Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1343/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66
journal: Dz.U. 2001 nr 62 poz 627
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec,, sędzia del. SO Aleksandra Westra, Protokolant sekr. sąd. Robert Dudek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2017 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także "Sądu") decyzją z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (dalej także "GDOŚ"), po rozpatrzeniu odwołania Stowarzyszenia [...] z siedzibą w B. (dalej także "Stowarzyszenie") od decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w K. (dalej także "RDOŚ") z dnia [...] czerwca 2015 r., znak: [...], o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na budowie drogi ekspresowej [...] na odcinku [...], orzekł w następujący sposób:

- uchylił decyzję RDOŚ w zakresie pkt: I.2.1.14 f), I.2.1.14 h), I.2.1.17, I.2.1.18, I.2.1.21, I.2.1.23, II, II.2, II.3, II.5, II.6, II.7, II.8, III tiret drugie i w uchylonym zakresie orzekł co do istoty,

- utrzymał decyzję RDOŚ w pozostałym zakresie.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez GDOŚ zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] marca 2017 r. przedstawia się następująco:

1. Postępowanie w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia, polegającego na budowie drogi ekspresowej [...] na odcinku [...] zostało wszczęte na wniosek Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad (dalej odpowiednio: "(planowane) przedsięwzięcie/inwestycja" oraz "inwestor").

Przedsięwzięcie należy do kategorii mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, o których mowa w art. 59 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 1235 ze zm.), dalej "ustawy ocenowej", wymienionych w § 2 ust.1 pkt 31 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213 poz. 1397 ze zm).

Stosownie do art. 75 ust. 1 pkt 1a w/w ustawy w przypadku dróg, będących przedsięwzięciami mogącymi zawsze znacząco oddziaływać na środowisko organem właściwym do wydania decyzji środowiskowej jest regionalny dyrektor ochrony środowiska.

Do wniosku o wydanie decyzji środowiskowej załączono w szczególności raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, opracowany przez [...] Sp. z o.o., ul. [...] W.,

2. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. RDOŚ ustalił w/w uwarunkowania.

W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że ocena wariantów przebiegu drogi ekspresowej [...] na odcinku od granicy z województwem [...] do miejscowości [...] wykazała, że wariantem korzystniejszym dla środowiska będzie wariant IIB. Z przedstawionej w raporcie analizy wielokryterialnej wynika, że spośród rozpatrywanych wariantów najkorzystniejszą ocenę, znacząco odbiegającą od pozostałych wariantów, otrzymały warianty IIB i wariant IIBS z przewagą wariantu IIB. Jednakże wybór wariantu IIBS poprowadzonego po zupełnie nowym śladzie w obszarze Natura 2000 spowoduje ingerencję w dobrze zachowane, oddalone od terenów zainwestowanych siedliska roślin i zwierząt. Przejście przez [...] odbyłoby się w miejscu, gdzie sama rzeka i jej dolina zachowała naturalny charakter, podczas gdy obecnie droga [...] przechodzi przez fragment doliny o niższych walorach przyrodniczych, gdzie przyroda ożywiona "przystosowała się" do oddziaływań związanych z istniejącą drogą. Ponadto budowa drogi przechodzącej przez rozległe tereny bagienne groziłaby naruszeniem stosunków wodnych i częściowym zniszczeniem siedlisk chronionych gatunków. Realizacja inwestycji w wariancie IIBS spowodowałaby zniszczenie znacznej części spośród stwierdzonych siedlisk i gatunków. Zagrożone inwestycją są m.in. torfowiska wysokie i przejściowe, które wyróżniają się dobrym stanem zachowania. Wariant IIBS naruszałby znacznie więcej stanowisk chronionych gatunków roślin i zwierząt niż wariant IIB. W rejonie przejścia przez rzekę [...] wariant IIB został zaprojektowany po śladzie istniejącej drogi [...] w celu minimalizacji oddziaływania na chronione siedliska występujące w obszarze Natura 2000 [...]. Budowa drogi w pozostałych wariantach, a szczególnie w wariancie IIBS może mieć negatywny wpływ na stan siedlisk chronionych.

3. Stowarzyszenie wniosło do GDOŚ odwołanie od decyzji RDOŚ z dnia [...] czerwca 2015 r., formułując przeciwko temu orzeczeniu następujące zarzuty:

1) raport sporządzony dla przedmiotowej drogi ekspresowej jest niezgodny z wymogami art. 66 ustawy ocenowej, a jego uchybienia są na tyle istotne, że dokonana na jego podstawie ocena, nie może być uznana za właściwą, przez co narusza dyspozycję alt. 7 i 77 § 1 k.p.a.;

2) brak zgodności projektu z wymogami Ramowej Dyrektywy Wodnej;

3) liczba wskazanych do realizacji przejść dla płazów jest zbyta mała dla skutecznej minimalizacji oddziaływania planowanej trasy [...] na tę grupę zwierząt. Stowarzyszenie stoi na stanowisku, iż na odcinkach przebiegu projektowanej drogi szybkiego ruchu przez trasy masowych migracji płazów, przepusty winny zostać rozlokowane minimum co 100 m, a nie jak wynika z dokumentacji sprawy, średnio co 862 m. Ponadto odwołujące stowarzyszenie wskazuje, iż wygrodzenie przejść po 100 m od osi obiektów nie zapewni skutecznego naprowadzania płazów do obiektów, a przez to nie wyeliminuje zjawiska śmiertelności tej grupy zwierząt na jezdni. Skarżący podmiot podważa także rozlokowanie przejść dla płazów poza szlakami migracji, wskazując na niewystarczającą ich liczbę. Ponadto odwołujący podkreśla, że zaskarżona decyzja nie odnosi się do działań ograniczających śmiertelność płazów w systemie odwodnienia planowanej drogi ekspresowej, co stanowi drugi, po niszczeniu na jezdni, czynnik śmiertelności płazów przy realizacji inwestycji drogowych;

4) nieprawidłowo i nierzetelnie przeprowadzona została inwentaryzacja herpetologiczna. Skarżący wskazują, iż inwentaryzacja z 2010 r. została przeprowadzona poza terminem migracji płazów. Natomiast inwentaryzacja z 2014 r., co prawda mogła objąć okres wiosennych migracji płazów (brak wskazania konkretnych dat), jednak dotyczyła ona zbyt wąskiego pasa terenu wzdłuż planowanej [...] (inwentaryzację wykonano w buforze 2 x 500 m, natomiast skarżący stoi na stanowisku, iż winna ona zostać wykonana w buforze 2 x 1000m) i dotyczyła jedynie wybranych fragmentów na przebiegu projektowanej drogi. W ocenie odwołującego się podmiotu prawidłowo przeprowadzona inwentaryzacja winna dostarczyć danych na temat lokalizacji zbiorników wodnych znajdujących się w pasie drogowym oraz w odległości 1000 m od jego granic oraz na temat składu gatunkowego i szacunkowej liczebności płazów. Zdaniem stowarzyszenia tego rodzaju informacje nie zostały uwzględnione w raporcie o oddziaływaniu przedmiotowej trasy [...] na środowisko.

5) Dodatkowo skarżący podtrzymuje swoje zarzuty i uwagi zawarte w skierowanych do RDOS w K. pismach z dnia [...] lutego 2015 r., znak: [...] oraz z dnia [...] czerwca 2015 r., znak: [...].

4. W związku z koniecznością rozważenia kwestii podniesionych w odwołaniu GDOŚ wezwał inwestora, pismem z dnia [...] marca 2016 r., znak: [...], do uzupełnienia dokumentacji sprawy. Odpowiadając na powyższe wezwanie inwestor przy piśmie z dnia [...] września 2016 r. przedłożył stosowne wyjaśnienia.

III. Jak wskazano powyżej, zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] marca 2017 r., GDOŚ rozpatrzył odwołanie Stowarzyszenia od decyzji RDOŚ z dnia [...] czerwca 2015 r., w części reformując tę decyzję, a w części utrzymując ją w mocy.

Uzasadniając orzeczenie odwoławcze, GDOŚ wskazał w szczególności, co następuje:

1. Ponowne rozpatrzenie sprawy, w tym ustosunkowanie się do zarzutów odwołania wymagało przedłożenia przez inwestora uzupełniających wyjaśnień. Zostały one przedłożone w piśmie inwestora z dnia [...] września 2016 r. Zawiadomieniem z dnia [...] października 2016 r., znak: [...], działając na podstawie art. 10 § 1 oraz art. 49 k.p.a., GDOŚ poinformował strony o możliwości zapoznania się z dokumentacją sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji kończącej sprawę. Żadna ze stron nie skorzystała z możliwości zapoznania się z dokumentacja sprawy.

2. Rozpatrując ponownie sprawę, organ odwoławczy, oparł się na: (-) materiałach dołączonych przez inwestora do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach; (-) opinii organu inspekcji sanitarnej, (-) wnioskach i informacjach przedstawionych przez strony postępowania, materiałach zebranych w wyniku procedury udziału społeczeństwa oraz wyjaśnieniach inwestora przedłożonych w trakcie postępowania odwoławczego przy piśmie z dnia [...] września 2016 r. Dokumentacja została zgromadzona w stopniu wystarczającym do pełnego i prawidłowego rozpoznania spraw).

Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ drugiej instancji dokonał analizy i oceny w zakresie wpływu przedmiotowej inwestycji na środowisko, zdrowie i warunki życia ludzi. W wyniku powyższego uchylił pkt. 1.2.1.14 f), 1.2.1.14 h), 1.2.1.17, 1.2.1.18, 1.2.1.21, 1.2.1.23,11.1, II.2, II.3, II.5, II.6, II.7, II.8 oraz III tiret drugie (uzasadnienie decyzji GDOŚ zawiera szczegółowe uzasadnienie dokonanych zmian), decyzji RDOŚ, natomiast w pozostałej części, po stwierdzeniu braku uchybień i naruszenia prawa, utrzymał ww. decyzję w mocy.

3. Podkreślić należy, iż wezwaniem z dnia [...] marca 2016 r. zobowiązano inwestora między innymi do zweryfikowania ustalonych w raporcie stref migracji płazów oraz wskazania miejsc, gdzie płazy rzeczywiście migrują, które ze szlaków są dla nich kluczowe, zaś które tereny w pobliżu trasy wędrówki są dla nich cenne mimo, że nie stanowią szlaku migracji. Wskazano, iż analizy tej należy dokonać w oparciu o aktualną inwentaryzację przeprowadzoną na terenie planowanej inwestycji w pasie o szerokości nie mniejszej niż 500 m od linii rozgraniczającej z każdej strony planowanej trasy oraz z uwzględnieniem miejsc, stanowiących cenne siedliska płazów, takich jak: zbiorniki wodne (stałe i okresowe), doliny rzek, itp. Ponadto organ wskazał na konieczność przedstawienia informacji o dokładnej lokalizacji poszczególnych gatunków oraz liczebności osobników każdego z taksonów występujących na analizowanym terenie.

GDOŚ uznał również za konieczne przedłożenie informacji dotyczących występowania na obszarze oddziaływania przedmiotowej inwestycji chronionych gatunków nietoperzy. Dodatkowo wezwał o informację na temat wszystkich zimowiskach, zlokalizowanych w odległości do 15 km od planowanej drogi, grupujących ponad 100 osobników lub pojedyncze osobniki rzadko występujących gatunków, oraz do przedstawienia danych na temat wszystkich kolonii rozrodczych znajdujących się do 4 km od przedmiotowej trasy. Organ odwoławczy wezwał inwestora o przeanalizowanie możliwości wpływu planowanego przedsięwzięcia na chiropterofaunę oraz zaplanowanie skutecznych działania minimalizujące negatywny wpływ inwestycji i kompensujących ewentualne straty powstałe w środowisku.

GDOŚ wezwał między innymi o określenie funkcji ww. terenów dla wszystkich zinwentaryzowanych w pobliżu drogi gatunków ptaków, zestawienie liczebności dla poszczególnych gatunków zinwentaryzowanych zwierząt, informacje na temat występowania na analizowanym terenie łosia (Alcesalce), zweryfikowanie treści zawartych w załącznikach graficznych.

Inwestor przedłożył uzupełnienie z dnia [...] września 2016 r., w tym opracowanie autorstwa A. P., A. O., Z. F., J. S. pt. "Inwentaryzacja przyrodnicza herpetofauny dla gadania polegającego na budowie drogi ekspresowej nr [...] na odcinku od granicy województwa [...] do miejscowości [...].", K. 2016, dalej: inwentaryzacja herpetofauny", przedstawiające wyniki inwentaryzacji przeprowadzonej w okresie od kwietnia do czerwca 2016 r.

4. W zakresie utrzymanym w mocy rozstrzygnięcie RDOŚ jest prawidłowe, a zarzuty odwołania nie zasługują na uwzględnienie.

IV. Pismem z dnia [...] kwietnia, uzupełnionym pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. Stowarzyszenie wniosło do tut. Sądu skargę na decyzje GDOŚ z dnia [...] marca 2017 r., podnosząc przeciwko w/w orzeczeniu następujące zarzuty:

I) Brak pełnej i rzetelnej inwentaryzacji przyrodniczej terenu, na który oddziaływać będzie przedmiotowa inwestycja. Zasadność tego zarzutu została potwierdzona przez sam organ odwoławczy, który na str.18 uzasadnienia decyzji przyznał, iż po dokonaniu oceny materiału dowodowego ustalił konieczność wyjaśnienia i uzupełnienia danych zgromadzonych na etapie postępowania organu I instancji. W powyższy sposób GDOŚ nie wyeliminował jednakże zdecydowanej większości braków i błędów inwentaryzacji przyrodniczej, a przez to braku pełnej wiedzy o elementach środowiska objętego oddziaływaniem inwestycji. Stosownie do powyższego:

1) GDOŚ zobowiązał inwestora m.in. do wskazania miejsc, gdzie płazy rzeczywiście migrują poprzez analizę w pasie o szerokości nie mniejszej niż 500 m od linii rozgraniczającej każdej strony planowanej trasy. Teren ograniczono więc do wariantu wybranego do realizacji a nie jak obligują przepisy prawa (art. 66 ustawy ocneowej) do terenu oddziaływania analizowanych wariantów przedsięwzięcia.

2) Drugim uchybieniem jest termin przeprowadzenia uzupełniającej inwentaryzacji. Wezwanie do inwestora skierowano w dniu [...] marca 2016 r. Inwestor przedłożył uzupełnienia w dniu [...] września 2016 r. W tak krótkim czasie, obejmującym fenologicznie jedynie okres wiosny i lata, inwestor nie mógł przeprowadzić następujących badań terenowych:

- pełnych, całorocznych badań nad chronionymi gatunkami nietoperzy, występującymi w zasięgu oddziaływania inwestycji. Szczególnie w zarysowanym okresie nie było możliwości przeprowadzenia badań terenowych związanych z rejestracją zimowisk nietoperzy. Okres badań nie umożliwiał także badań jesiennego rojenia nietoperzy. Potwierdza to treść skarżonej decyzji: "Ustalono, że na terenie Nadleśnictwa [...] potencjalne zimowisko (podkreślenie Stowarzyszenia) może stanowić piwnica zabudowań /.../", oraz dalej "Potencjalne miejsca zimowania nietoperzy /,.,/ mogą stanowić piwnice, studnie oraz inne obiekty /.../" - - strona 21 skarżonej decyzji. Organ odwoławczy w dalszym ciągu nie posiada więc pełnej, bazującej z terenu wiedzy o "wszystkich zimowiskach, zlokalizowanych w odległości do 15 km od planowanej drogi, grupujących ponad 100 osobników lub pojedyncze osobniki rzadko występujących gatunków", choć o uzupełnienie tych danych wezwał inwestora (strona 18 skarżonej decyzji). Ma to swoje konsekwencje w braku wyeliminowania znaczącego negatywnego wpływu inwestycji na stan zachowania dwóch gatunków nietoperzy, stanowiących przedmioty ochrony obszaru Natura 200 [...]. Działania polegające na wprowadzeniu zakazu prac budowlanych na węźle [...] w terminie hibernacji nietoperzy mają w związku z tym charakter jedynie blankietowy i mogą być nieadekwatne do skali i lokalizacji hibernacji chronionych gatunków nietoperzy w okolicy przedsięwzięcia.

- nie mógł potwierdzić pełnego wykorzystania terenu przez łosia (Alces alces), z uwagi na brak badań terenowych w okresie dyspersji pomiędzy areałami letnimi a zimowymi tych zwierząt. Ponadto nie uwzględniono informacji o występowaniu łosi na terenie gm. [...]. Z Raportu z konsultacji społecznych w gminie wynika, iż wiedzę o kolizji z łosiami na starej drodze krajowej posiada nawet GDDKiA. Powoduje to dwie poważne dla ochrony przyrody, ale i bezpieczeństwa użytkowników drogi konsekwencje: zaprojektowane przejścia dla zwierząt posiadają nieodpowiednie dla tego gatunku parametry - wysokość 3,5 m, podczas gdy literatura przedmiotu nakazuje budowę przejść o minimalnej wysokości 4 m. Brak skuteczności przejść dla zwierząt spowoduje próby pokonywania bariery drogowej na wysokości nieszczelności ogrodzeń lub niższej wysokości ogrodzeń. Zagrożenie to jest tym bardziej realne, iż nawet w miejscach, w których stwierdzono występowanie łosia, zaprojektowano ogrodzenia o niewystarczającej wysokości - 240 cm zamiast wymaganych 270 cm. Kolizja na drodze szybkiego ruchu z łosiem jest z reguły śmiertelna w skutkach dla kierujących, co pokazują liczne przypadki z autostrady A 2 z od. M.

- nie mógł potwierdzić liczebności i dynamiki populacji innych gatunków zwierząt tj. chronionych gatunków ptaków zimujących w Polsce, w tym gatunki z I załącznika tzw. Dyrektywy Ptasiej:

Nie usunięto więc braków i błędów inwentaryzacji przyrodniczej w stopniu wystarczającym do przeprowadzenia pełnej i właściwej oceny oddziaływania inwestycji na środowisko i obszar Natura 2000 [...]. Co warte zaznaczenia, organ II instancji utrzymał w zasadniczej części w mocy decyzję środowiskową, pomimo że inwestor nie zastosował się do wezwania GDOŚ (pełna inwentaryzacja zimowisk nietoperzy).

II) Przy orzekaniu w sprawie dopuszczono się rażącego błędu w procedurze oceny oddziaływania inwestycji na środowisko.

Wybrano wariant korzystny dla inwestora (mniejsze nakłady finansowe związane z wyburzeniami i przejęciem działek) a nie wariant najkorzystniejszy dla środowiska. W pierwszej kolejności Stowarzyszenie podtrzymuje zarzut, iż wybrano nieodpowiednią metodę waloryzacji istotności oddziaływań (metoda Analytic Hierarchy Process), która oparta jest na subiektywnym definiowaniu wagi oddziaływań. Przełożyło się to na nieuzasadniony wybór najważniejszych kryteriów definiujących wpływ inwestycji na środowisko. Już na początku procesu analizy wybrano kryteria nieadekwatne do wagi oddziaływania drogi na środowisko przyrodnicze. Wbrew twierdzeniom organu II instancji kryterium Liczba budynków do wyburzenia nie ma zastosowania w ocenie oddziaływania inwestycji na środowisko.

Wskazują na to wytyczne Komisji Europejskiej do analizy oceny środowiskowej, spełniającej kryteria art. 6 (3) dyrektywy siedliskowej: "Należy podkreślić, że parametry stosowane dla tego typu porównań dotyczą ochrony i zachowania integralności obszaru i jego funkcji ekologicznych. Dlatego też na tym etapie nie można uznać innych mierników oceny, np. kryteriów gospodarczych, za przeważające nad kryteriami ekologicznymi.". RDOŚ dopuścił jednak sytuację, w której dopiero w drugiej kolejności jako kluczowe kryterium określono długość kolizji z obszarem Natura 2000. O braku merytorycznej analizy tego zagadnienia świadczy sama nazwa kryterium - "spójność obszaru Natura 2000". Wskazać należy, iż taka nomenklatura nie istnieje. W kontekście pojedynczego obszaru Natura 2000 mówimy o integralności, spójność jest pojęciem dotyczącym całej europejskiej sieci ekologicznej Natura 2000. Nawet gdyby dopuścić ten błąd, to brak jakiejkolwiek wskazania co stoi u podstawy potwierdzenia czy negacji faktu znaczącego negatywnego oddziaływania danego wariantu na "spójność obszaru'1. Nie wiadomo więc, na jakiej podstawie organ II instancji uznał przeprowadzoną analizę za właściwą.

Stowarzyszenie podtrzymuje stanowisko, że wariant WIIB wybrany do realizacji będzie znacząco negatywnie oddziaływać zarówno na integralność obszaru Natura 2000 [...] jak i na spójność całej sieci obszarów Natura 2000 w regionie. Potwierdza to m.in. rządowy dokument przygotowany przez GDDKiA o nazwie Prognoza oddziaływania na środowisko skutków realizacji Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2011 - 2015. W dokumencie tym przedmiotowa droga na odcinku [...] koliduje z głównym korytarzem ekologicznym [...] o randze międzynarodowej. Długość kolizji wynosi min. 10,81 km (dla wariantu III). Droga generować będzie znaczące oddziaływania na środowisko, w tym w zakresie oddziaływań skumulowanych i transgranicznych. Prawdopodobieństwo wystąpienia takiego oddziaływania wskazano jako pewne. Droga będzie miała znaczący wpływ na kluczowe gatunki i zachowanie spójności sieci Natura 2000.

W ocenie Stowarzyszenia wariantem najkorzystniejszym dla środowiska jest wariant WIII, który biegnie w całości po starym śladzie [...]. Potwierdza to Raport m.in. na stronie 125 "najniższy poziom barierowego oddziaływania przypada na wariant III ze względu na pokrywanie się na znaczących odcinkach z istniejącą [...]i przebieg przez obszary o wysokim poziomie fragmentacji (zabudowa kubaturowa)". Z uwagi na fakt, że tylko WIII biegnie po starym śladzie, nie ingerując dodatkowo w siedliska przyrodnicze mające znaczenie dla zachowania spójności sieci, jedynie ten wariant drogi przy zastosowaniu odpowiednich działań minimalizujących nie będzie znacząco negatywne oddziaływał na spójność obszarów. Jako wariant najkorzystniejszy dla środowiska winien zostać wybrany do realizacji.

III) Brak wykluczenia znaczącego negatywnego wpływu przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 [...].

Pomimo, iż droga kolidować będzie z obszarem Natura 2000 [...], raport nie zawiera informacji i właściwej oceny wpływu przedsięwzięcia na przedmioty ochrony obszaru oraz na integralności i spójność sieci Natura 2000. Pomimo, iż [...] jest kluczowa dla zachowania w centralnej i południowej Polsce dwóch gatunków bezkręgowców - dostojki akwilonaris i modraszka bagniczka, a budowa drogi przyczyni się do degradacji ich siedlisk (torfowiska wysokie i przejściowe), raport nie przedstawia danych na ten temat.

Raport, a za nim decyzje organów I i II instancji, nie zawierają także informacji o priorytetowym dla UE wilku, którego obecność w rejonie przedsięwzięcia jest potwierdzona (m.in. gatunek ten wymieniony jest w SDF dla obszaru [...] i okolicznych obszarów Natura 2000).

Ponadto GDOŚ nie podjął merytorycznej dyskusji z tezami Stowarzyszenia związanymi z:

- brakiem analizy oddziaływań skumulownaych przedsięwzięcia ze szlakami komunikacyjnymi o znaczeniu krajowym: [...] oraz Centralna Magistrala Kolejowa. Na fakt kolizji obszaru Natura 2000 [...] z [...] wskazuje SDF obszaru Natura 2000 [...]. Zalecenie oceny oddziaływań skumulowanych z [...] zawarte jest ponadto w SOOŚ dla Programu Budowy Dróg i Autostrad na lata 2011 - 2015.

- nieprawidłową analizą oddziaływań transgranicznych. Z uwagi na fakt przecięcia przez analizowany odcinek drogi (powodujący oddziaływania znaczące) głównych osi przemieszczania się dużych ssaków w skali europejskiej należało rozpatrzyć wpływ inwestycji na zachowanie drożności korytarzy ekologicznych o randze międzynarodowej. Tożsame wskazanie znajduje się w SOOŚ dla Programu Budowy Dróg i Autostrad na lata 2011-2015.

Ww. naruszenia powodują, iż z naukowego punktu widzenia nie można rozwiać wątpliwości co do braku wpływu tego przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 [...]. W przypadku zaistnienia takich wątpliwości (w ocenie Stowarzyszenia właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia) zgodnie z prawe krajowymi i UE, należy zastosować się do zasady ostrożności i zapobiegania bądź podjąć stosowne działania na mocy art. 6 ust. 4. Skarżona decyzja GDOŚ rażąco narusza w tym zakresie prawo i winna zostać uchylona.

IV) Stowarzyszenie wskazuje ponadto na niespójność logiczną uzasadnienia skarżonej decyzji.

Z jednej strony organ II instancji stwierdził, że: "Bazując na kompletnej dokumentacji, zgodnej z wymogami art. 66 ustawy ocenowej RDOŚ w K. wydał decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r., w której określił środowiskowe uwarunkowania dla przedmiotowego przedsięwzięcia. W związku z powyższym, organ odwoławczy nie ma podstaw, by stwierdzić, iż ww. decyzja została wydana przy braku solidnych podstaw merytorycznych, a w szczególności w oparciu o niekompleksowo sporządzony raport o oddziaływaniu na środowisko /.../, a organ pierwszej instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy." - strona 28 i 29 skarżonej decyzji.

Jest to stanowisko sprzeczne z przeprowadzonym postępowaniem odwoławczym, w którym nie tylko wezwano inwestora do przedłożenia dodatkowych i uzupełniających materiałów, ale i zreformowano szereg zapisów decyzji środowiskowej np. w zakresie występowania płazów i zaplanowania dodatkowych działań minimalizacyjnych. Dobitnie świadczy o tym stanowisko organu II instancji: "/.../-organ II instancji uznał za zasadne niżej przedstawione zarzuty Stowarzyszenia:

a. nierzetelność przeprowadzonej, prawdopodobnie jednej, wizji terenowej mającej na celu zidentyfikowanie miejsc występowania płazów/.../,

b. nieścisłości i sprzeczności w raporcie ooś dotyczące wartości przyrodniczej końcowego odcinka planowanej drogi.

c. brak przeprowadzenia badań niezbędnych dla prawidłowej oceny wpływu przedmiotowej inwestycji na środowisko w zakresie przedmiotów ochrony obszarów Natura 2000 [...], np. dla nocka dużego, czy przedstawicieli ichtiofauny tj. głowacz białopłetwy. /.../

Organ II instancji zdaje się więc traktować zapisy art. 66 ustawy ocenowej jedynie jako wymóg formalny (na zasadzie obecności lub braku danego rozdziału w raporcie) a nie jako wskazania merytorycznego do analizy przedstawionej w raporcie środowiskowym. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Nie tylko utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, ale i logika oraz doświadczenie życiowe wskazuje, że gdyby raport sporządzony był kompleksowo a organ I instancji przeprowadził na jego bazie wyczerpująca analizę, to organ II instancji nie musiałby ingerować w zapisy decyzji środowiskowej.

V) W ocenie Stowarzyszenia, uzupełnienie inwentaryzacji chronionych gatunków płazów, nie eliminuje zarzutu braku pełnej inwentaryzacji wszystkich elementów środowiska znajdujących się w zasięgu oddziaływania inwestycji. Wprowadzone przez organ II instancji dodatkowe zapisy dotyczące zaprojektowania większej ilości przejść dla zwierząt, wprowadzenia metod minimalizujących śmiertelność zwierząt w systemie odwodnienia drogi i na przezroczystych ekranach akustycznych czy zagospodarowania przejść dla zwierząt należy potraktować jako to zadość uczynieniu minimalnym wymogom projektowym dla urządzeń ochrony środowiska przy drodze. Nie eliminują one jednak rażącego naruszenia prawa.

VI) Prowadzone przez GDOŚ postępowanie odwoławcze nosi cechy przewlekłości. Pomimo złożenia przez Stowarzyszenie odwołania w dniu [...] lipca 2015r. organ dopiero po 8 miesiącach wezwał inwestora do uzupełnienia materiału dowodowego (pismo z dnia [...] marca 2016 r.). Przedłożone po 6 miesiącach wyjaśnienia i uzupełnienia, analizował przez kolejne 6 miesięcy. Pomimo tak długiego czasu, wprowadzone zmiany mają charakter jedynie kosmetyczny i nie eliminują podstawowych wad całego postępowania, związanych z brakiem pełnej inwentaryzacji przyrodniczej, niewłaściwej oceny OOŚ i wybrania do realizacji wariantu korzystnego dla inwestora a nie dla środowiska przyrodniczego.

V. W odpowiedzi na skargę, zawartej w piśmie z dnia [...]maja 2017 r., obszernie ustosunkowującej się do zarzutów skargi, GDOŚ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2017 r. nie narusza przepisów prawa w sposób upoważniający Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.

VII. Kontrola legalności zaskarżonej do Sądu decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2017 r. prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego było ustalenie na podstawie art.71 ust.2 pkt 1 i nast. ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach ("ustawy ocenowej"), środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia, polegającego na budowie dla przedsięwzięcia polegającego na budowie drogi ekspresowej [...] na odcinku [...]. W ocenie organów obu instancji, orzekających w sprawie wniosek inwestora o ustalenie żądanych środowiskowych należało rozpatrzeć pozytywnie, aczkolwiek organ odwoławczy dostrzegł konieczność częściowego zreformowania decyzji RDOŚ.

W ocenie Sądu Orzeczenie GDOŚ jest trafne, a zarzuty skargi, wywodzące w szczególności: (-) nieprzeprowadzenie w sprawie wyczerpującej inwentaryzacji przyrodniczej oraz (-) wadliwą metodologię wyboru wariantu przedsięwzięcia, nie zasługują na uwzględnienie.

2. Tryb i zasady wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach regulują przepisy Działu V Rozdział 3 (art.71 – 87) ustawy ocenowej. Planowane przez inwestora przedsięwzięcie spełnia kryteria przedsięwzięcia zawsze mogącego znacząco oddziaływać na środowisko, przewidzianego w §2 ust.1 pkt 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (budowa drogi ekspresowej). Dla realizacji tego rodzaju przedsięwzięcia wymagane jest uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 71 ust. 2 pkt 1 ustawy ocenowej). Z kolei w myśl art. 59 ust.1 pkt 1 w/w ustawy realizacja przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko wymaga obligatoryjnie przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

W świetle art.3 ust.1 pkt 8 ustawy ocenowej przez ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko należy rozumieć postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, obejmujące w szczególności: a) weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, b) uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień, c) zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu. Postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko służy ocenie na wstępnym etapie wszystkich potencjalnych zagrożeń dla środowiska oraz podjęciu próby wypracowania rozwiązań eliminujących lub maksymalnie minimalizujących negatywne oddziaływania na środowisko, które następnie powinny być wykorzystane na dalszych etapach postępowania administracyjnego. Stosownie do powyższego, zgodnie z art.62 ust.1 ustawy, w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia: 1) bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na: a) środowisko oraz zdrowie i warunki życia ludzi, b) dobra materialne, c) zabytki, d) wzajemne oddziaływanie między elementami, o których mowa w lit. a-c, e) dostępność do złóż kopalin; 2) możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko; 3) wymagany zakres monitoringu. W myśl art. 80 ust. 1 ustawy jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę: 1) wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1; 2) ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko; 3) wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa; 4) wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone.

Zasadniczym dowodem w postępowaniu o wydanie decyzji środowiskowej jest raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

W art. 66 ust. 1 ustawy ocenowej ustawodawca wskazał, jakie niezbędne elementy powinien zawierać raport, jednakże znaczną część problemów związanych z charakterem prawnym raportu oraz jego znaczeniem dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania w przedmiocie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, w drodze wykładni rozwiązywało orzecznictwo sądowe.

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko stanowi kluczowy dowód w sprawach dotyczących ustalenia środowiskowych uwarunkowań danego przedsięwzięcia. W konsekwencji, organy administracji mają obowiązek ocenić na podstawie art. 80 k.p.a. wartość dowodową raportu. Ewentualny brak dostatecznego odniesienia się do istotnych kwestii oznacza, że raport w tym zakresie może zostać uznany za niespełniający wymogów ustawowych (por.: wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2213/13, wyrok NSA z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 2032/13).

Przeprowadzenie przez organ oceny materiału dowodowego nie może nosić cech dowolności. Aby ocena taka była swobodna tj. dokonana w granicach art. 80 K.p.a., a nie dowolna, musi być oparta na całokształcie materiału dowodowego, a ponadto nie może być traktowana wybiórczo (por. np: wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OSK 464/13).

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyraża się także pogląd stwierdzający, że zastrzeżenia wobec przedłożonego raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, aby nie były uznane za gołosłowne powinny zostać poparte na przykład ekspertyzą, która w sposób udokumentowany wskazuje wady raportu. Podważenie ustaleń raportu, co do zasady, mogłoby nastąpić jedynie poprzez przedstawienie równie kompletnej analizy uwarunkowań przyrodniczych (tzw. kontrraportu), sporządzonej przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autorzy raportu, której wnioski pozostawałyby w rażącej sprzeczności do tych zawartych w raporcie przedłożonym przez inwestora (por.: wyrok NSA z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 2032/13).

Zaznacza się również, że choć raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko podlega ocenie organu prowadzącego postępowanie w sprawie o środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia, to ocena ta z pewnych koniecznych względów musi być ograniczona, gdyż organ nie dysponuje odpowiednią specjalistyczną wiedzą, aby móc w pełni ocenić wszystkie jego aspekty (por.: wyrok NSA z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 2032/13).

Wnioski raportu o oddziaływaniu inwestycji na środowisko sporządzonego przez osoby legitymujące się odpowiednią wiedzą nie mogą być zwalczane jedynie za pomocą samej negacji, niepopartej żadnymi konkretnymi argumentami, gdyż taki sposób argumentowania pozbawia spór charakteru jurydycznego (por. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 1077/15, publ. LEX).

Sąd administracyjny nie dokonuje merytorycznej oceny raportu o oddziaływaniu danego przedsięwzięcia na środowisko, lecz tylko kontroluje ustalenia faktyczne dokonane przez właściwe organy. Dlatego też zastrzeżenia składane do raportu nie mogą być gołosłowne, tylko powinny być poparte np. kontrraportem lub ekspertyzą, która w sposób udokumentowany wskaże na wady raportu. Powinno to nastąpić w postępowaniu administracyjnym, a nie dopiero w postępowaniu sądowym (por. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2661/14, publ LEX).

Skonfrontowanie treści zaskarżonego orzeczenia GDOŚ z dnia [...] marca 2017 r. z materiałem dowodowym sprawy upoważnia Sąd do sformułowania wniosku o prawidłowości zarówno ustaleń faktycznych, jak i ocen prawnych, zawartych w zaskarżonej decyzji GDOŚ, w tym w szczególności o braku podstaw do kwestionowania przez organy czy to zgodności z prawem (w szczególności w kontekście art. 66 ustawy ocenowej), czy to wiarygodności przedłożonego przez inwestora raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko.

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego sprawy daje zatem pełne podstawy do uznania zarówno rozstrzygnięcia odwoławczego, jak i jego uzasadnienia za w pełni odpowiadające zarówno przepisom ustawy ocenowej, jak przepisom k.p.a. Jednocześnie ta sama analiza upoważnia Sąd do potraktowania stanowiska GDOŚ, zawartego w odpowiedzi na skargę, za odnoszące się w sposób pełny i kompletny do zarzutów skargi, które to stanowisko Sąd w całości podziela.

W ocenie Sądu w sprawie wykazano w sposób nie budzący zastrzeżeń, że zakres przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej jest logicznie skorelowany z zakresem planowanego przedsięwzięcia a przyjęte kryteria doboru wariantu jego realizacji są oparte na przekonujących, przejrzystych i akceptowalnych zasadach. Stosownie do powyższego:

3. Nie można podzielić zarzutu skargi, że ocena oddziaływania planowanej drogi na środowisko została oparta na niepełnej i nierzetelnej inwentaryzacji przyrodniczej terenu, na który droga ta będzie oddziaływać. Stosownie do powyższego:

3.1. Nie znajduje uzasadnienia zarzut wadliwego ograniczenia przez GDOŚ analizy rzeczywistej migracji płazów tylko do obszaru przylegającego do tego wariantu przedsięwzięcia, który został wybrany do realizacji, w sytuacji gdy w ocenie skargi zachodziła konieczność poczynienia tego rodzaju analiz w odniesieniu do wszystkich, badanych wariantów przedsięwzięcia. Przekonująco bowiem wykazał GDOŚ, iż w sytuacji w której za rozwiązanie optymalne uznać należało realizację inwestycji w wariancie trasy zaproponowanym przez inwestora, celowość uszczegółowienia danych o występowaniu batrachofauny ograniczała się wyłącznie do przebiegu tej trasy. Analizowanie tego zagadnienia w kontekście pozostałych wariantów było zatem zbędne.

3.2. Przekonująco wykazał GDOŚ niezasadność zarzutu przeprowadzenia uzupełniającej inwentaryzacji w zbyt krótkim czasie obejmującym fenologicznie jedynie okres wiosny i lata. Stosownie do powyższego:

3.2.1. Nie można zgodzić się ze skargą, że z racji tego, iż inwestor nie przeprowadził pełnych, całorocznych badań nad chronionymi gatunkami nietoperzy występującymi w zasięgu oddziaływania inwestycji, szczególnie związanych z rejestracją zimowisk nietoperzy oraz ich jesiennego rojenia nie doszło do wyeliminowania znaczącego negatywnego wpływu inwestycji na stan zachowania dwóch gatunków nietoperzy, stanowiących przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 [...].

Nie budzą bowiem zastrzeżeń Sądu w tym kontekście wyjaśnienia GDOŚ, w świetle których przedstawione przez inwestora w uzupełnieniu z dnia [...] września 2016 r. dane dotyczące bytowania nietoperzy są wystarczające do analizy oddziaływania inwestycji na tę grupę ssaków oraz nałożenia adekwatnych warunków minimalizujących ewentualny niekorzystny wpływ projektowanej drogi na chiropterofaunę. Z dwóch gatunków nietoperzy stanowiących przedmiot ochrony w obszarze o znaczeniu dla Wspólnoty [...] jedynie dla mopka (Barbastella barbastelius) populacja osiadła podlega ochronie. Natomiast w przypadku nocka dużego (Myotis myotis) przedmiotem ochrony jest wyłącznie populacja rozrodcza. Dane dotyczące miejsc hibernacji chiropterofauny, choć nie wykazane podczas badań, są jednak obecne w materiale przesłanym przez wnioskodawcę w uzupełnieniu z dnia [...] września 2016 r., poprzez uzyskanie pożądanych wiadomości od nadleśnictw, czy też jako wyniki inwentaryzacyjne dla innych procedowanych przedsięwzięć położonych w bezpośrednim sąsiedztwie planowanej trasy. Pozwalają one na dokonanie oceny możliwego zagrożenia dla całości bytującej na tym terenie populacji nietoperzy, w tym również dla gatunków będących przedmiotem ochrony położonych w pobliżu obszarach Natura 2000. W oparciu o przeprowadzone analizy organ odwoławczy nałożył adekwatne działania minimalizujące poprzez wprowadzenie zakazu prac budowlanych na węźle [...] w okresie hibernacji chiropterofauny.

3.2.2. Brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi w odniesieniu do wywodzonego niepotwierdzenia przez inwestora zakresu wykorzystania terenu przez łosia oraz co do tego, iż zaprojektowane przejścia dla zwierząt oraz ogrodzenie drogi, miałaby mieć nieodpowiednie dla tego gatunku parametry.

Przekonująco wyjaśnił bowiem GDOŚ, iż planowane przedsięwzięcie we właściwy sposób uwzględnia potrzebę ochronienia łosia przed negatywnymi skutkami jego realizacji. Cel ten ma realizować w szczególności określona w rozstrzygnięciu odpowiednia wysokość ogrodzeń zabezpieczających drogę przed wkraczaniem na nią zwierząt, wynosząca 240 cm. Wysokość ta jest całkowicie wystarczająca, co podkreślają liczne wyniki badań naukowych oraz rezultaty monitoringów porealizacyjnych na oddanych już do eksploatacji odcinkach tras drogowych. Organ odnotował w tym kontekście, że samo skarżące Stowarzyszenie w publikacji "Poradnik projektowania przejść dla zwierząt i działań ograniczających śmiertelność famy przy drogach" (K. 2011 r.) podkreślało, że "wysokość minimalna ogrodzeń (części nadziemnej) powinna być następująca: 240 cm w przypadku obszarów stałego występowania oraz migracji jelenia i/lub łosia" (str. 168 ww. opracowania). Organ wyjaśnił, że w oczywisty sposób wpływu na ocenę w/w aspektu sprawy nie może mieć podniesiony przez Stowarzyszenie fakt występowania kolizji pojazdów samochodowych z łosiami na obwodnicy M. (autostrada A2), a to z tej przyczyny, że zastosowana tam wysokość ogrodzeń przydrożnych jest znacznie niższa (zaledwie 150 cm) i to wyłącznie ta okoliczność jest przyczyną w/w kolizji. Wygrodzenie o wysokości 240 cm jest w tej sytuacji całkowicie wystarczające dla potrzeb ochrony wszystkich gatunków zwierząt występujących w Polsce, w tym łosia. Rację należy przyznać organowi, iż Stowarzyszenie nie przedstawiło żadnych dowodów, ani publikacji, które poparłyby jego stanowisko o potrzebie zastosowania ogrodzeń o wysokości 270 cm. Odnotować dodatkowo należy, że w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach został nałożony obowiązek przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. W trakcie tego postępowania możliwa będzie weryfikacja nałożonych decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach wymagań dotyczących ochrony środowiska koniecznych do uwzględnienia w projekcie budowlanym, w tym również parametrów przejść dla zwierząt.

3.2.3. Nie można podzielić zarzutu skargi, iż ocena oddziaływania planowanego przedsięwzięcia środowiska jest niepełna z racji tego, iż inwestor nie mógł przeprowadzić badań potwierdzających liczebność i dynamikę populacji innych gatunków zwierząt tj. chronionych gatunków ptaków zimujących w Polsce, w tym gatunków z załącznika I Dyrektywy Ptasiej.

Należy zgodzić się z organem, że kwestia liczebności i dynamiki populacji chronionych gatunków ptaków zimujących w Polsce, w tym gatunków z I załącznika Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (tzw. Dyrektywa Ptasia), podniesiona przez Stowarzyszenie, nie wpływa na rozstrzygnięcie. Po pierwsze trzeba zwrócić uwagę, że przedmiotowa inwestycja nie narusza żadnego z obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000, gdzie ornitofauna stanowi przedmiot ochrony. Jednocześnie do oceny oddziaływania przedsięwzięcia na awifaunę nie zawsze potrzebna jest liczebność i dynamika populacji podczas zimowania. Newralgicznym okresem jest przede wszystkim sezon lęgowy ptaków, podczas którego ornitofauna jest przywiązana zarówno do terytorium gniazdowego, jak również do obszaru żerowiskowego. Zimowanie gatunków zależy w dużym stopniu od aktualnych warunków pogodowych, w tym zwłaszcza od temperatury powietrza i pokrywy śnieżnej. Z tego względu dodanie informacji wzmiankowanych przez skarżących nie miałoby wpływu na wynik postępowania, ani na warunki zawarte w zaskarżonej decyzji.

3.2.4. Nie można podzielić zarzutu skargi, że w toku postępowania odwoławczego nie zostały usunięte braki i błędy inwentaryzacji przyrodniczej w stopniu wystarczającym do przeprowadzenia pełnej i właściwej oceny oddziaływania inwestycji na środowisko i obszar Natura 2000 [...].

Należy przychylić się do stanowiska GDOŚ, iż udzielone przez inwestora (na wezwanie w/w organu) wyjaśnienia pozwoliły na odpowiednie doprecyzowanie kwestii związanych z inwentaryzacją przyrodniczą. Pozwoliły one na dokonanie pełnej oceny oddziaływania na środowisko, w tym na wszystkie jego komponenty. Wśród nich znalazły się także nietoperze i ptaki, o których w skardze wspomina Stowarzyszenie. Nałożono również nowe warunki w rozstrzygnięciu, dzięki uzyskanym wyżej wyjaśnieniom, co pozwoliło na skuteczniejsze zminimalizowanie wpływu jaki na środowisko będzie wywierać realizacja i funkcjonowanie projektowanej trasy ekspresowej. Zebrane i uzupełnione materiały umożliwiły również przeprowadzenie oceny oddziaływania na obszar o znaczeniu dla Wspólnoty [...] i wszystkie jego przedmioty ochrony, w tym na mopka i nocka dużego.

4. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut przyjęcia przez organy wadliwej metodologii wyboru wariantu przedsięwzięcia (skarżący zarzuca, iż organy wybrały wariant korzystny dla inwestora, opierając się w tym zakresie na kryterium wysokości nakładów finansowych na konieczne wyburzenia i przejęcie działek, a nie na kryterium rozwiązania najkorzystniejszego dla środowiska).

Skarżący wskazuje, że wybrano nieodpowiednią metodę waloryzacji istotności oddziaływań, która oparta została na subiektywnym definiowaniu wagi oddziaływań. Przełożyło się to na nieuzasadniony wybór najważniejszych kryteriów definiujących wpływ inwestycji na środowisko. Stowarzyszenie podtrzymuje stanowisko, że wariant IIB wybrany do realizacji będzie znacząco negatywnie oddziaływać zarówno na integralność obszaru Natura 2000 [...], jak i na spójność całej sieci obszarów Natura 2000 w regionie, co w jego ocenie potwierdza m.in. rządowy dokument przygotowany przez GDDKiA o nazwie "Prognoza oddziaływania na środowisko skutków realizacji Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2011 — 2015".

Odnotować należy, że zarzuty dotyczące prawidłowości przeprowadzonej w raporcie analizy wariantowej były podnoszone przez skarżące Stowarzyszenie zarówno na etapie postępowania prowadzonego przez RDOŚ, jak również podczas postępowania odwoławczego. Organ odwoławczy szczegółowo ustosunkował się do w/w zarzutów na str. 37 — 39 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przedstawiając dodatkowe wyjaśnienia w odpowiedzi na skargę. Stanowisko GDOŚ Sąd w pełni podziela. Stosownie do powyższego:

W toku postępowania odwoławczego Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska przeanalizował przedłożony przez inwestora materiał i uznał za właściwy sposób, w jaki porównano ze sobą warianty przebiegu planowanej trasy [...] , a także dobór przyjętych do oceny kryteriów wraz z zaproponowaną hierarchicznością. W ocenie organu odwoławczego wybór wariantu inwestycyjnego winien być oparty nie tylko na ocenie jego oddziaływania na środowisko przyrodnicze, ale również w myśl zasady zrównoważonego rozwoju, o której mowa w art. 3 pkt 50 ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2016 r. poz. 672 ze zm.), powinien uwzględniać wszystkie aspekty jego oddziaływania, w tym także społeczne, ekonomiczne i techniczne. Jak wynika z dokumentacji sprawy, kryteria wykorzystane w przedstawionej w raporcie analizie wielokryterialnej, uwzględniają w myśl ww. zasady zrównoważonego rozwoju powyższe aspekty. Brak jest podstaw do uznania, że wybór wariantu inwestycyjnego (WIIB) projektowanej trasy [...] został dokonany w sposób nieprawidłowy i subiektywny.

Nie można zgodzić się ze skarżącym, że kryterium "liczba budynków do wyburzenia" nie ma zastosowania w ocenie oddziaływania inwestycji na środowisko, bowiem ze społecznego punktu widzenia jest to kryterium o istotnym znaczeniu. W świetle art. 62 ust. 1 ustawy ocenowej w ramach oceny oddziaływania na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia nie tylko wpływ planowanego przedsięwzięcia na ogół elementów przyrodniczych oraz elementy różnorodności biologicznej, ale również m.in. na zdrowie i warunki życia ludzi, dobra materialne. Dodatkowo należy zauważyć, że wykluczenie z analizy wielokryterialnej tego kryterium skutkowałoby pominięciem ważnego społecznego aspektu porównania wariantów. Kryterium to nie miałoby uzasadnienia jedynie w sytuacji, gdy analiza oddziaływania przedsięwzięcia ograniczona byłaby wyłącznie do oceny wpływu na obszary Natura 2000. Na marginesie należy wspomnieć, że wariant WIII rekomendowany przez Stowarzyszenie do realizacji zakłada trzykrotnie większą liczbę wyburzeń (32 budynki mieszkalne do likwidacji) niż wariant inwestycyjny WIIB (11) i pozostałe warianty.

Zarzuty skargi dotyczące wariantowania w ocenie organu nie zasługują na uwzględnienie.

W odniesieniu do zarzutu dotyczącego wariantowania w kontekście wpływu na obszar Natura 2000 zauważyć trzeba, że analiza w tym zakresie obecna w materiale dowodowym jest wystarczająca do wykonania oceny wpływu na środowisko, w tym na obszary Natura 2000. Mimo faktycznej pomyłki w nazewnictwie, zamiast "spójność obszaru Natura 2000" powinno być "integralność obszaru Natura 2000", wnioski wypływające z analizy są właściwie i poprawne. Budowa i eksploatacja inwestycji nie spowoduje dezintegracji obszaru mającego znaczenie dla Wspólnoty [...] i zachowa on swoją funkcjonalność. Przedsięwzięcie nie spowoduje także naruszenia spójności sieci Natura 2000, m.in. ze względu na nałożone w rozpatrywanym rozstrzygnięciu obowiązku budowy przejść dla zwierząt, które umożliwią migrację fauny między poszczególnymi terenami wchodzącymi w skład ww. sieci.

Z kolei wskazane naruszenie spójności sieci Natura 2000 tłumaczyć ma, zdaniem skarżącego, kolizja omawianej drogi z głównym korytarzem ekologicznym [...] o randze międzynarodowej. Wynikać ma to z prognozy oddziaływania na środowisko Programu Budowy Dróg Krajowych na lata 2011 — 2015. Szczegółowe analizy przeprowadzone na etapie oceny oddziaływania na środowisko dla przedmiotowej trasy ekspresowej nie potwierdziły ogólnych wniosków zawartych w ww. prognozie. Po uszczegółowieniu wiadomości i przeprowadzeniu badań oraz zastosowaniu adekwatnych środków minimalizujących w postaci przejść dla zwierząt spójność sieci Natura 2000 zostanie zachowana. Skarżący zarzucając naruszenie spójności sieci Natura 2000 nie podaje między jakimi obszarami niniejszej sieci planowana inwestycja naruszy połączenia oraz których gatunków i/lub siedlisk będzie ona dotyczyć.

W niniejszym przypadku został wybrany wariant, który spełnia wszystkie przepisy środowiskowe i dzięki zastosowanym działaniom minimalizujących nie powoduje znaczącego negatywnego wpływu na obszary Natura 2000 oraz godzi interes społeczny z ochroną środowiska.

5. Nie można zgodzić się ze skargą, że w toku postępowania nie wykluczono negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 [...]. Stosownie do powyższego:

5.1. Nie można zgodzić się za zarzutem, iż raport nie zawiera informacji i właściwej oceny wpływu przedsięwzięcia na przedmioty ochrony obszaru oraz na integralności i spójność sieci Natura 2000. Stowarzyszenie podnosi również, że zarówno raport, jaki i decyzje organów I i II instancji nie zawierają informacji o priorytetowym dla Unii Europejskiej wilku, którego obecność w rejonie przedsięwzięcia została potwierdzona, a gatunek ten wymieniony jest m.in. w standardowym formularzu danych, dalej SDF, dla obszaru [...] i okolicznych obszarów Natura 2000.

Zarzucanie nieumieszczenia w raporcie o oddziaływaniu na środowisko oraz w decyzjach organów I i II instancji informacji o wilku (Canis lupus) należy uznać za nietrafione, gdyż gatunek ten, co prawda znajduje się w Standardowym Formularzu Danych (SDF) obszaru mającego znaczenie dla Wspólnoty [...], ale ze względu na kategorię "D" w ocenie obszaru dla tego ssaka, nie stanowi on przedmiotu ochrony ww. ostoi. Nie było zatem konieczności odnoszenia się do tego faktycznie priorytetowego przedstawiciela fauny, gdyż znaczące negatywne oddziaływanie na obszar Natura 2000 może dotyczyć tylko tych gatunków i siedlisk, które są przedmiotami ochrony obszaru. W przedmiotowym wypadku wilk nie jest zatem przedmiotem ochrony obszaru [...].

Podobnie trzeba potraktować kolejne uzasadnienia przedstawiane przez Stowarzyszenie, mające potwierdzać jego zarzut o znaczącym negatywnym wpływie na obszar mający znaczenie dla Wspólnoty [...]. Wskazywane przez Stowarzyszenie dostojka akwilonaris (Boloria aquilonaris) i modraszek bagniczek (Plebejus optilete) nie są przedmiotami ochrony ww. obszaru Natura 2000, dlatego nie może być w tym wypadku mowy o znacząco negatywnym oddziaływaniu na przedmiotową ostoję.

Podsumowując argumenty zaprezentowane przez Stowarzyszenie, mające sygnalizować ewentualny znaczący negatywny wpływ na obszar [...], nie mogą one zostać uznane. Dotyczą bowiem gatunków nie będących przedmiotami ochrony ww. ostoi i nie podlegających ochronie w ramach tego obszaru. Dlatego też nie znajduje uzasadnienia żądanie Stowarzyszenia zastosowania w niniejszym przypadku zasady ostrożności, bądź podjęcia działań przewidzianych w art. 6 ust. 4 Dyrektywy Siedliskowej. Stowarzyszenie nie przedstawiło żadnych merytorycznych dowodów na poparcie swoich zarzutów, a przytoczone przykłady okazały się chybione. Nie może być zatem mowy o znaczącym negatywnym oddziaływaniu projektowanej drogi ekspresowej na obszar mający znaczenie dla Wspólnoty [...].

5.2. Nie można podzielić zarzutu skargi co do braku podjęcia przez organy merytorycznej dyskusji z tezami Stowarzyszenia związanymi z brakiem analizy oddziaływań skumulowanych przedsięwzięcia ze szlakami komunikacyjnymi o znaczeniu krajowym: [...] oraz Centralna Magistrala Kolejowa. Zarzuty dotyczące braku analizy oddziaływań skumulowanych przedsięwzięcia ze szlakami komunikacyjnymi o znaczeniu krajowym były podnoszone na etapie postępowania prowadzonego przez organ I instancji. Do uwag tych RDOŚ w K. odniósł się na str. 34, 35 decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. W ramach postępowania odwoławczego organ II instancji zgodził się z wyjaśnieniami RDOŚ w tym zakresie i uznał je za wystarczające. Słuszność w/w wyjaśnień podziela również Sąd.

5.3. Nie można podzielić zarzutu skargi co do braku podjęcia przez organy merytorycznej dyskusji z tezami Stowarzyszenia, odnoszącymi się do ewentualnej nieprawidłowej analizy oddziaływań transgranicznych. Trafnie bowiem przyjął organ odwoławczy, że kwestia dotycząca oddziaływania na szlaki migracyjne fauny, w tym te z nich mające znaczenie międzynarodowe, została w sposób właściwy i prawidłowy przeanalizowana w niniejszym postępowaniu. Efektem tego jest nałożenie szeregu warunków dotyczących przejść dla zwierząt, które mają zapewnić drożność korytarzy migracyjnych. Umożliwią one przemieszczanie się osobników poszczególnych przedstawicieli fauny przez przedmiotową inwestycję, w tym także na tych terenach, które pokrywają się z korytarzami wędrówkowymi o randze międzynarodowej. Jednocześnie skarżący nie wskazuje żadnych dodatkowych przejść, jakich, w jego opinii, brakuje przy omawianym przedsięwzięciu. Ze względu na charakter przedsięwzięcia oraz jego lokalizację stwierdzono, że nie będzie ono oddziaływać transgranicznie. Zarzuty skarżącego w powyższym zakresie należy uznać za nieuzasadnione.

6. Nie można podzielić zarzutów skargi, dotyczących niespójności uzasadnienia decyzji GDOŚ w odniesieniu do kwestii kompletności materiału dowodowego na etapie postępowania pierwszo – instancyjnego. Odnotować należy, że wypowiedź zawarta na str. 28, 29 decyzji GDOŚ dotyczyła w szczególności wykazania starań poczynionych przez RDOŚ przy zbieraniu dokumentacji sprawy. Po analizie przebiegu postępowania przeprowadzonego przez RDOŚ w sprawie ustalenia środowiskach uwarunkowań dla przedmiotowego przedsięwzięcia, organ odwoławczy nie dopatrzył się naruszeń norm prawa procesowego w odniesieniu do postępowania dowodowego, które uzasadniałyby uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Podkreślić należy, iż przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją organu I instancji. Konieczność realizacji w/w celu zobowiązuje organ odwoławczy do przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję (art 136 k.p.a). W konsekwencji powyższego, rozpatrując odwołanie Stowarzyszenia od decyzji RDOŚ, GDOŚ nie poprzestał na kontroli zasadności zarzutów podniesionych przez strony w stosunku do zaskarżonej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, lecz w całościowy sposób przeanalizował akta sprawy oraz przeprowadził kontrolę merytoryczny rozstrzygnięcia organu I instancji. Wnikliwa analiza dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, także pod kątem zarzutów podniesionych przez skarżący podmiot w złożonym odwołaniu, wskazała na konieczność wyjaśnienia niektórych z zaprezentowanych w nim zagadnień.

Rozpatrując sprawę, organ odwoławczy, oparł się na materiałach dołączonych przez inwestora do wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach oraz na opinii organu inspekcji sanitarnej, wnioskach i informacjach przedstawionych przez strony postępowania, materiałach zebranych w wyniku procedury udziału społeczeństwa oraz wyjaśnieniach inwestora przedłożonych w trakcie postępowania odwoławczego przy piśmie z dnia [...] września 2016 r. Dokumentacja została zgromadzona w stopniu wystarczającym do pełnego i prawidłowego rozpoznania sprawy. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ drugiej instancji dokonał analizy i oceny w zakresie wpływu przedmiotowej inwestycji na środowisko, zdrowie i warunki życia ludzi.

Przekazane w odpowiedzi na wezwanie dodatkowe informacje i wyjaśnienia posłużyły do szczegółowej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz pozwoliły na doprecyzowanie niektórych warunków realizacji przedsięwzięcia zawartych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

7. Nie zasługuje na uwzględnienia zarzut skargi, iż w kontrolowanym postępowaniu bezpodstawnie zaniechano pełnej inwentaryzacji wszystkich elementów środowiska znajdujących się w zasięgu oddziaływania inwestycji. Organ wykazał bowiem w dostateczny sposób, że zakres przeprowadzanej inwentaryzacji przyrodniczej (środowiskowej) musi pozostawać w bezpośrednim, logicznym związku z zakresem przedsięwzięcia, w tym w szczególności za zakresem przewidywanych zagrożeń dla środowiska. Oznacza to brak automatycznej, tj. abstrahującej od w/w związku, konieczności badania wszystkich składników środowiska. Należy bowiem zinwentaryzować i ocenić oddziaływanie na te elementy środowiska, na które planowane przedsięwzięcie może negatywnie wpływać oraz zastosować adekwatne środki minimalizujące lub nawet kompensujące, celem wyeliminowania lub ograniczenia ww. niekorzystnego oddziaływania. W niniejszym postępowaniu tak uczyniono, m.in. na skutek uzupełnienia informacji na temat występowania płazów i nietoperzy, na które projektowana droga ekspresowa może negatywnie wpływać. Sam skarżący wskazuje na zmiany wprowadzone przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, które minimalizują niekorzystne oddziaływanie omawianej trasy na środowisko. Nie można natomiast tych korekt nazywać "czynieniem zadość minimalnym wymogom projektowym dla urządzeń ochrony środowiska przy drodze" oraz zarzucać inwestycji "rażącego naruszenia prawa", zwłaszcza, że Stowarzyszenie nie przedstawiło żadnych konkretnych przykładów na poparcie powyższych twierdzeń. Zastosowane środki minimalizujące są, w opinii organu odwoławczego, właściwie i adekwatne do prognozowanego negatywnego wpływu na środowisko oraz w sposób wystarczający i pewny ograniczają i eliminują niekorzystne oddziaływanie przedsięwzięcia na zagrożone elementy środowiska. Stwierdzić należy, że Stowarzyszenie nie odniosło się szczegółowo do żadnego ze w/w działań i nie zaprezentowała konkretnych dowodów np. na nieprawidłową lokalizację czy ilość przejść dla batrachofauny. Nie można zatem w takiej sytuacji stawiać rozstrzygnięciu Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska zarzutu rażącego naruszenia prawa.

Tym samym skargę należy uznać za nieuzasadnioną.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.