Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 770/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 §  pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 31zq ust. 1, art. 31 zo ust. 2 i 4
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

D. A. (dalej: skarżący, wnioskodawca, płatnik) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2020 r. nr [...], którą odmówiono mu przyznania prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, za okres od marca do maja 2020 r.

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że we wniosku zgłoszonym na formularzu RDZ płatnik ubiegał się o zwolnienie z obowiązku opłacania ww. składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Zaznaczył, że prowadzi działalność gospodarczą oznaczoną kodem PKD 49.32, składki na ubezpieczenia społeczne opłaca wyłącznie na własne ubezpieczenie, a w marcu 2020 r. jego przychód wyniósł 5.614,70 zł i był niższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. (tj. 15.681 zł).

Odmawiając ww. decyzją przyznania wnioskodawcy żądanej pomocy Zakład, powołując się na przepisy art. 31zq ust. 7 i art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej zwana jako: "ustawa o COVID-19"), uznał że wnioskodawca na dzień 31 grudnia 2019 r. posiadał zaległość z tytułu nieopłaconych składek w kwocie 26.022,36 zł i przewyższało ono sumę przypisów składek w roku 2019, która wyniosła 4.835,45 zł. Oznaczało to, że na dzień 31 grudnia 2019 r. znajdował się w trudnej sytuacji, przez co nie mógł zostać zwolniony z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za ww. okresy.

W skardze zarzucono naruszenie przez Zakład art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy o COVID-19 poprzez błędną wykładnię skutkującą odmową przyznania żądanej pomocy. W ocenie skarżącego, okoliczności sprawy nie zostały należycie wyjaśnione, a zgromadzone dowody oceniono wadliwie, czym uchybiono przepisom art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. i naruszono jego interes jako obywatela. Uchybiono także zasadzie pogłębiania zaufania do organów państwa, o jakiej mowa w art. 8 K.p.a.

Skarżący nie zgodził się z ustaleniem organu, jakoby posiadał wskazane w decyzji zaległości. Związane one były z poprzednio prowadzoną działalnością w latach 2008-2011, którą wykreślono z rejestru w 2011 r., a ponadto uległy już przedawnieniu. Działalność, jaką podjął w kwietniu 2019 r., nie jest obarczona zaległościami w opłacaniu składek, a pomimo tego Zakład dokonywane przez niego wpłaty zalicza na poczet tych przeszłych składek. Ponadto w ustawie o COVID-19 nie ma warunku uzależnienia pomocy od weryfikacji sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Spełnił zaś oba kryteria określone w art. 31zo ust. 2 i 4. Odwołanie się przez Zakład do kryterium spoza ustawy stanowiło oczywiste naruszenie prawa. Przyznanie zaś wsparcia podmiotowi znajdującemu się w trudnej sytuacji wręcz uzasadnia przyznanie mu pomocy. Branża, w której pracuje (przewóz osób) doznała istotnego ograniczenia na skutek pandemii.

Na tej podstawie wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o kosztach postępowania.

W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Organ nie zgodził się ze skarżącym, że zaległe składki uległy przedawnieniu, co zostało wyjaśnione płatnikowi w odrębnie skierowanym do niego piśmie. Bieg terminu, wynoszącego od 1 stycznia 2012 r. lat 5, uległ zawieszeniu na skutek podjęcia czynności zmierzających do wyegzekwowania należności. Zdarzeniem tym było doręczenie mu decyzji określającej wysokość zadłużenia, a stan zawieszenia trwał do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego za poszczególne miesiące, szczegółowo opisane na s.4 odpowiedzi na skargę. W związku ze wznowieniem działalności gospodarczej w dniu 4 kwietnia 2019 r. Zakład 12 lutego 2020 r. ponownie skierował zadłużenia do przymusowego dochodzenia. Z kolei w kwestii zaliczania dokonywanych wpłat na poczet należności z tytułu składek, to działania zakładu podyktowane są zmienionymi przepisami w tym zakresie. Od 1 stycznia 2018 r. płatnik dysponuje jednym rachunkiem i nie wskazuje już ani okresu ani funduszu, na jaki dokonuje wpłat. Wszystkie wpłaty są dzielone proporcjonalnie na wszystkie rodzaje opłacanych składek, o czym płatnik był informowany. Natomiast zwolnienie z obowiązku opłacania składek stanowi pomoc publiczną, a zgodnie z komunikatem Komisji Europejskiej w sprawie tymczasowych ram środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście epidemii COVID-19, pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. Jednym z kryteriów, na podstawie których uznaje się przedsiębiorcę za znajdującego się w trudnej sytuacji, stosownie do art. 2 pkt 18 rozporządzenia 651/2014, jest spełnienie przez niego kryteriów kwalifikujących go do objęcia postępowaniem upadłościowym. W myśl krajowej ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, następuje to odnośnie dłużnika niewypłacalnego, którego opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekraczają 3 miesiące.

Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ prawa procesowego w zakresie gromadzenia niezbędnych dowodów i oceny zebranego materiału dowodowego ( art. 7 i 80 kpa ).

Jak wynika z lakonicznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji podstawą do jej wydania był fakt zalegania z opłaceniem przez skarżącego składek na rzecz ZUS, co spowodowało ,że organ ten uznał, że skarżący znajdował się w trudnej sytuacji, co w jego ocenie uniemożliwia przyznanie ulgi, której domagał się skarżący.

W takiej sytuacji trzeba zauważyć ,że przepisy art. 31 zo ust.2 i 4 ustawy kowidowej nie przewidują przesłanki sytuacji majątkowej czy też finansowej płatnika/ubezpieczonego jako przesłanki do udzielenia mu pomocy w ramach szeroko rozumianej pomocy w związku z epidemia covid-19.

Zawarte w tych przepisach przesłanki odnoszą się jedynie do rodzaju prowadzonej działalności i poniesienia strat związanych z epidemia.

Podstawy do takiego rozstrzygnięcia można natomiast doszukiwać się w przepisach unijnych dotyczących udzielania pomocy podmiotom gospodarczym, w tym pomocy de minimis.

Dopuszczalność udzielenia pomocy określa przepis art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zaś w art. 108 zawarto przepisy dotyczące kontroli udzielania przez państwa członkowskie takiej pomocy, gdzie szczególne uprawnienia otrzymała Komisja Europejska mogąca kontrolować udzielanie takiej pomocy przez Państwa, a także informować, jaka pomoc będzie uznana za zgodna z rynkiem wewnętrznym, a jaka nie.

Rozporządzenie Komisji ( UE ) nr 651/2014 ( Dz.Urz. L 2014.187.1 ) uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 TFUE uszczegóławia ramy udzielania pomocy publicznej różnego rodzaju podmiotom gospodarczym, wskazując także w jakich przypadkach pomoc taka nie może być udzielana. W art.1 ust.4 lit c wskazano jednak, że rozporządzenie to nie ma zastosowania pomocy dla przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, z wyjątkiem programów pomocy mających na celu naprawienie szkód spowodowanych niektórymi klęskami żywiołowymi.

Jednocześnie w art.2 pkt 18 zdefiniowano pojęcie przedsiębiorstwa w trudnej sytuacji wskazując enumeratywnie na sytuacje, w których musi się ono znajdować by otrzymać taki status.

Brak możliwości stosowania tego rozporządzenia do przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji ogranicza możliwość przyznawania im pomocy publicznej zgodnie z prawem unijnym.

W trakcie aktualnie panującej epidemii choroby Coivid – 19 Komisja Europejska wydała Komunikat Komisji w sprawie tymczasowych ram środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w trakcie trwającej epidemii Covid-1 9 omawiającego m.inn. kwestie pomocy dla przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji

W pierwotnej wersji tekstu ( I komunikat Komisji - Dz.Urz. C 91I/01 z 20.03.2020r. ), stwierdziła ona rzeczywiście, że pomoc nie może być przyznana przedsiębiorstwom, które w dniu 31 grudnia 2019 r. znajdowały się już w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia 651/2014. ( punkt 3.1.22.c Komunikatu).

Z wykładni tej wynika jednoznacznie, że Komisja stoi na stanowisku, że udzielanie pomocy tego typu podmiotom jest niedopuszczalne.

Organ jednak nie wziął ( i nie mógł wziąć pod uwagę ) ,że stanowisko Komisji uległo w tym zakresie zmianie w wydanym Komunikacie – Trzecie zmiany w tymczasowych ramach środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii Covcid – 19 ( Dz.Urz. C 218/03 z 2 lipca 2020r.).

W komunikacie tym do omawianej jednostki redakcyjnej Komunikatu Pierwszego dodano ppunkt ca, który stanowi, że w drodze odstępstwa od powyższych przepisów można przyznać mikroprzedsiębiorstwom i małym przedsiębiorstwom, które w dniu 31 grudnia 2019 r. już znajdowały się w trudnej sytuacji pomoc, po warunkiem, że nie są one objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego oraz nie otrzymały pomocy na ratowanie ani pomocy na restrukturyzację.

Stanowisko Komisji zostało zatem zmienione i udzielanie pomocy przedsiębiorstwo w trudnej sytuacji nie będzie przez nią oceniane jako naruszające rynek wewnętrzny UE.

Trzeci komunikat został przekazany już po wydaniu decyzji przez organ, jednakże w ocenie sądu musi zostać wzięty pod uwagę, gdyż stanowi on nie tyle źródło prawa ( nie został wymieniony w traktatach jako źródło prawa ), ale stanowi o jego wykładni przez Komisje – strażniczkę traktatów.

Jeżeli zatem Komisja Europejska aktualnie dopuszcza udzielenie pomocy takiemu podmiotowi, to niewątpliwie w ten sposób powinny być interpretowane – na korzyść przedsiębiorcy ograniczenia zawarte w art.107 TFUE i Rozporządzeniu 651/2014.

W ponownym postępowaniu ZUS bezie zobowiązany do przeprowadzenia dowodów i ustalenia czy przedsiębiorca ubiegający się o ulgę jest rzeczywiście w sytuacji o której mowa w art. 2 pkt 18 Rozporządzenia 651/14, z odniesieniem się do poszczególnych, przewidzianych w przepisie sytuacji.

Musi tez ustalić, czy brak płatności należności z tytułu składek rzeczywiście wynikał z utraty zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych ( art.11 ust.1 prawa upadłościowego ).

Należy pamiętać, że domniemanie ustanowione w art. 11 ust.1a jest domniemaniem faktu i może być obalone.

Wątpliwości w tym zakresie są tym większe, że toczy się sprawa o zasadność zapłaty składek, a więc brak ich płatności nie musi wynikać ze zlej sytuacji materialnej przedsiębiorcy ale z kwestii negowania obowiązku ich zapłaty.

Ponadto ZUS musi odnieść się do nowo zajętego przez Komisję Europejską stanowiska co do dopuszczalności udzielenia pomocy publicznej podmiotom znajdującym się w trudnej sytuacji gospodarczej.

Dopiero rozważenie tych wszystkich okoliczności umożliwi prawidłową ocenę sytuacji przedsiębiorcy, a tym samym rozpatrzenie jego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Podstawą orzeczenia jest przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.