Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 711/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Dorota Korybut-Orłowska po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 853/16 w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 853/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 [aktualnie: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369], z późn. zm.) – dalej: p.p.s.a., oddalił skargę T.G.na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. znak [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup leków.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Po rozpoznaniu wniosku T.G.(dalej również: skarżąca; zainteresowana; wnioskodawczyni; strona) z dnia [...] marca 2016 r. – do którego została dołączona faktura z dnia [...] marca 2016 r. na kwotę 79,67 zł oraz recepta, na podstawie której wystawiono tę fakturę – Prezydent [...] (dalej: Prezydent Miasta; organ I instancji) decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. odmówił zainteresowanej przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup leków.

W uzasadnieniu Prezydent Miasta stwierdził, że wnioskodawczyni uzyskuje dochód przekraczający kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163, z późn. zm.), warunkujące możliwość przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 tejże ustawy. Dalej organ I instancji wyjaśnił, że związku z tym wniosek został przez organ rozpatrzony na podstawie art. 41 pkt 1 tej ustawy, przewidującego możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ uznał, że sytuacja zainteresowanej nie uzasadniała udzielenia pomocy w formie wskazanej we wniosku, gdyż dochód osiągany przez stronę pozwala jej na samodzielne zaspokojenie swoich niezbędnych potrzeb życiowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: Kolegium; organ odwoławczy; organ II instancji), utrzymując powyższą decyzję w mocy w wyniku rozpoznania odwołania zainteresowanej, w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2016 r. podzieliło stanowisko organu I instancji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżąca ma [...] lat, utrzymuje się z renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł i dodatku energetycznego [...] zł; jest najemcą lokalu kwaterunkowego wchodzącego w skład zasobu Dzielnicy [...] i jak deklaruje – mieszka z pełnoletnim synem, lecz prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.

Kolegium wyjaśniło, że przekroczenie przez skarżącą progu dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej nie pozwalało na przyznanie jej świadczenia pieniężnego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy. Odnosząc się zaś do możliwości przyznania wsparcia przewidzianego w art. 41 powołanej ustawy, organ II instancji, stwierdził, że jest ono przyznawane w ramach uznania administracyjnego i podkreślił, że ten rodzaj wsparcia jest przyznawany tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, które zachodzą m.in. w razie nadzwyczajnych zdarzeń losowych sytuujących stronę w wyjątkowo trudnym położeniu i wyraźnie odbiegają od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji co do tego, że zainteresowana – dysponująca własnym dochodem, którego wysokość znacznie przekracza kryterium dochodowe – może pokryć udokumentowane wydatki z posiadanych środków. W tym zakresie zwrócił uwagę na to, że dochód strony przekracza kryterium dochodowe blisko dwukrotnie, zaś zgłoszona potrzeba nie ma charakteru nadzwyczajnego ani okazjonalnego, ani tym bardziej nie jest konsekwencją wielu niefortunnych zbiegów okoliczności i wydarzeń wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania.

Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że z dołączonej do wniosku faktury za zakup leków wynika, iż skarżąca nabyła leki z posiadanych zasobów finansowych i obecnie w istocie domaga się zwrotu poniesionych w tym celu kosztów z pomocy społecznej, a więc ze środków publicznych. W tym względzie podniósł, że zadaniem pomocy społecznej nie jest refundacja wydatków, jakie osoby ubiegające się o pomoc poniosły, lecz udzielanie wsparcia tym osobom, które znalazły się w trudnej sytuacji i z której nie są w stanie wyjść samodzielnie.

W skardze na decyzję Kolegium z dnia [...] maja 2016 r. T.G.zarzuciła naruszenie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, polegające na jego niewłaściwej interpretacji. Skarżąca podniosła, że w jej przypadku zachodzi szczególny przypadek z uwagi na okoliczności życiowe, w jakich się znalazła. Podkreśliła, że jest osobą niepełnosprawną na stałe, schorowaną, "ma zadłużony dochód".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie; Sąd I instancji; Sąd), motywując swoje rozstrzygnięcie, stwierdził, że przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego, gdyż uzyskiwany przez skarżącą dochód przekracza określone ustawowo kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które obecnie wynosi 634 zł, a w tej sytuacji wniosek o przyznanie pomocy ze środków finansowych Państwa mógł być rozpatrzony jedynie na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Sąd I instancji wyjaśnił, że przepis art. 41 pkt 1 powołanej ustawy przewiduje specjalny zasiłek celowy, który jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego, co powoduje, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy administracji we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Zdaniem Sądu, odmawiając przyznania zasiłku na zgłoszone potrzeby, organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego oraz dokonały oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie przekroczyły przy tym granic uznania administracyjnego, jak również zasadnie dokonały oceny hierarchii potrzeb skarżącej. Sąd podkreślił, że osoby, które starają się o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku, winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich "uznanie administracyjne" oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryteria przyznawania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, nie może bowiem w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe, skoro istotą specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 powołanej ustawy, jest jego wyjątkowość, gdyż przepis pozwala na przyznanie tego świadczenia jedynie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach".

Sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania za taki "szczególny przypadek" sytuacji skarżącej. W tym względzie argumentował, że szczególnie uzasadnionym przypadkiem jest taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że zaistniały zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe; są to te zdarzenia, które występują całkowicie wyjątkowo, incydentalnie; są zbiegiem wielu niefortunnych zdarzeń, niemożliwych do przewidzenia i przeciwdziałania. Sąd uznał, że ponoszenie wydatków wskazanych we wniosku należy natomiast do typowych wydatków, a w takim przypadku nie można mówić o wystąpieniu w dacie wydawania przez Prezydenta [...] decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. zdarzenia niecodziennego, nieoczekiwanego czy też nadzwyczajnego.

Sąd ponadto podniósł, że nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącej, niemniej jednak skarżąca nie może oczekiwać od organów pomocowych regularnego przyznawania jej specjalnych zasiłków celowych na wszystkie, bardzo licznie zgłaszane potrzeby życiowe – i to w oczekiwanej przez nią wysokości.

Sąd I instancji zwrócił również uwagę na to, że mimo iż nie było to bezpośrednią podstawą odmowy przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy, to skarżąca utrudnia pracownikom pomocy społecznej skontaktowanie się ze swoim synem w celu określenia jego sytuacji osobistej oraz majątkowej, a przede wszystkim uniemożliwia sprawdzenie swoich faktycznych warunków życiowych, co powoduje niemożność określenia rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawczyni. Zdaniem Sądu, takie działanie skarżącej, opisane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, już samo w sobie mogłoby być uznane za wystarczającą przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy na podstawie art. 11 ustawy o pomocy społecznej i jest dowodem na niewłaściwe postępowanie skarżącej, a także nieprawidłowe rozumienie przez nią roli i zadań pomocy społecznej świadczonej przez Państwo.

T.G., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, w skardze kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie, zaskarżając to orzeczenie w całości, wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, ewentualnie zaś o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi z dnia [...] maja 2016 r. w całości.

W skardze kasacyjnej zostało również zawarty wniosek o "zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego (...)", a równocześnie o "przyznanie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu nieopłaconej ani w części ani w całości".

Ponadto pełnomocnik skarżącej na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi w skardze kasacyjnej zarzucono:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że "szczególnie uzasadniony przypadek" stanowią wyłącznie zdarzenia występujące wyjątkowo, incydentalnie, a przy tym niecodzienne, nieoczekiwane i nadzwyczajne;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) poprzez przyjęcie ustaleń stanu faktycznego poczynionych przez organy postępowania administracyjnego (a dalej oddalenie skargi pomimo zaistnienia przesłanek do jej uwzględnienia), pomimo braku podjęcia przez organy administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcia przez te organy interesu społecznego, w tym interesu obywatela – skarżącej;

3. na podstawie art 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 w zw. z art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie ustaleń stanu faktycznego poczynionych przez organy postępowania administracyjnego (a dalej oddalenie skargi pomimo zaistnienia przesłanek do jej uwzględnienia), pomimo braku dokonania przez organy administracji właściwej oraz rzetelnej analizy zgromadzonego w niniejszym postępowaniu materiału dowodowego, czego konsekwencją było wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów przez uznanie, że w sytuacji skarżącej nie zachodzą okoliczności do przyznania zasiłku celowego, podczas gdy osiągane przez skarżącą dochody nie są wystarczające na pokrycie kosztów leczenia, w tym na codzienną egzystencję oraz zakup niezbędnych leków, co w konsekwencji spowodowało niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych przez skarżącą.

W uzasadnieniu zostały umotywowane poszczególne zarzuty kasacyjne, w tym zwrócono uwagę na podeszły wiek i niepełnosprawność skarżącej oraz trudności życiowe – w tym brak wsparcia od własnego syna (prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe), jak również od środowiska sąsiedzkiego – i materialne, a także pogłębiający się stan ubóstwa.

Ponadto zostały przedstawione argumenty na uzasadnienie tezy, że Sąd I instancji dokonał błędnej interpretacji przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Wytknięto także braki w zakresie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności brak przesłuchania syna skarżącej, wspólnie z nią zamieszkującego i wywiedzenie z powyższego okoliczności niekorzystnych dla skarżącej. Podniesiono również, że organy administracji dysponują stosownymi środkami przymusu, aby wzywany świadek stawił się na przesłuchanie i nie mają kognicji do orzekania o obowiązku alimentacyjnym zstępnych wobec wstępnych, gdyż w tym zakresie orzeka wyłącznie sąd powszechny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej również: Sąd kasacyjny) przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a.: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy, przy czym rozpatrzenie zarzutów sformułowanych w ramach procesowej podstawy kasacyjnej dotyczących ustalenia okoliczności faktycznych sprawy ma pierwszeństwo przed zarzutami zgłoszonymi w ramach materialnoprawnej podstawy kasacyjnej. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych (również jako następstwo ich błędnej wykładni) zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej – dowiedzenia ich wadliwości (patrz: wyrok NSA z dnia 16 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 1587/16 i powołane tam orzecznictwo – wyrok dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W pierwszej kolejności zatem Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do zarzutów o charakterze procesowym (w ramach przytoczonej podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), które uznał za niezasadne.

Skuteczność skargi kasacyjnej opartej na zarzucie stanowiącym podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zależy od tego, czy autor skargi kasacyjnej odnosi zarzuty do przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, wskazuje te przepisy, uzasadnia ich naruszenie i wyjaśnia, jaki był możliwy, a istotny wpływ naruszenia wskazanych przepisów na wynik sprawy, a więc na treść wyroku. Podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania należy bowiem w uzasadnieniu wykazać, że gdyby nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, to treść wyroku byłaby odmienna (por. np. stanowisko NSA w wyroku z dnia 12 kwietnia 2016 r. sygn. akt II GSK 2631/14, dostępnym jw.).

W tym względzie wyjaśnić też należy, że kwestionowanie ustaleń i ocen stanu faktycznego sprawy w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym może być skuteczne jedynie wówczas, gdy towarzyszą mu zarzuty o charakterze proceduralnym (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt II GSK 3526/15, dostępny jw.), jednakże przepisy art. 145 lub art. 151 p.p.s.a., jako przepisy wynikowe, nie mogą stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, gdyż błąd w postaci uchylenia zaskarżonego aktu albo oddalenia skargi sąd pierwszej instancji popełnia w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia.

W rozpoznawanej sprawie naruszenie przepisu art. 141 § 4 oraz art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. zostało powiązane z zarzutami naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. (zarzuty pkt 2 i 3), co jednak finalnie okazało się nieskuteczne. Sąd I instancji nie popełnił błędu, uznając prawidłowość ustaleń faktycznych poczynionych przez orzekające w sprawie organy.

Co się tyczy stanowiska strony skarżącej, że w niniejszej sprawie w sposób nieprawidłowy ustalono stan faktyczny sprawy i zaniechano rzetelnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd kasacyjny podkreśla, że najistotniejsze w sprawie były ustalenia doniosłe prawnie z perspektywy przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Wysokość dochodu skarżącej, jak i oczywiste przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego przyznanie stronie "zwykłego" zasiłku celowego nie było przedmiotem sporu pomiędzy stronami. Okolicznościami tymi było wystąpienie niezbędnej potrzeby bytowej w warunkach zachodzenia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 przywołanej ustawy.

Sądowi I instancji nie można przypisać też naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie niezbędne elementy pozwalające na kontrolowanie tego orzeczenia. Powołany przepis może zaś zostać naruszony wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (tak NSA w wyroku z dnia 6 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 1400/17, dostępnym jw.). Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. można też kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. (tak NSA w wyroku z dnia 8 maja 2018 r. sygn. akt II FSK 403/2018, dostępnym jw.).

Zarzut naruszenia przepisów wynikowych art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. w powiązaniu z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., w świetle stanowiska Sądu I instancji przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, również nie znalazł swojego potwierdzenia. Organy należycie wyjaśniły doniosłe prawnie okoliczności faktyczne sprawy. Skarżąca nie zaprzeczyła ustaleniu, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zatem nie było powodu dla zastosowania dowodu z przesłuchania świadka – dorosłego syna skarżącej. Organy przedstawiły takie dane dotyczące sytuacji bytowej skarżącej, które umożliwiały podjęcie rozstrzygnięcia uznaniowego na podstawie przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Strona skarżąca kasacyjnie nie wyjaśniła również, które to okoliczności korzystne dla skarżącej miałyby zostać ustalone w drodze przesłuchania rzeczonego świadka. Nie sposób też posądzać organu pomocy społecznej o bazowanie wyłącznie na domysłach, skoro bez żadnych zastrzeżeń strony pozostały ustalenia co od wysokości dochodu zainteresowanej, jej stanu zdrowia czy sytuacji materialnej.

Jeszcze raz należy podkreślić, że w niniejszej sprawie istotne było ustalenie, czy zgłoszona potrzeba w zakresie pokrycia kosztów zakupu leków mogła być uznana za niezbędną potrzebę bytową i czy zachodziły odstawy do uznania jej sytuacji za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie stanowisko organów nie naruszało przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., a przedstawiona przez Sąd I instancji ocena była trafna.

Przechodząc do omówienia zarzutu naruszenia prawa materialnego (pkt 1), stwierdzić należy, że przedstawiona przez WSA w Warszawie i organy administracji wykładnia zawartego w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" jest prawidłowa. Stosownie do tego przepisu specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Przesłanka ta zachodzi wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu faktycznego, pozwala jednoznacznie stwierdzić, że jest ona nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe oraz że nie wynika ze zdarzeń należących do czynności życia codziennego, lecz należy ją zaliczyć do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07 oraz z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11 – dostępne jw.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności (por. np. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 179/13 i przywołane tam orzecznictwo – wyrok dostępny jw.).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że analiza materiału dowodowego sprawy nie pozwala na uznanie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w sprawie, a przytoczona w zaskarżonym wyroku argumentacja odpowiada akceptowanej w orzecznictwie sądowym wykładni przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji zasadnie uznał, że organy administracji wykazały, iż żądanie skarżącej dotyczące przyznania specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków - w sytuacji przekroczenia w sposób znaczny określonego w ustawie kryterium dochodowego - które mogą zostać zaspokojone z posiadanych przez skarżącą własnych środków finansowych, nie kwalifikuje się do uwzględnienia i przyznania pomocy w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

W przypadku skarżącej nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek warunkujący przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Podnoszona przez skarżącą, a znana organom, sytuacja zdrowotna, osobista i materialna strony nie jest sytuacją wyjątkową. Również konieczność pokrycia bieżących potrzeb finansowych, takich jak zakup leków, jako planowany wydatek, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Sytuacja bytowa T.G.w dacie wydania zaskarżonej decyzji była trudna, ale niezmienna od pewnego czasu. Z okoliczności sprawy, a w tym z twierdzeń samej skarżącej, wynika, że nie wystąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby dotychczasową sytuację strony. Wobec powyższego organy prawidłowo oceniły sytuację bytową skarżącej kasacyjnie i zasadnie odmówiły udzielenia jej pomocy. Stanowisko Sądu I instancji, który uznał działania organów w tym zakresie za odpowiadające prawu było prawidłowe i odpowiednio uzasadnione.

Należy także podkreślić, że specjalny zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać, nawet w przypadku ustalenia, że występują przesłanki określone w art. 41 powołanej ustawy.

Końcowo wspomnieć również należy, że podniesiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argument co od braku współpracy skarżącej w zakresie ustalania jej rzeczywistej sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej, co stanowi naruszenie art. 11 ustawy o pomocy społecznej, nie był podstawową przyczyną odmowy udzielenia stronie pomocy objętej wnioskiem. Decydujące było natomiast odniesienie sytuacji skarżącej i zgłoszonej potrzeby bytowej do warunków, na jakich może być przyjęty "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający udzielenie wsparcia na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Podsumowując tę część rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżąca kasacyjnie w ramach przytoczonych podstaw kasacyjnych nie zakwestionowała skutecznie wykładni przepisów prawa materialnego wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej ani nie podważyła skutecznie okoliczności faktycznych sprawy. Oznacza to, że w realiach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, dokonując kontroli sposobu zastosowania prawa materialnego przez Sąd I instancji, mógł wziąć pod uwagę wykładnię prawa materialnego i stan faktyczny sprawy przyjęte przez Sąd I instancji. Jeżeli zatem Sąd I instancji przyjął, że stan faktyczny niniejszej sprawy nie uzasadnia kwalifikacji sytuacji skarżącej jako umożliwiającej przyznanie świadczenia, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to stanowisko takie stanowi wynik prawidłowego zastosowania prawa materialnego w stanie faktycznym przyjętym przez Sąd I instancji.

Biorąc wszystko powyższe pod uwagę, Sąd kasacyjny stwierdza, że skoro zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania i prawa materialnego okazały się niezasadne, to w konsekwencji należało skargę kasacyjną oddalić.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Co się tyczy zawartego w skardze kasacyjnej żądania zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu należne jest od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), a przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów art. 258-261 p.p.s.a.