Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1064/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.),, Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Katarzyna Orzoł, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2007r. sprawy ze skargi S. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...]roku, nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. w Dz. U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 z późniejszymi zmianami), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. z dnia [...]roku, nr [...] , którym organ ten nie uwzględnił zarzutów zgłoszonych przez S. Ż. w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]do [...].

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w K. przedstawił następujący stan faktyczny oraz argumentację prawną :

Wierzyciel – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wystawił na S. Ż. tytuły wykonawcze nr [...]do [...] obejmujące zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za poszczególne miesiące 1997 i 1998 roku.

Pismem z dnia [...] roku zobowiązany wniósł zarzuty na prowadzenie postępowania egzekucyjnego wskazując jako ich podstawę :

- przedawnienie obowiązku,

- brak uprzedniego doręczenia upomnienia,

- zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...]roku, nr [...] wierzyciel (Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.), działając na podstawie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uznał zarzuty wniesione przez zobowiązanego za nieuzasadnione.

Wspomnianym wyżej postanowieniem z dnia [...]roku, nr [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R., działając na podstawie art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 z późniejszymi zmianami), art. 18, art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity w Dz.U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 z późniejszymi zmianami) oraz ostatecznej wypowiedzi wierzyciela, nie uwzględnił zarzutów S. Ż. w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Uzasadniając swoje stanowisko organ egzekucyjny wskazał, że pomimo faktu, iż w istocie zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty odpowiadają w swojej treści art. 33 pkt 1, 7 i 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to nie znajdują one potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zgodnie z art. 34 § 1 dla organu egzekucyjnego jest wiążącym stanowisko wierzyciela odnośnie zgłoszonych zarzutów, odpowiadających treści art. 33 pkt 1 – 5. Ze względu na negatywne stanowisko wierzyciela w tej sprawie organ nie uwzględnił wspomnianego zarzutu. Odnośnie zaś pozostałych zarzutów – odpowiadających treści art. 33 pkt 7 i 8 – organ egzekucyjny nie znalazł podstaw do ich uwzględnienia i uznania za zasadne.

W zażaleniu na to postanowienie S. Ż. zarzucił brak merytorycznego rozpatrzenia zarzutu przedawnienia, jak również brak odniesienia się do zarzutu dotyczącego niedoręczenia upomnienia. W dalszej części uzasadnienia zobowiązany zakwestionował zasadność działań podejmowanych zarówno przez wierzyciela jak i organ egzekucyjny. Zdaniem zobowiązanego zarzut dotyczący przedawnienia winien, niezależnie od stanowiska wierzyciela, stanowić podstawę do umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny – na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, po uprzednim przeprowadzeniu z urzędu postępowania wyjaśniającego w tym zakresie.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. nie uwzględnił zażalenia i działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 tej ustawy oraz art. 34 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji powołanym wyżej postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia wskazał, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zobowiązanemu przysługuje prawo do zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji. Organ egzekucyjny rozpatruje te zarzuty po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie podniesionych zarzutów, z tym że w odniesieniu do zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5 przywołanej ustawy (a więc mającego zastosowanie w niniejszej sprawie) wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

W dalszej części uzasadnienia postanowienia organ odwoławczy wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny nie był uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia czy obowiązek podlegający egzekucji uległ przedawnieniu. Wierzyciel w ostatecznym postanowieniu odniósł się do zarzutu zobowiązanego co do przedawnienia obowiązku. Wskazał w tym zakresie na uregulowania prawne odnoszące się do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stwierdzając, że nie nastąpiło przedawnienie przedmiotowych należności. Stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu co do przedawnienia obowiązku w myśl powołanego wyżej przepisu, tj. art. 33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Dlatego też zarzut zobowiązanego co do braku merytorycznego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny przedawnienia należności objętej przedmiotowym postępowaniem egzekucyjnym nie zasługuje na uwzględnienie.

Za bezzasadny uznał też zarzut braku doręczenia zobowiązanemu upomnień. Odnosząc się do tego zarzutu wskazał, że upomnienia wystawione zostały na adres znany wierzycielowi (figurujący w Systemie Informacyjnym ZUS i potwierdzony w zgłoszeniu do ubezpieczeń), a ich doręczenie odbyło się w sposób zastępczy w trybie art. 44 k.p.a.

Dyrektor Izby Skarbowej za chybiony uznał również zarzut dotyczący zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego podnosząc, że zajęcie wynagrodzenia za pracę jest jednym ze środków egzekucyjnych dopuszczonych przepisami prawa i "w myśl obowiązującej w postępowaniu egzekucyjnym zasady poszanowania minimum egzystencji środek ten jest ograniczony z mocy obowiązującego prawa".

W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach S. Ż. domagał się stwierdzenia nieważności postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia organu pierwszej instancji, bądź też uchylenia obu postanowień.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił, iż wydane ono zostało z :

- rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego, stanowiącym podstawę stwierdzenia nieważności postanowienia, poprzez odmowę uznania zarzutu przedawnienia,

- rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego, poprzez odmowę uznania zarzutu dotyczącego braku doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

- naruszeniem przepisów postępowania, poprzez przyjęcie, iż wypowiedź wierzyciela w sprawie zarzutu niedoręczenia zobowiązanemu upomnienia jest dla organu egzekucyjnego wiążąca,

- naruszeniem przepisów postępowania, poprzez uznanie, iż organ odwoławczy nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutu przedawnienia.

W uzasadnieniu skargi S. Ż. przedstawił argumentację powołaną wcześniej w zażaleniu.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ustosunkowując się do zarzutów skargi dodatkowo wyjaśnił, iż wierzyciel zajmując stanowisko w postanowieniu z dnia [...]roku wypowiedział się również w sposób jednoznaczny co do kwestii zarzutu braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny uwzględniając uzasadnienie stanowiska wierzyciela w tym zakresie nie znalazł podstaw do uznania tegoż zarzutu. Organ odwoławczy rozpoznając przedmiotową sprawę nie dopatrzył się też wadliwości w postępowaniu upominawczym, dlatego też w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, poza stwierdzeniem, iż wierzyciel w sposób jednoznaczny odniósł się do zarzutu co do braku doręczenia upomnienia zobowiązanemu, nie uznał aby szerzej uzasadniać to postępowanie upominawcze. Nie oznaczało to jednak – jak dowodzi strona skarżąca – jakoby organ odwoławczy przyjął, iż stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutu niedoręczenia zobowiązanemu upomnienia jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

W piśmie procesowym z dnia [...]roku skarżący zarzucił, iż :

- postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zarzutów wydane zostało bez ostatecznego stanowiska wierzyciela,

- strona nie z własnej winy nie brała udziału postępowaniu,

- postanowienia organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem podstawowych reguł dowodowych określonych w k.p.a.

Odpowiadając na powyższe pismo Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż postanowienie wierzyciela wydane w trybie art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej – wbrew twierdzeniom strony skarżącej – jest postanowieniem ostatecznym w myśl art. 83c ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (DZ.U. nr 137, poz. 887 z późniejszymi zmianami).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postanowienie będące przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259 z późniejszymi zmianami), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia należy przypomnieć, że postępowanie egzekucyjne służy doprowadzeniu do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązku, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst w Dz.U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 z późniejszymi zmianami). Obowiązek ten wynika z kolei z tytułu wykonawczego. Nie jest to etap postępowania, na którym decyduje się o istnieniu obowiązku (tutaj składki na ubezpieczenie społeczne) i jego wymiarze, takie kwestie rozstrzygają się na etapie postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, jak stanowi o tym art. 29 § 1 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jest to przepis o kluczowym znaczeniu dla określenia uprawnień organu egzekucyjnego. Nie można przy tym tracić z pola widzenia wykładni art. 33 tej ustawy, wymieniającego zarzuty, jakie zobowiązany może zgłosić w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei zgodnie z art. 34 § 1 ustawy zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 – 7 , 9 i 10, a przy egzekucji o charakterze niepieniężnym – także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Zatem organ egzekucyjny związany jest stanowiskiem wierzyciela w sprawie zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 pkt 1 – 5 ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 roku, sygn. akt I SA/Ka 146/02, P. Przybysz – Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze "Lexis Nexis", Warszawa 2003, str. 136).

W rozpatrywanej sprawie zobowiązany w piśmie z dnia [...]roku podniósł zarzuty :

- przedawnienia obowiązku (art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji),

- braku uprzedniego doręczenia upomnienia (art. 33 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji),

- zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Odnosząc się do pierwszego z zarzutów, tj. przedawnienia obowiązku, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na fakt, iż stanowisko wierzyciela, wyrażone w odniesieniu do zarzutu wskazanego w art. 33 pkt 1 jest dla organu wiążące (art. 34 § 1 in fine). Stąd też, w sytuacji, gdy wierzyciel nie potwierdzi okoliczności zgłoszonych w zarzucie opartym o wspomniany przepis, organ egzekucyjny jest związany jego stanowiskiem. Prawidłowo zatem organ ten odmówił uznania wspomnianego zarzutu za zasadny, z uwagi na związanie stanowiskiem wierzyciela, który nie podzielił wskazanych przez dłużnika okoliczności.

Dodatkowo należy wskazać, że tylko w przypadku zaistnienia sytuacji opisanej w art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zatem uznania zarzutów za uzasadnione, dopuszczalnym byłoby umorzenie postępowania egzekucyjnego bądź też zastosowanie mniej dotkliwego środka egzekucyjnego. Skoro zaś organ nie uwzględnił zgłoszonych zarzutów, nie zaistniały tym samym podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Nie można również podzielić drugiego zarzutu skarżącego dotyczącego braku doręczenia mu upomnień, które precyzowały wysokość należnej wierzycielowi kwoty (art. 33 pkt 7 powołanej wyżej ustawy egzekucyjnej). Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że upomnienia o numerach [...]–[...] zostały doręczone zobowiązanemu w sposób zastępczy – w trybie art. 44 k.p.a. Przepis ten wprowadza swoistą fikcję prawną doręczenia, które w tym przypadku ma charakter doręczenia zastępczego. Ustanowienie przez ustawodawcę tego rodzaju doręczenia podyktowane jest postulatami płynącymi z zasady ekonomiki procesowej i ma na celu ochronę biegu postępowania przed jego zatamowaniem wskutek nieodebrania pism przez stronę. Należy zważyć, że doręczenie zastępcze jest w pełni skuteczne i wywiera takie same skutki jak doręczenie rzeczywiste pisma adresatowi. Doręczenie w trybie art. 44 k.p.a. może dotyczyć wszelkich pism wydawanych w toku postępowania przez organ prowadzący postępowanie, a więc również upomnień. W piśmiennictwie prezentowany jest pogląd, że skutki tego rodzaju doręczenia mogą być obalone przeciwdowodem potwierdzającym, że adresat pisma nie miał obiektywnej możliwości zapoznania się z treścią pisma doręczonego w trybie art. 44 k.p.a. (por. Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Warszawa 1991, s. 145). Z akt sprawy wynika, że w stosunku do skarżącego tego rodzaju niemożność nie zachodziła. W rozpoznawanej sprawie upomnienia wysłane zostały zobowiązanemu na adres znany wierzycielowi (figurujący w jego systemie informacyjnym i potwierdzony w zgłoszeniu do ubezpieczeń ZUS) i również na adres podany w skardze (J. ul. A). Mimo dwukrotnego awizowania przesyłki ([...]oraz [...]roku) nie doszło do faktycznego odbioru upomnień przez skarżącego, jednakże upomnienia te na podstawie art. 44 k.p.a. mogły być uznane za doręczone skarżącemu po upływie czternastu dni od dnia ich złożenia w urzędzie pocztowym. Upomnienia te odpowiadały wymaganiom zamieszczonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 137, poz. 1541 z późniejszymi zmianami). Tym samym uczyniono zadość wymogowi zawartemu w art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i z tego względu wspomniany zarzut również nie mógł zostać uwzględniony.

Chybiony jest także trzeci zarzut skargi dotyczący zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Odnosząc się do tego zarzutu należy wskazać, iż ustawodawca, mając na uwadze zasadę poszanowania minimum egzystencji, w art. 8 -10 ustawy wymienił dobra, których zajęcia dokonywać nie wolno. Ponieważ podstawowym zadaniem organów egzekucyjnych jest ściągnięcie od zobowiązanego dochodzonych zaległości, możliwe jest stosowanie równolegle kilku środków egzekucyjnych. W stosunku do skarżącego zastosowano zajęcie wynagrodzenia za pracę. Zgodnie z art. 7 § 2 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny stosuje środek egzekucyjny, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku środków egzekucyjnych – środek lub środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z treści cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru.

W rozpatrywanej sprawie jedynym źródłem wykonania obowiązku były wpływy z realizacji zajętego wynagrodzenia za pracę, tym bardziej że zobowiązany nie wskazał żadnego innego środka egzekucyjnego, który można by zastosować celem ściągnięcia egzekwowanych zaległości. W tej sytuacji zarzuty dotyczące zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie znajdują uzasadnienia.

Chybione są również pozostałe zarzuty skargi zawarte w piśmie z dnia [...] roku, a dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych. Z akt sprawy wynika bowiem, iż organ egzekucyjny dokładnie wyjaśnił stan faktyczny i w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy odnosząc się do zarzutów, twierdzeń i wniosków strony zawartych w zażaleniu i pismach składanych w trakcie postępowania.

Dokonując zatem w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259 z późniejszymi zmianami) kontroli zaskarżonego postanowienia z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy egzekucyjne nie przekroczyły granic swobody interpretacyjnej i nie naruszyły reguł interpretacyjnych ograniczając stosowanie powołanych przepisów do podanego wyżej znaczenia.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami), orzekł jak w sentencji wyroku.