Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 528/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 114 ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 195 par. 2, art. 198, art. 227
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Anita Sałek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia sumy i planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] nr [...]; 2) stwierdza, że uchylone postanowienie i poprzedzające je postanowienie nie podlegają wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

VIII SA/Wa 528/07

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 115 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej jako ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, prowadząc postępowanie egzekucyjne wobec Spółdzielni Pracy Zakład Naprawy Samochodów "A." z wniosku wierzycieli Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego R., Izby Celnej w W. oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o/R ustalił sumę podlegającą podziałowi na kwotę 190. 045,00 zł oraz sporządził plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji, w którym nie zostały uwzględnione należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., podnosząc, iż zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2007 r. Nr 11 , poz. 74 ze zm.), dalej jako u.s.u.s. należności z tytułu składek podlegają zaspokojeniu w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji przed innymi wierzytelnościami, z wyjątkiem kosztów egzekucyjnych, należności za pracę, należności alimentacyjnych oraz ret z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci jak również kosztów ostatniej choroby i kosztów pogrzebu dłużnika, w wysokości odpowiadającej miejscowym zwyczajom, zaś przepis ten na podstawie art. 32 tej ustawy ma zastosowanie także do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołane przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych są normami szczególnymi w stosunku do art. 115 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec tego kwota uzyskana z egzekucji powinna być podzielona następująco: w pierwszej kolejności koszty upomnienia należne wierzycielom i koszty egzekucyjne należne organowi egzekucyjnemu, następnie składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP wraz z należnymi odsetkami, w dalszej kolejności pozostałe należności z uwzględnieniem art. 115. Należności ZUS na dzień zajęcia wynosiły 102.430,85 zł i powinny być pokryte w całości.

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w W. po rozpatrzeniu zażalenia na powyższe postanowienie działając na mocy art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ podał, iż art. 32 u.s.u.s., mówi, że do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne z zakresie m.in. egzekucji stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne. W myśl art. 24 ust. 3 tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne podlegają zaspokojeniu w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji przed innymi wierzytelnościami z wyjątkiem kosztów egzekucyjnych, należności za pracę, należności alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci jak również kosztów ostatniej choroby i kosztów pogrzebu dłużnika w wysokości odpowiadającej miejscowym zwyczajom. Zdaniem organu wyrażone w art. 32 odpowiednie stosowanie przepisów w/w ustawy nie oznacza jednak, iż wyrażona w art. 24 ust. 3 tejże ustawy zasada będzie miała zastosowanie również do składek na ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji. Podział kwoty odbywa się bowiem wyłącznie w trybie art. 115 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W § 1 pkt 4 tego artykułu obok należność do których stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej, wymienione są wyłącznie składki na ubezpieczenie społeczne. Kolejność wskazana w tym przepisie jest jedyną wykładnią podziału kwoty uzyskanej z egzekucji. Przepis art. 24 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych kolejność tą reguluje w odmienny sposób, przez co wobec braku w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji bezpośredniego odniesienia do tego przepisu powoduje, iż nie ma on zastosowania do składek na FP i FGŚP i składek na ubezpieczenie społeczne.

Skargę na powyższe postanowienie złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych o/R. wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie w palnie podziału sporządzonym przez Naczelnika I Urzędu Skarbowego w R. wszystkich należności ZSU zgodnie z kategorią 4 art. 115 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania oraz wyjaśnił, iż z literalnego brzemienia art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 115 § 1 ust 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że składki na ubezpieczenie zdrowotne a także na FP i FGŚP powinny być pokryte w tej samej kategorii co składki na ubezpieczenie społeczne. Dlatego też zdaniem ZUS kwota uzyskana z egzekucji winna być podzielona następująco: w pierwszej kolejności koszty upomnienia należne wierzycielom i koszty egzekucyjne należne organowi egzekucyjnemu, następnie składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP wraz z należnymi odsetkami w dalszej kolejności pozostałe należności z uwzględnieniem art. 115 lub też w pierwszej w pierwszej kolejności koszty upomnienia należne wierzycielom i koszty egzekucyjne należne organowi egzekucyjnemu, należności do których stosuje się przepisy działu III ordynacji podatkowej, składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP - proporcjonalnie w tej samej kolejności.

Niezależnie od przyjętej interpretacji dotyczącej art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zdaniem organu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP winny być uwzględnione w planie podziału wobec czego skarga jest zasadna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. .

Badając zaskarżoną decyzję w tak określonym zakresie Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania.

W przedmiotowej sprawie spór pomiędzy stronami dotyczy wykładni przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz stosunku tych przepisów do przepisów u.s.u.s. regulujących kwestię egzekucji świadczeń.

Zgodnie z art. 115 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się w następującej kolejności:

- koszty egzekucyjne i koszty upomnienia;

- należności zabezpieczone hipotecznie wynikające z wierzytelności banku hipotecznego wpisanych do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych prowadzonego zgodnie z przepisami o listach zastawnych i bankach hipotecznych;

- należności zabezpieczone hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo zabezpieczone przez wpisanie do innego rejestru;

- należności, do których stosuje się przepisy Działu III Ordynacji podatkowej oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o ile nie zostały zaspokojone w trzeciej kolejności;

- należności zabezpieczone prawem zastawu lub które korzystały z ustawowego pierwszeństwa, niewymienionego w pkt 2-4;

- inne należności i odsetki, z zastrzeżeniem § 3.

Kwestia egzekucji składek na ubezpieczenie społeczne została uregulowana w art. 24 ust. 3 u.s.u.s., który stanowi, iż należności z tytułu składek podlegają zaspokojeniu w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji przed innymi wierzytelnościami, z wyjątkiem kosztów egzekucyjnych, należności za pracę, należności alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, jak również kosztów ostatniej choroby i kosztów pogrzebu dłużnika, w wysokości odpowiadającej miejscowym zwyczajom. Jednocześnie przepis art. 32 powołanej ustawy stanowi, iż do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek ze zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Na tle powołanych przepisów powstał spór, dotyczący pierwszeństwa zaspokojenia w toku postępowania egzekucyjnego składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, bowiem zdaniem organu wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, iż wobec braku w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji bezpośredniego odniesienia do art. 24 ust. 3 u.s.u.s. nie ma on zastosowania do składek na FP i FGŚP i składek na ubezpieczenie społeczne.

Zdaniem Sądu stanowisko takie jest błędne. Niewątpliwie art. 24 ust. 3 u.s.u.s. stanowi przepis szczególny w stosunku do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przyznając pierwszeństwo zaspokojenia należności z tytułu składek przed innymi wierzytelnościami, z wyjątkiem wskazanych w tym przepisie należności. Tym samym przepis ten zmienia kolejność zaspokajania należności ustaloną przez art. 115 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez organy, które ustaliły podział sumy uzyskanej z egzekucji z uwzględnieniem pierwszeństwa zaspokojenia składek na ubezpieczenie społeczne, natomiast nie uznały pierwszeństwa dla składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz ubezpieczenie zdrowotne, kwestionując możliwość zastosowania w tym przypadku art. 32 u.s.u.s.

Przechodząc do wykładni powołanego przepisu stwierdzić należy, iż wskazane w nim odwołanie do odpowiedniego stosowania do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie egzekucji przepisów dotyczących składek na ubezpieczenie społeczne, zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości co do możliwości zastosowania art. 24 ust. 3 powołanej ustawy, a w konsekwencji uznania uprzywilejowanej pozycji kwestionowanych wierzytelności w zakresie ich egzekucji. Odwołanie nakazuje stosowanie odpowiednie, a więc wprost, z modyfikacją lub zaniechanie stosowania tych przepisów przy czym, trudno odnaleźć cel dla którego w art. 32 u.s.u.s. objęto odesłaniem składki na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, jeśli celem tym nie miałoby być umożliwienie egzekwowania tych należności, tak jak wszystkich pozostałych wymienionych w art. 24 u.s.u.s. Za uprzywilejowanym traktowaniem tych należności na etapie egzekucji przemawia również fakt, iż z punktu widzenia wierzyciela oraz interesu społecznego należności te mają analogiczny charakter. Służą bowiem zaspokojeniu przez państwo ochrony socjalnej poprzez zagwarantowanie świadczeń na rzecz obywateli z tytułu ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych, z powodu bezrobocia oraz niewypłacalności pracodawcy. Cele te realizowanie są ze środków, które zobowiązane są uiszczać podmioty ustawowo zobowiązane. W przypadku, gdy świadczenia te w postaci składek na określone fundusze nie są odprowadzane ciężar ich uiszczenia przerzucany jest na ogół społeczeństwa. W takiej sytuacji oczywista jest potrzeba zapewnienia jak najskuteczniejszego egzekwowania tych świadczeń. W takim przypadku brak jest racjonalnego powodu dla różnicowania poszczególnych składek, poprzez przyznanie pierwszeństwa zaspokojenia w drodze egzekucji tylko niektórym z nich.

Wobec tego w ocenie Sądu stanowisko organu jest nieuprawnione i nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Ponowienie rozpoznając przedmiotową sprawę organ egzekucyjny winien dokonać podziału sumy uzyskanej z egzekucji z uwzględnieniem wykładni powołanych przepisów przedstawionej w niniejszym uzasadnieniu.

Z powyższych względów na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. Na mocy art. 152 powołanej ustawy wstrzymano wykonanie zaskarżonego postanowienia do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.