Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3009/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2005-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie: WSA Grażyna Firek AWSA Kazimierz Bandarzewski( spr.) Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2005r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 14 września 2001 r. Nr [....] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 4 grudnia 2000 r., II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego M.W. kwotę 10 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu [....] listopada 2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wysłał, na podstawie art. 61 § 4 k.p.a, do M.W. zawiadomienie o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity z 1997r. Dz. U. Nr 142, póz. 950 ze zm.).

W aktach sprawy nie ma dowodu doręczenia tego zawiadomienia, znajdują się jednak materiały dowodowe przekazane przez M.W. (kopia dowodu osobistego, kopia dokumentu zawierającego oświadczenie świadka, wyjaśnienia), przez co należy domniemywać, że zawiadomienie to Strona otrzymała.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w decyzji z dnia 4 grudnia 2000r., działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (zwanej dalej ustawą o kombatantach), pozbawił Skarżącego uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej w okresie od dnia [....] sierpnia 1948r. do dnia [....] października 1949r: W uzasadnieniu wyjaśniono, że Skarżący nie brał udziału w walkach z UPA lub Werwolfem, a jedynym tytułem uzyskania uprawnień kombatanckich było utrwalanie władzy ludowej. Wskazano na brak obowiązku uwzględnienia podnoszonych przez Stronę okoliczności, z których wynikałoby uzyskanie uprawnień kombatanckich z innych tytułów.

Decyzję otrzymał M.W. w dniu 11 grudnia 2000r.

W dniu [....] grudnia 2000r., z zachowaniem ustawowego 14-dniowego terminu, M.W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, iż w 1948r. nie mógł brać udziału w walkach z podziemiem niepodległościowym, ponieważ takich oddziałów wówczas już nie było. Wskazał, iż uprawnienia kombatanckie przysługują Skarżącemu z tytułu uczestnictwa w ruchu oporu. Ponownie wyjaśnił, iż w okresie PRL-u nie mógł powoływać się na uczestnictwo w ruchu oporu, ponieważ nie zostałby oficerem. Uznał, że z zemsty odebrano mu uprawnienia kombatanckie.

W kolejnych wyjaśnieniach w toku postępowania odwoławczego Strona dodatkowo wyjaśniła, że nie chciała zapisywać się do ZBoWiD, ale wstąpiła do tej organizacji za namową kolegów. Wskazała również na dodatkowe okoliczności, mianowicie ukrywanie w czasie okupacji hitlerowskiej czterech osób narodowości żydowskiej oraz uratowanie po wyzwoleniu sześciu znajomych członków AK od represji.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w decyzji z dnia 14 września 2001 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję w przedmiocie pozbawienia M.W. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji powtórzono argumentację zawartą w decyzji l-instancyjnej dodając, iż jednostki, w których służył M.W. , walczyły z niepodległościowym podziemiem i bandami rabunkowymi, zaś uprawnienia kombatanckie przyznano tylko z tytułu utrwalania władzy ludowej. Natomiast okoliczność uczestniczenia w AK nie wynikała z dokumentów potwierdzających ten fakt, a jedynie z wyjaśnień samej Strony. Ponadto - zdaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych -minął z dniem 31 grudnia 1998r. ostateczny termin składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich z nowego tytułu.

Tą decyzję otrzymała Strona w dniu 20 września 2001 r. W dniu [....] października 2001 r. złożyła skargę na tą decyzję, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi zarzucono zaskarżonej decyzji, iż jest krzywdząca. Nie wzięto pod uwagę przynależności w okresie od marca 1944r. do AK, co potwierdza również fakt bycia zaprzysiężonym w AK. Skarżący podniósł okoliczność przejmowania zarzutów i dostarczania meldunków do [....] kompanii AK oddziału "[....] ", ukrywania czterech osób narodowości żydowskiej oraz uratowania w okresie stalinowskim członków AK przed represjami. Skarżący przedstawił swój życiorys, z którego wynika, że w okresie 1948-1949 brał udział w walkach z UPA i z tego tytułu został członkiem ZBoWiD, a ponadto ukrywał swoją konspirację w okresie PRL-u. Do skargi dołączono kopię artykułu S.G. (osoby, która zeznała o przynależności Skarżącego do AK) i poprosił o wezwanie na rozmowę.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.

Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 P.p.s.a. uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).

Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt wszczęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z urzędu postępowania administracyjnego, w toku którego wydano powołane na wstępie decyzje, zaś ich ocena pod kątem wyżej wskazanych kryteriów prowadzi do uwzględnienia skargi.

Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w tej sprawie pozwala uznać za zasadny zarzut Skarżącego o wadliwym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego. Negatywna ocena procesu decyzyjnego organu administracji publicznej orzekającego w niniejszej sprawie dotyczy w szczególności naruszenia w toku postępowania zasady prawdy obiektywnej ustanowionej w art. 7 k.p.a., zasady czynnego udziału strony w postępowaniu przewidzianej w art. 10 k.p.a. oraz innych przepisów k.p.a., regulujących szczegółowo treść ww. zasad ogólnych k.p.a. - art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 i 2 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 §1 i 3 k.p.a. Takie naruszenie przepisów procedury administracyjnej mogło mieć istotny wpływ na treść wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych.

Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie niezbędne i konieczne czynności zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do tego artykułu jednym z podstawowych obowiązków organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest zebranie z urzędu materiału dowodowego pozwalające na ustalenie faktycznego stanu w sprawie.

Stąd ciężar dowodu spoczywa przede wszystkim na organie administracji publicznej prowadzącej dane postępowanie. Z zasady tej wynika między innymi treść art. 77 §1 k.p.a. statuującego obowiązek organu administracji do określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego oraz ich poszukiwania. Tym samym kolejnym obowiązkiem organu administracji jest wypowiedzenie się w decyzji kończącej dany etap postępowania co do uwzględnienia okoliczności (faktów) ustalonych w oparciu o określone dowody bądź odmówienia im wiarygodności (art. 107§ 3 k.p.a.).

Tych zasad nie zmienia również § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. z 1997r. Nr 116, poz. 745) nakładający dodatkowy obowiązek na stronę do przedstawienia Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wszelkich posiadanych dowodów mających znaczenie przedmiocie uprawnień kombatanckich.

Odnosząc powyższe wywody do stanu faktycznego występującego w niniejszej sprawie należy wskazać, iż art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, stanowił podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, przy czym uprawnienia te zachować miały jedynie osoby, które uczestniczyły w wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w tej ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

W związku pojawiającym się w tym przepisie nawiązaniem do uprawnień z tytułów określonych w ustawie o kombatantach, należy wskazać iż stosownie do regulacji tej ustawy źródłem uprawnień kombatanckich jest: działalność kombatancka określona w art. l ust. 2 ustawy o kombatantach, zrównana z nią działalność przewidziana w art. 2 tej ustawy oraz represje oznaczone w art. 4 ustawy o kombatantach. Oznacza to, że w zakresie jednego postępowania weryfikacyjnego, Kierownik Urzędu miał obowiązek ustalić, czy Skarżącemu nie przysługują uprawnienia kombatanckie z innych tytułów niż tylko "utrwalanie władzy ludowej". Jak podkreślono w wyroku NSA z dnia 18 maja 2001 r. V SA 1477/01 (opub. w LEX nr 121930) osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie, jeśli nawet ma kilka przewidzianych tą ustawą tytułów, dysponuje nie kilkoma, lecz jednym prawem podmiotowym stwarzającym możliwość dochodzenia uprawnień kombatanckich, opartym na kilku tytułach stanowiących podstawę faktyczną prawa podmiotowego.

Z akta sprawy wynika, że M.W. w latach 1948-1949 służył w Ludowym Wojsku Polskim i brał udział w likwidacji organizacji (band) reakcyjnego podziemia ("[....] ......." i inne). Okoliczność tą potwierdza Wojskowa Komenda Uzupełnień, która w zaświadczeniu potwierdziła fakt brania udziału jednostki w której służył M.W. w latach 1948-1949 i 1951-1952 w walkach z bandami (akta sprawy administracyjnej, karta nr 6). Centralne Archiwum Wojskowe zaświadczyło, że jednostki w której służył Skarżący w latach 1948-1949 (....pułk KBW) walczyła z poakowskim podziemiem, NSZ i bandami terrorystyczno-rabunkowymi, a w latach 1950-1952 [....] pułk KBW z poakowskim podziemiem i bandami rabunkowymi. Jednostki te nie walczyły z UPA lub Werwolfem (akta sprawy administracyjnej, karta nr 36). Również Skarżący w deklaracji członkowskiej do ZBoWiD z [....] lutego 1966r. wskazał na zwalczanie w latach 1948-1949 w [....] i [....] band reakcyjnego podziemia (akta sprawy administracyjnej, karta nr 4). Tym samym M.W. uprawnienia kombatanckie przyznano z tytułu "utrwalania władzy ludowej" za okres od [....] sierpnia 1948r. do [....] października 1949r.

Na ww. dokumentach oparł swoje ustalenia stanu faktycznego Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Nie są to jednak jedyne dowody zebrane w toku postępowania administracyjnego. Sam Skarżący w podaniu z dnia [....] kwietnia 1992r. w sprawie weryfikacji posiadanych uprawnień kombatanckich obszernie wyjaśniał udział w działalności konspiracyjnej w okresie okupacji hitlerowskiej, przynależność do AK a także wykonywanie zadań w tej organizacji (akta sprawy administracyjnej, karta nr 11-10). Do tego wyjaśnienia dołączono oświadczenie świadka S.G. potwierdzające branie udziału przez M.W. w 1944r. udziału w przyjmowaniu zrzutów dla AK, przewożeniu zasobników z tych zrzutów, dostarczaniu meldunków do [....] l-Kompanii [....] pułku piechoty AK, oraz posiadania przez Skarżącego pseudonimu konspiracyjnego "[....] " (akta sprawy administracyjnej, karta nr 9). Skarżący ponosi również, iż w okresie okupacji hitlerowskiej udzielał schronienia osobom narodowości żydowskiej (akta sprawy administracyjnej, karta nr 33).

Wyżej przytoczone okoliczności zostały całkowicie pominięte przez organ prowadzący postępowanie w sprawie mimo, że mogły mieć znaczenie dla ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie pozbawienia bądź przyznania uprawnień kombatanckich. Organ administracji powinien wziąć pod uwagę te okoliczności, ponieważ zarówno pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w okresie 1939-1945, jak i ewentualne dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej, za które ukrywanie groziła kara śmierci - stanowi przesłankę uznania takiej działalności za działalność kombatancką i działalność równorzędną z działalnością kombatancką (art. 1 ust. 2 pkt 3 i art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach).

Należy jeszcze raz podkreślić, iż podstawa zachowania uprawnień stanowi przeszkodę do zastosowania przesłanki dotyczącej pozbawienia uprawnień. Konsekwencją powyższego stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. w uchwale NSA z dnia 4 marca 2002 r. sygn. akt OPS 13/01, w wyroku NSA z dnia 21 czerwca 2002r. V SA 2541/01, opub. w ONSA 2003r., nr 3, póz. 100), w całości podzielanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tą sprawę, jest obowiązek organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie w przedmiocie pozbawienia określonej osoby uprawnień kombatanckich do należytego i wyczerpującego wyjaśnienia przed wydaniem decyzji, w drodze postępowania dowodowego, czy inne tytuły (odmienne od "utrwalania władzy ludowej") uzasadniają przyznanie uprawnień kombatanckich w stosunku do Skarżącego.

Nietrafny jest - wyrażony w zaskarżonej decyzji przez organ administracyjny -pogląd o upływie ostatecznego terminu (31 grudnia 1998r.) do złożenia wniosku w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2003r., sygn. akt SK 4/02, opub. w OTK-A 2003r., nr 4, póz. 31 uznał art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach za niezgodny z art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i artykuł ten stracił moc prawną z dniem 29 kwietnia 2003r.

Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. ponownie rozpatrując sprawę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien wyjaśnić okoliczności dotyczące członkostwa Skarżącego w AK oraz ukrywania osób narodowości żydowskiej, a także umożliwić Skarżącemu zapoznanie się zebranym materiałem w sprawie stosownie do § 7 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień. Treść decyzji rozstrzygającej sprawę winna uwzględniać wymóg wynikający z art. 107 § 3 k.p.a., to znaczy zawierać uzasadnienie stanu faktycznego i prawnego w oparciu o całokształt zebranych dowodów w sprawie, wraz z wyjaśnieniem ewentualnego nie przyznania waloru wiarogodności niektórych dowodom.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, ponieważ stwierdzono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżoną decyzję, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.