Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1088/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust 2 i 3, 3c i 3b, art. 32
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 21 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Lubasińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, 3a i 3b i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." oraz w związku z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), odmówił K. S. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 47 720,08 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 07/2011, 08/2011, 12/2011, 03/2012-06/2012, 03/2013-09/2015 w łącznej kwocie 31 479,94 zł, w tym z tytułu:

- składek - 22 907,74 zł,

- odsetek liczonych na dzień 05.09.2018r. - 8 537,00 zł,

- kosztów upomnienia - 35,20 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 07/2011, 01/2012-06/2012,03/2013-09/2015 w łącznej kwocie 13 517,35 zł, w tym z tytułu:

- składek - 9 803,35 zł,

- odsetek liczonych na dzień 05.09.2018r. - 3 709,00 zł,

- kosztów upomnienia - 5,00 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres 07/2011, 01/2012-06/2012, 03/2013-09/2015 w łącznej kwocie 2 722,79 zł, w tym z tytułu:

- składek - 1956,59 zł,

- odsetek liczonych na dzień 05.09.2018r. - 731,00 zł,

- kosztów upomnienia - 35,20 zł.

W uzasadnieniu organ przedstawiając stan faktyczny i prawny wskazał, że w okresie: 16.07.2009 r. - 30.06.2012 r. oraz 18.03.2012 r.-13.09.2015 r. K. S. prowadził działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów.

W związku z nieopłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy na jego koncie powstały zaległości.

Pismem z 5 września 2018 r. K. S. wniósł o umorzenie całości należności z tytułu składek, nie uzasadniając swojej prośby.

W toku prowadzonego postępowania o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek wnioskodawca przedłożył następujące dokumenty:

- zawiadomienie o zakończeniu egzekucji z 22.09.2016 r.,

- odpis postanowienia Sądu Rejonowego z [...],

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej z 20.09.2018 r.,

- postanowienie Komornika Sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z 19.06.2017 r.,

- postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z 12.10.2016 r.

Do rozpatrzenia wniosku wykorzystano również informacje pozyskane z urzędu:

- informację z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wg stanu na dzień 07.09.2018 r.,

- informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów wg stanu na dzień 06.09.2018 r.,

- informację z Bazy Internetowej Regon,

- informację z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej,

- pismo Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 11.09.2018 r.,

- pismo MOPS w Ł. z 14.09.2018 r.

Pismem z 3 października 2018 r. K. S. został poinformowany, że zostało zakończone postępowanie wyjaśniające prowadzone w sprawie wniosku o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek oraz o tym, że przysługuje mu prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia. Z tego prawa K. S. nie skorzystał.

Organ wskazał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że w okresie: 16.07.2009 r. - 30.06.2012 r. oraz 18.03.2012 r. - 13.09.2015 r. K. S. prowadził działalność gospodarczą pod nazwą "[...] K. S." w zakresie transportu drogowego towarów.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawca wskazał, że nie uzyskuje dochodów - nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczenia emerytalnego, ani rentowego, nie korzysta z zasiłku z Urzędu Pracy, ani z pomocy społecznej. Źródłem jego utrzymania jest pomoc finansowa, którą otrzymuje od córki (w różnych kwotach). Od 14.11.1995 r. jest rozwiedziony, co zostało potwierdzone na podstawie ustaleń ZUS (nr aktu [...]). Według ustaleń ZUS od 28.11.2016 r. K. S. jest osobą bezrobotną niepobierającą zasiłku.

Z treści uzasadnienia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z 12.10.2016 r. wnioskodawca zamieszkuje sam w mieszkaniu spółdzielczym własnościowym (własność córki – D. S.). Wszelkie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania reguluje córka, która mieszka w Wielkiej Brytanii. Organ wskazał, że oświadczenie przedstawione przez K. S. potwierdziło, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ponosi opłat, zarówno za czynsz, opłat eksploatacyjnych, jak również kosztów leczenia oraz innych związanych z utrzymaniem. W ww. mieszkaniu K. S. jest zameldowany na stałe od 09.08.1983 roku. Jego córka stała się właścicielem tego mieszkania na podstawie umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowy przeniesienia prawa własności z 18.03.2009 roku.

Fakt niekorzystania przez wnioskodawcę z pomocy społecznej potwierdzony został przez MOPS w [...].

Organ zaznaczył, iż K. S. posiada również zobowiązania z tytułu podatków i zaciągniętych kredytów, ale nie wskazał ich wysokości, a jedynie to, że nie są spłacane. Nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających posiadanie ww. zobowiązań, np. umowy kredytowej, zaświadczenia o zaleganiu.

Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada ruchomości, nieruchomości, praw majątkowych ani wierzytelności. Organ wskazał, że z zawiadomienia o zakończeniu egzekucji z 22.09.2016 r. wynika, iż posiadany przez K. S. samochód dostawczy IVECO, będący w kredycie udzielonym przez [...] Bank S.A., został zdany do banku z uwagi na brak terminowej spłaty udzielonych rat. Natomiast z ustaleń ZUS wynika, że wnioskodawca posiada przyczepę lekką Sam z 1999 r. oraz w/w lveco Daily z 1999 r.

W oświadczeniu wnioskodawca wskazał, że jego stan zdrowia jest dobry. Według ustaleń ZUS nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Do akt sprawy wnioskodawca nie dołączył dokumentacji medycznej poświadczającej stan zdrowia, zarówno własny, jak i członków rodziny.

W stosunku do K. S. obecnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w [...] - zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty/zwrotu podatku u Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z 13.03.2017 r. W przedmiotowej sprawie dotychczas nie sporządzono protokołu nieściągalności.

Organ wskazał, że z akt sprawy wynika ponadto, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] wcześniej prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie dalszych tytułów wykonawczych przekazanych przez ZUS wnioskiem z 10.08.2016 r. ze środka, do którego zastosowania nie był uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS, ale z uwagi na brak majątku, który pozwoliłby na zaspokojenie zaległości objętych tytułami wykonawczymi, postępowanie zostało zakończone w dniu 22.09.2016 r. zawiadomieniem o zakończeniu egzekucji w związku z nieposiadaniem przez organ egzekucyjny informacji o składnikach majątkowy pozwalających na likwidację zaległości poprzez zastosowanie środków, do których stosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS.

W dniu 12.10.2016 r. zostało sporządzone postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] w sprawie wyegzekwowania należności z tytułu niezapłaconego podatku od towaru i usług oraz dochodowego od osób fizycznych ze względu na brak efektywności zastosowanych środków egzekucyjnych oraz niemożność ustalenia majątku, który mógłby stanowić podstawę do prowadzenia skutecznej egzekucji. Komornik Sądowy prowadził postępowanie egzekucyjne na rzecz innego wierzyciela niż ZUS - HOIST I Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty. Postępowanie z uwagi na bezskuteczność również zostało umorzone w dniu 19.06.2017 r.

Postanowieniem z [...] Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział Gospodarczy dla Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych oddalił wniosek K. S. o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku na podstawie art. 13 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego z uwagi na brak wystarczającego majątku pozwalającego na pokrycie kosztów postępowania i chociażby częściowe zaspokojenie wierzycieli. Jedynym składnikiem majątkowym był samochód o małej wartości. Ponadto wnioskodawca zawiesił w tym okresie prowadzoną działalność i nie posiadał źródeł dochodu.

Organ wskazał dalej, że wobec braku wskazania przez K. S. podstawy prawnej, w oparciu o którą Zakład ma rozpatrzyć jego wniosek, został on rozpoznany w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie tj.: art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o u.s.u.s.

Organ powołując treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., wskazał, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. Podkreślił, że w stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, zatem przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 4, w sprawie nie zachodzi. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy, gdyż wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Organ wskazał ponadto, że wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, ale nie zachodzi przesłanka braku następców prawnych.

ZUS podkreślił, iż prowadzone dotychczas wobec K. S. postępowania egzekucyjne przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] i Komornika Sądowego zostały zakończone stwierdzeniem braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Obecnie wobec skarżącego jest jednak prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w [...]. Wprawdzie wcześniej prowadzona egzekucja została zakończona w związku z nieposiadaniem przez organ egzekucyjny informacji o składnikach majątkowych pozwalających na likwidację zaległości poprzez zastosowanie środków, do których stosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS, jednakże w ocenie organu nie jest to równoznaczne ze stwierdzeniem, że w sprawie zachodzi nieściągalność. Organ powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15.12.2009 r. (sygn. V SA/Wa 969/09) wskazał, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Organ wskazał także, że na tym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w przymusowym dochodzeniu należności nie uzyska się kwot przekraczające wydatki egzekucyjne. Z uwagi na to, wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Organ odnosząc się do złożonego w dniu 26.11.2015 r. wniosku

o ogłoszenie upadłości, który został przez Sąd oddalony na podstawie art. 13 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego, wskazał za orzeczeniem WSA w Warszawie z 08.12.2006 r. (III SA/Wa 2448/06, LEX nr 328903), że należy mieć na uwadze, że na postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na fakt, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, nie można powoływać się w nieograniczonym czasie - przesłanka do umorzenia zaległości powinna zaistnieć w okresie bezpośrednio związanym z wydaniem takiego rozstrzygnięcia.

W dalszej części organ powołując treść ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r., w którym zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie wskazał, że oceniając sytuację wnioskodawcy przez pryzmat ww. przepisów nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek figurujących na koncie płatnika. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, ponieważ wnioskodawca nie prowadzi już działalności gospodarczej. Nie wystąpiły również okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia, które to zdarzenia miałyby negatywny wpływ na możliwości płatnicze i możliwość uzyskiwania dochodów przez K. S.

ZUS podkreślił, iż w przedłożonym oświadczeniu wnioskodawca określił swoją sytuację zdrowotną jako dobrą. a według ustaleń organu skarżący nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. K. S. figuruje jako osoba bezrobotna, zarejestrowana w Urzędzie Pracy w [...], co w ocenie organu świadczy o gotowości wnioskodawcy do podjęcia pracy zarobkowej. W ocenie organu skarżacy nie udowodnił, że istnieją przeszkody w podjęciu zatrudnienia - ze względu na trudności zdrowotne, bądź najbliższych, które uniemożliwiłyby mu zarobkowanie, a tym samym pozyskanie środków na spłatę zadłużenia. Do akt sprawy strona nie dołączyła dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że istnieją jakiekolwiek przeciwskazania zdrowotne, które w znacznym stopniu ograniczałyby możliwość świadczenia pracy lub całkowicie i trwale wykluczałyby go z rynku pracy (np. orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy przyznane na stałe).

Organ rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Wskazał, że we wniosku K. S. oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dochodów. Według ustaleń ZUS od 28.11.2016 r. jest osobą bezrobotną niepobierającą zasiłku, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i mieszka w mieszkaniu spółdzielczym, które jest własnością córki. Jak wynika z ustaleń Zakładu, w mieszkaniu tym jest zameldowany na stałe od 09.08.1983 r. Jego córka stała się właścicielem tego mieszkania na podstawie umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowy przeniesienia prawa własności z 18.03.2009 r. K. S. nie ponosi żadnych opłat i wszelkie wydatki reguluje jego córka, która mieszka w Wielkiej Brytanii. Nie korzysta również z pomocy społecznej, zatem sytuacja finansowa nie wymusiła na wnioskodawcy sięgnięcia do systemu pomocy społecznej. Stwierdzony u niego brak pojazdów i nieruchomości nie jest odzwierciedleniem trudnej sytuacji materialnej, a jedynie stopnia jego zamożności. Ponadto organ wskazał, że wnioskodawca posiada zobowiązania z tytułu podatków i zaciągniętych kredytów, ale nie wskazał ich wysokości, wskazał natomiast, że nie są spłacane. W ocenie organu formalny status bezrobotnego świadczy o gotowości do podjęcia zatrudnienia oraz daje dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Wnioskodawca nie przedstawił orzeczenia o niezdolności do pracy, ani w żaden sposób nie wykazał, aby stan zdrowia był przeszkodą do podjęcia pracy zarobkowej.

Analizując możliwość umorzenia należności organ miał na uwadze to, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się. W ocenie ZUS obecna sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy nie uzasadnia stwierdzenia, że jego trudności płatnicze mają charakter stały, ponieważ istnieje szansa na poprawę sytuacji w związku z tym, że skarżący pozostaje na rynku pracy - figuruje jako osoba zarejestrowana w Urzędzie Pracy, tym samym potwierdza gotowość do podjęcia zatrudnienia. Ponadto zaznaczył, że jego stan zdrowia jest dobry. Organ uznał przy tym, że bierna postawa K. S. (nieosiąganie dochodu z pracy zarobkowej pomimo braku przeciwskazań zdrowotnych, pozostawanie na utrzymaniu córki) nie może być premiowana umorzeniem zaległości.

W ocenie organu niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wynikająca z nieposiadania własnych źródeł dochodu, powinna być brana pod uwagę, jeśli wynika z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym dłużnik nie jest w stanie przeciwstawić się pomimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Gdyby wnioskodawca wykazał, że korzysta z możliwości, jakie daje status bezrobotnego, a więc np. udział w kursach w celu zdobycia nowych kwalifikacji czy programach mających na celu aktywizację osób bezrobotnych, a mimo to nie jest w stanie znaleźć pracy, można by stwierdzić, że nie może zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych z przyczyny obiektywnej, niezależnej od niego, jaką jest sytuacja na rynku pracy - powyższe stwierdzenie zostało potwierdzone w orzecznictwie sądowym.

Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie nie istnieją szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem K. S. od ciążącej zaległości. Organ wskazał, że w przypadku trudności w jednorazowej spłacie zadłużenia jest możliwość przystąpienia do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek wobec ZUS w ramach umowy o rozłożeniu spłaty zadłużenia na raty, dostosowane do rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy.

Organ podkreślił, iż wobec wnioskodawcy jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości dochodzenia należności, zatem podjęcie decyzji o ich umorzeniu na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności w okresie możliwości ich dochodzenia. ZUS stwierdził, że na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów K. S. nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę zaległych należności wobec ZUS. Nie udowodnił, że nie może pracować lub zarobkować w inny sposób, osiągając dzięki temu środki finansowe pozwalające na spłatę zadłużenia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź orzeczenia co do istoty przez umorzenie należnych składek za osobę prowadząca działalność gospodarczą w łącznej kwocie 47 720,08 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnie lub jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 28 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należnych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą;

2. naruszenie przepisów prawa proceduralnego przez błędną wykładnię lub jego niewłaściwe zastosowanie tj.: art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie całego stanu faktycznego sprawy w efekcie czego przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należnych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

W uzasadnieniu skargi K. S. podkreślił, iż organ wydający decyzję po przeanalizowaniu przedłożonych dowodów dotyczących problemów życiowych skarżącego zanegował, iż mają one wpływ na jego możliwości ekonomiczne. Organ rentowy zupełnie pominął zgłaszane na wcześniejszym etapie postępowania argumenty strony dotyczące trudnej sytuacji zdrowotnej, twierdząc bezpodstawnie, iż jest ona dobra. Dodatkowo ZUS w treści decyzji zaznaczył, iż ubezpieczony jest w posiadaniu przyczepy lekkiej Sam z 1999 r. oraz samochodu dostawczego Iveco Daily z 1999 r., co nie jest zgodne z prawdą.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 roku skarżący oświadczył, że popiera skargę dodając, że z zawodu jest kierowcą i nadal jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Wyjaśnił, że otrzymał z Powiatowego Urzędu Pracy propozycję pracy jako kierowca TIR-a, ale uznał, że w jego wieku jest to praca zbyt ciężka i woli sobie dorobić dorywczo przy naprawie łodzi. Wskazał, że mógłby podjąć zatrudnienie, ale tylko na ¼ etatu, tak żeby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mu nie potrącał. Na co dzień pomaga mu córka, która mieszka w Anglii. Wskazał, że lokal, w którym obecnie mieszka należy do córki i ona ponosi opłaty. Skarżący wyjaśnił także, że we wniosku o umorzenie napisał, że jego stan zdrowia jest dobry, albowiem od 30 lat nie był u lekarza. Posiada inne zobowiązania – kredyt w [...] Banku na zakup samochodu, który został zlicytowany, ale nie pokryło to zadłużenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...], odmawiająca K. S. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 47.720,08 zł.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." lub "ustawa" ustalona została zasada, w myśl której należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 ustawy i zachodzą, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm zawartych w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić należy, że wskazane powyżej przepisy określają wyłącznie uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować, kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3, bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne swojego wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego, skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje wyczerpująco na przesłanki, jakimi kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając K. S. umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Podkreślić należy, iż płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Trzeba przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Ponadto przy ocenie spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości, organ powinien brać pod uwagę także, czy istnieją po stronie osoby składającej wniosek okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji majątkowej.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Podniesiony w skardze zarzut, że organ nieprawidłowo ocenił sytuację majątkową, i zdrowotną skarżącego jest zatem nieuprawniony. Z treści uzasadnienia decyzji wynika, że organ przyjął za podstawę swojego rozstrzygnięcia wszystkie twierdzenia skarżącego dotyczącego jego sytuacji zdrowotnej oraz materialnej i ponoszonych wydatków. Organ szczegółowo przedstawił ustalenia, na których oparł swoje wnioski o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Sądu, stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości. Podnoszone zaś przez skarżącego okoliczności dotyczące błędnego ustalenia przez organ, iż skarżący jest nadal w posiadaniu przyczepy lekkiej Sam z 1999 roku oraz samochodu Iveco Daily z 1999 roku, nie miały wpływu na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Wnioski, które organ wyprowadził z informacji przedstawionych przez stronę w oświadczeniu i dokumentach są prawidłowe.

Organ analizując stan faktyczny nie stwierdził ustawowych przesłanek przemawiających za możliwością umorzenia należności ZUS konkludując ostatecznie, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Powyższe stanowisko w ocenie Sądu, uznać należy za prawidłowe.

Odnosząc się do złożonego w dniu 26.11.2015 r. wniosku o ogłoszenie upadłości, który został przez Sąd oddalony na podstawie art. 13 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo wskazał za orzeczeniem WSA w Warszawie z 08.12.2006 r. (III SA/Wa 2448/06, LEX nr 328903), że na postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na fakt, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, nie można powoływać się w nieograniczonym czasie - przesłanka do umorzenia zaległości powinna zaistnieć w okresie bezpośrednio związanym z wydaniem decyzji. Fakt wydania takiego postanowienia wobec skarżącego miał miejsce w dniu 26 listopada 2015 r., a zatem 3 lata przed doręczeniem zaskarżonej decyzji. Od tego czasu sytuacja strony mogła się całkowicie zmienić. Tym samym organ słusznie uznał, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Organ prawidłowo ustalił również, że nie było prowadzone wobec skarżącego postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, w związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych w sprawie, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi. Trafne było także stanowisko organu, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, ale nie zachodzi przesłanka braku następców prawnych. Prawidłowo również Zakład Ubezpieczeń uznał, że wprawdzie wcześniej prowadzona egzekucja została zakończona w związku z nieposiadaniem przez organ egzekucyjny informacji o składnikach majątkowych pozwalających na likwidację zaległości poprzez zastosowanie środków, do których stosowania jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS, jednakże nie jest to równoznaczne ze stwierdzeniem, że w sprawie zachodzi nieściągalność. Obecnie wobec skarżącego prowadzone jest bowiem postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w [...] (zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty/zwrotu podatku u Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] z 13.03.2017 r.) i dopóki postępowanie to jest w toku (dotychczas nie sporządzono protokołu nieściągalności) to - jak słusznie uznał organ administracyjny - wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Na obecnym etapie postępowania nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że w przymusowym dochodzeniu należności nie uzyska się kwot przekraczające wydatki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe, wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy.

Sąd podziela zatem ocenę organu, odnośnie niewystąpienia w sprawie całkowitej nieściągalności, o której mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Wobec tego, kwestią, która pozostaje do rozważenia jest przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Odnosząc się do ustalonej sytuacji zdrowotnej skarżącego Sąd podzielił ocenę zaprezentowaną przez organ w zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim z oświadczenia złożonego przez samego skarżącego na rozprawie i w toku postępowania administracyjnego (k. 26 akt admin.) wynika, że jego stan zdrowia jest dobry. Strona nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Do akt sprawy wnioskodawca nie dołączył również dokumentacji medycznej poświadczającej stan zdrowia, zarówno własny, jak i członków rodziny. W przedłożonym oświadczeniu wnioskodawca określił swoją sytuację zdrowotną jako dobrą, co potwierdził także na terminie rozprawy 21 lutego 2019 r. K. S. figuruje jako osoba bezrobotna, zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], co niewątpliwie świadczy o zdolności i gotowości wnioskodawcy do podjęcia pracy zarobkowej. W ocenie Sądu, organ słusznie zatem uznał, że wnioskodawca nie udowodnił, że istnieją przeszkody w podjęciu zatrudnienia - ze względu na osobiste warunki zdrowotne, bądź najbliższych, które uniemożliwiłyby mu zarobkowanie, a tym samym pozyskanie środków na spłatę zadłużenia. Do akt sprawy strona nie dołączyła dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że istnieją jakiekolwiek przeciwskazania zdrowotne, które w znacznym stopniu ograniczałyby możliwość świadczenia pracy lub całkowicie i trwale wykluczałyby go z rynku pracy (np. orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy przyznane na stałe).

Jak wynika z ustaleń ZUS, skarżący od 28.11.2016 r. jest osobą bezrobotną, niepobierającą zasiłku. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mieszka w mieszkaniu spółdzielczym, które od 2009 r. jest własnością córki. W mieszkaniu tym skarżący jest zameldowany na stałe od 09.08.1983 r. i wszelkie wydatki reguluje jego córka, która mieszka w Wielkiej Brytanii. Organ miał również na uwadze fakt, iż wnioskodawca posiada zobowiązania z tytułu podatków i zaciągniętych kredytów, ale nie wykazał ich wysokości. Samo natomiast wskazanie, że nie są one spłacane nie było wystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego. Organ słusznie uznał przy tym, że formalny status bezrobotnego świadczy o gotowości do podjęcia zatrudnienia oraz daje dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Wnioskodawca nie przedstawił orzeczenia o niezdolności do pracy, ani w żaden sposób nie wykazał, aby stan zdrowia był przeszkodą do podjęcia pracy zarobkowej. Analizując możliwość umorzenia należności organ zasadnie miał na uwadze również to, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się, prawidłowo przyjmując, że obecna sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy nie uzasadnia stwierdzenia, że jego trudności płatnicze mają charakter stały. Istnieje bowiem szansa na poprawę omawianej sytuacji w związku z tym, że pozostaje na rynku pracy - figuruje jako osoba zarejestrowana w Urzędzie Pracy, tym samym potwierdza gotowość do podjęcia zatrudnienia. Znamienna przy tym jest treść oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 roku, z którego wynika, że K. S. otrzymał z Powiatowego Urzędu Pracy propozycję pracy jako kierowca TIR-a, ale uznał, że w jego wieku jest to praca zbyt ciężka i woli sobie dorobić dorywczo przy naprawie łodzi. Wskazał również, że mógłby podjąć zatrudnienie, ale tylko na ¼ etatu, tak żeby Zakład Ubezpieczeń Społecznych nic mu nie potrącał. W tych okolicznościach uznać należy, iż obecna sytuacja majątkowa skarżącego jest jedynie wynikiem jego nieuzasadnionej odmowy podjęcia zatrudnienia z uwagi na obawę przed prowadzeniem egzekucji z wynagrodzenia za pracę. Po stronie skarżącego istnieją zatem okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji majątkowej. Co wymaga szczególnego podkreślenia, skarżący jest osoba zdrową, zdolną do pracy, nie choruje, posiada zawód kierowcy. Zatem zarówno jego stan zdrowia jak również posiadany zawód - który w ocenie Sądu jest zawodem poszukiwanym na rynku pracy - umożliwia mu pozyskanie środków pieniężnych, które pozwolą mu nie tylko przyczynić się w większym stopniu do własnego utrzymania, ale także spłacać obciążające go zobowiązania publicznoprawne (zaległości wobec ZUS). W ocenie Sądu, skarżący nie udowodnił także, aby w związku z trudną sytuacją finansową - jak podaje we wniosku, podjęte zostały przez niego działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę podzielił zatem stanowisko organu, że bierna postawa K. S. (nieosiąganie dochodu z pracy zarobkowej pomimo braku przeciwskazań zdrowotnych, pozostawanie na utrzymaniu córki) nie może być premiowana umorzeniem zaległości.

Sąd w pełni zgadza się również ze stanowiskiem organu, wedle którego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, związana z brakiem posiadania własnych źródeł dochodu, powinna być brana pod uwagę, jeśli wynika z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym dłużnik nie jest w stanie przeciwstawić się pomimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Gdyby w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca wykazał, że korzysta z możliwości, jakie daje status bezrobotnego, w szczególności przyjmuje propozycje zatrudnienia zaoferowane przez PUP, jak również bierze np. udział w kursach w celu zdobycia nowych kwalifikacji czy programach mających na celu aktywizację osób bezrobotnych, a mimo to nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, można by stwierdzić, że nie może zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych z przyczyny obiektywnej, niezależnej od niego, jaką jest sytuacja na rynku pracy.

Podkreślić trzeba, że skarżący ma również możliwość zawarcia z ZUS umowy ratalnej w celu spłaty zaległości i ustalenia składki stosownie do aktualnych możliwości płatniczych. Skarżący powinien wziąć pod uwagę, że rata może zostać określona w bardzo niskiej wysokości, tak aby nie wpływać negatywnie na całość budżetu domowego.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że organ administracji nie naruszył prawa uznając, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sposób określenia przesłanek pozwalających na umorzenie takich należności wskazuje, że prawodawca dopuścił możliwość wykorzystania tego instrumentu prawnego w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Sąd podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc pojęciem niedookreślonym. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna. Wskazać przy tym trzeba, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. Rzeczą skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami dla skarżącego i jego rodziny. Jednocześnie podkreślić należy, że skarżący nie dochował należytej staranności opisując swoją sytuację materialną i życiową, bowiem pominął istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, jak chociażby to, że posiada zadłużenie również wobec innych podmiotów, w tym banku. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów i złożonych oświadczeń nie wynika ponadto, czy spłaca on inne zaległości, jak również skąd bierze środki na zakup podstawowych dóbr, niezbędnych do egzystencji, tj. jedzenia, ubrań, środków czystości. W rozpoznawanej sprawie organ nie miał w zasadzie możliwości dokonania dokładnego zestawienia dochodów i koniecznych wydatków skarżącego oraz rzetelnego ustalenia, jaki będzie wpływ braku umorzenia zobowiązania objętego decyzją na zaspokojenia przez skarżącego niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż K. S. nie złożył informacji na temat wartości świadczeń otrzymywanych od córki, jak również wysokości środków finansowych pozyskiwanych w ramach podejmowanych przez siebie prac dorywczych.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności należy stwierdzić, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż podnoszona przez skarżącego argumentacja odwołująca się do naruszeń procesowych, stanowi jedynie próbę przerzucenia na organ ciężaru wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności, co jednak należy do obowiązku wnioskodawcy. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Podkreślić bowiem należy, że mimo, że katalog przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia ma charakter otwarty, to organ nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności umorzenia należności, a jedynie dokonania oceny wskazanych przez stronę.

Niezasadny jest zatem zarzut błędnego przeanalizowania sytuacji materialnej skarżącego, czy zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9, art. 77 § 1, i art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie nie doszło też do naruszenia art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Jak już wskazywano, nie jest wymagane, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącego, które będą sukcesywnie spłacane. Sąd podziela stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że brak jest podstaw aby rezygnując w sposób definitywny z możliwości odzyskania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy ułatwiać stronie spłatę innych zobowiązań.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyroki: WSA z 10.04.2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, WSA z 24.01.2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z 28.01.2011 r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu wyroku przez sąd może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest natomiast zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę

R.T.