Wyrok NSA, sygn. akt I SA 1411/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)

SENTENCJA

WYR0K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 września 2000 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia NSA E. Łój

Sędziowie NSA: B. Dauter (spr.), A Rypina

Protokolant: H. Guzowski

po rozpoznaniu w dniu 19 września 2000 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W.z dnia [...] r, Nr [...] w przedmiocie zwolnienia z odbycia zasadniczej służby wojskowej

oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W. utrzymał w mocy decyzję Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień W. z dnia [...]r. odmawiającą przeniesienia do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej poborowego M. K .

W zaskarżonej decyzji Szef WSW W. podniósł, między innymi, że istotnym dla wyjaśnienia sprawy było określenie pojęcia "kapłan" używanego w [...] jako synonim "duchownego". Należy przy tym zauważyć, że dołączony do wniosku o przeniesienie do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej [...], stanowiący jedyny załącznik do decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji  o wpisie do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych [...], nie przewiduje możliwości powoływania "kapłanów".

W tej sytuacji dla podjęcia decyzji o przeniesieniu do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej poborowego M. M. należało wyjaśnić, czy jego działalność, zakres obowiązków i uprawnień, lub też inne cechy charakterystyczne wyróżniają go spośród innych człon¬ków Kościoła. Istotnym dla wyjaśnienia tego zagadnienia okazało się więc zdefiniowanie pojęcia duchowny ("kapłan").

Z uwagi na okoliczność', że analogicznym zagadnieniem zajmował się już Sąd Najwyższy, który w uchwale 7 sędziów z dnia 6 maja 1992r. sygn. akt I KZP 1/92 (OSNKW 1992/7-8/46), stwierdził, co należy rozumieć pod pojęciem duchownego, organ rozstrzygający skorzystał z ustaleń dokonanych przez Sąd Najwyższy w przedmiotowej uchwale.

Z zebranych w sprawie dowodów oraz danych znajdujących się w ewidencji prowadzonej przez Wojskową Komendę Uzupełnień [...] wynikało jednoznacznie , że poborowy M. M. nie spełniał zarówno ustawowych jak i przedstawionych w tej uchwale przesłanek warunkujących możliwość uznania go za duchownego, skutkującą wydaniem decyzji o przeniesieniu do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej.

Za bezzasadne uznane zostały także podnoszone przez odwołującego zarzuty naruszenia przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] szeregu przepi¬sów ustawy z dnia 17 maja 19S9r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz.U. Nr 29, poz. 155 z późn.zm.). Przedmiotem rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Komendanta WKU nie była bowiem możliwość odtworzenia kościołów i związków wyznaniowych (art. 2 pkt 1.), uczestniczenia w czynnościach i obrzędach religijnych (art. 2 pkt 2), należenia lub nie należenia do kościoła (art. 2pkt 2a), wybrania stanu duchownego lub zakonnego (art. 2 pkt 10), korzystania przez duchownych z praw i obowiązków na równi z innymi obywatelami we wszystkich dziedzinach życia czy też noszenia stroju duchownego (art. 12). Postępowanie administracyjne, prowadzone przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...] nie miało także na celu ingerencji we własne sprawy Kościoła, wykonywanie władzy duchownej czy też ustanawianie, kształcenie i zatrudnianie duchownych (art, 19 ust. 2 pkt 4 i 5). Co więcej w toku postępowania organ wezwał stronę do dostarczenia informacji odnoszących się do zasad kształcenia i zatrudniania duchownych, które pozwoliłyby na podjęcie decyzji zgodnej z oczekiwaniami M. M. Wątpliwości organu dotyczące, między innymi, wieku duchownych, kilku-dniowego niekiedy upływu czasu od wstąpienia do Kościoła do nominacji na Kapłana czy też liczby Kapłanów w stosunku do wszystkich członków [...], zostały wyjaśnione "kuriozalnym" (używając słownictwa występujące¬go w odwołaniu S. P. od decyzji) stwierdzeniem iż "Czas bycia członkiem w [...] jest bez znaczenia, w stosunku do tego, czy ktoś jest, czy też nie jest kapłanem [...].

0 nominacji na Kapłana [...] decyduje wewnętrzna siła emanująca z człowieka oraz to coś, czego zwykli śmiertelnicy nie są w stanie dojrzeć (odpowiedź z dnia 21 grudnia 1999r. S. P. wystąpienie Nr […] z dnia 9 grudnia 1999r. Wojskowego Komendanta Uzupełnień [...]). Nie negując istnienia "tego czegoś" należy stwierdzić; że organ administracji państwowej działa na podstawie przepisów prawa (art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego) norm i zasad powszechnie obowiązujących i ogłoszonych.

W skardze na powyższą decyzję kierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. M. zarzucił jej naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: art. 47 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP art. 2 pkt 1, 2, 2a, 9 ust. ł pkt 2, 12, 19 ust. 2 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 17.05.1989r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.

W uzasadnieniu skargi m.in. podniósł, że brak jest podstaw prawnych, aby WKU [...] lub WSW w W. decydowało kto jest, a kto nie jest osobą duchowną w [...]. Powoływanie się przez WSW w W. na to, iż w statucie [...] nie są wymienione osoby duchowne nie jest trafionym argumentem, gdyż w momencie rejestracji [...] informacja taka nie musiała być dołączona do statutu. Moja nominacja na Kapłana [...] nastąpiła na podstawie Regulaminu Nominowania na [...] w [...] ustanowionym na podstawie § 20 statutu [...].

Jeżeli jednak zostanie uznane, że powyższy regulamin nie uprawnia [...] do dokonywania nominacji, podstawą prawną do dokonywania nominacji jest art. 19 ust. 2 pkt 4 i 5 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Expressis verbis zapisane jest prawo kościołów do rządzenia się w swoich sprawach własnym prawem, swobodnego wykonywania władzy duchownej oraz zarządzania swoimi sprawami. Kościoły mają również prawo do ustanawiania, kształcenia i zatrudnienia duchownych na mocy ust. 2 pkt 5 wspomnianego wcześniej artykułu.

W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W. wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skargę należało uznać za nieuzasadnioną, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa,

[...] jest związkiem wyznaniowym o uregulowanej sytuacji prawnej, albowiem na podstawie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 maja 1997r. wpisany został do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych.

Wpis powyższy dokonany został na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. Nr 29,pozl55 z późn.zm.). 2 chwilą wpisu do rejestru, Kościół ten uzyskał jako całość osobowość prawną a tym samym korzysta on ze wszystkich uprawnień i podlega obowiązkom określonym w ustawach. Stanowi o tym art. 34 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy.

Przy wniosku o dokonanie wpisu do rejestru został złożony przez założycieli związku wyznaniowego Statut [...] jako akt wymagany przepisem art. 32 ust. 1 pkt 5 tejże ustawy.

Przez stronę skarżącą nie zostało zakwestionowane ustalenie organów wojskowych, iż statut ten nie został zmieniony do chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Art. 12 ust. 1 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania stanowi, że duchowni kościołów i innych związków wyznaniowych ustanowieni według prze-pisów prawa wewnętrznego kościoła lub innego związku

wyznaniowego korzystają z praw i podlegają obowiązkom na równi z innymi obywatelami we wszystkich dziedzinach życia państwowego, politycznego, gospodarczego, społecznego i kulturalnego, Z kolei w art. 12 ust. 3 tej ustawy stwierdza się, iż uprawnienia i obowiązki osób duchownych w myśl prawa państwowego określają odrębne ustawy.

Wśród ustaw indywidualnych, w dziedzinie uprawnień osób duchownych, wymienić należy ustawę z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (jedn. tekst. Dz. U. z 1992r. Nr 4, poz. 16 z późn.zm.).

Art. 47 tej ustawy stanowi, że:

1) Poborowych, którzy zostali duchownymi lub członkami zakonów (po profesji wieczystej), przenosi się do rezerwy.

2) Przepisu ust. 1 oraz innych przepisów ustawy dotyczących duchownych lub członków zakonów nie stosuje się do :

a) duchownych wybieranych na określoną kadencję duchownych łub członków zakonów kościołów i innych związków wyznaniowych o nie uregulowanej sytuacji prawnej.

Z treści art. 47 ust. 1 tej ustawy wynika podmiotowe prawo poborowego będącego duchownym do wydania decyzji o przeniesieniu go do rezerwy. Decyzja ma charakter tzw. decyzji związanej przy czym na poborowym ciąży obo¬wiązek wykazania, że został on duchownym danego kościoła lub związku wyznaniowego w rozumieniu powyższego przepisu,

Poborowy M. M. z art. 47 ust. 1 tejże ustawy upatruje z faktu , iż w dniu 10 lipca 1999r. został mianowany przez władze [...] Kapłanem [...] w oparciu o regulamin wewnętrzny Kościoła z dnia 11 stycznia 1998r.j w którym to regulaminie [...] nadano przymiot osoby duchownej w [...].

Skarżący wywodzi uprawnienie władz Kościoła do wydania takiego regulaminu z treści § 20 Statutu [...] o treści następującej: "wszelkie	sprawy nie

uregulowane szczegółowo w niniejszym Statucie zostaną ujęte w regulaminie wewnętrznym Kościoła uchwalonym przez Radę Parafialną Kościoła"

W tej materii zważyć należało jak następuje:

Nie kwestionując uprawnień [...] do wypełniania jego funkcji religijnych poprzez ustanawianie duchownych według ustanowionych przez siebie przepisów prawa wewnętrznego zwrócić jednak należy uwagę, że prawo wewnętrzne musi zachować' rangę przepisów prawa statutowego Kościoła. Wynika to wyraźnie z treści art. 32 ust. 2 pkt 9 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Tenże przepis stanowi, że statut powinien określać sposób powoływania, odwoływania oraz kompetencje osób duchownych, o których mowa w art. 12 ust. 3 (ustawy), o ile kościół lub inny związek wyznaniowy przewiduje tworzenie takich stanowisk.

Oznacza to, że jeśli [...] jest zainteresowany w tworzeniu stanowisk duchownych dla korzystania przez nich ze szczególnych uprawnień okreś¬lonych w ustawach (np. w ustawie o powszechnym obowiązku obrony RP), to tenże Kościół oraz jego członkowie mogą korzystać z uregulowań prawa państwowego jedynie wtedy; gdy postanowienia prawa wewnętrznego Kościoła zostaną ujęte w statucie tegoż Kościoła.

W rozpatrywanej sprawie za niesporną należało uznać okoliczność, iż dotychczasowy Statut [...] nie zawierał żadnych norm dotyczących stanowisk duchownych, co oznacza, że w chwili zarejestrowania tegoż statutu nie przewidywano tworzenia takich stanowisk. Podzielić zatem należało pogląd organów wojskowych, iż fakt nadania skarżącemu godności kapłańskiej w Kościele, którego jest on członkiem nie oznacza, że miały one obowiązek respektowania postanowień władz Kościoła nie mających uregulowania w przepisach statutowych tegoż Kościoła. W takim stanie rzeczy uznać należało, iż załączone do wniosku poborowego oświadczenie członków Rady Parafialnej [...] z dnia 10 lipca 1999r., iż J. B. jest osobą duchowną w rozumieniu "odpowiednich przepisów” nie mogło mieć istotnego wpływu ma wydanie decyzji organów wojskowych zwłaszcza, że w tym oświadczeniu nie wskazano norm statutu Kościoła w oparciu o które wywiedziono treść owego oświadczenia. Okoliczność że w innych podatkowych przypadkach Komendant wydał decyzję w przeniesieniu do rezerwy nie mogło mieć decydującego znaczenia, podobanie jak pismo z dnia 31.06.2000r., które powołuje się na stan faktyczny zaistniały już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Organy wojskowe, a zwłaszcza Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego sporo uwagi poświęcił interpretacji pojęcia duchowny posiłkując się treścią uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1992r. IKZP 1/72.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela wyrażony tamże pogląd, iż brak definicji pojęcia "duchowny" w ustawodawstwie dotyczącym kościołów i innych związków wyznaniowych, wymaga wnikliwego zapoznania się z zasadami funkcjonowania kościoła lub związku wyznaniowego, dla uznania określonej osoby za duchownego w rozumieniu art, 47 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Dodać należy, iż od chwili ogłoszenia uchwały SN ustawodawstwo w tym względzie nie uległo istotnym zmianom.

Jednakże w rozpatrywanej sprawie rozstrzygające znaczenie dla prawidłowego zastosowania art. 47 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP miały zapisy wynikające z treści art. 12 ust. 3, art. 32 ust. 2 pkt 9 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.

Jeśli więc poborowy został duchownym Kościoła lub związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej, na podstawie prawa wewnętrznego kościoła lub związku wyznaniowego uzewnętrznionego w statucie tegoż kościoła lub związku wyznaniowego, organ administracji publicznej zobowiązany jest do przeniesienia do rezerwy takiego poborowego, o ile nie zachodzą przeszkody wymienione w art. 47 ust. 2 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP.

Powołany przez skarżącego przepis art. 12 ust. 1 ustawy  gwarancjach wolności sumienia i wyznania stanowi ogólną normę gwarantującą uprawnienie do samodzielnego ustanawiania duchownych według przepisów prawa wewnętrznego. Jednakże dalsze przepisy tej ustawy wskazują na to, że prawo wewnętrzne w szeregu wypadkach przybiera postać statutów (art. 28 ust. 2 ustawy), a w odniesieniu do powoływania na stanowiska osób duchownych wymóg określenia norm prawa wewnętrznego w postaci statutu (art. 32 ust.2 pkt 9) należy uznać za bezwzględny.

Reasumując powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wad1iwościami natury procesowej w tej sytuacji skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74,poz.368 z późn.zm.).