Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 451/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: Art. 12 ust. 1, art. 12 ust. 2
journal: Dz.U. 2001 nr 100 poz 1085
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
article: Art. 102 ust. 1,2 i 3
journal: Dz.U. 2001 nr 62 poz 627
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Bujko Sędziowie sędzia NSA Anna Łuczaj sędzia del. NSA Paweł Miładowski ( spr.) Protokolant Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Po 260/06 w sprawie ze skargi [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę "[...]" S.A. z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia.

Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Starosta K. na podstawie art. 12. ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odrzucił zgłoszenie "[...]" S.A. z siedzibą w P. o zanieczyszczeniu ziemi na działce oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] położonej w S., przy ulicy [...], stanowiącej własność "[...]" S.A.

Zdaniem organu w sprawie jednoznacznie wykazano, że "[...]" S.A. jako następca prawny "A" S.A. ponosi odpowiedzialność za dokonane zanieczyszczenie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł "[...]" S.A. podnosząc, że następstwo prawne w zakresie prawa administracyjnego jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy prawo administracyjne dopuszcza przeniesienie obowiązku administracyjnego na następcę prawnego, a na gruncie przepisów prawa ochrony środowiska, obowiązujących w dacie połączenia "A" i "B" odpowiedzialność za wyrządzone szkody w środowisku nie mogła być przeniesiona na następcę prawnego a dopuszczalność przeniesienia administracyjnej odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska wprowadziła dopiero ustawa Prawo ochrony środowiska. Strona skarżąca podniosła również, iż w chwili połączenia spółek ustawodawca nie nakładał na "[...]" S.A. (wówczas "B" S.A.) obowiązku dokonywania badań przejmowanych gruntów, a obowiązku takiego nie miała również "A" i dlatego "[...]" S.A. nie dysponuje wynikami badań na poszczególnych stacjach w dniu ich przejęcia.

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że sposób przejścia praw i obowiązków z jakim mamy do czynienia w niniejszej sprawie stanowi sukcesję uniwersalną, obejmującą wszystkie prawa i obowiązki podmiotu przejętego w tym obowiązki o charakterze publicznoprawnym.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu "[...]" S.A. wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonym decyzjom spółka zarzuciła naruszenie art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez obrazę zasady prawdy obiektywnej oraz obowiązku zebrania całego materiału dowodowego, a także naruszenie art. 12. ust 2 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw poprzez jego błędną wykładnię. Skarżący podniósł, iż kwestię następstwa prawnego w sferze prawa administracyjnego regulowały przepisy materialnego prawa administracyjnego, a odpowiedzialność tą wprowadziła dopiero ustawa Prawo ochrony środowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę podniósł, iż konstrukcja art. 102 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627) wskazuje, że władający nieruchomością (zarówno właściciel nieruchomości jaki i inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego) może uwolnić się od obowiązku rekultywacji wyłącznie w tych przypadkach, w których zanieczyszczenie gleby spowodował inny podmiot, a do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania przedmiotową nieruchomością. Wskazane uregulowanie zdaniem Sądu I instancji ponad wszelką wątpliwość wyklucza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania ową nieruchomością. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego. Władający powierzchnią ziemi nabywając (przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku.

Sąd wskazał, iż analiza treści art. 12 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw wskazuje, że dotyczy on tych przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy innym podmiotem. Oznacza to, że delikt powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony przez inny podmiot w czasie, gdy władający dzierżył daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego władającego za inny podmiot w rozumieniu tego uregulowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik "[...]" S.A. w P. zaskarżając go w całości. Wyrokowi temu zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw i błędną jego wykładnię poprzez przyjęcie, iż "A" S.A. nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby.

Ustosunkowując się do twierdzeń organów w przedmiocie braku możliwości potraktowania skarżącego jako innego podmiotu z art. 12 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw wynikającego z następstwa prawnego "[...]" S.A. po "A" S.A., ciążącego na skarżącym obowiązku rekultywacji gruntów, skarżący stoi na stanowisku, iż w dacie połączenia nie doszło do następstwa prawnego pomiędzy "[...]" S.A. a "A" S.A. w zakresie odpowiedzialności za szkodę w środowisku, bowiem w tym zakresie obowiązywała zasada odpowiedzialności sprawcy, a odpowiedzialność za szkodę w środowisku, za wyjątkiem przepisów szczególnych, była nieprzenoszalna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153 , poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. Badając stosownie do treści art. 183 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaistnienie, którejkolwiek z przesłanek nieważności, w tym zakresie Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń stąd też ograniczono rozpoznanie sprawy do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw uznać należało za bezzasadny

Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, że sprawcą zanieczyszczenia w tej sprawie nie był "inny podmiot" od zgłaszającego.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw Dz. U. Nr 100 poz. 1085 ze zm.) władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie ziemi spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.; w tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawo ochrony środowiska nie stosuje się .

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62 , poz. 627 ze zm.) powiązała odpowiedzialność za zanieczyszczenie ziemi i obowiązek jej rekultywacji z prawami rzeczowymi do tej ziemi. Zgodnie z art.102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, odpowiedzialność za zanieczyszczenie powierzchni ziemi i wiążący się z nią obowiązek rekultywacji spoczywa na władającym powierzchnią ziemi, którym stosownie do art. 3 pkt 44 tej ustawy jest właściciel nieruchomości lub inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków. Uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji może nastąpić w przypadku wykazania przez niego, że zanieczyszczenie, dokonane po dniu objęcia przez niego władania, spowodował inny podmiot i wówczas na tym podmiocie spoczywa obowiązek rekultywacji, z tym zastrzeżeniem, że jeśli zanieczyszczenia dokonano za wiedzą lub zgodą władającego, ponosi on obowiązek rekultywacji solidarnie ze sprawcą (art. 102 ust. 2 i 3).

Powyższe uregulowanie wyłącza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo innego podmiotu, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego. W ujęciu przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska podmiot obejmując we władanie określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje również obowiązek dokonania rekultywacji terenu.

Natomiast odrębną kwestią są wzajemne relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane na płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych.

Przepis art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska , ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw, jest przepisem przejściowym pomiędzy przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (tekst jednolity Dz. U. z 1994 r. nr 94, poz. 196 ze zm. -art. 82), a przepisami ustawy Prawo ochrony środowiska (art. 102),a jego ustanowienie było konieczne z uwagi na zmianę zasad odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska, wprowadzonych przez nową ustawę.

Uregulowania zawarte w art. 12 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw dotyczą sytuacji określonej w art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, jednak mają zastosowanie w przypadku, jeżeli zdarzenie tam opisane miało miejsce przed dniem wejścia ustawy w życie, tzn. przed dniem 1 października 2001 r. Przepis ten nie zmienia zakresu przedmiotowego i podmiotowego nowej regulacji, a jedynie przesuwa jej zastosowanie do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie ustawy. Brak powyższego przepisu przejściowego spowodowałby, iż w każdej sprawie miałby zastosowanie przepis art. 102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, przy czym bez możliwości skorzystania z postanowień ust. 2 i 3 do zanieczyszczeń ziemi powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy.

Porównanie przepisów art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw i art. 102 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska prowadzi do wniosku, że "władającymi" w rozumieniu obydwu ustaw są podmioty władające powierzchnią ziemi w dniu wejścia ustawy w życie, co jest zgodne z art. 3 pkt 44 tej ostatniej ustawy, który wprowadził to pojęcie. Natomiast zakres czasowy, którego dotyczy art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw w związku z art. 102 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, nie może dotyczyć okresu wcześniejszego niż od daty objęcia władania przez władającego. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż przepis art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw odnosi się wyłącznie do tych przypadków, w których wyrządzenie szkody polegającej na zanieczyszczeniu ziemi zostało spowodowane po objęciu władania przez władającego, a przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska. Wyklucza to uznanie jako "inny podmiot" w rozumieniu tego przepisu, poprzednika prawnego władającego.

W tym stanie rzeczy za trafne należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wskazany "A" S.A. jako podmiot, który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw nie może być uznany za inny podmiot w rozumieniu w/w przepisów. Tym samym "[...]" S.A. jako następca prawny w/w nie mógł skutecznie dokonać zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi w powołaniu na ten przepis i w ten sposób uwolnić się od obowiązku rekultywacji, skoro sprawcą zanieczyszczenia był jego poprzednik prawny. Nie jest to pogląd odosobniony. Podobne rozumowanie przeprowadził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dn.13.03.2007, 17.01.2007, 27.07.2006 w sprawach o sygn. akt odpowiednio; II OSK 175/06, II OSK 991/05, II OSK 987/05

W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna, jako nie mająca usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.