Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 396/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2019-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 1a pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez D. G. (zwaną dalej też skarżącą) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 lipca 2018 r., nr [...], którą - we wszczętym z urzędu postępowaniu - stwierdzono nieważność ostatecznej decyzji własnej z dnia 24 października 2017 r., nr [...], orzekającej o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 16 maja 2017 r., nr [...], w sprawie odmowy skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. R., oraz orzekającej o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią – M. R., na okres od 2 marca 2017 r. bezterminowo w wysokości: 1) w okresie od 2 marca 2017 r. do 31 marca 2017 r. - 1.360,70 zł, 2) w okresie od 1 kwietnia 2017 r. bezterminowo - 1.406 zł miesięcznie.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 10 kwietnia 2017 r. D. G. złożyła do Miejskiego Centrum Świadczeń w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią – M. R., posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, urodzoną [...] 1928 r. We wniosku oświadczyła m.in., że nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (część II wniosku pkt 2 tiret drugie).

Decyzją z dnia 16 maja 2017 r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] - Inspektor Miejskiego Centrum Świadczeń w [...] odmówił D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. R. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z uwagi na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518, z późn. zm. [w dacie wydania decyzji SKO w Opolu z dnia 24 października 2017 r. - Dz. U. z 2017 r. poz. 1952] - zwana dalej u.ś.r.), tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Następnie organ odnotował, że Trybunał Konstytucyjny stwierdził w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jednak - zdaniem organu - omawiany przepis nie został zmieniony przez ustawodawcę, zatem należy go stosować w dotychczasowym brzmieniu.

W odwołaniu od tej decyzji D. G. wskazała, że jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad M. R. Wyjaśniła, że wprawdzie babcia ma dwóch synów, lecz nie utrzymują z nią kontaktu, a córki babci nie są w stanie opiekować się matką, gdyż same chorują i wymagają opieki.

W wyniku rozpoznania przedmiotowego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu - opisaną na wstępie decyzją z dnia 24 października 2017 r., nr [...] - uchyliło w całości zaskarżone rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta [...] i orzekło o przyznaniu D. G. wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium powołało się na prezentowane w orzecznictwie stanowisko, wedle którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od 23 października 2014 r. (wyrok NSA z 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16). Jednocześnie Kolegium stwierdziło, opierając się na oświadczeniach strony złożonych w części II wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, że w sprawie nie wystąpiły ustawowe przesłanki negatywne powodujące brak podstaw do przyznania przedmiotowego świadczenia (art. 17 ust. 5 u.ś.r.).

Po otrzymaniu decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 26 czerwca 2017 r. i z dnia 15 listopada 2017 r., przyznających D. G. specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawną M. R., na okres od 2 marca 2017 r. do 31 października 2017 r. i na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r., a także po otrzymaniu pisma z dnia 18 grudnia 2017 r., w którym D. G. oświadczyła, że z uwagi na zbieg uprawnień do dwóch świadczeń wybiera świadczenie pielęgnacyjne, które jest korzystniejsze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wznowiło postępowanie w sprawie zakończonej własną decyzją ostateczną z dnia 24 października 2017 r., nr [...], po czym decyzją z dnia 29 stycznia 2018 r., nr [...], uchyliło decyzję z dnia 24 października 2017 r., a orzekając o istocie sprawy - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 16 maja 2017 r., nr [...], odmawiającą D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że fakt ustalenia osobie sprawującej opiekę prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę, o której mowa w art. 17 ust. 5 u.ś.r., do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wydana w trybie wznowieniowym decyzja Kolegium została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Op 138/18. Sąd uznał, że w okolicznościach sprawy uzyskiwanie przez D. G. specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowiło negatywnej przesłanki do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną M. R. Z uwagi na złożone przez stronę oświadczenie o wyborze korzystniejszego świadczenia, organ pierwszej instancji zobligowany był do uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna, po wcześniejszym uzyskaniu zgody skarżącej (jeśli jej oświadczenie budziło jakiekolwiek wątpliwości), co - zdaniem Sądu - winno determinować kierunek działań Kolegium podejmowanych w toku postępowania wznowieniowego. Wyrok ten wraz z klauzulą prawomocności wpłynął do Kolegium w dniu 11 lipca 2018 r.

Kolejną czynnością Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu było wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji własnej z dnia 24 października 2017 r., nr [...] (pismo z dnia 18 lipca 2018 r.), oraz wydanie w dniu 30 lipca 2018 r. decyzji o numerze [...], którą stwierdzono nieważność ww. decyzji z dnia 24 października 2017 r. Omawiając zastosowany nadzwyczajny tryb postępowania, Kolegium wskazało m.in., że celem postępowania prowadzonego na podstawie art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm.), zwanej dalej K.p.a., nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, bowiem naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności postępowania, lecz przeprowadzenie weryfikacji decyzji pod kątem tego, czy jest ona dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w ww. przepisie. Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji jest wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa, które może dotyczyć przepisów prawa materialnego, przepisów o charakterze ustrojowym lub kompetencyjnym, jak również przepisów procesowych. Zdaniem Kolegium, decyzja z dnia 24 października 2017 r., nr [...], zawiera wadę powodującą jej nieważność, bowiem została wydana z rażącym naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., wedle którego osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 art. 17 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełniony jest m.in. warunek dotyczący braku innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, gdy są one małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wywodziło, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 u.ś.r. określił podmioty, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, po spełnieniu pozostałych wymogów określonych tym przepisem. W pkt 4 tego przepisu zawarto uprawnienia dla innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, przy czym w ust. 1a omawianego przepisu prawodawca wprowadził gradację kolejności osób uprawionych do wskazanego świadczenia, które kolejnej kategorii uprawnionych przysługuje jedynie wówczas, gdy nie ma uprawnionych w pierwszym stopniu spokrewnionych, bądź też nie mogą oni takiej opieki świadczyć, gdyż są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, Kolegium odnotowało, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez D. G., która jest wnuczką wymagającej opieki M. R., a więc jest osobą zobowiązaną do alimentacji, przy czym jest krewną w stosunku do swojej babki w drugim stopniu w linii prostej. We wniosku o ustalenie przedmiotowego świadczenia wnioskodawczyni oświadczyła, że nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, natomiast w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 16 maja 2017 r., nr [...], podała, że M. R. ma dwóch synów i dwie córki. W związku z tym, że wnioskodawczyni będąc spokrewniona z M. R. w stopniu drugim oświadczyła, iż są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego - w przekonaniu Kolegium - wymagało od organu ustalenia, czy w sprawie występuje przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Takich ustaleń jednak nie poczyniono, co świadczy o rażącym naruszeniu wskazanych wcześniej przepisów prawa procesowego w powiązaniu z przepisem prawa materialnego.

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu D. G. zarzuciła, że po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 10 maja 2018 r., uchylającym decyzję wydaną w trybie wznowieniowym, organ odwoławczy podnosi kolejną kwestię mającą świadczyć o wadliwości decyzji z dnia 24 października 2017 r., nr [...], której wcześniej nie zauważył. Tymczasem skarżąca złożyła do organu oświadczenie, że jest jedyną osobą, która od urodzenia mieszka z babcią i zawsze się nią zajmowała. Okoliczność tę dwukrotnie potwierdził pracownik socjalny, który przeprowadzał wywiad środowiskowy. Dalej skarżąca wyjaśniła, że M. R. ma czworo dzieci, przy czym albo nie kontaktują się z nią od ponad 20 lat, albo same wymagają opieki innych osób. Dodała, że z babcią mieszka 40 lat i nie wyobraża sobie, by mogła jej odmówić opieki. Podkreśliła, że sprawa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trwa od marca 2017 r. i przez ten czas jest pozbawiona środków do życia. Stwierdziła też, że może przedstawić świadków na okoliczność tego, że przez całą dobę tylko ona zajmuje się babcią i chodzi z nią do lekarzy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i podkreślając, że przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 24 października 2017 r., nr [...], było rażące naruszenie art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

Na rozprawie skarżąca podtrzymała skargę i wnioski w niej zawarte. Podniosła, że szczegółowo wyjaśniła organom sytuację rodzinną babci, przede wszystkim to, iż jej dwie córki nie zajmują się nią z uwagi na zły stan zdrowia, zaś dwaj synowie babci nie utrzymują z nią żadnego kontaktu z uwagi na trwający wiele lat spór rodzinny związany z "przepisaniem" domu na rzecz matki skarżącej. O sytuacji rodzinnej informowała organ zarówno podczas ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy, jak i o świadczenie pielęgnacyjne. Z kolei pełnomocnik organu wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę. Dodatkowo zauważył, że podstawą stwierdzenia nieważności decyzji były uchybienia przepisom art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Natomiast podnoszona przez stronę okoliczność informowania organów o sytuacji rodzinnej M. R. niewątpliwie wzmacnia zasadność wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium podkreśliło, że okoliczności sprawy związanej z przyznaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego nie były Kolegium znane przy wydawaniu decyzji z dnia 24 października 2017 r. Na pytanie Sądu, pełnomocnik wyjaśnił, że rażącego naruszenia prawa organ upatruje w błędnych ustaleniach co stanu faktycznego związanego z rzeczywistą sytuacją rodzinną strony. Sytuacja ta została pominięta przez organ pierwszej instancji w poprzednim postępowaniu, zaś w postępowaniu odwoławczym Kolegium braków tych nie zauważyło.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z poźn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta narusza prawo w stopniu skutkującym koniecznością jej uchylenia, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Przed przedstawieniem przyczyn, które zdecydowały o takiej ocenie Sądu, w pierwszej kolejności odnotować należy, że przedmiotem oceny w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 lipca 2018 r., nr [...], którą stwierdzono nieważność ostatecznej decyzji Kolegium z dnia 24 października 2017 r., nr [...], uchylającej rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego i orzekającej o przyznaniu tego świadczenia (dalej: "decyzja dnia 24 października 2017 r."). Przypomnienia również wymaga, że zaskarżona decyzja została wydana we wszczętym z urzędu postępowaniu, o jakim mowa w art. 156-159 K.p.a.

Badając legalność zaskarżonej decyzji, Sąd nie zakwestionował uprawnienia Kolegium do wszczęcia przedmiotowego postępowania i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, w stosunku do której nie zostało jeszcze zakończone postępowanie prowadzone w innym trybie nadzwyczajnym, a mianowicie w trybie wznowienia postępowania. Za prawidłowe Sąd uznał również ogólne wywody Kolegium odnoszące się do instytucji stwierdzenia nieważności decyzji, stanowiącej odstępstwo od przyjętej w art. 16 § 1 K.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych, bo pozwalającej na wzruszenie ostatecznej decyzji, o ile właściwy organ stwierdzi wystąpienie choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 K.p.a. (wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie, decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, wykonanie decyzji wywołałoby czyn zagrożony karą, decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa). Ponadto w zaskarżonej decyzji trafnie akcentowano nadzwyczajny charakter postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i słusznie wywodzono, że w ramach tego trybu postępowania bierze się pod uwagę stan faktyczny i prawny z daty wydania kontrolowanego rozstrzygnięcia, które to rozstrzygnięcie jest oceniane pod kątem tego, czy jest dotknięte jedną z ww. kwalifikowanych wad prawnych. Nie chodzi zatem o ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która została już rozstrzygnięta w postępowaniu zwykłym. Dodać jeszcze trzeba, że źródłem omawianych wad decyzji może być nie tylko naruszenie przepisów prawa materialnego czy ustrojowego, ale również szczególnie istotnych przepisów procesowych.

Poczyniona ostatnio uwaga pozwala zaakceptować stanowisko Kolegium o prawnej możliwości wyeliminowania z porządku prawnego decyzji podjętej w wyniku naruszenia przepisów proceduralnych, jednak inną rzeczą jest ustalenie, czy wskutek naruszenia tych przepisów rzeczywiście doszło do rażącego naruszenia prawa. W tym zakresie organ powołał się na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania badanej przez Kolegium decyzji), wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym niż wymienione w pkt 1-3 osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). Z kolei w myśl art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., wskazanym powyżej osobom, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie określone tym przepisem warunki, tj. gdy m.in. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie przytoczonych regulacji organ prawidłowo wywiódł, że prawodawca wprowadził gradację kolejności osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, które kolejnej kategorii uprawnionych przysługuje jedynie wówczas, gdy nie ma uprawnionych w pierwszym stopniu spokrewnionych bądź też nie mogą oni takiej opieki świadczyć, gdyż są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie, zdaniem Kolegium, w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia 24 października 2017 r. nie przeprowadzono w sposób dostateczny postępowania wyjaśniającego. Decyzją tą przyznano bowiem D. G. - spokrewnionej z M. R. w drugim stopniu w linii prostej - prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, choć z odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 16 maja 2017 r. wynika, że są osoby spokrewnione z M. R. w pierwszym stopniu. W tej sytuacji Kolegium uznało za konieczne zbadanie, czy w sprawie występuje przesłanka, o której w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., zaś brak ustaleń w tym przedmiocie potraktowało jako rażące naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., które to przepisy zobowiązują organ administracji publicznej do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W konsekwencji Kolegium przyjęło, że badana decyzja jest obarczona kwalifikowaną wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a.

W przekonaniu Sądu, stanowisko organu jest błędne, ponieważ wskazane w zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. nie miało charakteru rażącego naruszenia prawa. Powtórzyć przyjdzie, że Kolegium uznało, iż zaktualizowała się przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. Wedle tego przepisu, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z rażącym naruszeniem prawa. W związku z tym podkreślić trzeba, że z rażącym naruszeniem prawa nie można utożsamiać każdego naruszenia prawa. Naruszenie prawa ma cechę rażącego, gdy decyzja nim dotknięta wywołuje skutki prawa niedające się pogodzić z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia ostatecznej decyzji. Sąd zgadza się z prezentowanymi w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądami, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga wykładni. Ponadto, za rażące naruszenie prawa przyjmuje się stan, w którym przy prawidłowym zastosowaniu danych przepisów nie byłoby możliwym wydanie decyzji o danej treści (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 6 października 2016 r., sygn. akt II SA/Op 405/16 i powołane tam orzecznictwo - wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W odniesieniu do przepisów prawa procesowego przyjmuje się, że do ich rażącego naruszenia dochodzi w przypadku oczywistości naruszenia zasad ogólnych postępowania, określonych w art. 6-11 K.p.a., w stopniu powodującym istotne ograniczenie uprawnień, z wyjątkiem naruszenia przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania. Na możliwość oparcia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. na rażącym naruszeniu przepisów prawa procesowego zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 grudnia 2017 r. (sygn. akt V SA/Wa 3200/16), trafnie przy tym zastrzegając, że chodzi o przypadki, gdy rażące naruszenie tych przepisów pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 stycznia 2016 r. (sygn. akt II GSK 847/14), podkreślając, że stwierdzone rażące naruszenie prawa procesowego musi prowadzić do podjęcia wadliwego rozstrzygnięcia, czyli musi przekładać się bezpośrednio na treść decyzji i musi w niej tkwić.

Jak wspomniano wcześniej, Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem, wedle którego decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 października 2017 r. obarczona jest kwalifikowana wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W zaskarżonej decyzji nie wykazano bowiem, że opisane wyżej, wykryte przez Kolegium naruszenie przepisów procesowych ma charakter oczywisty i równocześnie ma istotny wpływ na wynik sprawy związanej z przyznaniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyć trzeba, że pomiędzy ujawnionym naruszeniem prawa a treścią rozstrzygnięcia winien istnieć związek przyczynowy polegający na tym, że gdyby stwierdzonego uchybienia nie było, to treść rozstrzygnięcia byłaby inna. Nie jest to jednak przypadek, jaki miał miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ Kolegium wskazało tylko na niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w kontekście ewentualnego (a nie stwierdzonego przez organ) istnienia negatywnej przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia. Nie ma więc pewności, że przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w kierunku podanym w zaskarżonej decyzji wpłynęłoby na wynik sprawy. W tym zakresie skarżony organ podniósł, że D. G. podała we wniosku o przyznanie świadczenia, iż nie ma osób spokrewnionych z jej babcią w stopniu pierwszym. Tymczasem skarżąca w odwołaniu od negatywnej decyzji pierwszoinstancyjnej szczegółowo wyjaśniła, że M. R. ma dzieci, które jednak z różnych przyczyn nie mogą lub nie chcą sprawować nad nią opieki. Kolegium znało zatem tę okoliczność, wydając w postępowaniu zwykłym korzystną dla strony decyzję. Do podjęcia decyzji z dnia 24 października 2017 r. nie doszło zatem w warunkach całkowitego braku przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Wprawdzie Kolegium w uzasadnieniu decyzji nie zajęło wyraźnego stanowiska, czy w sprawie występuje przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., jednak - w ocenie Sądu - jest to wadliwość świadcząca o zwykłym, a nie rażącym naruszeniu prawa, związana z brakiem dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, stosownie do wymogów art. 107 § 3 K.p.a. Wobec takich niedostatków decyzji nie można też wykluczyć, że organ za wystarczający uznał zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i na jego podstawie ocenił, że skarżąca spełnia ww. przesłankę, choć nie dał temu wyrazu w uzasadnieniu. Obecnie Kolegium uważa, że przedmiotowa kwestia wymaga poczynienia dodatkowych czynności wyjaśniających i ponownego zbadania, co zmierza do przeprowadzenia nowych ustaleń faktycznych i do merytorycznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia sprawy, jednak - co istotne - temu celowi nie służy instytucja stwierdzenia nieważności decyzji. W ramach tego postępowania nadzwyczajnego dokonuje się oceny, czy w sprawie wystąpiły kwalifikowane wady prawne decyzji administracyjnej. Powtórzyć nadto należy, że stwierdzenie nieważności decyzji z powodu naruszeń przepisów procesowych może nastąpić tylko w wyjątkowych wypadkach, ograniczonych do sytuacji, gdy naruszenia te ograniczają prawa strony lub niewątpliwie przekładają się na podjęte rozstrzygnięcie. Jak wykazano powyżej, w okolicznościach niniejszej sprawy sytuacje takie nie miały miejsca. Zdaniem Sądu, odmienna niż dokonana w postępowaniu zwykłym ocena stanu faktycznego lub stwierdzenie, iż nie zostało przeprowadzone wystarczające postępowanie dowodowe na okoliczność przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., nie uprawniały organu do odstąpienia od zasady trwałości decyzji ostatecznych, zwłaszcza gdy nie jest pewne i oczywiste, że doszło do wydania decyzji niezgodnej z prawem materialnym, ponieważ - co do zasady – D. G. jako wnuczka osoby wymagającej opieki mogła ubiegać się, pod pewnymi warunkami, o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W sprawie nie mamy zatem do czynienia z przypadkiem, w którym treść decyzji stanowi zaprzeczenie obowiązującego stanu prawnego.

Te wszystkie względy powodują, że błędny pozostaje pogląd Kolegium, jakoby decyzja z dnia 24 października 2017 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. przez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. W przekonaniu Sądu, niewyjaśnienie sprawy w sposób prawidłowy oraz wadliwość uzasadnienia powyższej decyzji należy zaliczyć do zwykłych uchybień przepisów procesowych, których nie można utożsamiać z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. oraz których waga nie jest wyższa od wartości wynikających z powołanej na wstępie ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. W konsekwencji Sąd stwierdził, że brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 24 października 2017 r., po myśli art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.