Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 348/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-01-12 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1  pkt 1 i 2 , art. 260
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. O. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Op 348/17 o umorzeniu postępowania z wniosku S. O. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o oddaleniu wniosku w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2017 r.


UZASADNIENIE

Działająca w imieniu S. O. – jej matka R. O., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2017 r., nr [...], dotyczącą odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.

Wobec złożonej prośby o zwolnienie od kosztów sądowych, przesłano skarżącej na zarządzenie referendarza sądowego, urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, zobowiązując pełnomocnika do odesłania wypełnionego formularza wniosku w terminie 7 dni.

S. O. złożyła w wyznaczonym przez Sąd terminie, za pośrednictwem poczty (data stempla) wypełniony, urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając żądanie wskazała na słabą znajomość przepisów prawa administracyjnego, a także zły stan majątkowy, który uniemożliwia jej korzystanie z odpłatnych porad prawnych. Oświadczyła, że od września 2013 r. pozostaje bez renty socjalnej, a jednocześnie jej stan zdrowia pogarsza się (nadal nie może [...] – korzysta z [...], męczą ją silne bóle), bowiem skarżąca oczekuje na druga operację. Stwierdziła także, że nie stać jej na wyjazdy do [...], co uniemożliwia jest dostęp do akt sądowych i obronę swoich praw, w sprawach zawisłych przed tut. Sądem. W rubrykach odnoszących się do oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami, a dochodami tego gospodarstwa są:

- dochód roczny ojca skarżącej uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pn. "A" za 2016 r. – 12.256,40 zł i z tytułu innych źródeł – 608,52 zł;

- dochód roczny skarżącej za 2016 r. z tytułu umowy zlecenia i pracy umysłowej w wysokości 37.779,60 zł i z tytułu innych źródeł – 358 zł.

Oświadczając, że matka skarżącej jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnego dochodu, skarżąca podsumowała, że łączny dochód rodziny wynosi 51.002,52 zł rocznie. W rubryce odnoszącej się do zobowiązań, skarżąca podała, że ponosi koszty utrzymania mieszkania wynajętego we W. na okres studiów, tj. 1.000 zł miesięcznie; pożyczka na potrzeby edukacyjne (zakup laptopa matki R. O.) w wysokości 1.100 zł; koszty ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS ponoszone przez S. O., tj. kwota ok. 1.200 zł miesięcznie; koszty ponoszone na leczenie i rehabilitację S. O. – ok. 100 zł miesięcznie; koszty związane z wyżywieniem – od 800 do 1.000 zł miesięcznie; koszty ponoszone na środki czystości – ok. 200 zł miesięcznie; koszty związane z utrzymaniem mieszkania rodziców w [...] (opłata za energię, czynsz) – 800 zł. Skarżąca oświadczyła także, że jej ojciec posiada dom po zmarłych rodzicach wymagający remontu, obecnie zamieszkuje w nim starsza siostra skarżącej wraz z mężem i dwójką dzieci. Z faktu posiadania domu ojciec nie uzyskuje żadnych korzyści, a zobowiązany jest ponosić opłatę z tytułu podatku od nieruchomości w [...] części własności. Ponadto, rodzice skarżącej posiadają mieszkanie o powierzchni [...] m², położone w [...].

Do akt sprawy dołączone zostało zaświadczenie o posiadaniu przez matkę skarżącej statusu osoby bezrobotnej od dnia 30 listopada 2016 r., nie posiadającej prawa do zasiłku. Ponadto R. O. złożyła w dniu 11 września 2017 r. pisemne oświadczenie, że nie posiada i nie prowadzi gospodarstwa rolnego, nie prowadzi działalności gospodarczej, ani pozarolniczej, nie jest nigdzie zatrudniona i nie posiada żadnego źródła dochodu.

Na skutek zarządzenia z dnia 27 września 2017 r., wezwano R. O. jako pełnomocnika skarżącej S. O., w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez przedłożenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń, pouczając, że niezastosowanie się do wezwania, może zostać uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować oddaleniem wniosku. Wezwano zatem skarżącą do wykazania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania zamieszkiwanego lokalu; przedłożenia wyciągów z posiadanych przez skarżącą i wszystkich członków wspólnego gospodarstwa domowego rachunków bankowych z ostatnich 3 miesięcy; przesłania deklaracji podatkowej składnej przez skarżącą i jej ojca za rok 2016 r. lub innego urzędowego zaświadczenia o wysokości dochodów osiągniętych przez ww. w roku 2016 r. Zobowiązano także skarżącą do przesłania deklaracji podatkowej składanej przez matkę skarżącej za rok 2016 r. (gdyż jak wynika z zaświadczenia o zarejestrowaniu się jej jako osoba bezrobotna, pozostaje ona bez zatrudnienia od dnia 30 listopada 2016 r.), a także do wskazania czy członkowie rodziny skarżącej korzystają z form pomocy społecznej. Zażądano także złożenia oświadczenia, czy skarżąca pobiera stypendia na studiach, przez przesłanie odpowiedniego zaświadczenia z uczelni, a także dokumentu obrazującego aktualny stan zaciągniętej pożyczki na potrzeby edukacyjne i wysokość miesięcznej raty do spłaty.

Na powyższe wezwanie, strona skarżąca odniosła się w piśmie z dnia 8 października 2017 r., w którym oświadczono, że członkowie rodziny skarżącej nie posiadają żadnych lokat bankowych, rachunków bankowych, w tym lokat dewizowych. Nie korzystają także ze wsparcia pomocy społecznej. S. O. oświadczyła także, że nie pobiera i nie pobierała stypendium na studiach, które niedawno ukończyła, i z tych względów uczelnia nie chce wydać stosownego zaświadczenia. Odnosząc się do zaciągniętej przez matkę skarżącej pożyczki na cele edukacyjnej, wskazano, że pożyczka ta w kwocie 900 zł, przeznaczona została na zakup używanego laptopa (zakupionego na aukcji internetowej). Pożyczki tej, która została już spłacona, udzielił zięć matki, co potwierdził stosownym oświadczeniem (por. akta sprawy sądowej). Do akt niniejszej sprawy dołączono także: zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w [...], że S. O. i R. O. nie widnieje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą na terenie objętym działaniem tego Urzędu; zaświadczenie o nieuzyskaniu przez R. O. dochodu w 2016 r.; zaświadczenie potwierdzające, że S. O. jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych i że w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. osiągnęła dochód (po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu) w wysokości 38.137,60 zł; kopię faktury z tytułu opłat czynszowych mieszkania we [...], na kwotę 514 zł; kopie rachunków za media lokalowe mieszkania położonego w [...]; kopię decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości położonej w [...] za 2017 r.; kopię PIT-36 i PIT/B odpowiednio rodziców skarżącej oraz jej ojca.

Postanowieniem z dnia 17 listopada 2017 r., starszy referendarz sądowy w punkcie pierwszym sentencji orzeczenia umorzył postępowanie wszczęte na skutek wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, a także oddalił wniosek w zakresie ustanowienia adwokata (punkt drugi sentencji). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania, referendarz wskazał, że skarżąca jest zwolniona ustawowo od uiszczania kosztów sądowych w sprawie na zasadzie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu dotycząca odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Jako podstawę takiego rozstrzygnięcia referendarz wskazał przepisy art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 przywołanej ustawy, w myśl których, referendarz wydaje na posiedzeniu niejawnym postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli stało się ono zbędne. Odnosząc się do rozstrzygnięcia o oddaleniu wniosku w zakresie ustanowienia adwokata, referendarz uznał, że skarżąca nie spełniła przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy. W pierwszej kolejności referendarz wskazał na brak aktualnych danych dotyczących uzyskiwanego dochodu przez członków rodziny skarżącej wskazując, że dane o dochodzie rodziny dotyczą 2016 r. Referendarz wskazał zatem, że tak przedstawiona sytuacja materialna rodziny budzi wiele wątpliwości, bowiem wskazuje, że pomimo niskich dochodów miesięcznych jej członków (po uśrednieniu miesięcznym podanych wyżej kwot – 3.018 zł), jest w stanie ponosić wydatki w wysokości ok. 2.420,76 zł (nieuwzględniające jeszcze wykazywanych kosztów wyżywienia od 800 zł do 1.000 zł), a zwłaszcza ponosić wydatki na opłacanie mieszkania we [...] w sytuacji, gdy skarżąca – zgodnie z jej oświadczeniem – zakończyła już proces edukacji na studiach. Jednocześnie referendarz podniósł, że z oświadczeń złożonych w trakcie postępowania wyjaśniającego nie wynika natomiast, iż rodzina korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, brak jest także informacji, aby w stosunku do członków rodziny toczyły się postępowania egzekucyjne, windykacyjne, czy komornicze, co wskazuje na niezachwianie sytuacji finansowej rodziny. W sprawie nie wskazano również, by rodzina posiadała zaległości w bieżących opłatach, czy aby w celu bieżącego utrzymania korzystała z pożyczek i kredytów. Jedyną wykazywaną pożyczką było zadłużenie matki skarżącej zaciągnięte u zięcia z tytułu kupna laptopa, która notabene została już spłacona. Kolejną kwestią, na którą referendarz zwrócił uwagę w kontekście oceny sytuacji materialnej rodziny skarżącej, jest jej stan majątkowy. Referendarz podniósł, ze rodzice skarżącej posiadają we współwłasności, mieszkanie o powierzchni [...] m², a ponadto jej ojciec jest współwłaścicielem domu i budynków gospodarczych. Zwrócił także uwagę na możliwości zarobkowe skarżącej oraz członków jej rodziny. Zauważył, że w sprawie nie powołano żadnych nadzwyczajnych okoliczności, występujących obecnie, a ograniczających możliwości zarobkowe matki skarżącej i pozwalające potraktować ją w sposób wyjątkowy (stan zdrowia, wyjątkowo trudna sytuacja osobista, podeszły wiek), nawet ze względu na fakt swojego bezrobocia. Wręcz przeciwnie, w ocenie referendarza oświadczenie matki skarżącej o podjęciu studiów, może się wiązać z dodatkowymi kosztami przeznaczanymi na ten cel. Odnosząc się z kolei do podnoszonej kwestii niemożności reprezentowania swoich praw przez skarżącą z uwagi na swą niepełnosprawność, referendarz zauważył, że skarżąca jest reprezentowana w tym postępowaniu przez swoją matkę, która podejmuje na bieżąco czynności procesowe w imieniu skarżącej.

Nie godząc się z zapadłym orzeczeniem, pełnomocnik skarżącej złożyła sprzeciw. Podniosła w nim, że w trakcie postępowania o przyznanie prawa pomocy złożyła wszystkie niezbędne dokumenty, o jakie ją wzywano. Odnosząc się do wezwania dotyczącego przedłożenia wyciągów z posiadanych przez skarżącą i wszystkich członków wspólnego gospodarstwa domowego rachunków bankowych stwierdziła, że udzielając odpowiedzi w tym względzie chodziło jej o to, że członkowie rodziny nie posiadają żadnych oszczędności, a jedynie posiadają konta do regulowania opłat za czynsz, za mieszkania, gaz, wodę c.o. oraz energię elektryczną, a za ww. rachunki - opłaty dokonują na poczcie lub przelewem bankowym na konto "odbiorcy rachunku". Z tych względów, nieprzesłanie informacji o rachunkach bankowych nie było wynikiem złej woli. Pełnomocnik skarżącej wskazała ponadto, że rozpoczęła nieodpłatnie studia na pierwszym roku [...] w [...] z dniem 1 października 2017 r., co jest powodem niemożności uczestniczyć i zajmowania się sprawami skarżącej, w których ustanowiono ją pełnomocnikiem. Dodała, że podjęcie tych studiów jest wynikiem bezskutecznego poszukiwania zatrudnienia i wybrała tę formę studiów, a nie stacjonarne, bowiem studia dzienne są nieodpłatne. Stwierdziła, że w PUP [...] odmówiono jej wsparcia na samokształcenie, a obecnie ma kłopoty zdrowotne i z uwagi na niskie fundusze, nie może sobie pozwolić na pełną diagnostykę w tym zakresie. Ponadto, córka nie może pozwolić sobie na utratę pracy, ponieważ nie otrzymuje renty - praca jest jej stałym źródłem utrzymania. Podniosła, że trzy lata temu, córka zaciągnęła pożyczkę w wysokości 6.500 zł na sfinansowanie studiów i dopiero w 2017 r. kwotę tę spłaciła. Niestety, brak jest dokumentów potwierdzających tę okoliczność, ponieważ pożyczkodawca niedawno zmarł. Wcześniej także pożyczyła 500 zł na badanie [...] w szpitalu, albowiem odmówiono jej wykonania tego badania przez NFZ. Pełnomocnik stwierdziła, że nie wiedziała, aby fakt ten podnosić w wyszczególnieniu dotyczącym sytuacji finansowej jej rodziny. Wskazała także, że mąż i córka szukają dodatkowych źródeł utrzymania poprzez sprzedaż przedmiotów na stronach internetowych, co potwierdza, że ich sytuacja materialna nie jest tak dobra, jak uważa referendarz. Wyjaśniła, że nie wyszczególniła wszystkich dodatkowych źródeł dochodów, ponieważ nie było na to miejsca w tabelce. R. O. poinformowała również, że mieszkanie w [...] wymaga kapitalnego remontu, na który ich nie stać. Dodała, że mąż często choruje, jednakże prowadzi działalność gospodarczą, ponieważ działalność ta stanowi jedyne źródło utrzymania rodziny. Powtórzyła, że dom w [...] zamieszkuje jej starsza córka z rodziną, a dom ten wymaga remontu. Podała, że do sprzeciwu załącza kserokopie swoich zwolnień lekarskich podnosząc, że nie stać jej na koszty sporządzenia kserokopii tych zwolnień do wszystkich spraw toczących się przed tut. Sądem. W aktach spraw toczących się ze skarg S. O. (tj. sygn. akt: II SA/Op 346/17, II SA/Op 347/17, II SA/Op 348/17 i II SA/Op 349/17), brak jest jednak kopii zwolnień lekarskich, o jakich wspomniała w sprzeciwie jej pełnomocnik.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy.

Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej: "P.p.s.a.:, od postanowień i zarządzeń, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, a sprzeciw ten składa się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia kwestionowanego postanowienia.

W niniejszej sprawie postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2017 r., będące przedmiotem złożonego przez S. O. sprzeciwu, zostało skutecznie doręczone w dniu 5 grudnia 2017 r. Sprzeciw został natomiast wniesiony w dniu 12 grudnia 2017 r., a zatem w ustawowym terminie siedmiu dni, co obliguje Sąd do jego merytorycznego rozpoznania.

Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia lub zarządzenia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie lub zarządzenie zmienia albo utrzymuje w mocy. W omawianym przypadku, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ocenia stan sprawy w momencie wydania kwestionowanego postanowienia (zarządzenia).

Po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu doszedł do przekonania, że sprzeciw ten nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wbrew podniesionym w nim zarzutom, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Przesłanki formalno-materialne warunkujące udzielenie stronie pomocy przez sąd administracyjny, określone zostały w przepisach Rozdziału 3 Oddział 2 P.p.s.a. pn. "Prawo pomocy". Ustawodawca postanowił bowiem, że prawo pomocy może być przyznane stronie, która złoży wniosek na urzędowym formularzu, a ponadto wykaże, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jeżeli domaga się o pomoc w zakresie całkowitym), bądź że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jeżeli jej wolą jest uzyskanie pomocy w zakresie częściowym).

Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zaznaczenia wymaga, że w razie przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywa Skarb Państwa. Udzielenie więc stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Komentarz, wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2011 r., s. 727). Korzystanie z tej instytucji, określanej także jako "prawo ubogich", powinno więc mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami i przysługuje osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest słuszny pogląd, że przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie ponieść kosztów ze względu na brak odpowiednich środków. Dlatego prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, przy czym osoby ubogie to takie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienia NSA z dnia 25 marca 2014 r., II OZ 280/14 oraz z dnia 12 grudnia 2013 r., II FZ 1179/13, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy prawidłowo umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak obowiązku do uiszczania tych kosztów przez skarżącą jako osobę, która złożyła skargę na decyzję w przedmiocie pomocy społecznej (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.). Ponadto, referendarz uznał o braku podstaw do ustanowienia w sprawie pełnomocnika z urzędu, z uwagi na niespełnienie przesłanek materialnych określonych w art.. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., stwierdzając po pierwsze, że skarżąca nie nadesłała wszystkich istotnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę sytuacji finansowej rodziny, w szczególności tych, obrazujących uzyskiwany aktualny dochód miesięczny. Ponadto referendarz uznał, że przedstawione okoliczności sprawy odnoszące się do sytuacji materialnej, nie dają podstaw do uznania skarżącej i członków jej rodziny za osoby ubogie, nie posiadające potencjału finansowego.

W ocenie Sądu, referendarz prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając o niewykazaniu przez skarżącą, że w jej przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy, choćby w częściowym zakresie. Zasadnie referendarz przyjął, że skarżąca nie wykazała prawa do pomocy sądowej z uwagi na niedoręczenie - pomimo wystosowanego w tym przedmiocie wezwania, niezbędnych dokumentów obrazujących aktualną sytuację finansową, w tym prowadzonej przez ojca skarżącej firmy, a także wyciągów z rachunków bankowych członków rodziny. Więcej, pełnomocnik skarżącej nie uczyniła tego nawet przy złożeniu sprzeciwu, choć w kwestionowanym postanowieniu referendarz wskazał, że nieprzedłożenie dokumentów - stanowi jedną z przyczyn odmowy przyznania prawa pomocy. Brak tych istotnych dokumentów stwarzać może natomiast domniemanie, że sytuacja materialna skarżącej jest inna od wykazywanej, ale przede wszystkim omawiany brak uniemożliwia jej ostateczną weryfikację na podstawie przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a.

Sąd podziela ugruntowany w judykaturze pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. orzeczenie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedostarczenie wszystkich żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007r., s. 244). Podkreślić bowiem należy, że aktualne dokumenty finansowe stanowią dla rozpoznającego wniosek o prawo pomocy możliwość obiektywnej oceny równowagi finansowej w postaci zrównoważonego salda miesięcznego w zakresie sumy bieżących uznań i sumy obciążeń. Wyciągi te, co wymaga podkreślenia, stanowią także dokumenty źródłowe, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany - stosownie do § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. z 2015 r., poz. 1257 z późn. zm.) - w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Nieprzedłożenie stosownych dokumentów źródłowych, powoduje natomiast niemożność rzetelnego rozpatrzenia wniosku i wprowadza wątpliwość co do złożonego oświadczenia o stanie majątkowym. Zwłaszcza w sytuacji, gdy pełnomocnik skarżącej określając sytuację materialną rodziny skupiła się we wniosku i sprzeciwie, w głównej mierze na problemach finansowych i zdrowotnych jej członków. Zamiarem skarżącej było przekonanie Sądu o złej sytuacji bytowej rodziny, choć materiał dowodowy dostarcza w tym temacie wątpliwości. Z jednej strony pełnomocnik twierdzi, że rodzina pozostaje w złej sytuacji finansowej, a jednocześnie nie wykazuje faktu korzystania ze wsparcia instytucji pomocowych (tj. dla przykładu z zasiłków z pomocy społecznej, czy stypendiów socjalnych). Unika również udokumentowania udzielanego jej rodzinie wsparcia ze strony osób trzecich, choć fakt taki podnosi jako kluczowy, a mający stanowić o złej kondycji rodziny. Należy przy tym zauważyć, że już wskazana we wniosku sytuacja majątkowa skarżącej i jej rodziny nie daje podstaw do przyjęcia, że mamy do czynienia z osobami ubogimi. Posiadanie dwóch nieruchomości (w tym gruntów rolnych), nawet jeśli wymagają one remontu – jak twierdzi pełnomocnik skarżącej - świadczy o tym, że rodzina skarżącej jest sytuowana materialnie powyżej przeciętnej krajowej.

Odnosząc się do zarzutu sprzeciwu, że referendarz nie wykazał się empatią przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego wskazać należy, że kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy, a przepisy art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., w sposób precyzyjny określają warunki przyznania prawa pomocy. Podane kryteria każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej osoby ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy i dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności, dokonywana w związku z przepisami P.p.s.a., daje odpowiedź na pytanie czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku w aspekcie wysokości obciążeń finansowych, jakie muszą zostać poniesione przez stronę w konkretnym postępowaniu. Podkreślić przy tym należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Skoro skarżąca (czy też działający w jej imieniu pełnomocnik) ubiegając się o przyznanie prawa pomocy, nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść kosztów procesu, to musi się liczyć z negatywną oceną jego wniosku. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest bowiem przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Tym samym Sąd stwierdził, że zakwestionowanym postanowieniem z dnia 17 listopada 2017 r. referendarz prawidłowo w punkcie drugim sentencji, oddalił wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.