Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 909/99
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 2001-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 633  Zatrudnienie i sprawy bezrobocia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Ubezpieczenie społeczne
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 lutego 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.
article: art. 32
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
article: art. 67 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: par. 1 ust. 2-3, par. 4-15
journal: Dz.U. 1983 nr 8 poz. 43
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Teza: Przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./ jak i przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze /Dz.U. nr 8 poz. 43 ze zm./ nie dają podstawy do różnicowania sytuacji prawnej pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach w zakresie przysługujących im uprawnień, w zależności od tego, czy pracę wykonywali w przedsiębiorstwie państwowym, czy też prywatnym.

TEZY

Przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./ jak i przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze /Dz.U. nr 8 poz. 43 ze zm./ nie dają podstawy do różnicowania sytuacji prawnej pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach w zakresie przysługujących im uprawnień, w zależności od tego, czy pracę wykonywali w przedsiębiorstwie państwowym, czy też prywatnym.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zdzisława Ć. na decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Ł. z dnia 7 maj 1999 r. (...) w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy Ł.-W. z dnia 4 stycznia 1999 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 maja 1999 r., (...), Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Ł., po rozpatrzeniu odwołania Zdzisława Ć. od decyzji Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy Ł.-W., z dnia 4 stycznia 1999 r., (...) w przedmiocie przyznania statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku w wysokości 120 procent zasiłku podstawowego, utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji.

Wymienioną wyżej decyzją, Kierownik Powiatowego Urzędu Pracy Ł.-W., przyznał Zdzisławowi Ć. status osoby bezrobotnej od dnia rejestracji, tj. od dnia 4 stycznia 1999 roku oraz zasiłek od dnia 12 stycznia 1999 r. w wysokości 120 procent zasiłku podstawowego określonego w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1999 4. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 1997 nr 25 poz. 128 ze zm./.

Kwestionując to rozstrzygnięcie odwołaniem, Zdzisław Ć. zażądał przyznania mu zasiłku przedemerytalnego wywodząc, iż spełnia przesłanki określone w art. 37j przytoczonej wyżej ustawy. Przepracował bowiem ponad 15 lat w szczególnych warunkach, wykonując tę pracę między innymi w prywatnych zakładach.

Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy przyjął, iż zgodnie z treścią powołanego przepisu art. 37j ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu do okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych można zaliczyć tylko okresy pracy uznawane w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.

Przesłanki, od których spełnienia zależy uznanie określonej pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze /Dz.U. nr 8 poz. 43 ze zm./. Zgodnie z par. 1 tegoż rozporządzenia, ma ono zastosowanie tylko do tych przypadków, w których pracownicy zatrudnieni w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywali pracę w przedsiębiorstwach podległych właściwym ministrom, kierownikom urzędów centralnych, centralnym związkom spółdzielczym oraz w jednostkach organizacyjnych:

- które powstały w drodze przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w inne przedsiębiorstwo, w przedsiębiorstwa, w spółkę lub spółki;

- które zostały przekazane organom samorządu terytorialnego;

- dla których uprawnienia i obowiązki organu założycielskiego przejęli wojewodowie lub inne organy państwowe.

Nie ma zatem podstaw prawnych do stosowania tego rozporządzenia w odniesieniu do pracowników prywatnych zakładów pracy. Oznacza to, iż praca w prywatnym zakładzie, wykonywana nawet na stanowiskach wymienionych w wykazach ustalonych przez właściwych ministrów, nie może być uznana za pracę w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach. Stanowisko takie wyraził także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 sierpnia 1998 r., II SA 733/98.

Powyższe uzasadnia pogląd, iż Zdzisław Ć. nie spełnia przesłanek do przyznania mu zasiłku przedemerytalnego. Zasadnie został mu zatem przyznany zasiłek na ogólnych zasadach, z uwzględnieniem długoletniego okresu zatrudnienia.

W skardze do Sądu, Zdzisław Ć. wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy, podniósł, iż kwestionowana decyzja jest dla niego krzywdząca. Był przekonany, iż wykonując pracę w szczególnych warunkach w zakładzie prywatnym, ma takie same prawa jak pracownik pracujący w zakładzie państwowym.

Pracę podjął po zwolnieniu z zakładu państwowego. Cieszył się, iż w trudnych warunkach na rynku pracy udało mu się znaleźć zatrudnienie.

Teraz, po 30 latach pracy, kiedy podupadł na zdrowiu, kwestionuje się jego prawo do zasiłku przedemerytalnego powołując się na przepisy z 1983 r.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wnosiła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Z niespornych ustaleń faktycznych, poczynionych w toku postępowania wynika, iż skarżący udokumentował okres zatrudnienia wynoszący 30 lat, 11 miesięcy i 10 dni. W szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze pracował w Piotrkowskim Przedsiębiorstwie Budowlanym w P.-T. od 22 października 1969 r. do 30 listopada 1975 r., w (...) Przedsiębiorstwie Budowy Elektrowni i Przemysłu Energoblok-Wybrzeże w G. od 16 stycznia 1976 r. do 17 października 1981 r. /łącznie 11 lat, 10 miesięcy i 11 dni/, a także w Zakładzie Usług Technicznych w Ł. od 10 czerwca 1995 r. do 30 czerwca 1998 r. oraz w P.P.U.H. "A.-P." w Ł. od 1 lipca 1998 r. do 31 grudnia 1998 r. /łącznie 3 lata, 6 miesięcy i 20 dni/.

Orzekające w sprawie organy administracyjne uznały, iż zatrudnienie wykonywane w dwóch ostatnio wymienionych zakładach pracy nie może być uznane jako wykonywane w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów emerytalnych, bowiem są to zakłady prywatne, do których nie stosuje się przepisów powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. Zdaniem tychże organów, rozporządzenie dotyczy jedynie zakładów pracy wymienionych w par. par. 1 ust. 2 i 3. Pogląd ten w ocenie Sądu jest błędny. Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin /Dz.U. nr 40 poz. 267 ze zm./, w art. 55 upoważniła Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia rodzajów prac lub stanowisk pracy oraz warunków, na podstawie których osobom wymienionym w art. 11 ust. 3 oraz art. 53 ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury w określonym wieku, wzrost emerytury lub renty. Na podstawie powyższej delegacji Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wymieniony akt prawny, mimo ustania z dniem 31 grudnia 1998 r. mocy obowiązującej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, nadal pozostaje w obrocie prawnym.

Zgodnie bowiem z treścią art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./, wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowiska oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepis art. 32 ust. 1 stanowi, iż ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2 - 3, zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 ust. 1 ustawy. Zgodnie zaś z art. 32 ust. 2 tej ustawy, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Z przytoczonych wyżej unormowań wynika, iż ustawodawca zarówno w przepisach aktualnie obowiązujących, jak i w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin /art. 53 ust. 2/, definiując pojęcie pracy w szczególnych warunkach położył nacisk na jej szkodliwość dla zdrowia, uciążliwość lub konieczność posiadania szczególnych predyspozycji do jej wykonywania.

Przepisy te nie przewidują żadnych ograniczeń, z których wynikałoby, iż praca w warunkach szczególnych dotyczy zatrudnienia jedynie w określonych zakładach pracy.

Także w par. 1 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., określając zakres podmiotowy zastosowania wymienionego aktu, prawodawca przyjął bez żadnych wyłączeń, iż stosuje się go do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w par. 4-15 oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia. Przepisy par. 4-15 jak i wykazy rodzajów prac uznanych za wykonywane w szczególnych warunkach, nie zawierają uregulowań, z których wynikałoby, iż nie stosuje się ich do pracowników zatrudnionych w innych przedsiębiorstwach niż wymienione w par. 1 ust. 2 i 3 omawianego rozporządzenia.

W par. 1 ust. 2 rozporządzenia, Rada Ministrów upoważniła jedynie ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze do ustalenia, w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, w podległych i nadzorowanych zakładach pracy wykazów stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazach A i B.

Ustalone w powyższym trybie wykazy stanowisk pracy odnoszą się także do zakładów pracy wymienionych w par. 1 ust. 3 rozporządzenia.

Podstawą do ustalenia wymienionych wykazów stanowisk pracy są określone rodzaje prac uznanych za wykonywane w szczególnych warunkach, wymienione w rozporządzeniu oraz w wykazach A i B stanowiących załącznik do niego.

Celem ustalenia wykazów stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, w zakładach podległych lub nadzorowanych przez wymienione w rozporządzeniu podmioty, było jak można przypuszczać, ujednolicenie sytuacji prawnej pracowników zatrudnionych w określonych resortach czy związkach spółdzielczych. Unormowanie par. 1 ust. 3 miało zaś na celu zapobiegnięcie ewentualnym próbom różnicowania pracowników zatrudnionych w jednym zakładzie pracy, w którym nastąpiła zmiana stosunków własnościowych w związku z prywatyzacją, czy innymi przekształceniami. Z przytoczonych unormowań par. 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia nie można zatem wywodzić, iż ograniczają one zakres podmiotowy zastosowania tego aktu prawnego.

Odróżniać bowiem należy wykazy stanowisk pracy sporządzane w zakładach pracy wymienionych w par. 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia, od rodzajów prac wymienionych w par. 4-15 oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia. Dla zastosowania przepisów omawianego rozporządzenia istotnym jest czy wykonywana praca może być zaliczona do jednego z rodzajów prac uznanych tym rozporządzeniem za wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze.

Skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie nie podziela, w związku z powyższym, stanowiska wyrażonego w wyroku NSA z dnia 26 sierpnia 1998 r. II SA 733/98 - nie publ., przytoczonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu, przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. nr 162 poz. 1118 ze zm./ jak i przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze /Dz.U. nr 8 poz. 43 ze zm./ nie dają podstawy do różnicowania sytuacji prawnej pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach w zakresie przysługujących im uprawnień, w zależności od tego, czy pracę wykonywali w przedsiębiorstwie państwowym, czy też prywatnym.

Różnicowanie takie, niezależnie od przytoczonych wyżej argumentów, naruszałoby zasadę równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiącym, iż wszyscy są równi wobec prawa i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne a także, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Wypada także podnieść, iż zgodnie z treścią art. 67 ust. 1 Konstytucji, zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa.

Jak wykazano wyżej przepisy obowiązującej ustawy dotyczącej świadczeń emerytalnych i rentowych jak i ustawy poprzedniej nie dawały i nie dają podstaw do różnicowania uprawnień pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub charakterze, w zależności od formy własności przedsiębiorstwa, w którym byli zatrudnieni.

Mając na uwadze, iż przy wydaniu zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu I instancji zostały naruszone wymienione wyżej przepisy prawa, Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 29 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.