Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 875/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie sędzia WSA Renata Nawrot, sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi T. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. na rzecz skarżącego T. L. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] kwietnia 2017 r. T. L. (dalej: skarżący, strona, dłużnik) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, Zakład, ZUS)

o umorzenie należnych odsetek naliczanych od ubezpieczenia społecznego osobistego za okres od czerwca 1996 r. do stycznia 1998 r., od sierpnia do września 1998 r. oraz ubezpieczenia społecznego pracowniczego za okres od października 1996 r. do kwietnia 1997 r., od czerwca do grudnia 1997 r. oraz od sierpnia do września 1998 r.

ZUS decyzją z [...]sierpnia 2017 r. [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2017 r. UNW Nr [...], mocą której odmówił umorzenia wnioskowanych należności. Na skutek wniesionej przez stronę skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 lutego 2018 r. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 751/17 uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organu odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu odsetek naliczonych na dzień [...] kwietnia 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym na ubezpieczenie społeczne osobiste w kwocie [...]zł, a na ubezpieczenie społeczne pracownicze w kwocie [...]zł.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie był wystarczający do wydania decyzji dotyczącej zastosowania lub odmowy zastosowania wnioskowanej przez stronę ulgi, przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2017 poz. 1778, j.t. ze zm., dalej jako: ustawa s.u.s.). Organ pominął rozpoznanie wniosku z uwzględnieniem skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie rozważył okoliczności, czy występuje zmniejszanie zadłużanie czy jego narastanie, nie odniósł się do argumentacji skarżącego związanej z niemożnością wyegzekwowania należności w trakcie trwającego postępowania egzekucyjnego. Nie przeprowadził postępowania

w kierunku ustalenia, czy w konkretnej sprawie występuje "uzasadniony przypadek",

o którym mowa w art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. Błędnie również organ powołał okoliczność, że skarżący jest w posiadaniu majątku nieruchomego, na części którego Zakład posiada zabezpieczenie należności i wobec tego można z niej przeprowadzić egzekucję. Zakład nie wyjaśnił, w jaki sposób skarżący będzie zaspokajał swoje potrzeby mieszkaniowe, jeżeli dojdzie do zbycia nieruchomości, w której zamieszkuje, oraz jakie konsekwencje czynność taka miałaby dla instytucji państwowych, które mogłyby zostać zobowiązane do pomocy w zaspokojeniu tych potrzeb mieszkaniowych.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS miał odnieść się także do spornej kwestii przedawnienia należności skarżącego, które organ przedstawił lakonicznie, w sposób uniemożliwiający kontrolę sądową.

Decyzją z [...]października 2018 r. UNW Nr [...] ZUS, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy s.u.s., po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącego w sprawie umorzenia należności

z tytułu naliczonych na dzień [...]kwietnia 2017 r. odsetek od nieopłaconych składek, odmówił umorzenia odsetek w łącznej kwocie [...]zł, w tym: odsetek na ubezpieczenie społeczne osobiste za okres od czerwca 1996 r. do stycznia 1998 r. i od sierpnia do września 1998 r. w kwocie [...]zł oraz odsetek na ubezpieczenie społeczne pracownicze za okres od października 1996 r. do kwietnia 1997 r., od czerwca 1997 r. do grudnia 1997 r. i od sierpnia do września 1998 r. w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że należności, od których naliczone zostały odsetki, a których umorzenia domagał się skarżący, powstały w związku

z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą w okresie od [...] sierpnia 1995 r. do [...] maja 2003 r. W odniesieniu do sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego ZUS ustalił, że zarówno on jak i jego żona osiągają dochody z tytułu świadczenia emerytalnego, odpowiednio w kwocie [...]zł i [...]zł netto miesięcznie. Skarżący jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości w postaci domu o powierzchni [...] m2 i budynku gospodarczego o powierzchni [...] m2 , opisanych w KW [...], położonych na działce o powierzchni [...] m2 w [...]przy ul. [...] oraz nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] m2 , opisanej w KW [...], położonej w [...]przy ul. [...], stanowiącej również wspólność ustawową małżeńską.

Skarżący posiada zobowiązanie w Powiatowym Urzędzie Pracy (dalej: PUP)

w kwocie [...]zł, które spłaca po [...]zł miesięcznie oraz kredyt w kwocie [...]zł, spłacany po [...] zł miesięcznie. Ponosi koszty z tytułu opłat eksploatacyjnych, które

w skali miesiąca kształtują się w wysokości [...]zł i koszty leczenia w wysokości[...]zł. Skarżący cierpi na przewlekłe choroby [...], uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia, przewlekle choruje również jego żona (leczy się na [...]), wydając miesięcznie na leczenie [...]zł. Strona nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Organ, powołując art. 28 ust. 1 ustawy s.u.s., wskazał, że polityka ZUS określa, iż umorzenie odsetek za zwłokę następuje wyłącznie w przypadku i w takiej części,

w jakiej została umorzona należność główna. Pobór odsetek bowiem, oprócz funkcji sankcyjnej, stanowi również rekompensatę, wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą opłacania składek. Stanowisko ZUS uzasadnione jest zachowaniem zasady równego traktowania wszystkich płatników składek oraz wymogiem rozliczania wpłat dokonanych przez płatnika po terminie płatności (również tych nieuwzględniających odsetek za zwłokę) proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz odsetek za zwłokę, w stosunku w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę. W przypadku więc złożenia przez płatnika składek wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę, Zakład zobowiązany jest do przeprowadzenia szczegółowej analizy sprawy w celu ustalenia, czy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności podstawowej.

Z dokonanych przez ZUS ustaleń wynikało, że wobec dłużnika nie może znaleźć zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy s.u.s., stanowiący o umorzeniu należności w przypadku ustalenia istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Wobec dłużnika nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego, prowadzone jest natomiast postępowanie egzekucyjne, którego wyniki wskazują na częściowo skuteczną egzekucję. Zostało bowiem dokonane zajęcie świadczenia emerytalnego, z którego dokonywane są potrącenia w kwocie [...] zł,

a Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto dłużnik jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości, na których Zakład posiada zabezpieczenie swoich należności. Jedna z nieruchomości nie stanowi jego miejsca zamieszkania, zatem istnieje możliwość skutecznego dochodzenia należności.

W tej sytuacji organ rozważył możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnika.

W myśl powołanego przepisu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Do szczególnych sytuacji określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako: rozporządzenie) zaliczono przypadki: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem organu dłużnik nie jest w stanie spłacić istniejącego zadłużenia jednorazowo, jednak istnieje realna szansa na odzyskanie wierzytelności w dłuższym okresie. Osiągany przez niego dochód jest wystarczający do podjęcia próby spłaty zadłużenia wraz z odsetkami w dogodnych ratach. Dłużnik nie pozostaje w ubóstwie, albowiem kwota dochodu rodziny wynosi [...]zł. Jest to kwota wyższa od średniomiesięcznego minimum socjalnego określonego przez lPiSS, które dla

2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...]zł. Również posiadane przez dłużnika i jego małżonkę schorzenia nie mają wpływu na wysokość comiesięcznego, stałego dochodu ze świadczenia. Dłużnik nie wykazał więc wystąpienia szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie wnioskowanych należności - nie poniósł strat materialnych spowodowanych zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Wobec dłużnika nie zachodzi także przesłanka interesu publicznego, ponieważ rodzina nie korzysta ze świadczeń realizowanych przez pomoc społeczną.

W ocenie Zakładu skarżący z uwagi na wiek, wysokość osiąganego dochodu, posiadane zobowiązania i choroby, na które cierpi pozostaje w trudnej sytuacji życiowej, jednak posiada możliwości płatnicze. Spłacane zobowiązanie wobec PUP kończy się

w pierwszym kwartale 2019 r., natomiast zobowiązanie kredytowe w pierwszym kwartale 2020 r. Nie jest więc oczywistym, że nie będzie w stanie spłacić w dogodnych ratach całości zadłużenia wraz z odsetkami, które są integralną częścią składek, a ich umorzenie jest możliwe tylko wówczas, gdy następuje umorzenie należności podstawowej. Ponadto dłużnik skorzystał z umorzenia należności składkowych

w ramach ustawy abolicyjnej za okres po 1 stycznia 1999 r. w wysokości [...] zł. Zatem umorzenie przedmiotowego zadłużenia prowadziłoby do niezasadnego odstępstwa od konstytucyjnej zasady równości i powszechności oskładkowania.

ZUS zwrócił również uwagę na okoliczność, że nawet ustalenie przez organ przyczyn uzasadniających umorzenie należności nie zobowiązuje do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony. Jeżeli organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, może odmówić umorzenia należności.

Zakład po przeprowadzeniu analizy przedawnienia ocenił, że z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne należności nie uległy przedawnieniu. Ustalił bowiem, że na koncie rozliczeniowym dłużnika za okres do [...] grudnia 1998 r. figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne własne - za okres od czerwca 1996 r. do stycznia 1998 r., sierpień i wrzesień 1998 r. w kwocie [...]zł plus odsetki liczone na [...]kwietnia 2017 r. w kwocie [...]zł oraz na ubezpieczenie społeczne zatrudnionych pracowników - za okres od października 1996 r. do grudnia 1997 r., sierpień i wrzesień 1998 r. w kwocie [...]zł plus odsetki liczone na [...]kwietnia 2017 r. w kwocie [...]zł (po wpłacie egzekucyjnej z [...]sierpnia 2018 r. - należność główna [...]zł, odsetki [...]zł).

Organ wyjaśnił, że zasady przedawnienia składek w okresie do 24 listopada 1998 r. wynikały z przepisów ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji

i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz.137 ze zm., dalej jako: u.o.f.u.s.). Zgodnie z art. 35 ust. 3 tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia,

w którym składka stała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty oraz każda czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można było jednak dochodzić, jeżeli od terminu płatności upłynęło 10 lat.

Od 25 listopada 1998 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy s.u.s., zasady przedawnienia należności z tytułu składek wynikają z art. 24 tej ustawy, przy czym

1 stycznia 2003 r. weszły w życie nowe zasady, wprowadzające 10 letni okres, licząc od dnia wymagalności. Nowelizacja art. 24 ustawy s.u.s. wprowadziła zasadę, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności, zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Organ podał, że wobec dłużnika prowadzone jest postępowanie egzekucyjne

w administracji, które w myśl art. 24 ustawy s.u.s. w brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia składek i wydłużyło okres ich przedawnienia do 10 lat. Natomiast wobec nowelizacji od 1 stycznia 2003 r. należności stały się wymagalne przez 10 lat.

W okresie od [...] sierpnia 1996 r. do [...] listopada 1998r. do Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w [...]wystawione zostały tytuły wykonawcze celem wyegzekwowania zaległych składek. Doręczenie dłużnikowi odpisów tytułów wykonawczych nastąpiło w dniach: [...]lutego 1997 r., [...]września 1997 r. i [...]września 1999 r., co zostało potwierdzone przez Urząd Skarbowy w [...]w piśmie z [...]września 2016 r. Wskutek podjętych działań egzekucyjnych, bieg terminu przedawnienia uległ przerwaniu do [...] grudnia 2002 r., a od [...] stycznia 2003 r. jest zawieszony z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie złożył skarżący, domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów: - prawa procesowego, tj.: art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przekroczenie granic uznania administracyjnego w zakresie uznania, że skarżący nie wykazał przesłanek do umorzenia należności wobec ZUS, niewłaściwe ustalenie sytuacji dochodowej, materialnej i rodzinnej skarżącego, błędne wyliczenie przez ZUS wysokości odsetek oraz - prawa materialnego w postaci art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. przez błędną wykładnię i bezpodstawne uznanie, że nie zachodzą przesłanki ważnego interesu zobowiązanego do umorzenia należnych składek.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że błędnie ustalono, że posiada dwie nieruchomości, z których jedna nie służy do zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego, albowiem druga nieruchomość stanowi podwórko i jest częścią składową posesji, na której stoi dom. Poza tym organ nieprawidłowo ustalił, że wobec rodziny skarżącego nie zachodzi kryterium ubóstwa, w sytuacji kiedy obydwoje z żoną chorują na przewlekłe choroby i utrzymują się z emerytury w kwocie [...]zł miesięcznie.

Nadto organ błędnie uznał, że skarżący jest zdolny do regulowania zobowiązań. Wskazane ustalenia są dowolne, ponieważ nie zostały oparte na rzetelnej analizie przychodów i wydatków skarżącego, który nie jest w stanie regulować zobowiązań wobec ZUS nawet w ratach.

Końcowo skarżący wskazał, że ZUS nie wykonał wytycznych Sądu wydanych

w sprawie zakończonej wyrokiem z 22 lutego 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 751/17

w zakresie ponownego wyliczenia należności głównej oraz odsetek po wyeliminowaniu przedawnionych, w celu jednoznacznego określenia zadłużenia skarżącego, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 j.t. ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sprawa zainicjowana wnioskiem skarżącego z [...] kwietnia 2017 r. podlegała już raz kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w dniu 22 lutego 2018 r. wydał orzeczenie kasatoryjne. W związku z tym Sąd w składzie rozpoznającym sprawę obecnie zobligowany był do zastosowania art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna

i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą

w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W wyroku z dnia 22 lutego 2018 r. w sprawie VIII SA/Wa 751/17 Sąd wskazał między innymi na konieczność odniesienia się do kwestii przedawnienia należności skarżącego oraz rozpoznania wniosku o umorzenie należności z uwzględnieniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego i możliwości wyegzekwowania od skarżącego należności.

Zdaniem Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie, organ nie wykonał

w sposób prawidłowy wytycznych zawartych w w.cyt. wyroku. Ustalenia poczynione

w kwestii przedawnienia nie są wyczerpujące. Niewystarczające okazały się także ustalenia w zakresie toczącego się wobec dłużnika postępowania egzekucyjnego. Organ administracji winien rozstrzygnąć sprawę decyzją, w oparciu o stan faktyczny

i prawny istniejący w dacie jej wydania, po wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy. Tymczasem z tego obowiązku Zakład po raz drugi nie wywiązał się, naruszając art. 7

i art. 77 § 1 w związku z art. 107 § 1 k.p.a.

Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie ZUS podjęte na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z treści zacytowanego przepisu wynika (na co zwracał uwagę już Sąd w sprawie VIII SA/Wa 751/17), że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Szczególnie istotnym elementem stanu faktycznego sprawy niniejszej są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie wnioskuje zobowiązany. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Instytucja umorzenia ma bowiem zastosowanie jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna. Wysokość należności z tytułu składek może mieć znaczenie dla oceny przesłanek umorzenia

i może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy

w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i w konsekwencji ewentualnej zapłaty należności, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niej należności.

W ocenie Sądu, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji ustalenia takie nie wynikają. Nie sposób pominąć przedłożonego na rozprawie sądowej dowodu potwierdzenia dokonanej przez skarżącego w dniu [...] listopada 1996 r. wpłaty składki na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za październik 1996 r.

w kwocie [...]zł (k. 20 akt sądowych), który to miesiąc objęty jest kontrolowanym rozstrzygnięciem. Oznacza to, że w ewidencji finansowej ZUS na koncie dłużnika nadal figuruje zadłużenie za nieuiszczenie tej składki. Istnieją więc nieprawidłowości

w wyliczeniu przez organ należności głównej i odsetek z tytułu ubezpieczenia społecznego, których organ nie wyeliminował, ponownie rozstrzygając sprawę.

Nie zostały rozwiane także wątpliwości co do ewentualnego przedawnienia zaległości, o których umorzenie wnioskował skarżący. Należy pamiętać, że przesłankę przedawnienia organ jest zobowiązany każdorazowo w tego rodzaju sprawach zbadać

z urzędu, ponieważ nie można dochodzić należności przedawnionych. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie daje Sądowi możliwości kontroli stwierdzonego przez organ braku przedawnienia w przedmiotowej sprawie.

W tym kontekście wyjaśnić należy, że ZUS prawidłowo wskazał, iż w dacie powstania zobowiązań skarżącego obowiązywała u.o.f.u.s., w której wskazano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna (art. 35 ust. 3). Bieg przedawnienia przerywało wówczas odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak było dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat (art. 35 ust. 4).

W dniu 25 listopada 1998 r. wszedł w życie art. 24 ustawy s.u.s., który w ustępie 4 również stanowił o pięcioletnim terminie przedawnienia. Powołany przepis został jednak zmieniony ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 Nr 241, poz. 2074), wskutek czego od 1 stycznia 2003 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne.

Ustawa z 18 grudnia 2002 r. nie zawierała przepisów przejściowych w zakresie stosowania znowelizowanego art. 24 ust. 4 ustawy s.u.s do należności z tytułu składek wymagalnych i nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. Jednak obecnie nie ma sporu co do tego, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por. uchwały Sądu Najwyższego z 8 lipca 2008 r., sygn. l UZP 4/08, publ. OSNP 2009, nr 1-2, poz. 19; z 2 lipca 2008 r., sygn. II UZP 5/08, publ. OSNP 2009, nr 1-2, poz. 17, wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2011 r., sygn. II UK 313/10, publ. OSNP 2012/9-10/126, Lex nr 885010, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 grudnia 2008 r., II GSK 547/08, z 30 września 2009 r., sygn. II GSK 72/09 oraz z 8 lutego 2011 r., II GSK193/10, wszystkie publ. cbosa).

Kolejna nowelizacja omawianego przepisu miała miejsce 1 stycznia 2012 r. Na jej mocy został zmieniony przepis art. 24 ust. 4 ustawy s.u.s., przez określenie 5 letniego terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli

i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 Nr 232, poz. 1378), do przedawnienia należności

z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed

1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust 2 tej ustawy). Istotne przy tym jest, że w przepisie art. 24 ustawy s.u.s. przewidziano zdarzenia, które mają wpływ na bieg terminu przedawnienia, tj. jego zawieszenie (układ ratalny, podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności

z tytułu składek - art. 24 ust. 5a, 5b) oraz przerwanie (ogłoszenie upadłości - 5c).

Uwzględniając fakt, że przedmiotem postępowania są należności z tytułu składek poczynając od 1996 r., obowiązkiem organu było rozważenie wszystkich powyższych regulacji oraz ustalenie i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji, czy należności te nie wygasły w całości lub w części na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynikają ustalenia organu pozwalające stwierdzić, w jakiej wysokości należności istnieją. Nie jest natomiast rolą Sądu dokonywanie takich ustaleń za organ. Wprawdzie organ powołuje się na wystawione

w okresie od [...] sierpnia 1996 r. do [...] listopada 1998 r. do Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w [...]tytuły wykonawcze, jednakże nie zostało ustalone, które okresy nieopłaconych składek tytuły te obejmowały, w jakich datach były wystawiane, czy przerwanie biegu przedawnienia do [...] grudnia 2002 r. odnosi się do wszystkich zaległych miesięcy, czy też jedynie do pewnego okresu. Organ nie przedstawił zestawienia dat wymagalności składek za poszczególne miesiące, będące przedmiotem wniosku skarżącego o umorzenie, brak jest udokumentowania doręczenia skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych.

Na uwagę zasługuje również fakt, że w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy brakuje pisma Urzędu Skarbowego w [...]z [...]września 2016 r., na które organ powołuje się w uzasadnieniu decyzji, a które miało potwierdzać daty doręczenia dłużnikowi odpisy tytułów wykonawczych w dniach: [...]lutego 1997 r., [...]września 1997 r. i [...]września 1999 r.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika również, aby organ wykazał przebieg postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie (do czego był zobligowany wytycznymi Sądu w sprawie VIII SA/Wa 751/17), tj. kiedy wszczęto postępowanie egzekucyjne, czy występuje zmniejszenie zadłużenia, czy też mamy do czynienia z jego "narastaniem", czy prowadzone postępowanie daje potencjalną możliwość wyegzekwowania całości zadłużenia, jaki jest stan zadłużenia strony.

Powyższe uchybienia uniemożliwiają Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie ustalenia, czy sporne należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie były przedawnione. Takiej pewności nie ma również skarżący, który po raz kolejny podniósł ten zarzut w skardze.

Z uwagi na fakt, że niejasności w kwestii przedawnienia oraz brak prawidłowego ustalenia wysokości należnych składek i odsetek, których umorzenia domaga się skarżący, organ powinien wyjaśnić w pierwszej kolejności, a uchybienia w tym zakresie są głównym powodem uchylenia zaskarżonej decyzji, Sąd uznał za przedwczesne ustosunkowanie się do pozostałych zarzutów skargi.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali prawidłową wysokość należności

z tytułu składek będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia oraz okoliczności, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia, czemu da wyraz w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. W następnej kolejności ponownie rozważy przesłanki umożliwiające udzielenie skarżącemu wnioskowanej ulgi, w tym jego sytuację materialną, rodzinną, zdrowotną oraz stan majątkowy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. Na ustaloną w punkcie 2 wyroku kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie [...] zł obliczone na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 poz. 1800 ze zm.) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa ([...] zł).