Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 351/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 i art. 119 pkt 2, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 93 ust. 2 pkt 1, art. 93 ust. 2, art. 86 ust. 1 pkt 1-4, art. 359 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,

SENTENCJA

Dnia 17 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Asesor WSA Paweł Dańczak, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. W. na decyzję Rektora Akademii [...] w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Akademii [...] w Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Rektora Akademii [...] w Ł. na rzecz W. W. kwotę 200,- (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] nr [...] Rektor Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Ł.na podstawie art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania (t.j. Dz.U. z 2020 r. ,poz. 256 ze zm.), art. 93 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 85 ze zm..) oraz § 4, § 6 i § 7 Regulaminu świadczeń dla studentów AHE w Ł. - po rozpoznaniu wniosku W. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy od własnej decyzji z dnia [...] nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w sprawie odmowy przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Skarżący 6 listopada 2020 r. złożył wiosek o przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021.

Decyzją z [...] Rektor Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Ł. odmówił przyznania skarżącemu stypendium socjalnego na rok 2020/2021, ze względu na fakt, iż okres studiowania przekroczył 6 lat (72 miesiące). Jako podstawę decyzji organ wskazał art. 93 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał na błędną wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Podniósł, że w trakcie wcześniejszych studiów nie pobierał stypendium socjalnego ani zapomogi.

Zaskarżoną decyzją Rektor Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Ł. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej.

Jednakże w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 4 ust. 12 lit. f Regulaminu świadczeń dla studentów AHE w Ł. wskazano, że świadczenia pomocy materialnej przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez 6 lat.

Zgodnie z interpretacją powyższego przepisu przyjętą przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego, będącego dysponentem i organem rozliczającym dotacje przeznaczone na świadczenia socjalne dla studentów, wskazany okres 6 lat oznacza łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, czyli 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia, oraz czy je pobiera. 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Podobnie w przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się (strona internetowa Ministerstwa Edukacji i Nauki: https://www.gov.pl/web/edukacja-i-nauka swiadczenia-dla studentow- od-1-pazdziernika-2020-r).

Odnosząc się do orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczącego innej interpretacji przepisów Rektor wskazał, że uczelnia niepubliczna w zakresie rozdysponowania środków przeznaczonych na świadczenia dla studentów podlega bezpośredniej kontroli i nadzorowi ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego, uczelnia zobowiązana jest stosować wskazane regulacje w sposób zalecany przez organ nadzoru.

Organ wyjaśnił, że na podstawie zaświadczenia pracownika AHE z dnia 14 grudnia 2020 r. stwierdzono, że ubiegający się o stypendium socjalne w semestrze zimowym roku akademickiego 2020/2021 jest studentem 2-go roku jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo. Z oświadczenia z dnia 6 listopada 2020 r. oraz z przesłanych zaświadczeń z Uniwersytetu [...] wynika, że skarżący był ich studentem w okresie od 1 października 2012 r. do 9 lipca 2015 r. uzyskując tytuł licencjata, następnie w okresie od 1 października 2013 r. do 5 lutego 2019 r. na kierunku prawo, ponadto od 1 października 2015 r. do 14 listopada 2017 r. studiował na studiach drugiego stopnia na kierunku administracja i został skreślony z listy studentów, zatem okres studiowania przekroczył 6 lat (72 miesiące).

W związku z powyższym, zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zdaniem organu student nie może otrzymać pomocy materialnej, w tym również w postaci stypendium socjalnego.

W skardze W. W. zarzucił:

1) rażące naruszenie prawa, tj. normy art. 93 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przez błędną wykładnię polegającą na nieuprawnionym uznaniu, jakoby norma ta stanowiła o 6-letnim okresie przysługiwania uprawnienia do ubiegania się o świadczenia z funduszu pomocy materialnej - podczas gdy z literalnego jej brzmienia wprost wynika, że reguluje ona uprawnienie do otrzymywania/pobierania świadczenia, nie dłużej niż przez okres 6 w całym okresie studiowania;

2) naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. przez niezebranie dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania stypendium socjalnego.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Rektora Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Ł. z [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu stypendium socjalnego na 2020/2021 r. Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organy administracji naruszyły przepis prawa materialnego art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r., poz. 85 ze zm.) oraz przepisy postępowania, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dalej p.s.w.n.

Zgodnie z art. 93 ust. 2 p.s.n. świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1:

1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat;

2) nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy:

a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny,

b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący na dzień 6 listopada 2020 r. (data złożenia wniosku) studiował w następujących okresach: 1 października 2012 - 9 lipca 2015 r. (uzyskał tytuł licencjata), 1 października 2013r. – 5 lutego 2019 r. (kierunek prawo) oraz 1 października 2015 -14 listopada 2017 r (kierunek administracja - drugi stopień).

Organ w obydwu instancjach uznał, że skarżącemu nie przysługuje prawo do stypendium socjalnego, gdyż studiuje on przez okres dłuższy niż 6 lat (72 miesiące). Zdaniem Rektora prawo do stypendium socjalnego przysługuje studentowi, który spełnia ustawowe przesłanki do jego uzyskania i studiuje na studiach wymienionych w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie dłużej niż 6 lat (72 miesiące).

Zdaniem Sądu przyjęta przez Rektora wykładnia cytowanego przepisu jest wadliwa. Organy przyjęły bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" w rozumieniu art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem Sądu prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni – wykładnia językowa.

Sąd podziela wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. dokonaną przez K. L. zaprezentowaną w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62) wskazującą, iż pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym nie można podzielić poglądu organu, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student występował o świadczenia, oraz czy je pobierał.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może ubiegać się o przyznanie stypendium m.in. socjalnego. Tak więc samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z posiadaniem prawa do stypendium. W celu uzyskania stypendium student musi o nie wystąpić, złożyć wniosek o jego przyznanie. Kolejne przepisy ustawy określają przesłanki, które muszą zostać dodatkowo spełnione, aby student mógł uzyskać uprawnienie do stypendium (art. 87 p.s.w.n. określa przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, w art. 89 p.s.w.n. wskazano warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, w art. 91 p.s.w.n ustalono warunki uzyskania stypendium rektora, a w art. 359 natomiast warunki uzyskania stypendium ministra). Nie jest więc tak jak przyjęły organy, że samo posiadanie statusu studenta jest równoznaczne z przysługiwaniem świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n.

Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 18 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Go 155/20 (LEX nr 3024884), aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki:

1) ubiegający się musi mieć status studenta;

2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc

3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Za zaprezentowanym powyżej rozumieniem pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. przemawia także uzasadnienie projektu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym w odniesieniu do regulacji dotyczących pomocy materialnej dla studentów wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". A zatem to pobieranie stypendium nie może trwać dłużej niż 6 lat. Tymczasem w sprawie organy w ogóle nie ustaliły, czy skarżący pobierał wcześniej stypendia i ewentualnie jak długo.

Mając na uwadze powyższe wyniki wykładni językowej nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie". W związku z tym, że z samym statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych nie sposób uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6 letni termin ograniczający czas przysługiwania świadczenia. Termin ten należy odnosić do okresu, kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu wyżej przedstawionym, tj. na skutek jego wniosku, po spełnieniu przesłanek, zostało mu przyznane stypendium, na określony w decyzji czas. Ten właśnie czas zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie może przekroczyć łącznie 6 lat.

Sąd podziela także pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 10 czerwca 2020 r. w sprawie sygn. akt II SA/Sz 222/20 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym wskazano, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz sytuacją zdrowotną, losową, czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie przez jaki okres dana osoba posiada status studenta może pobierać świadczenia wymienione w art. 86 ust.1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n. tylko przez okres sześciu lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 p.s.w.n.

Pogląd, że okres 6 lat, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. dotyczy okresu pobierania stypendium socjalnego (stypendium można pobierać nie dłużej niż 6 lat), a nie okresu posiadania statusu studenta wyraził WSA w Łodzi w wyrokach z 12 sierpnia 2020 r. w sprawie III SA/Łd 105/20 i z 3 września 2020 r. w sprawie III SA/Łd 109/20, WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z 18 czerwca 2020 r. w sprawie II SA/Go 155/20 oraz WSA w Szczecinie w wyroku z 10 czerwca 2020 r. w sprawie II SA/Sz 222/20. Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych orzeczeniach.

W niniejszej sprawie organ ustalił jedynie przez jaki okres skarżący posiadał status studenta na innych uczelniach, jednakże całkowicie pominął kwestię dotyczącą ustalenia ewentualnego okresu pobierania przez niego świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 p.s.w.n., co zdaniem Sądu ma kluczowe znaczenie w sprawie. Kwestie te nie zostały jednak wyjaśnione przez organ administracji.

Reasumując Sąd uznał, że Rektor Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Ł. wadliwie zinterpretował przepis art. 93 ust. 2 p.s.w.n., zaś wadliwe rozumienie przepisu nie pozostało bez wpływu na naruszenie przepisów procedury administracyjnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) poprzez niezebranie dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania przez skarżącego stypendium socjalnego.

Zwrócić jeszcze należy uwagę, że stosownie do treści art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a.

decyzja zawiera: podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji, a jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego - kwalifikowany podpis elektroniczny. W myśl natomiast § 2 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Ł. z 17 sierpnia 2020 r. stypendia socjalne, stypendia dla osób niepełnosprawnych, stypendia rektora oraz zapomogi przyznawane są przez Rektora. W rozpoznawanej sprawie pod decyzją wydaną [...] widnieje pieczątka "Specjalista ds. finansowej obsługi studenta AHE B. S.", zaś pod decyzją wydaną [...] podpisał się pełnomocnik Rektora ds. studentów Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Ł. A. W. Nadesłane przez organ akta administracyjne nie zawierają upoważnień dla wyżej wskazanych osób do podpisywania w imieniu Rektora decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uwzględnić powyższe rozważania, aby w aktach znajdowały się odpowiednie upoważnienia umocowujące inne osoby do podpisywania decyzji w imieniu Rektora.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 i art. 119 pkt 2 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] O kosztach, na które złożył się wpis od skargi (200 zł), Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem skarżący zawarł wniosek w tym zakresie, a organ nie sprzeciwił się rozpoznaniu sprawy w tym trybie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien wyjaśnić, czy skarżący pobierał jedno ze świadczeń wymienionych w art. 86 ust.1 pkt 1 – 4 p.s.w.n. i ewentualnie przez jaki okres, a także czy spełnione zostały przesłanki materialne przyznania stypendium socjalnego. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać wnikliwej jego analizy a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

a.l.