Wyrok NSA oz. w Katowicach, sygn. akt I SA/Ka 1088/01
NSA oz. w Katowicach
Data orzeczenia: 2002-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 3
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
Teza: 1. Wskazany w art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ termin "nie krótszy niż czternaście dni" jest terminem o charakterze instrukcyjnym, który organ podatkowy może określić według własnego uznania. Nie jest to zatem termin o charakterze materialnoprawnym, ponieważ takie terminy zawsze wyraźnie i precyzyjnie określa ustawodawca. Strony czynności cywilnoprawnej mogą złożyć oświadczenie o podwyższeniu wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej również po upływie wskazanego przez organ podatkowy terminu instrukcyjnego.

2. Dokonywanie ustalania wartości rynkowej z uwzględnieniem opinii biegłych jest możliwe jedynie wówczas, gdy strony przed podjęciem pierwszych czynności faktycznych przez biegłego nie podwyższyły wartości wskazanej przez organ podatkowy według własnej, wstępnej oceny. W tym stanie prawnym nie jest więc możliwe ustalanie wartości rynkowej w sposób opisany w zdaniu drugim przepisu z ust. 3 art. 10 ustawy o opłacie skarbowej w sytuacji, kiedy doszło do ustalenia wartości rynkowej w trybie określonym w zdaniu pierwszym. Tak więc w rozpoznawanej sprawie organ podatkowy winien był zaniechać przeprowadzania dowodu z oględzin nieruchomości, jak również dowodu z opinii biegłego stosując właściwe przepisy proceduralne, ponieważ brak było przesłanki materialnej określonej w powyższym przepisie uzasadniającej przeprowadzenie tych dowodów.

TEZY

1. Wskazany w art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ termin "nie krótszy niż czternaście dni" jest terminem o charakterze instrukcyjnym, który organ podatkowy może określić według własnego uznania. Nie jest to zatem termin o charakterze materialnoprawnym, ponieważ takie terminy zawsze wyraźnie i precyzyjnie określa ustawodawca. Strony czynności cywilnoprawnej mogą złożyć oświadczenie o podwyższeniu wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej również po upływie wskazanego przez organ podatkowy terminu instrukcyjnego.

2. Dokonywanie ustalania wartości rynkowej z uwzględnieniem opinii biegłych jest możliwe jedynie wówczas, gdy strony przed podjęciem pierwszych czynności faktycznych przez biegłego nie podwyższyły wartości wskazanej przez organ podatkowy według własnej, wstępnej oceny. W tym stanie prawnym nie jest więc możliwe ustalanie wartości rynkowej w sposób opisany w zdaniu drugim przepisu z ust. 3 art. 10 ustawy o opłacie skarbowej w sytuacji, kiedy doszło do ustalenia wartości rynkowej w trybie określonym w zdaniu pierwszym. Tak więc w rozpoznawanej sprawie organ podatkowy winien był zaniechać przeprowadzania dowodu z oględzin nieruchomości, jak również dowodu z opinii biegłego stosując właściwe przepisy proceduralne, ponieważ brak było przesłanki materialnej określonej w powyższym przepisie uzasadniającej przeprowadzenie tych dowodów.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny sprawy ze skargi Bogusława P. na decyzję Izby Skarbowej w K. Ośrodka Zamiejscowego w Cz. z dnia 12 kwietnia 2001 r. (...) w przedmiocie określenia wysokości opłaty skarbowej - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 14 listopada 2000 r. (...), a także postanowienie Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 20 czerwca 2000 r. (...) w przedmiocie kosztów biegłego;


UZASADNIENIE

Decyzją z 14 listopada 2000 r. (...) Urząd Skarbowy w Z. określił Bogusławowi P. wysokość opłaty skarbowej w kwocie 275 zł od umowy sprzedaży garażu, określił zaległość podatkową w kwocie 100 zł oraz odsetki w wysokości 123.60 zł. Jako jej podstawę prawną wskazał: art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./, par. 58 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 136 poz. 705/, art. 21 par. 1 pkt 1, art. 21 par. 3, art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. W uzasadnieniu wyjaśnił, że 4 października 1997 r. podatnik nabył od małżeństwa P. za 3.500 zł działkę zabudowaną garażem. Ta wartość odbiegała jednak od wartości wolnorynkowych i dlatego wezwano strony do jej podwyższenia do kwoty 6.500 zł. Strony nie wyraziły na to zgody i dlatego 7 kwietnia 2000 r. zawiadomiono Bogusława P. o terminie oględzin i kosztach biegłego. W tej sytuacji podatnik 20 kwietnia 2000 r. wyraził zgodę na podwyższenie wartości do kwoty 6.500 zł. 26 kwietnia 2000 r. biegły przeprowadził oględziny działki i garażu, a następnie ustalił wartość rynkową na kwotę 5.500 zł. którą przyjął organ podatkowy. Na końcu organ I instancji przedstawił sposób wyliczenia opłaty skarbowej.

Z decyzją nie zgodził się Bogusław P. zarzucając organowi podatkowemu bezzasadne powołanie biegłego, w sytuacji kiedy wyraził zgodę na podwyższenie wartości do kwoty wskazanej przez Urząd Skarbowy. W dalszej części uzasadnienia podatnik wyraził swoją opinię o dotychczasowym przebiegu postępowania. Ponadto stwierdził, że w sytuacji, kiedy biegły określił wartość rynkową garażu na 5.500 zł, a Urząd Skarbowy na 6.500 zł, to ta ostatnia kwota powinna była być podstawą wyliczenia opłaty skarbowej.

Decyzją z 12 kwietnia 2001 r. (...) Izba Skarbowa w K. Ośrodek Zamiejscowy w C., powołując się na art. 233 par. 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu stwierdziła, że zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o opłacie skarbowej, umowa kupna-sprzedaży jest czynnością cywilnoprawną podlegającą opłacie skarbowej. Natomiast podstawę wymiaru tej opłaty stanowi wartość rynkowa przedmiotu czynności, którą określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku z uwzględnieniem ich stanu i stopnia zużycia. Izba Skarbowa powołując się na przepis art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej przypomniała, że jeżeli strony czynności cywilnoprawnej nie określiły wartości przedmiotu tej czynności lub wartość określona przez strony nie odpowiada jej wartości rynkowej, organ podatkowy wzywa strony do określenia wartości, jej podwyższenia lub obniżenia, podając jednocześnie wartość rynkową według własnej wstępnej oceny. W tej sprawie organ I instancji zaproponował podwyższenie wartości do kwoty 6.500 zł, jednakże strony nie wyraziły na to zgody. Wobec tego, wartość rynkową określono na podstawie opinii biegłego. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji stwierdził, że opinia biegłego jest wiarygodnym dowodem w sprawie, ponieważ wyceny dokonano metodą cenowo-porównawczą z uwzględnieniem sytuacji na rynku nieruchomości.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Bogusław P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie przepisów ustawy o opłacie skarbowej. Następnie opisał dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie akcentując, że wyraził zgodę na podwyższenie wartości garażu do kwoty zaproponowanej przez Urząd Skarbowy w Z. W tej zaś sytuacji brak było podstaw do obciążania go kosztami opinii biegłego.

W odpowiedzi Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swe stanowisko. Odpowiadając na zawarte w skardze zarzuty organ odwoławczy ponownie zaprezentował argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, że skarżący nie złożył zażalenia na postanowienie określające wysokość kosztów opinii biegłego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ "Sąd ten sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę po względem zgodności z prawem, o ile ustawa nie stanowi inaczej".

Umowy sprzedaży rzeczy i praw majątkowych podlegają opłacie skarbowej na mocy art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i art. 10 ust. 2 tej ustawy, podstawę obliczenia opłaty skarbowej przy umowie sprzedaży stanowi wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego, którą określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich stanu i stopnia zużycia. Natomiast według art. 10 ust. 3 "Jeżeli strony czynności cywilnoprawnej nie określiły wartości przedmiotu tej czynności lub wartość określona przez strony nie odpowiada, według oceny organu podatkowego, jej wartości rynkowej, organ ten wezwie strony do określenia wartości, jej podwyższenia lub obniżenia w terminie nie krótszym niż czternaście dni, podając jednocześnie wartość rynkową według własnej, wstępnej oceny. W razie nieokreślenia wartości lub podania wartości nie odpowiadającej wartości rynkowej, organ podatkowy dokona jej ustalenia z uwzględnieniem opinii biegłych. Jeżeli wartość ustalona w ten sposób przekroczy o 33 procent wartość podaną przez strony, koszty opinii biegłych ponoszą solidarnie strony czynności cywilnoprawnej".

W rozpoznawanej sprawie Urząd Skarbowy w Z. powołując się na ten przepis. 3 listopada 1999 r. wezwał strony umowy sprzedaży prawa wieczystego użytkowania nieruchomości położonej w Z. oraz garażu do podwyższenia wartości do kwoty 6.500 zł ustalając jednocześnie 14 dniowy termin do dokonania tej czynności. Skarżący odpowiadając na to wezwanie w zakreślonym terminie, 17 listopada 1999 r. oświadczył jednak, że cena podana w umowie była ceną faktycznie zapłaconą. Następnie Urząd Skarbowy pismami z 24 listopada 1999 r. i 7 kwietnia 2000 r. poinformował stronę, że powołał biegłego do oszacowania nieruchomości, po uprzednich jej oględzinach zaplanowanych na 26 kwietnia 2000 r. W dniu 20 kwietnia 2000 r. Bogusław Pęcak złożył pisemne oświadczenie, które było w istocie podwyższeniem wartości określonej przez strony umowy sprzedaży do podanej przez organ I instancji wartości rynkowej według własnej, wstępnej oceny - 6.500 zł.

Przenosząc zatem te ustalenia na grunt przepisu art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej stwierdzić należy, że ostatecznie 20 kwietnia 2000 r. określono wartość przedmiotu sprzedaży w kwocie odpowiadającej wartości rynkowej. Podano wartość rynkową w trybie określonym w zdaniu pierwszym przepisu art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej. Brak było wobec tego przesłanki określonej w zdaniu drugim tego przepisu "W razie podania wartości nie odpowiadającej wartości rynkowej", która uzasadniałaby ustalanie wartości rynkowej przez organ podatkowy z uwzględnieniem opinii biegłych. W ocenie Sądu wskazany przepis określa dwa odrębne tryby ustalania wartości rynkowej przedmiotu czynności cywilnoprawnej. W zdaniu pierwszym uregulowano tryb o charakterze mediacyjnym. Wskazany tam termin "nie krótszy niż czternaście dni" jest terminem o charakterze instrukcyjnym, który organ podatkowy może określić według własnego uznania. Nie jest to zatem termin o charakterze materialnoprawnym, ponieważ takie terminy zawsze wyraźnie i precyzyjnie określa ustawodawca. Strony czynności cywilnoprawnej mogą złożyć oświadczenie o podwyższeniu wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej również po upływie wskazanego przez organ podatkowy terminu instrukcyjnego. Natomiast dokonywanie ustalania wartości rynkowej z uwzględnieniem opinii biegłych jest możliwe jedynie wówczas, gdy strony przed podjęciem pierwszych czynności faktycznych przez biegłego nie podwyższyły wartości wskazanej przez organ podatkowy według własnej, wstępnej oceny. W tym stanie prawnym nie jest więc możliwe ustalanie wartości rynkowej w sposób opisany w zdaniu drugim przepisu art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej w sytuacji, kiedy doszło do ustalenia wartości rynkowej w trybie określonym w zdaniu pierwszym. Tak więc w rozpoznawanej sprawie organ podatkowy winien był zaniechać przeprowadzania dowodu z oględzin nieruchomości, jak również dowodu z opinii biegłego stosując właściwe przepisy proceduralne, ponieważ brak było przesłanki materialnej określonej w przepisie art. 10 ust. 3 ustawy o opłacie skarbowej uzasadniającej przeprowadzenie tych dowodów.

Zgodnie z art. 29 ustawy o NSA, Sąd może podjąć przewidziane ustawa środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy. jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Mając na uwadze ten przepis oraz ustalenia dotyczące zasadności wydania opinii przez biegłego należało z obrotu prawnego wyeliminować postanowienie Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 20 czerwca 2000 r., mocą którego obciążono skarżącego kosztami w kwocie 600 zł.

Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w trybie art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a o kosztach postępowania orzekł w trybie art. 55 ust. 1 tej ustawy zasądzając od Izby Skarbowej w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 28 zł uiszczoną tytułem wpisu.