Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 481/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4,  art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 13,  art. 361 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1112
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: pkt 3 par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Protokolant specjalista Katarzyna Jastrzębska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 września 2014 r. sprawy ze skargi P. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej w skrócie jako "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku skarżącego P. A. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r., sygn. sprawy: [...] odmawiającą umorzenia należności finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenia za okres od [...]/2012 do [...]/2014 w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że [...] lutego 2014 r. skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu składek, informując, że osiągany dochód nie pozwala na zapłacenie zaległości, a dokonanie ich spłaty będzie stanowiło zagrożenie dla utrzymania rodziny. Do wniosku zobowiązany załączył:

oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej,

oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej,

formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis,

wydruk z ewidencji CEIDG,

kserokopię aktu notarialnego repertorium [...] numer [...].

W toku postępowania skarżący oświadczył, że prowadził działalność gospodarczą od 2000 roku i zawsze regulował należności z tytułu składek. Problem pojawił się pod koniec 2012 roku w związku z brakiem dochodów. Jak wyjaśnił, zapłata składek wiązałaby się z likwidacją działalności. Ponadto, nawiązując do oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, przypomniał o posiadanych wierzytelnościach pieniężnych. Jednocześnie wskazał, iż prowadząc nadal działalność gospodarczą opłacił należne z tego tytułu składki za miesiąc [...] /2014 i opłaci należności za okres [...]/2014. Reasumując stwierdził, że w związku z tymi okolicznościami należy dać mu szansę, ponieważ w przeciwnym razie będzie zmuszony zlikwidować działalność gospodarczą.

Po rozpatrzeniu wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący określił wielkość posiadanego zadłużenia,

nadmieniając, iż działalność rozpoczął [...] grudnia 2000 r. i przez okres [...] lat wywiązywał się z nałożonego przez ustawodawcę obowiązku opłacania składek. Dopiero w okresie od [...] 2012 r. do [...] 2013 r. nie otrzymywał środków, z których byłby w stanie opłacać należne składki oraz utrzymać rodzinę. Podkreślił, że obecnie zajmuje się windykacją posiadanych wierzytelności zgodnie z obowiązującymi normami prawnymi. Oświadczył, że nie może ponosić konsekwencji braku skutecznej egzekucji należnych mu na podstawie wyroków sądowych wierzytelności. Zdaniem skarżącego każdy obywatel Rzeczypospolitej Polskiej może oczekiwać równego traktowania w zakresie pomocy publicznej jaką jest umorzenie należności. Dlatego też organ państwowy winien rozważyć, czy likwidacja działalności, kosztem odzyskania składek jest zasadna z punktu widzenia interesu Państwa. Brak pozytywnej decyzji w zakresie umarzania doprowadzi, oprócz likwidacji działalności, do zapożyczenia się i wyjazdu poza granice kraju w celu poszukiwania środków finansowych. Nadmienił również, iż w przypadku umorzenia należności to on jako płatnik składek poniesie negatywne konsekwencje poprzez niewliczenie umorzonych zobowiązań do przeszłego świadczenia emerytalnego.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. poinformował stronę o możliwości przedłożenia dokumentów mogących - zdaniem strony - mieć wpływ na stanowisko w przedmiotowej sprawie.

W toku postępowania ustalono, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zgodnie z Centralną Ewidencją i Informacją o Działalności Gospodarczej rozpoczęcie wykonywania działalności nastąpiło z dniem [...] kwietnia 2001 r. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej zobowiązany zalega z opłatą składek na ubezpieczenia własne w okresie od [...]/2012 do [...]/2014, w kwocie [...] zł należności głównej plus odsetki liczone na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj.:[...].02.2014 r., w kwocie [...] zł. Przedmiotowe należności nie są obecnie dochodzone w trybie egzekucji. Skarżący (lat [...]), prowadzi obecnie działalność gospodarczą. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął w latach 2011 i 2012 przychód w kwocie [...] zł oraz [...] zł, przy kosztach w wysokości [...] zł i [...] zł, co dało odpowiednio [...] zł i [...] zł dochodu. Natomiast w roku 2013 przychody z tytułu prowadzonej działalności wyniosły [...] zł przy kosztach w wysokości [...] zł, co dało [...] zł dochodu. Majątek firmowy został wyceniony przez zobowiązanego na kwotę [...] zł, natomiast określając wartość majątku prywatnego wskazał kwotę [...] zł.

Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z Panią D. A. , osiągającą miesięczny dochód w wysokości [...] zł netto. Określając stałe wydatki związane z utrzymaniem wskazał, że z tytułu miesięcznych opłat za mieszkanie ponosi koszt w wysokości [...] zł.

Zobowiązany nie wykazał ruchomości oraz innych praw majątkowych. Natomiast wskazując inne składniki mienia ruchomego oświadczył, że posiada telewizor [...] oraz [...] szacując ich wartość na łączną kwotę [...] zł. Jednocześnie oświadczył, że posiada określone tytułami wykonawczymi wierzytelności pieniężne wobec osób fizycznych. Wykazując posiadane nieruchomości, zobowiązany wskazał mieszkanie o pow. [...] m2. Lokal ten został darowany zobowiązanemu w roku 2000 przez rodziców.

Ponieważ skarżący posiada status przedsiębiorcy, jak zauważył organ - przedmiotem sprawy była również kwestia udzielenia pomocy publicznej w rozumieniu ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (tj.: Dz. U. z 2007 r., Nr 59, poz. 404 ze zm.). Zobowiązany, wnosząc o umorzenie należności w ramach pomocy publicznej, określił jej rodzaj jako pomoc de minimis. Jednocześnie oświadczył, że w roku bieżącym oraz w ciągu dwóch poprzedzających go lat obrotowych z pomocy takiej nie korzystał.

Przywołując dalej stan prawny obowiązujący w sprawie organ podał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) należnościami z tytułu składek są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata. Do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w zakresie umorzenia stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 cytowanej ustawy).

W obecnym stanie prawnym, ma zastosowanie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj.: Dz. U. z 2013 r., 1442 ze zm.). Skarżący nie posiada zaległości wymienionych w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (tj.: Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 2074 ze zm.), tj.: należności z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na FP i FGSP należnych za okres [...].01.1999 r. – [...].12.2001 r. W związku z powyższym brak było podstaw do rozpatrywania wniosku w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Dalej organ podkreślił, iż stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 z zastrzeżeniem ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, tj.: należności opłacane przez płatnika na własne ubezpieczenia oraz należności opłacane przez płatnika za pracownika i należności z tytułu odsetek powstałych w związku z nieopłaconymi składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. W przedmiotowej sprawie były to wyłącznie należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia zobowiązanego. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Przesłanki całkowitej nieściągalności zostały określone w ust. 3 wymienionego powyżej artykułu, zgodnie z którym:

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie - w przedmiotowej sprawie przesłanka ta nie ma zastosowania,

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 Ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tj.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.). Zobowiązany nie występował z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, tak więc należy uznać, że przesłanka wynikająca z pkt. 2 nie zachodzi,

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tj.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.). Jak ustalono, skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Wobec powyższego uznano, że przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 3, nie zachodzi,

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym - przesłanka nie zachodzi,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - przesłanka nie zachodzi - koszty upomnienia wynoszą [...] zł,

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zarówno naczelnik urzędu skarbowego, jak i komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wobec powyższego przesłanka wymieniona w pkt. 5 nie zachodzi,

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zważywszy na fakt, iż obecnie przedmiotowe należności nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym, nie można uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ocena odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności, należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Zatem przesłanka, o której mowa w pkt. 6, nie zachodzi.

Uwzględniając ustalone okoliczności faktyczne i prawne, Zakład stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie występuje żadna przesłanka wymieniona w ust. 3, określająca nieściągalność, stanowiącą podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 z zastrzeżeniem ust. 3a wymienionej ustawy.

Postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było również z uwzględnieniem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Warunki umorzenia należności określone zostały przepisami § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. (tj.: Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym umorzenie należności związane jest z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, a w szczególności w przypadku:

"1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Należy przez to rozumieć wykazanie przez osobę zobowiązaną, a następnie stwierdzenie przez Zakład takich okoliczności, które uniemożliwiają osobie zobowiązanej spłatę zadłużenia."

Przedstawiony powyżej stan faktyczny sprawy nie daje jednak zdaniem Zakładu podstawy do przyjęcia, że przesłanka art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych została spełniona. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje bowiem oceny konkretnej sytuacji przy uwzględnieniu jej całokształtu oraz innych, istotnych dla sprawy, w tym także pozaprawnych przesłanek. Na organie orzekającym w sprawie ciąży obowiązek oceny sytuacji finansowej, majątkowej i bytowej, w jakiej płatnik znajduje się w momencie rozpatrywania wniosku, oraz obowiązek uwzględnienia jego perspektyw na przyszłość i prognozowanej sytuacji materialno-bytowej. W przypadku skarżącego nie można z całą pewnością stwierdzić, iż brak jest jakichkolwiek perspektyw na przystąpienie do spłaty zadłużenia. Zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą. Pomimo, iż w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej oszacował majątek przedsiębiorstwa na [...] zł, należy zauważyć, że określając wartość majątku prywatnego wskazał kwotę [...] zł. Jednocześnie z oświadczenia wynika, że w przeciągu ostatnich [...] lat zobowiązany systematycznie zmniejszał wysokość zobowiązań prywatnych wynoszących obecnie [...] zł. Powyższe świadczy, że pomimo trudnej sytuacji finansowej reguluje zobowiązania wobec innych niż ZUS wierzycieli.

Rozważając kwestię umorzenia należności Zakład, jak następnie zauważył, z jednej strony ma na uwadze słuszny interes wnioskodawcy, zainteresowanego uzyskaniem umorzenia, z drugiej zaś analizuje możliwość umorzenia zaległości w szerszym aspekcie, dotyczącym ostrożnego gospodarowania funduszami publicznymi przeznaczonymi na wypłatę emerytur i rent. Mając na uwadze powyższe, niezbędna jest ochrona środków przeznaczonych na tego rodzaju cele, co wymaga należytej staranności przy rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległych składek, aby nie dopuścić do sytuacji, w której pozycja ZUS jako wierzyciela zobowiązanego miałaby być gorsza od pozycji innych wierzycieli, którzy otrzymują od wnioskodawcy określone kwoty pieniężne z tytułu spłaty zobowiązań. Dlatego też biorąc pod uwagę, iż zobowiązany jak wskazano powyżej reguluje zobowiązania wobec innych niż ZUS wierzycieli - uwzględnienie żądania strony byłoby działaniem na niekorzyść Zakładu.

Ponadto na tle treści wskazanego przepisu nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwość w zapłacie należności. W takich przypadkach bowiem istnienie trudności jest oczywiste. Należy zatem przyjąć, że chodzi o sytuację, w której dłużnik nie byłby w żadnym razie podołać obowiązkowi spłaty zadłużenia z tytułu składek. Zobowiązany w dniu [...] kwietnia 2014 r. zwrócił się do tut. Oddziału ZUS z wnioskiem o spłatę przedmiotowych należności w systemie ratalnym. Powyższa okoliczność świadczy o tym, iż w sytuacji życiowej w jakiej się znajduje, posiada jednak zdolność do spłaty zobowiązań z tytułu składek.

Zakład w dalszej części uzasadnienia decyzji argumentował, że o ile obecna sytuacja materialna strony jest szczególna, o tyle jednak przyczyny powstania należności składkowych nie miały charakteru wyjątkowego. Trudności finansowe strony nie są rezultatem zaistnienia niezależnych od niego okoliczności, są wynikiem obciążeń o charakterze prywatnym oraz wynikają z ryzyka prowadzonej działalności, nie mając tym samym waloru wyjątkowości. Każdy podmiot podejmując działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej opłacalnością. Jeżeli pomimo trudności finansowych decyduje się na dalsze jej prowadzenie, to musi się liczyć, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały i będą przymusowo dochodzone. Dlatego też powoływanie się przez stronę na posiadane wierzytelności, których nie jest w stanie wyegzekwować pomimo posiadanych orzeczeń oraz chęć ich przekazania na rzecz ZUS w ramach cesji nie może stanowić postawy do umorzenia przedmiotowych należności. Z orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 11.02.2004 r. (sygn. akt IV CK 56/03) wynika, że składki ZUS, jako zobowiązania publicznoprawne, nie mogą być przedmiotem cywilnych rozporządzeń. W konsekwencji składkami na ZUS nie można obracać jak zwykłym długiem. Oznacza to, że dłużnik wnioskodawcy nie może spłacić swojego długu, przejmując i regulując składki, do których płacenia zobowiązany jest skarżący wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Należy również mieć na uwadze, iż wnioskodawca jest osobą w okresie aktywności zawodowej i nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy, posiada natomiast kwalifikacje pozwalające na skuteczne poszukiwanie zatrudnienia.

Mając tak ustalony stan sprawy, Zakład uznał, iż wnioskodawca nie wykazał i nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności bez pozbawienia siebie i rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zatem brak jest podstaw do uznania za spełnioną przesłankę określoną w pkt. 1 § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Odnośnie do przesłanki z pkt 2 w brzmieniu: " poniesienia strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności." – organ zauważył, iż w przedmiotowej sprawie brak jest okoliczności, o których tu mowa, a zatem opisana przesłanka nie zachodzi.

W zakresie przesłanki z pkt 3: "przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności." - ZUS podkreślił, iż skarżący nie wykazuje przewlekłej choroby własnej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tym samym za niespełniony należy uznać szczególny przypadek określony w pkt. 3 § 3 rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r.

Jak wynika z powyższego, przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało istnienia żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie przedmiotowych należności na mocy Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej.

W przypadku braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej Zakład ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek. Tym samym, ponieważ w sprawie nie wystąpiła żadna przesłanka wymieniona w ust. 3, określająca nieściągalność, jak również na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ ustalił, iż zobowiązany nie spełnia również przesłanek do umorzenia należności na własne ubezpieczenia "z uwagi na Jego ważny interes", brak było możliwości do zmiany dotychczasowego stanowiska Zakładu i umorzenia przedmiotowych należności.

W skardze na to ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego art.28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. poprzez niezastosowanie przedmiotowych przepisów do sytuacji skarżącego pomimo spełnienia przez niego warunków do umorzenia zaległych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Dalej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 i art. 107 § 3 kpa poprzez załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i nie podanie przyczyn z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o zmianę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i umorzenie zaległych składek.

Na poparcie skargi podniósł, że wykazał w toku postępowania, iż jego stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwala na uiszczenie należności. Niemożliwość zapłaty zaległych składek spowodowana jest nieskuteczną egzekucją komorniczą w stosunku do dłużników, na kwotę, która pokryłaby w całości wszelkie zobowiązania ZUS. Skarżący proponował Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przeniesienie w drodze cesji na jego rzecz wierzytelności przysługujących jej od kontrahentów. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił powyższego wniosku skarżącego. Tymczasem skarżący regularnie i terminowo dotychczas opłacał składki. Zaprzestanie ich opłacania nastąpiło z powodu zbytniej uciążliwości , pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zarzucił, że ZUS naruszył normę art. 7 k.p.a. i nie uwzględnił słusznego interesu obywatela, który dzięki umorzeniu należności mógłby dalej prowadzić działalność gospodarczą, a tak będzie zmuszony do jej likwidacji .Organ nie wyjaśnił powodów odmowy umorzenia należności.

W odpowiedzi ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia zaległych składek na własne ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek, w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2 – 4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach prawa przesłanki uprawniające Zakład Ubezpieczeń Społecznych do ewentualnego umorzenia należności w ramach swobodnego uznania i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna. Sąd administracyjny nie posiada natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania w sprawie i umorzenia należności, o co wnioskował skarżący.

Jak stanowi zastosowany w sprawie przepis art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, przeprowadził ich analizę i trafnie przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi.

Z przyczyn oczywistych nie mogło budzić wątpliwości, że nie została spełniona przesłanka określona w punkcie 1 (dłużnik zmarł [...]). Z uwagi na fakt, że wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe bądź likwidacyjne, nie zaistniały także, jak słusznie zauważył organ, przesłanki wymienione w punkcie 2 i 4. W rozpoznawanej sprawie zastosowania nie mogła mieć także przesłanka określona w punkcie 3 albowiem skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą.

W niniejszej sprawie nie zachodziła także przesłanka, zgodnie z którą całkowita nieściągalność występuje, gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, bowiem z dokonanego rozliczenia wynika, iż zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia (punkt 4a).

Organ słusznie przyjął także, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w punkcie 5 i 6. Wskazać bowiem należy, że zarówno naczelnik urzędu skarbowego, jak i komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto przedmiotowe należności nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym, tym samym nie można uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Skoro zatem w niniejszej sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, to tym samym nie było podstaw do umorzenia zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Tylko bowiem w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności Zakład mógłby rozważyć w ramach uznania administracyjnego możliwość umorzenia należności.

Wobec powyższego, Zakład prawidłowo przeprowadził postępowanie rozważając również, czy zachodzą podstawy do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s ustawodawca bowiem przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności na mocy przepisu art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia, organ słusznie zauważył, że nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przede wszystkim należy podkreślić, że skarżący pomimo twierdzeń o trudnej sytuacji finansowej, czemu ZUS nie przeczył, nie wykazał dostatecznie, że w ogóle nie jest w stanie regulować należności i że ma to charakter trwały, a nie tylko przejściowy. Trudno zatem dopatrzyć się uzasadnienia dla definitywnej rezygnacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ze składek, tym bardziej, że istnieje możliwość zawarcia układu ratalnego ich spłaty. Skarżący zachowuje zdolność wykonywania zatrudnienia, jest osobą w okresie aktywności zawodowej i nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody aczkolwiek ich wysokość znacząco spadła. Trafnie Zakład podkreślił przy ocenie zdolności płatniczych strony wartość majątku prywatnego – oszacowanego przez skarżącego na kwotę [...] zł. Wypada bowiem zważyć, że w świetle brzmienia § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia pojęciu "stan majątkowy" należy przypisać szerokie znaczenie, a zatem obejmujące nie tylko aktualne zarobki, osiągane dochody, ale także inne aktywa finansowe (np. nieprzedawnione wierzytelności), tudzież mienie ruchome i nieruchomości.

Trzeba też zaznaczyć, że jak słusznie zauważył ZUS – skoro skarżący w ciągu ostatnich [...] lat systematycznie zmniejszał wysokość zobowiązań prywatnych wynoszących obecnie [...] zł, to wobec tego wypada przyjąć, iż mimo trudnej sytuacji materialnej, na co się powołuje, zachował zdolność do regulowania swych zobowiązań (co realizuje wobec innych wierzycieli niż ZUS). Jak wynika z lektury akt administracyjnych posiada również wierzytelności cywilnoprawne na kwotę około [...] tys. zł.

W świetle tak ustalonego stanu sprawy, Zakład niewadliwie uznał, iż wnioskodawca nie wykazał i nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności bez pozbawienia siebie i rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zatem brak jest podstaw do uznania za spełnioną przesłankę określoną w pkt. 1 § 3 rozporządzenia.

Nie została spełniona kolejna przesłanka rozporządzenia, tj. opisany w pkt 2 przypadek poniesienia strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Odnosząc się do treści § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ trafnie wskazał, że skarżący nie argumentował swojego wniosku koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodów. Nie wykazał także, że jest trwale niezdolny do pracy z powodu przewlekłej choroby pozbawiającej go możliwości uzyskania dochodów.

Reasumując powyższe wywody uznać należy, że w toku postępowania administracyjnego zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadziły i poddały wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącego. Skarżący miał przy tym możliwość aktywnego udziału w toku postępowania administracyjnego. Sytuacja skarżącego została rzetelnie zbadana i oceniona. Przeprowadzono prawidłową analizę sytuacji skarżącego i następnie należycie oceniono te okoliczności w kontekście przesłanek, określonych w przepisach art. 28 ust. 1-3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. nie przekraczając przy tym zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, spełniając tym samym wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone mając na uwadze przytoczone wyżej, rozważone argumenty na tle sytuacji materialnej i osobistej skarżącego.

W ocenie Sądu, stanowisku przyjętemu przez organ nie można przypisać naruszenia prawa.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.