Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 1111/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: aer. 145 § 1 pkt 1lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r., nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania J.M. zasiłku celowego w formie opłaty za pobyt w Domu Samotnej Matki za miesiąc lipiec i sierpień 2013 r. Uzasadniając decyzję organ pomocy społecznej wskazał, że J.M. nie pozostaje bez pomocy społecznej - decyzją z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] r. został stronie przyznany zasiłek okresowy w wysokości 218 zł na okres od [...] lipca 2013 r. do [...] sierpnia 2013 r., a decyzją z [...] sierpnia 2013 r. nr [...], zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie 160 zł miesięcznie na dwa miesiące - lipiec i sierpień 2013 r. Organ przedstawił sytuację życiową i rodzinną strony i wskazał, że ośrodek w okresie od maja 2012 r. do czerwca 2013 r. regularnie opłacał koszty pobytu J.M. i jej syna w Domu Samotnej Matki w wysokości 800 zł miesięcznie. Wcześniej przebywała ona w Ośrodku Interwencji Kryzysowej. Powodem skierowania wnioskodawczyni była przemoc domowa jakiej doświadczyła mieszkając u swojej siostry w [...]. Do miejsca zameldowania w miejscowości Policko nie chciała wracać, ze względu na strach przed molestowaniem ze strony ojca. [...] marca 2013 r. ojciec J.M. – J.M. zmarł i zdaniem organu ustało zagrożenie, a wnioskodawczyni ma możliwość powrotu do domu, przy wsparciu i pomocy asystenta rodziny. Mieszkanie w [...] składa się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki. Organ wskazał także, że mieszkająca w tym mieszkaniu siostra K. wraz z dwójką dzieci, czeka na siostrę i gotowa jest do pomocy.

Od decyzji organu pomocy społecznej odwołała się J.M., podnosząc w odwołaniu, że dobrze i godnie czuje się w Ośrodku, tym bardziej, że uzyskuje pomoc żywnościową. Syn M. uczęszcza do Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego, a ze względu na traumatyczne przeżycia systematycznie uczęszcza na prowadzoną przez Ośrodek terapię, czego nie zapewnił jej Ośrodek Pomocy Społecznej. Podkreśliła, że ma bardzo trudne życie. Już w dzieciństwie przez 9 lat mieszkała w domu dziecka. Mieszkając u siostry w [...] wraz z dzieckiem była ofiarą przemocy domowej, a wcześniej ofiarą molestowania ze strony ojca. Podniosła, że nie może zamieszkać wraz z siostrą w [...], gdyż dzieci siostry są nastoletnie i jeśli któreś z nich założy rodzinę, to ona pójdzie na bruk. Odwołująca podała, że obawia się, że jej dziecko może być molestowane i zauważyła, że powrót do poprzedniego miejsca zamieszkania stanowi dla niej i jej dziecka zagrożenie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) decyzją z [...] października 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO opisało stan faktyczny sprawy. Wskazało, że na okoliczność ustalenia sytuacji życiowej strony przeprowadziło dodatkowe postępowanie wyjaśniające. Organ pierwszej instancji ustosunkował się do treści zawartych w odwołaniu decyzji. Syn odwołującej – M.M. urodzony [...].11.2003 r. jest dzieckiem niepełnosprawnym. J.M. mieszkając u siostry w [...] była ofiarą przemocy w rodzinie. Sprawcą przemocy, co wynika z założonej błękitnej karty była siostra odwołującej – M.K.. Jak wynika z treści niebieskiej karty, J.M. wskazując na stosowane formy przemocy, nie wskazywała molestowania jej ani syna M.. Organ pierwszej instancji ustosunkowując się do zarzutów odwołania, wyjaśnił, że nie wszystkie okoliczności powołane przez odwołującą są zgodne i prawdą. Ośrodek wskazał, że siostra odwołującej K.M. ma 45 lat i jest rozwódką. Wychowuje dwoje dzieci: M.M. - 18 lat ([...].05.1995 r.) i A.M. - 10 lat ([...].02.2003 r.). M. jest uczennicą III klasy Technikum [...], A. jest uczniem klasy III Szkoły Podstawowej, gdzie przebywa w internacie. Z wyjaśnień organu wynika, że M. jest bardzo opiekuńcza, rezolutna i mądra. A. jest dzieckiem chorującym, ma wadę serca i ciągłe się przeziębia - ma orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności z [...] kwietnia 2012 r. Nr [...]. W szkole nie dominuje i jest skryty, cichy i zamknięty w sobie, wstydzi się obcych, boi się dzieci silniejszych od siebie. Z ustaleń dokonanych przez ośrodek, po rozmowie z K.M. ustalono, że J.M. z M. nie mieszkała u nich. A. i M. poznali się dopiero w SOSW i internacie, gdzie M. wraz z mamą był w Ośrodku Interwencji Kryzysowej (internat i Ośrodek Interwencji Kryzysowej mieszczą się w tym samym budynku). Przedtem dzieci się nawet nie znały. K.M. wyrażała i wyraża chęć pomocy swojej siostrze. Organ pierwszej instancji przedłożył oświadczenie K.M. z [...] maja 2013 r., że jest gotowa na przyjęcie siostry J. i jej syna M. i udzieli im wszelkiej pomocy. Z załączonych akt sprawy dokumentów wynika, że odwołująca w dacie sporządzenia decyzji nie jest osobą niepełnosprawną. K.M. została poinformowana o możliwości czynnego udziału w postępowaniu. Pismem z [...] października 2013 r. poinformowała SKO, że nie może zapoznać się z aktami sprawy, ponieważ brakuje jej środków pieniężnych na przyjazd do [...] oraz z uwagi na konieczność przeprowadzenia badań lekarskich w związku z chorobą syna. Dodatkowo odwołująca przesłała skierowanie syna na badania i dokumenty dot. etapu postępowania w sprawie ubiegania się o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

SKO wskazało, że zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zapewnienia niezbędnej pomocy bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy był wypłacany odwołującej w okresie od maja do czerwca 2013 r. Aktualnie odwołująca ma możliwość zamieszkania w miejscu swojego zameldowania. Z wyjaśnień siostry, która mieszka w tym mieszkaniu, wynika, że nie istnieją żadne przeszkody, aby strona w tym mieszkaniu wspólnie zamieszkała, tym bardziej, że złożyła wniosek i oczekuje na przydział mieszkania w Gminie. Dodatkowo organ pierwszej instancji zobowiązał się do zapewnienia wszechstronnego wsparcia i pomocy w tym pomocy w formie asystenta rodziny.

W dalszej części uzasadnienia SKO wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie ulega wątpliwości, że Ośrodek Pomocy Społecznej pomagał odwołującej, kiedy znalazła się w trudnej sytuacji, wspierał ją opłacając pobyt w Domu Samotnej Matki i udzielając innych świadczeń pieniężnych. Nadal pomaga odwołującej poprzez przyznawanie pomocy w formie zasiłku okresowego i świadczenia pieniężnego na żywność. Nie ma jednak wątpliwości, że aktualnie odwołująca ma możliwość bezpiecznego powrotu do miejsca zameldowania, gdyż mieszkanie jest dwupokojowe, a mieszkająca w nim siostra odwołującej wyraża wolę pomocy. Warunki zamieszkania nie ulegną zmianie w stosunku do tych w Domu Samotnej Matki.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, SKO stwierdziło, że powrót do miejsca zameldowania nie spowoduje pogorszenia się warunków mieszkaniowych odwołującej. Organ odwoławczy nie dał również wiary zarzutom odwołania, że Ośrodek Pomocy Społecznej nie pomagał jej w trudnej sytuacji życiowej i zamierza pozostawić ją bez pomocy, gdyż przeczy temu zebrany materiał dowodowy, w tym otrzymana przez skarżącą różnorodna pomoc społeczna. Organ odwoławczy nie dał wiary zarzutom odwołania o możliwości molestowania jej dziecka przez syna siostry K., chociażby ze względu na wiek dzieci. SKO podkreśliło także, że w Domu Samotnej Matki osoby przebywają, a nie mieszkają, tym bardziej gdy istnieje możliwość zmiany ich sytuacji życiowej.

W skardze na ww. decyzję J.M. wyjaśniła, że gdy miała 11 lat, zamieszkała w internacie, a następnie w [...], gdy miała lat 16. Wskazała, że jej rodzice pozbawieni byli władzy rodzicielskiej. Siostra zaś o której pisze OPS miała wówczas 26 lat i skarżąca musiała tułać się po placówkach, gdyż siostra nie chciała jej pomóc. Pomoc Ośrodka Pomocy Społecznej ograniczała się do tego, że umieszczano skarżącą najpierw w Ośrodku Interwencji Kryzysowej, a następnie w Domu Samotnej Matki i opłacono za pobyt, po uprzednim przeprowadzeniu wywiadu przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Nikt natomiast z OPS nie wykazał innego zainteresowania, co wynika z dokumentów, które skarżąca przedłożyła, a które sporządzone były już podczas pobytu w Domu Samotnej Matki. Zdaniem skarżącej organ pomocy społecznej zrzuca ciężar na siostrę K., aby jej pomogła, podobnie uczyniono wcześniej umieszczając skarżącą w Domu Samotnej Matki.

Skarżąca oświadczyła, że do siostry nie wróci. Zarzuciła OPS, że nie dopełnił obowiązku poinformowania SKO jakie mieszkanie zajmuje siostra. Określił, że są to dwa pokoje, kuchnia i łazienka. Brzmi to ładnie ale gorzej wygląda, gdyż każdy w pokoi ma ok. 12 m2, kuchnia jest mniejsza i łazienka może wielkości kuchni.

Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej: u.p.s) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna nie ma służyć pełnemu zaspokajaniu zgłaszanych przez obywateli potrzeb, ale rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Z brzmienia cyt. przepisu, a zwłaszcza użycia zwrotu "może", wynika, że decyzja w zakresie pomocy społecznej podejmowana przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób zgłaszających się o udzielenie pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny zgłaszanych potrzeb, w kontekście osobistej, rodzinnej i ogólnie biorąc społecznej sytuacji zgłaszającego taką potrzebę, w tym uwzględniania potrzeb innych osób ubiegających się o pomoc, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, iż środki, jakie są przeznaczane na świadczenia z pomocy społecznej nie mogą zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o taką pomoc.

Przepis art. 39 ust. 2 u.p.s. wymienia przykładowo cele, do których zalicza: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jednakże to przykładowe wyliczenie wskazuje, iż chodzi tu o zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, a więc takich, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia.

Skarżąca wraz z synem przebywa w Domu Samotnej Matki. Przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów pobytu w takim ośrodku, mieści się zatem w celach pomocy społecznej. Stanowi to bowiem zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, o jakiej mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s. Nie ulega bowiem wątpliwości, że uzyskanie schronienia zalicza się do niezbędnych potrzeb bytowych.

Organ pomocy społecznej odmówił przyznania skarżącej zasiłku celowego w formie opłaty za pobyt w Domu Samotnej Matki za lipiec i sierpień 2013 r. (w placówce tej skarżąca przebywa od [...] maja 2012 r.). Oceniając zgromadzone w sprawie dowody organy zgodnie przyjęły, że obecnie skarżąca ma możliwość bezpiecznego powrotu do miejsca zameldowania, ojciec skarżącej zmarł w maju 2013 r. a siostra skarżącej – K.M. gotowa jest na przyjęcie skarżącej i jej syna M. z powrotem w domu oraz udzieli jej wszelkiej pomocy. Zatem skarżąca ma możliwość bezpiecznego powrotu do miejsca zameldowania, gdyż mieszkanie jest dwupokojowe, a mieszkająca w nim siostra wyraża wolę pomocy. Nadto jak wskazało SKO warunki zamieszkania nie ulegną zmianie w stosunku do tych w Domu Samotnej Matki.

Nie podważając stanowiska organów obu instancji, iż skarżąca ma obecnie możliwość powrotu do miejsca zameldowania, wskazać trzeba, iż po traumatycznych przeżyciach z dzieciństwa zamieszkała u siostry M.K., jednak także ze strony siostry nie otrzymała żadnej pomocy czy też wsparcia, bądź co bądź osoby najbliższej. Siostra jak wynika z założonej niebieskiej karty stosowała wobec skarżącej przemoc. Wymaga także podkreślenia, że przeprowadzone badanie psychologiczne (opinia psychologiczna z [...] listopada 2012r.) potwierdziło występowanie u skarżącej upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim oraz zaburzenia adaptacyjne. Z opinii wynika, iż w stosunku do skarżącej zalecana jest dalsza praca terapeutyczna oraz systematyczna opieka lekarska i psychologiczna. Na domiar złego skarżąca jest matką dziecka które z powodu niepełnosprawności intelektualnej w stopniu lekkim, wymaga kształcenia specjalnego. Oczywiście pomoc społeczna realizowana w formie zasiłku celowego ma za zadanie jedynie wspomóc osoby potrzebujące wsparcia, nie jest natomiast świadczeniem stałym. Organ pomocy społecznej rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku celowego powinien mieć jednak na względzie wyjątkowo trudną sytuację życiową skarżącej a zwłaszcza to, że skarżąca będąc niewątpliwie osobą nieporadną życiowo, sama mając ograniczoną sprawność intelektualną, samotnie wychowuje syna M. z którym jak wynika z rodzinnego wywiadu środowiskowego, ma problemy wychowawcze. W takiej sytuacji organ pomocy społecznej nie mógł poprzestać tylko na oświadczeniu siostry skarżącej, iż jest ona gotowa na przyjęcie skarżącej i udzielenie "wszelkiej pomocy". Wprawdzie organ odwoławczy podał, że na okoliczność ustalenia sytuacji życiowej skarżącej przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające, jednak zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy tego nie potwierdza. SKO oparło się na informacji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z [...] października 2013 r., która to informacja została udzielona "w odpowiedzi na Państwa telefon". Trudno zatem przyjąć, iż są to ustalenia własne SKO. Zdaniem Sądu sama deklarowana gotowość na przyjęcie skarżącej i jej syna przez siostrę oraz zapewnienie udzielenia "wszelkiej pomocy" są zbyt ogólnikowe i niewystarczające. W przypadku bowiem skarżącej oprócz pomocy materialnej, konieczna jest systematyczna pomoc lekarska a zwłaszcza psychologiczna, a taką pomoc z pewnością oferuje ośrodek w którym skarżąca przebywa. Wbrew zatem twierdzeniem organów obu instancji nie można założyć, że skarżąca mieszkając u siostry otrzyma niezbędną pomoc która z kolei doprowadzi do życiowego usamodzielnienia się skarżącej. Tych okoliczności organy nie ustaliły. Uznać zatem należało, że organy administracji przekroczyły granice uznania administracyjnego. Tym samym organy naruszyły przepis art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę w żaden sposób nie przesądza o tym, czy zasiłek celowy w formie opłaty za pobyt skarżącej w Domu Samotnej Matki powinien być jej przyznany, ale z całą pewnością odmowa jego przyznania na tym etapie postępowania jest z uwagi na powyższe naruszenia prawa przedwczesna.

Mając na uwadze powyższe uchybienia Sąd działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Orzeczenie w przedmiocie wykonalności znajduje uzasadnienie w treści art. 152 wyżej wymienionej ustawy.