Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 734/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74, art. 74d par. 1-3, art. 74e par. 2-4, art. 74f par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1796
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: par. 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 45
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do  spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2017 r. sprawy ze skargi M. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [....] stycznia 2017 r. nr [....] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej: "Komisja Odwoławcza", "Komisja

II Stopnia", "organ") uchwałą z [...] stycznia 2017 r. nr [...], działając na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1796 ze zm.; dalej: "p.o.n.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: "k.p.a."), utrzymała w mocy uchwałę z [...] października 2016 r. nr [...] wydaną przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] (dalej: "Komisja Egzaminacyjna", "Komisja I Stopnia") o ustaleniu M. W. (dalej: "skarżąca") negatywnego wyniku z egzaminu notarialnego przeprowadzonego w dniach 6 – 8 września 2016 r.

W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna wskazała, że skarżąca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę niedostateczną,

z drugiego projektu aktu notarialnego - ocenę dostateczną, a z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności - ocenę dostateczną. Powołując się na przepis art. 74f § 1 p.o.n., Komisja I Stopnia stwierdziła, iż skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

W odwołaniu od uchwały Komisji I Stopnia skarżąca zakwestionowała ocenę niedostateczną otrzymaną z pierwszej części egzaminu notarialnego, tj. pierwszego projektu aktu notarialnego i wniosła o ustalenie pozytywnego wyniku z egzaminu notarialnego. W uzasadnieniu odwołania skarżąca stwierdziła, że sporządzony przez nią projekt aktu notarialnego nie zawierał błędów formalnych ani merytorycznych oraz doprowadził do zawarcia ważnej umowy sprzedaży i skutecznego przeniesienia prawa własności nieruchomości. Według skarżącej, skala ocen – od oceny niedostatecznej (2) do celującej (6) - pozwala na wystawienie z jej pracy oceny dostatecznej.

Nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania, Komisja Odwoławcza uchwałą z [...] stycznia 2017 r. utrzymała w mocy ww. uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu uchwały Komisja II Stopnia zaakceptowała negatywne oceny cząstkowe wystawione przez obu egzaminatorów, wskazując że oceny te posiadają uzasadnienie merytoryczne wystarczające dla ich weryfikacji przez Komisję Odwoławczą. Podkreśliła, iż w pracy skarżącej znajdują się na tyle ważne uchybienia przepisom prawa, w szczególności dotyczące braku znajomości przepisów dotyczących porządku dziedziczenia, przepisów ustawy Prawo o notariacie dotyczących obowiązków notariusza jako płatnika podatków i przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz ustawy o podatku od towarów i usług, rażące uchybienia z zakresu ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, naruszenie obowiązku notariusza sporządzania aktów notarialnych w sposób zrozumiały i przejrzysty, że nie uzasadniają one podwyższenia oceny.

Komisja Odwoławcza przyznała rację skarżącej, iż zawarła w projekcie informację o dostępie do drogi publicznej działek, a zatem zarzut egzaminatora dotyczący ewentualnej nieważności czynności w tym zakresie odpada, z tym, że skarżąca pominęła, iż jest to dostęp bezpośredni, co jest bardzo istotne, gdyż działki mogły mieć dostęp pośredni do drogi np. przez inną – sąsiednią działkę stanowiącą własność strony sprzedającej, a niestanowiącą przedmiotu sprzedaży.

W projekcie jest także zapis o pouczeniu osoby głuchej o prawie przywołania osoby zaufanej, więc zarzut jednego z egzaminatorów w tym zakresie nie może się ostać. Jednakże skarżąca nie rozwiązała prawidłowo problemu uczestnictwa osoby głuchej, gdyż popełniła błędy w zakresie podstawy prawnej przywołania biegłego języka migowego - nie podała nazwy ustawy "Prawo o notariacie" ani prawidłowego publikatora tej ustawy, tj. Dziennika Ustaw z 2016 r., pozycja 1796.

Natomiast Komisja Odwoławcza uwzględniła argument skarżącej, że z uwagi na treść kazusu, nie było konieczności dokumentowania oświadczeń spadkobierców w trybie art. 1036 Kodeksu cywilnego (kc).

Z kolei Komisja II Stopnia całkowicie odrzuciła wywody skarżącej co do jej oczywistej omyłki - błędzie wyłącznie rachunkowym w zakresie wskazanych przez nią udziałów spadkowych, który może być sprostowany w trybie art. 350 Kodeksu postępowania cywilnego (kpc). Według Komisji Odwoławczej, błąd popełniony przez skarżącą jest wynikiem zastosowania niewłaściwych przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących dziedziczenia dla spadków otwartych przed dniem 28 czerwca 2009 r. Nie ma znaczenia dla oceny projektu, czy skutecznie doszło do przeniesienia własności nieruchomości, gdyż zawodowy egzamin prawniczy nie jest egzaminem rezultatu, lecz polega na sprawdzeniu wiedzy zdających i właściwego przygotowania do samodzielnego wykonywania zawodu notariusza. Brak wskazania udziałów współwłaścicieli w treści wyrzeczenia umowy sprzedaży i podania poszczególnych cen (a prawidłowe udziały i poszczególne prawidłowe ceny znacząco się przecież różnią) nie stanowi o prawidłowym zabezpieczeniu interesów stron czynności (obowiązek wynikający z art. 80 § 2 p.o.n.). Udziały wskazane w projekcie skarżącej są całkowicie wadliwe, zarówno co do ich wysokości we współwłasności nieruchomości (48/16 części - udział wadliwy, nadto wyrażony w ułamku niewłaściwym i całkowicie nieprawidłowo podany łącznie jako przysługujący T. K. i M. K.), jak i co do wysokości udziałów w spadku. Postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku wyraźnie stanowi, że udziały spadkobierców J. K. "są równe", a postanowienie to przywołano w pracy całkowicie nieporadnie, bo aż trzykrotnie (co nie służy przejrzystości aktu), osobno przy każdym ze spadkobierców i następnie zbiorczo jako dokument "przedłożony względnie okazany przy akcie". Jest to poważne uchybienie wskazujące, iż skarżąca nie rozumie różnicy pomiędzy dokumentem "okazanym" jedynie przy akcie, a dokumentem "przedłożonym" do aktu, czyli stanowiącym swoisty załącznik tego dokumentu urzędowego. Postanowienie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej i samo jego okazanie jest całkowicie niewystarczające. Z zapisu skarżącej nie wynika wyraźnie, czy dokument ten był notariuszowi przedłożony.

Konkludując to naruszenie, Komisja II Stopnia stwierdziła, że z zapisów w pracy skarżącej nie wynika żadna omyłka rachunkowa, skoro udziały spadkobierców ustalono jako równe - czyli zgodnie z przepisami obowiązującymi dla spadków otwartych od dnia 28 czerwca 2009 r. Nadto nie ma racji skarżąca, iż dysponując postanowieniem Sądu o sprostowaniu oczywistej omyłki w postanowieniu spadkowym można dokonać sprostowania aktu notarialnego w trybie art. 80 § 4 p.o.n. (przy założeniu, że faktycznie zaistniałaby w nim rzeczywiście oczywista omyłka w rozumieniu art. 350 kpc), gdyż tryb ten dotyczy sprostowania oczywistych omyłek w akcie popełnionych przez notariusza, a nie przez inny podmiot.

Komisja Odwoławcza zgodziła się ze skarżącą, że brak pobranego podatku od czynności cywilnoprawnych czy pobranie wadliwej taksy notarialnej nie jest wadą formalną aktu notarialnego, ale nie oznacza to, iż błąd ten nie ma znaczenia. Skarżąca naruszyła treść art. 7 p.o.n., zgodnie z którym notariusz jako płatnik na podstawie odrębnych przepisów pobiera podatki. Niepobranie rzeczonego podatku nie tylko narusza interesy strony czynności, ale także wskazuje na brak wiedzy zdającej z zakresu przepisów podatkowych (ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych i ustawa o podatku od towarów i usług). W projekcie brak jest prawidłowego oświadczenia spółki akcyjnej co do statusu podatnika VAT w rozumieniu ww. ustawy i co do zwolnienia czynności zbycia (dostawy) z tego podatku, z powołaniem się na podstawę prawną zwolnienia. Jest za to zawarte obojętne prawnie oświadczenie strony kupującej, że jest podatnikiem tego podatku. Oświadczenie to, całkowicie niemające uzasadnienia w powyższych przepisach podatkowych, stanowi u zdającej podstawę prawną niepobrania podatku od czynności cywilnoprawnych.

Taksa notarialna została, zdaniem skarżącej, wadliwie wyliczona w wyniku pośpiechu, co – zdaniem Komisji II Stopnia - nie stanowi usprawiedliwienia, ponieważ czas na napisanie projektu mieli taki sam wszyscy zdający, także ci, którzy otrzymali oceny pozytywne.

Jako nieprawidłowy organ ocenił przyjęty przez skarżącą tryb zbycia udziału w nieruchomości przez spółkę w likwidacji w drodze licytacji publicznej. Po pierwsze, dokumenty dotyczące przetargu, istotne dla ustalenia prawidłowości wyłonienia nabywcy i ustalenia ceny sprzedaży, opisała całkowicie wadliwie: nie podała ani daty i miejsca publikacji ogłoszenia ani precyzyjnego opisu przedmiotu zbycia - przy powołaniu w akcie ogłoszenia o przetargu ani też nie wskazała daty, podmiotu sporządzającego, precyzyjnego przedmiotu zbycia i ceny wywoławczej oraz ceny wylicytowanej - przy opisie protokołu z przetargu. Nie odniosła się też do wskazania podstawy prawnej przeprowadzenia przetargu - art. 70 z indeksem 1 i nast. kc oraz art. 468 Kodeksu spółek handlowych (ksh). Po drugie, z zadania wynikało, że obie strony umowy sprzedaży pozostają w przyjaznych relacjach, "że uzgodnione zostało", iż pomimo wynikającej z wyceny wartości rynkowej nieruchomości w kwocie [...] zł, cena sprzedaży wynosić będzie mniej - tj. [...] zł. Takie założenie kazusu implikowało konieczność przyjęcia w projekcie trybu sprzedaży udziału spółki akcyjnej w nieruchomości z wolnej ręki (strony ustalały wysokość ceny w drodze porozumienia i to w kwocie niższej niż wartość rynkowa). Opis istotnych zagadnień dla Komisji Kwalifikacyjnej wskazuje co prawda na dopuszczalność rozwiązania przyjętego przez zdającą, z tym, że Opis ten nie ma żadnego waloru normatywnego, wiążącego; stanowi jedynie wskazówkę dla egzaminatorów. Jest to, w ocenie organu, kolejny poważny błąd projektu.

Również jako całkowicie nieprawidłowe organ uznał odniesienie się w akcie przez skarżącą do problematyki cudzoziemca w rozumieniu ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Po pierwsze, błędnie zapisała skarżąca, że nie ma takowego statusu spółka sprzedająca, podczas gdy rzeczona ustawa reguluje materię nabywania, a nie zbywania nieruchomości przez cudzoziemca, a po drugie wadliwy jest przedmiotowy zapis co do spółki kupującej: "nie jest cudzoziemcem w rozumieniu art. 1 ust. 2 Ustawy z dnia (...) o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, nie jest Spółką kontrolowaną w rozumieniu art. 4 § 1 pkt 4 Ustawy z dnia ( ) Kodeks spółek handlowych". W rezultacie skarżąca pomyliła przepisy obu ustaw – ww. przepis ksh dotyczy spółki dominującej, a nie spółki kontrolowanej, ta ostatnia zawarta jest w art. 1 ust. 3 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców i w swej treści odsyła do art. 4 § 1 pkt 4 ksh, z tym, że nie do całego punktu 4, lecz tylko do podpunktów oznaczonych jako lit. b, c, e. Po trzecie, skoro w myśl zapisu pracy sp. z o.o. nie jest cudzoziemcem w rozumieniu ww. ustawy, to całkowicie nietrafnie skarżąca przywołuje zezwolenie Ministra Spraw Wewnętrznych na nabycie udziału w nieruchomości. Błąd ten, podniesiony przez egzaminatora, świadczy o nieznajomości przez zdającą przedmiotowej ustawy. W przypadku egzaminacyjnym właściwy minister umorzyłby postępowanie o wydanie zezwolenia jako bezprzedmiotowe wobec braku statusu cudzoziemca po stronie wnioskodawcy i nie wydałby zezwolenia na nabycie. To uchybienie Komisja II Stopnia zakwalifikowała jako poważne, pomimo, iż nie powoduje nieważności czynności. Prawidłowo przywołana zgoda na nabycie nieruchomości (w przypadku gdyby rzeczywiście była wymagana) powinna być wydana przez "Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji" - nazwa obowiązująca od listopada 2015 r. i powinna określać rodzaj zdarzenia prawnego, na mocy którego cudzoziemiec ma nabyć nieruchomość (umowa sprzedaży), a także przedmiot nabycia (nie wiadomo dlaczego u skarżącej zgoda ministra - powołana bez żadnego uzasadnienia prawnego - dotyczy nieoznaczonego bliżej "udziału" w działce nr [...], skoro sp. z o.o. nabywa całą nieruchomość).

Komisja Odwoławcza zwróciła też uwagę, że skarżąca – wbrew jej mniemaniu - wadliwie opisuje dokumenty takie jak: statut spółki akcyjnej (zapisała, że przedłożono do aktu wypis aktu notarialnego o numerze Repertorium [...] sporządzonego "[...] kwietnia 2005 roku" - co nie jest możliwe, gdyż akt notarialny z 2005 r. nie może mieć numeru Repertorium A oznaczonego jako [...]", lecz numer Rep. [...]), umowa sp. z o.o. (wypis aktu notarialnego nr Repertorium A - "[...]" sporządzonego "11 kwietnia 2015 roku" - powinien być numer repertorium A "/2015"). Z tych błędów zdającej wynika jednoznacznie brak wiedzy, jaki numer repertorium należy podawać, opisując akt notarialny, którego wypis wydawany jest w dacie późniejszej niż sporządzony oryginał aktu notarialnego. Jeżeli akt notarialny został sporządzony w 2005 r., to nawet, jeśli jego wypis jest wydawany w 2016 r., to numer Repertorium A aktu oznaczany jest jako "/2005", a numer Repertorium A danego wypisu tegoż aktu z 2005 r. (oryginału aktu o nr Repertorium A ..../2005) jest oznaczany poprzez podanie numeru "Repertorium A /2016". Wydanie wypisu aktu stanowi bowiem osobną czynność notarialną podlegającą wpisowi do Repertorium A prowadzonego za rok, w którym wypis ten jest wydawany. Innymi słowy, czym innym jest numer Rep. A aktu notarialnego, a czym innym numer Rep. A wypisu aktu notarialnego. Zdaniem organu, tego rodzaju uchybienie świadczy o braku elementarnej wiedzy w zakresie zasad biurowości kancelarii notarialnej.

Ponadto nie ma racji skarżąca, że odniosła się do ustawy o lasach, gdyż w akcie zawarto jedynie potoczny zapis, iż na działce "nie znajduje się las". Samo oświadczenie zmierzające do wykazania braku przesłanek ustawowego prawa pierwokupu z art. 37a ustawy o lasach, nawet gdyby było prawidłowe, nie jest wystarczające. Skarżąca powinna przywołać zaświadczenie właściwego starosty o braku objęcia działki nr [...] uproszczonym planem urządzenia lasu i decyzją, o której mowa w art. 19 ust. 3 rzeczonej ustawy. Wobec treści przywołanego wyżej art. 37a, podnoszenie przez skarżącą, iż oświadczenie w akcie o braku lasu "na działce" i rzekomo potwierdzający to przywołany wypis z rejestru gruntów, jest chybione.

Reasumując Komisja Odwoławcza uznała, że ilość i ranga uchybień w projekcie, w tym podniesiony w jednej z ocen niski poziom języka prawniczego (jak np. podanie, że A. K. swój udział nabyła częściowo na skutek separacji, określenie miasta Poznań "miejscowością", wskazanie, że "na nieruchomość nie wydano decyzji o warunkach zabudowy", brak wskazania podmiotu potwierdzającego zapłatę ceny i wydanie nieruchomości - nie wiadomo od kogo pochodzą stwierdzenia w tym przedmiocie, przywołanie "uchwały na nabycie działki nr [...]"), nie uzasadniają podwyższenia oceny niedostatecznej.

W skardze do tut. Sądu na uchwałę Komisji II Stopnia skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

a) art. 74e § 2 i 4 ustawy p.o.n. poprzez uznanie, że stwierdzone w pracy uchybienia przesądzają o konieczności oceny pracy jako niedostatecznej, podczas gdy zawarte w niej uchybienia nie mają charakteru istotnego i nie zawierają wad skutkujących bezwzględną nieważnością sporządzonej umowy sprzedaży,

b) art. 74 d § 3 p.o.n. poprzez jego niezastosowanie polegające na zignorowaniu ustalonej przez ustawodawcę skali ocen i w konsekwencji na nieuzasadnionym utrzymaniu oceny negatywnej, pomimo że w uzasadnieniu uchwały Komisji II Stopnia nie została wskazana przesłanka całkowicie dyskwalifikująca pracę, a jednocześnie uwzględniono 8 z 9 zarzutów w odniesieniu do negatywnej oceny pracy przez Komisję I Stopnia,

c) art. 74h § 12 p.o.n. oraz § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w sformułowaniu przez Komisję Odwoławczą nowych zarzutów wobec pracy egzaminacyjnej, których nie podniosła Komisja I Stopnia, co doprowadziło do zaniżenia oceny pierwszego projektu aktu notarialnego i wpłynęło tym samym na nieuwzględnienie wystawienia oceny pozytywnej, jaką jest ocena dostateczna;

2. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak w toku postępowania odwoławczego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie oraz zarzutów sformułowanych w odwołaniu oraz lakoniczne odniesienie się w treści uzasadnienia zaskarżonej uchwały do merytorycznych zarzutów i argumentów wskazywanych w odwołaniu od uchwały Komisji I Stopnia.

W oparciu o powyższa zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła argumentację poszczególnych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała i utrzymana nią w mocy uchwała nie naruszają prawa.

Egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy Prawo

o notariacie i jak wynika z art. 74 § 3 p.o.n. polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego

i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Stwierdzić zatem należy, że ustawodawca wymaga od kandydata

na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany

do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie

z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 p.o.n.).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") w wyroku z 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji, w tym ustawa Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. W takiej sytuacji przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej

do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.

Przepisy art. 74 p.o.n. regulują zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego. Jak stanowi § 1 tego przepisu egzamin notarialny przeprowadzają komisje, o których mowa w art. 71b § 1 lub § 2. Przepisy art. 71h p.o.n. stosuje się odpowiednio. W myśl § 4 art. 74 p.o.n. egzamin notarialny składa się z trzech części pisemnych. Minister Sprawiedliwości powołuje przed każdym egzaminem notarialnym, w drodze zarządzenia, zespół do przygotowania zadań na egzamin notarialny w skład którego wchodzi 7 osób, w tym 4 przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości oraz 3 przedstawicieli delegowanych przez Krajową Radę Notarialną spośród osób, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przygotowania egzaminu notarialnego (art. 74 § 7 i § 8 p.o.n.). Zgodnie z wolą ustawodawcy zawartą w art. 74 § 18 p.o.n. Minister Sprawiedliwości został upoważniony, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, do określenia w drodze rozporządzenia m.in.: trybu i sposobu działania zespołu, a także trybu i sposób zgłaszania propozycji zadań wraz z opisami istotnych zagadnień na egzamin notarialny oraz ich przygotowania, przechowywania i przekazywania komisjom kwalifikacyjnym zadań na egzamin notarialny.

W myśl art. 74d § 1 p.o.n. pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny (art. 74d § 2 p.o.n.). W myśl art. 74d § 3 p.o.n. członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zgodnie z art 74e § 2 p.o.n. oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy

z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową

i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego (art. 74e § 3 p.o.n.). Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00, b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50, c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50, d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50; 2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50 (art. 74e § 4 p.o.n.).

Stosownie do art. 74f § 1 p.o.n. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Co do charakteru uchwały w sprawie wyniku egzaminu notarialnego wskazać należy, że nie jest ona odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie Komisje egzaminacyjne, nie mają "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 p.o.n., wynik egzaminu musi być pozytywny.

Kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa. W kwestii oceny czy przyjęte przez zdającego/-ą rozwiązania są prawidłowe nie ma zatem żadnego luzu decyzyjnego, zaś praca egzaminacyjna, która nie spełnia wskazanych wyżej wymagań nie może być oceniona pozytywnie.

Specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, iż dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnią ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest uchwała o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej.

Jak wskazano powyżej, postępowanie przed Komisją Odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego,

w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej został unormowany na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 p.o.n. i w rozporządzeniu z 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1

i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed Komisją Odwoławczą nie chodzi więc o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego/nią zarzutów

w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II Stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania, jeżeli - tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach. Jednocześnie jeżeli Komisja Odwoławcza dostrzeże w kwestionowanej pracy mankamenty, niepodnoszone przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Takie działanie organu nie narusza zakazu reformationis in peius, gdyż nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Wspomniana reguła działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia, winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione, w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że egzaminatorzy i Komisje podejmujące uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego ustalają wyniki zdających w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy. Należy mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy. Zarówno przez Komisję I Stopnia (dwóch egzaminatorów), jak i przez Komisję II Stopnia praca skarżącej została oceniona na ocenę niedostateczną.

Sądowa kontrola uchwały Komisji Odwoławczej polega na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie Komisja II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, uzasadniając swoją opinię co do poprawności oceny tej Komisji i wykazując nietrafność zarzutów skarżącej. Komisja Odwoławcza szczegółowo opisała pierwszy projekt aktu notarialnego sporządzony przez skarżącą, wskazując na uchybienia, które w ocenie tej Komisji, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały do podwyższenia oceny oraz nie dały podstaw do wystawienia oceny pozytywnej (w skali ocen od 3 do 6).

Nie dokonując oceny pracy skarżącej, lecz wyłącznie mając ją na uwadze jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski tej Komisji (w zasadniczej części pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Podkreślenia wymaga, że trafne wywody merytoryczne zawarte

w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącą. Organ podał, które z wad pracy egzaminacyjnej zostały uznane jako przesądzające o wystawionej ocenie.

I tak, odnośnie negatywnej oceny pierwszego projektu aktu notarialnego, co do której egzaminatorzy byli zgodni, skarżąca nieprawidłowo wyliczając udziały spadkowe, udziały w nieruchomości popełniła poważny błąd merytoryczny, a nie – jak to uważa skarżąca – oczywistą omyłkę, błąd rachunkowy. Ten błąd stanowi o niewykonaniu zadania, a tym samym dyskwalifikuje jej pracę. Świadczy o nieznajomości przepisów dotyczących dziedziczenia ustawowego przy spadkach otwartych przed 28 czerwca 2009 r., nieznajomości art. 3 Kodeksu cywilnego i przepisów wprowadzających ustawę kodeks cywilny w zakresie właściwości przepisów w sprawach spadkowych (data otwarcia spadku). Nadto wagę tego błędu podnosi wprowadzone od 2 października 2008 r. uprawnienie notariuszy do sporządzania aktów poświadczenia dziedziczenia. Ta czynność notarialna jest szczególnym wyrazem zaufania Państwa do zawodu notariusza. Omawiany błąd skarżącej stanowi także naruszenie art. 94 § 1 zd. drugie p.o.n. obligującego notariusza do ustalenia, że akt jest zgodny z wolą stron czynności. Tymczasem brak po stronie skarżącej umiejętności obliczania udziałów spadkowych nasuwa wątpliwość, czy zbywcy mający świadomość prawidłowej wysokości przysługujących im udziałów spadkowych i udziałów w przedmiocie należącym do spadku, podtrzymaliby zamiar dokonania ich zbycia i po drugie - na jakie ceny sprzedaży umówiliby się z kupującym.

Powyższy błąd, a także inne uchybienia popełnione przez skarżącą, wyszczególnione przez Komisję Egzaminacyjną, zostały potwierdzone przez Komisję Odwoławczą, co w obu przypadkach skutkowało wystawieniem oceny negatywnej. W konsekwencji nie sposób zaakceptować twierdzenia skarżącej, że 8 z 9 zarzutów przedstawionych przez nią w odwołaniu zostało uwzględnionych przez Komisję II Stopnia. Z uzasadnienia uchwały Komisji Odwoławczej wynika, iż w zasadzie tylko jeden zarzut skarżącej (co do braku potrzeby dokumentowania oświadczeń spadkobierców w trybie art. 1036 kc) został uwzględniony przez organ w całości, a jedynie częściowo zaakceptowano argumentację skarżącej w zakresie następujących zarzutów: informacji o dostępie do drogi publicznej, pouczeniu dla osoby głuchej, niepobraniu podatku od czynności cywilnoprawnej, pobraniu wadliwej taksy notarialnej.

Sporządzając wymagany egzaminem akt prawny skarżąca powinna przede wszystkim wykazać się znajomością przepisów prawnych, które mają zastosowanie w stanie faktycznym sprawy oraz powołać się na te przepisy, dokonując umiejętnej ich interpretacji, czego w projekcie wspomnianego wyżej aktu notarialnego zabrakło.

Należy przyznać rację Komisji II Stopnia, która uznała, że tylko praca egzaminacyjna spełniająca wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 p.o.n., może uzyskać pozytywną ocenę. Musi więc ona spełniać podstawowe wymogi formalne, a zdający/-a musi właściwie zastosować przepisy prawa oraz poprawnie je zinterpretować. Z kolei postawiony problem co do istoty musi zostać w sposób trafny rozstrzygnięty.

Egzamin notarialny, do którego przystąpiła skarżąca, jest egzaminem zawodowym i złożenie go z pozytywnym wynikiem daje prawo do wykonywania zawodu notariusza, który jest zawodem zaufania publicznego i powinien być wykonywany jedynie przez te osoby, które w sposób należyty są przygotowane

do jego wykonywania. Egzamin notarialny stanowi zatem formę sprawdzenia, czy osoba do niego podchodząca nabyła umiejętności i wiedzę wymaganą do pełnienia obowiązków notariusza.

Reasumując stwierdzić należy, że Komisja Odwoławcza rozpoznała odwołanie skarżącej w zakresie określonym w odwołaniu i wbrew twierdzeniom skargi, nie można jej postawić zarzutu, aby swym działaniem naruszyła art. 77 § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcia organów zostały wydane na podstawie kompletnego i prawidłowo zebranego materiału dowodowego.

Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a., obie Komisje dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego, a w uchwałach uzasadniły swoje stanowisko w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia tak przepisów prawa procesowego, jak i materialnego.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd

z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które Sąd ma obowiązek badać z urzędu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), Sąd orzekł o oddaleniu skargi.