Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1274/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2022 r. sprawy ze skargi I. T. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 11 sierpnia 2021 r. I. T. (dalej: "skarżąca", "zobowiązana", "abonentka") wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej także: "Sądu") na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach (dalej także: "wierzyciela", "organu") z dnia [...] r. nr [...] [...]. Wskazanym rozstrzygnięciem, wydanym w wyniku rozpoznania zażalenia abonentki z dnia 16 maja 2021 r., utrzymano w mocy postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Bydgoszczy z dnia [...] r., nr [...] [...], w przedmiocie oddalenia zarzutu nieistnienia obowiązku, który został wniesiony przez zobowiązaną w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W.- [...] (dalej także: "organ egzekucyjny") na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. w dniu [...] r. o numerze [...].

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Z treści znajdującego się w aktach administracyjnych tytułu wykonawczego wynika, że dochodzona w postępowaniu egzekucyjnym należność stanowi rezultat powstania zaległości skarżącej w opłatach abonamentowych za używanie odbiornika RTV za okres od stycznia 2015 r. do listopada 2019 r., powiększonych o odsetki za zwłokę w stawce 8% oraz koszty upomnienia. Zgodnie z informacją zawartą w rzeczonym dokumencie, doręczenie upomnienia miało mieć miejsce w dacie 3 stycznia 2020 r. Akta wierzycielskie nie zawierają jednak ani dowodu dokonania tego doręczenia, ani też dowodu rejestracji odbiornika RTV przez zobowiązaną, w tym w szczególności książeczki radiofonicznej bądź odcinków wpłat. Został w nich natomiast zamieszczony duplikat zawiadomienia z dnia [...] r. o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego [...] w miejsce imiennej książeczki abonamentowej nr [...]. Zawiadomienie skierowano na nazwisko skarżącej, które nosiła do połowy 2004 roku (zgodnie z odpisem skróconym aktu małżeństwa, złożonym przez nią do akt prawa pomocy) oraz na adres w P. przy ul. [...] [...], pod którym – według wyjaśnień abonentki, ujętych w późniejszych pismach procesowych – nie mieszka od 2010 roku.

Przedmiotowy tytuł wykonawczy został przekazany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. zgodnie z właściwością Naczelnikowi Urzędu Skarbowego W.- [...] za pismem z daty 29 lipca 2020 r. Przyczynę takiej operacji stanowiła zmiana adresu zamieszkania zobowiązanej.

W ramach pisma z dnia 16 lutego 2021 r. skarżąca sformułowała zarzuty na postępowanie egzekucyjne z powołaniem na art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej w skrócie: "u.p.e.a."). Podniosła, że jest całkowicie niezdolna do pracy od dnia 1 maja 1979 r., na dowód czego przedłożyła kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS potwierdzające tę okoliczność. Organ egzekucyjny uznał, że zarzuty spełniają przesłanki do ich rozpatrzenia, w związku z czym za pismem z dnia 3 marca 2021 r. przekazał je wierzycielowi, wnosząc o wydanie rozstrzygnięcia.

Postanowieniem wierzyciela wydanym w I instancji w dniu [...] r. oddalono zarzut nieistnienia obowiązku, który wyekstrahowano z ww. pisma abonentki. W uzasadnieniu zaznaczono, że obowiązki związane z rejestracją odbiorników RTV i uiszczaniem opłat za ich używanie mają ustawowe źródło, a w niniejszej sprawie skarżąca dokonała takiej rejestracji, wobec czego wydano jej książeczkę radiofoniczną nr [...]. Następnie na podstawie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r., Nr 187, poz. 1342; dalej w skrócie: "rozporządzenie Ministra Transportu") abonentce nadano indywidualny numer identyfikacyjny [...], który zastąpił wskazaną książeczkę.

Wierzyciel zwrócił uwagę na podstawę prawną regulującą kwestie zwolnień od opłat abonamentowych, obejmujących m. in. osoby, co do których orzeczono całkowitą niezdolność do pracy. Podkreślił, iż zaistnienie ustawowych przesłanek w tym zakresie nie powoduje zmiany stanu prawnego do czasu zgłoszenia przez abonenta uprawnień w placówce pocztowej na podstawie dokumentu uprawniającego do zwolnienia. Do jego obowiązków należy bowiem zgłaszanie wszelkich zmian mających wpływ na dokonaną rejestrację odbiorników, w tym zmiany statusu z zobowiązanego na zwolnionego od opłat. Niedopełnienie formalności we właściwym czasie powoduje, że abonent posiada status formalno-prawny, który obliguje do ich uiszczania.

Organ nie dysponuje zaś dokumentem potwierdzającym dopełnienie przez skarżącą formalności związanych ze zwolnieniem. Z tego powodu zarzut nieistnienia obowiązku oddalono.

Powyższe rozstrzygnięcie podlegało zaskarżeniu w drodze zażalenia zobowiązanej z dnia 16 maja 2021 r. Oświadczyła w nim, że od 1979 r. choruje na [...], co spowodowało, że nie była świadoma zarówno swoich praw, jak i obowiązków w stosunku do Poczty Polskiej S.A. Wyjaśniła następnie, że z uwagi na nieposiadanie telewizora i radia w 1987 r. zlikwidowała książeczkę abonamentową. W 1991 roku rodzice kupili telewizor, zakładając książeczkę na jej nazwisko, lecz nie dokonywali opłat, pomimo że tylko oni korzystali z telewizora. Zobowiązana zwróciła zarazem uwagę na swoją trudną sytuację osobistą, w tym wielokrotne pobyty w szpitalu [...], stwierdzając, iż pozostawała odcięta od informacji i nie miała opiekuna prawnego. W efekcie nie była świadoma, że przysługuje jej zwolnienie z opłaty abonamentowej, co skutkowało jego niezgłoszeniem operatorowi pocztowemu. Z powodu [...] nie wiedziała też, jak to zrobić.

W dalszej części zażalenia abonentka wyjaśniła, że w 2010 roku sprzedała dotychczas zamieszkiwany dom w P. z powodu długów, po czym kupiła mieszkanie w W. na [...], lecz zostało ono zlicytowane i obecnie wynajmuje mieszkanie w S. Zwróciła również uwagę na ustawowe zajęcie komornicze 25% kwoty przysługującej jej renty oraz pogorszenie stanu zdrowia. Finalnie wniosła o umorzenie zaległości abonamentowej i dalsze zwolnienie z obowiązku opłacania go.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ wierzycielski utrzymał w mocy wydane w I instancji rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Stwierdził wyjściowo, iż rejestracja odbiornika na dane osobowe skarżącej nie była w toku postępowania kwestionowana, a według ustaleń organu dokonano jej zgodnie z ustawową regulacją kształtującą obowiązek abonamentowy. W kontekście zaś posiadania przez abonentkę uprawnień do zwolnienia, wyjaśnił, iż przysługuje ono od pierwszego dnia następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z niego oraz przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie. Warunkiem koniecznym dla uzyskania zwolnienia od opłat abonamentowych jest więc dopełnienie określonych formalności, których jednak zobowiązana nie zrealizowała. Wierzyciel zaznaczył, że jest zobligowany do postępowania zgodnie z obowiązującym prawem i nie może czynić wyjątku dla osób, które czują się pokrzywdzone zaistniałym stanem faktycznym. W konsekwencji uznał, że w kontrolowanym rozstrzygnięciu z dnia [...] r. zarzut nieistnienia obowiązku został słusznie uznany za nieuzasadniony. Końcowo zasugerował możliwość złożenia przez skarżącą wniosku o umorzenie lub rozłożenie zaległości abonamentowej na raty przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji (dalej w skrócie: "KRRiT").

Abonentka nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem, w związku z czym w dniu 11 sierpnia 2021 r. sformułowała skargę na postanowienie wierzyciela. Powtórzyła uprzednio zaprezentowane w zarzutach oraz zażaleniu argumenty odnoszące się do jej choroby oraz braku świadomości praw i obowiązków względem operatora pocztowego. Przedłożyła także orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. na potwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy od daty 1 maja 1979 r. oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 18 listopada 2013 r. o rozpoznaniu u skarżącej [...].

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując jednocześnie dotychczas prezentowane przez wierzyciela stanowisko w sprawie. Z kolei w przedłożonym przez wyznaczonego dla skarżącej z urzędu pełnomocnika piśmie z dnia 3 marca 2022 r. zawarto m. in. informację, że abonentka zobowiązała się do złożenia wniosku do KRRiT o umorzenie zaległych i naliczonych opłat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd doszedł bowiem do wniosku, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.; dalej w skrócie: "P.u.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 P.u.s.a.).

Szczegółowy zakres przedmiotowy kontroli sądowoadministracyjnej został sformułowany w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Zgodnie z aktualnym brzmieniem, nadanym przez art. 7 ustawy z dnia 11 września 2019 r., zmieniającej P.p.s.a. (Dz. U z 2019 r., poz. 2070), które weszło w życie z dniem 30 lipca 2020 r., sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Wypada w tym względzie zauważyć, że przed nowelizacją przepis nie dopuszczał zaskarżenia postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Aktualnie przepis nie przewiduje wyłączeń tego rodzaju. W niniejszej sprawie została złożona skarga na postanowienie wierzyciela w przedmiocie oddalenia zgłoszonych przez zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym zarzutów nieistnienia obowiązku, błędu co do zobowiązanego oraz wygaśnięcia obowiązku w całości albo części. Z racji że wniesienie skargi nastąpiło po dacie wspomnianej wyżej nowelizacji, nie ulega wątpliwości, że jest ona dopuszczalna i jako taka podlega merytorycznemu rozpoznaniu przez tut. Sąd.

Przystępując w dalszej kolejności do merytorycznej analizy niniejszej sprawy, wymaga stwierdzenia, że zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej stanowią podstawy środek służący ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. – wnosi się je do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują z kolei przepisy art. 34 u.p.e.a.

Poprzez wniesienie zarzutu zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego, w stosunku do którego obowiązuje generalne domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (por.: P. M. Przybysz, Komentarz do art. 33 u.p.e.a., [w:] P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, WKP 2021). Jak stanowi art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości lub części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zaprezentowane wyżej przesłanki tworzą katalog zamknięty. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek niezadowolenie zobowiązanego z poddania go egzekucji administracyjnej. Tylko zarzuty znajdujące oparcie w jednej z wymienionych przyczyn, podlegają rozpatrzeniu przez wierzyciela i następnie organ egzekucyjny w trybie określonym w art. 34 u.p.e.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1244/10; z dnia 3 grudnia 2013 r., z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2594/13). Jednocześnie należy zwrócić uwagę na obecny w judykaturze pogląd prawny, iż podstawy poszczególnych zarzutów wyłączają się wzajemnie (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3535/15), co oznacza, że nie można przywoływać jednej okoliczności jako podstawy dwóch lub więcej zarzutów.

Co warte podkreślenia, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd nie jest ograniczony zarzutami podniesionymi w skardze, lecz zawsze pozostaje związany granicami sprawy rozpoznawanej przez organ. W przypadku zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny wyznaczają wskazane przez stronę zobowiązaną zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Sąd nie może objąć kontrolą innej sprawy niż ta, która była przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2615/10).

Z treści pisma skarżącej z dnia 16 lutego 2021 r. wyinterpretowany został zarzut nieistnienia obowiązku, przy czym skarżąca sformułowała pismo w sposób bardzo ogólny, stwierdzając, iż wnosi zarzuty na ww. postępowanie egzekucyjne, jako podstawę prawną wskazując art. 33 u.p.e.a., wszelako bez sprecyzowania konkretnych wewnętrznych jednostek redakcyjnych, na których opiera wnoszony środek prawny. Jej argumentacja została skoncentrowana na okoliczności, że jako osobie całkowicie niezdolnej do pracy przysługuje jej zwolnienie od opłat abonamentowych, natomiast wskutek [...] nie była świadoma praw i obowiązków wobec Poczty Polskiej S.A., czego efekt stanowiło formalne niezgłoszenie swoich uprawnień w przewidzianym trybie. Swoją sytuację zdrowotną poparła złożeniem dokumentacji medycznej. Wierzyciel stanął natomiast na stanowisku, że podniesiony zarzut nie znalazł uzasadnienia, ponieważ ustawa wiąże możliwość skorzystania ze zwolnienia z dokonaniem zgłoszenia takich uprawnień w placówce pocztowej, podczas gdy dokumentu potwierdzającego dopełnienie formalności nie przedłożono w trakcie postępowania ani też nie odnaleziono go w zasobach operatora pocztowego.

Prawidłowa wykładnia regulacji kształtujących obowiązek abonamentowy wymaga ich ujęcia w szerszej perspektywie historycznej. Pierwotnie opłaty za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych znalazły swoją podstawę prawną w art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o Komitecie do spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja" (Dz. U. z 1960 r., poz. 307 ze zm.). W dniu 1 marca 1993 r. weszła z kolei w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz. U. z 2004 r., poz. 2531 ze zm.). Jej przepisy regulowały problematykę opłat abonamentowych oraz obowiązek rejestracji odbiorników – odpowiednio w art. 48 oraz art. 49. Ustawodawca skorelował wówczas obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338), posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy m. in. o zaprzestaniu używania odbiornika.

Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie aktualnie obowiązująca ustawa abonamentowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1689 ze zm.), której przepisy – z racji braku istotnych dla rozstrzygnięcia przepisów intertemporalnych – zgodnie z zasadą bezpośredniego działania prawa znalazły zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, lecz także do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone. Tym samym obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie ustawy abonamentowej, jak i na osobach, które w dniu wejścia w życie tej regulacji spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, czyli posiadały zarejestrowany odbiornik RTV.

Z powyższego wynika, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami poprzednich regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy abonamentowej obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który w razie braku dobrowolnego spełnienia podlega przymusowemu wykonaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

Następnie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ustawy abonamentowej, przedmiotowe opłaty pobiera się w celu umożliwienia realizacji misji publicznej. Z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy abonamentowej, na które powołano się w kwestionowanym przez skarżącego tytule wykonawczym, wynika z kolei, iż za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe, a obowiązek ich uiszczania powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji takiego odbiornika. Na mocy art. 2 ust. 2 przywołanej ustawy domniemywa się przy tym, że osoba, która posiada odbiornik RTV w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej stanowi obowiązek wynikający z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (por.: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, wyrok tut. Sądu z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 236/13). Jeżeli więc organ wykazał dokonanie rejestracji odbiornika RTV, to abonent podnoszący nieistnienie obowiązku uiszczania opłat powinien wykazać z kolei wyrejestrowanie tegoż odbiornika (por. wyroki tut. Sądu: z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 650/14; z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 518/14; z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 376/13).

Z zarysowanym wyżej stanowiskiem korespondują pozostałe regulacje zobowiązujące abonenta do powiadomienia urzędu pocztowego m. in. o zaprzestaniu używania odbiornika, zawarte w § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2005 r. poz. 1190), § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r. poz. 1342) oraz § 11 i 12 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1676; dalej w skrócie: "rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji").

Generalnie zatem stwierdzić należy, iż warunkiem powstania obowiązku abonamentowego jest dokonanie rejestracji odbiornika RTV przez abonenta. Czynność ta pozostaje zarazem niezbędna dla skutecznego nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Ciężar udowodnienia faktu rejestracji spoczywa przy tym na organie, który z tej okoliczności wywodzi korzystne dla siebie skutki w postaci możliwości egzekwowania opłat abonamentowych. W sensie logicznym niemożliwym byłoby zarazem udowodnienie przeciwnej tezy przez skarżącą, na co zwraca uwagę judykatura (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1343/16).

Jak już sygnalizowano w pierwszej części uzasadnienia wyroku, w aktach sprawy brak jest dowodu w postaci wniosku o rejestrację odbiorników RTV z podpisem skarżącej. Nie znalazł się w nich także wniosek o wydanie książeczki radiofonicznej ani dowody wpłat. Jedynym dokumentem odnoszącym się do faktu rejestracji, który przedłożył wierzyciel, pozostaje duplikat zawiadomienia o nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego, którego jednak zasadność wystosowania do zobowiązanej pozostaje ściśle zależna od tego, czy w ogóle dokonała ona rejestracji odbiornika. Tej ostatniej okoliczności organ nie udokumentował w żaden sposób.

W rozpoznawanej sprawie zarejestrowanie odbiornika RTV stanowi okoliczność warunkują istnienie obowiązku abonamentowego. Zabezpieczenie i przedstawienie na tę okoliczność dowodu pozostawało w interesie wierzyciela, ponieważ dopiero prawidłowe wykazanie faktu rejestracji przez skarżącą odbiornika pozwoliłoby na dokonanie oceny poprawności dalszych działań, w postaci nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego oraz wystawienia tytułu wykonawczego. Jednocześnie nie sposób zgodzić się z wierzycielem, iż okoliczność rejestracji była niesporna w toku postępowania, ponieważ w uzasadnieniu zażalenia skarżąca oświadczyła, że rejestracji odbiornika dokonali rodzice, przy czym uczynili to na jej nazwisko, zaś sama z uwagi na [...] i związane z nią reperkusje osobiste nie była świadoma praw i obowiązków względem operatora pocztowego. Twierdzenia te wymagają wyjaśnienia, a przynajmniej konfrontacji z dokumentami potwierdzającymi rejestrację odbiornika, w celu zweryfikowania przedmiotu rejestracji (ilości i rodzajów odbiorników), daty dokonania czynności oraz podmiotu składającego wniosek. Tymczasem wierzyciel takich dowodów nie przedłożył ani też nie odniósł się w zaskarżonym postanowieniu do tez zażalenia, niezasadnie przyjmując niesporność faktu rejestracji.

Ze wskazanych wyżej przyczyn organ, rozpoznając ponownie sprawę, zgromadzi kompletny materiał dowodowy, obejmujący w szczególności wniosek o rejestrację odbiornika podpisany przez skarżącą, wniosek o wydanie książeczki radiofonicznej oraz ewentualne dowody uiszczania opłat abonamentowych. Na tej bazie dokona dalszych ustaleń i ocen z perspektywy istnienia egzekwowanego obowiązku.

Kwestia udowodnienia rejestracji odbiorników i wynikające z niej rozstrzygnięcie co do istnienia obowiązku ma charakter wstępny wobec rozważań dotyczących zwolnienia z uiszczania opłat abonamentowych, na które skarżąca powołuje się z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Tego rodzaju zwolnienie zostało sformułowane w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy abonamentowej, przy czym na mocy ust. 2 przysługuje ono od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej operatora wyznaczonego oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień. Z ustaleń organu oraz oświadczeń abonentki wynikałoby, że takie zgłoszenie nie nastąpiło, chociaż przedłożona w toku postępowania dokumentacja w sposób wiarygodny potwierdza, iż zobowiązana jest osobą całkowicie niezdolną do pracy wskutek przewlekłej [...] od 1979 roku. Sytuacja ta może jednak stanowić przedmiot merytorycznej analizy dopiero w przypadku wykazania przez organ, że obowiązek abonamentowy w ogóle powstał, tj. czy skarżąca dokonała formalnej rejestracji odbiornika RTV na swoje nazwisko. Skoro w niniejszej sprawie nie nastąpiło udokumentowanie takiej czynności, to nie można na obecnym etapie przyjąć w sposób pozbawiony wątpliwości istnienia przedmiotu potencjalnego zwolnienia, co czyni rozważania w tym zakresie przedwczesnymi. Po usunięciu wyszczególnionych przez Sąd mankamentów postępowania, w tym zwłaszcza wnikliwym zbadaniu problematyki rejestracji, organ ponownie odniesie się do podnoszonej przez abonentkę podstawy ewentualnego zwolnienia.

Odrębną kwestię stanowi brak w aktach administracyjnych dowodu doręczenia upomnienia. Jakkolwiek w treści pisma z dnia 16 lutego 2021 r. nie wyrażono w tym względzie bezpośredniej argumentacji, a wierzyciel nie wyekstrahował z niego tego rodzaju zarzutu, to jednak biorąc pod uwagę, że przy wnoszeniu zarzutów skarżąca w sposób ogólny powołała się na art. 33 u.p.e.a. – bez wyszczególnienia konkretnego paragrafu i punktu – a także uwzględniając gwarancyjny dla osoby zobowiązanej charakter tej instytucji w zbiegu z fundamentalnym celem funkcjonowania sądów administracyjnych w postaci kontroli zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej, pominięcie tej okoliczności w ramach niniejszych rozważań stanowiłoby – w ocenie Sądu – nieuzasadnione zawężenie. Zwrócić bowiem należy w tym kontekście uwagę na utrwalony w judykaturze pogląd, iż w przypadku gdy podanie zobowiązanego, wniesione w terminie przewidzianym dla zarzutu, chociażby pośrednio odwołuje się do jednej z podstaw zarzutów wymienionych w przepisie art. 33 u.p.e.a., to należy uznać, iż zobowiązany złożył zarzuty (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 209/07). Skoro zaś abonentka w niniejszej sprawie jako podstawę wnoszonych zarzutów wskazała art. 33 u.p.e.a. i nie doprecyzowała oświadczenia w uzasadnieniu pisma, to należałoby przyjąć, iż jej intencję stanowiło dokonanie kompleksowej kontroli legalności postępowania egzekucyjnego z perspektywy podstaw wskazanych w tym przepisie. Wierzyciel, przed dokonaniem redukcji problematyki postępowania do kwestii zweryfikowania ewentualnego nieistnienia obowiązku, powinien był uprzednio rozważyć wystosowanie wezwania do sprecyzowania zarzutów zobowiązanej z perspektywy konkretnych podstaw, tym bardziej, że skarżąca sygnalizowała swoją nieporadność w formułowaniu oświadczeń, wynikającą w szczególności z przewlekłej [...], którą udokumentowała już na etapie wniesienia zarzutów.

Tymczasem kwestia doręczenia upomnienia, wobec jej nieudokumentowania przez organ, budzi uzasadnione wątpliwości co do dokonania przedmiotowej czynności, mając zarazem niebagatelne znaczenie dla oceny prawidłowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jego wszczęcie przez organ egzekucyjny niebędący wierzycielem winno zostać poprzedzone przesłaniem przez wierzyciela pisemnego upomnienia oraz przekazaniem organowi egzekucyjnemu przez tegoż wierzyciela właściwie wypełnionego tytułu wykonawczego, co wynika z art. 15 § 1 u.p.e.a. Zachowanie tej kolejności rzutuje na formalną poprawność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, chyba że przesłanie zobowiązanemu upomnienia nie będzie wymagane (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2019 r., sygn. akt II FSK 960/19; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 745/20). Co do zasady postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia upomnienia, zatem należy je uznać za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 689/19; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 423/21).

Biorąc pod uwagę, że wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę organ ma obowiązek przekazania akt kompletnych i uporządkowanych, co wynika wprost z brzmienia art. 54 § 2 P.p.s.a., a dowód doręczenia upomnienia nie został w nich umieszczony ani też ujęty w karcie przeglądowej, kwestia faktycznego dokonania tej czynności, wzmiankowanej jedynie w odpowiedniej rubryce tytułu wykonawczego, pozostaje otwarta. Ponownie rozpoznając sprawę, wierzyciel powinien uwzględnić z jednej strony zaistniałe w tym kontekście wątpliwości, natomiast z drugiej potrzebę wnikliwego zbadania rzeczywistej woli zobowiązanej na etapie wnoszenia zarzutów, z uwzględnieniem podnoszonych przez nią szczególnych okoliczności osobistych, wskazujących na potrzebę rozważenia ewentualnego doprecyzowania podstaw wnoszonych zarzutów oraz udzielenia w tym kontekście niezbędnych z perspektywy ogólnych zasad postępowania administracyjnego pouczeń, co pozwoliłoby na uściślenie ram przedmiotowych postępowania w sprawie zarzutów, od których zależą z kolei granice sprawy sądowoadministracyjnej.

Na marginesie, biorąc pod uwagę przywoływane przez skarżącą okoliczności osobiste, które miały przyczynić się do powstania spornej zaległości, odnoszące się do jej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej oraz ekonomicznej, warto zasygnalizować, iż art. 10 ustawy abonamentowej przewiduje możliwość ubiegania się o szczególną ulgę w postaci umorzenia lub rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu opłat abonamentowych. Zgodnie z przywołaną regulacją, w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, KRRiT może umorzyć lub rozłożyć na raty m. in. zaległości w płatności opłat abonamentowych oraz odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu (ust. 1). Wniosek w tym przedmiocie podmiot zobowiązany do uiszczania opłat abonamentowych składa do KRRiT (ust. 2). Podkreślenia przy tym wymaga, iż decyzja KRRiT w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, pozostając zarazem oparta na badaniu indywidualnych okoliczności obrazujących sytuację wnioskodawcy (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1554/19). Jednocześnie w postępowaniu dotyczącym udzielenia ulgi szczególny nacisk położony być powinien na analizę sytuacji ekonomicznej wnioskodawcy (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 2062/19). Jak słusznie zasygnalizował wierzyciel w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, decyzja KRRiT pozostaje wiążąca dla wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego. Z zawartego w piśmie z dnia 3 marca 2022 r. oświadczenia pełnomocnika skarżącej z urzędu wynika, że abonentka zobowiązała się do złożenia takiego wniosku, przy czym jak zasadnie zauważył, iż ewentualne umorzenie będzie się odnosiło do kwot jeszcze niewyegzekwowanych, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por.: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1864/19 oraz z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 2163/19).

Z uwagi na dostrzeżone naruszenie przez organ w zaskarżonym postanowieniu przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., orzekł o jego uchyleniu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy wierzyciel uwzględni zaprezentowane wyżej zapatrywania prawne co do dalszego przebiegu postępowania.