Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2567/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

﻿Sygn. akt I SA/Wa 2567/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 kwietnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udostępnienia akt sprawy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z [...] września 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku [...] z siedzibą w [...] – dalej zwanego "[...]" o udostępnienie do wglądu akt sprawy toczonej przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...], umorzyło postępowanie w sprawie udostępnienia akt sprawy.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Pismem z [...] września 2019 r. [...] wniósł o udostępnienie do wglądu akt sprawy toczonej przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] z wniosku Miasta [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] nr [...], z [...] grudnia 2008 r. zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości położonej w [...], działki nr [...].

W swoim piśmie [...]poinformował Kolegium w szczególności, że jest stroną postępowań w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego do działek położonych w Dzielnicy [...] Miasta [...]. Wynik przedmiotowego postępowania o stwierdzenie nieważności może zdeterminować stanowisko organu administracyjnego w ww. postępowaniach o odszkodowanie lub przesądzić, czy wierzytelność odszkodowawcza przysługująca [...] powstała i czy umowy przelewu tej wierzytelności miały przedmiot. Innymi słowy z przedmiotowego pisma wynikało, że [...] nabył wierzytelności odszkodowawcze z tytułu przysługującego temu podmiotowi żądania zapłaty odszkodowania za wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego do wydzielonych działek.

Organ przyznał, że stosownie do art. 73 § 1 kpa, strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów i prawo to przysługuje jej również po zakończeniu postępowania. A zgodnie z art. 74 § 2 kpa odmowa umożliwienia stronie skorzystanie z tego prawa następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Prawo to zdaniem organu jest jedną z form realizacji w postępowaniu zasady ogólnej zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 kpa). Żądanie strony w tym zakresie może być natomiast załatwione albo poprzez czynność materialno-techniczną w postaci udostępnienia stronie akt i umożliwienia jej sporządzenia odpisów (uwierzytelnienia odpisów), albo poprzez wydanie postanowienia o odmowie udostępnienia akt na podstawie art. 74 § 2 kpa. A sprawa udostępnienia akt postępowania nie jest samodzielną sprawą administracyjną w znaczeniu jakie temu pojęciu nadaje art. 1 kpa, wobec czego kwestia wystąpienia przeszkody podmiotowej w załatwieniu wniosku nie może zostać oceniona w oparciu o zasady rozpoznania wniosku wszczynającego postępowanie wynikające z art. 61a § 1 kpa. Postanowienie odmawiające udostępnienia akt jest czynnością orzeczniczą, niemniej polega na rozstrzygnięciu przez organ prowadzący postępowanie jedynie kwestii wpadkowej, która dotyczy toku postępowania głównego (ocena dopuszczalności pozbawienia strony żądającej dostępu do akt jednego z przysługujących jej uprawnień procesowych).

Jak zauważył organ, z treści art. 73 § 1 kpa wynika jednak, że prawo domagania się spełnienia przez właściwy organ administracji obowiązków określonych w art. 73 § 1 i § 2 kpa przysługuje podmiotowi, który ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa. Z zakresu warunków, które podlegają ocenie w sprawie ww. wniosku, nie powinno się zatem wyłączać także przesłanki podmiotowej żądania, a więc ustalenia, czy pochodzi ono od strony postępowania. Żądanie wglądu do akt postępowania, zgłoszone przez podmiot, który uważa, że przysługuje mu interes prawny, powinno być uważane za czynność podjętą w ramach postępowania, która powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego normujących warunki jej skuteczności.

Organ zauważył, iż w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, iż pojęcie strony, jakim posługuje się art. 28 kpa, a następnie pozostałe przepisy tego kodeksu, może być wyprowadzone tylko z konkretnej normy administracyjnego prawa materialnego. Zaś norma prawna musi chronić prawo przysługujące osobie, która się na nią powołuje, jak również służyć zabezpieczeniu jej interesów w takim zakresie, w jakim może odnosić się do toczącego się postępowania administracyjnego. Status strony wynikać musi z przepisu prawa materialnego, ustanawiającego prawa lub obowiązki po stronie podmiotu, a nie normy odwołującej się do czynności prawnych pomiędzy podmiotami. Istotą interesu prawnego jest jego bezpośredni związek z konkretną normą prawa materialnego, co oznacza iż istnieje przepis prawa który można wskazać jako podstawę i z której podmiot legitymujący się interesem może wywodzić swoje racje. Pojęcia strony w postępowaniu administracyjnym nie można wiązać z subiektywnym odczuciem jednostki, co do naruszenia jej interesu, rozstrzygnięciem organu administracji w drodze decyzji administracyjnej, ale istnieniem normy prawnej, którą to rozstrzygnięcie narusza.

Jak podniósł dalej organ, w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak również w doktrynie wyrażono także pogląd, iż normą, będącą źródłem interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa mogą być również przepisy prawa cywilnego, jak również procesowego. Niemniej jednak, odwołanie się do norm prawa cywilnego jako źródła interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym nie oznacza możliwości wskazania każdego z przepisów kodeksu cywilnego, jako podstawy prawnej, na której dany podmiot opiera swoje żądanie. Przepis prawa, na który powołuje się osoba żądająca uznania jej za stronę w postępowaniu administracyjnym, musi mieć bezpośredni związek z rozstrzygnięciem organu, w tym znaczeniu, że wpływa ono na jej prawnie chronioną sferę praw i obowiązków. Nadmienić również należy, iż pojęcie strony, o którym mowa w art. 28 kpa odwołuje się do konkretnego przepisu prawa, który dla danego podmiotu, albo jest źródłem jego uprawnień, albo też daje prawo do ochrony jego interesów. Tym samym, pojęcia strony nie można wiązać z faktem uczestnictwa w postępowaniu cywilnym czy administracyjnym, ale z istnieniem normy, z której dany podmiot może wywodzić swój interes prawny w postępowaniu administracyjnym. Z kolei od interesu prawnego trzeba także odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji.

I po zapoznaniu się z aktami sprawy Kolegium stwierdziło, że [...] nie jest stroną przedmiotowego postępowania. Jak bowiem wyjaśnił organ, stroną postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji podziałowej jest właściciel, współwłaściciel, użytkownik wieczysty lub współużytkownik wieczysty dzielonej nieruchomości. Natomiast nie jest stroną takiego postępowania podmiot, któremu nie przysługuje prawo rzeczowe do dzielonej nieruchomości, lecz nabył wierzytelności odszkodowawcze z tytułu przysługującego temu podmiotowi żądania zapłaty odszkodowania za wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego. Powyższą argumentację organ oparł także o przywołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 669/10.

Z tych względów organ uznał także, że podnoszone przez [...] w piśmie z [...] września 2019 r. ww. okoliczności, nie uzasadniają uznania [...] za stronę postępowania o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji podziałowej i w konsekwencji udostępnienia temu podmiotowi akt przedmiotowej sprawy.

Organ podniósł także, że w obowiązującym stanie prawnym kwestia bezprzedmiotowości postępowania zainicjowanego w sprawie wpadkowej została poddana regulacji art. 105 § 1 kpa, co oznacza, że w przypadkach bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu wskazanego przepisu organ jest zobowiązany do wydania postanowienia orzekającego o umorzeniu postępowania dotyczącego danej kwestii procesowej. Nie może ulegać wątpliwości, że bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z faktu, iż zostało ono uruchomione z inicjatywy podmiotu nieuprawnionego, czyli także jak w niniejszym przypadku - nieposiadającego interesu prawnego w postępowaniu.

Jak dodatkowo podkreślił organ, w świetle obowiązujących przepisów nie ma podstaw do wydania postanowienia o odmowie udostępnienia akt sprawy, gdyż takie postanowienie nie może zapaść w przypadku wniesienia żądania przez podmiot nieposiadający statusu strony w sprawie, co oznacza, że także z tego powodu w niniejszej sprawie powinno dojść do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 126 kpa.

Od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2019 r. [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7 i art. 8 kpa poprzez stwierdzenie, że spośród dwóch podmiotów ([...] i Miasto [...]) wywodzących swój interes prawny w sprawie administracyjnej z analogicznej podstawy, jeden z nich posiada interes prawny (Miasto [...]), a drugi ([...]) interesu prawnego w sprawie nie posiada, co stanowi naruszenie zasady równego traktowania przez władze publiczne podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji prawnej, 2) art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) – dalej zwanej "ugn" w zw. z art. 28 kpa poprzez przyjęcie, że [...] nie posiada interesu prawnego w sprawie o stwierdzanie nieważności decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, w sytuacji gdy [...] przysługuje prawo do odszkodowania za wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego działek wydzielonych pod drogi publiczne, które jest prawnorzeczowym skutkiem tej decyzji (art. 98 ust. 1 i 3 ugn); II. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 105 § 1 w zw. z art. 126 kpa poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i umorzenie postępowania, podczas gdy spełnione zostały wszystkie wymogi uzasadniające umożliwienie [...] wglądu do akt sprawy z uwagi na fakt, że spółka ta jest stroną tego postępowania, 2) art. 10 § 1 oraz art. 73 § 1 kpa poprzez nieusprawiedliwioną odmowę udostępnienia [...] wglądu do akt sprawy, w skutek czego [...] został pozbawiony prawa do czynnego udziału w postępowaniu wpływającym na jego prawa i obowiązki. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o: I. uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia Kolegium w całości; II. zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało w całości swoje stanowisko w sprawie oraz wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Sąd uznał niniejszą skargę za dopuszczalną. Faktem jest to, że zgodnie z art. 52 § 3 ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa" jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Prawo do wniesienia skargi bez zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przysługuje stronie, gdy organem, który wydał decyzję, jest konsul.

Jednakże w orzecznictwie sądowym (sprawy o sygn. akt: I OSK 1154/18, I OSK 1269/18, I OSK 1271/18, I OSK 1437/18, I OSK 3522/18, II OSK 577/19) wskazano, że zmiana art. 52 § 3 ppsa była dokonana z korzyścią dla stron postępowania i realizowała zasadę szybkości postępowania. Podkreślono, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy po zmianie w 2017 r. art. 52 ppsa przestał być warunkiem dopuszczalności skargi.

Zatem także od postanowień wydanych przez samorządowe kolegium odwoławcze od których przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy można wnieść skargę do sądu administracyjnego bez skorzystania z tego prawa. Taka wykładnia art. 52 § 3 ppsa realizuje zasadę sprawiedliwego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP).

Przechodząc do meritum sprawy Sąd zwraca uwagę, że zasadnicze znaczenie dla oceny legalności podjętego w niniejszej sprawie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2019 r. ma ustalenie, czy skarżący [...] posiada przymiot strony, w rozumieniu art. 28 kpa, w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] z [...] grudnia 2008 r. nr [...] zatwierdzającej podział nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] i czy w związku z tym ma prawo wglądu w akta tej sprawy. Jak bowiem wynika z art. 73 § 1 kpa tylko strona ma prawo wglądu w akta sprawy.

Nie ma sporu, co do tego, że zgodnie z art. 28 kpa stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem.

Trzeba też wskazać, że stwierdzenie istnienia po stronie określonego podmiotu interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. W przedmiocie istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych. Cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, zaś jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2035/10).

Co istotne ustalenie przez organ kręgu stron postępowania administracyjnego i zapewnienia im udziału w tym postępowaniu jest elementem postępowania głównego toczącego się w sprawie administracyjnej (art. 10 § 1, art. 61 § 4, art. 81 kpa). Wady postępowania dotyczące tej kwestii mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 kpa).

Niniejsza sprawa nieważnościowa dotyczy kontroli legalności decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości wydanej na wniosek Polnord S.A. (uzasadnienia wyroków NSA z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 687/11 i z 31 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 732/16). Zgodnie z art. 97 ust. 1 ugn podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która ma w tym interes prawny. Z art. 97 ust. 2 ugn wynika, że jeżeli nieruchomość jest przedmiotem współwłasności lub współużytkowania wieczystego, podziału można dokonać na wniosek wszystkich współwłaścicieli albo współużytkowników wieczystych.

Zatem oczywistym jest, że stroną postępowania o zatwierdzenie podziału nieruchomości może być jej właściciel, użytkownik wieczysty. Te podmioty niewątpliwie mogą być traktowane jako strony postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o zatwierdzenie podziału nieruchomości i mogą zrealizować prawo wglądu w akta sprawy nadzorczej na podstawie art. 73 § 1 kpa.

Rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazując w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że [...] nie miał w dacie wydania decyzji podziałowej i nie ma obecnie tytułu prawnorzeczowego (użytkowania wieczystego) do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], czy też do wydzielonych z tej nieruchomości działek gruntu. Nie był też stroną postępowania zakończonego przedmiotową decyzją podziałową.

Z akt sprawy wynika, że [...] wywodzi swój interes prawny do bycia stroną postępowania nieważnościowego z nabycia, po uostatecznieniu się decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, wierzytelności o odszkodowanie za wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego na skutek uostatecznienia się tej decyzji w wyniku którego to podziału doszło – zdaniem skarżącego - do wydzielenia działek gruntu pod drogi publiczne w trybie art. 98 ust. 1 ugn. Podstawę materialnoprawną swego interesu prawnego upatruje w art. 98 ust. 1 i 3 ugn.

Skarżący nie wykazał, że dysponuje ostateczną decyzją o ustaleniu na rzecz [...] odszkodowania, wydaną w trybie art. 129 ust. 5 pkt 1 w zw. z art. 98 ust. 3 ugn.

Poza tym nie jest jasne to, czy ostateczna decyzja podziałowa nr [...] wywołała skutki, o którym mowa w art. 98 ust. 1 ugn. Wynika to chociażby z lektury uzasadnień wyroków NSA wydanych w sprawach o sygn. akt: I OSK 687/11 i I OSK 732/16.

Wątpliwości w tym zakresie potęguje to, że w dziale II Kw nr [...] jako użytkownik wieczysty figuruje [...] S.A. w [...]. Z działu II tej księgi nie wykreślono jako dotychczasowego właściciela Skarbu Państwa i nie wpisano Miasta [...] jako właściciela działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne na skutek podziału.

Sąd zwraca uwagę, że postępowanie o udostępnienie do wglądu akt sprawy, o którym mowa w art. 73 § 1 kpa ma charakter incydentalny. W ramach tego postępowania wpadkowego organ nadzoru nie może przesądzić, czy ostateczna decyzja podziałowa nr [...] wywołała skutki, o którym mowa w art. 98 ust. 1 ugn i czy w związku z tym wystąpienie ex lege skutku wywłaszczeniowego rodzi prawo do odszkodowania, o którym mowa w art. 98 ust. 3 ugn.

Uszło uwadze skarżącego, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości (postępowaniu głównym) badany jest stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania tej decyzji. W toku tego postępowania organ ustala kto ma status strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa i kto powinien w tym postępowaniu wziąć udział (art. 61 § 4 kpa). Jeżeli w tym postępowaniu określony podmiot nie zostanie uznany za stronę postępowania nadzorczego, to wówczas przysługują mu określone środki prawne (np. wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego).

Trzeba też wskazać, że dopiero w postępowaniu nieważnościowym decyzja kończąca to postępowanie rozstrzyga o istocie sprawy (legalności decyzji podziałowej). Przy czym należy zaznaczyć, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, o której mowa w art. 96 ust. 1 ugn, organ nadzoru bada skutki decyzji podziałowej wynikające z treści jej osnowy i to skutki ściśle określone. Dopiero gdy organ nadzoru ustali, że decyzja podziałowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), np. poprzez to, że wywołała skutki społeczne lub gospodarcze nie do pogodzenia z zasadą praworządności, organ ten bada, czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 kpa). Pewnego zakresu sfery skutków prawnych decyzji podziałowej dotyczy też kontrola legalności decyzji podziałowej w aspekcie przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt 5 kpa, gdzie organ bada, czy treść decyzji podziałowej świadczy o tym, że decyzja ta była niewykonalna już w dacie jej wydania i stan ten ma charakter trwały.

Skarżący pomija to, że czym innym są skutki ostatecznej decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, o których mowa w art. 98 ust. 1 ugn. Skutki te nie wynikają z samej treści decyzji podziałowej, lecz z mocy art. 98 ust. 1 ugn. Decyzja podziałowa nie rozstrzyga o przejściu z mocy samego prawa działek gruntu na własność właściwego podmiotu publicznoprawnego na skutek wydzielenia ich pod drogi publiczne (poszerzenie istniejących dróg publicznych), czy o wygaśnięciu z tej przyczyny użytkowania wieczystego.

Skutek wynikający z art. 98 ust. 1 ugn (np. w zakresie wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego) bada sąd w sprawie z zakresu prawa cywilnego, której przedmiot dotyczy wykreślenia wpisu użytkownika wieczystego z księgi wieczystej.

Skutki wynikające z art. 98 ust. 1 ugn bada starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej orzekający jako organ administracji publicznej właściwy w sprawie o odszkodowanie (tak w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt I OSK 732/16).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 30 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 2306/16 z uprawnień określonych w art. 73 § 2 kpa może skorzystać tylko ten podmiot, który jako strona brał udział w postępowaniu, którego akt sprawy dotyczy wniosek zgłoszony w trybie tego przepisu. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 73 § 2 kpa organ nie może dokonywać oceny prawidłowości postępowania podziałowego zakończonego ostateczną decyzją, która nie została wzruszona w trybie środków nadzwyczajnych. Ustalenie, czy skarżąca kasacyjnie posiadała interes prawny do bycia stroną postępowania podziałowego zakończonego ostateczną decyzją wymaga wnikliwego zbadania oraz rozstrzygnięcia istotnych kwestii prawnych. Tego rodzaju ustalenia niewątpliwie wykraczają poza przedmiot postępowania regulowanego art. 73 § 2 kpa. Zdaniem NSA dokonywanie takich ocen w toku rozpatrywania wniosku o udostępnienie dokumentów z akt postępowania byłoby nieuprawnionym wkraczaniem w zakres tego postępowania.

Zdaniem składu orzekającego zaprezentowany wyżej pogląd NSA ma zastosowanie w niniejszej sprawie mimo, że wniosek [...] o wgląd w akta sprawy był oparty na podstawie art. 73 § 1 kpa. Istota problemu, który rozważał NSA dotyczyła tej samej kwestii (udostępnienia osobie, która nie brała udziału w postępowaniu podziałowym, jako strona postępowania, akt sprawy podziałowej na potrzeby postępowania nadzwyczajnego).

Wobec tego, że [...] nie był i niej jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości, których dotyczy decyzja nr [...], nie brał udziału w postępowaniu podziałowym, a w zainicjowanym postępowaniu z art. 73 § 1 kpa nie można oceniać, czy ostateczna decyzja podziałowa wywarła skutki z art. 98 ust. 1 ugn i czy wobec tego podmiotowi uprawnionemu należy się z tego tytułu odszkodowanie, skarżącego nie można było uznać za stronę postępowania nadzorczego, w rozumieniu art. 28 kpa, posiadającą prawo wglądu w akta sprawy nieważnościowej.

Nie ma też dowodu na to, że wniosek nieważnościowy Miasta [...] skutecznie wszczął postępowanie nadzorcze i że w związku z tym Miasto jest traktowane inaczej, niż [...].

Zdaniem Sądu zastosowana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] forma rozstrzygnięcia i jego treść była prawidłowa. W orzecznictwie sądowym panują rozbieżne poglądy, co do tego, czy w przypadku uznania, że wniosek o udostępnienie akt sprawy nie pochodzi od strony postępowania właściwe jest: 1) postanowienie o odmowie umożliwienia udostępnienia akt sprawy (art. 74 § 2 kpa), 2) postanowienie o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania wpadkowego o udostępnienie wnioskodawcy akt sprawy (art. 105 § 1 w zw. z art. 126 kpa). Np. w orzeczeniach o sygn. akt: I OSK 1081/08 i I OSK 2210/15 akceptowano pierwsze stanowisko. Z kolei np. w orzeczeniach o sygn. akt II OSK 2679/11 i I OSK 2641/17 powoływano się na drugie stanowisko.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie trafne jest drugie stanowisko. Przy ocenie tego zagadnienia trzeba bowiem wziąć pod uwagę, że na mocy art. 1 pkt 20 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18) z dniem 11 kwietnia 2011 r. doszło do zmiany art. 126 kpa, która umożliwia odpowiednie stosowanie przepisów o decyzjach do postanowień, w tym art. 105 § 1 kpa. Zmiana ta umożliwia umarzanie postępowań wpadkowych, do których należy postępowanie o udostępnienie na wniosek akt sprawy. Umorzenie postępowania incydentalnego na wniosek podmiotu niebędącego stroną postępowania zostało w ten sposób zsynchronizowane z umorzeniem postępowania głównego uruchomionego na wniosek nie-strony postępowania. W takiej sytuacji odmowa udostępnienia akt sprawy zarezerwowana została dla przypadków, gdy z wnioskiem wystąpi strona postępowania, ale wniosek nie zasługuje na uwzględnienie z przyczyn przedmiotowych (np. ma zastosowanie jako lex specialis ustawa o dostępie do informacji publicznej, wystąpił przypadek ograniczenia jawności dostępu do akt sprawy ze względu na ważny interes państwowy).

Wobec tego Sądu uznał, że podnoszone przez [...] w skardze naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.