Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 433/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 par. 1 pkt 2.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Sz. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 1 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Op 50/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sz. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odmówił przyznania prawa pomocy A. Sz. w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] listopada 2014 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że wraz z wiedzioną przez A. Sz. skargą na powołaną decyzję, złożony został wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu i pismach, jakie w związku z nim złożono wskazano, że skarżący nie jest w stanie uiścić wpisów od 74 skarg, w łącznej wysokości 12.500 zł, wniesionych do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w O. z uwagi na prowadzone wobec niego postępowania egzekucyjne w wyniku których dokonano zajęcia rachunków bankowych i znajdujących się na nich wszystkich środków na poczet dochodzonych zaległości podatkowych, w tym należności objętych zaskarżoną decyzją. W związku z powyższym strona nie ma możliwości pobrania gotówki i należytego opłacenia skarg. Nie posiada przy tym oszczędności, które pozwoliłyby na opłacenie kosztów sądowych. W ramach prowadzonego gospodarstwa domowego, w którym pozostaje wspólnie z niepracującą żoną i córką, skarżący uzyskuje miesięczne dochody w wysokości 11.248,09 zł zaś majątek gospodarstwa domowego obejmuje dom mieszkalny o powierzchni 200 m² i nieruchomość rolną o powierzchni 6 ha, która nie przynosi żadnych dochodów. Skarżący wskazał ponadto, że jego córka uzyskuje dochód z tytułu pracy w kwocie 1.600 zł jednak nie przyczynia się do zaspokajania potrzeb gospodarstwa domowego i zarówno ona jak i skarżący nie posiadają lokat bankowych. Przedstawiając zestawienie kosztów bieżącego utrzymania skarżącego i jego rodziny, strona wskazała, iż koszt ten to kwota około 5.500 zł miesięcznie.

Dokonując oceny wniosku Sąd I instancji stwierdził, że przedstawione w nim okoliczności nie uzasadniały jego uwzględnienia. Skarżący nie wykazał, bowiem aby nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, w tym również w zakresie wszystkich spraw toczących się przed WSA w O., których łączna wysokość to kwota około 12.500 zł. Sąd w odniesieniu do przedstawionych okoliczności dotyczących utrzymania gospodarstwa domowego wskazał, że miesięczne koszta określone zostały na kwotę 5.495 zł przy czym skarżący w pismach z dnia 29 grudnia 2014 r. i 19 lutego 2015 r. wskazał, że ze względu na zajęcia egzekucyjne jego rachunków bankowych, nie może dysponować zgromadzonymi na nich środkami, w związku z czym nie jest w stanie uiścić wpisów od 74 skarg. W wywiedzionym sprzeciwie skarżący zmienił swoje wcześniejsze oświadczenie o wysokości miesięcznego dochodu uzyskiwanego z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2014, wskazując, że kwota 9.648,09 zł odnosiła się do dochodów osiąganych w 2013r., z kolei z zeznania podatkowego za 2014 rok, wynikało, że osiągnął on dochód w wysokości 8.279,98 zł, a w przeliczeniu na jeden miesiąc była to kwota 698,99 zł. Przy uwzględnieniu dochodów córki kwota przeznaczana miesięcznie na utrzymanie wynosiła 380,45 zł. na osobę, co w ocenie Sądu stało w sprzeczności z wysokością stałych miesięcznych wydatków. Sąd podkreślił, że skarżący w tym zakresie nie wskazał na posiadanie oszczędności, które przeznaczałby na bieżące utrzymanie i dopiero w sprzeciwie podniósł okoliczności, że na utrzymanie w 2014 r. przeznaczał środki finansowe zgromadzone w roku poprzednim. Była to kwota 115.777,05 zł i również w odniesieniu do niej nie wskazano, czy została ona w całości wydana. Ponadto skarżący wskazał, że ponosi wydatki na zakup paliwa, natomiast nie wykazał w złożonym oświadczeniu żadnego pojazdu, do którego paliwo miałoby być nabywane. Powyższe budzi wątpliwości, co do wiarygodności przedstawianych danych dotyczących dochodów skarżącego i jego majątku.

Przywołując dane dotyczące osiąganych przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przychodów (w 2014 r. wynosił 709.980,24 zł, a w 2013 r. 776.120,79 zł) Sąd I instancji wskazał, że stosunkowo niski dochód wykazany w zeznaniu podatkowym za 2014r. (8.279,98 zł), przy wysokich kosztach jego uzyskania (701.200,26 zł) nie przesądzał o braku żadnych środków pieniężnych. Podkreślił, że o skali prowadzonej działalności skarżącego świadczyły deklaracje VAT – 7 za okres od sierpnia 2014 r. do stycznia 2015 r. Wynikało z nich, że strona dokonała dostaw i nabycia towarów oraz świadczeń usług na kwoty: w sierpniu 2014 r. - 51.173 zł i 58.456 zł brutto, we wrześniu 2014 r. – 55.130 zł i 58.054 zł brutto, w październiku 2014 r. - 50.205 zł i 46.910 zł brutto, w listopadzie 2014r.- 58.451 zł i 42.718 zł brutto, w grudniu 2014 r.- 51.610 zł i 59.535 zł brutto oraz w styczniu 2015 r.- 50.887 zł i 41.281 zł brutto. Z podsumowania księgi przychodów i rozchodów za styczeń 2015 r. wynikało natomiast, że przychód wyniósł 50.887,45 zł, koszty jego uzyskania wyniosły 40.051,57 zł a dochód 10.835,88 zł. W ocenie Sądu świadczyło to o posiadaniu przez skarżącego środków finansowych i możliwości dysponowania nimi. Prowadził on, bowiem nadal działalność gospodarczą, wobec czego nie można było przyjąć, że nie dysponował żadnymi środkami pieniężnymi z uwagi, na dokonane w toku postępowań egzekucyjnych, zajęcia rachunków bankowych. Sąd wskazał również na dane wynikające z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego, z których wynikało, że w listopadzie i grudniu 2014 r. wielokrotnie wypłacane były środki w kwotach od 1.000 do 3.000 zł, a po wydaniu zaskarżonej decyzji dokonywane były wypłaty w kwotach 20.000 i 21.795 zł, co jednoznacznie wskazywało na okoliczność dysponowania przez niego znacznymi środkami. Również analiza wyciągu z rachunku w [...], zajętego przez organ egzekucyjny w dniu 9 marca 2015 r., założonego przez stronę doraźnie w celu prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej nie potwierdzała, że postępowanie egzekucyjne uniemożliwiło prowadzenie działalności gospodarczej, wobec tego, że w dniach 12 i 18 lutego 2015 r. na rachunek ten wpłynęły należności od kontrahenta w kwotach 15.790,64 zł i 27.196,36 zł, które następnie zostały wypłacone przez skarżącego. Sąd zauważył przy tym, że skarżący nie wykazał, aby całość podjętych przez niego kwot została przeznaczona na cele związane z wynagrodzeniami pracowników, opłaceniem składek ZUS czy zakupem niezbędnych do prowadzenia firmy środków.

Sąd I instancji zwrócił również uwagę na okoliczność zawieszenia przez Dyrektora Izby Celnej w O. postępowania egzekucyjnego obejmującego także zaskarżoną decyzję. Stwierdził, że w treści postanowienia w tym przedmiocie organ wskazał, iż odmowa uchylenia czynności egzekucyjnych spowodowana była brakiem reakcji skarżącego na wezwanie do złożenia niezbędnych dokumentów, świadczących o jego aktualnej sytuacji finansowej. Taki stan prowadził w ocenie Sądu do uznania, że skarżący nie podejmował wszelkich niezbędnych działań zmierzających do uzyskania środków na uiszczenie wpisów. Sąd wskazał ponadto na kwestie prowadzonego przez Naczelnika II Urzędu Skarbowego w O. postępowania egzekucyjnego dotyczącego zobowiązań podatkowych za poszczególne miesiące 2009 r., w toku którego Dyrektor Izby Skarbowej w O., uwzględniając skargę, w całości wyeliminował zaskarżone postanowienia oraz poprzedzające je postanowienia organu I instancji o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, co skutkowało umorzeniem postępowania egzekucyjnego. W związku z umorzeniem postępowań sądowoadministracyjnych skarżący otrzyma zwrot wpisów od wniesionych w tych sprawach skarg.

Podsumowując, Sąd stwierdził, że złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia skarżącego w porównaniu z informacjami wynikającymi ze zgromadzonego materiału dowodowego nasuwały wątpliwości czy wykazał on swoją rzeczywistą sytuację majątkową i możliwości zarobkowe. Wzięte pod rozwagę przez Sąd okoliczności nie wskazywały w jego ocenie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zażaleniem A. Sz. zaskarżył postanowienie Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w sytuacji gdy skarżący wskazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia polegającą na przyznaniu mu prawa pomocy poprzez zwolnienie w całości od ponoszenia kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w O..

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie w swoim orzecznictwie podkreśla, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. NSA wskazuje przy tym, że prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide postanowienia NSA: z 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OZ 559/07, z 17 marca 2009 r., sygn. akt II OZ 243/09, z 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 i inne oraz powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P.,C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona nie wykazała zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, porównał wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie musi ponieść skarżący z jego możliwościami finansowymi, wziął przy tym pod uwagę wysokość wpisów sądowych nie tylko w tej sprawie, ale we wszystkich sprawach, które zainicjował skarżący przed WSA w O.. Sąd porównał dochody z prowadzonej działalności gospodarczej z wydatkami, jakie ponosi miesięcznie trzyosobowa rodzina skarżącego, przedstawił stan rachunków bankowych, dokonywane z tych rachunków wypłaty, rozważył okoliczności związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Trafnie wskazał Sąd I instancji, że wysokość dochodów osiąganych przez rodzinę skarżącego w 2014 r. stoi w sprzeczności z deklarowaną wysokością wydatków (5.495 zł). Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia zwrócono uwagę, że strona deklaruje wydatki na zakup paliwa, podczas gdy w złożonym oświadczeniu nie wykazała żadnego pojazdu. Analiza dokumentów przedstawionych przez skarżącego została dokonana bardzo skrupulatnie i nie można jej zarzucić dowolności czy arbitralności. WSA w O. słusznie uznał, że konfrontacja oświadczeń skarżącego z informacjami wynikającymi ze zgromadzonego materiału dowodowego nasuwa wątpliwości, czy skarżący rzetelnie wykazał swoją rzeczywistą sytuację majątkową, w tym możliwości zarobkowe, te zaś okoliczności, które zostały przez niego przedstawione nie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Oceny dokonanej przez Sąd I instancji nie podważa argumentacja powołana przez skarżącego w zażaleniu.

Wbrew temu co twierdzi strona we wniesionym środku zaskarżenia, Sąd I instancji nie skupił się na wysokim dochodzie jaki został osiągnięty przez skarżącego w 2013 r., a jedynie wziął go pod uwagę - tak samo jak to uczynił z informacjami dotyczącymi roku 2014 oraz początku roku 2015. Sąd zacytował dane dotyczące tych lat, zawarte w dokumentach, które przedstawił skarżący, a następnie dokonał całościowej ich oceny.

Skarżący podnosi w zażaleniu, że sporadycznie pobierane niewielkie sumy z rachunków bankowych, o których wspomina Sąd I instancji, przeznaczane były na zaspokajanie podstawowych potrzeb skarżącego i jego rodziny. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że kwoty te nie były nieznaczne, było to bowiem 20.000 zł (11 grudnia 2014 r.) oraz 21.795 zł (15 grudnia 2014 r.) i nie zostało wyjaśnione na jakie konkretnie potrzeby zostały one spożytkowane, a w szczególności, czy zasługiwały na priorytetowe traktowanie względem konieczności uiszczenia kosztów sądowych.

We wniesionym środku zaskarżenia wskazano, że zawieszenie względem skarżącego postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora Izby Celnej w O., na które powoływał się Sąd I instancji, nie spowodowało cofnięcia podjętych przez ten organ czynności, a jedynie doprowadziło do zaniechania podejmowania kolejnych czynności. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że Sąd I instancji nie wskazywał na zawieszenie tego postępowania w celu wykazania, że sytuacja finansowa skarżącego uległa poprawie w związku z czasowym nieprowadzeniem egzekucji, ale po to aby zwrócić uwagę na fakt, że odmowa uchylenia czynności egzekucyjnych spowodowana była brakiem odpowiedzi skarżącego na wezwanie organu do przedłożenia dokumentów koniecznych przy rozpoznawaniu wniosku. Zatem chodziło o to, że skarżący nie prowadzi swoich spraw z należytą starannością, uniemożliwił bowiem organowi pozytywne rozpoznanie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych.

Sąd I instancji wskazał w zaskarżonym postanowieniu, że w związku z umorzeniem postępowań sądowoadministracyjnych w sprawie ze skarg strony na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej otrzyma ona zwrot uiszczonych w tych sprawach wpisów. W zażaleniu strona podnosi, że z tego tytułu otrzyma w sumie 1.000 zł, co nie zmieni w zauważalny sposób jej sytuacji. Należy mieć jednak na uwadze, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bierze pod uwagę całokształt okoliczności wpływających na sytuację materialną wnioskodawcy i ma obowiązek uwzględnić każde, choćby nawet niewielkie przysporzenia majątkowe na jego rzecz tak, aby w sposób pełny i rzetelny móc ocenić zaistnienie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Ocena zaistnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wymaga uwzględnienia wszelkich okoliczności wpływających zarówno na pasywa jak i aktywa skarżącego. Kwota 1.000 zł, jakkolwiek nie wystarczy na pokrycie wpisów we wszystkich sprawach, nie powinna być przez skarżącego marginalizowana.

Reasumując należy stwierdzić, że WSA w O. w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącego i uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Oceny tej nie podważyła powołana w zażaleniu argumentacja. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.