Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2176/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Sławomir Fularski (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi M., K. i M. S reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego A. S na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "organ" lub "Prezes ZUS") decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej jako "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"), odmówił przyznania małoletnim M., K. i M. S. reprezentowanym przez przedstawiciela ustawowego A.S. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ww. ustawy jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie wszystkie warunki wymienione w tym przepisie. Powołany przepis może być zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Renta rodzinna jest zaś pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej.

Prezes ZUS wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, iż na przestrzeni 33 lat życia zmarłego ojca dzieci, zamiast 4 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowany został okres jego ubezpieczenia wynoszący łącznie tylko 2 lata, 3 miesiące i 9 dni. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 2000-2004, 2004-2006, 2008-2010 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem, w tym czasie, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Reasumując w tym stanie faktycznym, organ nie znalazł podstaw do przyznania małoletnim dzieciom renty rodzinnej na mocy przepisu art. 83 ww. ustawy. Organ dodatkowo wyjaśnił, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, ale nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w imieniu małoletnich M., K. i M.S. wniosła A.S. jako ich przedstawiciel ustawowy.

W uzasadnieniu wniosku podniosła, że w sprawie zostały wykazane szczególne okoliczności, które uniemożliwiały zmarłemu ojcu dzieci zatrudnienie: niemożliwość znalezienia pracy i choroba. Jej zdaniem były to przeszkody nie do przezwyciężenia przez zmarłego. Przyczyną śmierci K.S. była ostra niewydolność [...]. Powszechnie wiadomym jest, że choroba [...] może rozwijać się latami, [...] rozpoczyna się już w dzieciństwie i przez wiele lat rozwija się skrycie. Fakt, że K.S. nie leczył się wcześniej i brak jest dokumentacji lekarskiej nie może stanowić podstawy do uznania, że nie był on wcześniej niezdolny do pracy. Jego stan zdrowia w sposób znaczący ograniczał i utrudniał mu możliwość podjęcia zatrudnienia i uzyskanie w ten sposób świadczenia w trybie zwykłym.

W konkluzji wniosku podniesiono, że pod pojęciem "szczególne okoliczności" kryją się zdarzenia, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców. Również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej niż osobę zdrową.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...], Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako "K.p.a.") utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ubezpieczony nie miał wpływu. Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że ojciec dzieci na przestrzeni 33 lat życia posiada udokumentowany okres składkowy wynoszący tylko 2 lata, 3 miesiące i 9 dni okresów składkowych. Ponadto w zatrudnieniu w okresach od [...] stycznia 2000 r. do [...] sierpnia 2004 r., od [...] grudnia 2004 r. do [...] maja 2006 r., od [...] października 2008 r. do [...] grudnia 2010 r. oraz od [...] lutego 2011 r. do śmierci w dniu [...] sierpnia 2012 r. przez okres wynoszący łącznie ponad 9 lat nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków na zasadach ogólnych, nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w wyżej wymienionych okresach nie została ustalona u ojca dzieci przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy przed dniem śmierci. Zatem nie istniały przeciwwskazania, uniemożliwiające kontynuowanie ubezpieczenia, w celu nabycia uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych.

W ocenie organu orzeczona przez komisję lekarską ZUS w dniu [...] listopada 2012 r. częściowa niezdolność do pracy od [...] lutego 2007 r. nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia, a jedynie ją ograniczała, natomiast nie umożliwiała całkowicie wykonywania zatrudnienia lub innej działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. O powyższym może świadczyć fakt podjęcia zatrudnienia przez zmarłego ojca dzieci w okresach od [...] kwietnia 2007 r. do [...] sierpnia 2007 r. oraz od [...] grudnia 2010 r. do [...] lutego 2011 r.

Z oświadczenia wnioskodawczyni z dnia [...] lipca 2013 r. o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej wynika, że powodem przerw w ubezpieczeniu był brak pracy, zły stan zdrowia oraz podejmowanie zatrudnienia tzw. "dorywczego". Trudności w znalezieniu pracy, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie istnieją przeszkody w zatrudnieniu, a stan zdrowia ubezpieczonego pozwala na podjęcie zatrudnienia, nie mogą być uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W przeciwnym wypadku świadczenia przyznawane w tym trybie mogłyby stać się regułą. Trudności w znalezieniu pracy i stan wysokiego bezrobocia w Polsce są bowiem okolicznościami powszechnymi, podczas gdy tylko udowodnione zupełnie szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia przez Prezesa ZUS. Również brak dbałości o ubezpieczenie w trakcie wykonywania prac dorywczych był wynikiem powstania okoliczności, które sam ubezpieczony kształtował.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M., K. i M.S. reprezentowani przez przedstawiciela ustawowego – A.S. (dalej jako "skarżąca").

Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła:

* naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, polegającą na uznaniu, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie zachodzą szczególne okoliczności dla przyznania małoletnim dzieciom świadczenia rentowego w drodze wyjątku,

* naruszenie przepisów postępowania, w tym słusznego interesu strony - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym co do stanu zdrowia zmarłego oraz możliwości jego zatrudnienia, a także co do sytuacji materialnej, w jakiej znalazły się małoletnie dzieci po śmierci ojca.

W związku z powyższym strona skarżąca wniosła o uchylenie obu decyzji Prezesa ZUS.

W uzasadnieniu autor skargi podniósł, że szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową.

Zdaniem strony skarżącej, w sprawie zostały wykazane szczególne okoliczności, które uniemożliwiały zmarłemu ojcu dzieci zatrudnienie, tj. niemożliwość znalezienia pracy i choroba. Były to przeszkody nie do przezwyciężenia przez zmarłego. Przyczyną śmierci K.S. była ostra niewydolność [...]. Tylko zaś fakt, że K.S. nie leczył się wcześniej i brak jest dokumentacji lekarskiej nie może stanowić podstawy do uznania, że nie był on wcześniej niezdolny do pracy. Jeżeli przyczyną śmierci K.S. w tak młodym wieku (34 lata) była ostra niewydolność [...], to świadczy to o tym, że już od wielu lat wcześniej był on poważnie chory i niezdolny do pracy. Ojciec dzieci miał poważne problemy zdrowotne o wiele wcześniej, niż stwierdzili to lekarze ZUS, a fakt ten z pewnością miał wpływ na jego aktywność zawodową, zwłaszcza w ostatnich latach przed śmiercią, a na pewno świadczy o jego mniejszej atrakcyjności jako pracownika, dla potencjalnych pracodawców. Organ nie zbadał w sposób wystarczająco wnikliwy, jak długo rozwijała się choroba, która po pełnym ujawnieniu spowodowała całkowitą niezdolność do pracy ojca dzieci. W ostatnich latach życia K.S. starał się o jakąkolwiek pracę, jednak żadnej pracy nie znalazł, a postępująca choroba dodatkowo uniemożliwiała mu aktywność zawodową i wykonywanie zatrudnienia.

W konkluzji skargi dodano, że organ nie zbadał również w sposób wystarczająco wnikliwy sytuacji materialnej w jakiej znalazły się małoletnie dzieci. Prawda jest zaś taka, że sytuacja materialna dzieci w wieku 8, 9 i 11 lat jest tragiczna. Dzieci są w wieku szkolnym, co dodatkowo powoduje bardzo duże koszty ich utrzymania i nauki.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministarcyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania przed właściwymi organami. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny posiada wyłącznie uprawnienia kasacyjne, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków.

W ocenie Sądu, skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w myśl którego ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Każda z przesłanek podlega przy tym osobnej ocenie, poprzez odniesienie hipotezy normy prawnej do okoliczności faktycznych, istniejących w danej sprawie. Decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia w omawianym trybie podejmowana jest dopiero po ustaleniu, że okoliczności faktyczne odniesione do wymagań normatywnych mogą skutkować przyznaniem uprawnienia w sposób zgodny z celem tego przepisu.

Istotnym jest, że w odróżnieniu od ogólnych zasad określających warunki przyznawania prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego (tj. świadczeń finansowanych i zależnych od zgromadzonych na ten cel na indywidualnych kontach ubezpieczonych środków pochodzących ze składek ubezpieczeniowych), art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest regulacją szczególną. Pozwala ona na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Przewidziane w powołanym przepisie świadczenia finansowane są z budżetu państwa (art. 84 ustawy), nie zaś z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kwestia ich przyznania pozostawiona została uznaniu Prezesa ZUS. Omawiany przepis posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." świadczenie w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest więc ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.

Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie. Na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie administracyjne, również w sytuacji działania w ramach uznania administracyjnego, ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w związku z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W ocenie Sądu, decyzjom organu nie można jednak przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Analiza akt sprawy oraz zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że Prezes ZUS rozpatrzył wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne sprawy oraz dokonał obiektywnej ich oceny.

Przede wszystkim zaznaczyć należy, że wnioskowana renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany w pierwszej kolejności zbadać spełnienie przesłanek wymienionych w powołanym przepisie przez zmarłego ojca dzieci.

Jak wynika z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyznanie świadczenia możliwe jest w sytuacji kumulatywnego wystąpienia trzech zasadniczych przesłanek: (1) braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy osoby wnioskującej, (2) braku niezbędnych środków utrzymania, (3) wystąpienia szczególnych okoliczności jako powodu niespełnienia wymagań dających prawo do emerytury lub renty.

Ostatnia z wymienionych przesłanek określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia (v. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, publ. CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się jakieś konkretne zdarzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ miał podstawę do przyjęcia, że w sprawie nie zachodzą okoliczności szczególne, które uniemożliwiły zmarłemu ojcu dzieci przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS zasadnie stwierdził, że okres zatrudnienia zmarłego ojca dzieci jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego, albowiem na przestrzeni 33 lat życia wymieniony legitymuje się łącznie okresem składkowym wynoszącym tylko 2 lata, 3 miesiące i 9 dni. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dzieci zamiast 4 lat okresów wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentowano jedynie ww. okres. W okresach od [...] stycznia 2000 r. do [...] sierpnia 2004 r., od [...] grudnia 2004 r. do [...] maja 2006 r., od [...] października 2008 r. do [...] grudnia 2010 r. oraz od [...] lutego 2011 r. do śmierci w dniu [...] sierpnia 2012 r. nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Długotrwały okres pozostawania ojca dzieci poza ubezpieczeniem bez udokumentowania przyczyn niepodjęcia pracy w czasie poprzedzającym jego zgon wyłącza przesłankę szczególnych okoliczności wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności (przykładowo wyrok NSA z dnia 17 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1173/05).

Wyjaśnić należy, że całkowita niezdolność do pracy, oznaczająca niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy w normalnych warunkach winna być potwierdzona stosownym orzeczeniem (patrz wyroki NSA: z dnia 9 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 646/01, LEX nr 121924, z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt II SA 2243/02, LEX nr 142310, z dnia 12 maja 2003 r., sygn. akt II SA 16/03, LEX nr 156910). Wprawdzie z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2012 r. wynika całkowita niezdolność do pracy zmarłego ojca dzieci, ale co istotne - niezdolność ta miała miejsce dopiero od dnia [...] sierpnia 2012 r. Brak jest zaś dokumentacji medycznej potwierdzającej istnienie jakichkolwiek schorzeń, które mogłyby ograniczać przed ww. datą aktywność zawodową zmarłego ojca dzieci. W okresie od [...] lutego 2007 r. zmarły ojciec dzieci był bowiem jedynie częściowo niezdolny do pracy. Początków niezdolności do pracy nie można opierać na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu jej powstania. W sprawie nie wykazano zaś, że stan zdrowia ojca dzieci uniemożliwiał mu przed dniem [...] sierpnia 2012 r. podejmowanie zatrudnienia. Jak słusznie wskazuje organ, częściowa niezdolność do pracy jedynie ograniczała, natomiast nie uniemożliwiała całkowicie wykonywania zatrudnienia, co potwierdza zresztą fakt podjęcia pracy przez zmarłego ojca dzieci w okresach od [...] kwietnia 2007 r. do [...] sierpnia 2007 r. oraz od [...] grudnia 2010 r. do [...] lutego 2011 r. Oczywiście można przyjąć, że problemy zdrowotne zmarłego ojca dzieci, występujące jeszcze przed wydaniem orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, mogły utrudniać mu podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi. Jednakże, nie można uznać, że stanowiły one szczególną okoliczność, wskutek której ojciec dzieci nie spełnił warunków wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych również sam fakt bezrobocia czy istnienie problemów na rynku pracy, jak też podejmowanie prac dorywczych nie stanowi okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zdaniem Sądu powoływanie się przez stronę skarżącą na trudności w znalezieniu pracy w związku z małą atrakcyjnością jako pracownika zmarłego ojca dzieci z powodu jego choroby, jako szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ww. ustawy jest zaś co najmniej nieprzekonywujące. Takie stanowisko Sądu jest uzasadnione tym, że w postępowaniu przed organem nie wykazano jakichkolwiek dowodów potwierdzających faktyczną aktywność ojca dzieci w poszukiwaniu zatrudnienia. Sama zaś rejestracja w charakterze bezrobotnego nie może stanowić szczególnej okoliczności przemawiającej o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku (patrz - wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 540/06, LEX nr 306963). Również sama trudna sytuacja na rynku pracy nie może być podstawą do przyznania świadczenia, jednakże za taką okoliczność może być uznane aktywne poszukiwanie pracy poparte systematycznym podnoszeniem kwalifikacji zawodowych (patrz - wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 866/06, LEX nr 306971). Założenie zaś, że sama trudna sytuacja na rynku pracy jest szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stanowiłoby zaprzeczenie tej przesłance, bowiem przy znanych nagminnie trudnościach w znalezieniu pracy, stałaby się regułą.

Konkludując, stwierdzić należy, że przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, iż zmarły ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia jego dzieciom jest zasadne. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty podlega badaniu w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez organ rentowy nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma zatem okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu, który winien być adekwatny do wieku uprawnionego, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności (v. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1173/05, publ. LEX nr 194870). W rozpatrywanej sprawie wskazana adekwatność nie występuje, gdyż okres, przez jaki zmarły ojciec dzieci pozostawał w ubezpieczeniu nie jest odpowiedni do jego wieku.

Prawidłowo też organ wskazał, że sama trudna sytuacja materialna nie może stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Świadczenie, o którym mowa w ww. przepisie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę skarżącą o świadczenie z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej dla osób znajdujących się w niedostatku.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu wydane przez organ rozstrzygnięcie jest prawidłowe, zostało w wystarczający sposób uzasadnione i nie jest dowolne. Przedstawione w zaskarżonym rozstrzygnięciu stanowisko organu co do stanu faktycznego sprawy i oceny jej skutków na gruncie prawnym jest zasadne, znajduje oparcie w obowiązujących w tej materii przepisach prawa, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd nie stwierdził zaś takiego naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogłoby uzasadniać uchylenie wydanej decyzji.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.