Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 479/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2020 r. sprawy ze skargi U. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] r. [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej "SKO") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania U. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką.

Z akt sprawy wynika, że U. K. (skarżąca) w dniu 21 listopada 2019 r. wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką A. K.

Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką, z powodu nie spełnienia warunków ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał brzmienie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 203 r o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. – dalej "u.ś.r"). Wskazał, że córka, skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. wydanym na stale, a niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa. Ponadto stwierdził, na podstawie dołączonych do wniosku dokumentów, że skarżąca jest osobą uprawnioną do emerytury. Wobec powyższego organ I instancji uznał, że skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż art. 17 ust. 5 u.ś.r. wyklucza jednoznacznie możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji posiadania przez osobę sprawującą opiekę prawa do emerytury.

W odwołaniu skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z jej wnioskiem z dnia 21 listopada 2019 r. W uzasadnieniu stwierdziła, że decyzja organu I instancji opiera się na błędnej wykładni art. 17 ust.5 pkt 1a u.ś.r., uwzględniającej jedynie jego literalne brzmienie. Podkreśliła, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem, przepis ten należy wykładać w ten sposób, że opiekunowi mającemu ustalone prawo do emerytury (renty) przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy między obowiązującą kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a pobieraną emeryturą po odliczeniu potrąceń zaliczki PIT oraz składki zdrowotnej. W tym zakresie przytoczyła obszerne fragmenty orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych, w których podkreślano, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. narusza zasadę równości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO), po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczyło w szczególności treść przepisów art. 17 ust. 1, 1a i 5 pkt 1a u.ś.r. Podzieliło stanowisko organu I instancji, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, co wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Organ I instancji odmawiając skarżącej prawa do świadczenia oparł swoje rozstrzygnięcie na powyższym przepisie, który jednoznacznie określa w jakich przypadkach świadczenie pielęgnacyjne osobie sprawującej opiekę nie przysługuje. Następnie SKO stwierdziło, iż rozumie trudną sytuację skarżącej, ale ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma ustalone prawo do emerytury. Nie zostały więc spełnione przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do treści odwołania i przywołanych wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych SKO podkreśliło, że nie podziela wyrażonego w nich stanowiska. Przywołane wyroki zapadły w indywidualnych sprawach i tylko dla nich są wiążące. Wyjaśniło, że zgodnie z odmienna linią orzeczniczą okoliczność, że świadczenie pielęgnacyjne jest wyższe niż emerytura nie może oznaczać, że zostały naruszone normy konstytucyjne, w tym zasada równości wobec prawa (tak wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2950/15; wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 3269/15) ale też wyroki WSA w Gliwicach z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt IISA/Gl 953/19 i z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 969/19, w których Sąd podzielił stanowisko Kolegium w tym przedmiocie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła SKO naruszenie:

1. prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. w związku z art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych, polegającą na::

1) błędnym posłużeniu się jedynie wykładnią językową, podczas gdy organ winien zastosować wykładnię systemową oraz celowościową i funkcjonalną, z uwzględnieniem zasady ochrony rodziny i równości wyrażonej we wskazanych przepisach Konstytucji i Konwencji, oraz celu u.ś.r. - tj. ochrony podmiotów słabszych w ramach systemu zaopatrzenia społecznego,

2) uznaniu, że osobie z ustalonym prawem do emerytury świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje choćby w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną rentą z kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, co stanowi naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej, wobec tego, że pozbawia faktycznego (a nie jedynie formalnego) beneficjenta świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczności niezależne od niej, a także ze względu na nieuwzględnienie ratio legis ograniczeń przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego opisanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.

2. przepisów postępowania w postaci

1) art. 7 k.p.a., art.77 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, które wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego;

2) art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i prowadzenie postępowania w sposób, który nie budzi zaufania obywateli do władzy publicznej, poprzez mechaniczne stosowanie prawa, bez uwzględnienia zasad współżycia społecznego i dobra jednostki - osoby niepełnosprawnej oraz jej opiekuna.

Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zobowiązanie Wójta Gminy T. do wydania decyzji w przedmiocie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w określonym przez Sąd terminie z zastosowaniem oceny prawnej, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawiają przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury oraz przyznanie od SKO na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego z uwzględnieniem kosztu zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż pozostawanie jedynie przy wynikach wykładni językowej – bez pogłębienia analizy przepisu o elementy celowościowe, przywieźć organ musiało do niesprawiedliwych rezultatów. Zwróciła uwagę, że skarżąca – będąc emerytką - wciąż wykonuje stałą opiekę nad swoim dzieckiem, niezależnie od swoich uprawnień emerytalnych. Przejście na emeryturę nie zmieniło jej faktycznego zaangażowania w sprawy opieki nad swoim dzieckiem. Wskazała, ze w dacie uchwalenia u.ś.r. wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była kwotą niższa niż ówczesna wysokość świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia, jak w szczególności emerytury. Relacja ta utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane. Zdaniem skarżącej intencją ustawodawcy wprowadzającego wyłączenie z art.17 ust.5 pkt.1 lit.a) u.ś.r. było aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednak odczytanie tego przepisu obecnie – jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie niższe, wymagałoby jednoznacznego potwierdzenia przez dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej. Podkreśliła dalej, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Przykładem jest skarżąca, która gdyby nie sprawowała opieki nad dzieckiem, mogłaby "dorobić" do emerytury. Zwróciła dalej uwagę, że Konwencja o Prawach Osób Niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 1169) w swoim art.28 ust.2 pkt.c) wprost nakłada na jej sygnatariuszy obowiązek zapewnienia osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom, żyjącym w ubóstwie, dostępu do pomocy państwa w pokrywaniu wydatków związanych z niepełnosprawnością, w tym wydatków na odpowiednie szkolenia, poradnictwo, pomoc finansową i tymczasową opiekę dającą wytchnienie stałym opiekunom. Zdaniem skarżącej odmawianie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wobec przyznania wcześniej innego, niższego świadczenia, stoi w sprzeczności z tym obowiązkiem.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko i argumentacje prawną.

W piśmie z dnia 17 września 2020 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o dopuszczenie dowodu z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznaniu jej prawa do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki, na okoliczność rezygnacji skarżącej z pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie.

Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Stosownie do treści powołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, (...). Ponieważ skarżąca – co jest w sprawie bezsporne - ma ustalone prawo do emerytury, organy odmówiły jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trudno polemizować ze stanowiskiem organów, co do sposobu rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., o ile pozostaje się w tej przestrzeni jego znaczenia, którą wyznacza wyłącznie dyrektywa wykładni językowej. Jeżeli jednak uwzględni się dyrektywy wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej można postawić tezę, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury. Organy obu instancji, poprzestając na literalnym brzmieniu tego przepisu (wykładni językowej) przyjęły, że ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się bardzo wyraźnie i konsekwentnie potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się do nich ograniczać. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09 oraz M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 r., s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

W niniejszej sprawie organy przede wszystkim ustaliły, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury z ZUS. Nie poczyniły tu jednak żadnych bardziej dogłębnych ustaleń i rozważań. Nie ustalono np. czy skarżąca nie uzyskała prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad synem. Dołączono do akt sprawy jedynie decyzję o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2019 r., z której wynika, że świadczenie to jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.

Osoby znajdujące się w podobnej sytuacji są zatem różnicowane bez żadnych racjonalnych powodów. Nie można stawiać w gorszej sytuacji osoby, które w przeszłości pracowały, przez co wypracowały sobie prawo do emerytury (choć niewielkiej) w porównaniu do osób, które nigdy nie pracowały i emerytura im nie przysługuje. Nie można w ten sposób niejako "karać" tych, którzy byli zatrudnieni, płacąc składki na ubezpieczenie społeczne.

Na potrzebę zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. zwróciły uwagę również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18 czy w Krakowie w wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. III SA/Kr 137/19. W wyrokach tych Sądy stanęły na stanowisku, zgodnie z którym zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury. Wyżej opisana specyficzna sytuacja skarżącej uzasadnia takie podejście. Znalazł on poparcie również w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19, z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 czy z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podnieść przy tym należy, że w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. ustawodawca wskazał dwa przypadki, w których osobie sprawującej opiekę nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, a mianowicie w punkcie oznaczonym literą a) gdy ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego ...., a w punkcie oznaczonym literą b) - gdy ma gdy ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. Przy tym ustawodawca zróżnicował sytuację tychże osób w ten sposób, że tylko tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, tym zaś, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy (czyli wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1b) pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, a tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach, przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń.

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09, OTK-A 2011/3/25). Nadto, odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, OTK-A 2014/9/104, wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie opiekunów.

Na marginesie wskazać wypada, że składowi orzekającemu w niniejszej sprawie znane są odmienne poglądy prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki: z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2950/15 oraz z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 3269/15). Z uwagi na wskazaną powyżej argumentację Sąd uznał jednakże, że przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do naruszenia konstytucyjnej zasady równości. Podkreślić wymaga, że zachowanie tej zasady nastąpi jedynie w sytuacji, w której osoba mająca prawo do emerytury otrzyma świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy pomiędzy jego wysokością, a wysokością otrzymywanej emerytury.

Można też dodać (choć orzeczenie to nie ma bezpośredniego przełożenia na rozpatrywaną sprawę), że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, OTK-A 2019/36, stwierdzono: "I Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (...) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej." Zauważono tam, że "(...) wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (...)". Choć orzeczenie to dotyczy nieco innej sytuacji, przez co nie było tu przesądzającą podstawą rozstrzygnięcia, zwraca ono uwagę na konieczność zapewnienia równych praw opiekunom osób niepełnosprawnych.

Nadto, z racji wieku (67 lat), skarżąca nie może być wykluczona z kręgu osób, wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niewątpliwie w przeszłości skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z racji konieczności opieki nad niepełnosprawna córką. Okoliczności rezygnacji skarżącej z zatrudnienia, co wynika z akt sprawy, nie były badane przez organy obydwu instancji. Decyzja ZUS z dnia [...] r. o przyznaniu skarżącej od [...] r. uprawnień do wcześniejszej emerytury nie była przedmiotem oceny organów. Nie wykazano również, czy skarżąca obecnie byłaby osobą zdolną do pracy.

Stąd też podzielając prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy, pozwalającą na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji), Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów obydwu instancji jako wydane z naruszeniem prawa materialnego wskutek błędnej (zawężającej) wykładni. Orzeczenie Sądu oparto na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit.c oraz art. 135 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji powinien zatem jednoznacznie ustalić podstawę uzyskania prawa do emerytury, a także czy skarżąca z uwagi na stan zdrowia jest zdolna do podjęcia zatrudnienia, a więc czy nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w znacznym stopniu.

W takim wypadku przysługiwać będzie bowiem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy ustawową kwotą tego świadczenia, a wysokością pobieranej emerytury netto, tj. po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy. Przy ustaleniu wysokości emerytury należy też uwzględnić kwotę tzw. 13-tej emerytury, którą należy doliczyć do emerytury w miesiącu wypłaty tego dodatkowego świadczenia oraz w miesiącach następnych, o ile wysokość tego świadczenia razem z emeryturą przewyższa miesięczną wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.

Może też organ przyjąć inne rozwiązanie w tej sprawie. Należy bowiem w tym miejscu zwrócić uwagę na nową linię orzeczniczą prezentowaną w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20 opowiedział się za innym rozwiązaniem, a mianowicie umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń – tzn. pielęgnacyjnego lub emerytalnego, odwołując się tym samym do zapisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewidującego postępowanie przy zbiegu wskazanych tam uprawnień - przysługuje wtedy jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1270), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Tak więc przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy jednak, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 tej ustawy Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.