Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2538/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, ust. 1 pkt 20, pkt 21, art. 3 ust. 2, art. 17, art. 22, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 1, 4, 5
journal: Dz.U. 2006 nr 169 poz 1200
law: Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w P. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania przedsiębiorcy do uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (w skrócie: UOKiK) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 1071 z późn. zm.), dalej: "k.p.a." oraz art. 7 ust.1 pkt 2, art. 12 ust. 1, art. 24 ust. 1, 4 i 5 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (Dz. U. Nr 169, poz. 1200 z późn. zm.), dalej: "ustawa o systemie", po rozpatrzeniu wniosku przedsiębiorcy - P S.A. z siedzibą w P. (dalej nazywany także: Spółka, [...], skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego samego organu nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. zobowiązującej wyżej wymienionego przedsiębiorcę do uiszczenia na rachunek UOKiK kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań laboratoryjnych próbki oleju napędowego niespełniającego wymagań jakościowych, utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie.

Do wydania decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia:

W trakcie kontroli przeprowadzonej w dniu [...] listopada 2011 r. na stacji paliw nr [...] w K., przy ul. K., należącej do skarżącego; inspektorzy reprezentujący [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej pobrali do badań z partii liczącej 7025 litrów próbki oleju napędowego, tj. próbkę numer [...] i próbkę kontrolną numer [...] w ilości 4 litrów każda, na podstawie protokołu pobrania próbek paliw nr [...].

Próbka oleju napędowego została przekazana do akredytowanego, niezależnego laboratorium I. w [...], według protokołu przyjęcia próbki do badań numer [...].

Badania laboratoryjne (sprawozdanie z badań nr [...]) wykazały, że oferowany w dniu kontroli, tj. [...] listopada 2011 r. olej napędowy (o numerze próbki [...]), nie spełniał wymagań jakościowych określonych w obowiązującym w dniu kontroli § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych (Dz. U. z 2008 r. Nr 221, poz. 1441), zwanego dalej: "rozporządzeniem z dnia 9.12.2008 r.", z uwagi na zawyżony parametr - odporność na utlenianie. Wynik badania wyniósł 1988 g/m3, przy wymaganiach jakościowych max. 25 g/m3.

W toku kontroli w dniu [...] listopada 2011 r., inspektorzy reprezentujący [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej, poinformowali skarżącego o wynikach badań próbki oleju napędowego pobranego w dniu [...] listopada 2011 r. o numerze [...], przekazali egzemplarz sprawozdania z badań o numerze [...] oraz poinformowali o możliwości złożenia wniosku o badanie próbki kontrolnej.

Kontrolowany, pismem z dnia [...] listopada 2011 r., złożył wniosek o zbadanie próbki kontrolnej nr [...].

Badania laboratoryjne próbki kontrolnej nr [...] przeprowadzone przez inne akredytowane, niezależne laboratorium O. S.A. w [...] (protokół z badań nr [...]) wykazały, że olej napędowy nie spełniał wymagań jakościowych określonych w załączniku nr 2 rozporządzenia z dnia 9.12.2008 r., z uwagi na zawyżony parametr - odporność na utlenianie. Wynik badania oznaczono jako > 30 g/m3, przy wymaganiach jakościowych max. 25 g/m3, przy czym w uwagach do protokołu z badań nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. odnotowano dodatkowo, wynik badania poza zakresem akredytacji laboratorium, który wyniósł

150 g/m3.

Mając na względzie negatywne wyniki badań laboratoryjnych próbki i próbki kontrolnej oleju napędowego, decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. (sygn. [...],[...]), zarządzono wycofanie z obrotu 5470 litrów oleju napędowego, ze stacji paliw w K. nr [...], przy ul. K., której właścicielem jest skarżący.

Prezes UOKiK, mając na uwadze wyniki badań laboratoryjnych przeprowadzonych przez I. w [...], zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., pismem z dnia [...] stycznia 2012 r., powiadomił skarżącego, jako stronę postępowania, o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej ustalenia wysokości należności pieniężnej stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań próbki oleju napędowego oraz zobowiązania przedsiębiorcy do jej uiszczenia na rachunek UOKiK. Skarżący został także poinformowany, że przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie w sprawie, jako stronie biorącej udział w postępowaniu administracyjnym przysługuje, na podstawie art. 10 k.p.a., prawo wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz żądań zgłoszonych w trakcie postępowania, a także prawo do składania wniosków dowodowych.

Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. skarżący wniósł, o zawieszenie postępowania w sprawie, powołując się w uzasadnieniu wniosku na złożenie odwołania od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. zarządzającej wycofanie z obrotu przez Spółkę, 5470 l oleju napędowego na jego stacji paliw nr [...] w K., przy ul. K. W ocenie skarżącego, w treści ww. odwołania podważono prawidłowość i wyniki badań będące podstawą wydania zaskarżonej decyzji, a tym samym postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej ustalenia wysokości należności pieniężnej stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań próbki oleju napędowego oraz zobowiązania skarżącego do jej uiszczenia, powinno zostać zawieszone do czasu wydania przez Prezesa UOKiK decyzji w przedmiocie ww. wycofania z obrotu oleju napędowego.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. (od którego skarżący nie złożył zażalenia) Prezes UOKiK odmówił uwzględnienia wniosku o zawieszenie postępowania w sprawie.

W związku z powyższym, Prezes UOKiK na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy o systemie, decyzją [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. zobowiązał skarżącego do uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań próbki oleju napędowego pobranego w dniu [...] listopada 2011 r. o numerze [...].

W decyzji Prezes UOKiK odniósł się do zarzutów dotyczących prawidłowości wyników badań laboratoryjnych, w tym zarzutu, że pomiędzy wynikami badań próbki i próbki kontrolnej są znaczne różnice, wykraczające poza zakres odtwarzalności.

Pismem z dnia [...] maja 2012 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając, że różnica wyników między badaniem próbki a badaniem próbki kontrolnej wykracza poza zakres odtwarzalności skutkiem czego wyniki badań są niewiarygodne. Podkreślił także, że wyniki poszczególnych pomiarów należy interpretować zgodnie z kryteriami podanymi w normie PN-EN ISO 4259 Przetwory naftowe. Wyznaczanie i stosowanie precyzji metod badania. Rozbieżności ww. wyników poddają w wątpliwość zarówno badania jak i całe postępowanie. Skarżący stwierdził również, że Prezes UOKiK w decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. [...] Nr [...] nie odniósł się do przedstawionego zarzutu.

W związku z nowymi dowodami w sprawie, będącymi odpowiedziami laboratorium I. w [...] oraz laboratorium O. S.A. w [...] na pisma Prezesa UOKiK, organ pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. poinformował skarżącego, że na podstawie art. 10 k.p.a., ma on prawo wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz żądań zgłoszonych w trakcie postępowania, a także prawo do składania wniosków dowodowych. Strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes UOKiK zauważył, że stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 ustawy o systemie, paliwa transportowane, magazynowane, wprowadzane do obrotu oraz gromadzone w stacjach zakładowych powinny spełniać wymagania jakościowe określone dla danego paliwa, ze względu na ochronę środowiska, wpływ na zdrowie ludzi oraz prawidłową pracę silników zamontowanych w pojazdach, ciągnikach rolniczych, a także maszynach nieporuszających się po drogach.

Prezes UOKiK wyjaśnił, że badania laboratoryjne przeprowadzone przez akredytowane, niezależne laboratorium I. w [...] (sprawozdanie z badań nr [...]) wykazały, że oferowany w dniu kontroli olej napędowy (o numerze próbki [...]), nie spełniał wymagań jakościowych określonych w obowiązującym w dniu kontroli § 1 pkt 2 rozporządzenia, z uwagi na zawyżony parametr - odporność na utlenianie. Wynik badania wyniósł 1988 g/m3, przy wymaganiach jakościowych max. 25 g/m3.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie zabrania się transportowania, magazynowania, wprowadzania do obrotu oraz gromadzenia w stacjach zakładowych paliw ciekłych, jeżeli nie spełniają wymagań jakościowych określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 lub art. 6 ust. 3 ustawy o systemie.

W kontekście powyższego Prezes UOKiK stwierdził, że wprowadzenie do obrotu oleju napędowego, niespełniającego wymagań jakościowych określonych w rozporządzeniu z 9.12.2008 r., stanowi naruszenie dyspozycji cytowanych powyżej przepisów art. 3 ust. 1 i art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie.

Prezes UOKiK w decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. wskazał, że prezentacja wyniku badania w pozycji 13 - odporność na utlenianie, sprawozdania z badań nr [...] - "1988 g/m3" jest niezgodna z zakresem akredytacji, który dla badającego laboratorium obejmuje dla metody PN ISO 12205 zakres od 1 g/m3 do 30 g/m3. Powyższą nieprawidłową prezentację (opisu wyniku badań) potwierdziło laboratorium w piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r. podając, że zapis w rubryce Wynik w pozycji 13 sprawozdania z badań nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r., kolumna 6, powinien brzmieć następująco: "Powyżej zakresu akredytacji laboratorium, wynoszącego 30 g/m3, około 1988 g/m3".

Niemniej jednak Prezes UOKiK uznał, o czym poinformował skarżącego w decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r., że nieprawidłowa prezentacja nie zmieniała faktu, że paliwo nie spełniało wymagań jakościowych w zakresie parametru "odporność na utlenianie". W kontekście nieprawidłowego sposobu prezentacji wyniku, za bezprzedmiotowe uznał zarzuty skarżącego dotyczące rozbieżności pomiędzy wynikami badań próbki i próbki kontrolnej. W piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. laboratorium I. w [...], do którego Prezes UOKiK zwrócił się o wyjaśnienia, szczegółowo opisało czynności podjęte w celu przeprowadzenia badań próbki oleju napędowego (nr [...]) pobranej u skarżącego. Prezes UOKiK powołał się na opinię laboratorium I. w [...], zgodnie z którą uzyskane wyniki badań wskazały na dużą skłonność przedmiotowego paliwa do wytwarzania nierozpuszczalnych osadów przylegających podczas przechowywania (całkowite osady nierozpuszczalne 1988 g/m3). Laboratorium I. w [...] w celu udokumentowania przeprowadzonego badania dokonało sfotografowania kolejnych etapów testu oraz w uwagach karty badań odnotowało, że osady oznaczone po badaniu miały charakter żeli, co powoduje produkt trudnym do rozpuszczenia. Laboratorium I. w [...] nadmieniło również, że czas jaki upłynął pomiędzy badaniami próbki i próbki kontrolnej mógł być jedyną lub główną przyczyną różnicy wyników uzyskanych w dwóch laboratoriach. Zdaniem Prezesa UOKiK nie zmienia to jednak faktu, że zarówno badania próbki jak i próbki kontrolnej pobranych w dniu [...] listopada 2011 r., wykazały że paliwo nie spełniało wymagań jakościowych.

Prezes UOKiK podkreślił, że oba laboratoria po przeprowadzeniu badań próbki podstawowej i kontrolnej jednoznacznie stwierdziły, że ilość osadów powstałych w wyniku utleniania przekroczyła dopuszczalną normę granicy 25g/m3, powodując tym samym pogorszenie jakości paliwa.

Laboratorium I. w [...], przeprowadzające badania w oparciu o swoje doświadczenie potwierdziło, że zwłaszcza w przypadku paliw o niskiej odporności na utlenianie, charakteryzującej się skłonnością do wytrącania przylegających osadów o charakterze polimerów, obserwuje się wzrost ilości osadów wytrącających się z paliwa w czasie przechowywania oraz towarzyszący temu coraz lepszy wynik (niższy poziom całkowitych osadów nierozpuszczalnych) badania stabilności oksydacyjnej próbki paliwa (pozbawionej wytrąconych wcześniej osadów).

Dokumentacja laboratorium I. w [...] towarzysząca wykonaniu badania odporności na utlenianie próbki oleju napędowego (nr [...]) wskazała na uzyskanie bardzo dobrej powtarzalności wyników dla dwóch równolegle prowadzonych oznaczeń, zarówno w odniesieniu do całkowitych osadów nierozpuszczalnych jak i jego składowych.

I. w [...] wdrożył w Z. (ZOWE) metodę badania odporności na utlenianie średnich destylatów paliwowych wg ISO 12205:1995 w roku 1996 i akredytował ją w PCA w roku 1997, a nabyte doświadczenie upoważniło do uczestniczenia specjalistów I. w opracowaniu normy PN-EN ISO 12205:1997 i jej kolejnych edycji. Pomimo, że metoda PN-EN ISO 12205:1997/Apl; 2002 ma wyznaczoną precyzję, w I. przeprowadzono już kilkakrotnie jej walidację w związku z rozszerzeniem zastosowania metody na oleje napędowe zawierające FAME. Laboratorium ZOWE wypełnia w pełni obowiązki jakie nakłada na nie Kontrakt PCA Nr AB [...], dotyczący stosowania normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005. W zakresie przedmiotowej metody badań Laboratorium prowadzi udokumentowany nadzór nad aparaturą badawczą prowadzi szkolenia i autoryzację personelu, planuje i realizuje planowaną kontrolę jakości badań, w tym uczestniczy w badaniach porównawczych (organizowanych przez ISL - Holandia) oraz analizuje trendy uzyskiwanych wyników badań. Podczas tego wieloletniego okresu od wdrożenia badań wg powyższych metod wykonano średnio 500 testów rocznie i w żadnym przypadku wyniki nie były dotychczas przedmiotem reklamacji, a w czasie corocznych audytów wewnętrznych i zewnętrznych PCA nigdy nie stwierdzono niezgodności w omawianym obszarze.

Prezes UOKiK podkreślił również, że każde akredytowane laboratorium, w tym również Laboratorium I. w [...] oraz badające próbkę kontrolną laboratorium O. S. A. w [...], jest zobligowane przez PCA do brania udziału w badaniach biegłości i badań międzylaboratoryjnych potwierdzających kompetencje techniczne w obszarze akredytowanych badań.

W zakresie omawianego parametru laboratorium O. S. A. w [...] brało udział w badaniach w 2008 r. oraz w 2009 r. Uzyskane wyniki przez ww. laboratorium były zadawalające.

Na podstawie wyżej przedstawionych argumentów Prezes UOKiK uznał badania przeprowadzone przez laboratoria za wiarygodne.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego, że wyniki poszczególnych pomiarów należy interpretować zgodnie z kryteriami podanymi w normie PN-EN ISO 4259 Przetwory naftowe. Wyznaczanie i stosowanie precyzji metod badania, Prezes UOKiK podkreślił, że w rozporządzeniu z 9.12.2008 r. w załączniku nr 2 znajduje się zapis, że wyniki poszczególnych pomiarów należy interpretować zgodnie z kryteriami podanymi w normie PN-EN ISO 4259.

Jak wynika z wprowadzenia do ww. normy i jej zakresu, norma opisuje sposób statystycznej obróbki wyników badań opartych na danych statystycznych oszacowań precyzji w celu kontroli jakości oraz sprawdzenia zgodności z wymaganiami, właściwości produktów naftowych znormalizowanymi metodami badań. Norma opisuje między innymi metodę obliczania precyzji na podstawie wyników badań międzylaboratoryjnych oraz procedurę, którą należy zastosować przy interpretacji wyników badań laboratoryjnych, zarówno w odniesieniu do precyzji metod, jak i do granicznych wartości przyjętych w wymaganiach (Rozdziały od 7 do 10).

Prezes UOKiK zaznaczył, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o systemie inspektor w toku postępowania kontrolnego pobiera dwie próbki (próbkę i próbkę kontrolną), z których jedna badana jest z urzędu a druga - próbka kontrolna - na wniosek strony. Do zadań laboratorium na podstawie wyników przeprowadzonych badań, należy stwierdzenie czy badane paliwo spełnia wymagania jakościowe określone prawem czy też ich nie spełnia. Laboratorium dokonuje takiej oceny na podstawie wyniku badania jednej próbki dostarczonej przez inspektorów Inspekcji Handlowej. Oznacza to, że badania próbki i próbki kontrolnej (na wniosek Przedsiębiorcy) odbyły się w dwóch niezależnych i akredytowanych laboratoriach w odstępie czasowym. Wyniki badań próbki badanej jako pierwszej nie były znane laboratorium badającemu próbkę kontrolną.

Dlatego też interpretacji wyników badania poszczególnego pomiaru (jednej próbki) należy dokonać zgodnie z kryteriami, o których mowa w normie PN-EN ISO 4259 w rozdziale 9 - Kontrola jakości na podstawie wymagań. Informacje zawarte w rozdziale 9 ww. normy umożliwiają ocenę jakości produktu na podstawie wymagań, w przypadku, gdy do dyspozycji jest tylko pojedynczy wynik, czyli tak jak w przypadku badania próbki paliwa pobranej do badań w ramach systemu monitorowania i kontrolowania jakości paliw. Dlatego też laboratorium oceniające na podstawie otrzymanego wyniku badań, czy spełnione są wymagania jakościowe określone w odpowiednich przepisach prawnych, dokonują oceny z uwzględnieniem wymagań pkt 9.2 lub 9.3 normy PN-EN ISO 4259, co miało miejsce w przypadku próbki [...] i próbki kontrolnej [...].

Powyższy zapis został przeniesiony do sprawozdania z badań zarówno próbki [...] jak również próbki kontrolnej [...] w tabeli "Ocena wyników. Używane formuły w pkt b)" widnieje zapis, iż "Olej napędowy po uwzględnieniu postanowień pkt 9.3 normy PN-EN ISO 4259 w zakresie badanych parametrów, nie spełnia wymagań rozporządzenia z 9.12.2008 r.". Zgodnie z pkt 9.3 - Tolerancja wyniku oznaczania u odbiorcy ww. normy, odbiorca, który nie ma innego źródła informacji o rzeczywistej wartości badanej właściwości niż pojedynczy wynik, powinien przyjąć, że właściwości produktu nie spełniają granic wymagań z 95% poziomem ufności. Prezentacja oceny partii paliwa odbywa się za pomocą pojedynczego wyniku uzyskanego przez laboratorium badające próbkę. Zdaniem Prezesa UOKiK, skarżący błędnie przyjął we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że interpretacji pojedynczych wyników należy dokonać na podstawie pkt 7.3 - Odtwarzalność R, normy PN-EN ISO 4259.

Jednocześnie do oceny wyników dwóch oznaczeń próbki i próbki kontrolnej oleju napędowego Prezes UOKiK posiłkował się zapisem pkt 13.2 normy metodycznej PN-EN ISO 12205 Przetwory naftowe - Oznaczenie odporności na utlenianie średnich destylatów paliwowych (jest to norma wyznaczająca metody badania parametru odporność na utlenianie) zgodnie, z którym "Różnica pomiędzy dwoma pojedynczymi i niezależnymi wynikami uzyskanymi przez różnych wykonawców, pracujących w różnych laboratoriach, z użyciem identycznego materiału badawczego, w długim czasie, przy normalnym i poprawnym wykonaniu oznaczenia, może przekroczyć podane wartości tylko w jednym przypadku na dwadzieścia".

Oznacza to, że rozbieżności pomiędzy wynikami badań, w zakresie parametru odporność na utlenianie, uzyskanymi w różnych laboratoriach są naturalne i wynikają z warunków odtwarzalności, w jakich wykonywane są badania i zdarzają się przypadki, co dopuszcza norma, że wyniki otrzymane w dwóch różnych laboratoriach będą się od siebie różnić w jednym przypadku na dwadzieścia, co ma miejsce w niniejszej sprawie.

Prezes UOKiK podkreślił, że na podstawie dwóch pojedynczych wyników próbki i próbki kontrolnej oleju napędowego, próbka została określona jako niespełniająca wymagań jakościowych.

W ocenie Prezesa UOKiK wobec bezspornie niskiej odporności na utlenianie przedmiotowego paliwa oznaczonej w obydwu laboratoriach tj. laboratorium I. w [...] oraz laboratorium O. S.A. w [...], jak i wskazanych-przyczyn różnic uzyskanych wyników brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa UOKiK nr [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., dotyczącej zobowiązania skarżącego, do uiszczenia na rachunek UOKiK kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań laboratoryjnych próbki oleju napędowego o numerze [...], niespełniającego wymagań jakościowych.

Pismem z dnia [...] października 2012 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa UOKiK z dnia [...] września 2012 r. ([...] NR [...]), wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a) błędną wykładnię art. 24 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie poprzez uznanie, że istnieje obowiązek zapłaty równowartości kosztów przeprowadzonych badań laboratoryjnych próbek paliwa w sytuacji kiedy organ rozstrzygnął w przedmiocie niespełnienia wymagań jakościowych przez pobrane próbki paliwa na podstawie wyników budzących istotne rozbieżności;

b) błędną wykładnię załącznika Nr 2 do rozporządzenia z dnia 9.12.2008 r. poprzez zastosowanie pkt 13.2. normy metodycznej PN - EN ISO 12205 Przetwory Naftowe - Oznaczenie odporności na utlenianie średnich destylatów paliwowych w sytuacji, gdy zgodnie z załącznikiem Nr 2 do ww. rozporządzenia należało zastosować warunki normy PN-EN ISO 4259, a w szczególności części dotyczącej "Przetworów naftowych. Wyznaczania i stosowania precyzji metod badania w pkt 7.3 Odtwarzalność, R; ppkt 7.3.1. Zasady przyjmowania wyników" i związane z tym mylne wyciągnięcie wniosku jakoby z pkt 13.2. normy metodycznej PN - EN ISO 12205 (który nie powinien być w sprawie zastosowany) miało wynikać, że skoro w jednym przypadku na dwadzieścia może istnieć rozbieżność w wynikach badań to w takiej sytuacji Prezes UOKiK, który zlecił przeprowadzenie tych badań nie ma obowiązku zlecenia przeprowadzenia kolejnych badań celem usunięcia tych rozbieżności;

c) błędną wykładnię załącznika nr 2 do rozporządzenia z dnia 9.12.2008 r. poprzez niezastosowanie warunków normy PN-EN ISO 4259, a w szczególności części dotyczącej "Przetworów naftowych. Wyznaczania i stosowania precyzji metod badania w pkt 7.3 Odtwarzalność, R; ppkt 7.3.1. Zasady przyjmowania wyników", którą należało zastosować w sytuacji występowania rozbieżności w wynikach badań przeprowadzonych na zlecenie Prezesa UOKiK;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;

b) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, polegające na ograniczeniu się do uznania za udowodnione wyników badań laboratoryjnych stwierdzających niespełnienie wymagań jakościowych przez pobrane próbki paliwa w sytuacji, kiedy pomiędzy wynikami badań była na tyle istotna rozbieżność, że w świetle postanowień załącznika nr 2 do rozporządzenia z dnia 9.12.2008 r. (normy PN-EN ISO 4259) należało przeprowadzić dodatkowe badania celem usunięcia rozbieżności.

W uzasadnieniu skargi skarżący, powołując się na treść art. 24 ust. 1 ustawy o systemie, podkreślił, że niezbędnym warunkiem wydania decyzji, o której mowa w cyt. przepisie jest niespełnienie wymagań jakościowych przez pobrane próbki paliwa.

Stosownie do postanowień załącznika nr 2 do rozporządzenia z 9.12.2008 r., który w zakresie ustalenia wartości dopuszczalnych odsyła do warunków normy PN-EN ISO 4259, Prezes UOKiK winien zastosować tę normę w części dotyczącej "Przetworów naftowych. Wyznaczania i stosowania precyzji metod badania w pkt 7.3 Odtwarzalność, R; ppkt 7.3.1. Zasady przyjmowania wyników".

W świetle powołanej wyżej normy "jeśli pojedyncze wyniki otrzymano w dwóch laboratoriach a różnica między nimi jest mniejsza lub równa R, należy uznać, że oba wyniki są do przyjęcia, a za wartość oszacowaną badanej wartości należy uznać ich średnią a nie którąkolwiek z nich oddzielnie. Jeśli dwa wyniki różnią się o wartość większą od R, oba należy uznać za niepewne. Wtedy każde z laboratoriów powinno uzyskać przynajmniej trzy dalsze możliwe do przyjęcia wyniki".

Zgodnie z normą PN ISO 12205: 1997 + AP1 2002 odtwarzalność metody badania jest określona wzorem R=10,5 (C/10)0,25. Otrzymane w przedmiotowej sprawie wyniki badań różnią się znacznie więcej niż o R. W ocenie skarżącego, należy je zatem, zgodnie z normą PN-EN ISO 4259, uznać za niepewne, albowiem tak istotna różnica w wynikach badań w sposób zasadniczy podważa wiarygodność tych wyników, co całkowicie pominął Prezes UOKiK.

Prezes UOKiK zlecił wprawdzie przeprowadzenie badań dwóm niezależnym, akredytowanym laboratoriom, ale uzyskane wyniki przebadanych próbek: tj. próbki podstawowej i próbki kontrolnej różnią się istotnie. W takiej sytuacji każde z laboratoriów winno przeprowadzić i uzyskać przynajmniej trzy dalsze możliwe do przyjęcia wyniki. Organ tego nie uczynił. Zatem, w świetle normy PN-EN ISO 4259, która zgodnie z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia z 9.12.2008 r. wymaga zastosowania, uzyskane w ten sposób wyniki były niepewne, a to uniemożliwia postawienie wniosku o niespełnieniu wymagań jakościowych przez pobrane próbki paliwa. Tym samym nie jest możliwe uznanie naruszenia art. 24 ust. 1 ustawy o systemie, skoro przesłanką jego zastosowania jest niespełnienie wymagań jakościowych przez pobrane próbki paliwa, a te w świetle ww. przepisów budzą wątpliwości.

Zdaniem skarżącego, Prezes UOKiK winien w pierwszej kolejności rozstrzygnąć wskazane wyżej wątpliwości poprzez zastosowanie pkt 7.3 normy PN-EN ISO 4259, a następnie (w wypadku gdyby kolejne badania potwierdziły uzyskane wcześniej wyniki) wydać decyzję zobowiązującą skarżącego do uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań. Skoro rozporządzenie z dnia 9.12.2008 r. wprowadza wymóg przeprowadzenia trzech dodatkowych badań przez każde z laboratoriów (łącznie jest to sześć badań), co w zestawieniu z już przeprowadzonymi badaniami daje sumę ośmiu wyników, to organ nie może ograniczać się jedynie do dwóch uzyskanych wcześniej wyników tym bardziej, że w świetle pkt 7.3 normy PN-EN ISO 4259 uzyskane w ten sposób wyniki należy uznać za niepewne.

Rozstrzygnięcie, które zostało dokonane w oparciu o niepewne wyniki w sytuacji, kiedy to pewność uzyskanych wyników stanowi niezbędną przesłankę do zastosowania art. 24 ust. 1 ustawy o systemie nie może zatem stanowić podstawy do nałożenia na Koncern w drodze decyzji administracyjnej obowiązku uiszczenia opłaty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań.

Skarżący, powołując się na fragment z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w którym Prezes UOKiK stwierdza, że "dlatego też laboratorium oceniające na podstawie otrzymanego wyniku badań, czy spełnione są wymagania jakościowe określone w odpowiednich przepisach prawnych, dokonują oceny z uwzględnieniem wymagań pkt 9.2 lub 9.3 normy PN-EN ISO 4259, co miało miejsce w przypadku próbki [...] i próbki kontrolnej [...]", wywiódł, ze to dwa laboratoria (laboratorium I. w [...] oraz laboratorium O. S.A. w [...]) dokonywały interpretacji przepisów prawnych dotyczących wymagań jakościowych, co wykracza poza zakres obowiązków obydwu laboratoriów, które w postępowaniu administracyjnym mogłyby posiadać status biegłych, lecz nie są one w przeciwieństwie do Prezesa UOKiK organem orzekającym i nie mogą rozstrzygać kwestii prawnych zwłaszcza w sytuacji, kiedy uzyskane przez laboratoria wyniki budzą wątpliwości. To Urząd (po uzyskaniu opinii laboratoriów) powinien samodzielnie zweryfikować uzyskane wyniki w oparciu o przepisy prawa, nie zaś ograniczać się do przedstawienia stanowiska niezależnych, akredytowanych laboratoriów jako stanowiska własnego.

Prezes UOKiK zastosował pkt 13.2. normy metodycznej PN - EN ISO 12205 Przetwory Naftowe - Oznaczenie odporności na utlenianie średnich destylatów paliwowych twierdząc, że posiłkował się tym zapisem do oceny wyników dwóch oznaczeń próbki i próbki kontrolnej oleju napędowego.

Zgodnie z powołaną wyżej normą "różnica pomiędzy dwoma pojedynczymi i niezależnymi wynikami uzyskanymi przez różnych wykonawców, pracujących w różnych laboratoriach, z użyciem identycznego materiału badawczego, w długim czasie, przy normalnym i poprawnym wykonaniu oznaczenia, może przekroczyć podane wartości tylko w jednym przypadku na dwadzieścia".

Skarżący podkreślił, że Prezes UOKiK zastosował ww. normę, nie mając ku temu jakiejkolwiek podstawy prawnej i nie wyjaśnił w decyzji dlaczego się nią posiłkował.

W ocenie skarżącego, nawet gdyby podzielić stanowisko organu, że pkt 13.2. normy metodycznej PN - EN ISO 12205 Przetwory Naftowe - Oznaczenie odporności na utlenianie średnich destylatów paliwowych może znaleźć w sprawie zastosowanie (co skarżący zakwestionował), to niezrozumiały jest wniosek Prezesa UOKiK, że skoro zdarzają się przypadki rozbieżności w uzyskanych wynikach (str. 8-9 decyzji: taka sytuacja ma miejsce w jednym przypadku na dwadzieścia i że w niniejszej sprawie zachodzi taki właśnie przypadek), to należy zaniechać zastosowania pkt 7.3 normy PN-EN ISO 4259, który wymaga przeprowadzenia w takiej sytuacji dodatkowych wyników badań.

Tego rodzaju rozumowanie należało, w ocenie skarżącego, uznać za co najmniej nielogiczne. Jeżeli UOKiK sam potwierdza fakt istnienia rozbieżności, uznając że mamy do czynienia z nietypową sytuacją (jeden przypadek na dwadzieścia), to powinien tym bardziej zweryfikować uzyskane wyniki w oparciu o pkt 7.3 normy PN-EN ISO 4259, czego nie uczynił.

Skarżący zauważył, że Prezes UOKiK, wiedząc o tego rodzaju wątpliwościach poprzestał na ograniczeniu się do opinii laboratoriów, które w sposób nieuprawniony dokonały samodzielnej interpretacji przepisów prawa dotyczących spełnienia wymagań jakościowych przez pobrane próbki oleju napędowego.

W związku z powyższym, zdaniem skarżącego, nie było podstawy prawnej do zastosowania w sprawie pkt 13.2. normy metodycznej PN-EN ISO 12205 Przetwory Naftowe - Oznaczenie odporności na utlenianie średnich destylatów paliwowych, a nawet jeśli taka podstawa by istniała, to w żaden sposób nie zwalniało to organu od zastosowania pkt 7.3 normy PN-EN ISO 4259. Istnienie rozbieżności, które mogą pojawić się w jednym przypadku na dwadzieścia, co organ wyraźnie przyznał, tym bardziej wymagało przeprowadzenia dodatkowych badań.

Prezes UOKiK nie zastosował w sprawie pkt 7.3 normy PN-EN ISO 4259 tłumacząc to tym, że wspomniany wyżej zapis odnosi się do pojedynczych wyników, ale rozumianych w ten sposób, że chodzi tutaj o jedną i tę samą próbkę, podczas gdy skarżący kwestionował w toku postępowania rozbieżność pomiędzy wynikiem uzyskanym z próbki podstawowej oraz próbki kontrolnej. Organ wychodzi zatem z założenia, że pkt 7.3 normy PN-EN ISO 4259 może mieć zastosowanie tylko do jednej i tej samej próbki. Jednakże powołane wyżej postanowienie w żaden sposób nie odnosi się do ilości próbek, lecz do pojedynczych wyników, które mogą pochodzić zarówno z jednej próbki, ale równie dobrze mogą pochodzić z większej ilości próbek, o ile istnieje pomiędzy tymi próbkami jakikolwiek związek. Celem pobrania próbki kontrolnej (co dokonuje się na wniosek kontrolowanego przedsiębiorcy) jest bowiem weryfikacja prawidłowości przeprowadzenia badania próbki podstawowej. Przedsiębiorca ma zatem prawo zażądać dodatkowej kontroli poprzez zbadanie próbki kontrolnej i porównanie uzyskanego wyniku z wynikiem próbki podstawowej właśnie po to, aby uzyskać w ten sposób pewność co do spełnienia przez dane paliwo określonych w Rozporządzeniu wymagań jakościowych.

Akceptacja interpretacji dokonanej przez Prezesa UOKiK, który przyjął, że pkt 7.3 normy PN-EN ISO 4259 nie stosuje się w wypadku, gdy do dyspozycji organu pozostaje więcej niż jeden pojedynczy wynik, natomiast badaniu podlegała tylko jedna i ta sama próbka, prowadziłaby do sytuacji, w której pobieranie próbki kontrolnej mijałoby się całkowicie z celem, skoro nie byłoby jakiegokolwiek legalnego sposobu służącego porównaniu wyniku z badań próbki podstawowej z wynikiem z badań próbki kontrolnej.

Prezes UOKiK podkreślił wprawdzie, że każde z laboratoriów miało do dyspozycji tylko jedną próbkę i nic nie wiedziało o istnieniu drugiej, jednak nie można wyciągać z tego wniosku, że skoro laboratorium ma do dyspozycji pojedynczy wynik to niemożliwym jest dokonanie porównania z innym pojedynczym wynikiem, w sytuacji, gdy jedno z laboratoriów nie posiada próbki podstawowej, a drugie próbki kontrolnej. Prezes UOKiK, który na gruncie art. 12 ust. 1 ustawy o systemie nazwany został "Zarządzającym", dysponując całością materiału badawczego przeprowadzonego przez dwa niezależne laboratoria, powinien zlecić każdemu z laboratoriów przeprowadzenie dodatkowych badań (co najmniej trzech) przebadanych już próbek, a następnie dokonać samodzielnej oceny pod kątem zgodności uzyskanych wyników z obowiązującymi przepisami prawa.

Zarówno pkt 7.3 normy PN-EN ISO 4259 jak i cała norma stanowiąca integralną część rozporządzenia z tej racji, że załącznik nr 2 rozporządzenia do niej odsyła, skierowane są nie do laboratoriów, ale do Prezesa UOKiK, który w świetle przepisów ustawy o systemie monitorowania prowadzi postępowanie w sprawie spełnienia wymagań jakościowych paliw określonych w ustawie. Organ nie może zatem tłumaczyć, że każde z laboratoriów dysponowało tylko jedną próbką w sytuacji, kiedy w dyspozycji organu znajdowały się obydwie próbki i istniała możliwość dokonać stosownej analizy na podstawie uzyskanych wyników pochodzących z obydwu laboratoriów, co mogłoby skutkować zleceniem laboratoriom przeprowadzenia kolejnych badań. Następnie, w oparciu o uzyskane w ten sposób wyniki, Prezes Urzędu powinien poczynić samodzielne ustalenia odnośnie spełnienia wymagań jakościowych przez pobrane próbki paliwa.

Organ zamiast dokonać własnych ustaleń w tym zakresie, w sposób nieuprawniony ograniczył się do ocen i opinii laboratoriów, które z przekroczeniem swoich uprawnień dokonały samodzielnej interpretacji przepisów prawa dotyczących spełnienia wymagań jakościowych przez pobrane próbki oleju napędowego.

Uzasadniając zarzut naruszenia przez Prezesa UOKiK art. 7 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. wskazał na zaniechanie przeprowadzenia samodzielnych ustaleń celem usunięcia rozbieżności w wynikach badań próbki podstawowej oraz próbki kontrolnej uzyskanych z dwóch niezależnych laboratoriów. Gdyby bowiem UOKiK zastosował pkt 7.3 normy PN-EN ISO 4259 to stan faktyczny jaki ustaliłby na tej podstawie mógłby być inny niż ten, który został opisany w decyzji.

Zdaniem skarżącego, nie można wykluczyć, że dodatkowe badania jakie wskutek istnienia rozbieżności zaleca w takiej sytuacji przeprowadzić pkt 7.3 normy PN-EN ISO 4259 wykazałyby, że pobrane próbki paliwa spełniają wymagane przez przepisy rozporządzenia wymagania jakościowe, to nie byłoby podstaw nie tylko do wydania decyzji na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy o systemie monitorowania, , ale i do wszczęcia przez organ postępowania w sprawie.

Odnośnie naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., skarżący wskazał na bezpodstawne ograniczenie się przez Prezesa UOKiK do zaakceptowania ocen prawnych dokonanych przez dwa laboratoria (laboratorium I. w [...] oraz laboratorium O. S.A. w [...]), mimo że w Prezes UOKiK miał obowiązek zlecenia przeprowadzenia kolejnych badań celem usunięcia powstałych istotnych rozbieżności.

W odpowiedzi na skargę Prezes UOKiK nie podzielił argumentacji skarżącego i wniósł o oddalenie skargi.

Skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2012 r. podtrzymał dotychczasowe zarzuty (k. [...]-[...] akt sądowych).

Organ w odpowiedzi z dnia [...] kwietnia 2013 r. nadal wnosił o oddalenie skargi.

Sąd nie znalazł podstaw do przedłużenia terminu o odroczeniu ogłoszenia wyroku, co dopuszcza art. 139 § 1 p.p.s.a. Strona skorzystała ze swego uprawnienia przewidzianego przez art. 104 p.p.s.a. i złożyła przed ogłoszeniem wyroku pismo (k. – [...] – [...] akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Rozpoznając skargę P. S.A. z siedzibą w P. w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga jest niezasadna.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 24 ust. 1, 4 i 5 ustawy o systemie. Przepis art. 24 ust. 1 tej ustawy stanowi, że zarządzający zobowiązuje kontrolowanego, w drodze decyzji, do uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych badań, jeżeli przeprowadzone badania wykazały, że paliwo nie spełnia wymagań jakościowych określonych w ustawie. Zarządzający ustala wysokość powyższej należności pieniężnej na podstawie faktury wystawionej przez kierownika akredytowanego laboratorium, w którym wykonano badania próbki, a w przypadku gdy badania próbki wykonano w laboratorium prowadzonym przez Inspekcję Handlową - na podstawie ustaleń kierownika tego laboratorium (art. 24 ust. 4 ustawy o systemie). Kontrolowany, zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie, jest obowiązany uiścić ustaloną w powyższy sposób należność pieniężną na rachunek Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

W myśl art. 12 ust. 1 ustawy o systemie zarządzającym jest Prezes UOKiK. Zarządzający realizuje swoje zadania przy pomocy Inspekcji Handlowej, na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o systemie.

W niniejszej sprawie kontrole na Stacji Paliw [...] nr [...] w K. w dniach [...] listopada 2011 r., [...] listopada 2011 r. i [...] grudnia 2011 r. przeprowadzali pracownicy [...] Wojewódzkiego Inspektora Handlowego [...] (kopie protokołów kontroli, k. – [...],[...],[...] akt adm.). Oboje pracownicy legitymowali się upoważnieniami do przeprowadzenia kontroli jakości paliw, spełniających wymogi z art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o systemie (kopie upoważnień, k. – [...],[...],[...] akt adm.).

Skarżący nie kwestionował prawidłowości kontroli, co także potwierdza brak uwag w protokołach kontroli.

Podczas kontroli w dniu [...] listopada 2011 r. zostały zabezpieczone dwie próbki oleju napędowego [...] (kopia protokołu kontroli, k. – [...] verte, kopia protokołu pobrania próbek paliw nr [...], k. – [...] – [...] akt adm.). Sposób pobrania próbek i ich zabezpieczenia nie był kwestionowany przez przedstawiciela skarżącego obecnego podczas kontroli.

Sposób pobierania próbek paliwa określa art. 17 ustawy o systemie, który w ust. 1 mówi, że w toku kontroli inspektor pobiera dwie próbki, które następnie oznacza w sposób ustalony przez Zarządzającego (art. 17 ust. 2 tego aktu). Próbką w rozumieniu ustawy o systemie, jej art. 2 ust. 1 pkt 21, jest paliwo pobrane do badań przez inspektora, co następnie trzeba mieć na uwadze przy ocenie wymagań jakościowych badanego paliwa i ocenie przeprowadzonych badań.

Zatem prawidłowo zostały pobrane dwie próbki paliwa: próbka i próbka kontrolna.

Sposób pobrania próbek, opisany w protokole kontroli i protokole pobrania próbek paliw był zgodny z wymogami rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 1 września 2009 r. w sprawie sposobu pobierania próbek paliw ciekłych i biopaliw ciekłych (Dz. U. Nr 147, poz. 1189), wydanym na podstawie art. 19 ustawy o systemie. Potwierdził to także przedstawiciel Spółki, podpisując bez uwag oba wspomniane protokoły. Protokół pobrania próbek paliw został sporządzony zgodnie z wymaganiami art. 20 ustawy o systemie i jeden jego egzemplarz został przekazany przedstawicielowi [...].

Obie pobrane próbki zostały przekazane przez pracownika [...]WIH w dniu [...] listopada 2011 r. do I. w [...] (kopia protokołu przyjęcia próbek, k. – [...] – [...] akt adm., sprawozdanie nr [...], k. – [...],[...] akt adm.). Jedna z próbek została przeznaczona do badań, a druga stanowiła próbkę kontrolną. Procedura i termin przekazania próbek oraz sposób postępowania z nimi były zgodne z art. 22 ustawy o systemie, który w ust. 1 i 2 mówi, że inspektor niezwłocznie przekazuje pobrane próbki do akredytowanego laboratorium, w warunkach uniemożliwiających zmianę jakości paliwa i jego cech charakterystycznych, przy czym jedna z próbek dostarczonych do akredytowanego laboratorium stanowi próbkę kontrolną, a drugą przeznacza się do badań.

W myśl art. 2 ust 1 pkt 20 ustawy o systemie akredytowane laboratorium, to laboratorium, niezależne od przedsiębiorców wykonujących działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania, magazynowania lub wprowadzania do obrotu paliw, które uzyskało akredytację, na zasadach określonych w przepisach o systemie oceny zgodności, do wykonywania badań jakości paliwa.

I., niezależny od organu podmiot, w dwóch laboratoriach: Laboratorium R. i Laboratorium B., posiadających wymagane akredytacje, przeprowadził badanie jednej z przesłanych próbek oleju napędowego (kopia sprawozdania Nr [...], k. – [...] – [...], kopia pisma I. z dnia [...] stycznia 2012 r., k. – [...] – [...] akt adm.). W zakresie właściwości omawianej próbki - oznaczenia odporności na utlenianie - badanie przeprowadzono w Laboratorium B. (tamże, kopia pisma I. z dnia [...] czerwca 2012 r., k. – [...] – [...] akt adm.). Badanie przeprowadzono za pomocą metody PN ISO 12205 (kopia sprawozdania, k. – [...] akt adm.), na którą omawiane Laboratorium posiada akredytację.

Zostało w trakcie postępowania wyjaśnione, iż zakres akredytacji Laboratorium B. dla metody PN ISO 12205 (parametr "odporność na utlenianie" paliw naftowych) obejmuje zakres od 1g/m3 do 30 g/m3. Okoliczność ta nie była kwestionowana rzez Spółkę.

W sprawozdaniu podano, że wynik pomiaru wyniósł 1988 g/m3 (kopia sprawozdania, k. – [...] akt adm.). Jak następnie wyjaśnił I. w [...] w piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r., w sprawozdaniu powinno zostać wskazane, że uzyskano wynik powyżej zakresu akredytacji Laboratorium wynoszącego 30 g/m3 (kopia pisma, k. – [...] – [...]). Jednakże jak słusznie zauważył organ, wpisanie w sprawozdaniu w tabeli "wynik badania" - rzeczywistej wartości uzyskanego wyniku, a nie jedynie, że uzyskano wynik powyżej zakresu akredytacji, nie mógł oznaczać, że wynik, a tym samym całe badanie parametru -odporność na utlenianie nie mogły zostać uznane za prawidłowe.

Przy okazji należy zauważyć, że skarżący nie podważał pozostałych wyników badań tej samej próbki oleju napędowego [...] przeprowadzonych w I. w [...].

Ponadto przeprowadzone, w następnym niezależnym od organu laboratorium – O. S.A. w [...], badanie próbki kontrolnej tego samego oleju napędowego [...], udokumentowane Protokołem z badań Nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. wykazało, że jego wynik co parametru "odporność na utlenianie" był także powyżej 30 g/m3 (kopia Protokołu, k. – [...] akt adm.). Ośrodek ten badania parametru "odporność na utlenianie" dokonał za pomocą metody PN-ISO 12205: 1997+Ap1:2002 czyli analogicznej, jaką zastosował I. w [...].

O. S.A. w [...] w zakresie metody PN-ISO 12205: 1997+Ap1:2002 na oznaczanie odporności na utlenianie średnich destylatów paliwowych posiadał akredytację w granicach 1 g/m3 - 30 g/m3 (wyjaśnienia O. S.A. w [...] z dnia [...] czerwca 2012 r., k. – [...] akt adm., Protokół, k. – [...] akt adm.). Ośrodek ten w uwagach podał orientacyjny wynik badania – ok. 150 g/m3 (Protokół, k. – [...] verte akt adm.), który także, jak w przypadku wyniku uzyskanego w I., nie mieścił się w granicach akredytacji i który także (jak w przypadku wcześniejszego wyniku) znacznie przekraczał nie tylko objętą akredytacją. Uzyskany w obu akredytowanych Laboratoriach wynik parametru "odporność na utlenianie" powyżej 30 g/m3 po badaniu dwóch odrębnych próbek pobranych z tego samego dystrybutora, w tym samym miejscu i czasie, także wskazywał, że została przekroczona dopuszczalna norma – górna granica określona na 25 g/m3, wynikająca z załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych (Dz. U. Nr 221, poz. 1441), dalej: "rozporządzenie z 09.12.2008 r.".

Należy przy tym zauważyć, że art. 25 ust. 3 ustawy o systemie wprowadza domniemanie, że wyniki badań pobranych próbek stosuje się do jakości całej partii paliwa znajdującego się w zbiorniku, z którego pobrano próbki.

Skarżący nie wykazał, aby Laboratoria, które przeprowadziły badania omawianych próbek, wykonały je niezgodnie z przepisami ustawowymi, przepisami załącznika nr 2 do rozporządzenia z 09.12.2008 r., przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 marca 2010 r. w sprawie metod badania jakości paliw ciekłych (Dz. U. Nr 55, poz.332), dalej "rozporządzenie z 25.03.2010 r.", czy z zawartymi z Zarządzającym umowami dotyczącymi badania pobranych próbek, które powinny zawierać co najmniej postanowienia dotyczące liczby próbek przekazywanych do badań, terminu wykonania badań, sposobu rozliczeń za wykonane badania, odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, okresu jej obowiązywania i warunków rozwiązania (art. 25 ust. 2 ustawy o systemie).

[...] próbował obalić wyniki badań próbek oleju napędowego [...], a tym samym podstawy swojej odpowiedzialności, odwołując się jedynie do norm technicznych, pomijając zupełnie rozwiązania ustawy o systemie i wydanych na jej podstawie rozporządzeń.

Badania pobranych próbek oleju napędowego były przeprowadzone zgodnie w wymaganiami zawartymi w ustawie o systemie, rozporządzeniami: z 09.12.2008 i 25.03.2010 r. oraz wskazanymi w rozporządzeniach normami, których odmienną interpretację próbował zaprezentować skarżący.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o systemie paliwa transportowane, magazynowane, wprowadzane do obrotu oraz gromadzone w stacjach zakładowych powinny spełniać wymagania jakościowe określone dla danego paliwa, ze względu na ochronę środowiska, wpływ na zdrowie ludzi oraz prawidłową pracę silników zamontowanych w pojazdach, ciągnikach rolniczych, a także maszynach nieporuszających się po drogach. Jeżeli paliwo ciekłe nie spełnia wymagań jakościowych określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 lub art. 6 ust. 3 ustawy o systemie, to zabrania się jego transportowania, magazynowania, wprowadzania do obrotu oraz gromadzenia w stacjach zakładowych, z mocy art. 7 ust. 1 ustawy o systemie.

Szczegółowe wymagania jakościowe, m.in. dla paliw ciekłych określono w rozporządzeniu z 09.12.2008 r., wydanym na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy o systemie, przy uwzględnieniu wartości parametrów jakościowych, określonych w odpowiednich normach w tym zakresie (pkt 1). W myśl § 1 pkt 2 rozporządzenia z 09.12.2008 r. wymagania jakościowe dla oleju napędowego stosowanego w pojazdach, ciągnikach rolniczych, a także maszynach nieporuszających się po drogach, wyposażonych w silniki z zapłonem samoczynnym, oznaczonego kodem CN 2710 19 41, określa załącznik nr 2 do tego rozporządzenia.

Jak już wskazano, według brzmienia załącznika nr 2 z daty kontroli i dokonywania badań omawianych próbek, dla oleju napędowego parametr "odporność na utlenianie" był mierzony w jednostce – g/m3 i maksymalny jego zakres (dla oleju napędowego "standardowego", jak i oleju napędowego o "polepszonych właściwościach niskotemperaturowych") wynosił 25 g/m3.

Jak zaznaczono w uwadze 1 do tabeli wymagań w omawianym załączniku, dotyczącej zakresów – wartości podane w specyfikacji są "wartościami rzeczywistymi". Dla ustalenia ich wartości dopuszczalnych zastosowano warunki normy PN-EN ISO 4259, przy czym przy określaniu wartości minimalnej wzięto pod uwagę minimalną dodatnią różnicę 2R (gdzie R oznacza odtwarzalność). Wyniki poszczególnych pomiarów należy interpretować zgodnie z kryteriami podanymi w normie PN-EN ISO 4259.

Z uwagi tej wynika, że ustalenia wartości zawartych w tabeli wymagań dokonano przy zastosowaniu warunków normy PN-EN ISO 4259. Z wprowadzenia do tej normy i jej zakresu wynika, że opisuje ona sposób statystycznej obróbki wyników badań opartych na danych statystycznych oszacowań precyzji w celi kontroli jakości oraz sprawdzenia zgodności z wymaganiami, właściwości produktów naftowych znormalizowanymi metodami badań. Norma opisuje między innymi metodę obliczania precyzji na podstawie wyników badań laboratoryjnych oraz procedurę, którą należy zastosować przy interpretacji wyników badań laboratoryjnych, zarówno w odniesieniu do precyzji metod, jak i do granicznych wartości przyjętych w wymaganiach.

Według pkt 3 tej normy, zawierającego terminy i definicje, wartość rzeczywista (pkt 3.26.) z praktycznego punktu widzenia jest to wartość, do której dąży średnia pojedynczych wyników uzyskanych w n laboratoriach, gdy n dąży do nieskończoności i tak określona wartość rzeczywista związana jest z określoną metodą badania (uwaga 1do tego punktu).

Ponadto według pkt 3.17. normy PN-EN ISO 4259 powtarzalność (jakościowo) to miara zgodności niezależnych wyników uzyskiwanych przy rutynowym, poprawnym oznaczaniu tą samą metodą, z użyciem identycznej badanej substancji, w krótkich odstępach czasu i w tych samych warunkach badania (ten sam wykonawca, ta sama aparatura i to samo laboratorium).

Natomiast według pkt 3.20. tej samej normy odtwarzalność (jakościowo) to miara poszczególnych wyników uzyskanych przy rutynowym, poprawnym oznaczaniu tą samą metodą, dla identycznej badanej substancji, ale w odmiennych warunkach badania (różni wykonawcy, różna aparatura i różne laboratoria).

Jak wynika z pkt 7 – Znaczenie powtarzalności i odtwarzalności, jego ppkt 1 - Postanowienia ogólne, wartość tych wielkości szacuje się na podstawie analizy wariancji (dwuczynnikowej z powtórzeniem) przeprowadzonej dla wyników uzyskanych w statystycznie zaplanowanym programie badań miedzy laboratoryjnych, w którym różne laboratoria badają pewien zakres próbek.

Natomiast według pkt 9 – Kontrola jakości na podstawie wymagań, ppkt 1 – Postanowienia ogólne: "Rozdział 9 zawiera ogólne informacje umożliwiające dostawcy lub odbiorcy ocenę jakości produktu na podstawie wymagań w przypadku, gdy do dyspozycji jest tylko wynik pojedynczy".

Zatem, prawidło organ przyjął, że do oceny parametrów należało odwoływać się do pkt 9, a nie 7 normy PN-EN ISO 4259, albowiem badaniu podlegały dwie próbki, w różnych akredytowanych Laboratoriach i w różnym czasie, co miało miejsce wskutek czynności kontrolnych, a nie zaplanowanych badań międzylaboratoryjnych.

Zauważyć należy, że oba Laboratoria w swoich sprawozdaniach (k. – [...],[...]verte) zaznaczyły, że po uwzględnieniu postanowień pkt 9.3. normy PN-EN ISO 4259 w zakresie badanych parametrów, badana próbka nie spełniła wymagań jakościowych dla paliw ciekłych określonych w rozporządzeniu z 09.12.2008 r., gdyż nie spełniła wymagań parametru – odporność na utlenianie. Zatem postanowienia pkt 9.3. normy PN-EN ISO 4259 uwzględniono przy ocenie wszystkich badanych parametrów omawianej próbki i Spółka nie wyjaśniła, dlaczego kwestionowała uwagi Laboratoriów tylko co wyników badania odporności na utlenianie.

Ponadto z uwagi 1 do tabeli wymagań wynika, że minimalną dodatnią różnicę 2R wzięto pod uwagę przy określaniu wartości minimalnej. Natomiast w przypadku odporności na utlenianie określona zastała granica maksymalna parametru.

Zatem Sąd nie znalazł podstaw do podważania stanowiska organu, co nieprawidłowego zastosowania normy PN-EN ISO 4259 przy interpretacji wyników pomiaru odporności na utlenianie badanego paliwa.

Z kolei co do zastosowanej metody badania jakości pobranej próbki, metody te określa II.12 Załącznika do rozporządzenia z 25.03.2010 r. Wskazane są tam dwie metody określania odporności na utlenianie:

1) polegająca na poddaniu badanej próbki starzeniu w temperaturze 95 °C przez 16 godzin, przy przepływie przez tę próbkę tlenu;

2) przyspieszonego utleniania, w przypadku oleju napędowego zawierającego powyżej 2 % estru metylowego (FAME), polegająca na poddaniu badanej próbki starzeniu w temperaturze 110 °C w strumieniu oczyszczonego powietrza.

Mając na uwadze szczegółowe uregulowania zawarte w II.12. załącznika: 12.1., 12.2., 12.3., 12.4., należało przyjąć, że za pomocą tej metody określa się parametr "odporność na utlenianie". Przy określaniu odporności na utlenianie w rozporządzeniu z 09.12.2008 r. jako jednostkę wskazano g/m3, a z kolei w II.12.3. załącznika do rozporządzenia z 25.03.201 r. wskazano, że w przypadku oznaczania odporności na utlenianie w sposób określony w pkt 12 ppkt 1 całkowita zawartość osadów nierozpuszczalnych przylegających, która jest miarą odporności na utlenianie, podawana jest jako suma osadów nierozpuszczalnych filtrowalnych i osadów nierozpuszczalnych przylegających do probówki i innych części szklanych. W przypadku tej metody sposób wykonania oznaczenia, stosowane odczynniki i materiały, rodzaj aparatury, przygotowanie próbki i aparatury, sposób obliczenia i podawania wyników, precyzję metody, a także sporządzanie sprawozdania z badania określa norma PN ISO 12205, zgodnie z II.12.4. załącznika do rozporządzenia z 25.03.2010 r.

Metoda wskazana w II.12. ppkt 2 załącznika do rozporządzenia z 25.03.2010r. i doprecyzowana w II.12.5. i 6. tego załącznika mogła znaleźć legalne zastosowanie dopiero po określeniu parametrów, jakie według niej powinno spełniać badane paliwo, co nastąpiło z dniem 15 lutego 2012 r. Z tym bowiem dniem została wprowadzona do załącznika nr 2 rozporządzenia z 09.12.2008 r. jako służąca do określania dodatkowych wymagań dla oleju napędowego zawierającego powyżej 2 % estru metylowego (FAME) w zakresie parametru "odporność na utlenianie", na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 2 lutego 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie paliw ciekłych (Dz. U. poz. 136). Jak wynika z uwagi 3 w załączniku nr 2 do rozporządzenia z 09.12.2008 r. (w nowym brzmieniu) metoda ta służy do określenia dodatkowego wymagania. W przypadku tej metody, sposób wykonania oznaczenia, stosowane odczynniki, rodzaj aparatury, sposób obliczenia i podawania wyników, precyzję metody, a także sporządzanie sprawozdania z badania określa norma PN-EN 15751 (II.12.6. załącznika do rozporządzenia z 25.03.2010 r.).

Mając na uwadze uregulowania rozporządzenia z 09.12.2008 r. i rozporządzenia z 25.03.2010 r., należy stwierdzić, że metoda określona normą PN-EN 15751 została doprecyzowana w celu stosowania przy badaniu odporności na utlenianie dopiero od lutego 2012 r. Niezależnie od tego, wcześniej opisywana metoda, określona w normie PN ISO 12205 ma znaczenie podstawowe przy oznaczaniu odporności na utlenianie oleju napędowego, co wynika z treści załącznika nr 2 do rozporządzenia z 09.12.2008 r. i uwagi 3 w tymże załączniku w obecnym brzmieniu. Potwierdza to stanowisko także norma PN-EN 590:2009 "Paliwa do pojazdów samochodowych Oleje napędowe Wymagania i metody badań", której zakres obejmuje wymagania i metody badań dotyczące oleju napędowego będącego przedmiotem obrotu. Paliwo przeznaczone ma być do stosowania w silnikach typu samochodowego o zapłonie samoczynnym (Diesla). Norma ta powinna była uzyskać status normy krajowej przez opublikowanie identycznego tekstu lub uznanie najpóźniej do października 2009 r. W uwadze i do Tablicy 1 tej normy wskazano, że dla oleju napędowego zawierającego powyżej 2 % FAME jest to dodatkowe wymaganie.

Wobec tego zastosowanie przez oba laboratoria do badania pobranych próbek w zakresie odporności na utlenianie metody określonej normą PN ISO 12205 było prawidłowe, jako znajdujące oparcie w rozporządzeniu z 09.12.2008 r. i 25.03.2010 r.

W tej sytuacji odwoływanie się organu do normy PN ISO 12205 w zakresie uregulowanym przez II.12.4. załącznika do rozporządzenia z dnia 25.03.2010 r., w tym do pkt 13.2. tej normy było także uzasadnione.

Jednocześnie należy zauważyć, że rozumienie uregulowań załącznika nr 2 do rozporządzenia z 09.12.2008 r. nie może być niezgodne z zapisami ustawy o systemie, która w art. 17 ust. 1 stanowi, że w toku kontroli pobierane są dwie próbki. Obowiązkowemu badaniu podlega jedna próbka, zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o monitorowaniu. Natomiast druga próbka - próbka kontrolna badana jest na wniosek kontrolowanego, który składa go pisemnie i na zasadach określonych dla zgłaszania uwag do protokołu kontroli (art. 23 ust. 2 i 3 ustawy o monitorowaniu). Skarżący taki wniosek złożył pismem z dnia [...] listopada 2011 r., które wpłynęło do [...]WIH w dniu [...] listopada 2011 r. badanie przeprowadzały dwa niezależne, posiadające akredytację Laboratoria w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 20 ustawy o systemie. Zostały więc spełnione wymagania ustawowe co do sposobu przeprowadzenia badań. Oba wyniki badań jednoznacznie wskazały, że została przekroczona górna granica parametru odporności na utlenianie wynosząca 25g/m3, gdyż w przypadku badanych próbek wykazano jednoznacznie, że przekroczyła ona 30 g/m3.

Z powyższych względów, skoro przy zastosowaniu prawidłowej metody stwierdzono, że zabezpieczone paliwo – olej napędowy [...] nie spełnia wymagań jakościowych określonych w ustawie (przekroczony parametr - odporność na utlenianie), to prawidłowo Prezes UOKiK zobowiązał skarżącego do uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość kosztów przeprowadzonych przez I. w [...], zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o systemie.

Sąd nie dopatrzył się w czynnościach organu naruszenia przepisów postępowania: art. 7 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a., art. 80 k.p.a. ani art. 107 § 2 k.p.a. Organ zebrał wyczerpujący materiał dowodowy, rozpatrzył go wszechstronnie, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, jakoby Laboratoria badające pobrane próbki dokonały interpretacji przepisów.

Oceny przeprowadzonych badań oraz interpretacji przepisów dokonał organ. Przede wszystkim przepisy ustawy o systemie i wydanych na jej podstawie rozporządzeń wskazują liczbę pobieranych próbek podczas kontroli i procedurę obowiązującą przy dalszych czynnościach.

W tej sytuacji na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) skargę jako bezzasadną oddalono.