Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 345/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Barbara Rennert Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 13 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość przyjętą na własność Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2020 roku nr [...], 2. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącego kwotę 697,- (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z 30 lipca 2020 r., nr [...] odmówił E. D. (dalej zwanemu również skarżącym) ustalenia odszkodowania za nieruchomość, oznaczoną ewidencyjnie jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] zapisaną w księdze wieczystej nr [...], przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie zarządzenia nr [...] Naczelnika Gminy w [...] z 22 października 1975 r. w sprawie ustalenia granic i powierzchni terenów budowlanych, podlegających przejęciu na własność Państwa we wsi [...], gmina [...].

Starosta wyjaśnił, że skarżący pismem z 12 lipca 2019 r. wystąpił o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w B. przy ul. [...], oznaczoną ewidencyjnie jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], zapisaną w księdze wieczystej nr [...] W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że powyższa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na mocy zarządzenia nr [...] Naczelnika Gminy [...] z 22 października 1975 r.

Organ pierwszej instancji ustalił, że obwieszczeniem z 31 lipca 1971 r. Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej podało do publicznej wiadomości, że sporządzono projekt podziału terenów budowlanych we wsi [...] Wskazane w tym dokumencie nieruchomości, w tym między innymi działka nr [...] o pow. 0,6558 ha należąca do skarżącego miały przejść na własność Skarbu Państwa.

Przejęcie nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...], należącej do skarżącego, na rzecz Skarbu Państwa miało dwa etapy.

Najpierw przejęto część ww. działki o pow. 0,0830 ha. Decyzją z 23 października 1971 r. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania za tę część nieruchomości w kwocie [...]zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 28 lutego 1972 r.

W drugim etapie natomiast, na mocy zarządzenia Naczelnika Gminy w [...] z 22 października 1975 r., nr [...] ponownie ustalono granice i powierzchnie terenów budowlanych, podlegających przejęciu na własność Skarbu Państwa we wsi [...] Orzeczenie to obejmowało między innymi ponownie w całości działkę nr [...] o pow. 0,6558 ha należącą do skarżącego. Nadto w decyzji wskazano, że kwota odszkodowania za przejęcie własności wskazanych nieruchomości zostanie ustalona w odrębnej decyzji.

W toku prowadzonego postępowania zwrócono się m. in. do Wójta Gminy [...] oraz Archiwum Państwowego [...] Oddział w [...] z wnioskiem o przeprowadzenie kwerendy, mającej na celu odszukanie materiałów archiwalnych, dotyczących ustalenia odszkodowania na rzecz skarżącego.

Wójt Gminy [...] oraz Archiwum Państwowe w [...] nie znaleźli jednak w swoich zasobach żadnego dokumentu dotyczącego ewentualnego ustalenia odszkodowania.

Organ przesłuchał skarżącego, A. D. i Z. D..

A. D. nie miała wiedzy na temat wypłaty na rzecz skarżącego.

Z kolei skarżący oraz Z. D. zeznali, że wypłacono jedynie odszkodowanie za wcześniej wywłaszczoną część działki nr [...] o pow. [...] ha oraz odszkodowanie za plony na całej działce nr [...].

Organ podjął próbę ustalenia, czy odszkodowanie zostało wpłacone do depozytu sądowego oraz czy istnieją dokumenty finansowe, dotyczące wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącego. Nie udało się jednak znaleźć żadnych dokumentów, dotyczących odszkodowania za działkę nr [...].

Postanowieniem z 5 listopada 2019 r. Starosta powołał rzeczoznawcę majątkowego M. S. jako biegłego celem ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość, oznaczoną ewidencyjnie jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Rzeczoznawca majątkowy w dniu 7 stycznia 2020 r. sporządził operat szacunkowy, w którym ustalił wartość rynkową ww. nieruchomości na kwotę [...]zł. W dniu 10 lutego 2020 r. dokonał natomiast jej korekty, ustalając wartość rynkową nieruchomości na kwotę [...]zł.

Organ jednak odmówił wypłaty odszkodowania uznając, że w jego ocenie mało prawdopodobne jest, aby odpowiedni organ nie zrealizował zobowiązań wobec swojego mieszkańca, zważywszy że wydzielenie gruntów pod budowę osiedla domów jednorodzinnych było ważną inwestycją dla rozwoju miejscowości. Taki wniosek organ wysunął również z okoliczności, że E. K. czynnie uczestniczył w postępowaniu w sprawie ustalenia odszkodowania za przejęty wcześniej grunt o powierzchni 0.0830 ha.

Pismem z 31 sierpnia 2020 r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji.

Wojewoda [...] decyzją z 13 listopada 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy wymienioną na wstępie decyzję organu pierwszej instancji.

W ocenie organu odwoławczego Starosta przeprowadził możliwie szerokie postępowanie dowodowe, mające doprowadzić do ustalenia, czy doszło do wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...]. Dokładnie odtworzono przebieg wydarzeń z lat 70-tych, sięgając zarówno po dowody z dokumentów, jak i z zeznań świadków. Organy administracji wielokrotnie poszukiwały dokumentów znajdujących się w aktach spraw, prowadzonych przez Naczelnika Gminy [...] w latach 70-tych ubiegłego wieku - zarówno w ramach tej sprawy, jak i innych, opartych na niemal identycznym stanie faktycznym. Nie znaleziono jednak żadnych dokumentów potwierdzających ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, położonych w gminie [...] na mocy zarządzenia Naczelnika Gminy w [...] z 22 października 1975 r., nr [...]. Ze względu na kwalifikację tych dokumentów jako niearchiwalne, których okres przechowywania wynosił maksymalnie 15 lat, żaden dokument dotyczący wypłaty odszkodowania nie mógł się zachować do dnia dzisiejszego. Z kolei protokoły uwzględniające spis akt do brakowania nie dawały wystarczającego obrazu tego, co tak naprawdę zawierały zniszczone dokumenty. Akta administracyjne z lat 70-tych XX wieku często ulegały zniszczeniu i niewiele tego typu zasobów zachowało się do dnia dzisiejszego. Była to praktyka zarówno w niewielkich gminach, jak i nawet organach wyższego rzędu. Niewątpliwie jednak postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejęte wówczas w gminie [...] nieruchomości były prowadzone. Wojewoda podzielił również stanowisko organu pierwszej instancji, że mało prawdopodobne jest aby skarżący nie otrzymał należnego mu odszkodowania, biorąc pod uwagę jego aktywny udział w prowadzonych wówczas postępowaniach, dotyczących przejęcia jego nieruchomości na własność Skarbu Państwa, a także ustalenia odszkodowania za część nieruchomości, obejmującą obszar 0,0830 ha.

W ocenie organu drugiej instancji gdyby skarżący miał świadomość, że odszkodowanie za działkę nr [...] nie zostało nigdy wypłacone, najprawdopodobniej wcześniej zwróciłaby się do organu ze stosownym roszczeniem, a nie dopiero po upływie 45 lat od daty wywłaszczenia.

Strona złożyła skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1) art. 21 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 1 Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji wydanie decyzji i jej utrzymanie przez organ odwoławczy dopuszczającej pozbawienie właściciela własności nieruchomości bez ustalenia oraz wypłaty odszkodowania z tego tytułu;

2) art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm. – dalej: "u.g.n.") w zw. z art. 21 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi, poprzez jego niezastosowanie i odmowę ustalenia należnego wywłaszczonemu odszkodowania za przejętą nieruchomość oraz jej utrzymanie przez organ odwoławczy;

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – dalej: "k.p.a.") polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo że w sposób istotny naruszała ona przepisy postępowania, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy:

– art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., dotyczących postępowania dowodowego, poprzez przyjęcie, pomimo braku jakichkolwiek dowodów, że ustalone i wypłacone zostało odszkodowanie za pozbawienie skarżącego zarządzeniem nr [...] Naczelnika Gminy w [...] z 22 października 1975 r. w sprawie ustalenia granic i powierzchni terenów budowalnych podlegających przejęciu na własność Państwa, we wsi [...], gmina [...], własności nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. [...] ha nr [...] położoną w [...], przy ul. [...], stanowiącą obecnie działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w W. nr [...]

– art. 80 k.p.a. poprzez całkowicie dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i podjęcie decyzji o odmowie ustalenia odszkodowania, podczas gdy w mocy i w obrocie prawnym pozostaje zarządzenie nr [...] Naczelnika Gminy w [...] z 22 października 1975 r. w sprawie ustalenia granic i powierzchni terenów budowalnych podlegających przejęciu na własność Państwa, we wsi [...], gmina [...] pozbawiające prawa własności skarżącego, a nigdy nie doszło do ustalenia wysokości odszkodowania, wydania wykazu odszkodowań, a przede wszystkim do faktycznej wypłaty odszkodowania, w szczególności dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci:

a) zeznań świadka Z. D., w zakresie przyjęcia przez organ, w sposób całkowicie nieuzasadniony, że wnioskodawca i jego żona twierdzili, że nie posiadali wiedzy o wywłaszczeniu tak dużego obszaru gruntu ([...] ha) oraz, że ich wizyty, w Urzędzie Gminy w [...] nie dotyczyły żądania wypłaty odszkodowania, a uregulowania stanu prawnego księgi wieczystej, z której nie zostały wykreślone działki będące przedmiotem wywłaszczenia,

b) przyjęcia niedopuszczalnego domniemania faktycznego, że organ działał na podstawie prawa i nieprawdopodobnym jest, żeby w tak małej miejscowości organ nie zrealizował obowiązku wypłaty odszkodowania wobec swojego mieszkańca, w szczególności, że ten cztery lata wcześniej aktywnie uczestniczył w pierwszym etapie postępowania wywłaszczeniowego,

c) przyjęcia niedopuszczalnego domniemania faktycznego, wobec całkowitego braku dowodów ku temu, że organ w czasie wywłaszczania skarżącego, zgodnie z domniemaniem legalności działania (wywłaszczenie zostało dokonane w 1975 r., w czasach głębokiego PRL, kiedy nie istniało jeszcze sądownictwo administracyjne, a stosunek władzy do własności prywatnej był doktrynalnie wrogi i lekceważący, podobnie zresztą jak do podstawowych praw obywateli), odszkodowanie ustalił i wypłacił,

– art. 81a § 1 k.p.a. poprzez jego zupełne pominięcie, tj. rozstrzygnięcie sprawy na niekorzyść skarżącego, podczas gdy występowały w sprawie niedające się usunąć wątpliwości do stanu faktycznego - organ bezzasadnie i niesłusznie przyjął, że wnioskodawca musiał otrzymać odszkodowanie, podczas gdy w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów (nawet pośrednich) potwierdzających, iż zostało ono wypłacone, w szczególności, że:

– w urzędzie, archiwum jak w aktach ksiąg wieczystych nie odnaleziono dokumentacji finansowej, w tym wykazów do wypłaty, dotyczącej ustalenia oraz wypłaty odszkodowań za nieruchomości objęte zarządzeniem nr [...] Naczelnika Gminy w [...] z 22 października 1975 r., podczas gdy organ dysponował dokumentacją, w tym potwierdzającą ustalenie i wypłatę odszkodowań:

a) dotyczącą pierwszego etapu wywłaszczenia nieruchomości skarżącego zgodnie z Uchwałą Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i wydaną na jej podstawie decyzją nr [...] Wydziału Leśnictwa i Rolnictwa z 23 października 1971 r. o ustaleniu odszkodowania,

b) dotyczącą ustalenia wysokości odszkodowania za zasiewy (operat szacunkowy biegłego z dnia 7 kwietnia 1976 r.) wynikającą z realizacji przez organy administracji drugiego etapu wywłaszczenia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.

WSA w Poznaniu wyrokiem z 11 marca 2021 r., I SA/Po 6/21 oddalił skargę.

NSA wyrokiem z 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1483/21 uchylił zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę tutejszemu Sądowi do ponownego rozpoznania.

NSA stwierdził, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku miało charakter w zasadzie jedynie teoretyczny i ogólnikowy. Nie odnosiło się do realiów, które w tej sprawie występowały, choć miały one w niej znaczenie istotne.

NSA stwierdził, że każda sprawa dotycząca odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość musi być rozpatrywana w sposób indywidualny. W przypadku zaś zgromadzenia w niej materiału dowodowego dotyczącego odległych już w czasie okoliczności, z tego właśnie powodu (tj. z powodu trudności dowodowych) materiał ten winien być oceniany szczególnie wnikliwie.

NSA uznał, że błędne wyciągnięto wnioski z zebranego materiały dowodowego. Sąd stwierdził, że oczywistym wydaje się, że skoro skarżący wystąpił z przedmiotowym wnioskiem, to już sam ten fakt oznaczał, że tym samym zaprzeczał, aby kiedykolwiek zostały wytworzone akta postępowania odszkodowawczego (wywołanego działaniem zarządzenia z 22 października 1975 r.). W takiej sytuacji nie miał on możliwości przedstawienia bezpośredniego dowodu potwierdzającego fakt, iż objęte roszczeniem odszkodowanie nie zostało mu wypłacone.

Za znamienne uznano, że mimo, że do przejęcia własności działki nr [...] o pow. [...] ha doszło w 1975 r. to organ powoływał się w tym względzie na fakt, iż z uwagi na tak znaczny okres czasu nie było obecnie możliwe odnalezienie akt (związanego z tym przejęciem) postępowania odszkodowawczego, podczas gdy cała dokumentacja, związana z wcześniejszym przejęciem działki nr [...] co do pow. [...] ha i przyznaniem za nią odszkodowania istniała a nawet została dołączona do akt niniejszej sprawy. Dokumentacja ta została zaś wytworzona w okresie jeszcze wcześniejszym (bo przed 1975 r.) i obejmowała nie tylko podstawowe, główne dokumenty (uchwałę Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i wydaną na jej podstawie decyzję nr [...] Wydziału Leśnictwa i Rolnictwa z dnia 23 października 1971 r. o ustaleniu odszkodowania), ale i inne dodatkowe dokumenty np. dotyczycące ustalenia wysokości odszkodowania za zasiewy skarżącego (operat szacunkowy biegłego z dnia 7 kwietnia 1976 r.), poświadczenia z Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych z 27 marca 1972 r. czy wnioski do Państwowego Biura Notarialnego i Banku R. w [...]

W aktach sprawy znajdowało się również samo zarządzenie Naczelnika Gminy [...] z 22 października 1975 r. nr [...] w sprawie ustalenia granic i powierzchni terenów budowlanych podlegających przejęciu na własność Państwa we wsi [...] (przewidujące wydanie decyzji odszkodowawczych w sposób odrębny) jak również szereg innych, mniejszej wagi dokumentów takich jak: wniosek skarżącego i jego [...] – K. D. o przyznanie w zamian za wywłaszczoną nieruchomość dwóch działek budowlanych i negatywna odpowiedź na ten wniosek Gminy. Brak dotyczył tylko dokumentów odszkodowawczych.

NSA stwierdził, że przy ocenie zaskarżonej decyzji okoliczności te więc winny być brane pod uwagę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Rozstrzygnięcie sporu wymaga dokonania kontroli zgodności z prawem z decyzji Wojewody [...], którą utrzymano w mocy decyzję Starosty [...] z 30 lipca 2020 r. o odmowie ustalenia skarżącemu odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie zarządzenia Naczelnika Gminy w [...] z 22 października 1975 r., nr [...] w sprawie ustalenia granic i powierzchni terenów budowlanych.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez N. S. A.. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez N. S. A.. Związanie sądu, któremu przekazano sprawę oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej w orzeczeniu sądowym poglądem i zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie [tak: wyrok NSA z 10 listopada 2011 r., I FSK 6/11].

Podstawę prawną zapadłych w sprawie rozstrzygnięć organów stanowił art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W orzecznictwie przyjmuje się, że przytoczony przepis stanowi podstawę do przyznania odszkodowania za już dokonane pozbawienie prawa do nieruchomości i tym samym może być on stosowany do spraw zaszłych, w których doszło do pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania. Przepis ten niejako "uaktualnia" regulacje prawne, które przewidywały przyznanie odszkodowania za odjętą nieruchomość, a do wydania aktu o odszkodowaniu nie doszło [tak: wyrok NSA z 24 lutego 2022 r., I OSK 820/21].

W orzecznictwie wskazuje się również, że aby skutecznie odmówić zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., organ administracji powinien wykazać wszelkimi dostępnymi dowodami, że odszkodowanie z tytułu pozbawienia praw do nieruchomości zostało faktycznie ustalone. W sytuacji jednak, kiedy z uwagi na znaczny upływ czasu nie wszystkie fakty są możliwe do odtworzenia w kontekście wydania w przeszłości decyzji odszkodowawczej, ocena zaistnienia przesłanek materialnych musi być dokonywana na podstawie całokształtu materiału dowodowego, jednak prawidłowo zebranego i ocenionego, zgodnie z postanowieniami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. [por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 519/21]. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w drugim ze wskazanych ostatnio przepisów rozumowanie organu, w wyniku którego ustala on istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki, wiedzy oraz doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu dokonana przez organ ocena materiału dowodowego, prowadząca w rezultacie do wniosku, że na rzecz skarżącego wypłacono odszkodowanie za wywłaszczenie dokonane na mocy zarządzenia z 22 października 1975 r. nie uwzględnia wszystkich okoliczności towarzyszących wywłaszczeniu działki nr [...].

W ślad na wyrokiem NSA z 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1483/21 należy zauważyć, że organy administracji publicznej opierały swoje stanowisko głównie na argumencie, że nie odnaleziono akt postępowania odszkodowawczego prowadzonego w związku z wywłaszczeniem działki nr [...] o pow. 0,6558 ha na podstawie zarządzenia Naczelnika Gminy w [...] z 22 października 1975 r. jak i kończącej postępowanie w tym przedmiocie decyzji. Organy zaznaczały, że brak jest podstaw przechowywania od lat 70-tych ubiegłego wieku akta tego rodzaju sprawy. Organy wskazywały również, że strona nie przedstawiła żadnego dowodu potwierdzającego nieustalenie i niewypłacenie odszkodowania. Tymczasem, jak zauważył NSA stosując choćby podstawowe zasady logiki, oczywistym wydaje się, że skoro skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie odszkodowania, to już sam ten fakt oznaczał, że tym samym zaprzeczał, aby kiedykolwiek zostały wytworzone akta postępowania odszkodowawczego (wywołanego działaniem zarządzenia z 22 października 1975 r.). W ocenie Sądu słusznie podniesiono również w tym kontekście w skardze, że skarżący nie ma możliwości przedstawienia bezpośredniego dowodu potwierdzającego fakt niewypłacenia odszkodowania. Przeprowadzenie dowodu na okoliczność negatywną nie jest bowiem możliwe.

Argumentacja organów nie wyjaśnia w żadnej mierze faktu istnienia całej dokumentacji związanej z wcześniejszym wywłaszczeniem działki nr [...] co do pow. [...] ha i przyznaniem za nią odszkodowania. Podkreślić w tym kontekście należy, że dokumentacja dotycząca pierwszego z wywłaszczeń obejmowała nie tylko główne dokumenty (uchwałę Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i wydaną na jej podstawie decyzję Wydziału Leśnictwa i Rolnictwa z 23 października 1971 r., nr [...] o ustaleniu odszkodowania), ale i inne dodatkowe, dokumenty np. dotyczycące ustalenia wysokości odszkodowania za zasiewy skarżącego (operat szacunkowy biegłego z 7 kwietnia 1976 r.), poświadczenia z Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych z 27 marca 1972 r. czy wnioski do Państwowego Biura Notarialnego i Banku R. [...] Charakterystyczne jest również to, że w aktach sprawy znajdowało się także samo zarządzenie Naczelnika Gminy [...] z 22 października 1975 r., nr [...] (dotyczące spornego wywłaszczenia) jak również szereg innych, mniejszej wagi dokumentów takich jak: wniosek skarżącego i jego [...] – K. D. o przyznanie w zamian za wywłaszczoną nieruchomość dwóch działek budowlanych i negatywna odpowiedź na ten wniosek Gminy. Charakterystyczne jest to, że braki w dokumentacji dotyczą jedynie kwestii odszkodowania. W konsekwencji w ocenie Sądu brak jedynie dokumentów dotyczących odszkodowania za wywłaszczenie dokonane na mocy zarządzenia z 22 października 1975 r., w sytuacji istnienia kompletnej dokumentacji dotyczącej wcześniejszego z wywłaszczeń i należnego za nie odszkodowania, jak również samej dokumentacji dotyczącej spornego wywłaszczenia przemawia za przyjęciem, że odszkodowanie za sporne (późniejsze) wywłaszczenie nie zostało w istocie nigdy ustalone i wypłacone.

W realiach niniejszej sprawy argumentu uzasadniającego przyjęcie, że na rzecz skarżącego doszło do ustalenia i wypłaty odszkodowania za sporne wywłaszczenie nie może również stanowić tak zwane domniemanie legalności działania organu administracji publicznej. W ocenie Sądu brak jest również wystarczających podstaw do przyjmowania, że wizyty skarżącego oraz jego małżonki w Urzędzie dotyczyły uregulowania stanu prawnego księgi wieczystej, w której nadal były zapisane działki objęte przejęciem a nie braku ustalonego odszkodowania. Z zeznań skarżącego wprost wynika, że do Urzędu chodzono w sprawie odszkodowania. Skarżący konsekwentnie wskazywał przy tym, że otrzymał odszkodowanie jedynie za część gruntu o pow. [...] m2, mimo tego, że zabrano mu od razu całą nieruchomość. Również z zeznań małżonki skarżącego Z. D. wynika, że po otrzymaniu decyzji z [...] października 1971 r. nie uprawniano całego gruntu o pow. 0,6558 ha. Małżonka skarżącego podobnie jak skarżący konsekwentnie wskazywała, że nie otrzymano odszkodowania za drugie wywłaszczenie nieruchomości.

Za trafne należało uznać zarzuty skargi podnoszące naruszenie przepisów prawa procesowego. Wydając wskazane decyzje naruszono w szczególności zasadę swobodnej oceny dowodów, nie uwzględniając wszystkich okoliczności towarzyszących wywłaszczeniu działki nr [...].

W toku powtórnego postępowania obowiązkiem organów będzie dokonanie powtórnej oceny materiału dowodowego ze szczególnym uwzględnieniem omówionych powyżej okoliczności przemawiających za przyjęciem, że w istocie na rzecz skarżącego nigdy nie ustalono oraz nie wypłacono odszkodowania za wywłaszczenie wskazanej ostatnio działki dokonane na podstawie zarządzenia z 22 października 1975 r. W przypadku nieprzeprowadzenia jakichkolwiek nowych dowodów, obowiązkiem organów będzie przyjęcie, że na rzecz skarżącego nie ustalono oraz nie wypłacono odszkodowania za sporne wywłaszczenie. Ustalone na chwilę obecną okoliczności związanych z wywłaszczeniami działki nr [...], jak również zidentyfikowane braki w dokumentacji dotyczące jedynie kwestii przyznania odszkodowania za sporne wywłaszczenie (przy istnieniu kompletnej dokumentacji dotyczącej pierwszego wywłaszczenia oraz przyznania za nie skarżącemu odszkodowania oraz dokumentacji dotyczącej samego spornego wywłaszczenia) nie pozwalają na rozstrzygnięcie występujących w sprawie wątpliwości co do faktu ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie dokonane na postawie zarządzenia z 22 października 1975 r. w oparciu o zasadę domniemania legalności działania organów administracji publicznej.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I. sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanego ostatnio aktu. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania składa się wpis od skargi w kwocie [...] zł, równowartość opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa procesowego w kwocie [...] zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie [...] zł należne na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).