Postanowienie WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 272/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2011-06-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych w części
Oddalono wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260, art. 199, art. 220 par. 1,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 23
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. postanawia: 1. zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu od skargi; 2. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych; 3. oddalić wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego.


UZASADNIENIE

J. S. w skardze z dnia 9 kwietnia 2011r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Na wezwanie Sądu w zakreślonym terminie złożył ww. wniosek na urzędowym formularzu PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Oświadczył, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz

z żoną A. S. i dwiema córkami w wieku 8 i 14 lat. Jako uzyskiwane dochody skarżący wykazał zasiłek chorobowy w kwocie 966 zł miesięcznie, dochód

z gospodarstwa rolnego w kwocie 100 zł miesięcznie oraz dochód żony

z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1300 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazał mieszkanie wielkości 50 m², nieruchomość rolną wielkości 3 ha oraz inne nieruchomości wielkości 1200 m² oraz budynek dawnego baru.

Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że od czasu kiedy zaczęły się jego problemy podatkowe nie miał regularnych dochodów. Aktualnie jest zatrudniony na umowę o pracę na czas nieokreślony, ale z minimalnym wynagrodzeniem zajętym przez komorników i organy skarbowe. Ponadto oświadczył, że często chorował, co zmniejsza jego możliwości zarobkowe. Podniósł, że został zatrudniony tylko dlatego, że firma należy do jego brata. Żona nie chce finansować spraw skarżącego i zmusiła go do zawarcia rozdzielności majątkowej w 2004r. Skarżący wynajmuje nieruchomość w T. za kwotę 500 zł miesięcznie, ale czynsz jak

i nieruchomość są przedmiotem egzekucji i zabezpieczenia. Dom, w którym skarżący mieszka wraz z rodziną należy do żony. Gospodarstwo rolne wielkości 3 ha w W.K. skarżący utrzymuje w dobrej kulturze dla dopłat obszarowych w wysokości kilkaset złotych rocznie, które wspierają budżet rodziny, a plony nie przynoszą dochodów.

Do wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dołączył zeznanie podatkowe PIT-36 za rok 2010, w którym wykazał roczny dochód w kwocie

13 483,72 zł , oraz zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z dnia 17 maja 2011r. potwierdzające średni miesięczny dochód w kwocie 1228,59 zł brutto.

Postanowieniem z dnia 31 maja 2011r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego.

W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, że przepisy dotyczące prawa pomocy nic nie mówią na temat obowiązku bycia bezrobotnym bądź posiadania jakiś innych cech warunkujących skorzystanie z tej pomocy. Zdaniem skarżącego wystarczającym argumentem dla przyznania prawa pomocy jest fakt,

iż nie ma środków, by ponieść te koszty. Skarżący ponownie wskazał na wysokość swoich dochodów oraz podniósł, że nie dysponuje wynagrodzeniem żony w kwocie 2 500 zł i nie ma żadnej możliwości wyegzekwowania od niej by zapłaciła koszty sądowe i sfinansowała koszty zatrudnienia pełnomocnika. W ocenie skarżącego wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, tym bardziej

iż równocześnie występuje przez Sądem w 7 sprawach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na zarządzenie lub postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy, orzeczenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy zostanie wykazane

w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu, instytucja przyznania prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.

W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy

w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego.

Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego wykazana we wniosku prowadzi do konkluzji, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przez uszczerbek koniecznego utrzymania należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, którego domaga się skarżący, jak już wcześniej podkreślono ma charakter wyjątkowy i jest stosowane

w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia.

Bezspornie do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych skarżący nie należy. Skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwiema córkami w wieku 8 i 14 lat. Uzyskuje stały dochód miesięczny w postaci wynagrodzenia w wysokości 966 zł. Wprawdzie w stosunku do wskazanego wynagrodzenia skierowano środek egzekucyjny, to jednak istotnym jest, że nie jest on realizowany ze względu na przepisy o minimalnej kwocie nie podlegającej zajęciu. Skarżący wskazał także na dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 100 zł miesięcznie. W związku z utrzymywaniem gospodarstwa w dobrej kulturze skarżący otrzymuje także dopłaty obszarowe w wysokości kilkaset złotych rocznie.

Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd, mimo podnoszonej przez niego rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uwzględnił również okoliczność uzyskiwania stałych dochodów przez jego żonę (we wniosku skarżący wskazuje na uzyskiwanie przez żonę dochodu z działalności gospodarczej w wysokości 1300 zł miesięcznie, natomiast w sprzeciwie wymienia kwotę 2500 zł otrzymywaną przez nią tytułem wynagrodzenia). Przy ocenie możliwości finansowych skarżącego poboczną kwestią jest bowiem rozdzielność majątkowa jego i jego żony. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Chodzi tu m.in. o art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowi są obowiązani do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli oraz art. 27 tej ustawy stanowiący o obowiązku małżonków do przyczynianiu się do zaspakajania potrzeb rodziny według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2011r. sygn. akt II FZ 193/11 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić należy, że posiadanie przez małżonków stałego źródła dochodu zarówno przez skarżącego jak i jego żonę umożliwia planowanie i racjonalne gospodarowanie środkami. Na ocenę sytuacji materialnej ma wpływ posiadanie majątku tj. mieszkania, nieruchomości o pow. 1200 m², budynku dawnego baru oraz nieruchomości rolnej o wielkości 3 ha. Majątek ten stanowi znaczące zabezpieczenie finansowe skarżącego i jego rodziny.

Sąd rozpatrując sytuacje materialną wnioskodawcy uwzględnił też dodatkowe źródło dochodu to jest czynsz w wysokości 500 zł miesięcznie za wynajem nieruchomości T.. Wprawdzie skarżący wskazał, że czynsz ten jak

i wynajmowana nieruchomość są przedmiotem egzekucji i zabezpieczenia, to jednak nie wykazał tej okoliczności poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. Nie wykazał też, pomimo powoływania się we wniosku na częste choroby, że stan zdrowia ogranicza jego możliwości zarobkowania. W świetle zaś art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i w jej interesie jako ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie jego rzeczywistej sytuacji materialnej

i możliwości płatniczych.

Uwzględniając powyższe należy uznać, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest

w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego, jakkolwiek oceniając możliwości finansowe partycypowania przez niego w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej

w art. 199 ustawy p.p.s.a., należało przyjąć że nie może ponieść pełnych kosztów postępowania. Dokonując takiej oceny Sąd uwzględnił też ilość spraw, w których skarżący równocześnie złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Kielcach (7 spraw), wysokość wpisu w tych sprawach oraz wydatków związanych

z udziałem profesjonalnego pełnomocnika.

Orzekając o zakresie i rodzaju przyznanej pomocy skarżącemu Sąd wziął pod uwagę czynności warunkujące skuteczne wniesienie skargi. I tak z art. 220 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie uiszczono należnej opłaty. Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym pobiera się wpis. Z powyższego wynika, że skuteczne wniesienie skargi warunkuje wniesienie wpisu. Stąd Sąd przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym, uznał, że dla realizacji jego prawa do sądu istotne znaczenie ma zwolnienie od ponoszenia wpisu, którego wysokość uwzględniając wartość przedmiotu zaskarżenia jest znaczna. Nie znaleziono natomiast przesłanek do uwzględnienia wniosku

w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jak wskazano wyżej udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału

w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja jak wskazano wyżej nie zachodzi w przypadku skarżącego. Jakkolwiek koszt ustanowienia pełnomocnika we wszystkich sprawach może być znaczący to należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na tym etapie postępowania, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowo-administracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011r. sygn akt II GZ 245/11 dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.