Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2186/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 78h ust. 1, 9, 12; art. 78f ust. 1; art. 78e ust. 2, 3, 4; art. 78d ust. 1;
journal: Dz.U. 1982 nr 16 poz 124
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze.
article: art. 138 par 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 162
journal: Dz.U. 2017 poz 1577
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant st. spec. Łukasz Skóra po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2019 r. sprawy ze skargi M. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr "(...)" przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. (dalej: "Komisja II stopnia", "Komisja") uchwałą z "(...)" września 2018 r. nr "(...)", na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2018 r. poz. 1184, z póżn. zm., dalej: "P.a.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257. z późn. zm., dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania M. W. (obecnie M. J.j, dalej: "Zdająca", "Skarżąca"), utrzymała w mocy uchwałę nr "(...)"z "(...)" kwietnia 2018 r., Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w Warszawie, w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.

W zaskarżonej uchwale, Komisja wskazała, że ww. uchwałą z "(...)"kwietnia 2018 r., Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w "(...)"stwierdziła, powołując się na art. 78f ust. 1 P.a., który stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną, że Zdajaca uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę bardzo dobra, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną.

Powyższą uchwałę I instancji Zdająca zaskarżyła odwołaniem, w którym zakwestionowała ocenę z części egzaminu z zakresu prawa gospodarczego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpoznając odwołanie Zdającej wyjaśniła, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez Zdającą rozwiązanie z zakresu prawa gospodarczego, na ocenę niedostateczną.

Komisja wskazała następnie, że Zdająca miała sporządzić jako adwokat świadczący pomoc prawną na rzecz "(...)"spółki z o.o. w organizacji, umowę ważną i skuteczną, zgodnie z podanymi założeniami, przepisami prawa oraz uwzględniającej interes klienta. Z założeń zadania wynikało, że kupującym jest "(...)" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji z siedzibą w "(...)", jedynym jej wspólnikiem był N. G., zarząd był jednak dwuosobowy, a każdy jego członek był uprawniony do samodzielnej reprezentacji.

Komisja wskazała, że Zdająca mogła korzystać w czasie egzaminu z Kodeksu spółek handlowych i powinna bez problemu znaleźć przepis art. 162 K.s.h., o treści: "W spółce jednoosobowej jedyny wspólnik nie ma prawa reprezentowania spółki. Nie dotyczy to zgłoszenia spółki do sądu rejestrowego." Zdaniem Komisji, treść tego przepisu jest wyjątkowo klarowna i trudno go odczytywać inaczej niż zakaz reprezentowania takiej spółki przez jedynego wspólnika. Nie budzi też wątpliwości jego bezwzględnie obowiązujący charakter. Sam zakaz, jak wskazał Komisja, nie jest kwestionowany ani w orzecznictwie ani w doktrynie prawa. Występują jedynie mniejszościowe poglądy o skutkach naruszenia tego zakazu w postaci bezskuteczności zawieszonej zamiast bezwzględnej nieważności z mocy art. 58 § 1 K.c.

Zdaniem Komisji, umowę sporządzoną przez Zdającą na egzaminie należy uznać za bezwzględnie nieważną bez możliwości jej konwalidacji. Komisja podkreśliła, że oceny pracy Zdającej nie zmieniłoby uznanie, że umowa sprzedaży mogłaby zostać potwierdzona przez spółkę na podstawie zastosowanego per analogiam art. 103 § 1 i § 2 K.c., ponieważ treść zadania egzaminacyjnego nie dopuszczała możliwości sporządzenia umowy dotkniętej bezskutecznością zawieszoną i sporządzenie takiej umowy musi zostać zakwalifikowane jako niewykonanie zadania egzaminacyjnego. A ponadto, jedyną podstawą rozstrzygnięcia jest dokument sporządzony przez Zdającą podczas egzaminu i stanowiący rozwiązanie zadania egzaminacyjnego. Czynienie jakichkolwiek założeń, że spółka potwierdziłaby w przyszłości czynność prawną dokonana przez wspólnika w jej imieniu jest niedopuszczalne i nie wynika z treści pracy Zdającej.

Komisja stwierdziła, że Zdająca wprawdzie sporządziła projekt umowy, ale popełniła przy tym rażący błąd w zakresie reprezentacji spółki "(...)", naruszając art. 162 K.s.h. Świadczy to o niedostatecznej znajomości podstawowych przepisów prawa gospodarczego, a nadto powoduje, że zadanie egzaminacyjne nie zostało wykonane, gdyż udokumentowana umowa nie wywołała skutków prawnych. Nie pozwala to na przyjęcie, że Zdająca aktualnie przygotowana jest do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata.

Komisja wskazał ponadto na szczególnie istotne uchybienia: 1) Zdająca zasadnie uznała, że przedmiotowa umowa przekracza zakres zwykłych spraw spółki dla sprzedającego i powołał się w umowie na zgodę komandytariusza. Nie wiadomo dlaczego pominęła zgodę komplementariusza, który został wyłączony jedynie od prawa reprezentowania ale nie od prowadzenia spraw spółki. Nadto w takim wypadku wymagane jest podjęcie uchwały przez wspólników; 2) Zdająca nie przewidziała obowiązku sprzedawcy wystawienia faktury VAT, mimo, że klient jest płatnikiem podatku od towarów i usług, więc może mieć trudności z rozliczeniem księgowym tej transakcji; 3) ustalając kary umowne za niewydanie i nieodebranie samochodów Zdająca nie wskazała, czy chodzi o jeden czy obydwa samochody; 4) modyfikacja odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi w istocie nie różni się od reguł ustawowych więc założenie zadania w tym zakresie nie zostało wykonane; 5) roczny termin do wykonania prawa odkupu jest zdecydowanie za długi z punktu widzenia interesu klienta.

Zdaniem Komisji, z powyższej analizy treści pracy wynika, że z przedstawionych w zadaniu egzaminacyjnym problemów Zdająca nie rozwiązała w sposób prawidłowy istotnej ich części. Uchybienia te, ich waga i ilość, powodują obniżenie oceny pracy zdającej do oceny niedostatecznej. Uchybienia te są, zdaniem Komisji istotne, gdyż w istocie świadczą o niewykonaniu założeń zadania i nie wystarczającym chronieniu interesu klienta.

Pismem z 21 października 2018 r. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, zaskarżając ją w całości, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz uchwały I instancji o zobowiązanie organu do wydania uchwały stwierdzającej, że Skarżąca uzyskała wynik pozytywny z egzaminu adwokackiego oraz o zasądzenie od Komisji na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej uchwale Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 8, a także art. 107 § 3 K.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy pomimo ich wskazania w odwołaniu, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów Skarżącej zawartych w odwołaniu, jak również bez ustosunkowania się do jakiegokolwiek zarzutu odwołania, pomimo wymogu sporządzenia pisemnej opinii przez przewodniczącego lub członka

komisji dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu,

wraz ze stanowiskiem zgodnie z § 5 ust. 3 rozporządzenia z dnia 24 września 2009 w sprawie Komisji Egzaminacyjnej ll stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw

odwołań od wyniku egzaminu adwokackiego (Dz.U. z 2016 r. poz. 101), co spowodowało naruszenie zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej i skutkowało wydaniem uchwały nieodpowiadającej wymogom art. 107 § 3 K.p.a. oraz doprowadziło do naruszenia § 5 ust. 3 ww. rozporządzenia,

2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez nienależyte i niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego przejawiające się w braku wszechstronnej analizy dołączonych do umowy załączników, w tym uchwały zarządu "(...)"spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji z siedzibą w Toruniu na dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłych czynności i nie wyjaśnieniu przesłanek, którymi organ II instancji kierował się przesądzając o braku potwierdzenia umowy, pomimo, że jako załącznik do umowy Skarżąca załączyła uchwałę zarządu "(...)"zezwalającą na prowadzenie spraw spółki przekraczających zakres zwykłych czynności, która świadczyła o fakcie, że A. N. posiadał wiedze o zawarciu umowy jak również, że posiadał on wolę jej zawarcia, co z kolei przesądzało o konieczności zastosowania domniemania potwierdzenia umowy poprzez przystąpienie do jej wykonania, co skutkowało nieprawidłową oceną sporządzonej przez Skarżącą umowy przez organ II instancji wyrażającą się w nieprawidłowym stwierdzeniu, iż "czynienie założeń że spółka potwierdziłaby w przyszłości czynność prawną dokonaną przez Nikodema Górskiego w jej imieniu jest niedopuszczalne i nie wynika z pracy zdającej" i w konsekwencji utrzymaniem w mocy uchwały organu I instancji,

3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez uznanie faktu niepotwierdzenia umowy za udowodniony mimo nie wyjaśnienia tego faktu w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony sprawie, jak również poprzez zupełne pominięcie

ustalenia wiedzy A. N. zawarciu umowy, jego woli zawarcia umowy, jak również jego chęci odbioru rzeczy przez Kupującego, pomimo załączenia przez Skarżącą do umowy uchwały Zarządu determinującej przyjęcie domniemania potwierdzenia umowy poprzez przystąpienie do jej wykonania, co skutkowało nieprawidłowym utrzymaniem w mocy uchwały organu I instancji,

4) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez błędne uznanie, że zadaniem Skarżącej na egzaminie z zakresu prawa administracyjnego jest "sporządzenie ważnej i skutecznej umowy" oraz że "treść zadania egzaminacyjnego nie dopuszczała możliwości sporządzenia umowy dotkniętej bezskutecznością zawieszoną i sporządzenie takiej umowy musi zostać uznane jako niewykonanie zadania egzaminacyjnego", podczas gdy z treści zadania egzaminacyjnego wyraźnie wynika, że umowa sporządzona przez Skarżącą powinna "spełniać wszelkie inne wymagania warunkujące jej ważność i skuteczność", co doprowadziło do nieprawidłowego utrzymania uchwały organu I instancji w mocy, w sytuacji gdy umowa Skarżącej jest dotknięta bezskutecznością zawieszoną, ale został do niej dołączony załącznik warunkujący jej ważność i skuteczność, tj. uchwała Zarządu, tak więc w sytuacji, gdy praca Skarżącej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego (informacji dla zdającego) spełnia wymagania warunkujące jej ważność i skuteczność,

5) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez błędne uznanie, że "umowa nie została zawarta skutecznie, zatem również usługę adwokata H.W., za którego działała Zdająca nie można uznać za zgodna z interesem klienta, a zadania traktować jako wykonanego zgodnie założeniami" w sytuacji gdy do umowy została załączona uchwała Zarządu warunkująca ważność i skuteczność umowy, co wypełnia założenia podane w informacji dla zdającego, a bezskuteczność zawieszona nie stoi w sprzeczności z interesem klienta, tylko dodatkowo zabezpieczał interes klienta na wypadek nieprzewidzianych okoliczności mogących powstać po podpisaniu umowy gwarantując mu możliwość ewentualnej wycofania się z podjętej decyzji przy jednoczesnej niemożliwości wycofania się z umowy jego kontrahenta,

6) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez błędne uznanie, że "zadanie egzaminacyjne nie zostało wykonane, gdyż udokumentowana umowa nie wywołała skutków prawnych", podczas gdy zaproponowane przez Skarżącą oznaczenie osoby zawierającej umowę w imieniu Kupującego skutkuje bezskutecznością zwieszoną, która z kolei z chwilą potwierdzenia czynności prawnej gwarantuje ważność i skuteczność umowy z mocą wsteczną przy czym, powstanie skutków prawnych w sferze prawnej osoby rzekomo reprezentowanego przypada na moment zawarcia umowy przez rzekomego pełnomocnika (ex tunc),

7) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego uznanie, że Kupujący nie przystąpi do wykonania umowy i nie dokona odbioru rzeczy, pomimo tego, że "Kupujący będąc firmą transportową potrzebował przedmiotowych samochodów, a cenę uznał za atrakcyjną",

8) art. 10 K.p.a., poprzez pozbawienie Skarżącej możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym na etapie postępowania II instancyjnego, wobec zawartego w § 5 ust. 3 rozporządzenia z dnia 24 września 2009 r., wymogu sporządzenia pisemnej opinii przez przewodniczącego lub członka komisji pisemnej opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem, co prowadzi do konkluzji, że skoro Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie odniosła się w swojej uchwale do podniesionych w odwołaniu zarzutów niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego, to nie odniósł się do niej również sporządzający opinię członek komisji lub jej przewodniczący, czego Skarżąca na etapie postępowania administracyjnego nie miała możliwości skontrolować,

9) art. 10 K.p.a., poprzez pozbawienie Skarżącej możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym na etapie postępowania II instancyjnego, co

uniemożliwiło Skarżącej wnioskowanie o uzupełnienie materiału dowodowego i zbadanie okoliczności, czy w stosunku do innych zdających (również w innych komisjach egzaminacyjnych), którzy w sposób tożsamy ze Skarżącą określili reprezentanta Kupującego, również została wydana uchwała stwierdzająca negatywny wynik z egzaminu zawodowego, czy też uchwała stwierdzające pozytywny wynik z egzaminu zawodowego, co z kolei uniemożliwiło zbadanie, czy ogran I instancji w stosunku do Skarżącej nie naruszył art. 32 Konstytucji RP,

10) art. 8 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., poprzez naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwowych oraz zasady przekonywania z uwagi na

niedostarczone, niepełne i niestaranne wyjaśnienie pod względem prawym przesłanek i motywów, którymi organ lI instancji kierował się stwierdzając, że "przeciwnie do tego, co twierdzi Skarżąca, w przeważającej większości w doktrynie i orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że skutkiem niezastosowania się do zasad reprezentacji (...) jest bezwzględna nieważność dokonanej czynności na podstawie art. 58 K.c. (...) w związku z powyższym, umowę (...) należy uznać za bezwzględnie nieważną bez możliwości jej konwalidacji (...) Oryginalność koncepcji nie powinna być wartością preferowaną przy świadczeniu pomocy prawnej", podczas gdy pogląd prezentowany przez Skarżącą oraz organ I instancji - Egzaminatora 1, zgodnie z którym umowa dotknięta jest bezskutecznością zawieszoną, nie jest mniejszościowy, a jedynie aktualny, a ponadto pozostaje w zgodzie z uchwałą Sądu Najwyższego - zasadą prawną (z 30 maja 1990 r., III CZP 8/90) i aprobowany przez doktrynę oraz aktualne orzecznictwo, w tym również przez Sąd Najwyższy, przy czym o skutkach dokonania czynności przez organ działający bez umocowania nie powinna decydować popularność poglądu, a argumenty natury merytorycznej, których organ Il instancji nie podał w przeciwieństwie do Skarżącej,

11) art. 32 Konstytucji RP, poprzez niezastosowanie w zakresie przyjęcia przez organ II instancji nieobiektywnych założeń i rażąco nierównych kryteriów oceniania odwołań oraz prac z zakresu prawa gospodarczego w stosunku do skarżących, którzy w sporządzonych na egzaminie adwokackim umowach nie zastosowali reprezentacji spółki "(...)"wskazanej w art. 162 K.s.h., co skutkowało podjęciem przez ten sam organ administracji, wobec osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, różnych i zupełnie rozbieżnych w swej treści uchwał,

12) art. 78e ust. 2 P.a., poprzez dokonanie przez organ Il instancji niewłaściwej oceny pracy Skarżącej w oparciu indywidualną interpretację przepisów naruszającą prawo materialne, tj. art. 58 § 1 K.c. w zw. z art. 535 K.c., poprzez ich błędną wykładnię, skutkujące nieuzasadnionym uznaniem sporządzonej przez Skarżącą umowy sprzedaży za nieważną, podczas gdy w świetle ugruntowanych poglądów doktryny i judykatury jak również organu I instancji - Egzaminatora 1, zaproponowane

przez Skarżącą oznaczenie osoby zawierającej umowę w imieniu Kupującego nie pociąga za sobą skutku nieważności umowy, tylko sankcję bezskuteczności zwieszonej, która z kolei z momentem potwierdzenia czynności prawnej gwarantuje ważność i skuteczność umowy z mocą wsteczną, przy czym, powstanie skutków prawnych w sferze prawnej osoby rzekomo reprezentowanego przypada na moment

zawarcia umowy przez rzekomego pełnomocnika (ex tunc),

13) art. 78d ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 78e ust. 2 P.a., polegające na nieuzasadnionym utrzymaniu w mocy uchwały organu I instancji z uwagi na fakt, że Skarżąca "popełniła (...) rażący błąd w zakresie reprezentacji spółki "(...)" naruszając przy tym art. 162 K.s.h. Świadczy to o niedostatecznej znajomości podstawowych przepisów prawa, a nadto powoduje, że zadanie egzaminacyjne nie zostało wykonane, gdyż udokumentowana umowa nie wywołała skutków prawnych. Nie pozwala to na przyjęcie, że odwołująca aktualnie przygotowana jest do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata", podczas gdy określenie przez Skarżącą reprezentanta Kupującego, było niestandardowe, aczkolwiek nadal poprawne, a nie błędne, co świadczy o znajomości przepisów prawa i to w ujęciu interdyscyplinarnym, czego organ II instancji zdaje się nie zauważać, jak również, mając na uwadze domniemanie potwierdzenia umowy wynikające z załączenia do umowy uchwały Zarządu umowa sporządzona przez Skarżącą będzie ważna i skuteczna ex tunc czyli od momentu dokonania czynności przez N. G., a ponadto, w stopniu co najmniej dostatecznym Skarżąca zachowała w umowie elementy każdego z czterech ustawowych kryteriów oceny pracy, oraz wszystkie elementy stanu faktycznego zadania z zakresu prawa gospodarczego (tj. strony umowy, przedmiot umowy, założenia umowy), co determinuje konieczność stwierdzenia, że Skarżąca jest gotowa do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata,

14) art. 78e ust. 2 w związku z art. 78d ust. 1 i ust. 7 P.a., polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy uchwały organu I instancji pomimo faktu, że organ

I instancji wystawił pracy Skarżącej notę niedostateczną z egzaminu z zakresu prawa

gospodarczego podczas gdy Skarżąca w stopniu co najmniej dostatecznym zachowała w umowie elementy każdego z czterech ustawowych kryteriów oceny pracy, przez co organ I instancji dopuścił się naruszenia ustawowych kryteriów oceny prac egzaminu adwokackiego i przyjęcia własnych zasad oraz norm ustalania wyniku egzaminu adwokackiego, jak również nie wynikających z obowiązującego prawa zasad oceniania prac,

15) art. 78e ust. 2 P.a., poprzez brak wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu popełnionych błędów na ocenę pracy, pomimo stopniowalności ocen,

16) art. 78d ust. 10 w związku z art. 78e ust. 2 P.a., polegające na pominięciu wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych,

17) art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78e ust. 10 P.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie pracy wszystkich kryteriów i pełnej skali ocen, oraz pominięcie elementów poprawnych pracy jak również przedwczesne i niezasadne stwierdzenie nieważności umowy, co skutkowało błędnym przyjęciem skali dwustopniowej ocen, czego konsekwencją było

ustalenie, że praca nie spełniająca łącznie wszystkich wymogów jest pracą niedostateczną, co czyni ocenę niepełną.

W obszernym uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumentację popierającą zarzuty skargi.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona uchwała nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie.

Zgodnie z art. 78f ust. 1 P.a., pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną. W niniejszej sprawie Skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego, ponieważ z zadania z zakresu prawa gospodarczego otrzymała ocenę niedostateczną. W tym też zakresie Skarżąca wniosła odwołanie od uchwały I instancji, którą Komisja II stopnia utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałą.

Jak wynika z art. 78e ust. 2 P.a., oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką. Artykuł ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Z ust. 4, omawianego artykułu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W niniejszej sprawie egzaminatorzy oceniający pracę Skarżącej z zakresu prawa gospodarczego wystawili oceny cząstkowe niedostateczne.

Z art. 78e ust. 2 P.a., ponadto wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują dwaj niezależni od siebie egzaminatorzy, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej przepisie, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu adwokackiego. W wyroku z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12 Naczelny Sąd Administracyjny, analizując relację przepisów art. 36⁵ ust. 2 oraz 36⁴ ust. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, stanowiących odpowiednik art. 78e ust. 2 oraz 78d ust. 10 ustawy – Prawo o adwokaturze, skonstatował, że: "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej)".

Biorąc pod uwagę cel jaki przyświeca odbywaniu aplikacji prawniczych oraz przeprowadzaniu egzaminów aplikanckich, czyli m.in. nadzór i zapewnienie aby zawód zaufania publicznego, jakim jest w tym przypadku zawód adwokata, był wykonywany, ze względu na ochronę interesu publicznego, przez osoby do tego należycie przygotowane, Sąd zgadza się z powyższym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Analizując pracę egzaminacyjną Skarżącej z zakresu prawa gospodarczego oraz uchwałę Komisji II stopnia, Sąd stwierdza, że Komisja II stopnia, oceniając ponownie pracę Skarżącej, miała podstawy do utrzymania w mocy uchwałę I instancji. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej Skarżącej, przy wskazaniu prawidłowych elementów pracy Skarżącej, jak również błędów w niej zawartych, których waga i ilość zaważyła o niedostatecznej ocenie z zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego i negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego.

Kluczowym błędem zawartym w pracy Skarżącej, wskazanym zarówno przez egzaminatorów oceniających pracę Skarżącej, jak i przez Komisję II stopnia, jest nienależyta reprezentacja kupującego przy zawarciu umowy sprzedaży, co oznacza, według jednego z egzaminatorów, że sporządzona umowa jest czynnością niezupełną, wymagającą dla jej ważności i skuteczności potwierdzenia, według drugiego z egzaminatorów oraz Komisji II stopnia – bezwzględną nieważność umowy.

Zgodnie z casusem z zadania egzaminacyjnego, Skarżąca miała jako adwokat sporządzić na rzecz "(...)"spółki z o.o. w organizacji, jako kupującego umowę sprzedaży, na podstawie której spółka miała nabyć dwa samochody ciężarowe. Jedynym wspólnikiem "(...)"spółki z o.o. w organizacji, zgodnie z treścią zadania, jest N. G., natomiast zarząd jest dwuosobowy i każdy członek zarządu jest uprawniony do samodzielnej reprezentacji spółki. W świetle zatem art. 162 K.s.h., reprezentantem spółki, który podpisał umowę zgodnie z rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego zaproponowanego przez Skarżącą, nie mógł być jedyny wspólnik spółki – N. G.. Egzaminatorzy oceniający umowę sporządzoną przez Skarżącą uznali, że jest to błąd dyskwalifikujący pracę Skarżącej, wystarczający dla negatywnej oceny tej pracy.

Skarżąca odnosząc się do tej kwestii zarówno w odwołaniu od uchwały I instancji, jak i w skardze, nie zgodziła się z opinią jednego z egzaminatorów oraz Komisji II stopnia, że nienależyta reprezentacja kupującego przy zawarciu umowy sprzedaży, skutkuje bezwzględną nieważnością umowy. Skarżąca stoi na stanowisku, że nienależyta reprezentacja kupującego przy zawarciu przedmiotowej umowy sprzedaży, skutkuje sankcją bezskuteczności zawieszonej, co jak wskazuje wynika z nowszego orzecznictwa przyjmującego, że czynności dokonane przez organ nie mający uprawnienia do ich zawarcia są dotknięte sankcją bezskuteczności zawieszonej, co jest rezultatem stosowania do nich w drodze analogii art. 103 K.c. Skarżąca dodaje, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie domniemanie potwierdzenia przedmiotowej umowy. Skarżąca wywodzi to z faktu, że jako załącznik do umowy została wskazana uchwała zarządu podjęta w trybie art. 208 § 3 K.s.h., zezwalająca na prowadzenie spraw spółki przekraczającej zakres zwykłych czynności (tj. nabycie dwóch samochodów ciężarowych). Podjęcie uchwały miało miejsce przed zawarciem umowy w imieniu kupującego przez organ nieposiadający do tego kompetencji, a niewątpliwie, organ uprawniony do zawarcia umowy musiał uczestniczyć w podjęciu tej uchwały, w związku z czym, należy przyjąć, że organ uprawniony do zawarcia umowy wyraził zgodę na jej zawarcie. W konsekwencji, zdaniem Skarżącej, do potwierdzenia przedmiotowej umowy nie będzie konieczne złożenie odrębnego oświadczenia na piśmie przez organ posiadający kompetencje do zawarcia umowy, gdyż potwierdzeniem umowy będzie już samo przystąpienie do jej wykonania, a więc, zapłata ceny, czy fizyczny odbiór rzeczy przez kupującego w terminie wskazanym w umowie.

Skarżąca doszła do wniosku, że zaproponowane przez Nią rozwiązanie zadania egzaminacyjnego jest korzystne dla kupującego na rzecz którego Skarżąca sporządziła umowę, w przypadku bowiem, gdyby kupujący opóźnił się z odbiorem rzeczy, lub zapłatą ceny, mógłby nie potwierdzać dokonanej przez siebie czynności prawnej, przez co, gdyby tylko wyraził taką wolę, to uniknąłby negatywnych konsekwencji finansowych swojego opóźnienia. Ponadto, do czasu potwierdzenia umowy, kupujący może otrzymać, inną gospodarczo korzystniejszą ofertę, której nie mógłby przyjąć, gdyby umowę podpisał drugi członek zarządu. Zdaniem Skarżącej, niezupełność czynności prawnej zawartej przez kupującego powoduje, że sprzedawca jest związany postanowieniami umowy i nie może się od niej uwolnić, natomiast kupujący postanowieniami umowy będzie związany, o ile wyrazi taką wolę.

Odnosząc się do powyższego stanowiska Skarżącej, Sąd stwierdza, że całkowicie zgadza się ze zdaniem Komisji, iż zaproponowane przez Skarżącą rozwiązanie zadania egzaminacyjnego nie jest zgodne z interesem kupującego w interesie którego Skarżąca sporządziła umowę. W konsekwencji tak skonstruowana umowa nie stanowi rozwiązania zgodnego z założeniami zadania. Skarżąca miała sporządzić umowę ważną i skuteczną, a taką umową nie jest umowa dotknięta bezskutecznością zawieszoną, która dla swej ważności wymaga późniejszego potwierdzenia. Dlatego słusznie wskazała Komisja, że dla oceny pracy Skarżącej nie ma znaczenie, czy tak podpisana przez kupującego umowa, reprezentowanego przez jedynego wspólnika, jest dotknięta bezskutecznością zawieszoną, czy też jest bezwzględnie nieważna.

W ocenie Sądu, wątpliwe jest przekonanie Skarżącej, o związaniu sprzedawcy postanowieniami przedmiotowej umowy przy braku takiego związania postanowieniami umowy po stronie kupującego. Skoro bowiem, w doktrynie, jak i w orzecznictwie występuje rozbieżność co do skutków prawnych jakie rodzi naruszenie zakazu reprezentowania spółki jednoosobowej przez jedynego wspólnika, w postaci bezskuteczności zawieszonej bądź bezwzględnej nieważności, to kontynuując metodę argumentacji Skarżącej, nie można by wykluczyć, że sprzedawca uzna, iż przedmiotowa umowa jest bezwzględnie nieważna i nie przystąpi do jej realizacji, pomimo woli potwierdzenia ważności umowy przez kupującego.

Są to jednak rozważania, podobnie jak przytoczona argumentacja Skarżącej, wykraczające poza zakres oceny pracy egzaminacyjnej. Jak słusznie wskazała Komisja II stopnia w zaskarżonej uchwale, podstawą rozstrzygnięcie komisji egzaminacyjnej jest dokument sporządzony przez Zdającą podczas egzaminu, stanowiący rozwiązanie zadania egzaminacyjnego. Czynienie natomiast założeń, co do potwierdzenia w przyszłości umowy przez kupującego wykracza poza zakres zadania egzaminacyjnego, w ramach którego Skarżąca miała sporządzić ważną i skuteczną umowę sprzedaży.

W tym miejscu, należy również dodać, że ocena pracy egzaminacyjnej, nie może opierać się na domysłach intencji osoby zdającej proponującej takie, a nie inne rozwiązanie zadania. W niniejszej sprawie, rozwiązanie zadania egzaminacyjnego wymagało m.in. zastosowania art. 162 K.s.h., którego treść nie budzi interpretacyjnych wątpliwości. Skarżąca zaproponowała rozwiązanie zadania sprzeczne z treścią tego przepisu, i tę okoliczność powinni wziąć pod uwagę zarówno egzaminatorzy, jak i Komisja II stopnia przy ocenie pracy Skarżącej, a nie ewentualne założenia, które mogły przyświecać Skarżącej, przy przyjmowaniu takiego właśnie rozwiązania zadania egzaminacyjnego.

Z tych względów Sąd nie może uznać za przekonującą obszerną argumentację Skarżącej, polemiczną w stosunku do stanowiska egzaminatorów i Komisji w omawianym zakresie, zarzuty natomiast sformułowane w skardze w pkt I od 1 do 7, dotyczące naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez nienależyte i niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego w omawianym zakresie, należy uznać za niezasadne.

W świetle powyższego, Sąd stwierdza, że niezasadny jest również zarzut braku wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów Skarżącej zawartych w odwołaniu, jak również zarzut naruszenia art. 8 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. – zasady zaufania obywateli do organów państwowych oraz zasady przekonywania z uwagi na niedostarczone, niepełne i niestaranne wyjaśnienie pod względem prawym przesłanek i motywów, którymi organ lI instancji kierował się formułując swoje stwierdzenia. Komisja II stopnia zawarła w zaskarżonej uchwale wywód, który w sposób zwięzły, ale wyczerpujący odnosi się do stanowiska Skarżącej zawartego w odwołaniu od uchwały I instancji, który uzasadnia stanowisko egzaminatorów oraz Komisji II stopnia o nierozwiązaniu przez Skarżącą w prawidłowy sposób istotnej części zadania egzaminacyjnego.

Niezasadne są również zarzuty dotyczące naruszenia art. 10 K.p.a, poprzez pozbawienie Skarżącej możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym na etapie postępowania II instancyjnego co uniemożliwiło Skarżącej wnioskowanie o uzupełnienie materiału dowodowego i zbadanie okoliczności, czy w stosunku do innych zdających (również w innych komisjach egzaminacyjnych), którzy w sposób tożsamy ze Skarżącą określili reprezentanta kupującego, również została wydana uchwała stwierdzająca negatywny wynik z egzaminu zawodowego oraz art. 32 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie przez organ II instancji nieobiektywnych założeń i rażąco nierównych kryteriów oceniania odwołań oraz prac z zakresu prawa gospodarczego w stosunku do skarżących, którzy w sporządzonych na egzaminie adwokackim umowach nie zastosowali reprezentacji spółki "(...)"wskazanej w art. 162 K.s.h.

Odnosząc się do powyższych zarzutów w pierwszej kolejności Sąd podkreśla, że nie znajduje podstaw do stwierdzenia, że Komisja II stopnia przyjęła nieobiektywne założenia i rażąco nierówne kryteria oceniania odwołań oraz prac z zakresu prawa gospodarczego w stosunku do skarżących, którzy nie zastosowali reprezentacji spółki "(...)"wskazanej w art. 162 K.s.h. Ponadto, Sąd stwierdza, że postulowany przez Skarżącą dowód z prac innych zdających z zadania z zakresu prawa gospodarczego, nie jest dowodem adekwatnym, który pozwoliłby wykazać twierdzenia Skarżącej o rażąco nierównych kryteria oceniania odwołań oraz prac z zakresu prawa gospodarczego. Należy podkreślić, że zastosowany przez Skarżącą sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego w zakresie reprezentacji spółki będącej stroną umowy sprzedaży sporządzonej w ramach zadania egzaminacyjnego, był błędny, co stwierdzili i wyjaśnili egzaminatorzy sprawdzający pracę Skarżącej oraz Komisja II stopnia w zaskarżonej uchwale i z czym całkowicie zgodził się Sąd w przeprowadzonym powyżej wywodzie. Pomimo jednak uznania przez egzaminatorów oraz Komisję II stopnia, iż jest to błąd dyskwalifikujący pracę Skarżącej, zarówno egzaminatorzy, jak i Komisja II stopnia wskazali dodatkowe mankamenty pracy Skarżącej. Komisja II stopnia wskazała że: "1) Zdająca zasadnie uznała, że przedmiotowa umowa przekracza zakres zwykłych spraw spółki dla sprzedającego i powołał się w umowie na zgodę komandytariusza. Nie wiadomo dlaczego pominęła zgodę komplementariusza, który został wyłączony jedynie od prawa reprezentowania ale nie od prowadzenia spraw spółki. Nadto w takim wypadku wymagane jest podjęcie uchwały przez wspólników; 2) Zdająca nie przewidziała obowiązku sprzedawcy wystawienia faktury VAT, mimo, że klient jest płatnikiem podatku od towarów i usług, więc może mieć trudności z rozliczeniem księgowym tej transakcji; 3) ustalając kary umowne za niewydanie i nieodebranie samochodów Zdająca nie wskazała, czy chodzi o jeden czy obydwa samochody; 4) modyfikacja odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi w istocie nie różni się od reguł ustawowych więc założenie zadania w tym zakresie nie zostało wykonane; 5) roczny termin do wykonania prawa odkupu jest zdecydowanie za długi z punktu widzenia interesu klienta."

Komisja uznała te uchybienia za istotne i stwierdziła, że ich waga i ilość, powodują obniżenie oceny pracy Zdającej do oceny niedostatecznej. Oznacza to, że ocena niedostateczna z pracy Skarżącej z egzaminu z zakresu prawa gospodarczego nie jest wynikiem jedynie błędu dotyczącego nienależytej reprezentacji spółki "(...)", ale szeregu istotnych uchybień występujących w pracy Skarżącej. Dlatego też odwoływanie się do prac innych zdających, którzy w ten sam sposób określili reprezentanta spółki "(...)", nie może być skuteczne.

Sąd stwierdza, że niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów P.a., tj.: 78e ust. 2, art. 78d ust. 10 pkt 2 w związku z art. 78e ust. 2, art. 78e ust. 2 w związku z art. 78d ust. 1 i ust. 7 i art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78e ust. 10.

Komisja II stopnia wyjaśniła w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, co wskazał również Sąd w rozważaniach zamieszczonych powyżej, że przyjęcie przez Komisję II stopnia, jak również przez jednego z egzaminatorów bezwzględnej nieważności przedmiotowej umowy sprzedaży, nie miało w istocie rozstrzygającego znaczenia dla oceny pracy Skarżącej, a w tym Skarżąca upatruje niewłaściwość oceny dokonanej przez jednego z egzaminatorów i Komisję II stopnia. Błędna bowiem była przyjęta przez Skarżącą reprezentacja spółki "(...)" i ona stanowiła o braku prawidłowego rozwiązania zadania egzaminacyjnego w znacznej części, niezależnie od przyjętego skutku prawnego tej nienależytej reprezentacji spółki, co Sąd już wyjaśnił powyżej.

Sąd stwierdza, że powyżej wymienione błędy zawarte w sporządzonej przez Skarżącą w ramach zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego umowie sprzedaży wskazują, że dokonana przez Komisję ocena pracy Skarżącej znajdowała uzasadnione podstawy w wadliwych rozwiązaniach zaproponowanych przez Skarżącą. W konsekwencji, praca Skarżącej z tej części egzaminu nie spełniała kryteriów określonych w art. 78e ust. 2 P.a., w szczególności, nie zabezpieczała w należyty sposób interesu spółki "(...)". Dlatego nie można zgodzić się ze stanowiskiem Skarżącej, że Skarżąca w stopniu co najmniej dostatecznym zachowała w umowie elementy każdego z czterech ustawowych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej.

Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem Skarżącej, dotyczącym braku wszechstronnego zbadania i rozważenia przez Komisję wpływu popełnionych błędów na ocenę pracy oraz pominięcia elementów poprawnych pracy, jak również nieuwzględnienia przy ocenie pracy wszystkich kryteriów i pełnej skali ocen.

Egzaminatorzy sprawdzający pracę Skarżącej precyzyjnie wyliczyli prawidłowe elementy pracy Skarżącej, jak i jej mankamenty, co uwzględniła Komisja II stopnia. W ocenie Sądu, zarówno Komisja II stopnia jak i egzaminatorzy, dokładnie i merytorycznie uzasadnili swoje oceny i wobec wskazanych powyżej braków pracy Skarżącej, trudno uznać, że Skarżąca wykazała się przygotowaniem prawniczym do wykonywania zawodu w sposób należyty i samodzielny.

Zgodnie z art. 78d ust. 1 P.a., egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Zasadniczym celem szkolenia przeprowadzonego podczas aplikacji jest przygotowanie profesjonalistów, którzy w przyszłości będą wykonywać zawód zaufania publicznego. Przywołany przepis uzasadnia wysokie wymagania stawiane zdającemu, co koresponduje zarówno z interesem adwokackiej korporacji zawodowej jak i z ochroną interesu publicznego rozumianym jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Precyzyjnie wyraził to Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym powyżej wyroku z 13 lutego 2014 r., odnoszącym się wprawdzie do egzaminu radcowskiego, aktualnego jednak również odnośnie egzaminu adwokackiego stwierdzając, że: "Wychodząc z założeń aksjologicznych ustawy o radcach prawnych, normującej ten zawód zaufania publicznego, niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być braną pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd, aby wynik egzaminu radcowskiego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego. (...) W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane".

Sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie naruszenia przez Komisję II stopnia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia. Zaskarżona uchwała została wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego, mającego znaczenie w niniejszej sprawie, a organ odniósł się do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Dlatego też, zdaniem Sądu, Komisja prawidłowo utrzymała w mocy uchwałę I instancji.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), orzekł jak w sentencji.