odniósł się wyłącznie do przyczyn odmowy udzielenia mu prawa pomocy wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wyjaśnił, że zatrzymanie zwrotu VAT było nagłe i z uwagi na pogarszającą się sytuację finansową firmy prowadził działalność jedynie w taki sposób i w takim zakresie, by przedsiębiorstwo mogło utrzymać się na rynku. Sytuacja uległa diametralnemu pogorszeniu w momencie jego aresztowania, co ostatecznie spowodowało całkowitą utratę płynności finansowej oraz zabezpieczenie całego majątku przedsiębiorstwa. Skarżący podkreślił, że posiadany przez niego majątek pozwalałby na uiszczenie wpisu, gdyby nie dokonane zajęcia i zabezpieczenia, w wyniku których został całkowicie pozbawiony możliwości faktycznego dysponowania nim. Podniósł, że wcześniejszy brak zabezpieczenia środków w toku prowadzenia działalności gospodarczej na ewentualne koszty sądowe nie może stanowić podstawy odmowy udzielenia mu prawa pomocy. Wskazał, iż w odniesieniu do osób fizycznych przesłanki z art. 246 P.p.s.a. mają charakter obligatoryjny, a ich spełnienie nakłada na Sąd obowiązek przyznania stronie prawa pomocy.

Cytując fragmenty uzasadnienia zaskarżonego postanowienia skarżący zakwestionował twierdzenia dotyczące możliwości czerpania zarobku ze zwrotów podatku VAT, zarzucając niezrozumienie mechanizmu działania tego podatku. Wskazał na zasadę neutralności tego podatku, która zakłada, iż podatek VAT jest neutralny dla przedsiębiorcy, który nie jest ostatecznym konsumentem towaru lub usługi.

Sąd ustalił, że jeżeli chodzi o aktualną sytuację materialną skarżącego, to deklaruje on pozostawanie w separacji z żoną M. D. od 2002 r. oraz wskazuje na zawarcie z nią umowy sprzedaży i podziału majątku wspólnego aktem notarialnym z [...] 2003 r. W ramach tej umowy sprzedał M. D. za kwotę 400.000 zł nieruchomość zabudowaną domem mieszkalnym położonym w [...], w którym nadal wspólnie zamieszkują, a jednocześnie podzielił składniki majątku oddając na wyłączną własność żonie samochód [...] o wartości 300.000 zł i przejmując inną nieruchomość zabudowaną budynkiem gorzelni o wartości 400.000 zł. Jednocześnie skarżący twierdzi, że mieszkając w domu M. D. w [...] partycypuje w kosztach jego utrzymania kwotą 500 zł miesięcznie a na swoje utrzymanie dysponuje tylko kwotą 1.459 zł minimalnego wynagrodzenia uzyskiwanego od Spółki C Sp. z o.o. we [...], gdzie jest zatrudniony na czas określony w siedzibie spółki jako pracownik biurowy. Z zapisów Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestr Przedsiębiorców KRS [...] wynika, że jedynym wspólnikiem, a zarazem Prezesem Zarządu Spółki jest S. D. W szczegółowo rozpisanych kosztach miesięcznego utrzymania skarżący wskazuje, że na dojazdy wydaje 40 zł miesięcznie, co jest kwotą niewspółmierną do koniecznych kosztów dojazdu samochodem lub pociągiem na trasie [...] (-[...]) – [...] (ok. 100 km). Wskazują na to zasady doświadczenia życiowego, bez potrzeby dokonywania szczegółowych wyliczeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy.

Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym również od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Według § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotne znaczenie ma to, że w razie przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Istnienie tych okoliczności musi być wykazane w sposób niewątpliwy, co oznacza, że przedstawione przez wnioskodawcę dane i informacje muszą obrazować w sposób pełny i precyzyjny jego sytuację majątkową i stan dochodów, co musi być poddane ocenie Sądu, dokonywanej z punktu widzenia spójności i wiarygodności przedstawionych danych.

Podstawę do oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia strony, złożonego na urzędowym formularzu, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 i 2 P.p.s.a.).

Obowiązek ten rozciąga się na wszystkie dokumenty zawierające dane obrazujące sytuację majątkową strony i tym samym pozwalające zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienia NSA: z 24 listopada 2011 r., I OZ 881/11; z 20 stycznia 2012 r., II FZ 863/11 dostępne - tak jak i pozostałe orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa bezsprzecznie na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Tak więc strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny oraz rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. To ona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Przenosząc te uwagi natury ogólnej, objaśniające istotę omawianej instytucji oraz obowiązki wnioskodawcy, na grunt sprawy niniejszej Sąd wskazuje, że w jego ocenie skarżący wybiórczo przedstawił swoją sytuację finansową i stan majątkowy, pomijając okoliczności istotne dla rzeczywistego stanu rzeczy.

Skarżący obarcza odpowiedzialnością za swoją sytuację organy skarbowe, które przedłużając zwrot podatku VAT za poszczególne miesiące poczynając od marca 2013 r., najpierw spowodowały – jak podnosi - utratę płynności finansowej jego przedsiębiorstwa, a następnie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej.

Wykazaniu tego służyć ma przedstawiony rachunek zysków i strat oraz bilans wykazujący stan aktywów i pasywów na 31 grudnia 2014 r. i na 30 września 2015 r

Od razu zauważyć należy, że takie dokumenty złożone bez części opisowej - sprawozdania finansowego uniemożliwiają wiedzę np. o strukturze sprzedaży w firmie, liczbie pracowników, ewentualnych udziałach w kapitale innych osób prawnych etc. Mimo to analiza rachunku zysków i strat (dalej rachunku) i bilansu pozwala na następujące spostrzeżenia.

Wbrew uzasadnieniu wniosku, że przedłużenie terminów zwrotu podatku VAT od marca 2013 r. zachwiało działalnością strony, z przedłożonego rachunku wynika, że według stanu na 31 grudnia 2014 r. przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów wyniosły 16 699 734,46 zł. Niezależnie zatem od faktu, że koszty działalności operacyjnej wyniosły w tym czasie 17 395 664,45 zł, z czego wartość sprzedanych towarów i materiałów - 16 033 400,46 zł, to liczby te wskazują na prowadzenie działalności gospodarczej na szeroką skalę.

Znamienne też jest, że w bilansie – część "Aktywa" tak na 31.12.2014 r., jak i wg stanu na 30.09.2015 r., firma skarżącego dysponowała znacznymi aktywami obrotowymi w kwotach odpowiednio: 16 425 852,97 zł.; 6 724 987,15 zł, z czego zdecydowaną większość stanowiły należności krótkoterminowe z tytułu dostaw i usług o okresie spłaty do 12 miesięcy, w tym 9 814 434,30 zł. (na 31.12.2014 r.) i 672 733, 31 (na 30.09.2015 r.). Te dwie ostatnie liczby wskazują, że firma skarżącego, nawet mimo jego tymczasowego aresztowania (XII 2014 r. – VII 2015 r.) funkcjonowała, uzyskując ponad 9 milionów złotych należności krótkoterminowych z tytułu dostaw i usług.

Stało się tak mimo, że ten sam bilans wykazuje, że stan należności od tzw. "pozostałych jednostek" z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń wynosił na 31.12.2014 r. kwotę 5 206 177,12 zł, a na 30.09.2015 r. - 5 173 985,15 zł., co oznacza, że istotnie zatrzymane zwroty podatku VAT nie zostały wypłacone stronie, lecz mimo ich braku firma prosperowała na rynku.

Co więcej, z dalszych zapisów bilansu wynika, że przedsiębiorca mimo wykazywania straty odpowiednio – 1 087 408,57 zł (XII 2014 r.) i 11 825 208 zł (IX 2015 r.) dysponował nie tylko wierzytelnościami z w/w należności krótkoterminowych te straty przewyższającymi, ale także kapitałem zapasowym w niezmiennej kwocie 4 053 589,82 zł - tak na koniec 2014 r. jak i we wrześniu 2015 r.

W konsekwencji powyższych uwag niewiarygodne są twierdzenia zawarte we wniosku, w tym co do okoliczności, że strata bilansowa uniemożliwiła działalność a tymczasowe aresztowanie ją zakończyło.

Nie można także zapominać, że skarżący jest jedynym wspólnikiem spółki A w [...] i jej prokurentem - przy braku powołania zarządu spółki. Jest to oczywiście odrębny podmiot gospodarczy, którego wprost nie dotyczy postępowanie podatkowe zakończone zaskarżoną decyzją, lecz skarżący winien szczegółowo wyjaśnić, co się stało z majątkiem spółki, bo w związku trudnościami związanymi z jego funkcjonowaniem pod firmą D i ścisłym powiązaniem przedmiotu działalności obu firm, ma to znaczenie dla wniosku o prawo pomocy. Skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że ma udziały w spółce o nominalnej wartości 47 500 zł., a podmiot ten nie prowadzi działalności gospodarczej. Tymczasem z treści skargi wynika, że spółka prowadziła szeroką działalność "przy użyciu floty ciągników siodłowych i cystern do przewozu paliwa". Wniosek nie wyjaśnia, co się z nimi stało, czy były własnością spółki, czy też dzierżawione albo leasingowane, czy zostały sprzedane, jeśli tak za jaka cenę.

Jednocześnie skarżący nie wyjaśnił ani stanu konta spółki, ani kont bankowych założonych w liczbie 20 dla własnej działalności. Nie wskazał stanu zatrudnienia w firmie oraz kiedy doszło "do zwolnienia wszystkich pracowników".

Oceny tej nie zmienia również wskazywana przez skarżącego strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wykazanie straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienia NSA: z 10 września 2013 r., II GZ 489/13; z 22 marca 2011 r., II GZ 112/11).

Przedsiębiorca – czy to jako osoba fizyczna czy jako osoba prawna - nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjął wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11 i postanowienie z dnia 21 września 2015 r., I FZ 287/15). Tego jednak skarżący nie wykazał.

W związku z twierdzeniami strony o ograniczeniach w zbyciu posiadanych przez nią składników majątku należy wskazać, że brak możliwości sprzedaży części mienia nie wystarczy do przyjęcia, aby zachodziły podstawy do zwolnienia danej osoby od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., II FZ 923/12). Poza tym, nawet jeżeli prowadzenie działalności handlowej zostało ograniczone w związku z zajęciem nieruchomości, bądź ich zabezpieczeniem przez właściwe organy w toku egzekucji lub czynności zabezpieczających, to brak jest dowodów wskazujących, iż te wskazane składniki mienia stanowią cały majątek strony i że nie dysponuje ona innymi jego składnikami. Znaczące jest zresztą to, iż skarżący deklarował we wniosku posiadanie około 20 kont bankowych a wykazał dokumentem tylko jedno z nich wg stanu na 31 grudnia 2016 r.

Z kolei, w związku ze wskazywaną kwotą wymagalnych zobowiązań, w szczególności z tytułu dostaw, kredytów, należy podnieść, że wydatki o charakterze cywilnoprawnym związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się nie tylko podatki ale też koszty sądowe.

Zdaniem Sądu, skarżący nie może pomijać takich okoliczności, jak to, że postępowanie kontrolne w niniejszej sprawie rozpoczęło się w styczniu 2014 r. w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do sierpnia 2013 r. (oraz, co Sądowi wiadome jest z urzędu w związku z zawisłą w tut. Sądzie sprawą o sygn. akt I SA/Op 123/17 – wszczęto analogiczne postępowanie już 23 kwietnia 2013 r. - za okres od stycznia 2012 r. do marca 2013 r.). Obowiązkiem skarżącego, jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, było zatem uwzględnienie ryzyka związanego z tą działalnością (obrotu olejem rzepakowym, także w ramach dostaw wewnątrzwspólnotowych) tj. także ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w odniesieniu do podmiotów gospodarczych prowadzących działalność gospodarczą, wymóg "ostrożności" obowiązuje taki podmiot szczególnie od daty wszczęcia postępowań kontrolnych, czy też podatkowych, jak to miało miejsce w przypadku skarżącego, gdzie kontrolę podatkową wszczęto z początkiem 2013 r. (co do wcześniejszych, niż w tej sprawie, okresów rozliczeniowych)

Nie ulega wątpliwości, iż z uwagi na przedmiot dokonywanych transakcji (nabywanie i sprzedaż oleju rzepakowego, w tym w ramach dostaw wewnątrzwspólnotowych) na szeroką skalę, wrażliwym w obszarze nieprawidłowości w rozliczeniach VAT, skarżący powinien był liczyć się z możliwością interwencji organów administracji oraz ryzykiem niekorzystnych dla siebie decyzji.

Jednocześnie Sąd podkreśla, że wskazana we wniosku konieczność spłaty innych zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek nie stanowi dostatecznej podstawy do przyznania prawa pomocy, gdyż tego rodzaju uszczuplenia nie należą do kategorii wydatków "utrzymania koniecznego". Jak to wyżej wskazano, w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że zobowiązania ze stosunków cywilnoprawnych (w tym wobec instytucji bankowych), nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty sądowe. Nie stanowi uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy sytuacja, gdy strona w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktuje wszystkie inne zobowiązania, nie licząc się z kosztami sądowymi i uznając, że koszty te powinien kredytować Skarb Państwa. Prowadziłoby to bowiem do niczym nieuzasadnionego przerzucania ciężaru związanych ze sprawą kosztów na Skarb Państwa poprzez uszczuplenie należnych mu dochodów.

Również argumentacja odnosząca się do dokonanych zajęć egzekucyjnych nie mogła przemawiać za uwzględnieniem wniosku. Bez znaczenia bowiem dla oceny możliwości płatniczych pozostaje prowadzenie postępowania egzekucyjnego (czy też zabezpieczającego) względem strony, szczególnie w sytuacji, gdy kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2014r, sygn. akt II FZ 1589/14). Skarżący powinien bowiem uwzględnić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, a wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowo więc referendarz odwołał się do stanowiska Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zgodnie z którym strona, która prowadzi działalność gospodarczą, ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności (wyrok z 19 stycznia 2010 r., nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce).

W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Mając na uwadze wyżej przytoczoną argumentację, Sąd nie stwierdził podstaw do przyznania prawa pomocy w dochodzonym zakresie i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 P.p.s.a. i orzekł jak w sentencji postanowienia.