Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 806/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi małoletniej O. O. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była skarga małoletniej O. O., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak [...] z dnia [...] marca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia (renty rodzinnej) w drodze wyjątku.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:

Decyzją znak [...] z dnia [...] stycznia 2022 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: Prezes ZUS, organ), działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291, zwana dalej: u.e.r.), po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] lipca 2021 r., orzekł o odmowie przyznania małoletniej O. O. renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Podstawę negatywnego dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie, że zmarły ojciec skarżącej nie spełnił przesłanek, warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Organ ocenił, że zmarły w wieku [...] lat ojciec skarżącej udokumentował niewystarczający w stosunku do wieku okres ubezpieczenia (9 lat, 7 miesięcy i 27 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych oraz w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci tylko 2 miesiące i 5 dni okresów składowych). Ponadto w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia przez ww., bowiem w przerwach w zatrudnieniu (w latach 1995-1998, 2001-2002, 2010-2012, 2012-2013, 2013-2021) wobec ojca skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto skarżąca nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

Pismem z dnia 28 stycznia 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy i przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Skarżąca wskazała, że jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, nie zawsze wyłącznie całkowita niezdolność do pracy stanowi szczególną okoliczność usprawiedliwiającą pozostawanie poza ubezpieczeniem. Organ nie wywiązał się z obowiązku zbadania wszystkich okoliczności sprawy w dostateczny sposób. Zmarły ojciec skarżącej korzystał ze wsparcia finansowego Ośrodka Pomocy Społecznej, jeżeli więc organy administracji powołane do świadczenia pomocy wydają takowe decyzje, muszą mieć ku temu podstawy, które nie powinny być kwestionowane przez inne instytucje.

Podała, że wskazane w piśmie okresy zatrudnienia w latach 2013-2021 pokrywały się z okresem zamieszkania zmarłego z jego ojcem w gospodarstwie rolnym na wsi i pomocy ojcu w czasie choroby. Gdy ww. zmarł w [...] r., ojciec skarżącej nie był w stanie sam prowadzić upraw. Jest to szczególna okoliczność, gdyż istnieje konieczność opieki i pomocy w czynnościach życiowych chorej osobie.

Skarżąca stwierdziła też, że w związku z sytuacją epidemiczną związaną z wirusem COVID 19, w okresie ostatnich 3 lat pracodawcy ograniczali zatrudnienie, lub przechodzili w tryb pracy zdalnej, co utrudniało zmarłemu, który był z wykształcenia [...], znalezienie pracy. Małoletnia nie miała żadnego wpływu na to, czy jej ojciec pracuje nie może być za to karana i ponosić odpowiedzialności skutkującej brakiem świadczenia.

Ponadto w związku z rosnącą inflacją podrożały zarówno artykuły spożywcze, ubrania jak również koszty gazu i energii elektrycznej, biletów itp.

Decyzją znak [...] z dnia [...] marca 2022 r. Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwana dalej: k.p.a.), orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając podjętą decyzję Prezes ZUS przytoczył treść art. 83 ust. 1 u.e.r. podnosząc, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Przepis ten może być też zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie uprawnienia wnioskodawcy - członka rodziny po osobie zmarłej.

Organ podał, że przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które ojciec dziecka nie miał wpływu. Za szczególną okoliczność rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego, stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez ojca skarżącej tego warunku powoduje, że nie może ona skutecznie domagać się renty rodzinnej w drodze wyjątku, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu.

Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie bowiem okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest więc możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że na przestrzeni [...] lat życia ojciec wnioskodawczyni udokumentował 9 lat, 7 miesięcy i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w 10-leciu przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych, udokumentowane zostały tylko 2 miesiące i 5 dni okresów składkowych.

Z akt sprawy wynika też, że ojciec skarżącej w okresach od 14 marca 1995 r. do 26 stycznia 1998 r., od 1 lipca 2001 r. do 1 grudnia 2002 r., od 16 stycznia 2010 r. do 31 stycznia 2012 r., od 1 marca 2012 r. do 2 kwietnia 2013 r. oraz od 5 października 2013 r. do [...] stycznia 2021 r., tj. do dnia śmierci, nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanych okresach nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] listopada 2021 r. nie stwierdziła, żeby przed [...] stycznia 2021 r. zmarły był niezdolny do pracy. Ponadto samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie, nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia. Nie zostały wykazane także inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.

Odnosząc się do argumentu skarżącej, że przerwy w ubezpieczeniu zmarłego spowodowane były opieką nad jego chorym ojcem organ wyjaśnił, że zaprzestanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad członkiem rodziny nie jest okolicznością niezależną od woli ubezpieczonego, lecz jego wyborem i dokonując takiego wyboru osoba ubezpieczona powinna liczyć się z jego konsekwencjami. Tak więc określona w art. 83 ust. 1 u.e.r. przesłanka niezdolności od pracy nie jest spełniona w sytuacji niemożności podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Opieka nad członkiem rodziny mogła ograniczać, natomiast nie uniemożliwiała całkowicie wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Organ stwierdził także, że ustalony dochód czteroosobowej rodziny skarżącej wynosi łącznie 10.690,42 zł brutto. Dochód przypadający na jednego członka rodziny w kwocie 2.672,61 zł brutto nie pozwala stwierdzić, że ww. pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśnił w tym zakresie, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2022 r. wynosi 1.338,44 zł brutto.

Zauważył również, że przepis art. 83 ust. 1 u.e.r. uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie tego przepisu przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się wydatkami jako kryterium głównym.

W konsekwencji Prezes ZUS stwierdził, iż brak jest podstaw do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r.

W skardze złożonej na powołaną wyżej decyzję do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie art. 83 ust. 1 u.e.r. poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie oraz niewyjaśnienie wszelkich okoliczności stanowiących podstawę jego zastosowania.

Uzasadniając złożoną skargę skarżąca wskazała, że zadaniem organu w niniejszej sprawie było wyjaśnienie, czy zmarły spełniał warunki ubezpieczenia dla renty rodzinnej jego małoletniej córki po jego śmierci. Te okoliczności zdaniem skarżącej nie zostały w pełni ustalone.

Ponadto organ niewłaściwie ustalił, że skarżąca nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Dochód przypadający na jednego członka czteroosobowej rodziny wynosi 2.672,61 zł, jednak uwzględnienie dochodów M. S. nie znajduje podstawy, gdyż nie posiada on obowiązku alimentacyjnego wobec wnioskodawczyni, która nie jest jego córką, Istotna jest także okoliczność, że matka skarżącej i M. S. posiadają rozdzielność majątkową. Tak więc dochód matki skarżącej powinien być inaczej wyliczony i podzielony. Wskazała, że w wyroku z 27 września 2006 r. I OSK 1112/06 NSA stwierdził, że przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a wobec tego należy ją ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie, z wysokością świadczeń określanych w przepisach jako minimalne. Sformułowania "świadczenia określone w przepisach jako minimalne" nie należy utożsamiać wyłącznie z wysokością najniższej emerytury, czy najniższej renty z tytułu niezdolności do pracy. W opinii skarżącej kryterium dochodowe nie powinno być oceniane przez organ na tle najniższej emerytury, jak miało to miejsce w przedmiotowej decyzji. W związku z przywołaną interpretacją mogło być rozpatrywane względem najniższego wynagrodzenia minimalnego za pracę, które wynosi obecnie 3.010 zł.

Wyjaśniła dalej, że jako niepełnoletnia jest na utrzymaniu matki, pozostaje pod stałą opieką okulisty, ortopedy, stomatologa, nosi na stałe okulary, stosuje wkładki do obuwia, miała aparat ortodontyczny. Jest uczennicą 2 klasy technikum i aktualnie nie może podjąć pracy zarobkowej, która poprawiłaby jej sytuację materialną.

Odnosząc się do twierdzenia organu, że w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności uniemożliwiające zatrudnienie ojca skarżącej, wnioskodawczyni wskazała wyrok NSA z 20 października 2017 r., zgodnie z którym jako okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.e.r. należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zmarły ojciec skarżącej z wykształcenia był [...], miał orzeczony przez ZUS stopień niepełnosprawności z uwagi na cukrzycę, problemy zdrowotne po operacji trzustki, co doprowadziło do braku możliwości fizycznej pracy w danym zawodzie. Ponadto przez pewien czas mieszkał z ojcem w województwie [...], które posiada jeden z większych wskaźników bezrobocia w kraju. Także występująca w kraju w okresie ostatnich 3 lat sytuacja epidemiczna utrudniała mu podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwana dalej: p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Materialnoprawną podstawę wydanych w postępowaniu administracyjnym decyzji stanowi art. 83 ust. 1 u.e.r., który pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby niespełniające warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z ww. przepisem, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Warunkiem przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest spełnienie wszystkich ww. przesłanek łącznie. Brak spełnienia chociażby jednej z nich uniemożliwia wydanie decyzji pozytywnej. Decyzja wydawana w trybie przepisu art. 83 u.e.r. ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie.

Przepis art. 83 ust. 1 u.e.r. wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację, dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej zasady spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od zasady, wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym.

W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan, wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb ani niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na kanwie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń powinno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

W ocenie Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki, określone w art. 83 ust. 1 u.e.r., gdyż w przypadku zmarłego ojca wnioskodawczyni nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym.

Z przedstawionych przy skardze akt sprawy wynika, że przed dniem śmierci w wieku [...] lat, ojciec skarżącej posiadał udowodniony łączny okres ubezpieczenia wynoszący 9 lat, 7 miesięcy i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 8 lat, 9 miesięcy i 29 dni okresów składkowych oraz 9 miesięcy i 28 dni okresów nieskładkowych. Jednakże w 10-leciu przed dniem śmierci ww. posiadał nader krótki okres ubezpieczenia, tj. 2 miesiące i 5 dni okresów składkowych, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w zwykłym trybie. Z przedłożonej dokumentacji wynika też, że wobec ojca wnioskodawczyni nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Właściwa jest zatem ocena organu, że przyczyną braku uprawnień do renty rodzinnej w trybie zwykłym nie był zły stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Podkreślić należy, że w polskim prawie administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, nie może ona jednak zastąpić aktywności dowodowej wnioskodawcy. W postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Skoro strona wnioskująca domaga się uznania jakichś jej argumentów, wskazujących na rzeczywiste szczególne okoliczności w sprawie, to powinna okazać potwierdzające to dowody, bądź wskazać gdzie takowe organ może pozyskać. Prawidłowość postępowania dowodowego nie zależy od tego, czy zapadła decyzja jest satysfakcjonująca dla wnioskodawcy. O wyjątkowości okoliczności podnoszonych przez skarżącą nie może przesądzać jej subiektywne przekonanie, gdyż muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być potraktowane jako szczególne.

W toku postępowania nie przedstawiono żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej istnienie jakichkolwiek schorzeń, które mogłyby ograniczać aktywność zawodową ojca skarżącej. Oznacza to zatem, że do chwili śmierci w wieku [...] lat życia, ojciec wnioskodawczyni był zdolny do pracy

Zarówno organ, jaki Sąd, nie dopatrzył się w sprawie dowodów, które wskazywałyby, że w przerwach od zatrudnienia ojciec skarżącej napotkał nieprzezwyciężone obiektywne przeszkody w podejmowaniu zatrudnienia, które następnie skutkowałyby zapewnieniem skarżącej, wobec której miał obowiązek alimentacyjny, minimalnych choćby środków utrzymania.

Jak wywiedziono wyżej, przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, iż zmarły ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia jego dziecku jest zasadne. Z ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie wynika jednak, że wypracowany przez ojca wnioskodawczyni okres ubezpieczenia jest nieadekwatny do okresu jego życia i w świetle opisanych wyżej ustawowych przesłanek, nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Jak wyjaśniono wyżej, za szczególne okoliczności (uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia) uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. W ocenie Sądu właściwa jest zatem ocena organu, że za taką okoliczność nie może być uznana opieka nad innym członkiem rodziny (ojcem zmarłego). Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad rodzicem, czy też wychowywania dzieci, jest wyborem danej osoby i nie jest okolicznością niezależną od jej woli, w związku z czym nie stanowi szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w art. 83 u.e.r.

Sąd za niezasadny uznaje też argument skargi wskazujący, iż ocena sytuacji materialnej skarżącej i posiadania niezbędnych środków utrzymania, nie powinna być dokonywana w odniesieniu do kwoty świadczeń – najniższej emerytury lub renty – wypłacanych z zabezpieczenia społecznego, lecz w odniesieniu do kwoty najniższego wynagrodzenia minimalnego za pracę. Przesłanka braku posiadania niezbędnych środków utrzymania nie została przez ustawodawcę zdefiniowana, lecz w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że należy ją ocenić porównując sytuację materialną osoby ubiegającej się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne (por. wyroki NSA z: 29 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1205/19, Lex nr 3025696; 15 listopada 2012 r., sygn. I OSK 2248/12, Lex nr 1291381; 19 maja 2011 r., sygn. I OSK 292/11, Lex nr 1081017; 27 września 2006 r., sygn. I OSK 1112/06, Lex nr 321169). Wówczas bowiem ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r. przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Uznaje się, że najniższe świadczenie emerytalno-rentowe przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Chodzi przy tym jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Jedną z przesłanek uprawniających do przedmiotowego świadczenia jest bowiem brak niezbędnych środków utrzymania w znaczeniu podstawowym. Z tego też powodu nie można było uznać za zasadne zarzutów skarżącej dotyczących niewystarczającego wyjaśnienia sprawy, w tym jej potrzeb.

Na prawidłowość dokonanej przez organ oceny sytuacji dochodowej rodziny skarżącej nie ma też wpływu fakt, iż matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z M. S., z którym zawarła rozdzielność małżeńską majątkową. W tym zakresie bowiem przyjmuje się, że skoro osoby pozostają w związku małżeńskim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, wydatki na jego prowadzenie są ponoszone wspólnie, bez związku z ustrojem majątkowym. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.

Nadal aktualne jest orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 1953 r. sygn.. I C 1402/53 (LEX), że jeżeli na małżonku ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dzieci z pierwszego małżeństwa, wskutek czego posiadane przezeń środki materialne nie wystarczają na zaspokojenie jego potrzeb, drugi z małżonków powinien przyczyniać się do zaspokojenia tych potrzeb.

Podsumowując, Sąd oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania uznał, że ojciec skarżącej nie spełnił kumulatywnie wszystkich przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zaskarżona decyzja mieści się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez Prezesa ZUS przekroczone, brak jest zatem podstaw do uwzględnienia skargi.

Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.