Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 123/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 211 ust. 1, art. 264, art. 273, art. 275
journal: Dz.U. 2018 poz 508
law: Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej - tekst jedn.
article: art. 616
journal: Dz.U. 2017 poz 1904
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca) Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 maja 2019 r. sprawy ze skargi G. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów postępowania dyscyplinarnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika L. Urzędu Celno-Skarbowego w B. P. z dnia 20 lipca 2018 r., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz G. R. kwotę [...]zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] stycznia 2019 r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika L. Urzędu Celno-Skarbowego w B. P. z [...] lipca 2018 r., nr [...] o odmowie zwrotu G. R. kosztów postępowania dyscyplinarnego.

Podstawę faktyczną powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

Postanowieniem Naczelnika L. Urzędu Celno- Skarbowego w B. P. (dalej jako "organ I instancji") z [...] maja 2018 r., nr [...], postępowanie dyscyplinarne prowadzone wobec G. R. (dalej jako "obwiniony" lub "skarżący") o czyn określony w art. 254 pkt 1 w zw. z art. 199 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2018 r., poz. 508 z późn. zm.), dalej jako "ustawa o KAS" zostało umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS, z uwagi na brak dowodów dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia.

W dniu [...] czerwca 2018 r. do Naczelnika L. Urzędu Celno-Skarbowego w B. P. wpłynął wniosek obrońcy obwinionego o zwrot wyłożonych przez skarżącego kosztów podróży oraz kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru. Wnioskodawca wniósł o zwrot poniesionych przez skarżącego rzeczywistych kosztów obrony w postępowaniu dyscyplinarnym w związku z ustanowieniem obrońcy z wyboru w kwocie 3690 zł, w tym 690 zł podatku od towarów i usług. Wysokość całego żądania, uwzględniającego również koszty podróży (441,30 zł), określił na kwotę 4131,30 zł.

Postanowieniem z [...] lipca 2018 r. organ I instancji odmówił zwrotu kosztów postępowania dyscyplinarnego, powołując się na art. 275 ustawy o KAS, który odsyła tylko do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego, a nie odsyła do przepisów, które pozwalałyby organowi dyscyplinarnemu na ustalenie wysokości kosztów postępowania dyscyplinarnego.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia skarżącego, postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej jako "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym ustawodawca nie przyznał obwinionemu prawa żądania zwrotu kosztów obrony poniesionych przez funkcjonariusza w postępowaniu dyscyplinarnym.

Organ wskazał, że w ustawie o KAS w dziale VII rozdziale drugim ustawodawca zawarł przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy. W zakresie ponoszenia kosztów tego postępowania przepisy tylko częściowo regulują to zagadnienie, a mianowicie art. 273 ustawy o KAS stanowi, że koszty biegłych i koszty ekspertyz zleconych przez organ dyscyplinarny są pokrywane z budżetu państwa. W przypadku funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej kwestia zwrotu poniesionych kosztów obrony w postępowaniu karnym została uregulowana w art. 211 ust. 1 ustawy o KAS. Z powołanego przepisu wynika wprost, że dotyczy on wyłącznie kosztów obrony poniesionych w postępowaniu karnym wszczętym przeciwko funkcjonariuszowi o przestępstwo popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych i nie obejmuje swoim zakresem postępowania dyscyplinarnego.

Organ przeanalizował zagadnienie ponoszenia kosztów postępowania dyscyplinarnego na tle innych ustaw. Organ odwoławczy podniósł, że niemal identyczny przepis jak wskazany w art. 211 ust. 1 ustawy o KAS został zamieszczony w art. 71 a ust. 1 ustawy o Staży Granicznej. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych nie stanowi on jednak podstawy prawnej zwrotu poniesionych przez funkcjonariusza kosztów ochrony prawnej w postępowaniu dyscyplinarnym. W ustawie - Prawo o adwokaturze wprost wskazano, że koszty postępowania dyscyplinarnego ponosi w razie skazania obwiniony, a w pozostałych wypadkach izba adwokacka. Natomiast wysokość zryczałtowanych kosztów postępowania dyscyplinarnego określa w drodze uchwały Naczelna Rada Adwokacka mając na względzie przeciętne koszty postępowania.

Organ odwoławczy wskazał, że w ustawie o Straży Pożarnej w przypadku postępowania dyscyplinarnego wprost zamieszczono odwołanie do przepisów o kosztach sądowych w sprawach karnych czyli przepisów postępowania karnego oraz przepisów o opłatach za czynności adwokackie.

Organ odwoławczy stwierdził, że podstawą ustalania wysokości kosztów postępowania dyscyplinarnego powinna być regulacja prawna bądź wyraźne odesłanie do stosownych przepisów. Przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie nie określają wynagrodzeń za prowadzenie spraw dyscyplinarnych. Przedmiotowe rozporządzenie określa wysokość opłat za czynności przed organami wymiaru sprawiedliwości stanowiących podstawę do zasądzania przez sądy kosztów zastępstwa prawnego. Organ celno-skarbowy (naczelnik urzędu celno-skarbowego) nie jest z pewnością organem wymiaru sprawiedliwości, bez wyraźnej podstawy prawnej nie ma kompetencji do stosowania powyższego rozporządzenia do postępowania dyscyplinarnego, które ze względu na swoją specyfikę nie jest tożsame z postępowaniem karnym.

Organ wskazał również, że w ustawie o izbach lekarskich zamieszczony jest przepis, który wyraźnie określa, kto ponosi koszty postępowania dyscyplinarnego. Ponadto samorząd lekarski określił katalog kosztów postępowania dyscyplinarnego w regulaminie wewnętrznego urzędowania sądów lekarskich. Pomimo obowiązywania tych przepisów oraz odesłania w sprawach nieuregulowanych do k.p.k., Naczelna Rada Lekarska stoi na stanowisku, że brak jest podstaw prawnych do przyznania zwrotu kosztów obwinionemu w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności zawodowej lekarzy.

G. R. zaskarżył powyższe postanowienie w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

- art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej polegającej na swoistym finansowym "ukaraniu" obwinionego, co do którego umorzono postępowanie poprzez odmowę zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym;

- art. 32 Konstytucji RP polegające na naruszeniu zasady równości wobec prawa poprzez nieprzyznanie zwrotu kosztów obrony skarżącego w sytuacji, gdy w toku postępowania dyscyplinarnego poniósł materialne skutki bezzasadnego obwinienia, pomimo że zgodnie z zasadami obowiązującymi w demokratycznym państwie prawa obciążona kosztami postępowania jest ta strona, która nie zdołała utrzymać swojego stanowiska;

- art. 42 pkt 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa do obrony w aspekcie formalnym polegające na przyjęciu, że osobie niewinnej nie należy się zwrot kosztów obrony, przez co osoba niesłusznie obwiniona, świadoma braku możliwości odzyskania kosztów obrony, może powstrzymać się od ustanowienia obrońcy, a jego brak może mieć wpływ na wynik postępowania - w skrajnych wypadkach skutkując nawet nierzetelnym postępowaniem i ukaraniem osoby niewinnej;

- naruszenie art. 626 § 1 k.p.k. w związku z art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. w związku z art. 275 ustawy o KAS, poprzez jego błędną wykładnię, przejawiającą się w błędnym przyjęciu, że art. 275 wskazanej ustawy nie odsyła do przepisów, które pozwalałyby organowi dyscyplinarnemu na przyznanie kosztów za zastępstwo procesowe w sytuacji, gdy ustawa o KAS w rozdziale o postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie odsyła do kodeksu postępowania karnego, zatem bezsprzecznym jest, że konkretne przepisy kodeksu postępowania karnego winny zostać zastosowane w postępowaniu dyscyplinarnym;

- art. 632 k.p.k. w związku z art. 275 ustawy o KAS poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w sprawach nieuregulowanych wyżej wymieniona ustawa odsyła do kodeksu postępowania karnego, przepisy postępowania karnego mają zatem zastosowanie do postępowania dyscyplinarnego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że skoro Kodeks postępowania karnego wprost stanowi, że do kosztów procesu należą koszty sądowe oraz uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika, zaś art. 275 ustawy o KAS w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej nakazuje stosować odpowiednio przepisy k.p.k., w tym przepisy dotyczące kosztów procesu, to twierdzenie organu, jakoby pominięcie tej kwestii w ustawie przez ustawodawcę było jego celowym działaniem, który w ten sposób wykluczył możliwość dochodzenia takich kosztów, jest rażąco niezgodne z prawem i narusza interesy obwinionego funkcjonariusza występującego jako strona postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej.

Skarżący podkreślił, że rozstrzygnięcie organów stoi w opozycji do zasady wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, jednej z naczelnych zasad konstytucyjnych. Pozbawienie możliwości odzyskania środków finansowych przeznaczonych do dochodzenie swoich praw bez możliwości ich odzyskania w przypadku umorzenia postępowania jest wbrew zasadzie słuszności społecznej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Przedmiotem skargi jest postanowienie o odmowie zwrotu kosztów postępowania dyscyplinarnego, poniesionych przez obwinionego.

Skarżący obwiniony został o czyn określony w przepisie art. 254 pkt 1 w zw. z art. 199 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r., poz. 768), dalej także w skrócie jako "ustawa o KAS". Postępowanie dyscyplinarne prowadzone przeciwko skarżącemu zakończone zostało postanowieniem o umorzeniu postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania karnego w zw. z art. 275 ustawy o KAS z uwagi na brak dowodów dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przewinienia dyscyplinarnego.

W postępowaniu dyscyplinarnym skarżący, korzystając z uprawnienia określonego w art. 264 ustawy o KAS, ustanowił obrońcę, będącego adwokatem. We wniosku, który wpłynął do organu [...] czerwca 2018 r. skarżący wniósł o zwrot kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru, w tym kosztów podróży. Wysokość żądanych kosztów określił na łączną kwotę 4131,30 zł.

W niniejszej sprawie rozważenia wymaga zatem kwestia, czy w przypadku umorzenia postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariusza celno-skarbowego, przysługuje mu zwrot kosztów poniesionych w związku z ustanowieniem obrońcy, będącego adwokatem.

Organy obu instancji odmawiając skarżącemu zwrotu kosztów postępowania dyscyplinarnego uzasadniły swoje stanowisko tym, że wobec braku stosownych przepisów określających obowiązek zwrotu kosztów obrony poniesionych w postępowaniu dyscyplinarnym i przepisów pozwalających na wyliczenie tych kosztów, uznać należy, że ustawodawca nie przyznał funkcjonariuszowi prawa żądania zwrotu kosztów obrony poniesionych w postępowaniu dyscyplinarnym, które zakończone zostało umorzeniem postepowania.

Sąd nie podziela stanowiska organów. Odpowiedzialność dyscyplinarna funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej uregulowana została w przepisach art. 254 - 275 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Przepisy te określają rodzaje przewinień dyscyplinarnych, rodzaje kar, organy dyscyplinarne, przebieg postępowania dyscyplinarnego, tryb zaskarżania rozstrzygnięć, wykonanie kary dyscyplinarnej i jej zatarcie. Kosztów postępowania dyscyplinarnego dotyczy tylko jeden przepis - art. 273, który stanowi, że koszty biegłych powołanych przez organ dyscyplinarny i koszty zleconych przez organ dyscyplinarny ekspertyz są pokrywane z budżetu państwa. Przepis ten odnosi się wyłącznie do kosztów biegłych i ekspertyz zleconych przez organ i pomija problem ponoszenia innych kosztów, które w sprawie dyscyplinarnej mogą wystąpić.

Kwestii kosztów postępowania dyscyplinarnego nie reguluje również wydane na podstawie art. 274 ustawy o KAS rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej (Dz. U. Nr 2018 r., poz. 115). Przepisy tego rozporządzenia odnoszą się jedynie do określenia w sposób szczegółowy postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i odwoławczego oraz orzekania kar dyscyplinarnych i ich wykonywania.

Zgodnie z art. 275 ustawy o KAS, w sprawach nieuregulowanych w ustawie oraz rozporządzeniu zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania karnego, które stosuje się odpowiednio.

Odesłanie do przepisów Kodeksu postępowania karnego oznacza, że ustawodawca świadomie nie uregulował w ustawie o KAS wszystkich kwestii związanych z postępowaniem dyscyplinarnym. W szczególności zaś dotyczy to kosztów postępowania dyscyplinarnego, które uregulowane zostały tylko w niewielkiej części, w zakresie kosztów opinii biegłych i ekspertyz.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, że przepis art. 273 ustawy o KAS wskazujący, że budżet państwa pokrywa koszty biegłych i koszty ekspertyz jest regulacją kompletną w zakresie kosztów postępowania dyscyplinarnego. Nie można uznać za kompletne unormowania, które odnosi się tylko do jednego rodzaju kosztów, jakie powstać mogą w toku postępowania dyscyplinarnego. Z przepisu art. 273 w żaden sposób nie wynika, by uwzględnieniu i rozliczeniu w postępowaniu dyscyplinarnym podlegały tylko koszty biegłych i ekspertyz. Z brzmienia przepisu nie wynika również, by koszty biegłych i ekspertyz były jedynymi kosztami pokrywanymi z budżetu państwa. W ocenie sądu przepis ten odnosi się tylko do kosztów biegłych i ekspertyz i wskazuje wyraźnie, z której części budżetu koszty te mają być pokrywane. Nie wyłącza natomiast pokrywania z budżetu państwa także innych kosztów przez odpowiednie zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego.

W konsekwencji przyjąć należy, że odesłanie do przepisów Kodeksu postępowania karnego dotyczy także kosztów postępowania dyscyplinarnego, co oznacza stosowanie odpowiednio art. 616 i nast. Kodeksu postępowania karnego (w skrócie: "k.p.k."). Nie jest uzasadnione stanowisko organu, że nie można stosować przepisów k.p.k. w zakresie kosztów postępowania dyscyplinarnego z uwagi na to, że przepis art. 275 ustawy o KAS nie mówi wprost o stosowaniu przepisów k.p.k. w zakresie kosztów postępowania. Podkreślić należy, że przepis art. 275 odsyła do stosowania przepisów k.p.k. we wszystkich sprawach nieuregulowanych w ustawie o KAS i nie przewiduje w tym zakresie żadnych wyłączeń. Obejmuje więc także koszty postępowania dyscyplinarnego. Gdyby ustawodawca zamierzał wyłączyć stosowanie przepisów k.p.k. w zakresie kosztów postępowania dyscyplinarnego, zawarłby w przepisie art. 275 ustawy o KAS takie wyłączenie.

Zgodnie z art. 616 § 1 k.p.k., na koszty procesu składają się koszty sądowe (pkt 1) i uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika (pkt 2).

W myśl art. 264 ustawy o KAS, obwiniony ma prawo do obrony, w szczególności może wybrać obrońcę spośród funkcjonariuszy lub ustanowić swoim obrońcą radcę prawnego lub adwokata. Obrońca jest uprawniony do reprezentowania obwinionego w granicach udzielonego na piśmie pełnomocnictwa. Zatem obwiniony funkcjonariusz celno-skarbowy, wobec którego wydano postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, ma prawo ustanowić profesjonalnego obrońcę (radcę prawnego lub adwokata) w celu realizacji swojego prawa do obrony. Przepisy ustawy o KAS nie określają konkretnie praw i obowiązków, jakie przysługują obrońcy obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym. Stosując jednak odpowiednio przepis art. 84 § 1 k.p. należy przyjąć, że obrońcy przysługuje prawo do działania w toku całego postępowania dyscyplinarnego. Do uprawnień obrońcy będzie więc należała możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym, udział w składaniu wyjaśnień, składanie pism w toku postępowania, zaskarżanie orzeczeń organu dyscyplinarnego pierwszej instancji.

Wielokrotnie wyrażane w tej materii stanowisko Trybunału Konstytucyjnego (wyrok TK z dnia 26 lipca 2006 r., sygn. akt SK 21/04, publik. OTK-A 2006 nr 7, poz. 88, wyrok TK z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt SK 39/09, publik. OTK-A 2011, nr 8, poz. 84) sprowadza się do konstatacji, że prawo do obrony w swym konstytucyjnym wymiarze odnosi się nie tylko do odpowiedzialności stricte karnej, ale do wszelkiej odpowiedzialności o charakterze represyjnym, a więc również dyscyplinarnej. Nadto jako podstawowy standard demokratycznego państwa prawnego prawo do obrony przysługuje na każdym etapie postępowania o charakterze represyjnym, a pod względem formalnym musi gwarantować możliwość wyboru pełnomocnika procesowego. Ustawodawca ma zaś obowiązek ukształtowania wszelkiego rodzaju przepisów regulujących postępowania dyscyplinarne w taki sposób, aby zapewniały odpowiedni poziom prawa do obrony w sensie materialnym i formalnym. Przyjęcie za prawidłowe stanowiska, że osobie uniewinnionej (czy też w stosunku do której umorzono postępowanie) nie należy się zwrot kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru, prowadzi do ponoszenia przez nią dodatkowych, finansowych kosztów niesłusznego oskarżenia czy obwinienia. Sytuacja taka jest nie do pogodzenia ze społecznym poczuciem sprawiedliwości i godzi w zasadę demokratycznego państwa prawnego przewidzianą w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i prawo do obrony, o którym mowa w art. 42 ust. 2 Konstytucji. Należy również zauważyć, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu, koszty udzielonej przez niego pomocy prawnej zawsze ponosi Skarb Państwa, niezależnie od wyniku sprawy. Tymczasem w przypadku ustanowienia obrońcy z wyboru, strona musi od początku sama ponosić koszty jego wynagrodzenia. Takie różnicowanie w sferze zwrotu poniesionych kosztów procesu sądowego (postępowania dyscyplinarnego) jest nie do pogodzenia z zasadą równości, określoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Podobne stanowisko odnośnie do zwrotu kosztów postępowania w zakresie wydatków poniesionych na obrońcę z wyboru w przypadku uniewinnienia lub umorzenia postępowania zajął Sąd Najwyższy w chwale składu siedmiu sędziów SN z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I KZP16/15 (publik. OSNKW 2016/2/10) .

W rozpoznawanej sprawie nie może być zatem kwestionowane, że obwinionemu funkcjonariuszowi przysługiwało przyznane ustawą prawo do skorzystania w postępowaniu dyscyplinarnym z pomocy profesjonalnego obrońcy (adwokata lub radcy prawnego). Wydatki związane z ustanowieniem obrońcy z wyboru, pokrywa na wstępie obwiniony funkcjonariusz (art. 620 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS). Później stają się one częścią kosztów postępowania w sprawie dyscyplinarnej (art. 616 § 1pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS). Od końcowego wyniku sprawy jest uzależnione, kto ostatecznie poniesie te wydatki, a orzekanie w tym względzie podlega przepisom rozdziału 70 k.p.k.

W ocenie sądu, w obowiązującym stanie prawnym brak jest przeszkód do uznania prawa obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym funkcjonariusza służby celno-skarbowej do zwrotu kosztów postępowania dyscyplinarnego obejmujących koszty ustanowienia i reprezentacji przez profesjonalnego obrońcę w sytuacji umorzenia postępowania dyscyplinarnego.

Podkreślić należy, że prawo obwinionego do obrony i skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, o którym mowa w art. 264 ustawy o KAS, byłoby prawem iluzorycznym, gdyby nie towarzyszyło mu uprawnienie do zwrotu kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru w przypadku uniewinnienia, bądź umorzenia postępowania dyscyplinarnego. Przejęcie instytucji wywodzących się z procedury karnej do postępowania dyscyplinarnego służy celom ochronnym i gwarancjom wynikającym z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) i zasady prawa do obrony (art.42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Ustawodawca, biorąc pod uwagę represyjność postępowania dyscyplinarnego, uznał za prawidłowe i zasadne sięgnięcie do tych instytucji, o których mowa w Kodeksie postępowania karnego, stwarzających możliwość pełnego zabezpieczenia praw obwinionego. Celem regulacji z art. 275 ustawy o KAS nie jest nadanie postępowaniu dyscyplinarnemu cech postępowania karnego, ale zapewnienie obwinionemu funkcjonariuszowi praw i gwarancji służących zabezpieczeniu jej interesów w postępowaniu dyscyplinarnym. Z przepisów rozdziału 70 Kodeksu postępowania karnego wynika ogólna reguła, że koszty procesu ponosi ta strona, która w jego toku nie zdołała utrzymać swojego stanowiska. Zatem w przypadku orzeczenia uniewinniającego czy umarzającego postępowanie, kosztami winna być obciążona strona oskarżająca. Tym samym osoba uniewinniona, czy w stosunku do której umorzono postępowanie ma prawo do całościowego zwrotu kosztów postępowania, w tym poniesionych kosztów obrony. Zasady dotyczące rozdziału kosztów postępowania karnego mają na podstawie art. 275 ustawy o KAS odpowiednie zastosowanie do kosztów postępowania dyscyplinarnego.

Zdaniem sądu poprzez odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego należy rozumieć stosowanie z uwzględnieniem cech właściwych materii uregulowanej w Dziale VII ustawy o KAS, normującym odpowiedzialność dyscyplinarną funkcjonariuszy celno-skarbowych. Oznacza to, że niektóre przepisy Kodeksu postępowania karnego należy stosować wprost, inne z pewnymi modyfikacjami, a jeszcze inne nie będą miały w ogóle zastosowania. Organ dyscyplinarny stosujący w sprawie dyscyplinarnej przepisy Kodeksu postępowania karnego powinien więc za każdym razem badać, czy i w jaki sposób stosować te przepisy, aby ich zastosowanie było zgodne ze specyfiką postępowania dyscyplinarnego uregulowanego w ustawie o KAS. Jeśli chodzi o koszty biegłych powołanych przez organ dyscyplinarny czy koszty ekspertyz, to zgodnie z art. 273 ustawy o KAS, są one pokrywane przez budżet państwa, nie można więc do tych kosztów stosować przepisów Kodeksu postępowania karnego. Natomiast odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego w zakresie pozostałych kosztów, niewymienionych w ustawie o KAS, w tym kosztów obrońcy z wyboru, wskazuje, że należy stosować reguły ogólne określone w Kodeksie postępowania karnego.

W ocenie sądu umorzenie postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącego dawało - poprzez art. 275 ustawy o KAS - podstawę do zastosowania odpowiednio przepisu art. 626 k.p.k., który stanowi, że w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd określa, kto, w jakiej części i zakresie ponosi koszty procesu. Na podstawie tego przepisu organ dyscyplinarny może w orzeczeniu kończącym postępowanie określić, kto i w jakiej części i zakresie ponosi koszty postępowania dyscyplinarnego. Nie ma również przeszkód do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odrębnym postanowieniem w przypadku, gdy w orzeczeniu kończącym postępowanie dyscyplinarne takie rozstrzygnięcie nie zostało zamieszczone (art. 626 § 2 k.p.k. w zw. z art. 275 ustawy o KAS).

Jak wskazano wyżej, do kosztów procesu (odpowiednio kosztów postępowania dyscyplinarnego) zalicza się również uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy (art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k.). Zgodnie natomiast z art. 632 pkt 2 k.p.k., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, w razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania w sprawach z oskarżenia publicznego koszty procesu ponosi Skarb Państwa, z wyjątkiem należności z tytułu udziału adwokata lub radcy prawnego w charakterze pełnomocnika pokrzywdzonego, oskarżyciela posiłkowego lub innej osoby. Przepis ten, stosowany odpowiednio w postępowaniu dyscyplinarnym, nakazuje zwrócenie obwinionemu funkcjonariuszowi, który został następnie uniewinniony lub postępowanie dyscyplinarne prowadzone przeciwko niemu zostało umorzone, wydatków poniesionych na ustanowienie obrońcy. Taka interpretacja przepisów ustawy o KAS zgodna jest z konstytucyjnymi zasadami sprawiedliwości społecznej i prawa do obrony, które to zasady uwzględniać należy także w postępowaniu dyscyplinarnym.

W sprawie niniejszej organ I instancji umorzył postępowanie dyscyplinarne prowadzone wobec skarżącego. W związku z tym obrońca skarżącego, będący adwokatem, złożył wniosek o zwrot kosztów w wysokości 4131,30 zł. Organ zobowiązany był więc do rozpoznania wniosku i orzeczenia o tych kosztach postępowania dyscyplinarnego z uwzględnieniem przepisów kodeksu postępowania karnego. Niezastosowanie wyżej wymienionych przepisów kodeksu postępowania karnego, w sytuacji, gdy art. 275 ustawy o KAS nakazuje ich odpowiednie stosowanie do spraw dyscyplinarnych funkcjonariuszy celno-skarbowych, jest naruszeniem przepisów postępowania, które w sposób istotny miało wpływ na wynik sprawy.

Nie można podzielić argumentacji organu, że w postępowaniu dyscyplinarnym nie przysługuje funkcjonariuszowi zwrot kosztów, ponieważ zgodnie z art. 211 ust. 1 ustawy o KAS, funkcjonariuszowi przysługuje jedynie prawo żądania zwrotu kosztów obrony w postępowaniu karnym, jeżeli postępowanie karne wszczęte przeciwko niemu o przestępstwo popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych zostanie zakończone prawomocnym orzeczeniem o umorzeniu postępowania wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego lub niepopełnienia przestępstwa albo wyrokiem uniewinniającym. Należy przede wszystkim zauważyć, że przepis art. 211 ustawy o KAS, na który powołuje się organ, nie jest przepisem zawartym w Dziale VII ustawy, zatytułowanym "Odpowiedzialność dyscyplinarna", lecz w Rozdziale 5 Działu VI, zatytułowanym "Obowiązki i prawa funkcjonariuszy". Jest to zatem jedno z uprawnień funkcjonariusza, związanych z pełnioną służbą, które jednak w żaden sposób nie wyłącza prawa żądania zwrotu kosztów obrony w postępowaniu dyscyplinarnym. Przepis art. 211 przyznaje funkcjonariuszowi roszczenie o zwrot kosztów, które funkcjonariusz poniósł w postępowaniu niezależnym od postępowania dyscyplinarnego. Przepis ten ma zatem inny przedmiot i zakres zastosowania.

Nie stanowi również przekonującego argumentu to, że ustawodawca uregulował wyraźnie zwrot kosztów obrony w postępowaniu karnym, a nie uczynił tego w przypadku kosztów obrony w postępowaniu dyscyplinarnym. Jak już wyżej wyjaśniono, w postępowaniu dyscyplinarnym sprawach nieuregulowanych w ustawie zastosowana została konstrukcja odesłania do przepisów Kodeksu postępowania karnego, co pozwala na rozstrzyganie o kosztach procesu.

Z wymienionych względów, sąd rozpoznający niniejszą sprawę, nie podziela stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w kwestii prawa obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym do zwrotu kosztów obrońcy z wyboru, wyrażonego w wyrokach z 20 maja 2015 r., sygn. II SA/Wa 1684/14 i z 26 października 2017 r., sygn. II SA/Wa 1020/17, przytoczonych w odpowiedzi organu na skargę.

Nie można także uwzględnić argumentów organu dotyczących postępowań dyscyplinarnych uregulowanych w innych aktach prawnych, w szczególności w ustawie o Straży Granicznej, gdzie zawarty jest przepis analogiczny do art. 211 ustawy o KAS. Podkreślić, należy, że art. 275 ustawy o KAS wyraźnie odsyła w sprawach nieuregulowanych w ustawie do przepisów kodeksu postępowania karnego, a odesłania takiego nie zawiera ustawa o Straży Granicznej, ani wydane na jej podstawie rozporządzenie wykonawcze w sprawie przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy Straży Granicznej. Nie jest zatem uzasadnione powoływanie się na orzecznictwo dotyczące funkcjonariuszy Straży Granicznej. Tylko ubocznie zauważyć należy, że odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania karnego występuje w wielu innych aktach prawnych przewidujących postępowania dyscyplinarne wobec określonych grup zawodowych i z reguły nie budzi wątpliwości, że w przypadku uniewinnienia obwinionego lub umorzenia wobec niego postępowania dyscyplinarnego, odpowiednie zastosowanie ma art. 632 pkt 2 k.p.k. (por. przykładowo postanowienia Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2009 r., sygn.. akt SNO 94/09 i z 18 stycznia 2010 r., sygn.. akt SNO 95/09).

Podnieść należy, że przeszkodą w orzekaniu o zwrocie kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru, nie może być również brak przepisów określających, jak należy ustalać koszty postępowania dyscyplinarnego i w oparciu o jakie kryteria miarkować ich wysokość. Należy wprawdzie zauważyć, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 z późn. zm.) nie stanowi bezpośrednio o kosztach postępowania dyscyplinarnego i nie określa stawek wynagrodzenia za prowadzenie spraw dyscyplinarnych, nie może to być jednak barierą w dochodzeniu słusznych roszczeń. Zauważyć bowiem należy, że przepis § 20 tego rozporządzenia przewiduje, że wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju.

Rozpatrując ponownie sprawę organ będzie więc zobowiązany orzec w przedmiocie kosztów postępowania dyscyplinarnego dotyczących ustanowienia przez skarżącego obrońcy, będącego adwokatem, stosując odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego – art. 616 i nast. k.p.k. oraz zasady orzekania o kosztach procesu w postępowaniu karnym. W szczególności organ mieć będzie na uwadze treść art. 632 i 632a k.p.k. Jak wskazano wyżej, brak w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie stawek wynagrodzenia za czynności w postępowaniu dyscyplinarnym nie może stanowić przeszkody do orzekania o kosztach postępowania dyscyplinarnego. Organ ma możliwość rozstrzygnięcia o kosztach z uwzględnieniem zakresu pełnomocnictwa, nakładu pracy adwokata, stopnia zawiłości sprawy, a także stawek adwokackich określonych w powołanym wyżej rozporządzeniu w sprawach o rodzaju najbardziej zbliżonym do sprawy, w której ustanowiony został obrońca skarżącego. Do organu orzekającego w sprawie zwrotu kosztów ustanowienia obrońcy w sprawie dyscyplinarnej będzie również należało miarkowanie tych kosztów. Ocena wysokości kosztów obrony powinna być również poprzedzona analizą treści umowy zawartej pomiędzy adwokatem (obrońcą z wyboru) a klientem. Treść takiej umowy jest bowiem wiążąca dla jej stron, co oznacza, że obrońca może żądać od swego klienta całości wynagrodzenia określonego w umowie. Natomiast nie jest wiążąca dla organu orzekającego o tych kosztach, co oznacza, że można je miarkować biorąc pod uwagę wymienione powyżej czynniki.

Z powyższych względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.), w skrócie: "p.p.s.a.", sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. Z uwagi na to, że tych samych uchybień dopuścił się organ pierwszej instancji, sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. i uznając, że jest to konieczne dla końcowego załatwienia sprawy, uchylił także postanowienie organu pierwszej instancji. Uchylenie orzeczeń organów obu instancji oznacza, że organ pierwszej instancji powinien przeprowadzić postępowanie z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

.