Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 974/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 2 ust. 1 pkt 1, § 6 ust. 6
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: § 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
article: § 2 pkt 1, § 9 ust. 1, § 9 ust. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80 art. 14 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 37 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 34 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Dnia 16 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska ( spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Szymon Widłak Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] lutego 2013 roku nr [...], II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz skarżącego kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] lutego 2013 r., ustalającą kwotę nienależnie pobranych przez J. J. płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), w łącznej wysokości [...] zł. Z wyjaśnień zawartych w motywach tej decyzji wynika, że jest ona skutkiem niedotrzymania przez J. J. zobowiązań wieloletnich ONW, powstałych z dniem wypłaty płatności, a wyliczona kwota jest sumą kwot wynikających z kolejnych decyzji organu I instancji z dnia [...] grudnia 2007 r., [...] lutego 2009 r., [...] lutego 2010 r. oraz z dnia [...] września 2010 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. J. wniósł o umorzenie postępowania. Podniósł, że w maju 2006 r. złożył wniosek o płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, obejmujący powierzchnię zgodną z umową dzierżawy, zawartą z Nadleśnictwem T. Umowa ta została zawarta na okres 5 lat i to od [...] października 2005 r. do [...] września 2010 r. Przedmiotową powierzchnię rolną odwołujący użytkował w latach 2006, 2007, 2008, 2009 oraz 2010 r. Zaniechanie dalszej uprawy nastąpiło z powodu wygaśnięcia umowy dzierżawy oraz zalania części powierzchni gruntu przez bobry. Powierzchnia zgłoszona w 2011 r. została pomniejszona o tę część, co do której nastąpiło rozwiązanie umowy dzierżawy. Organ I instancji posiadał wiedzę o zaistniałej sytuacji i zdaniem odwołującego się był zobowiązany do pouczenia go w terminie 10 dni, co uczynił dopiero [...] września 2011 r. Zaistniałą sytuację wyjaśniał kilkukrotnie - w dniu [...] października 2011 r., [...] listopada 2012 r. oraz [...] lutego 2013 r. Nadto jego zdaniem od momentu pozyskania przez organ informacji o zalaniu gruntów do momentu wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności minęło ponad 12 miesięcy. W powyższych okolicznościach żądanie zwrotu tych kwot nie jest uzasadnione.

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stwierdził, że J. J. decydując się na udział w wybranym programie pomocowym, a więc korzystając z pomocy finansowej z tytułu płatności ONW, zobowiązał się do przestrzegania wszystkich wymagań tego programu, w tym podjął się prowadzenia działalności rolniczej na obszarze nie mniejszym niż ten, do którego otrzymał pierwszą płatność ONW (4,32 ha) i to przez 5 lat od dnia wypłaty pierwszej płatności ONW, to jest od dnia [...] stycznia 2007 r. Winien był zatem prowadzić działalność rolniczą na obszarze nie mniejszym niż 4,32 ha, co najmniej do dnia [...] stycznia 2012 r. Jak wynika natomiast z akt administracyjnych, we wniosku złożonym na rok 2011, zadeklarował wyłącznie działkę rolną objętą numerem ewidencyjnym [...] (1,10 ha). W pisemnym wyjaśnieniu z dnia [...] października 2011 r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie organu z dnia [...] września 2011 r., wyjaśnił, że pozostałe grunty – dotychczas przez niego deklarowane – znajdujące się na działce nr [...], zostały w 2010 roku zalane przez bobry. W kolejnym oświadczeniu z dnia [...] listopada 2012 r. potwierdził fakt dalszego zalewania gruntów przez bobry, a także wskazał, że z tego powodu nie przedłużył umowy dzierżawy.

Zdaniem organu odwoławczego, okoliczność zalania gruntów na skutek działalności bobrów nie może stanowić podstawy dla zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności na skutek zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW. Co prawda jest to jedna z okoliczności wymienionych w § 9 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 40, poz. 329 ze zm., dalej: "rozporządzenie ONW z 2009 r."), jednakże nie została ona zgłoszona przez J. J. na piśmie właściwemu organowi w wymaganym, zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE Seria L z 2006 r. Nr 368, poz. 15 ze zm., dalej: "rozporządzenie nr 1974/2006"), terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Zgodnie z wyjaśnieniami beneficjenta, do zalania działek rolnych na skutek działalności bobrów doszło już w 2010 roku, z kolei pierwsze pisemne oświadczenie mówiące o przyczynach zmniejszenia powierzchni gruntów rolnych wpłynęło do Biura Powiatowego ARiMR w C. dopiero w dniu [...] października 2011 r. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że fakt zalania części gruntów przez bobry nie jest okolicznością uniemożliwiającą beneficjentowi lub upoważnionej przez niego osobie, podjęcie czynności zmierzających do poinformowania organu o tym zdarzeniu, a sam zainteresowany nie złożył żadnych wyjaśnień wskazujących na to, że przed dniem [...] października 2011 r. też nie mógł podjąć tych czynności. Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, że obowiązek zachowania terminu 10 dni roboczych na poinformowanie właściwego organu o zaistnieniu siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności ciąży wyłącznie na beneficjencie, a nie na organie, do którego informacje te winny zostać zgłoszone.

Nadto organ odwoławczy odniósł się do art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2004 r. Nr 141, poz. 18 ze zm., dalej: "rozporządzenie nr 796/2004"), zgodnie z którym zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. Zdaniem tego organu, za datę pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności, w świetle poczynionych ustaleń, należy przyjąć dzień odbioru przez odwołującego pisma organu z dnia [...] grudnia 2012 r. informującego o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności, a więc zgodnie z twierdzeniem odwołującego - dzień [...] grudnia 2012 r. Mając na względzie to, że płatność ONW za rok 2007 została zrealizowana w dniu [...] stycznia 2008 r., przez co do dnia powyższego powiadomienia minęły ponad cztery lata, organ uznał za konieczne rozważenie czy odwołujący działał w dobrej wierze. Składając na druku urzędowym wnioski o przyznanie płatności oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania tych płatności, które to zasady określone są zresztą w aktach stanowienia prawa powszechnie obowiązującego. Odwołujący przystępując do programu pomocowego zdawał sobie zatem doskonale sprawę z podjęcia zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej niż ta, do której została przyznana płatność w pierwszym roku, przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności. Zobowiązał się również do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależyte przyznanie płatności ONW. Tymczasem o fakcie zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów objętych zobowiązaniem poinformował właściwy organ dopiero w dniu [...] października 2011 r., w odpowiedzi na wystosowane do niego wezwanie do złożenia wyjaśnień. Natomiast w dniu [...] kwietnia 2011 r. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2011, w którym po raz kolejny zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał płatność ONW w pierwszym roku, mimo że we wniosku tym zadeklarował działkę rolną o powierzchni 1,10 ha, a więc znacznie mniejszej od powierzchni wynikającej z ciążącego na nim zobowiązania. Do wniosku tego nie zostały jednocześnie dołączone jakiekolwiek wyjaśnienia, z powodu których powierzchnia użytkowanych gruntów rolnych uległa zmniejszeniu. W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał wyklucza zatem, aby skarżący wykazał się należytą starannością i działał w dobrej wierze, ergo w rozpoznawanej przez organ sprawie nie ma zastosowania czteroletni okres przedawnienia.

W konkluzji organ stwierdził, że kwoty płatności ONW za lata 2007-2010 przekazane odwołującemu na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. z dnia [...] grudnia 2007 r., [...] lutego 2009 r., [...] lutego 2010 r. i z dnia [...] września 2010 r. stanowiące różnicę pomiędzy kwotami wypłaconymi, a kwotami w wysokości przysługującej do aktualnie użytkowanej powierzchni gruntów rolnych (za rok 2007 w wysokości [...] zł, za rok 2008 w wysokości [...] zł, za rok 2009 w wysokości [...] zł i za rok 2010 w wysokości [...] zł) są płatnościami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 i nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku ich zwrotu, o których mowa w art. 73 ust. 4 i ust. 5 tegoż rozporządzenia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. J. zarzucił, że błędne jest stanowisko organu liczącego okres pięcioletni od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, bez uwzględnienia tego, iż niemalże każda wypłata następowała rok później. Za 2006 r. płatność została wypłacona dnia [...] stycznia 2007 r., jednakże to 2006 rok był pierwszym rokiem uprawy, a w dacie wypłaty nie było warunków do uprawy roli i obsiewu, bowiem w tym czasie w Polsce jest zima. Skarżący złożył deklarację za lata 2006-2010, co stanowi wymagany okres pięciu lat, w którym uprawiał on zadeklarowaną powierzchnię. Termin dzierżawy gruntu wygasł dnia [...] września 2010 r. Z powodu zalania powierzchni przez bobry nie było możliwości uprawy i dalszej dzierżawy, a skarżący nie jest winny zaistniałej sytuacji. Gdyby mimo to dzierżawił ten grunt, lecz go nie uprawiał, dopuściłby się karalnego nadużycia.

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w skarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Sądem, skarżący przyznał, że fakt zalania gruntu zgłosił do ARiMR, gdy został o to zapytany. Wcześniej sam tego faktu nie zgłaszał, ponieważ nie wiedział o takim obowiązku. Gdy występował z wnioskiem o przyznanie płatności teren objęty tym wnioskiem nie był zagrożony zalaniem. Obszar zgłoszony we wniosku użytkował do dnia [...] września 2010 r. Grunty zostały zalane zimą 2010 roku.

Pełnomocnik organu wyjaśnił, że brak dobrej wiary po stronie skarżącego wynika z faktu, że umowę dzierżawy przedmiotowych gruntów zawarł do [...] września 2010 r. a wówczas już istniało ryzyko, że nie dochowa warunków umowy.

Skarżący wyjaśnił dodatkowo, że możliwość przedłużenia umowy dzierżawy wynikała z faktu, że był leśniczym i umowa ta byłaby przedłużona gdyby nie nastąpiło zalanie gruntów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Badając zaskarżony akt według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a.") należało uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż wydanie skarżonej decyzji poprzedziło postępowanie, w którym uchybiono przepisom procesowym zawartym w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: "K.p.a."), co mogło mieć istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.).

Spór pomiędzy stronami niniejszego postępowania sprowadza się do oceny, czy skarżący - ze względu na zaprzestanie w 2010 roku prowadzenia działalności rolniczej na działce oznaczonej ewidencyjnie numerem [...] - zrealizował zobowiązanie pięcioletnie, ciążące na nim z uwagi na pobieranie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 73, poz. 657 ze zm., dalej: "rozporządzenie w sprawie ONW z 2004 r."), które znajdowało zastosowanie w odniesieniu do wniosku skarżącego o przyznanie płatności ONW w ramach PROW 2004-2006, płatności tej udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE Seria L z 1999 r. Nr 160, poz. 80, ze zm., dalej: "rozporządzenie nr 1257/1999/WE"). Jednym ze wspomnianych wymagań jest podjęcie się prowadzenia działalności rolniczej na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego (art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia nr 1257/1999/WE). Tożsame rozwiązanie obowiązuje w odniesieniu do płatności ONW w ramach PROW 2007-2013 (zob. § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 448 ze zm., oraz § 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie ONW z 2009 r., które zastąpiło ostatnio przywołane rozporządzenie z 2007 r., zob. także znajdujący zastosowanie od dnia 1 stycznia 2010 r. art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), Dz. Urz. UE Seria L z 2005 r. Nr 277, poz. 1 ze zm.).

Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności ONW w ramach PROW 2004-2006, a w późniejszym okresie także w ramach PROW 2007-2013, zobowiązał się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej pięć lat. Znajduje to potwierdzenie w kolejno składanych wnioskach, w których skarżący podpisywał się pod zobowiązaniem do "prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał płatność w pierwszym roku z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat". Jednakże wbrew stanowisku skarżącego, okres tego zobowiązania nie liczy się od pierwszego roku, za który skarżący otrzymał płatność ONW, lecz od pierwszej wypłaty tej płatności, co wynika wprost z treści przywołanych powyżej regulacji. Na gruncie kontrolowanej sprawy oznacza to, że początek biegu pięcioletniego zobowiązania skarżącego do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze o powierzchni nie mniejszej od tej, za którą skarżący otrzymał płatność ONW w pierwszym roku, należy liczyć od dnia [...] stycznia 2007 r., a nie jak chciałby tego skarżący od 2006 roku w ogóle, jako roku za który ów płatność została przyznana. Skarżący do dnia [...] stycznia 2012 r. winien wobec tego prowadzić działalność rolniczą na obszarze o powierzchni 4,32 ha. Tymczasem z powodu zaprzestania w 2010 roku prowadzenia działalności rolniczej na działce nr [...], kontynuował tę działalność wyłącznie na obszarze o powierzchni 1,10 ha, co znalazło odzwierciedlenie we wniosku o przyznanie płatności za 2011 rok. Wbrew zarzutom skargi nie budzi zatem wątpliwości, że skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim zobowiązania pięcioletniego.

Na marginesie powyższych rozważań należy podkreślić, że wypłacenie skarżącemu pierwszej płatności ONW - przysługującej za 2006 rok - dnia [...] stycznia 2007 r. nastąpiło z zachowaniem terminu przewidzianego przez powszechnie obowiązujące przepisy prawa. Jak stanowi bowiem § 6 ust. 6 rozporządzenia w sprawie ONW z 2004 r. płatność ONW wypłaca się w terminie od dnia 1 grudnia roku, w którym złożono wniosek, do dnia 30 czerwca następnego roku. Termin do wypłacenia płatności ONW za rok 2006 mijał zatem dnia 30 czerwca 2007 r. Stąd też bez znaczenia dla oceny zaskarżonej decyzji jest argumentacja skarżącego wskazująca na rozbieżność czasową pomiędzy rokiem, za który dana płatność ONW przysługiwała, a momentem w którym płatność ta została wypłacona.

Konsekwencje uchybienia powyższemu zobowiązaniu odnośnie płatności ONW przyznanych w ramach PROW 2007-2013 - bowiem wyłącznie te płatności zostały wzięte pod uwagę przez organy w ramach podjętego rozstrzygnięcia - ujęte są w § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ONW z 2009 r., w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania skarżonej decyzji. Zgodnie z pkt. 2 tej regulacji, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa między innymi w § 2 pkt. 1 tegoż rozporządzenia, to zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Mając na względzie powyższą regulację, a także przytoczone stanowisko, należy przyjąć, że organy administracji - co do zasady - prawidłowo uznały, iż skarżący jest zobowiązany do zwrotu płatności ONW za lata 2007-2010 w części, w której zostały one przyznane do powierzchni działki nr [...].

W myśl § 9 ust. 5 rozporządzenia w sprawie ONW z 2009 r., w brzmieniu obowiązującym na moment wydania skarżonej decyzji, płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w § 9 ust. 1 tegoż rozporządzenia, nastąpiło na skutek:

1) rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności;

2) (uchylony);

3) wykonania prawa pierwokupu gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW przez dzierżawcę lub Agencję Nieruchomości Rolnych, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592 oraz z 2008 r. Nr 180, poz. 1112), lub wykonania w odniesieniu do tych gruntów uprawnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy, przez Agencję Nieruchomości Rolnych;

4) przeprowadzonej modernizacji ewidencji gruntów i budynków, w wyniku której zmniejszyła się całkowita powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW;

5) wygaśnięcia umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu upływu czasu, na jaki została zawarta ta umowa, jeżeli jej wygaśnięcie nastąpiło po upływie 5 lat i 30 dni od dnia, w którym decyzja o przyznaniu pierwszej płatności ONW stała się ostateczna, a przed upływem 5 lat od dnia wypłaty tej płatności (przepis ten, o czym stanowi już § 9 ust. 6 rozporządzenia w sprawie ONW z 2009 r., stosuje się wyłącznie w przypadku przyznania pierwszej płatności ONW za 2004 r. – przyp. Sądu);

6) innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, o którym mowa między innymi w § 2 pkt 1, mającej wpływ na realizację tego zobowiązania i będącej wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

O wystąpieniu którejś z powyższych okoliczności rolnik winien poinformować - na piśmie - właściwy organ w terminie 10 dni od dnia, w którym jest on w stanie dokonać tej czynności. Jak stanowi bowiem art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006, do którego odwołuje się § 9 ust. 5 ab initio rozporządzenia w sprawie ONW z 2009 r., przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Samo wystąpienie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności jest zatem niewystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności ONW.

W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że powodem zaniechania działalności rolniczej na działce nr [...] było zalanie tej działki spowodowane działalnością bobrów. Organy administracji obu instancji zasadnie uznały, że okoliczność ta mieści się w otwartym katalogu przesłanek wyłączających obowiązek zwrotu płatności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji przedmiotowego zobowiązania, a więc w dniu [...] stycznia 2007 r. Jest to też okoliczność wynikająca z przyczyn od skarżącego niezależnych. Jednakże ani skarżący, ani upoważniona przez niego osoba, nie poinformowała Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. na piśmie o wystąpieniu powyższej okoliczności w terminie 10 dni, liczonych od dnia, w którym był on w stanie dokonać tej czynności. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że zalanie działki nr [...] w wyniku działalności bobrów nastąpiło w 2010 r., tymczasem informację o zaistnieniu tego faktu skarżący przekazał do właściwego organu dopiero w oświadczeniu z dnia [...] października 2011 r. Z powodu niedochowania powyższego terminu skarżący nie mógł więc skorzystać z dobrodziejstwa przewidzianego w § 9 ust. 5 rozporządzenia w sprawie ONW z 2009 r.

Nie mniej jednak z akt sprawy nie wynika, by w sytuacji przyjęcia braku podstaw do zwolnienia skarżącego od obowiązku zwrotu płatności przyznanych za lata 2007-2010, w oparciu o § 9 ust. 5 rozporządzenia w sprawie ONW z 2009 r., organy należycie rozważyły i zbadały przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu płatności na skutek upływu czasu liczonego od dnia ich wypłaty do dnia powiadomienia o ich nieuzasadnionym charakterze.

Ta ostatnia kwestia została uregulowana w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 (rozporządzenie to utraciło moc z dniem 1 stycznia 2010 r., jednakże stosuje się je nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r., o czym stanowi art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina, Dz. Urz. UE Seria L z 2009 r. Nr 316, poz. 65 ze zm.). Powyższa regulacja znajduje zastosowanie do płatności ONW na mocy art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 6 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Seria L z 2006 r. Nr 368, poz. 74 ze zm., rozporządzenie to zostało uchylone z dniem 1 stycznia 2011 r., jednakże obowiązuje nadal w odniesieniu do wniosków o płatność złożonych przed dniem 1 stycznia 2011 r., zob. art. 34 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, Dz. Urz. UE Seria L z 2011 r. Nr 25, poz. 8 ze zm.). Zgodnie z powyższą regulacją obowiązek zwrotu określony w ust. 1 (w przypadku dokonania nienależnej płatności – przyp. Sądu) nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Wobec tego, że w niniejszej sprawie przekazanie płatności za 2007 r. nastąpiło w dniu [...] stycznia 2008 r., zaś pierwsze powiadomienie, z którego wynika nieuzasadniony charakter przedmiotowych płatności, zostało doręczone skarżącemu dnia [...] grudnia 2012 r., a więc w odstępie ponad czteroletnim, organ miał obowiązek dokonać analizy, czy przedstawiona regulacja znajduje zastosowanie w sprawie. Wskazać należy, że z uzasadnienia skarżonej decyzji wynika, iż organ brak podstaw do przyjęcia dobrej wiary motywuje jedynie okolicznościami związanymi z brakiem zgłoszenia przez skarżącego Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w C. informacji związanych z wystąpieniem przesłanki uniemożliwiającej kontynuację podjętych zobowiązań. Takie uzasadnienie nie tylko nie może być uznane za uzasadnienie spełniające wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a., lecz nadto świadczy o nie rozpatrzeniu przez organ w analizowanym obecnie zakresie całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, do czego był zobowiązany stosownie do art. 77 § 1 K.p.a. - w kontekście zarówno przedstawionych przez skarżącego okoliczności związanych z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej na działce nr [...], jak również wobec przyjęcia, że sam fakt terminowego zgłoszenia okoliczności uniemożliwiających kontynuowanie zobowiązania uzasadniałby stwierdzenie podstaw do zwolnienia skarżącego od obowiązku zwrotu przyznanych płatności w oparciu o § 9 ust. 5 rozporządzenia w sprawie ONW z 2009 r. Zważywszy zatem, że skarżący jeszcze przed wszczęciem postępowania wyjaśniał kwestie związane z zaprzestaniem działalności rolniczej w powyższym zakresie, przy ocenie braku dobrej wiary winny być one również przedmiotem rozważań organu.

Wyżej przedstawione stanowisko znajduje poparcie w poglądach prezentowanych w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 196/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie tym podkreśla się, że to, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Kwestia zaś właściwego określenia działania beneficjenta w dobrej lub w złej wierze wymaga wskazania, że obowiązujące przepisy prawa w tej mierze nie zawierają żadnych definicji. Pojęcia te wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie. Ich istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób według schematu o walorze bezwzględnym. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu domniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". Zła wiara nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Ocena okoliczności konkretnej sytuacji (np. co do uznania błędu za usprawiedliwiony) i zasadności postępowania z ogólnie przyjętymi normami postępowania powinna być poddana bardzo surowym i ostrym kryteriom. Oczywiście szczególny przepis prawa może wprowadzić w sposób wyraźny lub dorozumiany pewne modyfikacje w rozumieniu pojęcia dobrej wiary. Analizowane przepisy tego rodzaju unormowań nie zawierają. Zatem obowiązujące w tym względzie powinny być ogólnie przyjęte pojęcia co do rozumienia dobrej i złej wiary z uwagi na zasadę jednolitości systemu prawa (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, CBOSA).

Twierdzenia organu podniesione na rozprawie przed tutejszym Sądem, zgodnie z którymi brak dobrej wiary po stronie skarżącego wynika z faktu, że umowę dzierżawy przedmiotowych gruntów zawarł do dnia [...] września 2010 r., należy uznać nie tylko za spóźnione, lecz także za niewystarczające wobec tego, że organy jako przesłankę zaprzestania prowadzenia działalności rolnej na działce nr [...] przyjęły zalanie jej w wyniku działalności bobrów, a nie wygaśnięcie umowy jej dzierżawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien zatem w sposób należyty ocenić, czy obowiązek zwrotu płatności ONW za rok 2007 ma zastosowania z uwagi na upływ okresu przedawnienia. W tym zakresie obowiązkiem organu jest wykazanie, w oparciu o całokształt zebranych w sprawie dowodów czy skarżący działał, czy też nie działał w dobrej wierze (i to również na etapie przyznawania płatności), co winno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odnosząc się również do przedstawionych wyżej okoliczności, a wskazanych przez skarżącego jeszcze przed wszczęciem postępowania.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, a także decyzję ją poprzedzającą, o czym orzekł w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania skarżonej decyzji Sąd orzekł w oparciu o art. 152 P.p.s.a. w punkcie III sentencji wyroku. Z kolei o kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w punkcie II sentencji wyroku.