Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 206/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć Sędzia WSA Marzanna Sałuda Protokolant Specjalista Beata Kujawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek A. K. (K., dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r., nr [...], i na podstawie:

1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s., odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, w łącznej kwocie [...], w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres [...], [...]

w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek [...] zł, odsetek [...] zł , kosztów upomnienia – [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres [...], [...], [...], [...], [...]w kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek -[...] zł, odsetek -[...] zł;

c) Fundusz Pracy - za okres [...], [...] w kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek [...] zł, odsetek [...] zł, kosztów upomnienia [...] zł.

2) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres [...], [...]

w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek [...] zł, odsetek [...] zł , kosztów upomnienia – [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres [...], [...], [...], [...], [...] w kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek -[...] zł, odsetek -[...] zł;

c) Fundusz Pracy - za okres [...], [...] w kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek [...] zł, odsetek [...] zł, kosztów upomnienia [...] zł.

Odsetki od należności za okres [...], [...], [...], [...] liczone na dzień przedawnienia. W stosunku do pozostałych zaległości odsetki liczone na dzień złożenia wniosku tj. [...] r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona, w dniu [...] r. zwróciła się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek.

Organ po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, decyzją z [...] r., nr [...], odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego;

- nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wnioskodawca, w dniu [...] r. zwrócił się do organu do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący zarzucił, że nie akceptuje decyzji w całości i się z nią nie zgadza oraz domaga się całkowitego umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami. Nie zgodził się z argumentacją zawartą w decyzji ZUS. Wskazał, że świadczenie postojowe zostało mu przyznane słusznie, ponieważ spełnił warunki do jego wypłaty. Zarzucił, że składki, zwłaszcza do [...] uległy przedawnieniu. Zwrócił się o wskazanie składek przedawnionych oraz umorzenie wraz z odsetkami pozostałej części należności.

Organ, pismem z [...] r. zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji.

Organ wskazał, że należności figurujące na koncie płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Wyjaśnił, że ustawa z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r.. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie 1 stycznia 2003 r. Dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2001 r., Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

W ocenie organu składki na koncie strony jako płatnika składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od [...] r. do [...] r. zostały zabezpieczone wpisem do hipoteki w księdze wieczystej, nr [...], wobec powyższego mogą być dochodzone z przedmiotu zabezpieczonego majątku.

Składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od [...] do [...] nie uległy przedawnieniu z uwagi na doręczenie skarżącemu [...] r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania. Decyzja o wysokości zadłużenia z [...] r., znak [...], została doręczona [...] r. Od decyzji skarżący złożył odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G., który wyrokiem z [...] r., sygn. akt [...] oddalił odwołanie. Z kolei, Sąd Apelacyjny w K. Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z [...] r. sygn. akt. [...] oddalił apelację skarżącego.

Należności za okres od [...] do [...] nie zostały dotychczas objęte postępowaniem egzekucyjnym.

Organ dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod względem przepisów ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 708).

Organ ustalił, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie działalności taksówek osobowych. Jest przedsiębiorcą, w związku z tym dokonano analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Wsparcie udzielane przedsiębiorstwu jest uznawane za pomoc publiczną, o ile spełnione są łącznie następujące warunki:

1. udzielane jest przez państwo lub ze środków państwowych,

2. ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo, produkcję określonych towarów),

3. jest udzielane na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

4. zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej.

W ocenie organu nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Organ dokonał ustaleń co do sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji ZUS z [...] r., nr [...].

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z [...] r. wynika, że skarżący: jest stanu wolnego; jest mikroprzedsiębiorcą; z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiągnął przychód/dochód w kwocie: w roku [...] - [...] zł, w roku [...] - [...] zł, w roku [...] - [...] zł - średniomiesięcznie [...] zł; pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto; nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej oraz innych form pomocy; prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie [...] zł, z tytułu: miesięcznych opłat - [...] zł, opłat eksploatacyjnych -[...] zł, kosztów leczenia - [...] zł; nie posiada innych zobowiązań pieniężnych; jest współwłaścicielem w 5/6 części mieszkania o powierzchni [...] m2 położonego w P. przy ul. [...] o nr księgi wieczystej [...]; posiada samochód osobowy marki Volkswagen Passat z [...] r., nie posiada praw majątkowych oraz wierzytelności; posiada inne mienie ruchome o wartości [...] zł.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce m.in. wówczas, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ podkreślił, że wobec skarżącego nie zachodzą powyższe przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie organu powyższe przesłanki nie zachodzą, co ustalono w wyniku analizy zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji.

Organ stwierdził przy tym, że w decyzji ZUS z [...] r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek błędnie wskazano okresy i wysokości zaległości, bowiem część z nich była niewymagalna na dzień jej wydania, z uwagi na ich przedawnienie. Część należności z tytułu składek uległa przedawnieniu i w tym zakresie zostanie wydana odrębna decyzja o umorzeniu postępowania. W związku z powyższym uchylono decyzję z [...] r., nr [...], jednak biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności nie znaleziono podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Strona wniosła skargę na powyższą decyzję organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Decyzję zaskarżyła w całości, zarzucając własnymi słowami, że nie zgadza się ze stanowiskiem i argumentację organu.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

W wyniku kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem, uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia co do kwestii przedawnienia należności objętych decyzją jest niewyczerpujące i wymyka się spod kontroli Sądu.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, zaległości za poszczególne okresy. Zaznaczył, że część składek za okres od [...] do [...] r. zabezpieczono wpisem do hipoteki w księdze wieczystej, wobec powyższego mogą być dochodzone z zabezpieczonego majątku.

Dalej stwierdził, że składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od [...] do [...] nie uległy przedawnieniu z uwagi na doręczenie skarżącemu [...] r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania. Decyzja o wysokości zadłużenia z [...] r., znak [...], została doręczona [...] r. Od decyzji skarżący złożył odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G., który wyrokiem z [...] r., sygn. akt [...] oddalił odwołanie. Z kolei, Sąd Apelacyjny w K. Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z [...] r. sygn. akt. [...] oddalił apelację skarżącego.

Co do należności za okres od [...] do [...], organ stwierdził, że nie zostały dotychczas objęte postępowaniem egzekucyjnym.

Ponadto, organ stwierdził, że część należności uległa przedawnieniu i w tym zakresie zostanie wydana odrębna decyzja o umorzeniu postępowania. Nie wskazano przy tym, które należności uległy przedawnieniu.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia objętych decyzją należności należy stwierdzić, że ogólnikowe informacje zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśniają w sposób nie budzący wątpliwości tego, czy w odniesieniu do zaległości za wszystkie okresy składkowe nie nastąpiło przedawnienie należności oraz w jakich przedziałach czasowych nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera dostatecznych informacji odnoszących się do tego, czy w odniesieniu do zaległości za wszystkie okresy składkowe nie nastąpiło przedawnienie należności oraz w jakich przedziałach czasowych nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Organ nie przedłożył również kompletnych akt administracyjnych sprawy, pozwalających zweryfikować podane informacje.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zawarł ogólnikowe stwierdzenie, że zaległości skarżącego za okres od [...] do [...] nie uległy przedawnieniu z uwagi na doręczenie skarżącemu w dniu [...]r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania, dalej wskazano na postępowanie sądowe przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Organ w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił w sposób czytelny i zrozumiały czy i jakie okoliczności spowodowały, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony w stosunku do poszczególnych należności skarżącego objętych zaskarżonym rozstrzygnięciem.

Odnośnie okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, spowodowanego toczącym się postępowaniem egzekucyjnym wskazać należy, że organ w uzasadnieniu decyzji przedstawił jedynie datę doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania, w której miało dojść do zawieszenia biegu przedawnienia należności. Informacja ta nie wyjaśnia, kiedy wystąpił skutek zawieszenia biegu przedawnienia poszczególnych należności za kolejne okresy składkowe. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zatem zawieszenie biegu przedawnienia następuje odrębnie w stosunku do każdej zaległości za poszczególne okresy składkowe, w stosunku do których wystawiono tytuły wykonawcze i następnie prowadzono egzekucję. Na gruncie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. przyjął, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległości. W ocenie Sądu taką czynnością jest doręczenie upomnienia z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 15 § 1 p.e.a.

W związku z powyższym organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powinien wskazać odrębnie, w stosunku do każdej z egzekwowanych należności, w jakim przedziale czasu (początek i koniec tego okresu) bieg terminu przedawnienia został zawieszony. Organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W konsekwencji również podjęcie czynności zmierzających do wyegzekwowania należności, powodujących zawieszenie biegu przedawnienia odbywało się sukcesywnie, a nie w jednej dacie w stosunku do wszystkich należności.

W konsekwencji powyższych ustaleń organ winien wskazać, które należności z tytułu składek są nadal wymagalne na dzień wydania decyzji i nie uległy przedawnieniu. Informacje dotyczące wskazanych wyżej kwestii powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, podane w sposób zrozumiały, czytelny i jasny dla strony. Skarżący powinien bowiem mieć pełną informację, które należności składkowe uległy przedawnieniu, a które są nadal wymagalne. Konieczne jest wyjaśnienie, wobec której grupy należności nastąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia z precyzyjnym wskazaniem podstawy prawnej takiego stanu. Zagadnienie przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma bowiem zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany.

Organ w ramach ustaleń dotyczących wymagalności dochodzonych składek winien wziąć pod uwagę zmieniające się unormowania dotyczące terminu przedawnienia dochodzonych należności. Począwszy bowiem od dnia 1 stycznia 2003 r. termin przedawnienia należności został wydłużony od lat pięciu do dziesięciu lat na mocy art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). Pięcioletni termin przedawnienia należności wprowadzono ponownie z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378). Zgodnie z art. 27 tej ustawy nowelizującej, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. (ust. 1), a jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

W postępowaniu w sprawie umorzenia należności, organ, stosownie do odesłania zawartego w art. 31 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a.. Ciąży więc na nim obowiązek dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ich oceny, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dotyczy to również tych okoliczności, które są istotne z punktu widzenia ustalenia, które z zaległości składkowych skarżącego istnieją na dzień wydania decyzji, a więc także dotyczących zdarzeń wpływających na bieg terminu przedawnienia.

Konstrukcja uzasadnienia, w którym organ nie wyjaśnił kwestii przedawnienia, nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia składek) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących, czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi zatem istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest natomiast merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji, gdy zobowiązania nie ma, bo np. wygasło wskutek przedawnienia. Wskutek upływu terminu przedawnienia zobowiązanie wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

Z uwagi na brak należytego wyjaśnienia kwestii biegu przedawnienia w stosunku do poszczególnych należności, objętych przedmiotowym postępowaniem Sąd stwierdził naruszenie wskazanych przepisów art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. w zw. z art. 31 u.s.u.s. Powyższe stwierdzenie prowadzi do wniosku, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że skarga jest uzasadniona.

W tym stanie rzeczy należy wskazać, że przedwczesna jest ocena ewentualnego wystąpienia przesłanek umorzenia należności, a to z uwagi na brak wyjaśnienia podstawowej kwestii dotyczącej przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych, decydujących o zakresie prowadzonego postępowania.

Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a.