Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1306/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono nieważność decyzji II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt. 2, art. 207 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 pkt. 2, art. 156 par. 1 pkt. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 23 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1428
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 29 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Op 55/21 w sprawie ze skargi W. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...]; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 29 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Op 55/21 uchylił zaskarżoną przez W. N. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z [...] listopada 2020 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Opolskiego z [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Burmistrz [...] decyzją z [...] listopada 2011 r. nr [...], przyznał stronie zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł miesięcznie, na okres od 1 września 2011 r. do 31 października 2013 r.

W wyniku informacji Wojewody Opolskiego, przekazanej w piśmie z 26 kwietnia 2019 r., że w sprawie od 1 maja do 31 października 2013 r. zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Burmistrz [...], działając w trybie art. 23a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...], uchylił własne rozstrzygnięcie z [...] listopada 2011 r. w sprawie przyznania stronie zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 maja do 31 października 2013 r. W konsekwencji Wojewoda Opolski decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...], odmówił stronie przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia za wskazany okres. Następnie Wojewoda wszczął postępowanie z urzędu w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego wypłaconego na podstawie decyzji Burmistrza [...] z [...] listopada 2011 r. oraz jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Wojewoda Opolski decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] uznał, że świadczenia rodzinne wypłacone W. N. na podstawie decyzji Burmistrza [...] z [...] listopada 2011 r. za okres od 1 maja 2013 r. do 31 października 2013 r. w łącznej kwocie 918,00 zł są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, które na dzień wydania zaskarżonej decyzji wyniosły 532,38 zł, a łączna kwota zobowiązania na dzień wydania decyzji wynosi 1 450,38 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu nie uwzględniło odwołania skarżącej. podkreśliło, że okoliczność podjęcia przez J. N. (męża strony) pracy w [...] i zgłoszenia strony do ubezpieczenia zdrowotnego, jako członka rodziny osoby uprawnionej, na podstawie przepisów o koordynacji w okresie od 25 kwietnia 2013 r. do 25 sierpnia 2015 r., determinuje uznanie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 maja 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uwzględnił skargę W. N. na powyższą decyzję. Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze niezasadnie uwzględniło dokonaną przez Wojewodę wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. stwierdzając, że do wydania decyzji na podstawie tego przepisu wystarczające jest wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięcia, które stanowiło podstawę do wypłaty świadczeń rodzinnych oraz orzeczenie o odmowie przyznania tych świadczeń. Sąd przyjął, że przepis art. 30 ust. 1 u.ś.r. wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Nawet ustalenie przez organ, że wypłacone świadczenie w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 30 u.ś.r. W postępowaniu w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego.

W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że organy nie zbadały należycie, czy przedmiotowe świadczenia zostały przez skarżącą nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. Sąd zwrócił uwagę, że składając wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego skarżąca pozostawała w związku małżeńskim z ojcem dzieci, który od 1998 r. pracuje w [...], gdzie zgłosił swoją żonę (stronę) do ubezpieczenia zdrowotnego. Okoliczność ta, jak wskazuje strona – a czego nie zanegował organ – znana była organowi przyznającemu, a następnie wypłacającemu ten zasiłek. Tym samym Sąd uznał, że organy nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego niezbędnego dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszyły zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu zaskarżając wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", zarzuciło Sądowi I instancji naruszenie:

1. prawa materialnego, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uznanie na podstawie tego przepisu świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane, wymaga nie tylko zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 23a ust. 5 tej ustawy i wydania decyzji na podstawie art. 23a ust. 6, ale konieczne jest również wyjaśnienie, czy zaistniała przesłanka subiektywna świadomości strony co do "nienależności" świadczenia i wykazanie w tym kontekście negatywnego zachowania osoby, która pobrała świadczenie, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych,

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i art. 17 pkt 2 (błędnie opisanego jako "ust.") ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z powodu naruszenia prawa materialnego i procesowego, podczas gdy decyzja ta została wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, a zatem zachodziła przyczyna określona w art. 156 § 1 K.p.a. do stwierdzenia jej nieważności, czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu nie dostrzegł,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez błędne uznanie, że zaskarżona decyzja Kolegium i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez zaniechanie ustalenia, czy skarżąca miała świadomość utraty prawa do nabytych świadczeń, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego i uznania, że świadczenia rodzinne wypłacone W. N. na podstawie decyzji Burmistrza [...] z [...] listopada 2011 r. są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi i podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i stwierdzenie nieważności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z [...] listopada 2020 r. jako wydanej niezgodnie z właściwością. Ewentualnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu. Ponadto, wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że przedmiotem niniejszej sprawy nie jest ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego na wniosek zainteresowanego, lecz stwierdzenie w toku postępowania wszczętego z urzędu, że świadczenia rodzinne zostały nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. W niniejszej sprawie organem właściwym do załatwienia sprawy z odwołania W. N. jest Minister Rodziny i Polityki Społecznej a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Wnoszący skargę kasacyjną organ powołał orzeczenia sądów administracyjnych na potwierdzenie swojego stanowiska.

Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło, że przesłanki dobrej lub złej woli strony postępowania w pobieraniu świadczeń w ogóle nie zostały przewidziane w ustawie i nie uzależniają obowiązku zwrotu świadczenia od ich wykazania przez organy. Dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. wymagane jest spełnienie jedynie dwóch zasadniczych przesłanek: po pierwsze - zachodzi przypadek, o którym mowa w art. 23a ust. 5 u.ś.r., po drugie - została wydana decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Zestawienie tych dwóch przepisów wskazuje, że przyjęte przez Sąd I instancji rozróżnienie "nienależnego świadczenia" od "nienależnie pobranego świadczenia", stanowi nadinterpretację przepisu, którego literalne brzmienie nie nasuwa wątpliwości. Taki pogląd zaprezentował w szczególności NSA w wyroku z 1 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2232/17.

Ponadto podkreślono, że Burmistrz [...] uchylił własne decyzje o przyznanie świadczeń a Wojewoda Opolski decyzją z [...] lipca 2019 r. odmówił przyznania tych świadczeń. Wskazane decyzje nie zostały zaskarżone i stały się ostateczne. Jako pozostające w obrocie prawnym wiążą nie tylko organy administracji publicznej, ale i sąd administracyjny. Skoro zgodnie z nimi prawo do świadczeń rodzinnych we wskazanym okresie skarżącej nie przysługiwało, to będące konsekwencją tego decyzje o uznaniu tych świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązujące do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami nie naruszają prawa. W granicach materialnych tej sprawy pozostaje jedynie kwestia orzeczenia przez właściwy organ o nienależnie pobranych świadczeniach rodzinnych i obowiązku ich zwrotu. Jest to sprawa administracyjna materialnie i procesowo odrębna (autonomiczna) od sprawy stwierdzenia zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz sprawy uchylenia decyzji przyznającej świadczenie rodzinne. Bez znaczenia w tej sytuacji, w sprawie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu, pozostaje podnoszona przez skarżącą kwestia braku świadomości o utracie prawa do pobierania świadczenia.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wskazywane w odwołaniu, a następnie w skardze okoliczności dotyczące braku świadomości skarżącej, mogą ewentualnie zostać wzięte pod uwagę - w przypadku złożenia stosownego wniosku do Wojewody - w trybie przewidzianym przez art. 30 ust. 9 u.ś.r., zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W konsekwencji błędnej interpretacji wskazanych wyżej przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w zaskarżonym wyroku nieprawidłowo przyjął, że istnieje potrzeba - dla spełnienia wymogów art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. - przeprowadzenia postępowania celem wyjaśnienia okoliczności związanych z ustaleniem, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. Wskazano, że istnieje spór co do tego, jak należy rozumieć art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. poz. 1428). Zdaniem skarżącej, powołany przepis, określający właściwość Kolegium, dotyczy wszelkich spraw odnoszących się do wniosków o ustalenie prawa do świadczeń, a więc obejmuje również rozpoznawanie odwołań od decyzji dotyczących zwrotu tych świadczeń. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej wskazano na najnowsze, ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. W okolicznościach niniejszej sprawy bez znaczenia pozostaje fakt uchylenia decyzji przyznających świadczenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie należy uznać, że przesłanki te zaistniały.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Zasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i art. 17 pkt 2 K.p.a. oraz w powiązaniu ze - wskazanym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – przepisem art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin. Sąd I instancji nie dostrzegł bowiem naruszenia prawa powodującego nieważność zaskarżonej decyzji na skutek naruszenia przepisów o właściwości organu.

Przede wszystkim zaznaczyć należy, że żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje organu wyższego stopnia w stosunku do wojewody, a zatem nie wprowadza odstępstwa od reguły wynikającej z art. 17 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym organem takim jest właściwy w sprawie minister. Regulacji w tym względzie brak jest również w przepisach ustawy z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin. Nie można jej upatrywać w szczególności w art. 23 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze. Przepis ten dotyczy jedynie spraw zainicjowanych wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych złożonym przed 1 stycznia 2019 r. Przedmiotem niniejszej sprawy nie jest natomiast ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, lecz ustalenie, że świadczenia rodzinne zostały nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami.

Nie może mieć w sprawie znaczenia okoliczność, na którą powołuje się skarżąca, dotycząca podlegania jednemu reżimowi prawnemu wszystkich czynności podejmowanych w związku z wnioskiem o przyznanie świadczeń (złożonym przed 1 stycznia 2019 r.). Ścisłe powiązanie obu rodzajów decyzji nie zmienia faktu, że mamy do czynienia z dwoma odrębnymi postępowaniami administracyjnymi. Pierwsze z nich, dotyczące ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, zainicjowane wnioskiem skarżącej złożonym 14 listopada 2011 r. (a więc przed 1 stycznia 2019 r.) - po uprzednim uchyleniu decyzji z [...] listopada 2011 r. przyznającej zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 września 2011 r. do 31 października 2013 r. (decyzją z [...] maja 2019 r.) za okres, w którym miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - zostało zakończone decyzją ostateczną Wojewody Opolskiego z [...] lipca 2019 r. o odmowie przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 maja 2013 r. do 31 października 2013 r. i nie jest przedmiotem niniejszej sprawy. Drugie, odnoszące się do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z odsetkami, zostało wszczęte z urzędu, o czym skarżąca została zawiadomiona w piśmie z 7 sierpnia 2020 r.

Wykładnia literalna art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin nie budzi wątpliwości. Przepis ten w sposób wyraźny i jednoznaczny odwołuje się jedynie do spraw "z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego". Ponadto przeciwko interpretacji art. 23 ust. 2 ustawy zmieniającej zaproponowanej przez autora odpowiedzi na skargę kasacyjną przemawia wykładnia systemowa wewnętrzna. Gdyby przepis ten miał dotyczyć wszystkich spraw odnoszących się do tych świadczeń, w tym spraw o ustalenie świadczeń nienależnie pobranych, ustawodawca posłużyłby się zwrotem ogólnym, którego użył w ust. 1 i 3 tego przepisu, a także w art. 21 ust. 2 tej ustawy, tj. "w sprawie (w sprawach) świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego". Z pewnością ustawodawca nie używałby w jednej ustawie dwóch różnych zwrotów na oznaczenie tych samych kategorii spraw (por. postanowienie NSA z 14 lipca 2020 r. sygn. akt I OW 25/20, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tym samym prawidłowo zwrócił uwagę skarżący kasacyjnie organ, że w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją Kolegium organy rozstrzygały nie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego, ale w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawie, w której mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podstawą rozstrzygnięcia był m. in. art. 23a ust. 9 u.ś.r., stosownie do którego "Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio". W konsekwencji oznacza to, że organem właściwym do rozpatrzenia odwołania skarżącej od decyzji z [...] września 2020 r. nr [...] jest Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

W przedmiotowej sprawie zatem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Zgodnie bowiem z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. nieważna jest decyzja, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. Wobec tego zaskarżona decyzja wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z naruszeniem przepisów o właściwości obarczona jest kwalifikowaną wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.), co stanowi wyczerpanie przesłanki, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno było dokładnie rozważyć swoją właściwość, mając na uwadze zasadę praworządności określoną w art. 6 K.p.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2020 r. sygn. akt I GSK 160/18; z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 332/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 czerwca 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 229/18, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wniesienie odwołania do organu niewłaściwego, nie może powodować dla skarżącej negatywnych konsekwencji, zwłaszcza z uwagi na błędne pouczenie, zawarte w decyzji Wojewody z [...] września 2020 r. Organ niewłaściwy zatem powinien odwołanie skarżącej przekazać organowi właściwemu – Ministrowi Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Ponadto podkreślić trzeba, że powołane w odpowiedzi na skargę kasacyjną orzeczenie NSA z 26 listopada 2019 r. sygn. akt I OW 139/19 zostało wydane w odmiennych okolicznościach faktycznych. W postanowieniu tym przedmiotem sporu była właściwość organu w sprawie rozpoznania wniosku z 2016 r. za okres, za który decyzja przyznająca prawo do świadczenia została uchylona z powodu zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a zatem w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia a nie w sprawie o świadczenia nienależnie pobrane, jak w niniejszej sprawie.

Wobec uwzględnienia najdalej idącego zarzutu kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej byłoby nie tylko zbędne, ale i niedopuszczalne. Mając na uwadze bowiem istotę wad aktu administracyjnego, w pierwszej kolejności akt podlega badaniu z punktu widzenia istnienia wad skutkujących jego nieważnością. Stwierdzenie istnienia wad najistotniejszych eliminuje potrzebę ustalania istnienia pozostałych wad (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 672).

Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 2 i art. 193 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości i stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z [...] listopada 2020 r. nr [...].

O odstąpieniu od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. W sytuacji, gdy skarżąca zwolniona jest z mocy prawa z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla niej adwokata, a sprawa dotyczy świadczeń ze środków publicznych dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, to należało odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi art. 207 § 2 P.p.s.a.