Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 559/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 1 pkt 6 art. 107 par. 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy [...] po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 października 2020 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek 1.uchyla zaskarżoną decyzję, 2.zasądza od Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS ma rzecz strony skarżącej A. W. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., sygn. sprawy: [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej "ZUS"), działając na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm. – dalej zwana w skrócie "ustawa COVID-19" ) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.), odmówił wnioskodawcy A. W. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS wskazał, że ze zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek w ramach Tarczy antykryzysowej mogą skorzystać tylko ci przedsiębiorcy, którzy na dzień 31 grudnia 2019 r. nie zalegali z opłacaniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy.

ZUS wskazał, że według stanu na dzień 31.12.2019 r. Wnioskodawca zalegał z opłacaniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy i w związku z tym nie przysługuje Wnioskodawcy prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r., Wnioskodawca, reprezentowany przez pełnomocnika (radcę prawnego), wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. art. 31 zo i art. 31 zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COViD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych poprzez jego niezastosowanie;

2. sekcji 3.1 pkt 22 lit. c) Komunikatu Komisji - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (2020/C 91 1/01) poprzez jego wadliwe zastosowanie;

3. art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.U. L 187 z 26.6.2014, s. 1) przez jego niezastosowanie;

4. art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego przez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia, w szczególności ustalenia, czy Skarżący jest przedsiębiorcą w trudnej sytuacji;

5. art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności przez niedokładne zbadanie okoliczności sprawy oraz nieuwzględnienie w decyzji słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wyjaśnił, że zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z wnioskiem o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

W treści uzasadnienia przywołanej wyżej decyzji wskazano, że ze zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek w ramach Tarczy antykryzysowej mogą skorzystać tylko ci przedsiębiorcy, którzy na dzień 31 grudnia 2019 r. nie zalegali z opłacaniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy.

Dodatkowo wskazano, że według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r. Skarżący zalegał z opłacaniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy.

Według Skarżącego, ze stanowiskiem organu nie można się zgodzić.

Przedsiębiorcy spełniający kryteria wskazane w ustawie z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, mogą skorzystać ze zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r.

Zgodnie z art. 15zzzh ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych poprzez jego niezastosowani, wsparcie, o którym mowa w art. 15m, art. 15p, art. 15q, art. 15zzb-15zze oraz art. 3Izo stanowi pomoc publiczną, mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce, o której mowa w Sekcji 3.1 Komunikatu Komisji - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVlD-19 (2020/C 91 I/0l) (Dz. Urz. UE C 911 z 20.03.2020, str. 1).

W sekcji 3.1. wskazanego Komunikatu Komisji dotyczącego pomocy w formie dotacji bezpośrednich, zaliczek zwrotnych lub korzyści podatkowych wskazano:

Poza możliwościami wynikającymi z art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE tymczasowe ograniczone kwoty pomocy dla przedsiębiorstw, które znajdują się w sytuacji nagłego niedoboru lub nawet braku płynności, mogą stanowić w obecnych okolicznościach odpowiednie, konieczne i ukierunkowane rozwiązanie.

Komisja uzna taką pomoc państwa za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE, o ile spełnione zostaną wszystkie wymienione poniżej warunki:

1. pomoc w formie dotacji bezpośrednich, zaliczek zwrotnych, korzyści podatkowych lub w zakresie płatności nie przekracza 800 000 EUR na przedsiębiorstwo; wszystkie dane liczbowe muszą zostać podane w kwotach brutto, tj. przed odliczeniem podatków lub innych opłat;

2. pomoc jest przyznawana na podstawie programów pomocy posiadających szacowany budżet;

3. pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwom, które nie znajdowały się w trudnej sytuacji (w rozumieniu ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w dniu 31 grudnia 2019 r.; może być ona przyznana przedsiębiorstwom, które nie znajdują się w trudnej sytuacji lub przedsiębiorstwom, które nie znajdowały się w trudnej sytuacji w dniu 31 grudnia 2019 r.), ale które później napotkały trudności lub znalazły się w trudnej sytuacji z powodu epidemii COVID-19;

4. pomoc przyznaje się nie później niż 31 grudnia 2020 r.;

5. pomoc przyznana przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w zakresie przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych uwarunkowana jest jej nie przeniesieniem w części lub w całości na producentów surowców i nie jest ustalana na podstawie ceny lub ilości produktów zakupionych od producentów surowców lub wprowadzonych na rynek przez zainteresowane przedsiębiorstwa.

Zgodnie z definicją w art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.U. L 187 z 26.6.2014, s. 1), “przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji" oznacza przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności:

1. w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MSP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Do celów niniejszego przepisu “spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy 2013/34/UE, a “kapitał zakładowy" obejmuje, w stosownych przypadkach, wszelkie premie emisyjne;

2. w przypadku spółki, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych tej spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Do celów niniejszego przepisu "spółka, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek wymienionych w załączniku 11 do dyrektywy 2013/34/UE;

3. w sytuacji gdy przedsiębiorstwo podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością lub spełnia kryteria na mocy obowiązującego prawa krajowego, by zostać objętym zbiorowym podstępowaniem w związku z niewypłacalnością na wniosek jej wierzycieli;

4. w sytuacji gdy przedsiębiorstwo otrzymało pomoc na ratowanie i nie spłaciło do tej pory pożyczki ani nie zakończyło umowy o gwarancję lub otrzymało pomoc na restrukturyzację i nadal podlega planowi restrukturyzacyjnemu;

5. W przypadku przedsiębiorstwa, które nie jest MŚP, jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat:

a) stosunek księgowej wartości kapitału obcego do kapitału własnego tego przedsiębiorstwa przekracza 7,5 oraz

b) wskaźnik pokrycia odsetek zyskiem EBITDA tego przedsiębiorstwa wynosi poniżej 1,0.

Skarżąca nadto wskazała, że organ nie wykazał, aby Skarżący pozostawał przedsiębiorcą w trudnej sytuacji, co więcej organ nie wykazał, aby w ogóle przedmiotowa kwestia podlegała badaniu w toku przeprowadzonego postępowania. Żaden z przepisów powszechnie obowiązującego prawa nie przewiduje z kolei warunku braku zaległości w uiszczaniu należności z tytułu składek jako podstawy do udzielenia zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

W odpowiedzi na skargę, ZUS Oddział w S. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 13 października 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wezwał pełnomocnika ZUS-u do uzupełnienia akt administracyjnych przez nadesłanie zaskarżonej decyzji z dnia 02.06.20202 r. zaopatrzonej w podpis elektroniczny osoby upoważnionej w dacie jej wysłania do Wnioskodawcy.

Do dnia rozprawy, która się odbyła w dniu 22 października 2020 r., Sąd nie otrzymał odpowiedzi organu na powyższe wezwanie.

Po rozprawie, w dniu 22 października 2020 r. wpłynęło pismo pełnomocnika ZUS z dnia 21 października 2020 r. w wykonaniu ww. wezwania Sądu.

W wyniku rozpoznania niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Skargę należało uwzględnić z następujących powodów.

Po pierwsze – zaskarżona decyzja, oprócz pouczenia o przysługującym Wnioskodawcy środku odwoławczym, nie zawiera podpisu upoważnionego pracownika organu, ani też dokumentów świadczących o zaopatrzeniu tej decyzji podpisem elektronicznym osoby upoważnionej do działania w imieniu organu w dacie jej wysłania. Dopiero w dniu 22.10.2020 r., po rozprawie, wpłynęło pismo pełnomocnika organu z dnia 21.10.2020 r. w wykonaniu zobowiązania Sądu z dnia 13.10.2020 r. wraz z urzędowym poświadczeniem elektronicznego doręczenia decyzji, jednakże bez wykazania, że zaskarżona decyzja została podpisana elektronicznie (do czego zobowiązał Sąd). Z porównania zaś decyzji znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy a decyzją załączoną przez pełnomocnika do ww. pisma z dnia 21.10.2020 r. wynika, że decyzja ta została uzupełniona o własnoręczny podpis upoważnionego pracownika organu, działającego z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, B. K.. Okoliczność ta w istocie stanowiła podstawę stwierdzenia nieważności decyzji, jednakże, z uwagi na jej ujawnienie po wydaniu wyroku, Sąd orzekający w niniejszej sprawie wyeliminował zaskarżoną decyzję przez jej uchylenie.

Po drugie – zaskarżona decyzja ma charakter autorytarny, nie wskazuje bowiem przepisów prawa, które uprawniały organ do odmowy Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w sytuacji, gdy przedsiębiorca posiadał na dzień 31.12.2019 r. zaległości z tytułu ww. składek.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ jedynie wskazał, że ze zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek w ramach Tarczy antykryzysowej mogą skorzystać tylko ci przedsiębiorcy, którzy na dzień 31 grudnia 2019 r. nie zalegali z opłacaniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy, nie popierając tej argumentacji żadnym przepisem prawa.

Nadto, organ wskazał, że według stanu na dzień 31.12.2019 r. Wnioskodawca zalegał z opłacaniem należności z tytułu składek za okres dłuższy niż 12 miesięcy i w związku z tym nie przysługuje Wnioskodawcy prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Tak przedstawiona argumentacja w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie dosyć, że nie jest przekonująca, nie poddaje się bowiem kontroli sądowej, to nie spełnia ustawowych wymogów w zakresie sporządzania decyzji administracyjnych przewidzianych przepisami K.p.a., a w szczególności nie zawiera obligatoryjnych elementów składowych decyzji określonych w art. 107 § 1 8 K.p.a., tj. podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji, a jeżeli decyzja została wydana w formie dokumentu elektronicznego winna zawierać kwalifikowany podpis elektroniczny, co organ winien wykazać stosownymi dokumentami, czego w badanej sprawie nie wykazał, mimo wezwania Sądu w tej kwestii (art. 107 § 1 pkt 8 K.p.a.), a także nie zawiera uzasadnienia prawnego, co w konsekwencji skutkowało naruszeniem przez organ przepisów postępowania, a w szczególności art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. w związku z art. 11 K.p.a (zasady przekonywania), a w konsekwencji zasady praworządności (art. 6 K.p.a.), zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), a także zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej zawartej w art. 8 K.p.a.

W tym stanie sprawy Sąd, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325 – w skrócie "P.p.s.a."), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji wobec stwierdzenia, że narusza ona przepisy postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. na rzecz strony skarżącej kwotę w wysokości 480,00 zł, która obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącego (radcy prawnego) z tytułu zastępstwa procesowego w niniejszym postępowaniu sądowym ustalonego na podstawie 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).