Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 916/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 141 poz 1492
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant: Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2013 r. sprawy ze skargi Rejonowego Zarządu Infrastruktury w K. na decyzję Wojewody z dnia 29 kwietnia 2013 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Decyzją z dnia 10 października 2002r. (.....) na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., nr 46, poz. 543) oraz art. 104 kpa Starosta K. orzekł o odmowie zwrotu części działki nr [....] położonej w M. gm. W. , w granicach wywłaszczonych parceli gruntowych 1. Kat. [....] o pow. 952 m², 1. Kat. [....] o pow. 838 m², 1. kat. o pow. 226 m² położonych w b. gm. kat. M. na rzecz K.S.

Pismem z dnia [....] 2008r. K.S. wniosła o zwrot wywłaszczonych nieruchomości nr nr [....] z uwagi na niezrealizowanie celu wywłaszczenia.

Decyzją z dnia 27 lutego 2009r. (.....) Starosta K. na podstawie art. 105 §1 kpa umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte z wniosku K.S. z dnia 28 marca 2008r.

Podał organ, że sprawa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości składającej się z parcel katastralnych : 1 kat. [....] o pow. 0,0952 ha, 1. kat. [....] o pow. 0,0838 ha i 1. kat. [....] o pow. 0,0226 ha b. gm. Kat. M. była już przedmiotem rozpoznania przez Starostę K. i zakończona została ostateczna decyzja z dnia 10 października 2002r.

Decyzją z dnia 18 czerwca 2009r. (.......) na podstawie art.9 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz 138 § 2 kpa Wojewoda [....] uchylił decyzję z dnia 27 lutego 2009r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Wskazał organ, że zmiana stanu prawnego dokonana nowelizacją ustawy o gospodarce nieruchomościami w 2004r. (zmiana definicji zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia) była o tyle istotna, że nie można mówić o tożsamości sprawy zakończonej decyzją z dnia 10 października 2002r. ze sprawą zainicjowaną wnioskiem z dnia 28 marca 2008r.

Decyzją z dnia 7 sierpnia 2012r. (......) na podstawie art. art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, 138 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1 i ust. 2, art. 141, art. 142 oraz art. 96 ust. 1 b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz art. 104 kpa Starosta K. orzekł o zwrocie działek: nr [....] o pow. 0,1065 ha, poł. w obr. M. jedn. ewid. [....] , objętej księgą wieczystą nr [....] , odpowiadającej wywłaszczonym parcelom: 1. kat [....] o pow. 0,0838 ha i 1. kat. [....] o pow. 0,0226 ha, b. gm. kat. M. i nr [....] o pow. 0,0953 ha, poł. w obr. M. jedn. ewid. [....] , objętej księgą wieczystą nr [....] , odpowiadającej wywłaszczonej parceli 1. kat. [....] o pow. 0,0952 ha, b. gm. kat. [....], na rzecz K.S. (c......), zamieszkałej ul. [....] w całości oraz o zobowiązaniu K.S. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kwoty 004,88 zł (słownie złotych: dwa tysiące cztery 88/100), odpowiadającej zwaloryzowanej wysokości odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.

Organ I instancji podał co następuje:

Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 21 października 1969r., Nr [....] , wydaną w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nastąpiło odjęcie praw własności nieruchomości oznaczonej jako parcele: 1. kat. [....] o pow. 0,0952 ha, 1. kat. [....] o pow. 0,0838 ha i 1. kat. [....] o pow. 0,0226 ha, b. gm. kat. M. , objętej KW nr [....] przysługującego w całości K.S.

Z tytułu wywłaszczenia nieruchomości powyższą decyzją ustalono na rzecz K.S. , odszkodowanie za grunt w kwocie 3 967,88 zł (słownie złotych: trzy tysiące dziewięćset sześćdziesiąt siedem 88/100).

Przedmiotowa nieruchomość była niezbędna Skarbowi Państwa na cele budownictwa, zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia 5 sierpnia 1965r., wydaną przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury w K.

W wyniku założenia nowej ewidencji gruntów położone w b. gm. kat. M. parcele, w tym również parcele: 1. kat. [....] o pow. 0,0952 ha, 1. kat. [....] o pow. 0,0838 ha i 1. kat. [....] o pow. 0,0226 ha utworzyły działkę ewidencyjną nr [....] o pow. 167,87 ha, pół. w obr. [....] jedn. ewid. [....] , co potwierdza wykaz zmian gruntowych 1. ks. zam. [....] z dnia 27 lutego 1985r.

Na wniosek Wojskowego Rejonowego Zarządu Kwaterunkowo - Budowlanego w ramach regulacji stanu prawnego, decyzją Wójta Gminy [....] z dnia 16 lutego 1987r., nr [....] działkę nr [....] stanowiącą własność Skarbu Państwa przekazano w zarząd i użytkowanie Ministerstwu Obrony Narodowej. Dla przedmiotowej działki założono księgę wieczystą nr [....] , w której w dziale II jako właściciela wpisano Skarb Państwa - Ministerstwo Obrony Narodowej.

Operatem pomiarowym nr [....] z dnia 1 lipca 1988r. działka nr [....] o pow. 167,87 ha podzieliła się na działki: nr [....] o pow. 166,2334 ha i nr [....] o pow. 1,6366 ha. o operatem pomiarowym z dnia 21 lutego 1990r. Działka nr [....] podzieliła się na działkę nr [....] oraz na działkę nr [....] , która następnie operatem pomiarowym z dnia 17 grudnia 1996r. podzieliła się na działkę nr [....] o i [....] . Operatem pomiarowym z dnia 9 marca 2000r. działka nr [....] podzieliła się na działki: nr nr [....] . następnie operatem pomiarowym z dnia z dnia 24 lipca 2000r., działka nr [....] podzieliła się na działki: nr nr [....] . Dalej operatem pomiarowym z dnia 31 grudnia 2000r., działka nr [....] podzieliła się na działki: nr nr [....] . Następnie działka nr [....] podzieliła się na działki: nr nr [....] . Natomiast operatem pomiarowym z dnia 4 sierpnia 2005r. działka [....] podzieliła się na działki nr nr [....] .

Z porównania mapy katastralnej z mapą ewidencji gruntów, sporządzoną przez uprawnionego geodetę wynika, że parcele: 1. kat. [....] ,1. kat. [....] i 1. kat. [....] poł. w b. gm. kat. M. odpowiadały działce nr [....] o pow. 19,9696 ha, poł. w obr. [....] gm. W.

Projektem podziału nieruchomości wraz z wykazem zmian przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 7 września 2009r., działka nr [....] . podzieliła się na działki: nr [....] i nr nr [....] . Podział ten nie został jeszcze ujawniony w księdze wieczystej nr [....] , w której aktualnie wpisana jest nieruchomość oznaczona jako dzika nr [....] . Z kolei porównania mapy katastralnej z obowiązującą mapą ewidencji gruntów wynika, że parcele: 1. kat. [....] , 1. kat. [....] i 1. kat. [....] pół. w b. gm. kat. M. odpowiadają działce nr [....] o pow. 17,0942 ha, pół. w obr. M. gm. W.

Podstawą do rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są przepisy art. 136 ust. 3 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którymi przesłankami zwrotu są: wystąpienie przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców z wnioskiem o zwrot; objęcie instytucją zwrotu tylko nieruchomości wywłaszczonej (lub jej części) tj. nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia za odszkodowaniem, jak również nabytej w oparciu o przepisy ustaw enumeratywnie wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami; zbędność nieruchomości wywłaszczonej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu przepisu art. 137 w/w ustawy. Aby nieruchomość mogła zostać zwrócona, wszystkie te przesłanki muszą zaistnieć łącznie.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż dwie przesłanki zbędności zostały spełnione, bowiem K.S. jest poprzednią właścicielką wnioskowanej do zwrotu nieruchomości oznaczonej poprzednio jako parcele: 1. kat. [....] o pow. 0,0952 ha, 1. kat. [....] o pow. 0,0838 ha i 1. kat. [....] o pow. 0,0226 ha, b. gm. Kat. M. , a prawo własności przedmiotowych nieruchomości Skarb Państwa nabył w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Ustalono również, że na początku lat 60 - tych ubiegłego wieku, w związku z projektowanymi zamierzeniami ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego miasta K. , pomiędzy Prezydium Rady Narodowej m. K. i Ministerstwem Obrony Narodowej prowadzone były rozmowy w sprawie pozyskania dla celów wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego terenów zlokalizowanych na terenie m. Krakowa, zajętych pod obiekty wojskowe. W tym celu dla poszczególnych obiektów wojskowych, których tereny przeznaczone zostały na potrzeby mieszkaniowe, ustalono lokalizacje zamienne. W zamian za przekazanie władzom cywilnym terenów wojskowych, władze miejskie zaproponowały lokalizację nowych terenów dla potrzeb wojska obejmującą między innymi ok. 52 ha terenu istniejącego wówczas placu ćwiczeń na [....] (będących już w dyspozycji wojska) oraz ok. 178 ha terenów w granicach administracyjnych miasta K. i powiatu [....] Na terenie tzw. [....] zamierzano zlokalizować następujące obiekty: plac ćwiczeń usytuowany na północny - zachód od drogi przebiegającej przez istniejący wówczas plac ćwiczeń na [....] i łączącej szosy z [....] do [....] etc....., jako teren zamienny za place ćwiczeń wojskowych zlokalizowane dotychczas w M. (komp. Nr.....) i [....] (komp. Nr .....); zespół dwóch strzelnic szkolnych, w zamian za oddane miastu tereny na [....] i [....] (komp. Nr .... i Nr.....) z czynnymi strzelnicami; obiekty kubaturowe mające stanowić zaplecze ww. strzelnic, w zamian za obiekty na [....] i [....] . Z uwagi na fakt, iż wskazany teren nie zabezpieczał w całości potrzeb wojska, przewidziano zlokalizowanie inwestycji zamiennych na cele magazynowe w rejonie miejscowości M. na terenie o powierzchni ok. 30 ha.

Zgodnie ze sporządzonym i zatwierdzonym w 1964 roku Programem Inwestycji Zamiennych w Garnizonie K. powyższy teren stanowić miał rejon budynków magazynowych wraz z zapleczem, w zamian za takie same obiekty oddane miastu, a mianowicie: kompleks nr [....] - [....] , kompleks nr [....] i kompleks nr [....] - [....]. Dla obszaru placu ćwiczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wydało decyzję o lokalizacji szczegółowej nr [....] z dnia 21 kwietnia 1965r. ustalającą lokalizację terenów placu ćwiczeń, natomiast dla obszaru przeznaczonego na cele magazynowe Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wydało decyzję o lokalizacji szczegółowej z dnia 5 sierpnia 1965r. Decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 24 kwietnia 1969r. zmieniono za zgodą stron decyzję o lokalizacji szczegółowej: z dnia 5 sierpnia 1965 r. (nr....) oraz z dnia 21 kwietnia 1965r. (nr.....) wydane na rzecz Dyrekcji Inwestycji Miejskich I w K. i orzeczono, iż prawa te przejmuje Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo - Budowlany w K. , a całość terenu objętego tymi decyzjami będzie użytkowana przez [....] . Granice lokalizacji przewidzianych w decyzjach: z dnia 21 kwietnia 1965r. i z dnia 5 sierpnia 1965r. określone zostały na mapach katastralnych stanowiących do nich załącznik graficzny.

Pomimo podejmowanych czynności nie odnaleziono w zbiorach archiwalnych załącznika graficznego do lokalizacji szczegółowej nr [....] , bądź planu realizacyjnego inwestycji polegającej na budowie magazynów wojskowych. Dokumentów tych poszukiwano w zbiorach archiwalnych: Archiwum Zakładowego [....] Urzędu Wojewódzkiego w K. , Archiwum Instytucji Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Kancelarii Tajnej [....] Urzędu Wojewódzkiego w K. W trakcie postępowania odnaleziono natomiast odrysy z mapy katastralnej z zaznaczonymi granicami nieruchomości objętych wnioskiem o wywłaszczenie, na których zlokalizowana miała być inwestycja polegająca budowie magazynów. Z analizy tej mapy nie wynika, aby w granicach tej lokalizacji znajdowały się wnioskowane do zwrotu parcele: 1. kat. [....] o pow. 0,0952 ha, 1. kat. [....] o pow. 0,0838 ha i 1. kat. [....] o pow. 0,0226 ha, b. gm. kat. M.

W posiadaniu organu rozpatrującego przedmiotowe roszczenie jest natomiast oryginał mapy katastralnej, na której zaznaczono granicę lokalizacji szczegółowej nr [....] obejmującej obszar wojskowy na terenie tzw. [....] i z jej analizy bezspornie wynika, że w skład obszaru objętego granicami tej lokalizacji weszły wnioskowane do zwrotu parcele. Opracowanie to zostało pozytywnie zaopiniowane jako materiał do lokalizacji i z jego treści wynika, że parcele: 1. kat. [....] i 1. kat. [....] znalazły się na terenie ośrodka zurbanizowanego służącego do szkolenia wojska w rejonie zabudowanym, południowa część parceli 1. kat. [....] znalazła się w rejonie punktu oporu [....] natomiast jej część północna stanowiła pas terenu oddzielający od siebie poszczególne elementy placu ćwiczeń wojskowych, który to teren, zgodnie z wyjaśnieniem zawartym w piśmie dowódcy [....] z dnia 2 kwietnia 2001 r., przeznaczony był do szkolenia [....] i innych jednostek stacjonujących w garnizonie K.

W decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 21 października 1969r. orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej jako parcele; nieruchomości oznaczonej poprzednio jako parcele: parcele: 1. kat [....] o pow. 0,0952 ha, 1. kat. [....] o pow. 0,0838 ha i 1. kat. [....] o pow. 0,0226 ha, b. gm. kat. [....] , stanowiącej własność K.S. wskazano, że nieruchomość ta jest niezbędna na cele budownictwa, zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [....] z dnia 5 sierpnia 1965r.

Ustalenie celu wywłaszczenia następuje poprzez przywołanie celu, jaki podano w decyzji wywłaszczeniowej, z uwzględnieniem jego doprecyzowania w dokumentacji dotyczącej inwestycji, dla urzeczywistnienia której nastąpiło wywłaszczenie. W sytuacji, gdy cel wywłaszczenia określony jest w decyzji w sposób ogólnikowy, prawidłowa jego ocena winna być dokonana na podstawie analizy dokumentacji wywłaszczeniowej, w szczególności treści samego wniosku o wywłaszczenie, treści decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji i decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego (por. I.....). O tym, czy nieruchomość stała się zbędna, decyduje cel, na który została wywłaszczona i to cel rozumiany bardzo ściśle. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinien nastąpić nie tylko wtedy, gdy nie zrealizowano zamierzonej inwestycji, ale również wówczas, gdy inwestycję wykonano, ale jest ona wykorzystywana bądź przeznaczona na inny cel niż określony przy wywłaszczeniu (por. II SA/Kr 1296/10).

Choć w sentencji ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej K. jako cel wywłaszczenia wskazano ogólnie jako budownictwo, to jednak w uzasadnieniu tej decyzji odesłano do decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr [....] z dnia 5 sierpnia 1965 r., który to dokument ustalał lokalizację szczegółową magazynów wojskowych. Zarówno decyzja wywłaszczeniowa jak i poprzedzająca ją decyzja o ustaleniu lokalizacji szczegółowej pozostają w obrocie prawnym i jednoznacznie odnoszą się do nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Żadne z istniejących dokumentów nie pozwalają przyjąć innego celu wywłaszczenia niż wskazany w decyzji wywłaszczeniowej w połączeniu z decyzja o ustaleniu lokalizacji szczegółowej nr [....] . Z powyższego wynika więc, że to budowa była celem wywłaszczenia ww. nieruchomości.

W przedmiotowej sprawie nie doszło do zmiany celu wywłaszczenia jakim była w tym przypadku budowa magazynów. Wprawdzie decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 24 kwietnia 1969 roku zmieniono za zgodą stron decyzje o lokalizacji szczegółowej: nr [....] z dnia 21 kwietnia 1965r. oraz nr [....] z dnia 5 sierpnia 1965r. wydane na rzecz Dyrekcji Inwestycji Miejskich [....] w K. , jednakże nie modyfikuje ona ani przedmiotu, ani zakresu zamierzeń określanych zmienianymi decyzjami lokalizacyjnymi. Wynika z niej bowiem, że prawa z tych decyzji przejmuje [....] w K.. (por. II SA/Kr 1243/08, II SA/Kr 1296/10).

Dla ustalenia celu wywłaszczenia nie jest istotne, w jakim celu zamierzano dokonać wywłaszczenia, lecz jaki cel wywłaszczenia ostatecznie wskazano w decyzji stanowiącej podstawę wywłaszczenia.

W ramach postępowań wyjaśniających prowadzonych w sprawach dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości znajdujących się na terenie kompleksu poligonu [....] przeprowadzono w dniach: 29 stycznia 2001r., 2 lutego 2001r., 23, 24, 25 i 30 kwietnia 2001r. oraz 17 czerwca 2002r. rozprawy administracyjne połączone z oględzinami nieruchomości. Ustalono wówczas istnienie w ww. terenie obiektów służących do szkolenia kadr [....] : obiektów szkolenia spadochronowego, toru kolejowego zakończonego magazynem dla sprzętu kolejowego, makiety pojazdów wojskowych (czołgi, pojazdy pancerne, samochody ciężarowe), tor przeszkód, przeprawa wodna, podziemne magazyny przykryte darniną, ogrodzone ogrodzeniem ze słupków betonowych z drutem kolczastym, murowane obiekty służące do ćwiczeń strzelniczych, rowy strzelnicze tzw. transzeje, 3 rzędy zasieków czołgowych wykonanych z betonowych podkładów kolejowych, wkopanych w ziemię, stanowiska strzelnicze czołgowe, otoczone wałami ziemi oraz nieczynna obecnie linia energetyczna (kilkanaście słupów betonowych) doprowadzająca prąd do murowanych obiektów ćwiczeń strzeleckich. Ustalono, że ww. obiekty usytuowane są na terenie porośniętym wysoką trawą, samosiejkami krzewów i drzew oraz w części południowo - wschodniej kompleksem zakrzewionym i zadrzewionym. Istnienia tego rodzaju obiektów nie stwierdzono jedynie w części zachodniej poligonu [....], gdyż część tego terenu w planie realizacyjnym inwestycji przeznaczona była dla ćwiczeń jazdy samochodami ciężarowo-terenowymi i gąsienicowymi tzw. Autodrom oraz jako plac ćwiczeń taktycznych, które to obszary nie podlegały trwałej zabudowie, a wznoszone nietrwałe elementy budownictwa specjalnego były po zakończeniu ćwiczeń niwelowane. Zlokalizowane na terenie całego pawilonu obiekty szkoleniowe j wskazują, że odbywały się tam szkolenia wojskowe.

W trakcie rozprawy przeprowadzonej w dniu. [....] 2010r. ustalono natomiast, że teren wnioskowanych do zwrotu parcel: 1. kat. [....] o pow. 0,0952 ha, 1. kat. [....] o pow. 0,0838 ha i 1. kat. [....] o pow. 0,0226 ha, b. gm. kat. [....] porośnięty był wysoką, niekoszoną trawą, w wysokim stopniu zadrzewiony i zakrzaczony. Teren był nienaturalnie pofałdowany. Wnioskowana do zwrotu nieruchomość oznaczona poprzednio jako parcele: 1. kat. nr nr [....] w całości znajdowała się poza granicami lokalizacji szczegółowej nr [....] z dnia 5 sierpnia 1965r. wydanej przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. , wskazanej w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 21 października 1969r.

Powyższa okoliczność wskazuje więc na fakt, że parcele: 1. kat. [....] o pow. 0,0952 ha, 1. kat [....] o pow. 0,0838 ha i 1. kat. [....] o pow. 0,0226 ha, b. gm. kat. M. od samego początku były zbędne na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, w rozumieniu przepisu art. 137 ust. 1 cytowanej ustawy o gospodarce nieruchomościami i w związku z tym należałoby orzec o ich zwrocie na rzecz poprzedniego właściciela.

Działka nr [....] o pow. 17,0942 ha, pół w obr. M. gm. [....] pozostaje własnością Skarbu Państwa, w związku z czym jej stan prawny również nie stanowi przeszkody do wydania orzeczenia o zwrocie nieruchomości.

Mając na uwadze treść art. 138 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wskazać należy, że prawo zarządu i użytkowania ustanowione na rzecz Ministerstwa Obrony Narodowej decyzją Wójta Gminy [....] z dnia 16 lutego 1987r. w stosunku do działki nr [....] stanowiącej własność Skarbu Państwa, z której w wyniku ww. opisanych podziałów powstała działka nr [....] , w granicach której znajdują się wywłaszczone parcele: 1. kat. [....] o pow. 0,0952 ha, 1. kat. [....] o pow. 0,0838 ha i 1. kat. [....] o pow. 0,0226 ha wygasa z dniem, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

Ponadto, w myśl art. 139 ww. ustawy poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy ubiegającemu się o zwrot nieruchomości nie przysługuje roszczenie o przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego, jak również żądanie odszkodowania za zmianę stanu nieruchomości powstałą po dacie wywłaszczenia.

Orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości pociąga za sobą obowiązek zwrotu uprzednio ustalonego odszkodowania. Obowiązek ten unormowany został w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i w związku z powyższym, zgodnie z obowiązującymi zasadami dotyczącymi rozliczeń związanych ze zwrotem nieruchomości, określonymi w art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierca, zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie zwaloryzowane na dzień zwrotu.

Z treści decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 21 października 1969r. wynika, że z tytułu wywłaszczenia parcel: 1. kat. [....] , 1. kat. [....] i 1. kat. [....] poł. w b. gm. kat. M. , ustalono na rzecz właściciela odszkodowanie za grunt w kwocie 3 967,88 zł (słownie złotych: trzy tysiące dziewięćset sześćdziesiąt siedem 88/100).

Przedmiotem zwrotu jest działka nr [....] o pow. 0,1065 ha, poł w obr. [....] jedn. ewid. W. , odpowiadająca w całości wywłaszczonym parcelom: 1, kat. [....] o pow. 0,0838 ha i 1. Kat. [....] o pow. 0,0226 ha b gm. kat . M. oraz działka nr [....] o pow. 0,0953 ha, poł. w obr. M. jen. ewid. [....] , odpowiadająca w całości wywłaszczonej parceli 1. kat. [....] o pow. 0,0952 ha, b. gm. kat. [....] i w związku z tym do waloryzacji przyjęto kwotę 3 967,88 zł. Powyższa kwota została zwaloryzowana zgodnie z art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych określanych jako średnioroczny i miesięczny wskaźnik przez Główny Urząd Statystyczny na podstawie jego własnych danych, za okres od listopada 1969 r. do lipca 2012r.

Z uwagi na fakt, że na terenie objętym roszczeniem o zwrot nie poczyniono żadnych nakładów, odstąpiono od zastosowania art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zwrot zwaloryzowanego odszkodowania następuje na rzecz Skarbu Państwa z uwagi na fakt, iż w chwili wydania decyzji jest on właścicielem przedmiotowych działek, ujawnionym w księdze wieczystej nr [....] .

Od powyższej decyzji odwołanie złożył Rejonowy Zarząd Infrastruktury w K. podnosząc, że sprawa wszczęta wnioskiem K.S. z dnia 28 marca 2008r. była już przedmiotem rozstrzygnięcia ostateczną decyzją Starosty K. z dnia 10 października 2002r. (......) o odmowie ich zwrotu.

Decyzją z dnia 29 kwietnia 2013r. (......) na podstawie art. 9 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa Wojewoda [....] utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

Podał organ, że w decyzji Wojewody [....] z dnia 18 czerwca 2009r. (......) wskazano, iż z uwagi na zmianę stanu prawnego związanego z nowelizacją art. 137 ust. 1 ustawy gospodarce nieruchomościami nie występuje tożsamość sprawy prowadzonej z wniosku K.S. Tożsamość sprawy będzie istniała gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w nie zmienionych stanie faktycznym tej sprawy. Natomiast zmiana stanu prawnego dokonana nowelizacją ustawy o gospodarce nieruchomościami w 2004r. (zmiana definicji zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia) była w tym przypadku o tyle istotna, że nie można mówić o tożsamości sprawy.

Wskazał, iż art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami stanowi, iż "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia zawiera art. 137 ust. 1 powołanej ustawy. Przepis ten zawiera dwie odrębne normy prawne, zgodnie z którymi "nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 łat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany ".

Dodała, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Z wnioskiem o zwrot wystąpiła uprawniona do tego osoba – K.S. , poprzednia właścicielka wywłaszczonej nieruchomości. Po drugie zaś wywłaszczone parcele mogą zostać uznane za wywłaszczone w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, gdyż pozbawienie praw do nich nastąpiło w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zarówno art. 136 jak i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, posługując się pojęciem celu wywłaszczenia utożsamiają go z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu będącej aktem administracyjnym wydanym w indywidualnej sprawie z zakresu administracji publicznej. Cel wywłaszczenia w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 21 października 1969r. nr [....] został określony jako "budownictwo". Cel ten należało więc określić za pomocą zgromadzonej dokumentacji wywłaszczeniowej, w tym zwłaszcza za pomocą decyzji lokalizacyjnej, w oparciu o którą decyzja wywłaszczeniowa została wydana. Ww. decyzja o wywłaszczeniu parcel 1. kat. [....] , 1. kat. [....], 1. kat. [....] w uzasadnieniu wyraźnie powołuje się na decyzję o lokalizacji szczegółowej nr [....] z dnia 5 sierpnia 1965r., który to dokument ustalał lokalizację szczegółową "magazynów". Powyższe przesądza niewątpliwie, iż to właśnie budowa magazynów (prawdopodobnie o charakterze wojskowym) była celem wywłaszczenia w/w nieruchomości

Wskazał nadto, że wnioskowane do zwrotu parcele 1. kat. [....] , 1. kat. [....] , 1. kat. [....] b. gm. kat. M. w całości znajdowały się poza granicami lokalizacji szczegółowej nr [....] . Natomiast pozyskana przez organ I instancji mapa katastralna z zaznaczonymi granicami lokalizacji szczegółowej nr [....] obejmujący obszar wojskowy na terenie tzw. [....] z zaznaczonymi granicami projektowanego placu ćwiczeń wskazuje, iż w skład obszaru objętego granicami tej lokalizacji weszły wnioskowane do zwrotu w/w parcele. Mając na uwadze powyższe oraz całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należy uznać, iż parcele 1 kat. nr nr [....] b. gm. kat. M. , stały się zbędne na cel wywłaszczenia określony w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 21 października 1969r. nr [....] .

Dodał, że Starosta K. wobec faktu, iż na zwracanym terenie nie poczyniono po dacie wywłaszczenia żadnych nakładów zmieniających wartość nieruchomości, nie zastosował art. 140 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami i zobowiązał K.S. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kwoty 2004,88 zł, odpowiadającej zwaloryzowanej wysokości odszkodowania otrzymanego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Starosta K. prawidłowo wskazał również na treść art. 138 ust. 1 ugn.

Na powyższe rozstrzygnięcie Rejonowy Zarząd Infrastruktury w K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sdu Administracyjnego w Krakowie. Ww. decyzję zaskarżył w całości, zarzucając jej naruszenie art. 16 §1 kpa oraz art. 156§1 pkt 3 kpa poprzez przyjęcie, że sprawa zwrotu nieruchomości stanowiącej obecnie działki nr [....] i [....] położone w obrębie M. może być ponownie rozstrzygnięta pomimo, że w sprawie została wydana wcześniej decyzja ostateczna.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje fakt, że parcele: l. kat. [....] o pow. 0,0952 ha, l. kat. [....] o pow. 0,0838 ha i l. kat. [....] o pow. 0,0226 ha, położone w byłej gminie M. zostały wywłaszczone decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Nr [....] z dnia 21 października 1969r. na cele budownictwa, a wniosek właściciela ( K.S. ) o zwrot tej nieruchomości został załatwiony odmownie ostateczną decyzją Starosty K. z dnia 10 października 2002r., nr [....] . Organ rozstrzygający wówczas kwestię zwrotu ocenił, że objęta postępowaniem nieruchomość nie jest zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomości w jej ówczesnym brzmieniu. Nie budzi również wątpliwości fakt, że przepis art. 137 ust. 1 został zmieniony ustawą z dnia 20 listopada 2003r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004r. Nr 141 poz. 1492).

Dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji kluczowe jest rozstrzygnięcie, czy powyższa zmiana stanu prawnego kreuje nową sprawę administracyjną, co umożliwia rozpoznanie nowego wniosku o zwrot nieruchomości, czy też mamy do czynienia z tą samą sprawą administracyjną, rozstrzygniętą już ostateczną decyzją administracyjną, a w konsekwencji brak jest możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku ze względu na treść art. 16 k.p.a. (zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych) oraz art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., zaś postępowanie administracyjne podlega umorzeniu.

Wojewoda [....] prawidłowo przyjął pierwszy ze wskazanych wyżej poglądów. Oceniając w ten sposób stanowisko wyrażone przez Wojewodę w jego decyzji Sąd miał na uwadze specyfikę postępowania o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Naczelna zasada prawa wywłaszczeniowego została ustanowiona w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r., nr 102 poz.651 ze zm.). Jest to zakaz użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu i przyznanie właścicielowi prawa do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, przy czym roszczenie właściciela jest nieograniczone w czasie. Należy zauważyć, że wywłaszczenie jest szczególną instytucją prawa polegającą na odjęciu przymusowym właścicielowi prawa do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli jest ona niezbędna dla określonych celów publicznych, których inaczej nie można zrealizować. Dlatego też wywłaszczona nieruchomość nie może być wykorzystana dla innych celów, niż realizacja celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Ta podstawowa zasada prawa wywłaszczeniowego zawarta w przepisie art. 136 ust. 1 u.g.n. stanowi gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nieruchomości nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis, np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych, które nie mogą być zrealizowane w inny sposób, jak przez, odjęcie lub ograniczenie prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, (por. T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" - Warszawa 2004, s. 171 – 174).

Na tle przepisu art. 136 u.g.n. trzeba mieć na uwadze przede wszystkim określony w decyzji wywłaszczeniowej cel wywłaszczenia i ewentualny sposób jego realizacji. W zakończonym ostateczną decyzją z 2002r. postępowaniu zwrotowym organ przyjął za podstawę negatywnego rozstrzygnięcia między innymi okoliczność, że została zmieniona decyzja o lokalizacji szczegółowej nr [....] z dnia 5 sierpnia 1965r. wydana przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Zmiana ta nastąpiła decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. nr [....] z dnia 24 kwietnia 1969r. Trzeba więc stwierdzić, że w decyzji wywłaszczeniowej z daty 21 października 1969r. powołano jako podstawę i cel wywłaszczenia nieobowiązującą już wówczas decyzję o lokalizacji szczegółowej nr 36/65 z dnia 5 sierpnia 1965r. Co więcej w uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowej w sposób jednoznaczny stwierdzono, że wywłaszczona nieruchomość jest niezbędna na cele budownictwa, zgodnie z powołaną decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [....] . Jednakże postępowanie prowadzone obecnie nie jest ani kontynuacją poprzedniego postępowania, ani też nie może obejmować kontroli wydanej wówczas decyzji co do trafności rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie należy rozważyć, czy obecne żądanie zwrotu nieruchomości jest tożsamą sprawą z już rozstrzygniętą. W tym przedmiocie należy ocenić poglądy Wojewody [....] jako trafne. Zmiana stanu prawnego po wydaniu uprzedniej decyzji, a w szczególności całkowita zmiana treści art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami powoduje, że rozpatrywana obecnie sprawa zwrotowa stała się sprawą nową. Aczkolwiek powołana wyżej decyzja o lokalizacji szczegółowej nr [....] z dnia 5 sierpnia 1965r. jak należy rozumieć już w dacie wywłaszczenia utraciła moc, co umknęło organom orzekającym w poprzedniej sprawie, pod rządami przepisu art. 137 ust. 1 pkt 2, to w chwili obecnej treść tego przepisu zmieniła się radykalnie. Nie ma znaczenia obecnie istnienie decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji, czy też utrata jej mocy. Decydującym dla oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia staje się wyłącznie upływ czasu – dziesięciu lat, w czasie których nie zrealizowano celu wywłaszczenia. Jest to zdefiniowana ustawowo przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, która warunkuje możliwość jej zwrotu ("nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna cel ten nie został zrealizowany").

Należy zatem przyjąć, że na gruncie obecnie obowiązującego przepisu art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. żądanie zwrotu przedmiotowej nieruchomości jest nową sprawą, którą należy przeprowadzić zgodnie z regułami postępowania zwrotowego przewidzianymi przepisami rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Tym samym Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 12 lipca 2007r. sygn. akt II SA/Kr 1367/05, który dotyczył sytuacji analogicznej jak rozpoznawana obecnie tj. dopuszczalności ponownego rozpoznawania sprawy o zwrot po zmianie treści art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadzonymi ustawą z dnia 20 listopada 2003r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 141 poz. 1492). W omawianym wyroku stwierdzono: "Wskutek tej zmiany stanu prawnego powstała możliwość odrębnego ustalenia stanu faktycznego od tego, który został skonkretyzowany w ostatecznej decyzji administracyjnej odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (...). Okoliczność upływu 10 lat od dnia wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości nie miała znaczenia dla ukształtowania stanu faktycznego, skonkretyzowanego następnie we wspomnianej powyżej ostatecznej decyzji administracyjnej. Ta niezmiernie ważna okoliczność determinuje natomiast powstanie nowej sprawy w świetle postanowień art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie Sądu, nie stało więc nic na przeszkodzie w ponownym orzekaniu na podstawie wniosku złożonego w 2004r. o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, mimo, że uprzednio została wydana ostateczna decyzja. Istnieje więc wyraźna zmiana stanu faktycznego objęta hipotezą przywołanej powyżej normy prawa materialnego, która to daje upoważnienie organowi do konkretyzacji nowego stosunku prawnego w oparciu o nowo brzmiący przepis art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie ma więc racji strona skarżąca, że zachodzi tożsamość spraw poprzednio rozstrzygniętej z tą, która powstała wskutek złożenia przez K.S. wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nie ma więc stanu rzeczy osądzonej, jak to wywodziła strona skarżąca.

Podsumowując, stwierdzić należy, że w analizowanej sprawie, zmiana stanu prawnego, spowodowana nowelizacją o gospodarce nieruchomościami, prowadząca do zmiany definicji zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia skutkuje tym, że wniosek K.S. z dnia 28 marca 2008r. o zwrot parcel l.kat. nr nr [....] g. bm. kat. M. powinien zostać rozpoznany, a decyzja wydana w tym postępowaniu nie jest wadliwa.

Wobec powyższego skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).