Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 105/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.), sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, , Protokolant st. sekretarz sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt ojca – B. T. w Domu Pomocy Społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2015r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. powołując się na przepis art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania M. T. od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] października 2015r., Nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji z dnia [...] lutego 2015r., nr [...] w sprawie ustalenia odpłatności w/w za pobyt ojca – B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. oraz decyzji ją zmieniającej, w ten sposób, że ustalono przedmiotową opłatę w wysokości 1.202,14 zł, od dnia uzyskania przez niniejszą decyzję przymiotu ostatecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy rozstrzygnięcie swe oparł na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych sprawy:

Na podstawie decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z dnia [...] października 2012r. , nr [...] – B. T. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B.

Następnie wymieniony organ decyzją z dnia [...] października 2012r., nr [...] ustalił odpłatność dla B. T. za pobyt w ww. Domu Pomocy Społecznej w wysokości 70% dochodu, tj. w kwocie 1.569,32 zł. Decyzją zmieniającą z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...] odpłatność mieszkańca tegoż Domu została ustalona na kwotę 1.718,67 zł. Na mocy kolejnej wydanej w dniu 1 kwietnia 2015r. decyzji zmieniającej – B. T. wnosi miesięczną opłatę za swój pobyt w Domu Pomocy Społecznej dla Dorosłych "[...]" w B. w wysokości 1.763,24 zł.

W toku postępowania ustalono, że B.T. ma sześcioro zstępnych, jednym z nich jest M. T., którego obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt swojego ojca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. został określony decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] lutego 2015r., nr [...] w wysokości 756,58 zł. Decyzja ta została zmieniana decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r., nr [...] w ten sposób, że przedmiotowa odpłatność została ustalona w kwocie 788,21 zł począwszy od jej uprawomocnienia.

Kolejną decyzją organu I instancji z dnia [...] października 2015r., nr [...] z powołaniem się na przepis art. 106 ust. 5 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 oraz art. 104 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 163, ze zm.), zmieniono w/w decyzję ustalająca odpłatność M. T. za pobyt ojca B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B., w ten sposób, że ustalono miesięczną opłatę na kwotę 1.202,14 zł, począwszy od dnia uzyskania przez tę decyzję przymiotu ostatecznej. W motywach rozstrzygnięcia, organ pierwszej instancji wskazał m. innymi, że średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. został ustalony zarządzeniem Nr [...] Starosty L. z dnia 4 lutego 2015r. w wysokości 3.300,00 zł. Na podstawie decyzji z dnia 27 kwietnia 2015r., ustalona została miesięczna odpłatność M. T. za pobyt ojca – B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w wysokości 788,21 zł. Zgodnie zaś z decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r. B.T. wnosi miesięczną opłatę za swój pobyt w tym Domu w wysokości 1.763,24 zł. Miesięczna opłata za pobyt B. T. wnoszona przez gminę L. wynosi 1.536,76 zł. Okoliczność ta spowodowała konieczność dalszej partycypacji w kosztach pobytu w placówce innych zobowiązanych podmiotów, ustalonych na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż krąg zstępnych zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania B.T. w domu pomocy społecznej w rozumieniu art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowi strona oraz jej piątka rodzeństwa.

Organ podkreślił przy tym, że dochód na osobę w rodzinach J. T. (wywiad środowiskowy z 31 sierpnia 2015r.), H. S. (wywiad z 9 października 2015r.) oraz A.T. (wywiad środowiskowy z 1 października 2015r.) jest poniżej ustawowego kryterium dochodowego, w związku z tym nie są oni aktualnie zobowiązani wnosić odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Jedynie H. S. zadeklarowała dobrowolnie dopłacać do pobytu ojca w domu pomocy społecznej kwotę 100,00 zł miesięcznie (umowa 2/2013). Dochód na osobę w rodzinach sióstr strony oraz samej strony: S. R. (wywiad środowiskowy z 2 października 2015r.) i W.S. (wywiad z 12 października 2015r.), przewyższa kryterium dochodowe zobowiązujące do ponoszenia odpłatności za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej oraz średni miesięczny koszt utrzymania w ww. domu. W związku z tym, należało wyliczyć ich procentowy udział w tejże odpłatności uzależniony od wysokości dochodów. Dla W.S. udział procentowy to 10,45% kwoty do łącznej zapłaty 1.436,76 zł, co stanowi 150,14 zł miesięcznie, dla S. R. to 5,88% co stanowi kwotę 84,48 zł, natomiast dla strony 83,67% - 1.202,14 zł.

Nadto organ zauwazył, że w związku z wejściem w życie z dniem 1 października 2015r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r., poz.1058), w dniu 5 października 2015r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej M. T.. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że M. T. jest żonaty, jednak mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na dochód w/w we wrześniu br. składały się dwa wynagrodzenie za pracę w łącznej kwocie 6.556,70 zł a 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wg ww. ustawy wynosi 1.902,00 zł. Tak więc dochód wykraczający poza kryterium wynosił 4.654,70 zł (6.556,70 zł - 1.902,00 zł). Zatem spełniona jest przesłanka dochodowa dająca podstawę do ustalenia odpłatności strony za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, wskazując, że od lutego br. strona nie zgłaszała zmiany swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, zawodowej, która miałaby wpływ na odpłatność za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Zauważono przy tym, że strona ponosi miesięczne wydatki związane z wynajęciem mieszkania - 1.200,00 zł, ubezpieczeniem 200 zł - 300 zł, telefonem komórkowym - 200,00 zł i leczeniem - 1.000,00 zł.

W konsekwencji powyższego, organ I instancji stwierdził, że orzekając w sprawie zmiany odpłatności przez M. T. za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, rozważył i ocenił wszystkie okoliczności istotne dla sprawy, biorąc pod uwagę sytuację finansową strony i jej rodzeństwa, odpłatność B. T. oraz wysokość średniego miesięcznego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B..

W odwołaniu od tej decyzji M. T. zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, a to przepisu art. 61 ust. 1, 2 i 3 i art. 103 ust. 2 oraz naruszenie prawa procesowego tj. art. 104 ust 3, 106 ust. 5 i art. 59 ust. 1 ww. ustawy i przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Zdaniem M. T., zarówno decyzja z dnia 27 lutego 2015r., jak i decyzją ją zmieniająca z dnia 27 kwietnia 2015r. a także zaskarżona decyzja z dnia 19 października 2015r. zostały wydane w oparciu o błędną podstawę prawną. Podkreślił przy tym, że przepisy ww. ustawy o pomocy społecznej przewidują wydanie decyzji administracyjnej jedynie w następujących przypadkach:

• na podstawie art. 59 ust. 1 - jest to decyzja o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzja ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, którą wydaje organ w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej;

• art.104 ust. 3, który wskazuje, że wysokość należności, o których mowa w ust. 1 (czyli nieściągnięte należności) podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji i dotyczy sytuacji, w której gmina poniosła zastępczo opłaty zamiast osoby zobowiązanej;

• art. 106 ust. 5 dotyczy zaś zmiany decyzji o przyznaniu świadczeń z pomocy społecznej, a nie ustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat, stąd żadna z powyższych podstaw prawnych nie ma zastosowania do wnoszącego odwołanie.

Nie stanowi także - zdaniem skarżącego, podstawy do wydania decyzji powołany przez organ przepis art. 104 ust. 1 ustawy, art. 61 ust. 1 i 2 ustawy, jak i art. 60 ust. 1, który wskazuje, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3 i również nie stanowi samoistnej podstawy do wydania decyzji administracyjnej.

Tym samym – wywodzi dalej skarżący, decyzja organu z dnia [...] października 2015r. nr [...] nie została oparta na żadnych podstawach prawnych i jako taka jest na podstawie art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a. nieważna z mocy prawa. Wadą tą są także dotknięte dwie poprzedzające ją decyzje z dnia 27 lutego 2015r. i 27 kwietnia 2015r..

Wnoszący odwołanie podkreślił przy tym, że ani art.61 ust. 2, ani ust. 3 tegoż przepisu nie wskazują proporcji w jakiej osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty winny ją ponosić. Innymi słowy przepis ten określa krąg osób zobowiązanych ale, w przypadku zstępnych lub wstępnych jeśli osób tych jest co najmniej dwie, nie określa wysokości ich zobowiązania co do obowiązku wniesienia całości lub części opłaty, gdy zaś zgodnie z przepisami prawa cywilnego, obowiązek taki może być solidarny lub w częściach ułamkowych, których wielkość, ściśle określoną, powinny konkretyzować obowiązujące przepisy prawa. Wskazane w art. 61 ust. 2 kryterium dochodowe nie dotyczy jednak "podziału" obowiązku wniesienia opłaty pomiędzy kilkoma zobowiązanymi. Jest to jedynie kryterium objęcia małżonka lub zstępnego albo wstępnego obowiązkiem wniesienia opłaty oraz zastrzeżenie kwoty, która musi osobie zobowiązanej pozostać po uiszczeniu opłaty jako pewnego rodzaju minimum socjalne. Również żaden z przepisów wykonawczych do ww. ustawy o pomocy społecznej nie wskazuje jakie jest kryterium podziału kwoty wynikającej z wysokości opłaty pomiędzy zobowiązanych.

Skarżący wskazał, że stosowana przez organ pierwszej instancji zasada podziału odpłatności proporcjonalnie do nadwyżki powyżej 300% kryterium dochodowego jest zasadą nie znajdującą uzasadnienia w przepisach ww. ustawy. Zdaniem wnoszącego odwołanie, w takim stanie prawnym, w przypadku gdy mamy kilka osób zobowiązanych do wniesienia opłaty, ich odpowiedzialność jest bądź to solidarna bądź to w częściach równych. Jednocześnie wnoszący odwołanie wskazał, że zgodnie z art. 103 ust. 2 kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64. Zwolnienie jednego ze zstępnych z całości lub części odpłatności za pobyt rodzica w ośrodku pomocy społecznej ze względu na jego dochody jest zwolnieniem z mocy prawa na podstawie art. 61 ww. ustawy o pomocy społecznej. Tym samym, zdaniem wnoszącego odwołanie, powyższy przepis jednoznacznie wskazuje, że w jego konkretnym przypadku winien on ponosić za pobyt w ośrodku pomocy społecznej swojego ojca B. T. opłatę w wysokości 1/6 kwoty pozostającej do zapłaty po opłacie wniesionej bezpośrednio przez mieszkańca ośrodka (70% emerytury B. T.) bowiem w przypadku pozostałej piątki rodzeństwa zostali oni w całości lub w części zwolnieni z mocy prawa z obowiązku uiszczania tej opłaty.

Wnoszący odwołanie podkreślił, że właśnie powyższe przesłanki, a nie względy natury materialnej, spowodowały na początku 2015r. odmowę zawarcia przez niego kolejnej umowy z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w L. Od kilku lat opłaca regularnie i terminowo opłaty związane z pobytem ojca B.T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. jako główny zobowiązany ponoszący ponad 83% zobowiązania. Wnoszący odwołanie posiada 5 rodzeństwa, z których co najmniej kilkoro posiada dobrą sytuację materialną - są właścicielami m. in. nieruchomości. Wnoszący odwołanie nic posiada tego rodzaju dóbr, posiada niestety dochód ze stosunku pracy przekraczający 300% kryterium dochodowego.

Zdaniem wnoszącego odwołanie wolą ustawodawcy nie było wcale nadmierne obciążenie jednego z rodzeństwa kosztami utrzymania rodzica a zwolnienie pozostałych zstępnych niezależnie od ich sytuacji majątkowej. System taki jest, zdaniem wnoszącego odwołanie, wynikiem błędnej interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej mylnie przyjmującej kryterium dochodowe nie tylko do ustalenia katalogu osób zobowiązanych ale i do zakresu ich odpowiedzialności.

Opisaną na wstępie zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2015r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wskazało, że podstawą do orzekania w przedmiocie zmiany decyzji wydanej w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 163, ze zm.), który stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub, uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W przepisie tym zostały określone dwie grupy przesłanek, których wystąpienie powoduje obligatoryjną bądź fakultatywną zmianę lub uchylenie decyzji. Do pierwszej grupy ustawodawca zaliczył: zmianę przepisów prawa, zmianę sytuacji dochodowej lub osobistej strony oraz pobranie nienależnego świadczenia. W przypadku tych obligatoryjnych przesłanek organ zobowiązany jest do uruchomienia postępowania w sprawie weryfikacji wydanej decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej. Następuje to zatem m. in. w przypadku zmiany przepisów prawa, na podstawie których wydano zmienianą decyzję, gdy zmiana ta ma wpływ na zakres uprawnień bądź obowiązków strony określonych w tej decyzji.

Dalej Kolegium wskazało, że podstawę prawną decyzji ustalającej wysokość odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej stanowi tak przepis art.59 ust.1, przepis art.60 ust.1, jak i przepis art.61 ust.1 omawianej ustawy.

Mając na uwadze przepis art.61 ust.2 w/w ustawy, Kolegium stwierdziło, że za dochód, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Według art. 8 ust. 4 ustawy, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.

Kolegium zauważyło przy tym, że wysokość kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz kryterium dochodowego osoby w rodzinie do 30 września 2015r. określało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012r. poz. 823). natomiast od 1 października 2015r. obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r. poz. 1058), w którym ustalono wyższe niż w poprzednim rozporządzeniu kwoty kryteriów dochodowych.

Wskazana zmiana przepisów prawa w zakresie wysokości kryteriów dochodowych jest – zdaniem Kolegium, przesłanką z art. 106 ust. 5 ustawy do zmiany decyzji ustalającej wysokość odpłatności za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej dla osób, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy (tj. małżonka, zstępnych i w dalszej kolejności wstępnych). Jak bowiem wynika z treści tych przepisów wysokość ponoszonych przez te osoby opłat jest uzależniona od wysokości osiąganego dochodu i od wysokości kryterium dochodowego odpowiednio dla osoby samotnie gospodarującej, bądź kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie.

Z zacytowanych przepisów wynika, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłata zostaje ustalona w decyzji wydanej przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) gminy kierującej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy). Odpłatność ustalana jest do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. W pierwszej kolejności koszty pobytu w placówce pokrywa mieszkaniec. Jeżeli pensjonariusz (lub jego przedstawiciel ustawowy), nie jest w stanie uiścić opłat, to obciążają one kolejno małżonka, zstępnych, wstępnych oraz gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Zdaniem Kolegium, opłat nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych, a obciąża ich się w kolejności. Jeżeli osoba umieszczona w placówce jest w stanie ponosić koszty pobytu w instytucji, obowiązki osób bliskich i jednostki samorządu terytorialnego nie powstają. Krewni oraz gmina uiszczają opłatę dopiero wtedy, gdy mieszkaniec domu nie jest samowystarczalny. Wysokość opłat jest zależna w pierwszej kolejności od dochodu mieszkańca. Górna granica opłaty wnoszonej przez mieszkańca wyznaczona jest przez stopę procentową ustalaną od dochodu (maksymalnie 70% dochodu mieszkańca). Drugą granicę obciążeń wyznacza art. 60 ustawy, w myśl którego odpłatność za pobyt nie może przekroczyć średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Jeżeli mieszkaniec nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi. Zgodnie z obowiązującą na gruncie ustawy o pomocy społecznej zasadą pomocniczości zobowiązania finansowe w ostatniej kolejności spoczywają na gminie. Tak więc przerzucenie na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli kosztów utrzymania mieszkańców domów pomocy społecznej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy osoby te nie są samowystarczalne pod względem finansowym i nie mogą być utrzymywane przez swoich małżonków i krewnych.

W związku z powyższym nie można – w ocenie Kolegium, uznać za trafne zarzuty odwołania dotyczące wydania zakwestionowanej decyzji, jak też decyzji zmienianych tą decyzją, bez podstawy prawnej i w związku z tym wystąpienia określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłanki ich nieważności. Nie budzi wątpliwości, że podstawą do wydania decyzji konkretyzującej przewidziany w art. 61 ust. 1 i 2 ustawy obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest cytowany wyżej art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - powołany zarówno w podstawie prawnej, jak też uzasadnieniu prawnym.

Nie można również – zdaniem Kolegium, zgodzić się z prezentowanym w odwołaniu stanowiskiem, iż z uwagi na treść art. 103 ust. 2 ustawy skarżący winien ponosić za pobyt w ośrodku pomocy społecznej swojego ojca B. T. opłatę w wysokości 1/6 kwoty pozostającej do zapłaty po opłacie wniesionej bezpośrednio przez mieszkańca ośrodka (70% emerytury B. T.) bowiem w przypadku pozostałej piątki rodzeństwa zostali oni w całości lub w części zwolnieni z mocy prawa z obowiązku uiszczania tej opłaty. Zgodnie z powołanym przez stronę przepisem art. 103 ust. 2 ustawy kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64. Z treści tego przepisu wynika, że dotyczy on wyłącznie sytuacji, gdy opłata jest ustalana w drodze umowy. Z samego brzmienia art. 103 ust. 2 wynika, że celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie wysokości opłaty "wnoszonej" przez te osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustalony w decyzji administracyjnej, o jakiej mowa w art. 59 ust. 1 ustawy. Przekonujący jest pogląd prezentowany przez W. Maciejko i P. Zaborniaka w pozycji Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, że zawarcie umowy przewidzianej w art. 103 ust. 2 ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższego odsetka opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach wynikających z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b (por. wyroki NSA z dnia 19 czerwca 2015r. sygn. akt I OSK 62/14, z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 653/12 - publikowane CBOSA).

W związku z zarzutem zawartym w końcowej części odwołania, gdzie strona stwierdza, że wynikiem błędnej interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej było ustalenie przez organ pierwszej instancji wysokości odpłatności poszczególnych zstępnych jedynie na podstawie wysokość ich dochodów, bez uwzględnienia dobrej sytuacji materialnej, o której świadczą posiadane nieruchomości, Kolegium wyjaśniło, że treść przepisów art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy nie pozostawia wątpliwości, iż podstawą do ustalenia wysokości odpłatności jest wyłącznie wysokość uzyskiwanego dochodu. Wobec tego sytuacja majątkowa zstępnych nie ma znaczenia dla ustalenia wysokości opłaty za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej.

Wysokość zaś dochodu skarżącego została udokumentowana dwoma zaświadczeniami, z których wynika, że uzyskuje łącznie dochód w wysokości 6.556,70 zł (po odliczeniu wykazanych w tych zaświadczeniach odliczeń, tj. miesięcznego obciążenia podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne). Skarżący podał, że jest żonaty, mieszka sam w wynajmowanym mieszkaniu i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Kwestie te nie są sporne w przedmiotowym postępowaniu.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika – podkreśliło dalej Kolegium, że B.T. ma sześcioro zstępnych – H. S., S. R., W. S., M. T., J. T., A. T..

Pozostała do zapłaty opłata za pobyt B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B., stanowiąca różnicę między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w tym Domu wynoszącym 3.300 zł, opłatą regulowaną przez B. T. w kwocie 1.763,24 zł oraz dobrowolną opłatą w kwocie 100 zł deklarowaną w umowie przez H. S. wynosi 1.436,76 zł (3.300 zł - 1.763,24 zł - 100 zł = 1.436,76 zł). Zgodnie z kolejnością określoną w art. 61 ust. 1 ustawy, w dalszej kolejności - po mieszkańcu Domu - do ponoszenia odpłatności w przypadku braku małżonki, są zobowiązani zstępni przed wstępnymi.

W postępowaniu wyjaśniającym organ I instancji ustalił, że dochód na osobę w rodzinach J. T. (wywiad środowiskowy z 31 sierpnia 2015r.), H. S. (wywiad z 9 października 2015r.) oraz A. T. (wywiad środowiskowy z 1 października 2015r.) jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego, w związku z tym nie są oni aktualnie zobowiązani wnosić opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Przy tym H. S. zadeklarowała w umowie nr 2/2013 dobrowolną opłatę za pobyt swojego ojca w domu pomocy społecznej w kwocie 100,00 zł miesięcznie. Natomiast dochód na osobę w rodzinach skarżącego, jak też S. R. (wywiad środowiskowy z 2 października 2015r.) i W.S. (wywiad z 12 października 2015r.), przewyższa kryterium dochodowe zobowiązujące do ponoszenia odpłatności za pobyt B. T. w domu pomocy społecznej oraz średni miesięczny koszt utrzymania w ww. domu.

Organ pierwszej instancji ustalił opłatę dla poszczególnych zstępnych w ten sposób, że w pierwszej kolejności obliczył wysokość nadwyżki dochodu na osobę odnośnie każdego zstępnego ponad kwotę odpowiadającą 300% kryterium dochodowego, a następnie ustalił procentowy udział tych kwot w ogólnej kwocie nadwyżki dochodu, który dla W. S. wynosi 10,45%, dla S. R. to 5,88%, natomiast dla strony 83,67%. W dalszej kolejności ustalił miesięczną opłatę przypadającą na poszczególnych zstępnych w ten sposób, że za pomocą wyliczonych wskaźników procentowych obliczył udział tych wstępnych w pozostałej do zapłaty kwocie 1.436,76 zł odpłatności za pobyt B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B.. Tak więc dla W. S. opłata wynosi 150,14 zł (10,45% x 1.436,76 zł), dla S. R. jest to kwota 84,48 zł (5,88% x 1.436,76 zł) oraz dla strony opłata została wyliczona w kwocie 1.202,14 zł (83,67% x 1.436,76 zł).

Należy zgodzić się ze skarżącym – stwierdziło Kolegium, że przepisy ustawy nie wskazują proporcji, w jakiej osoby zobowiązane do wnoszenia opłat winny ją ponosić. Jednocześnie jednak nie ma podstaw do wskazanego w odwołaniu obciążenia zstępnych odpłatnością na zasadzie odpowiedzialności solidarnej. Skład orzekający Kolegium podziela w tym zakresie stanowisko WSA w Rzeszowie prezentowane w wyroku z dnia 20 maja 2015r. sygn. akt II SA/Rz 1612/14, iż z żadnego przepisu art. 61 nie wynika, aby ustawodawca przewidział odpowiedzialność solidarną, co potwierdza brzmienie art. 61 ust. 2 pkt a) i pkt b). Użycie zwrotów "osoby samotnie gospodarującej" lub "osoby w rodzinie" wskazuje, że osoby zobowiązane do odpłatności należy traktować oddzielnie i indywidualnie określać część odpłatności, jaką będzie ponosił dany podmiot.

W ocenie organu odwoławczego, nie byłoby zasadne ustalenie odpłatności dla poszczególnych zstępnych "w częściach równych", jak tego domaga się skarżący w odwołaniu. Równy podział między zstępnych pozostałej do zapłaty odpłatności w kwocie 1.436,76 zł, bez uwzględnienia różnic w dochodzie na osobę, spowodowałby nierównomierne obciążenie zstępnych, bowiem dla osób z niższym dochodem mogłoby to być nadmierne obciążenie. Byłoby to niezgodne z zasadami pomocy społecznej, gdzie kluczową kwestią jest posiadane przez rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb jej członków. Zasadnie zatem organ pierwszej instancji, w oparciu o wysokość dochodu na osobę w rodzinie, wyliczył procentowy udział poszczególnych zstępnych odpłatności.

Biorąc pod uwagę powyższe Kolegium orzekło jak w osnowie.

Skargę na powyższą decyzje wniósł M. T.. Zarzucając jej oraz decyzji ją poprzedzającej naruszenie prawa materialnego - art. 59 ust. 1, art. 61 ust 1, 2 i ust. 3 oraz art. 103 ust.2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz naruszenie przepisów prawa procesowego w/w ustawy, tj. art. 104 ust.3, art. 106 ust.5 a także art. 156 § 1 ust.2 k.p.a. - skarżący wniósł o uchylenie opisanych wyżej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargę skarżący ponowił zarzuty zawarte w odwołaniu, zarzucając m. innymi, że w myśl art. 59 ust. 1 w/w ustawy, decyzja w przedmiocie opłat powinna zapaść na etapie skierowania B. T. do domu opieki społecznej, z równoczesnym wskazaniem w niej osób zobowiązanych do jej wnoszenia, jak i konkretną wysokość tych opłat. Tymczasem organ I instancji takiej decyzji w ogóle nie wydał, natomiast wydawane kolejno decyzje o ustaleniu przedmiotowej opłat organ oparł na przepisie art.61 ust.1 ustawy, a który to przepis - w ocenie skarżącego nie może stanowić podstawy do jej wydania, jak i podstawą taką nie może być przepis art. 104 ustawy. Dlatego też wnoszący skargę zarzucił w odwołaniu do SKO nieważność wszystkich trzech ww. decyzji administracyjnych wskazując, że nie zostały oparte na żadnych podstawach prawnych i jako takie są na podstawie art. 156 § 1 ust. 2 k.p.a. nieważne z mocy prawa. Zarzut ten wnoszący skargę podtrzymuje w całości.

Równocześnie jako drugi zarzut wnoszący skargę podtrzymał wskazane w odwołaniu pozostałe zarzuty, podnosząc, że organ I instancji dokonał nieprawidłowej interpretacji, a w efekcie zastosowania przepisów art. 61 ust. 1,2 i 3 i art. 103 ust.2 ww. ustawy o pomocy społecznej.

Podsumowując swą bardzo obszerną argumentację podniesionych zarzutów, skarżący podkreślił, że obecną sytuację kreowaną ww. decyzjami administracyjnymi uważa za wysoce niesprawiedliwą i krzywdzącą. Wnoszący skargę od lat opłaca regularnie i terminowo opłaty związane z pobytem ojca B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. jako główny zobowiązany ponoszący ponad 83 % zobowiązania. Wnoszący skargę posiada 5 rodzeństwa, z których co najmniej kilkoro posiada dobrą sytuację materialną - są właścicielami nieruchomości itp. On sam zaś nie posiada tego rodzaju dóbr, choć posiada dochód ze stosunku pracy przebaczający 300 % kryterium dochodowego. Nadmierne obciążenie tylko jednego z dzieci B. T. powoduje, że wnoszący odwołanie nie ma możliwości ulokowania zarobionych środków finansowych choćby w zakup lokalu mieszkalnego bowiem wskutek tego dodatkowego obciążenia finansowego nie ma zdolności kredytowej.

Nadto skarżący oświadczył, że zajmował się ojcem podczas jego choroby i nie zamierza uchylać się od opieki i zobowiązań finansowych wobec ojca. Jednak nie widzi powodów, aby było to wyłącznie jego obowiązkiem, skoro posiada pięcioro żyjącego rodzeństwa, które nie znajduje się w biedzie. W tym sensie uregulowania przyjęte w ww. ustawie o pomocy społecznej oraz stosowane jej interpretacje naruszają podstawowe zasady współżycia społecznego i zasadę konstytucyjnej równości wobec prawa.

W tych okolicznościach skarga - zdaniem skarżącego, jest uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się szczegółowo do podniesionych w skardze zarzutów, Kolegium podtrzymało stanowisko oraz argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając zaś w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. (t .j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola wykazała, że tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt.1 lit."c" p.p.s.a., co powoduje, że decyzje te podlegają usunięciu z obrotu prawnego.

Niesporne jest w niniejszej sprawie, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r., poz.163 ze zm.), zwanej dalej u.p.s., a zwłaszcza uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej, zawarte w rozdziale 3 u.p.s. (art. 54 – 66 ustawy).

I tak zgodnie z art. 60 ust. 1 w/w ustawy zasadą jest, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Zgodzić się należy z organami, że w art. 61 ust. 1 u.p.s. określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności obowiązku wnoszenia opłat: mieszkaniec domu pomocy społecznej (a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie.

Skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Również decyzją administracyjną właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1).

Istotne jest przy tym, że decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty).

I tak adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą być: osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także (a niekiedy wyłącznie) osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina.

Powyższe ustalenia pozwalają tym samym na stwierdzenie, że to w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie - ustalenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualnie zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty.

Podkreślić przy tym należy, że analiza cyt. wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej, prowadzi do wniosku, iż pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, związany jest z wydaniem, co najmniej trzech decyzji administracyjnych, tj.:

- decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej,

- decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej oraz

- decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej.

Zważyć należy, że powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2726/12 i z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12), gdzie przyjęte zostało, iż obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej kreuje nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy, lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, stwierdzić należy – nie podzielając tym samym zarzutu skarżącego, że nie wydanie decyzji w przedmiocie opłat za pobyt B. T. w domu pomocy społecznej w momencie wydania decyzji o skierowaniu w/w do domu pomocy społecznej, zamyka organowi drogę do wydania w tym przedmiocie decyzji w terminie późniejszym. Nie ma bowiem przepisu, który zabraniałby uregulowania tej kwestii w późniejszym terminie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz doktrynie prezentowany jest jednolity pogląd, że organ może w terminie późniejszym niż określony w art. 59 ust. 1 ustawy wydać decyzję dotyczącą ustalenia opłat. Wprawdzie w doktrynie stwierdza się, że najbardziej pożądanym modelem wskazywanym zarówno w powołanym orzecznictwie jak i literaturze (por. W. Maciejko, op. cit. 5287) byłoby rozstrzygnięcie w jednej decyzji o skierowaniu do domu opieki społecznej i o wysokości opłaty za pobyt w nim, jednak przyjęcie odmiennej praktyki nie powoduje utraty przez organ kompetencji do późniejszego określenia zarówno wysokości opłaty jak i osób zobowiązanych do jej ponoszenia (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r sygn. akt II SA/Rz 493/13 oraz wyrok WSA w Opolu z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Op 419/13).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że niesporna jest okoliczność, iż decyzją organ I instancji z dnia 22 października 2012r., Nr DI.4411/152/12 wydaną z powołaniem się m.innymi na przepis art.59 ust.1 omawianej ustawy, B. T. - ojciec skarżącego został skierowany do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B..

Nie jest sporne także w sprawie, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r., Nr [...] z powołaniem się m. innymi na przepis art.59 ust.1 i art.61 ust.1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, organ I instancji zmienił decyzję ostateczną tegoż organu z dnia 26 października 2012r.ustalajacą odpłatność B.T. za pobyt w przedmiotowym domu pomocy społecznej, w ten sposób, że z dniem 1 kwietnia 2013r. ustalono miesięczną odpłatność za pobyt w/w w tymże Domu w wysokości 70 % dochodu strony, to jest 1.718,67 zł. Kolejną zmieniającą decyzją z dnia 1 kwietnia 2015r., organ I instancji ustalił odpłatność B.T. za pobyt w w/w domu pomocy społecznej na kwotę 1.763,24 zł, tj. 70 % dochodu strony.

Z akt sprawy niewątpliwie wynika, że prawomocną decyzją organu I instancji z dnia [...] lutego 2015r., Nr [...] wydaną z powołaniem się m. innymi na przepis art.59 ust.1, art.60 ust.1 oraz art.61 ust.1 i ust.2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zmienioną decyzją z dnia 27 kwietnia 2015r., organ I instancji ustalił odpłatność skarżącemu za pobyt B. T. (ojca skarżącego) w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. w wysokości 788,21 zł miesięcznie.

Kolejną decyzją z dnia 19 października 2015r. – zaskarżoną w niniejszej sprawie, wydaną z powołaniem się na przepis art.106 ust.5 w/w ustawy (a który to przepis dopuszcza zmianę decyzji, gdy ma miejsce m.innymi zmiana sytuacji dochodowej strony), organ I instancji zmienił opisaną wyżej decyzję z dnia [...] lutego 2015r., Nr [...] - w ten sposób, że ustalił skarżącemu przedmiotową miesięczną opłatę za pobyt B. T. (ojca skarżącego) w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. w wysokości 1.202,14 zł miesięcznie.

Skarżący w odwołaniu od powyższej decyzji, nie godząc się z wysokością orzeczonej przez organ I instancji opłaty za pobyt B. T. (ojca skarżącego) w w/w Domu Pomocy Społecznej, zarzucał m.innymi, iż w ponoszeniu przedmiotowej opłaty winno partycypować solidarnie lub w częściach ułamkowych także Jego rodzeństwo, a którego stan materialny – zdaniem skarżącego, pozwala na ustalenie względem Nich tej opłaty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło powyższych zarzutów skarżącego. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji z dnia 19 października 2015r., stwierdziło, przyjmując za organem I instancji, że , cyt.:"...dochód na osobę w rodzinach J. T. (wywiad środowiskowy z 31 sierpnia 2015r.), H. S. (wywiad z 9 października 2015r.) oraz A. T. (wywiad środowiskowy z 1października 2015r.) jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego, w związku z tym nie są oni aktualnie zobowiązani wnosić opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej....".

W ocenie Sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy, czyli organ odwoławczy, jak i organ I instancji - nie przeprowadziły należycie postępowania odnośnie wyjaśnienia sytuacji dochodowej (finansowej) i możliwości płatniczych A.T. i J. T. (dwojga rodzeństwa skarżącego), a którzy mogliby potencjalnie partycypować w kosztach utrzymania B. T. (ojca skarżącego) w Domu Pomocy Społecznej.

Poprzestanie jedynie na znajdujących się w aktach sprawy oświadczeniach A. T. i J. T., zamieszczonych w wywiadach środowiskowych – odpowiednio z dnia 1 października 2015r. oraz z dnia 31 sierpnia 2015r. i wywiedzenie z tych oświadczeń, że osoby te są zwolnione z obowiązku uiszczania opłaty z tytułu pobytu Ich ojca – B. T. w Domu Pomocy Społecznej - jest w świetle przepisu art. 61 ust. 1 w związku z art.59 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, niewystarczające.

Otóż w/w przepis 61 ust. 1 ustawy, określa kolejność podmiotów zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, umiejscawiając zstępnych w drugiej grupie zobowiązanych na równi.

Zważyć przy tym należy, że przewidziany w w/w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być jednak skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy, poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty.

W świetle powyższej regulacji, aby można było przyjąć, że dana osoba jest zwolniona w całości lub w części od obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, to winno to znaleźć odzwierciedlenie w prawomocnej decyzji administracyjnej.

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy nie wynika natomiast, by takie decyzje względem A. T. i J. T. zostały wydane, co pozwala na stwierdzenie, iż nie wykazane zostało, iż dochód w/w jest niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a ta dopiero okoliczność pozwalała by Sądowi na dokonanie oceny czy prawidłowo ustalona została skarżącemu zmieniona (podwyższona) opłata z tytułu pobytu ojca – B. T. w Domu Pomocy Społecznej.

Nadto podkreślić należy, że nie ulega wątpliwości, że orzekające w niniejszej sprawie organy, związane były rygorami procedury administracyjnej, co oznacza że zobligowane były do przestrzegania ogólnych zasad postępowania statuowanych przepisami k.p.a., w tym zasady praworządności, zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa jak i zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 7, 8 i 10 § 1 k.p.a.).

Z zasad tych przede wszystkim wynika wymóg praworządnego prowadzenia postępowania przy ścisłym przestrzeganiu prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) i konkretnego ustosunkowania się w uzasadnieniu do żądań i twierdzeń strony, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a..

Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych sprawy, nie wynika natomiast, aby umożliwiono skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, a zwłaszcza do wywiadów środowiskowych dot. braci skarżącego, a to A. T. i J. T., odpowiednio z dnia 1 października 2015r. oraz z dnia 31 sierpnia 2015r.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że poprzez udział w postępowaniu administracyjnym należy rozumieć udział stron w całym ciągu czynności tego postępowania. Przy tym, to nie strona winna wykazać dostateczną aktywność, aby zapewnić dla siebie czynny udział w postępowaniu, lecz stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. taki obowiązek spoczywa na organach administracji publicznej. Zawarte w art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie – przed wydaniem decyzji – jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia, dotyczy to zarówno postępowania przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1239/08, z dnia 18 grudnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa1153/09, z dnia 1 lipca 1999 r. IV SA 595/99 - LEX nr 47888).

Zważyć przy tym także należy, że w orzecznictwie powszechnie zostało przyjęte, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia.

Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia skarżącego oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o przysługującym Mu prawie, uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył nie tylko obowiązek ustalony w art. 10 § 1 k.p.a., lecz także przepis art.81 k.p.a., w myśl którego, okoliczność faktyczna może być uznana zza udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

Powyższe naruszenie prawa jest o tyle istotne, że materiał dowodowy z którym nie zapoznano skarżącego, a to m. innymi wywiad środowiskowy z dnia 1 października 2015r. dot. A. T. i wywiad środowiskowy z dnia 31 sierpnia 2015r. dot. J. T., posłużył organom do stwierdzenia, że w/w są zwolnieni ze względu na dochód od przedmiotowej opłaty, co z kolei przełożyło się na wielkość ustalonej (zmienionej) opłaty względem skarżącego.

Podsumowując dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem w/w przepisów postępowania, stąd Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił wydane w sprawie obie decyzje.

Organy ponownie prowadząc postępowanie, obowiązane będą uwzględnić dostrzeżone uchybienie prawa procesowego.

Sąd natomiast nie podzielił poglądu skarżącego, że obowiązek ponoszenia przedmiotowej opłaty "może być solidarny lub w częściach ułamkowych", z tego to przede wszystkim względu, iż jak trafnie stwierdziło Kolegium - w przepisach ustawy o pomocy społecznej brak jest podstaw do obciążania zstępnych odpłatnością na zasadzie odpowiedzialności solidarnej, jak i brak jest podstaw do ustalania tej opłaty względem zstępnych w równych częściach ułamkowych, gdy wydawane są decyzje administracyjne.

Także podnoszona przez skarżącego kwestia nie objęcia Go przymiotem strony w postępowaniu w sprawie skierowania B. T. - ojca skarżącego do Domu Pomocy Społecznej, zakończonym decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] października 2012r. nr [...], nie znalazła akceptacji Sądu.

Podkreślić przy tym należy, że skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko, zgodnie, z którym na etapie kierowania danej osoby do domu opieki społecznej rolą organów było przede wszystkim zapewnienie zainteresowanemu odpowiedniej opieki, poprzez skierowanie go do domu pomocy społecznej, a dopiero w dalszej kolejności, zająć się kwestią ustalania zasad odpłatności za pobyt w tymże domu i osób zobowiązanych do pokrycia należności z tego tytułu (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2015r., sygn.akt I OSK 2042/13).

H.B.7.10.2016 r.