Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1401/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2022 r. sprawy ze skargi [...][...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Wójta Gminy R. decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], na podst. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), dalej zwanej: "u.ś.r.", odmówił skarżącej – W. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na A. G..

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem, jednakże brak jest podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, albowiem niepełnosprawność męża powstała w wieku 84 lat, podczas gdy przepis prawa stanowiący podstawę zaskarżonej decyzji tut. art. 17 ust. 1 b u.ś.r., wymaga, aby ta niepełnosprawność powstała do 18 roku życia łub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, nie później jednak niż do ukończenia 25 roku życia. Niepełnosprawność męża strony datuje się od [...] września 2016 r., (kiedy w/w miała 84 lata), a nie da się ustalić daty powstania tej niepełnosprawności, co nie spełnia przesłanki wieku w którym powstała ta niepełnosprawność, wynikającej z treści art. 17 ust. 1b ww. ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że sprawuje osobistą stałą opiekę nad mężem, który wymaga pomocy w podstawowych czynnościach życiowych t.j. mycie ubieranie, załatwianie potrzeb fizjologicznych.

Wobec powyższego Strona wniosła o uchylenie decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia i orzeczenia o jego przyznaniu, jak należało wnioskować z treści odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, u.ś.r., w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021r., poz. 735), dalej zwaną: "kpa", utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania:

Organ I instancji odmówił stronie wnioskowanego świadczenia opierając swoje rozstrzygniecie na treści niekonstytucyjnego przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Zakwalifikowanie okoliczności ustalenia w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] października 2016 r., Nr akt [...], daty powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji na dzień [...] września 2016 r., jako przyczyny uniemożliwiającej przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego, jest niedopuszczalne w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

W wyroku tym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Tym samym, w konsekwencji przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., skoro straciło ono przymiot konstytucyjności. Wobec tego niedopuszczalne było oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uznana została za niezgodną zKonstytucją RP.

Mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] października 2016 r., Nr [...], mocą którego został zaliczony do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji, z zaznaczeniem że nie da się ustalić od kiedy ta niepełnosprawność istnieje a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2016 r., a data powstania tej niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała na dzień [...] grudnia 2019 r.

W treści oświadczenia z dnia [...] lipca 2021 r., Odwołująca oświadczyła że nie podejmuje pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, który ma orzeczoną niepełnosprawność w (I gr. Inwalidzka) i wymaga stałej opieki. Nadto w/w oświadczyła że nie posiada własnych dochodów, zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe razem z mężem.

Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy.

Z wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2021 r. wynika, że osoba wymagająca opieki jest osobą samodzielną w zakresie poruszania się i wykonującej samodzielnie czynności wobec swoich potrzeb sanitarno-higienicznych.

Zakres sprawowanej przez odwołującą opieki nad mężem, sprowadza się m.in. do pomocy w kąpieli, ubieraniu się i rozbieraniu, sprzątaniu mieszkania, sporządzania posiłków, dawkowania i przyjmowania leków, zakupu leków i innych produktów oraz wizyt lekarskich w obecności żony. Tę opiekę odwołująca sprawuje całodobowo, jak to podkreśliła w treści oświadczenia od 6 lat, z racji wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.

Mąż skarżącej jest osobą samodzielnie się poruszającą przy pomocy laski rehabilitacyjnej, samodzielnie spożywa posiłku, a skarżąca w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż mąż w/w nie wymaga leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych oraz nie używa pampersów, czy też pieluchomajtek. Pomoc Odwołującej zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują.

Mąż skarżącej wymaga opieki jako starszy człowiek z chorobami swojego wieku, którą to opiekę faktycznie sprawuje żona.

Opieka nad chorym wymagającym stałej lub długotrwałej opieki, wymaga dużego zaangażowania osoby sprawującej tę opiekę i rezygnacji z zatrudnienia, albowiem w zależności od rodzaju choroby, opieka ta sprawowana jest całodobowo lub kilkanaście godzin dziennie,

Argument strony iż od sześciu lat sprawuje opiekę nad mężem, bo prowadzi dom oraz towarzyszy mężowi podczas wizyt lekarskich i badaniach, dawkuje leki i przygotowuje posiłki, jest nieprzekonujący o niemożności podjęcia przez w/w zatrudnienia. Kolegium zauważa że zasadnicza część czynności podejmowanych przez stronę nie ma bezpośredniego związku ze sprawowaniem opieki nad mężem jako osobą niepełnosprawną. Dlatego też, zdaniem Kolegium, brakuje podstaw dla wniosku, że odwołująca się nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, a zakres tej opieki nie wyklucza podjęcia stosownej aktywności zarobkowej.

W niniejszej sprawie nie została również spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki, ze względu na fakt że odwołująca nigdy nie pracowała pozostając na utrzymaniu męża.

W skardze złożonej do Sądu, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i ponowne rozpoznanie sprawy.

W uzasadnieniu swego stanowiska podniosła, że jej mąż ma 89 lat, nie porusza się samodzielnie, ma zaniki pamięci, regularnie przyjmuje leki i bez jej pomocy nie jest w stanie normalnie egzystować. Wskazała, że w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem nie może podjąć pracy. Zarzuciła, że postępowanie przed organem odwoławczym toczyło się bez jej udziału, co stanowi naruszenie prawa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W odniesieniu do zarzutu skargi, wskazano, że prowadzenie postępowania z odwołania skarżącej bez Jej udziału, nie stanowi naruszenia prawa, albowiem zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o Samorządowych Kolegiach Odwoławczych, ( t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) cyt:" " Kolegium wydaje orzeczenia po odbyciu niejawnej narady składu orzekającego, obejmującej dyskusję oraz głosowanie nad orzeczeniem i zasadniczymi motywami rozstrzygnięcia. Sprawę przedstawia członek kolegium wyznaczony jako jej sprawozdawca"

Podniesiono, że skarżąca nie wykazała żadnej inicjatywy dowodowej, co spowodowało rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym, co organ odwoławczy zawarł w treści zaskarżonej decyzji informując o posiedzeniu niejawnym z odwołania skarżącej od decyzji Wójta Gminy R., w dniu [...] września 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Skarga okazała się zasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

W wyniku prawidłowego stanowiska organu odwoławczego, wskazującego na wadliwą wykładnię przez organ I instancji art. 17 ust. 1 b u.ś.r., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, ostatecznie przedmiot sporu dotyczył rozstrzygnięcia zagadnienia, czy skarżąca spełnia przesłankę art. 17 ust. 1 u.ś.r., a mianowicie, czy niepozostawanie przez nią w zatrudnieniu jest wynikiem sprawowania opieki nad swym mężem.

W tym miejscu jednak przed poddaniem analizie tego zasadniczego dla sprawy zagadnienia, należy stwierdzić, że małżonek ma prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na swego niepełnosprawnego w stopniu znacznym małżonka, jako osoby, wobec której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Małżonkowie są obciążeni wobec siebie obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682 oraz z 2018 r. poz. 950), zwanej dalej: "k.r.o.", obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o. Dopóki bowiem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są określonym rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Przy czym rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej, ale też i alimentacyjnej, przy czym obowiązek alimentacyjny pomiędzy nimi, oparty o art. 27 k.r.o., ma znacznie szerszy zakres niż zwykły obowiązek alimentacyjny, określony w art. 128 k.r.o. Z powyższym koresponduje właśnie art. 17 ust. 1.

Powracając do zasadniczego przedmiotu sporu (istnienia związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki), w ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest przedwczesne z uwagi na to, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości odpowiedzi na to sporne w przedmiotowej sprawie zagadnienie.

W przeprowadzonym w dniu [...] lipca 2021 r. wywiadzie zawarte są dane, które nie dają jednoznacznego obrazu, co do zakresu sprawowania przez skarżącą opieki nad jej mężem. Z jednej strony wskazano w nim, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, choć ma problemy z poruszaniem się, co czyni przy pomocy laski rehabilitacyjnej, nie jest pampersowany, podczas kąpieli pomaga skarżąca, jak również przy ubieraniu i rozbieraniu, co mogłoby świadczyć o sprawowaniu opieki mało intensywnej, lecz jednocześnie ww. wywiad zawiera informacje o tym, że mężowi skarżącej potrzebna jest pomoc drugiej osoby przy wszelkich czynnościach życia codziennego i konieczna mu jest stała i długotrwała opieka, którą zapewnia mu skarżąca (dowód: k. 6 akt organu I instancji).

Biorąc pod uwagę powyższe, jak też wiek męża skarżącej (89 lat), zachodzi konieczność dokonania dodatkowych ustaleń, co do szczegółowych czynności, które wykonuje skarżąca w ramach opieki nad mężem w zestawieniu całodobowym, godzina po godzinie. Konieczne będzie też ustalenie, czy stan zdrowia męża skarżącej umożliwia pozostawienie go w mieszkaniu samego, a jeżeli tak, to na jaki czas, czy skarżąca ma możliwość pozostawienia męża z inną osobą podczas swojej nieobecności, a jeżeli tak, to na jak długo. Powyższe ustalenia wymagają przesłuchania skarżącej pod rygorem odpowiedzialności karnej. Organy mogą również skorzystać z innych środków dowodowych mogących zweryfikować prawdziwość twierdzeń skarżącej, podjętych z urzędu.

W konsekwencji powyższych rozważań, zaszła konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji celem ponownego rozpatrzenia sprawy. Dlatego też orzeczono jak w sentencji wyroku na podst. art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, w związku z art. 135 p.p.s.a. Brak wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy doprowadziło do naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu.