Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1095/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1 i 5
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak - Pęczkowska, , Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska (spr.), Sędzia WSA Monika Kramek, Protokolant sekr. sąd. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Gminy Ś. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] po przeprowadzeniu wszczętego na wniosek Gminy [...], w dniu [...] marca 2016 r. postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z rejestru zabytków stodoły oraz fragmentu reliktów muru ogrodzeniowego (działka nr ewid. [...]), wchodzących w skład dwóch majdanów folwarcznych w C. (gm. [...], pow. [...]), wpisanych wraz z zabudowaniami i ogrodami gospodarczymi do tego rejestru pod numerem [...] (ob. [...]) decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we W. z dnia [...] czerwca 1997 r. - działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zm.) oraz art. 18 pkt 1 i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił skreślenia z rejestru zabytków stodoły oraz fragmentu reliktów muru ogrodzeniowego (działka nr ewid. [...]), wchodzących w skład dwóch majdanów folwarcznych w C. (gm. [...], pow. [...]), wpisanych wraz z zabudowaniami i ogrodami gospodarczymi do tego rejestru pod numerem [...] (ob. [...]) decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we W. z dnia [...] czerwca 1997 r.

W uzasadnieniu wskazał, że Wojewódzki Konserwator Zabytków we W. decyzją z dnia [...] czerwca 1997 r., wpisał do rejestru zabytków dwa majdany folwarczne wraz z zabudowaniami i ogrodami gospodarczymi, w granicach wyszczególnionych działek ewidencyjnych. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że przedmiotowe założenie jest istotnym elementem krajobrazu historycznego i kulturowego o znaczeniu ponadlokalnym. W treści decyzji określono, że w budynku tym ochronie konserwatorskiej podlega bryła, kształt i rodzaj pokrycia dachu, podział elewacji.

Pismem z dnia 24 marca 2016 r. Gmina [...], właściciel działki ewid. nr [...] w C., wystąpił do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o skreślenie budynku stodoły i fragmentu reliktów muru ogrodzeniowego z rejestru zabytków. Strona wniosła także o przeprowadzenie dowodu z wezwania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ś. z dnia [...] stycznia 2015 r. i 13 fotografii na okoliczność stanu zachowania obiektu oraz o przeprowadzenie dowodu z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa na okoliczność utraty wartości artystycznej, historycznej i naukowej obiektu. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przedmiotowe obiekty wchodzą w skład mniejszego i skromniejszego zespołu zabudowy, a "przedmiotowa część zespołu jest oddzielona od głównego majdanu drogą i nie jest w istotny sposób powiązana przestrzennie oraz kompozycyjnie z zespołem pałacowo- parkowym". Podkreślono, że z budynku stodoły zachowały się obecnie trzy ściany, tj. "jedna ściana podłużna oraz dwie szczytowe do wysokości przypór", przy czym ściany są niemal w całości pozbawione tynków zewnętrznych, budynek pozbawiony jest dachu, a ściany mają zaburzoną statykę, są odchylone od pionu, wygięte i poważnie spękane. Odnośnie do fragmentu muru ogrodzeniowego zlokalizowanego na działce nr ewid. [...] stwierdzono, że znajduje się on w złym stanie technicznym, wzniesione w linii muru słupy są częściowo rozebrane lub uszkodzone, a cegły zmurszałe. W uzasadnieniu wniosku wskazano ponadto, że od czasu wydania przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego prawomocnej decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. odmawiającej skreślenia z rejestru zabytków ww. obiektów stan faktyczny uległ znacznej zmianie, z uwagi na pogorszenie się ich stanu technicznego. Strona oznajmiła, że po wezwaniu w dniu 26 stycznia 2015 r. przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego do podjęcia natychmiastowych działań mających na celu usunięcie bezpośredniego niebezpieczeństwa ludzi i mienia, rozebrano ścianę podłużną wzdłuż drogi gminnej oraz ściany szczytowe do wysokości przypór. Podkreślono, że "obecny stan techniczny obiektu powoduje, iż obiekt utracił w stopniu całkowitym walory użytkowe i architektoniczne, a jego pierwotny wygląd nie jest w chwili obecnej możliwy do rozpoznania", natomiast remont stodoły i muru wiązałby się z przeprowadzeniem pełnej rekonstrukcji. Stwierdzono ponadto, że budynek stodoły utracił wartości artystyczne, historyczne i naukowe i w obecnym stanie zachowania "nie może świadczyć o pierwotnym układzie przestrzenno-funkcjonalnym założenia folwarcznego".

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmawiając skreślenia z rejestru zabytków budynku stodoły oraz fragmentu reliktów muru ogrodzeniowego oparł się o m.in. następujące dowody:

- decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] czerwca 1997 r., wpisującą do rejestru zabytków dwa majdany folwarczne wraz z zabudowaniami i ogrodami gospodarczymi;

- decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2015 r., nakazującą Gminie Ś. zabezpieczenie w sposób skuteczny budynku gospodarczego położonego na terenie działki ewid. nr [...], poprzez rozbiórkę ściany podłużnej wzdłuż drogi gminnej oraz ścian szczytowych do wysokości przypór;

- decyzję nr [...][...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2016 r. stwierdzającą nieważność ww. decyzji PINB z dnia [...] stycznia 2016 r.;

- opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. z dnia 1 sierpnia 2016 r., wraz z protokołem oględzin i materiałem zdjęciowym, wykonaną na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że mocą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2015 r. oddalono skargę Gminy Ś. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2015 r., utrzymującą w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2014 r., odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowej stodoły oraz fragmentu reliktów muru ogrodzeniowego oraz szeroko omówił zebrany materiał dowodowy. Organ stwierdził m.in., że stodoła na skutek rozbiórki, rażąco naruszającej przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy prawo budowlane, została pozbawiona części substancji budowlanej, tj. ściany południowej oraz szczytów ścian bocznych, niemniej jednak analizie na etapie prowadzonego postępowania podlega stopień zniszczenia obiektu w celu ustalenia, czy uległ on zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowych lub też ponowna ocena tychże wartości w oparciu o nowe ustalenia naukowe, a nie sam jego stan techniczny, czy brak uzasadnienia dla dalszego trwania z punktu widzenia technicznego bądź użytkowego.

W decyzji organ podkreślił, że obiekt niezmiennie posiada walory architektoniczne, bowiem czytelny jest obrys bryły budynku, zachowane do wysokości przypór ściany szczytowe oraz ściana północna do wysokości gzymsu wieńczącego, wyraźna jest artykulacja elewacji dwoma wrotami przejazdowymi, zamkniętymi łukiem odcinkowym i rytmiczne rozmieszczenie blend na ścianach szczytowych. Zaznaczono ponadto, że fragment muru granicznego pomimo zniszczeń, świadczy o pierwotnym układzie przestrzenno-funkcjonalnym podzielonego na dwa majdany założenia folwarcznego, a zatem posiada wartość historyczną i naukową. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że omawiany budynek stodoły, jako element dawnej zabudowy XIX-wiecznego założenia folwarcznego stanowi istotną kompozycyjnie, przestrzennie i ideowo część założenia folwarcznego, objętego ochroną konserwatorską, a zatem posiada wartość historyczną i naukową. Po analizie materiału dowodowego, wskazano ponadto, że brak jest podstaw do sformułowania wniosku, iż stwierdzone zniszczenia obiektów uniemożliwiają przeprowadzenie prac remontowych zgodnie ze sztuką konserwatorską i budowlaną. Wyjaśniono także, że rozwiązania naprawcze, które mogą prowadzić do znacznej rekonstrukcji, w okolicznościach tej szczególnej sprawy trzeba uznać za dopuszczalne, bowiem skreślenie z rejestru zabytków i przypuszczalne ich rozebranie doprowadzi do utraty przez zabytkowe założenie znaczących obiektów. W związku z powyższym uznano, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, bowiem omawiany budynek stodoły oraz fragment reliktów muru ogrodzeniowego nie uległy zniszczeniu w stopniu powodującym utratę wartości, dla których zostały wpisane do rejestru zabytków, a wartość będąca podstawą wpisania do rejestru zabytków nie została zakwestionowana w nowych ustaleniach naukowych.

Pismem z dnia 10 lutego 2017 r., Gmina Ś., wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku zarzucono Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności koniecznych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, wobec "odrzucenia dowodu z opinii biegłego sporządzonej na zlecenie Organu i nie zleceniu przez Organ wydania kolejnej opinii".

W związku z podniesionymi w ww. wniosku zarzutami, organ prowadzący postępowanie zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z prośbą o przeprowadzenie oględzin i wykonanie dokumentacji fotograficznej ww. nieruchomości w celu ustalenia stanu faktycznego ze szczególnym uwzględnieniem oceny stanu zachowania i stopnia zniszczenia obiektu. W dniu 10 listopada 2017 r. w trakcie przeprowadzonych z udziałem stron oględzin przedmiotowego zabytku ustalono, że w zachowanym fragmencie muru spoiny są wypłukane, cegła skorodowana, zmurszała, w dolnej części elewacji północnej z ubytkami. Zachodnia część muru (dawny słup bramny) w górnej części rozebrany. Odnośnie do budynku stodoły stwierdzono, że zachowały się ściany szczytowe (wschodnia i zachodnia) do wysokości ok. 2,5 m i ściana północna do wysokości zachowanego gzymsu wieńczącego. Spoiny wypłukane (w ścianach szczytowych w znacznym stopniu), osłabione i skorodowane. Korona murów porośnięta trawą, mury popękane z widocznymi wyraźnie spękaniami w ścianie wschodniej, przypory odspojone. W protokole stwierdzono, że zarówno mur jak i stodoła narażone są na destrukcyjne działanie czynników atmosferycznych. Zaznaczono także, że ściana północna stodoły odchylona jest od pionu. W trakcie oględzin sporządzono dokumentację fotograficzną.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...] po rozpatrzeniu wniosku z dnia 10 lutego 2017 r. Gminy Ś., o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków stodoły oraz fragmentu reliktów muru ogrodzeniowego działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6, art. 89 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 138 pkt 1 i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2017 r., znak: [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawą działania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest przepis art. 13 ust 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, po ocenie czy zachodzą ustawowe przesłanki do takiego działania sformułowane w przepisie art. 13 ust. 1 ww. ustawy, stosownie do którego skreślić można zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.

Po ponownej analizie materiału dowodowego uzupełnionego o protokół z oględzin stodoły i muru ogrodzeniowego w C., przeprowadzonych w dniu 10 listopada 2017 r., organ stwierdził, że stan zachowania ww. obiektów nie uległ zmianie od czasu przeprowadzenia oględzin przez Narodowy Instytut Dziedzictwa w 2016 r. Minister uznał zatem, że w omawianej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie budynku stodoły oraz fragmentu reliktów muru ogrodzeniowego (działka nr ewid. [...]), wchodzących w skład dwóch majdanów folwarcznych w C. (gm. Ś., pow. [...]), wpisanych wraz z zabudowaniami i ogrodami gospodarczymi do tego rejestru. Natomiast argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowych obiektów, zostały wyjaśnione w decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2017 r. i zachowały swoją aktualność.

Omawiany budynek stodoły wraz z fragmentem reliktów muru ogrodzeniowego są istotnymi elementami zabudowy jednego z majdanów położonych w miejscowości C., a ich wartość wynika nie tylko z cech indywidualnych, ale także z walorów przestrzennych, polegających na współtworzeniu zabytkowego zespołu. A zatem, biorąc pod uwagę stan zachowania obiektów, a także ich walory historyczne, naukowe i artystyczne omawiana stodoła wraz z fragmentem muru nadal zachowują bezcenny walor zabytkowy.

Organ zaznaczył, że jedną z wartości założenia folwarcznego w C. jest sposób ukształtowania zabudowy gospodarczej wokół dwóch majdanów rozdzielonych drogą. Wojewódzki Konserwator Zabytków we W. w decyzji z dnia [...] czerwca 1997 r. określając ww. zabytek wyraźnie określił specyfikę tego założenia i zaznaczył jego ponadlokalną wartość. Budynek stodoły pomimo złego stanu zachowania posiada wartości, które należy zachować ze względu na ważny interes społeczny jakim jest zachowanie dla przyszłych pokoleń świadectwa istnienia w C. folwarku o rzadko spotykanym sposobie ukształtowania. W związku z powyższym mimo wyburzenia części obiektu posiada on wartości artystyczne, historyczne i naukowe, dla których został objęty ochroną prawną, przede wszystkim jako część zespołu zabudowy. Ponadto, zgodnie z treścią art. 6 pkt 1 ww. ustawy, ochronie i opiece podlegają m.in. zespoły budowlane bez względu na stan zachowania.

W świetle materiału dowodowego, zniszczenia substancji budowlanej omawianych obiektów, nie przesądzają o trwałej i nieodwracalnej utracie wartości zabytkowych, w tym zarówno wartości historycznej jak i artystycznej. Czytelny jest bowiem obrys budynku w terenie (na podstawie zachowanych fragmentów ścian), a najcenniejszą wartością przedmiotowego obiektu jest fakt, że stanowi on istotny element zespołu zabudowy majdanu, kształtujący jego odbiór przestrzenny. Wartość ta została zachowana do chwili obecnej. W istniejącym stanie zachowania możliwe jest przeprowadzenie remontu kapitalnego, z uwzględnieniem konieczności odtworzenia elementów w nowym materiale.

Tym samym, okoliczność nawet bardzo złego stanu zachowania budynku, nie może stanowić uzasadnienia dla skreślenia zabytku z rejestru, na podstawie przepisu art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Obiekt znajdujący się nawet w złym stanie technicznym nie może zostać wykreślony jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe. Innymi słowy nawet obiekt będący ruiną, jeżeli zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości nie może zostać wykreślony z rejestru zabytków. Powyższy wniosek pośrednio znajduje również uzasadnienie w brzmieniu art. 6 pkt 1 lit. b ww. ustawy, zgodnie z którym, ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące w szczególności zespołami budowlanymi. Przez utratę wartości artystycznej, historycznej lub naukowej należy rozumieć jej całkowitą utratę.

Fakt częściowego wyburzenia obiektu nie uzasadnia wniosku o skreślenie z rejestru zabytków. Niezwykle istotny pozostaje bowiem fakt, że budynek stodoły od chwili wpisania do rejestru zabytków posiada przede wszystkim wartość artystyczną jako obiekt wchodzący w skład zespołu zabudowy jednego z majdanów w C., walor typologiczny, jako dokument historii kultury materialnej regionu, a także wartość naukową jako przykład budownictwa charakterystycznego dla budynków gospodarczych wznoszonych pod koniec XIX w. Wartość muru ogrodzeniowego wynika bezpośrednio z jego funkcji wyznaczającej granice podwórza gospodarczego.

Odnosząc się do zarzutów strony dotyczących nieuwzględnienia wniosków opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. z dnia 1 sierpnia 2016 r. i niewystąpienia o uzupełnienie opinii o brakujące elementy lub o powołanie innego biegłego organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 80 k.p.a. organ konserwatorski może określonym dowodom odmówić wiary. Może to nastąpić po wszechstronnym rozpatrzeniu dowodu i po wyjaśnieniu przyczyny takiej oceny. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. odniósł się do opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa wskazując, na zbyt ogólny charakter uwag dotyczących koniczności całkowitego odtworzenia obiektu w czasie remontu oraz na "hipotetyczną w dużej mierze ocenę stopnia zużycia obiektu, opartą wyłącznie o jego oględziny". W związku z powyższym uznał, że w decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zostały stronom wyjaśnione przesłanki, na podstawie których organ uznał zawarte w ww. opinii wnioski za nieuprawnione. Odnośnie do zarzutu niewystąpienia o nową opinię do innego biegłego, ewentualnie o uzupełnienie ww. ekspertyzy wyjaśnił, że organ ocenia w oparciu o zebrany materiał dowodowy, przy czym nie musi kierować się wnioskami zamówionej opinii. Po pełnej analizie akt sprawy Minister nie uznał za zasadne występowanie o kolejną opinię, z uwagi na fakt iż materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia mającego potwierdzenie w zebranych w sprawie dowodach.

Podkreślono, że organ administracji publicznej obowiązany jest podjąć wszelkie kroki prawne, zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w celu zachowania zabytku w zasobie dziedzictwa narodowego. Oznacza to, iż w przypadku braku wystąpienia ustawowych przesłanek do skreślenia zabytku z rejestru, nie można rozpatrywać sprawy w sposób, który w konsekwencji prowadziłby do rozbiórki obiektu, bowiem stoi to w sprzeczności z interesem społecznym, wynikającym z konstytucyjnych obowiązków Rzeczpospolitej Polskiej wobec przyszłych pokoleń (treść preambuły oraz art. 5 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2018 r. złożyła Gmina Ś. reprezentowana przez r. pr. J. B.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść decyzji polegający na ustaleniu, że stodoła oraz fragmenty reliktów muru ogrodzeniowego (działka ewidencyjna [...]) wchodzących w skład dwóch majdanów folwarcznych w C. posiadają walory zabytku i nie uległy one zniszczeniu w stopniu powodującym utratę ich wartości historycznej, podczas gdy utraciły one walory zabytku i uległy zniszczeniu w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej, naukowej,

2) naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami polegające na wydaniu decyzji odmawiającej wykreślenie stodoły oraz fragmentów reliktów muru ogrodzeniowego ww. zabytku z rejestru zabytków z rejestru zabytków w sytuacji gdy są spełnione przesłanki do ich wykreślenia z rejestru zabytków,

3) naruszenie przepisów procedury administracyjnej a w szczególności przepisów art. 7, 6, 77 oraz art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego polegające na wydaniu decyzji w oparciu o nieobiektywne, niepełne ustalenia organu oparte jedynie na dokumentacji fotograficznej, pomijające wnioski z opinii z dnia 1 sierpnia 2016 r. sporządzonej na zlecenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W., nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez Skarżącą, a mianowicie z opinii uzupełniającej Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. lub dowodu z nowej opinii sporządzonej przez profesjonalistę na okoliczność ustalenia zachowania wartości historycznej zabytku wobec zarzutu Organu w przedmiocie powierzchowności i dużej ogólności opinii z dnia 1 sierpnia 2016 r.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów:

- ekspertyzy o stanie technicznym budynku gospodarczego - stodoła usytuowanego w

C. sporządzonej w lipcu 2014 r.,

- opinii z dnia 1 sierpnia 2016 r. Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W.,

- opinii z dnia 24 marca 2014 r. Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W.,

na okoliczność ustalenia stanu technicznego zabytków budynku stodoły i fragmentu reliktów muru ogrodzeniowego położonych w C. wchodzących w skład dwóch majdanów folwarcznych i utraty przez nich wartości historycznej, a tym samym spełnienia przesłanki do wykreślenia z rejestru zabytków.

Jednocześnie wniesiono o przeprowadzenie opinii na okoliczność ustalenia stanu technicznego ww. zabytku i utraty przez nich wartości historycznej, a tym samym spełnienia przesłanki do wykreślenia z rejestru zabytków.

Działając w oparciu o przepis art. 145 par. 1 pkt 1 p.p.s.a wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w ocenie Skarżącej od czasu wydania przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r., stan faktyczny uległ znacznej zmianie, a mianowicie stan techniczny fragmentów stodoły oraz muru ogrodzeniowego uległ znacznemu zniszczeniu. Obiekt podlega ciągłej degradacji spowodowanej warunkami atmosferycznymi. Pojawiły się nowe liczne zarysowania oraz pęknięcia po wewnętrznej stronie ściany szczytowej rozebranej częściowo zgodnie z wezwaniem Powiatowego inspektora Nadzoru Budowlanego w Ś.

W ocenie Skarżącej obecny stan techniczny obiektu utracił w stopniu całkowitym walory użytkowe i architektoniczne, a jego pierwotny wygląd nie jest w chwili obecnej możliwy do rozpoznania. Remont budynku stodoły oraz muru ogrodzeniowego wymagałoby przeprowadzenia jego pełnej rekonstrukcji. Obiekt uległ całkowitemu zniszczeniu.

Powyższe już w ramach postępowania w sprawie o wykreślenie zabytku z rejestru zostało ustalone bezsprzecznie. Opinia sporządzona na zlecenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. z dnia 24 marca 2014 r. wskazuje, iż stan zachowania budynku stodoły jest bardzo zły, grożący katastrofą budowlaną. Według tej opinii przedmiotowy budynek stodoły oraz fragment muru ogrodzeniowego uległy zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego chronionych wartości. Ewentualny remont wiązałby się z rekonstrukcją wszystkich jego elementów konstrukcyjnych. Od tego czasu upłynęło 4 lata zatem logiczne jest, że stan techniczny budynku stodoły i muru ogrodzeniowego pogorszył się w stopniu znacznym.

Powyższe potwierdza opinia sporządzona na zlecenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. z dnia 1 sierpnia 2016 r.

Mimo to organ rozpoznający sprawę w decyzji z dnia [...] lutego 2018 r. wbrew złożonym opiniom, ponownie wskazał, że stan zachowania obiektów nie uległ zmianie od czasu przeprowadzenia oględzin przez Narodowy Instytut Dziedzictwa w 2016 r., uznając, że w niniejszej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności faktyczne i prawne pozwalające na wykreślenie zabytku z rejestru.

Organ wskazał, że omawiana stodoła wraz z fragmentem muru nadal zachowują bezcenny walor zabytkowy i są elementem historii i kultury materialnej w C. świadczącym o gospodarczym rozwoju miejscowości. Natomiast jako elementy zespołu zabudowy, stanowią źródło badań naukowych nad budownictwem i rozwojem architektury zespołów folwarcznych w regionie. Organ nie uwzględnił jednak okoliczności wskazanych w obu opiniach, z których wynika wprost, że stan techniczny zabytku jest tak zły, że zabytek utracił wartość historyczną, naukową i artystyczną.

Organ mając wątpliwości co do prawidłowości wydanej opinii nie uwzględnił również wniosku strony o przeprowadzenie dowodu w postaci zlecenia opinii uzupełniającej opinię sporządzoną na zlecenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. lub zlecenia sporządzenia nowej opinii.

Zatem organ wytykając szereg błędów opinii wykonanej na zlecenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. opinii, rozstrzygnął sprawę bez uzyskania tych informacji z innych źródeł, interpretując powstałe wątpliwości na niekorzyść strony. W ocenie Skarżącej prawidłowym działaniem byłoby zlecenie uzupełnienia opinii o brakujące elementy lub powołanie innego biegłego, o co też Skarżąca wnioskowała w piśmie z dnia 10 lutego 2017 r. stanowiącym wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2017 r.

Podniesiono, że w przypadku zaistnienia wątpliwości organ ma obowiązek skorzystać z opinii specjalisty w celu należytego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy. Powyższe jest niezbędne do prawidłowego i sprawiedliwego osądzenia sprawy i wydania zgodnej z prawem decyzji administracyjnej.

W niniejszej sprawie organ w sposób nieprawidłowy, niewystarczający przeprowadził postępowanie dowodowe odmawiając sporządzenia opinii uzupełniającej pomimo istnienia wątpliwości natury faktycznej, mających istotny wpływ na treść decyzji administracyjnej.

W ocenie Skarżącej w niniejszej sprawie zostały naruszone podstawowe zasady postępowania administracyjnego, tj. zasada prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 kpa) oraz zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). Powyższe doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że strona nie udowodniła zaistnienia przesłanek uzasadniających wykreślenie zabytku z rejestru zabytków i wydania nieobiektywnej opartej na subiektywnym przekonaniu decyzji z dnia [...] lutego 2018 r. W niniejszej sprawie, w ocenie Skarżącej doszło do zniszczenia zabytku w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej i naukowej.

Została zatem spełniona przesłanka określona w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami uzasadniająca wykreślenie zabytku z rejestru. W ocenie Skarżącej obecny stan techniczny obiektu powoduje, że obiekt utracił w stopniu całkowitym walory użytkowe i architektoniczne, a jego pierwotny wygląd nie jest w chwili obecnej możliwy do rozpoznania. Remont budynku stodoły oraz muru ogrodzeniowego wymagałby przeprowadzenia pełnej jego rekonstrukcji. Obiekt niewątpliwie uległ całkowitemu zniszczeniu.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sąd skargę oddalił, gdyż w ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2018 r. znak: [...], odmawiająca skreślenia z rejestru zabytków stodoły oraz fragmentu reliktów muru ogrodzeniowego (działka nr ewid. [...]), wchodzących w skład dwóch majdanów folwarcznych w C. (gm. Ś., pow. [...]), wpisanych wraz z zabudowaniami i ogrodami gospodarczymi do tego rejestru pod numerem [...] (ob. [...]) decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we W. z dnia [...] czerwca

1997 r.

Materialno-prawną podstawę kwestionowanej decyzji stanowi art. 13 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r., poz. 1446), zgodnie z którym zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Z przepisu tego wynika, iż skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu. Przy czym, instytucja przewidziana w przywołanym przepisie winna być traktowana w kategoriach wyjątku. Zgodnie z ww. przepisem, skreślenie zabytku z rejestru zabytków ma miejsce m. in. w sytuacji jego zniszczenia w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie podkreśla się, że dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru a utratą przez ten obiekt ww. wartości. W wyroku z dnia 25 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 1157/10 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Sąd Naczelny w ww. orzeczeniu podał też, że zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia (na mocy ww. art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy). W kontekście powyżej wskazanej przesłanki, istotnego znaczenia nabiera zatem ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Nie każde więc zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia tego zabytku z rejestru zabytków, a jedynie takie, z którym wiąże się dla tego obiektu utratą wartości prawnie chronionych.

Problem który legł u podstawy skargi w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia czy zabytek - budynek stodoły oraz relikty muru ogrodzeniowego wchodzące w skład majdanów folwarcznych w C., utracił swoje wartości historyczne, artystyczne lub naukowe.

Skarżąca Gmina Ś. właściciel ww. zabytku składającego się z zabudowań zlokalizowanych na działce o nr ewid. [...] w miejscowości C., tj. fragmentu budynku stodoły oraz reliktów muru ogrodzeniowego w piśmie z dnia 24 marca 2016 r. zwróciła się o wykreślenie z rejestru zabytków ww. obiektów wskazując na ich zły stan techniczny i wizualny, a także na fakt znacznego pogorszenia się stanu budynków zabytku od czasu poprzednio prowadzonego postępowania w sprawie. Podniesiono także, że obecny stan techniczny obiektu powoduje, iż obiekt utracił w stopniu całkowitym walory użytkowe i architektoniczne, a jego pierwotny wygląd nie jest w chwili obecnej możliwy do rozpoznania, natomiast remont stodoły i muru wiązałby się z przeprowadzeniem pełnej rekonstrukcji. Stwierdzono ponadto, że budynek stodoły utracił wartości artystyczne, historyczne i naukowe i w obecnym stanie zachowania nie może świadczyć o pierwotnym układzie przestrzenno-funkcjonalnym założenia folwarcznego.

Przedmiot ww. wniosku objęty jest ochroną konserwatorską na mocy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we W. z dnia [...] czerwca 1997 r., która dotyczy wpisu do rejestru zabytków województwa wrocławskiego pod numerem [...] dwóch majdanów folwarcznych wraz z zabudowaniami i ogrodami gospodarczymi w granicach działek podanych w sentencji tego orzeczenia, w tym w granicach działki o nr ewid. [...]. Wyszczególnienie obiektów i zakres ochrony zawarto w załączniku nr 2, stanowiącym integralną część decyzji. W załączniku tym wymieniono m. in. stodołę usytuowaną w południowym skrzydle majdanu nr 2 i wskazano, że ochronie podlega bryła, kształt i rodzaj pokrycia dachu, podział elewacji, jak i relikty muru granicznego w południowej części założenia. W uzasadnieniu wymienionej decyzji o wpisie do rejestru zabytków wskazano, że przedmiotowe założenie jest istotnym elementem krajobrazu historycznego i kulturowego o znaczeniu ponadlokalnym, stąd też przedmiotowe założenie jako dobro kultury podlega ochronie prawnej.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego tymczasem stoi na stanowisku, że w omawianej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne (sprawa była rozpoznawana trzeci raz przez organ) oraz, że stan zachowania ww. obiektu nie uległ zmianie w takim stopniu by możliwe było wykreślenie obiektu z rejestru zabytków. Przy czym Minister wskazał, że omawiany budynek stodoły wraz z fragmentem reliktów muru ogrodzeniowego są istotnymi elementami zabudowy jednego z majdanów, a ich wartość wynika nie tylko z cech indywidualnych, ale także z walorów przestrzennych, polegających na współtworzeniu zabytkowego zespołu. A zatem, biorąc pod uwagę stan zachowania obiektów, a także ich walory historyczne, naukowe i artystyczne omawiana stodoła wraz z fragmentem muru nadal zachowują cenny walor zabytkowy.

Sąd rozstrzygając sprawę uznał, że stanowisko Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest prawidłowe i oparte na przepisach prawa.

Zdaniem Sądu pomimo nagannego, wciąż pogarszającego się stanu zabytku, co jest następstwem nieodpowiednich działań Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ś., jak również zaniedbań właściciela – Gminy w Ś. (brak konserwacji np. chociażby poprzez nieusuwanie zarastającej zabytek roślinności i remontów, tj. niepodejmowanie działań zgodnie z art. 5 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie zabytków - sprawowanie opieki nad zabytkiem, w tym zapewnienie warunków m.in. do zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości) w sprawie nie można mówić, o tym, że skonkretyzowały się przesłanki skreślenia zabytku z rejestru opisane w art. 13 ustawy o ochronie zabytków (zabytek uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru). Nawet jeżeli wartości które pierwotnie miały być chronione obecnie się nie zachowały (kształt i rodzaj pokrycia dachu), to bryła, podział elewacji, jak i relikty muru granicznego w południowej części założenia, nadal znajdują się w stanie pozwalającym na podtrzymanie ochrony ww. obiektu jako zabytku. W decyzji I instancji Minister szczegółowo wskazał, że nadal czytelny jest obrys bryły budynku, zachowane są do wysokości przypór ściany szczytowe oraz ściana północna do wysokości gzymsu wieńczącego, wyraźna jest artykulacja elewacji dwoma wrotami przejazdowymi, zamkniętymi łukiem odcinkowym i rytmiczne rozmieszczenie blend na ścianach szczytowych. Zaznaczono ponadto, że fragment muru granicznego pomimo zniszczeń, świadczy o pierwotnym układzie przestrzenno-funkcjonalnym podzielonego na dwa majdany założenia folwarcznego. Jak wykazał to Minister obiekt posiada cechy zabytku, który powinien być objęty ochroną prawną. Zniszczenia substancji budowlanej omawianych obiektów, nie przesądzają o trwałej i nieodwracalnej utracie wartości zabytkowych, w tym zarówno wartości historycznej jak i artystycznej. Sąd podziela pogląd, że czytelny jest obrys budynku w terenie (na podstawie zachowanych fragmentów ścian), a najcenniejszą wartością przedmiotowego obiektu jest fakt, że stanowi on istotny element zespołu zabudowy majdanu, kształtujący jego odbiór przestrzenny. Wartość ta została zachowana do chwili obecnej. Ponadto w istniejącym stanie zachowania możliwe jest przeprowadzenie remontu kapitalnego, z uwzględnieniem konieczności odtworzenia elementów w nowym materiale.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że pomimo zniszczeń jakich doznał zabytek na skutek wydania przez powiatowy organ nadzoru budowlanego decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa i przeprowadzonej na skutek tej decyzji przez właściciela częściowej rozbiórki obiektu oraz zaniedbań w konserwacji i bieżących remontach, omawiany zabytek nadal zachowuje wartości historyczne, artystyczne i naukowej, które powinny podlegać ochronie prawnej.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że jak wyżej omówiono, zdaniem Sądu nie doszło do utraty przez zabytek wartości historycznej, historycznej, artystycznej, czy naukowej. Nie doszło zatem do wskazywanego błędu w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść decyzji.

W sprawie też nie doszło do naruszenia art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami polegającego na wydaniu decyzji odmawiającej wykreślenia zabytku z rejestru zabytków z rejestru zabytków w sytuacji gdy są spełnione przesłanki do ich wykreślenia z rejestru zabytków. W ocenie strony skarżącej obecny stan techniczny obiektu powoduje, że obiekt utracił w stopniu całkowitym walory użytkowe i architektoniczne, a jego pierwotny wygląd nie jest w chwili obecnej możliwy do rozpoznania. Remont budynku stodoły oraz muru ogrodzeniowego wymagałby przeprowadzenia pełnej jego rekonstrukcji. Obiekt niewątpliwie uległ całkowitemu zniszczeniu.

Zdaniem Sądu, jak wyżej już to omówiono, w sprawie nie zaistniała sytuacja wskazana przez stronę całkowitej utraty przez zabytek walorów użytkowych i architektonicznych. Należy również zauważyć, czego zdaje się nie dostrzega strona skarżąca, że oprócz walorów użytkowych i architektonicznych, które ucierpiały poprzez zaniechania strony skarżącej w opiece nad omawianym zabytkiem, chroniony jest także zabytkowy układ przestrzenny dwóch majdanów gospodarskich. Poza tym wciąż zachowane zostały przynajmniej częściowo bryła, podział elewacji, jak i relikty muru granicznego w południowej. Odnosząc się do kwestii przeprowadzenia remontu polegającego na pełnej rekonstrukcji budynku, wskazać należy, że zniszczenia obiektu nie uniemożliwiają przeprowadzenia prac remontowych zgodnie ze sztuką konserwatorską i budowlaną. W sprawie istnieje bogata dokumentacja fotograficzna pozwalająca na odtworzenie obiektu w jego zabytkowym kształcie. Kwestie kosztowności prac remontowych, koniecznych do wykonania przy przedmiotowym budynku nie są decydujące w toku postępowania w sprawie skreślenia takiego obiektu z rejestru zabytków. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy zabytki nieruchome będące dziełami architektury i budownictwa podlegają ochronie i opiece bez względu na stan zachowania. Dlatego też bez znaczenia w postępowaniu opartym o art. 13 jest kwestia, czy obiekt wymaga wykonania prac budowlanych polegających na remoncie, czy też wymaga wykonania robót rekonstrukcyjnych (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 234/07).

Odnosząc się do naruszenia przepisów procedury administracyjnej a w szczególności przepisów art. 7, 6, 77 oraz art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego polegającego na wydaniu decyzji w oparciu o nieobiektywne, niepełne ustalenia organu oparte jedynie na dokumentacji fotograficznej, pomijające wnioski z opinii z dnia 1 sierpnia 2016 r. sporządzonej na zlecenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W., nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez Skarżącą, a mianowicie z opinii uzupełniającej Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. lub dowodu z nowej opinii sporządzonej przez profesjonalistę na okoliczność ustalenia zachowania wartości historycznej zabytku wobec zarzutu Organu w przedmiocie powierzchowności i dużej ogólności opinii z dnia 1 sierpnia 2016 r., wskazać należy, że Minister jest organem posiadającym specjalistyczną wiedzę, która pozwala mu stosować zasadę swobodnej oceny dowodów poprzez analizę przedstawionych dowodów i uznanie który z nich ma większą lub mniejsza moc dowodową. Zdaniem Sądu, organ orzekając w ten sposób nie naruszył ani wskazanego w skardze art. 77 § 1 k.p.a., ani wymienionego już powyżej art. 80 k.p.a. Przywołana zasada swobodnej oceny dowodów uregulowana w art. 80 Kodeksu, pozwala organowi administracji publicznej na dokonanie własnej oceny wartości poszczególnych dowodów. Organ administracji publicznej może tym samym określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny (tak B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, wyd. 12 C. H. Beck, str. 354). Tak też zachował się organ orzekając w sprawie, o czym świadczy treść uzasadnienia decyzji obu instancji. W analizowanych decyzjach organ odniósł się m. in. do dowodów przedłożonych przez skarżącego, w tym do opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa wskazując na zbyt ogólny charakter uwag dotyczących koniczności całkowitego odtworzenia obiektu w czasie remontu oraz na hipotetyczną w dużej mierze ocenę stopnia zużycia obiektu, opartą wyłącznie o jego oględziny.

Powyżej przedstawione argumenty wskazują, że organ nie miał obowiązku przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez skarżącą, chociażby z opinii uzupełniającej Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy we W. lub dowodu z nowej opinii sporządzonej przez profesjonalistę. Należy ponownie odnieść się do zasady swobodnej oceny dowodów. Organ administracji publicznej nie jest związany opinią biegłego, może ją przyjąć, jeśli uzna ją za trafną, ale może ją także całkowicie lub częściowo zakwestionować i przyjąć odmienną ocenę, własną, popartą doświadczeniem, wiedzą i innymi zgromadzonymi dowodami. Po raz kolejny należy podkreślić, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest organem posiadającym specjalistyczna wiedzę, dzięki której ma możliwości weryfikowania i oceny przedstawianych dowodów. W konsekwencji Sąd stwierdza, iż organ orzekając w sprawie nie był skrępowany opinią specjalistyczną wykonaną na zlecenie skarżącego, co więcej – z przyczyn powyżej podniesionych, nie mógł być związany wnioskami końcowymi zawartymi w tej opinii, a to w kontekście wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Opinia ta mogła stanowić tylko materiał pomocny do wydania rozstrzygnięcia, nie mogła natomiast wskazywać rozstrzygnięcia sprawy. To organ, a nie biegły był uprawniony, co więcej – obowiązany (wobec wszczęcia postępowania na wniosek) do dokonania samodzielnej oceny i tym samym ustalenia, czy wystąpiła chociażby jedna z przesłanek uregulowanych w ww. art. 13 ust. 1. Tak samo organ mógł ocenić zebrany w sprawie materiał jako wystarczający do podjęcia decyzji i nie przeprowadzać kolejnych wnioskowanych przez stronę skarżącą nowych opinii. Wobec oceny zgromadzonego w sprawie, w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, organ ten mógł zaś przyjąć, że przedmiotowe zabudowania nadal przedstawiają wartości objęte ochroną konserwatorską oraz, że mimo znacznego ich zniszczenia, nadal możliwe jest ich zachowanie.

Na koniec należy wskazać, że Sąd na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w sprawie w dniu 10 stycznia 2019 r. na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. mocą postanowienia odmówił dopuszczenia dowodów z wnioskowanych w skardze dokumentów, gdyż dokumenty te znajdują się w aktach administracyjnych sprawy i Sąd wziął je pod uwagę podczas rozpoznania sprawy.

W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.