Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1955/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich Asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 23 czerwca 2021 r. nr KOA/2230/Sw/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca

1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z.

z dnia 15 kwietnia 2021 r. nr MOPS.III.525.3515.4.2019 odmawiającą R. G. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko – K. G.

Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 1 lipca 2019 r. R. G. drogą elektroniczną - za pomocą portalu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Emp@tia oraz kanału bankowości elektronicznej mBanku złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na synów F. G. i K. G.

Prezydent Miasta Z., po rozpatrzeniu wniosku nr PIU 179659193, decyzją z dnia 29 lipca 2019 r. nr MOPS.III.525.3515.2019 w pkt 1 przyznał świadczenie wychowawcze na drugie dziecko – F. G. w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r., a w pkt 2 odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – K. G. na okres od 1 lipca 2021 r., wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że w dniu 1 lipca 2019 r. małżonka R. G. – B. G. złożyła wniosek internetowy o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na K. G., a ponieważ wniosek ten został złożony jako pierwszy, świadczenie na K. G. zostało przyznane B. G.

Decyzją z dnia 15 października 2019 r. nr KOA/3032/Sw/19 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 29 lipca 2019 r. w zaskarżonej części (tj. w pkt 2) dotyczącej odmowy przyznania R. G. świadczenia wychowawczego na dziecko – K. i w tym zakresie przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W ocenie organu odwoławczego, Prezydent Miasta Z. winien w szczególności ustalić, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dziećmi, a w sytuacji ustalenia, że R. G. i B. G. pozostają małżeństwem – mieszkają w tym samym gospodarstwie domowym ze swoimi dziećmi i oboje sprawują opiekę nad dziećmi – precyzyjnie określić, który z rodziców pierwszy złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.).

Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia 5 grudnia 2019 r. nr MOPS.III.525.3515.2.2019 odmówił przyznania R. G. świadczenia wychowawczego na dziecko – K. G. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Organ przyjął, że oboje rodzice sprawują opiekę nad dziećmi, a po zbadaniu kolejności wpływu wniosków ustalił, że jako pierwszy do organu wpłynął wniosek złożony przez B. G. na syna K. Drugi w kolejności wpłynął wniosek R. G. na obu synów, a skoro uprawnienie do świadczenia na syna K. przysługiwało żonie (bowiem na to dziecko wniosek B. G. wpłynął pierwszy), organ przyznał R. G. świadczenie na syna F., a odmówił przyznania świadczenia na syna K.

Decyzją z dnia 11 września 2020 r. nr KOA/264/Sw/20 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uchyliło decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 5 grudnia 2019 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium nakazało organowi I instancji precyzyjne określenie, który z rodziców pierwszy złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, bowiem znajdujące się w aktach dokumenty nie pozwalają na określenie tego momentu.

Decyzją z dnia 15 kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta Z. odmówił przyznania R. G. świadczenia wychowawczego na dziecko – K. G. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że na podstawie analizy dat doręczenia organowi żądań pochodzących od obojga rodziców nie ma wątpliwości, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na K. G., złożony przez R. G., wpłynął do organu jako drugi, zaś pierwszym wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na K. G. był wniosek jego matki.

W odwołaniu od tej decyzji R. G., zarzucił organowi niedokładne ustalenie i nieprzedstawienie w aktach sprawy oraz wskazanie i opisanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanu faktycznego m.in. w zakresie daty i godziny złożenia oraz kolejności wpływu wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 23 czerwca 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia 15 kwietnia

2021 r. Organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji wypełnił zalecenia organu odwoławczego i zwrócił się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jako organu prowadzącego Portal Informacyjno-Usługowy Emp@tia o wygenerowanie stosownych poświadczeń. W odpowiedzi Ministerstwo poinformowało, że nie dysponuje danymi, o które zwrócił się organ. R. G. przedstawił do akt sprawy Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia (UPP) złożonego wniosku na dwoje dzieci. Wynika z niego, że złożył on wniosek w dniu 1 lipca 2019 r. o godzinie 00 min. 22 sek. 52. B. G. nie przedłożyła do akt sprawy UPP złożonego przez siebie wniosku. Dodatkowo Prezydent Miasta Z. ustalił, że wniosek B. G. na syna K. G. doręczono organowi w dniu 1 lipca 2019 r. o godzinie 09:54:19, natomiast wniosek R. G. na synów K. G. i F. G. doręczono organowi w dniu 1 lipca 2019 r. o godzinie 09:54:55.

Organ odwoławczy zaakceptował stanowisko Prezydenta Miasta Z., że skoro wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na Karola Gałeckiego, złożony przez R. G., wpłynął do organu jako drugi, zaś pierwszym wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na K. G. był wniosek jego matki, to świadczenie R. G. nie przysługuje.

W skardze na powyższą decyzję R. G. wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta Z. Decyzji zarzucił naruszenie m.in. art. 22, art. 23 ust. 1a i ust. 1b oraz ust. 3, art. 25 ust. 2 pkt 2, 5 i 6, art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a także m.in. art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 12 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik postępowania.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, brak dostarczenia dowodu w postaci UPP przez B. G. potwierdzającego datę i godzinę złożenia wniosku o świadczenie do organu i bezprawna próba organu wnioskowania na podstawie sporządzonej notatki służbowej podpisanej przez J. S. - Koordynatora ds. Komputeryzacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie może w świetle prawa zastępować bezspornych i prawnych, obiektywnych i niezależnych dowodów na kolejność i termin złożenia wniosku.

Zdaniem skarżącego, organy pominęły urzędowe poświadczenie przedłożenia (UPP) wniosku na syna Karola złożonego przez R. G., co doprowadziło do nierzetelnego określenia daty i godziny złożenia i wpływu złożonych wniosków oraz ustalenia kolejności ich wpływu. Organy oparły się na wewnętrznych dokumentach urzędu nie będących UPP, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego i nierzetelnego określenia daty i godziny złożenia oraz kolejności wpływu złożonych wniosków.

Ponadto organ nie odniósł się do zawartych w odwołaniu zarzutów m.in. w zakresie ustalenia numeracji wniosków o świadczenie wychowawcze nadawanych automatycznie w systemie Emp@tia i bezspornego faktu, że wniosek złożony przez R. G. ma nr 179659193 i jest on niższy (tj. wcześniejszy) niż wniosek złożony przez B. G. o nr 179660075. W ocenie skarżącego, nie jest możliwe, aby system Emap@tia wybiórczo, a nie w kolejności narastającej, nadawał kolejne numery wpływu składanych wniosków do systemu informatycznego.

Skarżący podkreślił, że dokumentem stanowiącym dowód na realną możliwość zapoznania się przez organ z treścią pisma złożonego drogą elektroniczną jest data i godzina wprowadzenia wniosku do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej. Otrzymanie przez obywatela UPP z numerem wniosku oraz datą i godziną jest jedynym dokumentem i dowodem, że żądanie strony zostało doręczone organowi. Przedstawione w uzasadnieniu decyzji daty i godziny wynikające z dokumentu wewnętrznego są zapewne godzinami zapoznania się pracowników organu z wnioskami w dniu ich pracy, a nie jest to tożsame z datą złożenia i wpływu wniosku do organu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia 15 kwietnia 2021 r. odmówił przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna Karola, uznając, że wniosek o przyznanie świadczenia na to dziecko został wcześniej złożony przez żonę skarżącego i to jej powinno zostać przyznane świadczenie. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ powołał m.in. art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Stosownie do tego przepisu, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.

W toku postępowania stwierdzono, że na dzień złożenia wniosku opieka nad synem Karolem była sprawowana przez obydwoje rodziców. Istotne zatem z punktu widzenia przyznania prawa do świadczenia wychowawczego było ustalenie, który z rodziców pierwszy złożył wniosek o przyznanie tego świadczenia.

W ocenie Sądu, dokonana przez Prezydenta Miasta Z., a zaakceptowana następnie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, ocena materiału dowodowego, zmierzająca do określenia kolejności złożenia wniosków, naruszyła przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy pominęły bowiem istotną różnicę pomiędzy złożeniem wniosku o jego odebraniem.

Jak wynika z treści art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego składa się, co do zasady, w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zgodnie z art. 13 ust. 5 ustawy, wniosek i załączniki do wniosku mogą być składane drogą elektroniczną za pomocą systemu teleinformatycznego:

1) utworzonego przez ministra właściwego do spraw rodziny;

2) udostępnianego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych;

3) banków krajowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych świadczących usługi drogą elektroniczną spełniających wymogi określone w informacji zamieszczonej na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej ministra właściwego do spraw rodziny po uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji;

4) wskazanego w informacji, o której mowa w pkt 3.

Potwierdzenie złożenia w postaci elektronicznej wniosku wraz z załącznikami do wniosku, określonymi w ust. 4, przesyłane jest osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze, w sposób przewidziany w systemie, za pośrednictwem którego nastąpiło złożenie wniosku, a w przypadku braku takiej możliwości na adres poczty elektronicznej wskazany przez osobę ubiegającą się o świadczenie (art. 13 pkt 20 ustawy).

Jak wynika z akt sprawy, zarówno skarżący, jak i jego żona, złożyli wnioski o przyznanie świadczenia wychowawczego drogą elektroniczną, w sposób przewidziany w art. 13 ust. 5 ustawy. Wydanie decyzji w zakresie obydwu wniosków wymagało zatem precyzyjnego ustalenia kolejności ich złożenia.

Zgodnie z art. 61 § 3a k.p.a., w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosków, tj. 1 lipca 2019 r., datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną jest dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej. Decydujący jest zatem moment wprowadzenia żądania do systemu, a nie jego przekazania przez system pracownikom organu w celu nadania biegu wnioskowi. Skarżący na potwierdzenie godziny wprowadzenia wniosku do systemu przedstawił urzędowe poświadczenia przedłożenia.

W myśl art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2021 r., poz. 670 ze zm.), urzędowe poświadczenie odbioru to dane elektroniczne powiązane z dokumentem elektronicznym doręczonym podmiotowi publicznemu lub przez niego doręczanym w sposób zapewniający rozpoznawalność późniejszych zmian dokonanych w tych danych, określające:

a) pełną nazwę podmiotu publicznego, któremu doręczono dokument elektroniczny lub który doręcza dokument,

b) datę i godzinę wprowadzenia albo przeniesienia dokumentu elektronicznego do systemu teleinformatycznego podmiotu publicznego - w odniesieniu do dokumentu doręczanego podmiotowi publicznemu,

c) datę i godzinę podpisania urzędowego poświadczenia odbioru przez adresata z użyciem mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 1 albo 2 - w odniesieniu do dokumentu doręczanego przez podmiot publiczny,

d) datę i godzinę wytworzenia urzędowego poświadczenia odbioru.

W art. 16 ust. 3 tej ustawy zostało zawarte upoważnienia dla Prezesa Rady Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia: 1) warunków organizacyjno-technicznych doręczania dokumentów elektronicznych, w tym reguły tworzenia elektronicznej skrzynki podawczej, 2) formy urzędowego poświadczania odbioru dokumentów elektronicznych przez adresatów, 3) sposobu sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych, 4) sposobu udostępniania kopii dokumentów elektronicznych oraz warunki bezpieczeństwa udostępniania formularzy i wzorów dokumentów.

W wykonaniu tego upoważnienia Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzenie z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 180 ze zm.). Zgodnie z § 13 ust. 1 tego rozporządzenia, w przypadku odebrania dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą podmiotu publicznego poświadczenie przedłożenia jest automatycznie tworzone i udostępniane nadawcy tego dokumentu przez system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń.

Zdaniem Sądu, z przytoczonych przepisów wynika, że poświadczenie przedłożenia wniosku o świadczenie wychowawcze, wydawane wnioskodawcy na podstawie art. 13 pkt 20 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, stanowi urzędowe poświadczenie odbioru w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Zawiera ono zatem datę i godzinę wprowadzenia dokumentu elektronicznego do systemu teleinformatycznego podmiotu publicznego. I to ta data i godzina decydować będzie o kolejności złożenia wniosku na potrzeby zastosowania art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Skoro w rozpoznawanej sprawie skarżący dysponuje urzędowym poświadczeniem przedłożenia, z którego wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna K. został złożony przez niego w dniu 1 lipca 2019 r. o godz. 00:22:52.126, to należy przyjąć, że jest to dokument wskazujący chwilę, w której wniosek ten został złożony. Powoływana natomiast przez organ godzina 09:54:55 jest godziną odebrania dokumentu, co wprost wynika z notatki Koordynatora ds. Komputeryzacji MOPS w Z. Tymczasem w świetle przytoczonych przepisów, nie można uznać, że data odebrania dokumentu jest tożsama z datą jego złożenia. Należy jeszcze raz podkreślić, że w art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wyraźnie określono, że istotne dla przyznania prawa do świadczenia jest to, który z rodziców pierwszy złożył wniosek. Ustalenia organu w zakresie godziny odebrania wniosków R. G. i jego małżonki pozostają zatem bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Niedostarczenie przez B. G. urzędowego poświadczenia przedłożenia wniosku nie zwalania z organu z konieczności precyzyjnego określenia kolejności złożenia wniosków na podstawie dostępnych dokumentów. Z całą zaś pewnością brak takiego potwierdzenia w aktach sprawy nie pozwala na przyjęcie, że wniosek skarżącego złożony został jako drugi.

Sąd zwraca również uwagę na wynikającą z akt administracyjnych niekonsekwencję w sposobie ustalania przez organ kolejności składania wniosków. Otóż, w piśmie z dnia 6 lutego 2020 r., skierowanym do SKO w Warszawie, Prezydent Miasta Z. wyjaśnił, że "wnioski elektroniczne wpływają za pomocą systemu Empatia, który to system każdemu wnioskowi nadaje automatycznie numer PIU/WNI/ID/... i ten numer nadawany jest w kolejności wpływu wniosku do organu. Złożony za pomocą systemu elektronicznego empatia wniosek jest następnie generowany przez pracownika i wczytywany do systemu Izyda. [...] System Izyda każdemu wnioskowi nadaje indywidualny numer, który nie ma nic wspólnego z ustaleniem kolejności wpływu wniosku do organu." Jak wynika z akt sprawy (vide: notatki Koordynatora ds. Komputeryzacji MOPS w Z.), a co podnosił skarżący zarówno w odwołaniu, jak i w skardze, wniosek R. G. o przyznanie świadczenia wychowawczego otrzymał numer PIU/WNI/ID 179659193, zaś wniosek B. G. otrzymał numer PIU/WNI/ID 179660075. Wyżej przytoczone wyjaśnienia organu potwierdzają, że numeracja PIU/WNI/ID jest zależna od kolejności złożenia wniosków, a więc wniosek R. G., któremu został nadany niższy numer, został złożony jako pierwszy w systemie elektronicznym Empatia. Organy obydwu instancji nie odniosły się do tej okoliczności, powołując się jedynie na kolejność odebrania wniosków przez organ, podczas gdy, jak już wskazano, odebranie wniosku nie jest tożsame z jego złożeniem.

W konsekwencji Sąd uznał, że organy obydwu instancji nieprawidłowo ustaliły w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny w zakresie kolejności złożenia przez skarżącego i jego małżonkę wniosków o świadczenie wychowawcze, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło ono okoliczności istotnej z punktu widzenia przyznania prawa do świadczenia.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę przedstawione wyżej rozważania Sądu, w szczególności zaś uwzględni, że rozpoznanie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego w przypadku zbiegu prawa do świadczeń, o którym mowa w art. 22 zd. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wymaga niebudzącego wątpliwości ustalenia kolejności złożenia wniosków.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) orzekł jak w sentencji.