Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1272/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 153, art. 141 § 1, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 11 i art. 107 § 3, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 227
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) sędzia del. NSA Janusz Furmanek Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 16 września 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. W. , A. P. , W. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lipca 2008 r. sygn. akt II SA/Po 110/08 w sprawie ze skargi B. W. , A. P. , W. P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie waloryzacji kwoty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Po 110/08 oddalił skargę B. W., A. P. i W. P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] w przedmiocie waloryzacji kwoty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania orzeczeniem z dnia 24 sierpnia 1962 r., nr [...] wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa połowę nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. [...] o powierzchni 872 m2 zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], oznaczonej jako działka nr [...], stanowiącej własność L. i P. małżonków P. za odszkodowaniem w kwocie 15.919,50 zł. Do wypłaty odszkodowania, rozłożonego na dwie raty: 6.000 zł płatne w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia i 9.919 zł w ciągu roku od czasu wypłacenia pierwszej raty, zobowiązano P. w Poznaniu, dla którego na terenie wywłaszczonej nieruchomości miał zostać wybudowany biurowiec.

Wszczęte w styczniu 1999 r. na wniosek B. W. – spadkobierczyni poprzednich właścicieli – postępowanie o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji zakończyła ostateczna decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2001 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] lutego 2001 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności zakwestionowanego orzeczenia. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca w postępowaniu nieważnościowym nie kwestionowała prawidłowości ustalenia wysokości odszkodowania, lecz jedynie podnosiła, że odszkodowanie nie zostało wypłacone, a okoliczność ta w żadnym razie nie może być uznana za rażące naruszenie prawa.

W maju 2001 r. B. W. wezwała Prezydenta Miasta Poznania do wypłacenia jej 1.744.000 zł, a decyzją z dnia [...] października 2003 r. Prezydent Miasta Poznania odmówił B. W. waloryzacji. Wskazano, że obecnie do kręgu spadkobierców poprzednich właścicieli nieruchomości, to jest L. i P. P. należą poza wnioskodawczynią T. P. oraz A. i W. P. Zdaniem organu nie było podstaw do żądania przez wnioskodawczynię waloryzacji w trybie art. 132 ust. 3 w zw. z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ decyzja wywłaszczeniowa i ustalająca odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość wydana została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1958 r. Nr 7, poz. 70). Poza tym roszczenie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, mające cywilnoprawny charakter, przedawniło się (art. 118 i 120 K.c.). Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi B. W. , wyrokiem z dnia 9 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Po 55/04 uchylił obie decyzje. W uzasadnieniu wskazał, powołując się na stanowisko wyrażone w Uchwale 7 Sędziów SN z dnia 7 kwietnia 1993 r. sygn. akt III AZP 3/93 (OSNCP z 1993 r. nr 10, poz. 174), że rozstrzygnięcie o rewaloryzacji niewypłaconych odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości oraz o odsetki za zwłokę lub opóźnione w wypłacie odszkodowania (art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) następuje przez wydanie decyzji administracyjnej. Skoro zaś spór o samo odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie jest sprawą cywilną, ponieważ nie powstaje na tle stosunku cywilnoprawnego, nie może być odmiennie zakwalifikowany spór o rewaloryzację, czyli przeliczenie (ustalenie na nowo wysokości) tego odszkodowania. W podsumowaniu Sąd wyjaśnił, iż skoro rozpoznawana sprawa dotyczy stosunku administracyjnego, to nie mają do niego zastosowania przepisy kodeksu cywilnego, w tym i przepisy dotyczące przedawnienia. Sąd wskazał, że zgodnie z przepisem art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, wysokość odszkodowania ustalona w decyzji o wywłaszczeniu podlega waloryzacji na dzień zapłaty. Tak samo stanowił art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a przepis ten miał również zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniu. Aby można było przystąpić do waloryzacji odszkodowania musi zostać ustalone w sposób niewątpliwy, że odszkodowanie nie zostało wypłacone byłym właścicielom nieruchomości, ich następcom prawnym, ani nie złożone do depozytu sądowego.

Prezydent Miasta Poznania – jako prezydent miasta na prawach powiatu wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej - decyzją z dnia 13 lipca 2007 r., wydaną na podstawie art. 104 K.p.a. i art. 132 ust. 1a, 3 i 5 w związku z art. 4 pkt 9 b1 oraz art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.):

I. zwaloryzował na kwotę 7.360 zł odszkodowanie w wysokości 15.919,50 zł ustalone na rzecz P. i L. P. ostatecznym orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania z dnia 24 sierpnia 1962 r.,

II. wskazał, że do zapłaty kwoty 7.360 zł tytułem zwaloryzowanego odszkodowania zobowiązany jest Prezydent Miasta Poznania jako prezydent miasta na prawach powiatu, w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Zwaloryzowane odszkodowanie należy wypłacić: B. W. w kwocie 3.680 zł, a A. P. i W. P. po 1.840 zł.

Wojewoda Wielkopolski, po rozpatrzeniu odwołania B. W., A. P. i W. P. , decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił punkt II zaskarżonej decyzji i nadał mu nowe brzmienie, określające nowy termin wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania – w terminie 14 dni od dnia, w którym upłynie bezskutecznie termin do wniesienia skargi na decyzję organu odwoławczego do Sądu Administracyjnego. Bez zmian pozostawiono zarówno sumę zwaloryzowanego odszkodowania (7.360 zł) jak i kwoty jakie z tej sumy należą się poszczególnym wnioskodawcom.

B. W. , A. P. i W. P. wnieśli do Sądu skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie z powodu naruszenia prawa. Skarżący stwierdzili, że nie kwestionują ustaleń faktycznych dokonanych przez organ, lecz samo wyliczenie kwoty zwaloryzowanego odszkodowania, podnosząc że wątpliwości budzi metoda wykorzystana do ustalenia zwaloryzowanego odszkodowania, a decyzje nie są właściwie uzasadnione. Zarzucili ponadto, że ustalona suma zwaloryzowanego odszkodowania nie urealniła jego wysokości.

Wojewoda Wielkopolski wniósł o oddalenie skargi podkreślając, iż zawarł w uzasadnieniu decyzji wszystkie istotne reguły pozwalające na zwaloryzowanie niewypłaconego odszkodowania, a wszelkie dane dotyczące wskaźników i sposobu waloryzacji znajdują się w aktach sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził na wstępie, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest kontrola w trybie nadzwyczajnym prawomocnej decyzji z dnia 24 sierpnia 1962 r. lecz rozpoznanie roszczenia o waloryzację zasądzonego tą decyzją odszkodowania. Decyzja wywłaszczeniowa z 1962 r. została już skontrolowana w trybie nieważnościowym na wniosek B. W., która w toku tego postępowania nie kwestionowała prawidłowości wyliczonego odszkodowania. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2001 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania z dnia 24 sierpnia 1962 r.

Możliwość dokonania waloryzacji odszkodowania orzeczonego w 1962 r. daje skarżącym, którzy o tę waloryzację wystąpili dopiero w 2001 r., uznanie roszczenia za spór powstały na tle stosunku administracyjnoprawnego, zaś sprawy z takiego stosunku nie ulegają przedawnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 9 listopada 2005 r., który wiąże Sąd na mocy art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazał, że możliwość waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na dzień zapłaty daje art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tak samo stanowił art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), który ma zastosowanie do wcześniejszych przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie gdy tylko dlatego, że przepisy administracyjnoprawne dają skarżącym możliwość domagania się waloryzacji niewypłaconego od początku lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, które to roszczenie przy zastosowaniu korzystniejszego dla skarżących uregulowania zawartego w art. 3581 § 3 K.c. nie mogłoby zostać przez sąd powszechny uwzględnione z uwagi na zarzucane przez organ zobowiązany do zapłaty przedawnienie się roszczenia o wypłatę z upływem 10 lat (art. 125 § 1 K.c.) – nie można uznać za trafny zarzut skargi, iż ustalona w zaskarżonej decyzji suma zwaloryzowanego odszkodowania pozostaje w sprzeczności z ogólną zasadą słuszności. Waloryzacja dokonywana w trybie administracyjnym oznacza urealnienie już ustalonego odszkodowania przy zastosowaniu wskaźników wskazanych w art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami (patrz: wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 maja 2002 r. sygn. I SA 2378/00 – Lex nr 81740).

Jak wskazał Sąd, skoro w niniejszej sprawie stało się bezsporne, że odszkodowanie za nieruchomość wywłaszczoną na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania z dnia 24 sierpnia 1962 r., położoną przy ul. [...], o pow. 872 m2, nie zostało wypłacone byłym jej właścicielom lub ich następcom prawnym, ani nie zostało złożone do depozytu sądowego, to obecnie przedmiot niniejszej sprawy sprowadza się do sprawdzenia, czy organy orzekające prawidłowo ustaliły wysokość zwaloryzowanego odszkodowania i czy wyczerpująco wyjaśniły stronom sposób wyliczenia tej waloryzacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podniósł, że przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie określają metody obliczania waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wskazują jedynie, że wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty, a waloryzacji tej dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązania do zapłaty odszkodowania (art. 132 ust. 3). Ponadto waloryzacji (...) dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w drodze obwieszczeń, w Dzienniku Urzędowym Rzeczpospolitej Polskiej "Monitor Polski" (art. 5), zaś do czasu ogłoszenia tych wskaźników waloryzacji dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa GUS (art. 227). Mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wyjaśnienia organu odwoławczego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnoszące się do metody obliczania waloryzacji Sąd uznał, że zasądzona kwota zwaloryzowanego odszkodowania została obliczona prawidłowo. Po pierwsze trafnie, zdaniem Sądu, zastosowano wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych (art. 227 u.g.n.), albowiem do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie opublikowano wskaźników zmian cen nieruchomości (art. 5 u.g.n.). Po wtóre, zrozumiałe jest również, że skoro orzeczeniem z dnia 24 sierpnia 1962 r. Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej miasta Poznania ustalił, iż zapłata odszkodowania miała nastąpić w dwóch ratach, to należało oddzielnie obliczyć wysokość waloryzacji dla obu rat odszkodowania ze względu na różny termin ich wypłaty. I tak waloryzację I raty należało rozpocząć od 1963 r., tj. roku następnego po roku, w którym miała ona zostać wypłacona (1962 r.), a II ratę – od 1964 r., również od roku następnego, w którym miała ona być wypłacona (1963 r.). Organ I instancji wydając decyzję w dniu [...] lipca 2007 r. trafnie za końcową datę waloryzacji przyjął ostatni dzień maja 2007 r., tj. ostatniego miesiąca przed wydaniem decyzji, co do którego Prezes GUS ogłosił wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych (obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 13 czerwca 2007 r. w sprawie wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych w maju 2007 r. – Dz. Urz. GUS z dnia 21 czerwca 2007 r. Nr 6, poz. 43). Prezydent Miasta Poznania nie mógł uwzględnić wskaźnika cen towarów i usług za czerwiec 2007 r., gdyż został on opublikowany dopiero w dniu 23 lipca 2007 r. (Dz. Urz. GUS Nr 7, poz. 46), a więc po wydaniu decyzji. Wątpliwości Sądu nie budziła również zaprezentowana w zaskarżonej decyzji metoda i prawidłowość obliczenia kwot waloryzacji obu rat odszkodowania. Sąd stwierdził, że waloryzacji dokonano za lata od 1963 – V 2007 r. (I rata) i 1964 r. – V 2007 r. (II rata), dlatego należało ustalone w orzeczeniu z 1962 r. kwoty przemnożyć przez wskaźniki za wszystkie te lata, a następnie uzyskane kwoty podzielić przez 10.000 z uwagi na denominację. Nie mają przy tym racji skarżący wskazując, że w zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono na czym polega metoda nawiązań łańcuchowych i tym samym, jaką metodą wyliczono kwotę waloryzacji. Wojewoda wyjaśnił, że należy dojść do iloczynu rocznych wskaźników (za lata 1963-2006 dla I raty i 1964-2006 r. dla II raty) oraz wskaźnika miesięcznego (za V 2007 – dla obu rat), a następnie uzyskany wskaźnik za wszystkie wymienione lata należy przemnożyć przez kwotę odszkodowania i uwzględnić denominację. Następnie Sąd I instancji przedstawił sposób, w jaki obliczono I ratę odszkodowania i wskazał, że wprawdzie skarżący zarzucali, że takich wyliczeń brak w uzasadnieniu organów I i II instancji, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., ale to naruszenie nie mogło spowodować uchylenia wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c/ P.p.s.a., gdyż nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Znajomość wymaganych przy waloryzacji wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych skarżący mogli nie tylko czerpać w sposób wskazany w art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale i z materiału zgromadzonego w aktach sprawy. Trudno też zarzucać organom orzekającym naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów ustanowionej w art. 80 K.p.a., skoro zastosowano wskaźniki waloryzacji wymienione w art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.), oddalił skargę.

Od powyższego wyroku B. W. , A. P. i W. P. wnieśli skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik spawy, a to art. 134 P.p.s.a. poprzez niedokonanie oceny legalności zaskarżonej decyzji i nierozpoznanie sprawy w pełnych granicach,

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie pozwala na jednoznaczne ustalenie przesłanek, jakimi kierował się Sąd I instancji, podejmując zaskarżone orzeczenia,

3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ P.p.s.a. polegające na niezastosowaniu tej normy, pomimo iż organy administracyjne pierwszej i drugiej instancji orzekające w sprawie niniejszej dopuściły się szeregu naruszeń przepisów postępowania, w szczególności art. 11 i 107 § 3 K.p.a., które winny doprowadzić do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji w całości.

Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Jednocześnie skarżący wnieśli o wystąpienie przez Sąd na podstawie art. 193 Konstytucji RP do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym czy art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim przewiduje waloryzację odszkodowania w oparciu o wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego bez uwzględnienia faktycznego wzrostu wartości nieruchomości wywłaszczonych w latach 60 i tym samym uniemożliwiającym uzyskanie "słusznego" odszkodowania jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd naruszył art. 134 P.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy w ograniczonym zakresie, zakreślając przedmiot kontroli jako zbadanie czy organy orzekające prawidłowo ustaliły wysokość zwaloryzowanego odszkodowania i czy wyczerpująco wyjaśniły stronom sposób wyliczenia waloryzacji. Powyższe pozostaje w oczywistej sprzeczności z faktem, iż w wyrokiem z dnia 9 listopada 2005 r., II SA/Po 55/04 Sąd nakazał dokonać organom dodatkowych ustaleń, a nie jedynie zwaloryzować kwotę niewypłaconego odszkodowania. Zatem tak zakreślony przedmiot kontroli pozostaje w sprzeczności z art. 134 P.p.s.a. nakazującym Sądowi I instancji kontrolę całego postępowania z urzędu, bez względu na zarzuty podniesione przez strony.

Zakreślenie przedmiotu postępowania sądowoadministracyjnego do badania czy organ prawidłowo dokonał waloryzacji wskazuje na naruszenie art. 134 P.p.s.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Na naruszenie przez Sąd art. 141 § 4 P.p.s.a. wskazuje przede wszystkim posługiwanie się przez Sąd niezrozumiałymi argumentami. W uzasadnieniu Sąd dwukrotnie wskazał, iż ustalona w zaskarżonej decyzji suma zwaloryzowanego odszkodowania jest zgodna z ogólną zasadą słuszności, ponieważ roszczenie przy zastosowaniu uregulowania zawartego w art. 3581 § 3 K.c. nie mogłoby zostać uwzględnione przez sąd powszechny z uwagi na zarzucane przez organ zobowiązany do zapłaty przedawnienie się roszczenia o wypłatę z upływem 10 lat (125 K.c.). Taka argumentacja wskazuje, iż Sąd przy wydawaniu zaskarżonego wyroku kierował się przepisami K.c., a nie oceniał czy w toku postępowania nie zostały naruszone przepisy prawa administracyjnego. Zdaniem skarżących nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, iż nie naruszono zasady swobodnej oceny dowodów, ponieważ zastosowano wskaźniki, o których mowa w art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Argumentacja sądu jest całkowicie niezrozumiała i w żadnym stopniu nie wyjaśnia, jakimi przesłankami kierował się Sąd przy ustalaniu, iż zaskarżone decyzje odpowiadają prawu, co wskazuje, że Sąd naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Sąd pomimo stwierdzenia, iż organ faktycznie naruszył art. 107 § 3 K.p.a. oddalił skargę, ponieważ to naruszenie nie miało wpływu na wynik sprawy. Wyliczenie przedstawione w zaskarżonej decyzji jest niejasne i budzi uzasadnione wątpliwości. Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 K.p.a.), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi administracyjnemu do którego kierowana jest niniejsza skarga przeprowadzenia kontroli legalności. Strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. W niniejszej zaś sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 K.p.a., czym organ naruszył nie tylko ten przepis, ale również jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego tzn. zasadę przekonywania stron wyrażoną w art. 11 K.p.a. Sąd, oddalając skargę mimo wskazanego naruszenia przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy, naruszył art. 145 § 1 ust. 1 pkt 3 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w § 2 powołanego artykułu. Żadna z przesłanek nieważności postępowania, enumeratywnie tam wymienionych nie zachodzi w niniejszej sprawie, zatem sprawa ta mogła być przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznana tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wnoszący skargę kasacyjną upatrują naruszenia tego przepisu przez Sąd w tym, że dokonał on rozpoznania sprawy w ograniczonym zakresie, dokonując jedynie kontroli prawidłowości ustalenia zwaloryzowanego odszkodowania, podczas gdy wyrokiem z dnia 9 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Po 55/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nakazał organom poczynić dodatkowe ustalenia, a nie jedynie zwaloryzować kwotę niewypłaconego odszkodowania. Powyżej sformułowany zarzut należy uznać na nieuzasadniony. Jak wynika z uzasadnienia powołanego wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylając zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2003 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] października 2003 r. o odmowie waloryzacji odszkodowania wyraził pogląd, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1993 r., sygn. akt III AZP 3/93, że spór o samo odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie jest sprawą cywilną i nie mają do niego zastosowania przepisu kodeksu cywilnego dotyczące przedawnienia. Również rozstrzygnięcie o rewaloryzacji niewypłaconych odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości oraz odsetki za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie odszkodowania następuje przez wydanie decyzji administracyjnej.

Powyższe stanowisko Sądu było przyczyną uchylenia wyżej wymienionych decyzji. Jednocześnie Sąd polecił organom administracji ustalić w sposób niewątpliwy czy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalone orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 24 sierpnia 1962 r. zostało wypłacone byłym właścicielom nieruchomości bądź ich następcom prawnym, bądź czy kwota ta nie została złożona do depozytu sądowego. Kierując się wskazaniami Sądu organy administracji orzekające w sprawie niniejszej ustaliły, że odszkodowanie nie zostało wypłacone byłym właścicielom lub ich następcom prawnym, kwota odszkodowania nie została również złożona do depozytu sądowego. Ustalenia powyższe – zgodnie z powołanymi wytycznymi – umożliwiły podjęcie decyzji o waloryzacji odszkodowania. W złożonej do Sądu skardze na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2007 r. skarżący wskazali, że nie kwestionują ustaleń faktycznych dokonanych przez organy, a spór dotyczy samego wyliczenia kwoty zwaloryzowanego odszkodowania. W takiej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w zaskarżonym wyroku z dnia 12 lipca 2008 r. zasadnie skoncentrował się na rozważeniu kwestii związanych z waloryzacją odszkodowania.

Podkreślić należy, ze zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zarówno organy administracji publicznej, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w pełni zastosowały się do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 9 listopada 2005 r. Twierdzenia skarżących kasacyjnie, że "Sąd nakazał dokonać organom dodatkowych ustaleń, a nie jedynie zwaloryzować kwotę niewypłaconego odszkodowania" nie w pełni odpowiadają treści motywów powołanego wyroku. Wynika z nich bowiem w sposób jednoznaczny, że zalecone dodatkowe ustalenia miały dotyczyć okoliczności związanych z wypłaceniem odszkodowania ustalonego w decyzji z 1962 r. Skoro kwestia ta została wyjaśniona w sposób korzystny dla następców prawnych b. właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, przyjęto bowiem, że przyznane wówczas odszkodowanie nie zostało wypłacone, ani też nie złożono tej kwoty do depozytu sądowego, to konsekwencją powyższych ustaleń było dokonanie waloryzacji odszkodowania. Sąd I instancji dokonał pełnej kontroli zaskarżonej decyzji, w żaden sposób nie uchybił art. 134 § 1 P.p.s.a., który to przepis nakłada obowiązek rozstrzygania w granicach sprawy administracyjnej, niezależnie od zarzutów i wniosków skargi.

Nie można też podzielić stanowiska skarżących, że doszło w sprawie niniejszej do uchybienia art. 141 § 1 P.p.s.a., bowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku, jak twierdzą, nie pozwala na jednoznaczne ustalenie przesłanek, jakimi kierował się Sąd I instancji podejmując zaskarżone orzeczenie.

Zgodnie z powołanym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie elementy wskazane w powyższym przepisie, dokładnie wyjaśnia motywy, jakimi kierował się Sąd oddalając skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2007 r. Dla usunięcia wszelkich wątpliwości co do prawidłowości wyliczeń dokonanych przez organy, Sąd według obowiązujących wskaźników, stosując tę samą metodę obliczeń dokonał kontrolnego wyliczenia wysokości zwaloryzowanej kwoty I raty odszkodowania i uzyskał taki sam wynik jak organy. Nie można również skutecznie zarzucić Sądowi, że posługiwał się niezrozumiałymi argumentami. Stwierdzenie przez Sąd, że w sprawie niniejszej przy ustalaniu kwoty zwaloryzowanego odszkodowania została zachowana zasada słuszności, gdyż przepisy administracyjnoprawne dają skarżącym możliwość domagania się waloryzacji odszkodowania niewypłaconego kilkadziesiąt lat temu podczas, gdy sąd powszechny stosując kodeks postępowania cywilnego musiałby uwzględnić zarzut przedawnienia w żadnym wypadku nie oznacza, jak sugerują wnoszący skargę kasacyjną, że Sąd I instancji nie oceniał czy w toku postępowania nie zostały naruszone przepisy prawa administracyjnego. Uwagi te nie miały wpływu na wynik sprawy. Sąd I instancji oceniał zgodność z prawem zaskarżonej decyzji mając na względzie zasady waloryzacji odszkodowań ustalone w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami i dał termu w zrozumiały sposób wyraz w motywach orzeczenia. Zasadnie również Sąd I instancji uznał, że organy administracji orzekające w sprawie niniejszej nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), skoro zastosowano wskaźniki waloryzacji wymienione w art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Ostatni podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut dotyczy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ P.p.s.a. w zw. z art. 11 i 107 § 3 K.p.a. Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak wskazał Sąd I instancji braki w uzasadnieniu decyzji organu I i II instancji w zakresie wyliczenia kwoty zwaloryzowanego odszkodowania stanowią naruszenie powyższego przepisu, ale jak trafnie to ocenił, naruszenie to nie mogło spowodować uchylenia wyroku, gdyż nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ P.p.s.a.). Niezależnie od tego, że jak podniesiono znajomość wymaganych przy waloryzacji wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych skarżący mogli czerpać w sposób wskazany w art. 227 ustawy, a także z materiału sprawy, to dodatkowo warto zauważyć, że wynik samodzielnego obliczenia przez Sąd I instancji I raty zwaloryzowanego odszkodowania jest zgodny z ustalonym w zaskarżonej decyzji. Poza tym zaskarżona decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2007 r. zawiera wszystkie elementy, o jakich wspomina art. 107 § 3 K.p.a., a wyjaśnienia prawne w niej przedstawione nie budzą wątpliwości. W toku postępowania administracyjnego skarżący byli na bieżąco informowani o jego etapach, mieli możliwość zapoznania się z aktami sprawy, w których znajdują się materiały i notatki służbowe dotyczące waloryzacji odszkodowania. Przeprowadzona również została rozprawa administracyjna z udziałem pełnomocnika skarżących, a strony zostały przesłuchane. W takiej sytuacji podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 11 K.p.a. (zasada przekonywania) należy uznać za nieusprawiedliwione.

Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł się natomiast odnieść do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o wystąpienie przez Sąd na podstawie art. 193 Konstytucji RP do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym czy art. 227 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ponieważ skarga kasacyjna wniesiona w sprawie niniejszej została oparta jedynie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), bez podniesienia zarzutów naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), w tym wskazanego wyżej art. 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Z przedstawionych względów na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalono skargę kasacyjną.