Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 123/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Odrzucono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 191 ust.1
journal: Dz.U. 2011 nr 149 poz 887
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej1)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty Powiatu [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Powiatu [...] a Prezydentem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego E.G. umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia: 1. odrzucić wniosek, 2. zwrócić Staroście Powiatu [...] ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych tytułem wpisu uiszczonego od wniosku.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 11 sierpnia 2022 r. (data wpływu 17 sierpnia 2022 r.) Starosta Powiatu M. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem Miasta P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego E.G. umieszczonego w pieczy zastępczej.

W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że Sąd Rejonowy w S. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2020 r. umieścił małoletniego E.G., ur. [...] maja 2011 r. w pieczy zastępczej wskazanej przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w M. (dalej "PCPR w M."). Do dalszego prowadzenia sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu P. W związku z powyższym pismem z dnia [...] lutego 2021 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w M. zwróciło się do Powiatu S. o rozważenie właściwości tego powiatu do ponoszenia kosztów utrzymania małoletniego. W odpowiedzi Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w S. (dalej "PCPR w S.") pismem z dnia [...] lutego 2021 r. nie uznało się za organ właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego w pieczy zastępczej. Pismem z dnia [...] marca 2021 r. PCPR w M. zwróciło się do Powiatu S. o rozważanie zasadności ponoszenia opłat za pobyt małoletniego w pieczy zastępczej. W odpowiedzi PCPR w S. nie uznało się organem właściwym w sprawie. Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. PCPR w M. zwróciło się do Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych w P. o rozważenie możliwości ponoszenia opłat za pobyt małoletniego w pieczy zastępczej. Pismem z dnia [...] października 2021 r. zwrócono się o zawarcie stosownego porozumienia. W odpowiedzi Miasto P. wskazało, że nie jest właściwym do ponoszenia ww. wydatków.

Organ podniósł, że Sąd Rejonowy w S. w uzasadnieniu swojego wyroku z dnia [...] grudnia 2020 r., sygn. akt [...] wskazał, że "(...) Równocześnie, wobec ustalenia, iż oprócz adresu w B., ostatnim miejscem zamieszkania małoletniego w Polsce był P., ul. [...] (wskazany przez uczestników postępowania na pouczeniu w sprawie decyzji o odebraniu dziecka), Sąd przekazał sprawę właściwemu miejscowo i rzeczowo sądowi opiekuńczemu – Sądowi Rejonowemu P.".

Organ wskazał, że właściwość w zakresie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. 2022 r., poz. 447, dalej "u.w.r."). W pierwszej kolejności właściwym jest powiat właściwy z względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zamieszkanie dziecka jest pochodną zamieszkania rodziców zakładając, iż przysługuje im władza rodzicielska i nie żyją w rozłączeniu. W przypadku, gdy nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2 ww. przepisu, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ocenie organu, małoletni E.G. nigdy za swojego życia nie zamieszkiwał na terenie Polski ani nie posiadał na terenie tego kraju miejsca zameldowania. Natomiast Sąd Rejonowy w S. orzekł o umieszczeniu małoletniego w rodzinie zastępczej oraz przekazał sprawę według właściwości Sądowi Rejonowemu P. z uwagi na ostatnie miejsce zamieszkania małoletniego na terenie Polski.

Z powyższych względów, w ocenie wnioskodawcy organem właściwym do ponoszenia kosztów utrzymania małoletniego w pieczy zastępczej winno być miasto P.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent Miasta P. wniósł o wskazanie Starosty Powiatu M. jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu organ podniósł, iż zarówno matka jak i ojciec dziecka przed umieszczeniem syna w pieczy zastępczej mieszkali w B. na terenie N., co potwierdza zaświadczenie o zameldowaniu oraz wydruki z kont bankowego matki. Organ potwierdził, że małoletni nigdy nie zamieszkiwał na terytorium Polski, a matka nie miała zamiaru zamieszkiwać w tym kraju. Organ wskazał, że z pisma PCPR w M. z dnia [...] lutego 2021 r. wynika, iż w dniu [...] grudnia 2020 r. małoletni przebywał wraz z rodzicami w M. w domku letniskowym należącym do jego matki. W tym dniu doszło do interwencji policji, w wyniku której małoletni został umieszczony w pieczy zastępczej u T.Ł. w K., tj. na terenie powiatu m. W ocenie organu, w niniejszej sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 191 ust. 1 ustawy, bowiem w sytuacji gdy Sąd Rejonowy III Wydział Rodzinny i Nieletnich w S. uznał się za właściwy i wydał postanowienie o umieszczeniu małoletniego w pieczy zastępczej, to powiat ten winien być powiatem właściwym w niniejszej sprawie. Ewentualnie na podstawie dowodów zgromadzonych w sprawie, tj. oświadczenia ojca małoletniego o zamiarze stałego pobytu w M. oraz posiadania przez matkę małoletniego domku letniskowego w tym miejscu, organem właściwym powinien być powiat m.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

Zaistniały w niniejszej sprawie spór jest sporem negatywnym, albowiem oba organy, tj. Starosta Powiatu M. jak i Prezydent Miasta P. uznały się za niewłaściwe w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego E.G. umieszczonego w pieczy zastępczej.

Zwrócić należy uwagę, że właściwość jednostek organizacyjnych w przedmiocie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej określa art. 191 u.w.r., przy czym co do zasady – finansowanie pobytu dzieci w pieczy zastępczej należy do obowiązków powiatów. Zgodnie bowiem z art. 191 ust. 1 powołanej ustawy powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi: 1) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka; 2) średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym; 3) wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. Stosownie natomiast do treści art. 191 ust. 16 ustawy w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

Kodeks postępowania administracyjnego przyjmuje w zakresie właściwości do rozstrzygania sporów pomiędzy organami samorządu terytorialnego, zasadę przyznającą właściwość organowi wyższego stopnia (art. 22 § 1 pkt 1), od której – w razie gdy brak wspólnego organu wyższego stopnia – wprowadza wyjątek, przyznając właściwość sądowi administracyjnemu. W rozumieniu art. 5 § 2 pkt 6 k.p.a., Starosta jest organem jednostki samorządu terytorialnego, a organem wyższego stopnia w stosunku do niego jest samorządowe kolegium odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej (art. 17 pkt 1 k.p.a.). W przedmiotowej sprawie brak jest takich przepisów szczególnych.

Spór, o rozstrzygnięcie którego wniósł Starosta Powiatu M., jest sporem o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego. Do rozstrzygnięcia tego sporu, zgodnie z powołanym art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. właściwy jest wspólny dla nich organ wyższego stopnia, a właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego ma tylko miejsce w razie braku takiego organu.

Obszary właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych zostały określone w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925). Z § 1 pkt 15 lit. e tego rozporządzenia wynika, że powiaty: [...], objęte są obszarem właściwości miejscowej tego samego organu odwoławczego - Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.

Powyższe oznacza, że złożony w niniejszej sprawie wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość jest niedopuszczalny, bowiem pozostający w sporze Starosta Powiatu M. oraz Prezydent Miasta P. mają wspólny organ wyższego stopnia, tj. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., którego właściwość obejmuje zarówno powiat m. jak i powiat p.

Tożsamy pogląd o braku właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji gdy zaistniały spór o właściwość dotyczy spraw ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich umieszczonych w pieczy zastępczej i który toczy się pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego mającymi wspólny dla nich organ wyższego stopnia, został wyrażony m.in. w postanowieniach z dnia 18 października 2017 r. sygn. akt I OW 144/17, z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt I OW 230/18, z dnia 19 listopada 2020 r. sygn. akt I OW 138/20, z dnia 4 grudnia 2020 r. sygn. akt I OW 173/20, z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OW 58/21 oraz z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt I OW 88/21, który Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela.

W świetle powołanego art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a., brak jest zatem kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozpoznania wniosku o wskazanie organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego E.G. umieszczonego w pieczy zastępczej, a wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość powinno rozpoznać Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 64 § 3 P.p.s.a. i art. 15 § 2 P.p.s.a., postanowił przedmiotowy wniosek odrzucić.

O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.