Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 604/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B. J. z dnia [...] listopada 2007 r., sprecyzowanego następnie pismem z dnia [...] listopada 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił wnioskodawczyni przyznania w drodze wyjątku wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki.

W uzasadnieniu podał, iż w myśl powołanego przepisu świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił dodatkowo, iż rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149) utraciło moc na podstawie art. 194 w związku z art. 3 powołanej ustawy emerytalnej. Wśród świadczeń przewidzianych w jej art. 3 nie ma wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki i już z tego powodu wykluczona jest, co do samej zasady, możliwość przyznania takiego świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Ponadto przepis ten do warunków, które muszą być bezwzględnie spełnione, zalicza m. in. całkowitą niezdolność do pracy osoby ubiegającej się o świadczenie w drodze wyjątku, ze względu na stan zdrowia lub wiek (dla kobiety 60 lat), uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Organ zaznaczył, że eliminuje to możliwość przyznania w drodze wyjątku wcześniejszej emerytury przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Wcześniejsza emerytura, o której mowa, była w dodatku rozwiązaniem szczególnym w stosunku do emerytury przyznawanej na ogólnych zasadach i nie można do niej w żadnym razie stosować kolejnego trybu wyjątkowego z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.

W dniu [...] lutego 2008 r. B. J. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go trudną sytuacją życiową. Wskazała również, iż ze względu na stan zdrowia córki, która wymaga stałej opieki, nie jest w stanie podjąć żadnej pracy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podtrzymując zawartą tam argumentację.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. J. wyraziła swoje niezadowolenie z wymienionej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazała, iż posiada 20-letni składkowy i nieskładkowy okres ubezpieczenia, zaś obecnie nie może podjąć żadnej pracy, gdyż musi stale opiekować się chorą córką, która nie kwalifikuje się do samoistnej egzystencji. Podkreśliła ponadto, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności.

Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 wymienionej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie ustawowym (zwykłym).

W rozpoznawanej sprawie powołany wyżej przepis ustawy emerytalnej nie mógł być zastosowany. W myśl bowiem art. 3 tej ustawy, określone w niej świadczenia obejmują:

1) emeryturę;

2) rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową;

3) rentę rodzinną;

4) dodatek pielęgnacyjny;

5) dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej;

6) zasiłek pogrzebowy.

Wśród świadczeń przewidzianych w art. 3 przedmiotowej ustawy nie ma więc wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki i już z tego powodu, jak słusznie zauważa organ, wykluczona jest możliwość przyznania takiego świadczenia w trybie art. 83 ust. 1.

Możliwość przyznania wcześniejszej emerytury pracownikom opiekującym się dziećmi wymagającymi stałej opieki przewidywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149), które jednak utraciło moc z dniem 1 stycznia 1999 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Należy również podkreślić, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w myśl powołanego art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, gdy zostały spełnione następujące warunki: uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W sprawie bezsporne jest, iż B. J. jest osobą zdolną do pracy (nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy) oraz nie ma ukończonych 60 lat, czyli nie osiągnęła wieku emerytalnego. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż nie jest niezdolną do pracy osoba, która tej pracy nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym członkiem rodziny. Stan zdrowia córki skarżącej - sam w sobie - nie daje żadnych uprawnień dla matki do świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Skoro w sytuacji skarżącej przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, jest to okoliczność eliminująca ją z grona osób, którym może być przyznane jakiekolwiek świadczenie w drodze wyjątku.

Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącej, trzeba jednak podkreślić, iż sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego co do zasady od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z pomocy społecznej.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.