Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 3338/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: § 6 ust. 3 i 1
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka Protokolant asystent sędziego Julia Słomińska po rozpoznaniu w dniu 6 października 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 331/19 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję M. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia 4 stycznia 2019 r. nr ... w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2. zasądza od M. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz J. S. kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 331/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.), oddalił skargę J.S. na decyzję M. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia 4 stycznia 2019 r. w przedmiocie choroby zawodowej.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że M. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 4 stycznia 2019 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096), art. 5 punkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1261 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego J.S. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. nr ... z dnia 30 października 2018 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy, pod postacią przewlekłego zapalenia okołostawowego barku, wymienionej w poz. 19.4 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów dnia 30 czerwca 2009 r., wydanego na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

W skardze J.S. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucono naruszenie:

1) art. 153 p.p.s.a. przez niewykonanie przez organ wskazań sądu administracyjnego w sprawie rozstrzygniętej wyrokiem z dnia 18 września 2017 r., sygn. akt. III SA/Kr 503/17 przez brak zbadania, a co za tym idzie dokonania oceny dokumentacji medycznej z lat ... i ustalenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sposobem wykonywania pracy a stwierdzonym schorzeniem,

2) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. przez sprzeczne wewnętrznie, nielogiczne, nieścisłe i niedokładne uzasadnienie faktyczne decyzji, brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł, co w praktyce uniemożliwia weryfikację prawidłowości wydania decyzji administracyjnej,

3) art. 2351 Kodeksu pracy § 8 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. 2009 nr 105 poz. 869 - Dz.U.2013.0.1367.) przez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji nieustalenie związku przyczynowego między chorobą stwierdzoną u skarżącego a warunkami pracy, mimo że prawidłowo dokonana wykładnia wskazanego przepisu nakładała taki obowiązek,

4) art. 7 oraz art. 77 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 138 § 2 k.p.a., względnie w zw. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., przez pozostawienie w obrocie prawnym decyzji, która została wydana bez dokładnego wyjaśnienia przez organ I instancji stanu faktycznego sprawy, tj. bez dokładnego zbadania narażenia zawodowego,

5) art. 6, art. 7, art. 77 § 1, w zw. z art. 6 w zw. z art. 140 k.p.a. przez niezbadanie dokumentacji lekarskiej z lat ... w celu ustalenia przyczyn powstania stwierdzonej u skarżącego choroby przewlekłego zapalenia okołostawowego barku oraz ustalenia, czy choroba ta była związana wyłącznie z wykonywana pracą oraz okresu, w którym schorzenie to powstało,

6) art. 6, art. 7, art. 77 § 1, w zw. z art. 6 w zw. z art. 140 k.p.a. przez niezbadanie dokumentacji lekarskiej i błędną ocenę przeprowadzonej analizy narażenia zawodowego, w tym ocenę początku i przebiegu dolegliwości bólowych lewego i prawego stawu barkowego (lata ...), a w konsekwencji uznanie, że materiał dowodowy nie daje podstaw do rozpoznania u pacjenta choroby zawodowej pod postacią przewlekłego okołostawowego zapalenia barku (pkt 19.4 wykazu chorób zawodowych),

7) art. 6, art. 7, art. 77 § 1, w zw. z art. 6 w zw. z art. 140 k.p.a. przez błędną ocenę przeprowadzonej analizy narażenia zawodowego i stwierdzenie braku związku przyczynowo - skutkowego między pracą w warunkach, w których występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia a stwierdzoną chorobą zawodową,

8) naruszenie art. 237 § 4 pkt 1 Kodeksu pracy oraz § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, gdyż organ zaprzecza własnym twierdzeniom, ale również zachodzi sprzeczność np. pomiędzy kartą narażenia zawodowego z dnia 16 czerwca 2016 r. a protokołem uzupełniającym do karty narażenia zawodowego z dnia 30 stycznia 2017 r.

W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji w całości i w konsekwencji stwierdzenie u skarżącego choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy - przewlekłe zapalenie okołostawowe barku, wymienionej w poz. 19.4 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oceniając zaskarżoną decyzję stwierdził, że nie narusza ona prawa procesowego ani materialnego, a podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że sprawa już po raz kolejny była przedmiotem kontroli Sądu, albowiem Sąd dwukrotnie: wyrokami z dnia 14 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 809/15 i z dnia 13 listopada 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 503/17 uchylał decyzje M. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.

Sąd przypomniał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 809/15 uchylił decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 kwietnia 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie choroby zawodowej. Sąd wówczas zauważył, że jednostki diagnostyczne I i II instancji wydały nieco odmienne opinie w kwestii rozpoznanej u skarżącego choroby narządu ruchu, gdyż według Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (II instancja) występujące u skarżącego schorzenie dotyczące narządu ruchu, wbrew opinii M. Ośrodka Medycyny Pracy (I instancja), nie nosiło cech przewlekłego zapalenia okołostawowego barku, a jedynie miało charakter zmian zwyrodnieniowych. Sąd podkreślił przy tym, że: "Nie można też poprzestać na wyjaśnieniu różnic stanowisk organów co do oceny występujących u skarżącego schorzeń, polegającym na przyjęciu, iż trafne jest stanowisko Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, gdyż jest to jednostka orzeczniczo nadrzędna w stosunku do Ośrodka Medycyny Pracy. Wyjaśnienie rozbieżności co do diagnozy podlega argumentacji medycznej, a nie organizacyjnej". W związku z powyższym orzekający poprzednio Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nakazał wyjaśnienie tych rozbieżności.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania organy inspekcji sanitarnej powtórnie nie znalazły podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. M. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny na podstawie całości zgromadzonego materiału dowodowego w dniu 7 marca 2017 r. wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T..

Wojewódzki Sąd Administracyjny, po wniesieniu skargi na w/w decyzję, wyrokiem z dnia 13 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 503/17 uchylił decyzję M. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. Sąd stwierdził, iż organy I i II instancji zbyt pochopnie zaakceptowały wyjaśnienie różnic pomiędzy odmiennymi diagnozami obu jednostek orzeczniczych. Organ inspekcji sanitarnej II instancji wskazywał, że obie lekarskie jednostki diagnostyczne powoływały się na "wyleczenie" (stwierdzonego w lutym 2010 r.) przewlekłego zapalenia okołostawowego barku, jakie nastąpiło po siedmiu miesiącach. Przyczyną "wyleczenia" stanu zapalenia okołostawowego barku miały być środki farmakologiczne, fizykoterapia i rehabilitacja. Organ inspekcji sanitarnej nie skonfrontował jednak tych opinii z pozostałym materiałem dowodowym. Z akt wynika, że skarżący na długo przed diagnozą z lutego 2010 r. uskarżał się na bóle barku i kręgosłupa. Skoro skarżący od lat uskarżał się i leczył na problemy związane z barkiem, to trudno wytłumaczyć zasadami logiki i doświadczenia życiowego dlaczego (nie wymienione na dodatek konkretnie z nazwy) jakieś zabiegi miałyby przynieść tak spektakularny efekt przy uszkodzeniu okołostawowym, a nie uzdrowić chrząstki twardej stawu. Na dobrą sprawę z ustaleń organów sanitarnych w ogóle nie wiadomo, czy w okresie pomiędzy lutym a wrześniem 2010 r. skarżący przechodził jakiekolwiek leczenie związane bezpośrednio z tkankami miękkimi. Powoływanie się więc ogólnie na wywiad lekarski ze skarżącym Sąd uznał za niewystarczającą argumentację medyczną, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący nie odróżnia problemów z przewlekłym zapaleniem barku od problemów z przewlekłym okołostawowym zapaleniem barku. W związku z powyższym Sąd nakazał organom inspekcji sanitarnej aby ustaliły, czy stwierdzona przez M. Ośrodek Medycyny Pracy w K. ograniczona ruchomość prawego barku (diagnozy ortopedy i neurologa) była leczona między lutym a wrześniem 2010 r. zabiegami dotyczącymi tkanki miękkiej otaczającej prawy staw barkowy, a także oceniły twierdzenia skarżącego o sposobie przeprowadzenia konsultacji ortopedycznej w Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. we wrześniu 2010 r. Ponadto Sąd wskazał, że dopiero po ustaleniu, czy w ogóle u skarżącego wystąpiło przewlekłe zapalenie okołostawowe barku w okresie roku od ustania zatrudnienia na stanowisku narażonym na ryzyko zachorowania organy inspekcji sanitarnej rozważą, czy charakter wykonywanej pracy uzasadnia istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sposobem wykonywania pracy, a stwierdzonym schorzeniem.

Pismami z dnia 8 grudnia 2017 r. M. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wystąpił do M. Ośrodka Medycyny Pracy oraz Instytutu Medycyny Pracy Zdrowia Środowiskowego w S. o opinię medyczną w powyższej sprawie z uwzględnieniem wskazówek zawartych w wyroku z dnia 13 listopada 2017 r. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania organ II instancji decyzją z dnia 13 stycznia 2019 r. (powinno być: 4 stycznia 2019 r.) powtórnie orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Dalej Sąd wskazał, że kwestia wcześniejszego orzekania przez tut. Sąd w sprawie choroby zawodowej skarżącej (powinno być: skarżącego) ma o tyle istotne znaczenie, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie, tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd administracyjny, rozpatrując sprawę ponownie, nie mogą w przyszłości formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Związanie oceną prawną nie dotyczy jednak przypadku, gdy nastąpiła zmiana przepisów prawnych.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 917; dalej powoływanej jako "K.p.") oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1367, dalej: Rozporządzenie z 30 czerwca 2009 r.).

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd stwierdził, że organy inspekcji sanitarnej nie naruszyły prawa wydając decyzję o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej. Przede wszystkim Sąd wskazał, że prawidłowo zastosowano się do zaleceń wynikających z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2017 r. (powinno być: 13 lipca 2017 r.). Mianowicie M. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zwrócił się do M. Ośrodka Medycyny Pracy oraz Instytutu Medycyny Pracy Zdrowia Środowiskowego w S. o wydanie opinii medycznych w celu wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w opinii z dnia 3 stycznia 2018 r. wskazał, że o nierozpoznaniu choroby zawodowej wymienionej w punkcie 19.4 wykazu chorób zawodowych zadecydował nie tylko brak rozpoznania klinicznego choroby podczas hospitalizacji we wrześniu 2010 r., ale także ocena narażenia zawodowego, a ściślej - sposobu wykonywania pracy. W opinii wskazano, że szczegółowa analiza dokumentacji medycznej nie potwierdziła istnienia u badanego przewlekłego zapalenia okołostawowego barku lewego w okresie aktywności zawodowej pacjenta, tj. do marca 2009 r. Po przeprowadzeniu badań w M. Ośrodku Medycyny Pracy w K. lekarz ortopeda rozpoznał u pacjenta przewlekłe zapalenie okołostawowe barku prawego. Natomiast w trakcie hospitalizacji w Instytucie we wrześniu 2010 r. rozpoznania takiego nie potwierdził posiadający rozległą wiedzę w zakresie patologii zawodowej dotyczącej narządu ruchu prof. A. B. U pacjenta przeprowadzono szereg badań ortopedycznych, szczegółowo opisano w historii choroby pacjenta jego stan ortopedyczny statyczny i dynamiczny, uwzględniono dane z dokumentacji medycznej oraz wyniki badań obrazowych. Zatem objawy chorobowe ze strony prawego barku mogły wycofać się wskutek stosowanego leczenia w warunkach Poradni Rehabilitacyjnej. Jak wynika bowiem z dokumentacji medycznej z Poradni Rehabilitacji Leczniczej w B. pacjent był leczony farmakologicznie niesterydowymi lekami przeciwzapalnymi i przeciwbólowymi, stosowano też zabiegi rehabilitacyjne typu TENS, Solux, ultradźwięki, jonoforezę, ćwiczenia usprawniające. Świadczy o tym 5 wpisów dokonanych kolejno w dniach: 14 stycznia, 14 kwietnia, 14 czerwca, 2 sierpnia i 24 września. Nieprawdziwe jest więc twierdzenie pacjenta zawarte w piśmie z dnia 17 lutego 2017 r. sugerujące, jakoby konsultujący ortopeda ograniczył się jedynie do oceny odcisków na dłoniach pacjenta. Podkreślono także, iż przewlekłe zapalenie okołostawowe barku przebiega z okresami zaostrzeń i przynajmniej częściowej remisji objawów, dolegliwości mogą się cofać na pewien czas, a następnie powracać; przebieg choroby jest więc zmienny, różny w poszczególnych przypadkach, z pewnością modyfikowany przez stosowane leczenie. Natomiast odnosząc do oceny narażenia zawodowego wskazano że dochodzenie epidemiologiczne organów inspekcji Sanitarnej, w tym ostatnie ustalenia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w T. z 2016 r. nie potwierdziły konieczności wykonywania przez badanego czynności w sposób monotypowy obciążających stawy barkowe, wymagających unoszenia i utrzymywania kończyn górnych, zwłaszcza obciążonych powyżej linii barków bądź ręcznego podnoszenia/przenoszenia ciężkich elementów przez co najmniej połowę czasu trwania zmiany roboczej, co stwarzałoby ryzyko rozwoju przewlekłego zapalenia okołostawowego barku.

Swoje dotychczasowe stanowisko podtrzymał również M. Ośrodek Medycyny Pracy. W opinii z dnia 12 lutego 2018 r. wskazano, że zgodnie z definicją choroby zawodowej rozpoznanie takiego schorzenie jest możliwe wówczas, gdy ocena warunków pracy pozwala na uznanie bezsprzeczne lub wysoce prawdopodobne związku przyczynowo-skutkowego z wykonywaną pracą zawodową. Analiza narażenia zawodowego pacjenta takiego związku nie wykazała i nie było podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Zaznaczono, że objawy przewlekłego okołostawowego zapalenia barku mogą się zmieniać w trakcie naturalnego przebiegu choroby i stosowanego leczenia, stąd możliwe jest ich ustąpienie do momentu kolejnego badania ortopedycznego wykonanego po 6 miesiącach w trakcie badania w trybie odwoławczym w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. - mając na uwadze, że w tym czasie pacjent pozostawał w leczeniu Poradni Rehabilitacji Leczniczej w B..

W związku z powyższym, Sąd wskazał, że brak pozytywnego dla strony orzeczenia lekarskiego stwierdzającego, po przeprowadzeniu specjalistycznych badań diagnostycznych, choroby zawodowej wedle kryteriów przewidzianych w wykazie chorób zawodowych wyklucza orzeczenie organu inspekcji sanitarnej stwierdzające chorobę zawodową. Sąd podkreślił, że Instytut Medycyny Pracy jest jednostką naukowo-badawczą, która ma zarówno wiedzę specjalistyczną w dziedzinie medycyny pracy, jak i posiada szerokie możliwości diagnostyczne. Organy administracji co do zasady są związane orzeczeniami jednostek medycznych określonych w § 5 rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia pracownika lub byłego pracownika kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich.

Sąd Wojewódzki powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym utrwalił się pogląd, że orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to oczywiście zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. I SA 1200/98; wyrok NSA z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 1220/16). Zatem podstawowym – choć nie jedynym – warunkiem rozpoznania choroby zawodowej jest pozytywna opinia lekarska wydana w trybie ww. rozporządzenia. Wprawdzie istnieje kontrola czy możliwość podważenia takich opinii, ale w ograniczonym zakresie. Organ jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. W przypadku, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. W razie ustalenia przez właściwego lekarza, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, tak lekarz, jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową. Domniemanie to upada, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala, bezspornie, albo z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo-skutkowy, to znaczy wskazać inną niż zawodowa etiologię choroby (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10; wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2692/13). Taka sytuacja, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, zachodziła w niniejszej sprawie, co potwierdziły opinie dwóch niezależnych jednostek orzeczniczo-diagnostycznych, jak i obszerne wyjaśnienia tychże składane na wniosek organu.

Skoro w niniejszej sprawie lekarze obu jednostek orzeczniczych wydali zgodne co do ustaleń orzeczenia, stwierdzające brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, a wskazane powyżej orzeczenia lekarskie zawierają elementy merytorycznie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i wskazują, że z medycznego punktu widzenia, z uwzględnieniem charakteru i sposobu wykonywania pracy oraz złożonej przez skarżącego dokumentacji medycznej – to, w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie było podstaw do wydania decyzji, która byłaby sprzeczna z rozpoznaniem zawartym w orzeczeniu, spełniającym wymogi proceduralne i wyjaśniającym poczynione rozpoznanie.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej J.S. zaskarżył powyższy wyrok w części, przy czym na rozprawie pełnomocnik sprecyzował, że wyrok zaskarżono w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie prawa procesowego, które miało bezpośredni wpływ na wynik postępowania:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. zw. z art. 80 k.p.a., przez brak wszechstronnej oceny orzeczenia lekarskiego M. Ośrodka Medycyny Pracy w K., oraz Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. i ograniczenie się do stwierdzenia, że orzeczenia te były zbieżne, co miało bezpośredni wpływ na wydanie wyroku

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a., przez brak kontroli sądowej orzeczenia M. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego i Powiatowego Inspektora Sanitarnego i nierozpoznanie zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia kodeksu postępowania administracyjnego przy sporządzaniu oceny narażenia zawodowego, a to: niezbadania karty choroby skarżącego Przychodni Przemysłowej [...] i dokumentacji lekarskiej za lata ..., braku wykonania opisu maszyny Tokarki [...] i braku wykonania przeglądu stanowiska pracy i niepodjęcie się rozwiązania kwestii oceny narażenia zawodowego skarżącego we własnym zakresie i w ramach przysługujących mu uprawnień,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art 7 i 77 k.p.a. oraz art. 138 k.p.a., przez brak szczegółowego odniesienia się do elementów charakteryzujących środowisko pracy przez cały okres zatrudnienia Skarżącego tj. od ... do ... r. i nierozpoznanie ponownie merytorycznie sprawy w jej całokształcie, w szczególności pominięcie faktu, że skarżący w dniu 10 sierpnia 2001 r. poprosił o przeniesienie na inne stanowisko pracy ze względów zdrowotnych i zakład pracy takiego przeniesienia dokonał,

- art. 141 § 4 p.p.s.a., przez zawarcie uzasadnienia nie spełniającego wymogów z art. 141 § 4 p.p.s.a. bowiem brak w nim wszechstronnego i pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz brak wszechstronnego i wnikliwego odniesienia się do zarzutu podniesionego przez stronę w skardze, podczas gdy uzasadnienie odnosić się powinno konkretnie do okoliczności sprawy i podniesionego zarzutu oraz winno w sposób pełny i wszechstronny zarzut ten rozważać

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art 7; 77 k.p.a. oraz art. 138 k.p.a.- przez pominięcie w wydanej decyzji organu pierwszej instancji okoliczności podnoszonych przez skarżącego, dotyczących warunków, w jakich wykonywał swoją prace. tj. wykonywania przez skarżącego czynności w sposób monotypowy obciążających stawy barkowe, wymagający unoszenia i utrzymywania kończyn górnych, zwłaszcza obciążonych powyżej linii barków przez co najmniej połowę czasu trwania zmiany roboczej,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 k.p.a przez niepodejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i nieuchylenie decyzji organu pierwszej instancji i poprzedzającej decyzji organu drugiej instancji pomimo niepowołania przez te organy biegłego ds. ergonomii, który to dowód wnioskowany przez skarżącego był niezbędny do ustalenia stanu faktycznego sprawy.

W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.

Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.

Zasadnie w skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty naruszenia art. 141 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z przepisami art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. wskutek niedokonania przez Sąd Wojewódzki weryfikacji stanowiska organu odwoławczego w zakresie braku narażenia zawodowego w miejscach pracy skarżącego, a przede wszystkim nieodniesienia się do zarzutów skargi dotyczących sporządzonej w sprawie oceny narażenia zawodowego oraz przyjętych w sprawie ustaleń co do warunków pracy wykonywanej przez cały okres zatrudnienia skarżącego.

Zaznaczyć należy na wstępie, że zgodnie z art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (dalej: Kodeks pracy) dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest spełnienie dwóch ustawowych przesłanek: (1) rozpoznanie choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, (2) stwierdzenie przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

W niniejszej sprawie M. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w decyzji z 4 stycznia 2019 r. stwierdził, że nie neguje istnienia schorzenia – przewlekłego zapalenia okołostawowego barku (przewlekła choroba układu ruchu wywołana sposobem wykonywania pracy – wymieniona w poz. 19.4 wykazu chorób zawodowych), natomiast dokonana ocena narażenia zawodowego nie potwierdziła konieczności wykonywania przez skarżącego czynności w sposób monotypowy, obciążający stawy barkowe oraz wymagających unoszenia i utrzymywania kończyn górnych, zwłaszcza obciążonych powyżej linii barków przez co najmniej połowę czasu trwania zmiany roboczej.

W związku z taką konkluzją organu odwoławczego, w skardze podniesiono szereg zarzutów dotyczących kwestii związku przyczynowego między warunkami pracy skarżącego a stwierdzoną chorobą, zwłaszcza wadliwej oceny narażenia zawodowego.

W takim stanie sprawy dla dokonania prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji niezbędna była rzetelna analiza całego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, pod kątem nie tylko rozpoznania określonej jednostki chorobowej, ale przede wszystkim w zakresie oceny narażenia zawodowego.

Zauważyć trzeba, że w sprawie przeprowadzone zostało obszerne postępowanie wyjaśniające co do warunków pracy skarżącego, a szczegółowe ustalenia w tym przedmiocie zawarte zostały w uzasadnieniu decyzji Inspektora Wojewódzkiego z dnia 4 stycznia 2019 r. z konkluzją, że dokonana analiza narażenia zawodowego nie wykazała aby skarżący był narażony w środowisku pracy na czynności, które stwarzałyby ryzyko powstania choroby zawodowej przewlekłego zapalenia okołostawowego barku.

Zaakcentować trzeba w tym miejscu, że ocena narażenia zawodowego jest istotnym elementem postępowania w sprawie choroby zawodowej, przy czym stosownie do § 6 ust. 3 Rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, ocena ta jest przeprowadzana nie tylko przez lekarzy jednostki orzeczniczej, ale też samodzielnie przez właściwy organ Inspekcji Sanitarnej.

Jak wynika z przepisu § 6 ust. 1 Rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r., orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydawane jest na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Dlatego tak ważne jest, aby organ Inspekcji Sanitarnej przedstawił jednostce orzeczniczej rzetelnie przygotowaną dokumentację dotyczącą zatrudnienia pracownika, zwłaszcza kartę oceny narażenia zawodowego. Brak bowiem jednoznacznej i skonkretyzowanej oceny narażenia zawodowego uniemożliwia wydanie poprawnego orzeczenia lekarskiego w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej.

O ile organy Inspekcji Sanitarnej nie mają kompetencji do weryfikacji dokumentacji lekarskiej w zakresie rozpoznania jednostki chorobowej, to ustalenia dotyczące narażenia zawodowego muszą być ocenione na podstawie całokształtu materiału dowodowego, stosownie do wymogów art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Konsekwentnie również Sąd Wojewódzki powinien poddać kontroli wyniki postępowania wyjaśniającego w przedmiocie narażenia zawodowego. W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki tego nie uczynił, chociaż okoliczności dotyczące warunków pracy skarżącego i wpływu sposobu wykonywania pracy na powstanie badanej choroby były sporne i wymagały jednoznacznej oceny według obowiązujących reguł proceduralnych.

W rezultacie Sąd Wojewódzki nie zweryfikował stanu faktycznego przyjętego jako podstawa wyrokowania, ale też nie odniósł się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów, kwestionujących ustalenia dotyczące narażenia zawodowego w zakresie sposobu wykonywania pracy. Tym samym przedwczesna była konstatacja Sądu, że organy obu instancji prawidłowo zrealizowały wytyczne zawarte w wyroku z 13 lipca 2017 r. III SA/Kr 503/17.

Podkreślić należy, że w myśl przepisu § 8 ust. 1 Rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r., decyzję w przedmiocie choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Jak wskazano powyżej, ocena wartości dowodowej orzeczenia lekarskiego oraz formularza oceny narażenia zawodowego dokonywana jest przy zastosowaniu różnych kryteriów, adekwatnych do charakteru tych dokumentów.

Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest odrębnej oceny co do kwestii rozpoznania choroby przewlekłego zapalenia okołostawowego barku (poz. 19.4 wykazu chorób zawodowych) oraz etiologii tego schorzenia.

Rozważania Sądu sprowadzają się do przytoczenia fragmentów opinii jednostek orzeczniczych i ogólnikowych uwag eksponujących ograniczone możliwości kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich. Brak jest natomiast wyjaśnienia z jakich względów Sąd Wojewódzki zaakceptował przyjęte w zaskarżonej decyzji ustalenia organu odwoławczego w zakresie narażenia zawodowego w czasie pracy świadczonej przez skarżącego i z jakich powodów uznał za niezasadne zarzuty skargi dotyczące tego zagadnienia.

Z tych wszystkich względów konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

-----------------------

9