Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 354/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, 4 i 4a
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] R. O. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

I. B. (dalej jako: skarżąca) złożyła w dniu [...] października 2019 r. wniosek o przyznanie "refundacji kosztów poniesionych na zakup leków

i medykamentów w okresie od [...] czerwca 2019 r. do chwili bieżącej, na łączną kwotę [...]zł". Do wniosku skarżąca dołączyła kopie faktur. W dniu [...] listopada 2019 r. skarżąca złożyła kolejne pismo wraz z kopiami faktur za leki i świadczenia zdrowotne.

Decyzją z [...] grudnia 2019 r. Prezydent Miasta [...] odmówił skarżącej przyznania zasiłku celowego, motywując rozstrzygnięcie brakiem współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej oraz odmową wyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organ wskazał, że pracownik socjalny kilkukrotnie bezskutecznie wizytował miejsce zamieszkania skarżącej celem przeprowadzenia wywiadu, niezbędnego do wydania decyzji, bezskuteczne były również próby nawiązania kontaktu telefonicznego. W świetle art. 107 ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876, ze zm.; dalej jako: u.p.s.) niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez osobę ubiegającą się o świadczenie z pomocy społecznej lub na jego aktualizację stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie szeregu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o pomocy społecznej. Podniosła, że nie było podstaw do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, gdyż nie upłynął okres 6 miesięcy od ostatniej aktualizacji wywiadu, a w dacie wydawania decyzji organ dysponował wywiadem przeprowadzonym w czerwcu 2019 r. Ponadto skarżąca nie unikała przeprowadzenia wywiadu, podejmowała w tym celu kontakt z organem. Nieprzeprowadzenie wywiadu nastąpiło z przyczyn leżących po stronie organu.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] lutego 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium powołało się na przepisy ustawy o pomocy społecznej, z których wynika, że wywiad środowiskowy jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny. Niemożność przeprowadzenia wywiadu uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Przeprowadzenie wywiadu wymaga współpracy strony z organem, a odmowa tej współpracy jest traktowana jako naruszenie przez nią obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

W celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia sytuacji dochodowej wnioskodawczyni, w dniach [...] października i [...] listopada 2019 r. w asyście policji pracownicy socjalni wizytowali miejsce zamieszkania skarżącej. Z uwagi na jej nieobecność nie doszło do sporządzenia aktualizacji wywiadu. Również wielokrotne próby kontaktu telefonicznego okazały się bezskuteczne. W odpowiedzi na wezwanie organu celem ustalenia daty przeprowadzenia wywiadu skarżąca kilkukrotnie składała pisma, w których deklarowała obecność w miejscu zamieszkania w określonych dniach

i godzinach, po czym informowała w kolejnych pismach, że nie będzie jednak obecna. W ocenie Kolegium działania strony, która wielokrotnie przekładała termin wywiadu środowiskowego, ukierunkowane było na uniemożliwienie ustalenie aktualizacji sytuacji materialno-bytowej. Ponadto Kolegium wskazało na formularz aktualizacji wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu [...] listopada 2019 r. przez pracownika socjalnego bez udziału strony. Ustalenia poczynione w oparciu o ten wywiad

i dokumentację zebraną w sprawie mogą świadczyć o zmianie sytuacji dochodowej skarżącej w stosunku do ustaleń poczynionych w pierwszej połowie 2019 r. Za tym, że strona posiada źródło dochodu przemawiać mogą dołączone przez nią faktury wystawione przez placówki medyczne w październiku i listopadzie 2019 r. potwierdzające, że korzysta z odpłatnych usług medycznych. Kolegium zauważyło przy tym, że w dacie ww. wizyt lekarskich strona objęta była ubezpieczeniem zdrowotnym, co dawało możliwość korzystania z bezpłatnej pomocy medycznej. Ponadto organ ustalił, że skarżąca nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. W oparciu o informacje uzyskane od matki skarżącej stwierdzono, że matka nie udziela jej wsparcia finansowego, z wyjątkiem ponoszonych wszystkich rachunków za mieszkanie.

Z uwagi na powyższe ustalenia zasadne było przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Pomimo podejmowanych w tym kierunku przez organ działań, w tym dostosowania się do wyznaczanych przez skarżącą terminów, stwarzane były wyłącznie pozory podjęcia współpracy. Strona wyznaczała pracownikom socjalnym termin i godzinę w jakich mogli dokonać ustaleń, a pomimo gotowości pracowników organu do sporządzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, za każdym razem w wyznaczonej przez nią dacie odwoływała możliwość wizytowania. Z tego względu nie doszło do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, co uniemożliwiło ustalenie kryterium dochodowego.

W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium ustanowiony z urzędu pełnomocnik I. B. podniósł zarzuty:

(1) niewłaściwego zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., podczas gdy decyzja organu pierwszej instancji była dotknięta poważnymi uchybieniami proceduralnym, tj: naruszeniem art. 9, art. 10 § 1 oraz 79a § 1 k.p.a., poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w ramach prowadzonego postępowania, co przejawiło się w: a) braku poinformowania strony, przed wydaniem decyzji, o zamiarze zakończenia postępowania dowodowego i rozstrzygnięcia sprawy; b) braku poinformowania strony, przed wydaniem decyzji, o przesłankach zależnych od strony, które nie zostały spełnione, a ich niespełnienie mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony; c) celowym podęciu próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w terminie niedogodnym dla strony, podczas gdy organ został wcześniej poinformowany przez stronę o możliwych terminach przeprowadzenia tej czynności; uchybienia te uniemożliwiły stronie wzięcie udziału w kluczowej czynności dowodowej oraz wyrażenie stanowiska w sprawie, po zakończeniu postępowania dowodowego; ponadto decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 10 § 1, art. 7, art. 77, art. 81 k.p.a., w sytuacji gdy organ I instancji uznał za udowodnione okoliczności faktyczne, a następnie wydał rozstrzygnięcie w sprawie, podczas gdy strona nie miała możliwości wypowiedzenia się, co do kluczowego dowodu - próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego; stwierdzając tego rodzaju uchybienia Kolegium powinno uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania;

(2) naruszenie art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., poprzez: a) brak podjęcia próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego przez organ II instancji, podczas gdy organ odwoławczy powinien rozpoznać sprawę biorąc pod uwagę sytuację prawą i faktyczną na dzień wydania decyzji w II instancji; skoro strona w odwołaniu wskazywała, że miała wolę uczestniczenia w aktualizacji wywiadu środowiskowego, to organ powinien taką czynność przeprowadzić, tym bardziej, że uznał tę czynność dowodową za konieczną do ustalenia sytuacji materialnej strony;

b) niewłaściwą ocenę materiału dowodowego, sprzeczną z zasadami logiki

i doświadczenia życiowego, a mianowicie: - niezasadne przyjęcie, że zachowanie strony stanowiło jedynie pozór współpracy z organem, podczas gdy z zachowania strony, a w szczególności z treści pism składanych przez stronę, należało wyprowadzić wniosek, że strona zmierzała do ustalenia dogodnego terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego; - niezasadne przyjęcie, że zmieniła się na korzyść sytuacja materialna strony, podczas gdy nie przeprowadzono aktualizacji wywiadu środowiskowego, a przedstawione faktury są niewystarczającym dowodem na wyprowadzenie tak daleko idącego wniosku; - niezasadne przyjęcie, że strona nie podejmuje starań nakierowanych na poprawę swojej sytuacji życiowej i materialnej, podczas gdy strona podejmuje działania niezbędne do polepszenia stanu zdrowia, co jest konieczne, między innymi, do podjęcia zatrudnienia;

(3) naruszenie art. 107 ust. 4 u.p.s., poprzez jego niesłuszne niezastosowanie

i przyjęcie - wbrew dyspozycji wskazanego przepisu - że zachodziła potrzeba aktualizacji wywiadu środowiskowego, podczas gdy skarżąca korzysta ze stałych form pomocy społecznej od grudnia 2018 r. a ostatni wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu [...] czerwca 2019 r. (oraz w dniu [...] października 2019 r. w innej sprawie przed tym organem) i od tego czasu nie nastąpiła żadna zmiana danych zawartych w wywiadzie co w konsekwencji nie uzasadniało jakiejkolwiek aktualizacji;

(4) art. 107 ust. 4a w zw. z art. 106 ust. 4 u.p.s., poprzez jego niesłuszne zastosowanie, skutkujące odmową przyznania świadczenia, w sytuacji gdy ze zgromadzonego przez organ materiału dowodowego nie wynikało aby skarżąca nie wyrażała zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a wręcz przeciwnie - pozostawała z pracownikami organu w stałym kontakcie listownym i wielokrotnie wskazywała terminy, w których możliwe było jego przeprowadzenie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty pełnomocnik zażądał uchylenia decyzji wydanych przez organy obydwu instancji, a także przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.

Z ostrożności procesowej pełnomocnik skarżącej złożył również wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, wskazując, iż informacja o tym, że został wyznaczony do świadczenia pomocy prawnej z urzędu została doręczona już w czasie obowiązywania szczególnych restrykcji związanych ze stanem epidemii. Tym niemniej jednak, w ocenie pełnomocnika, z uwagi na wstrzymanie biegu terminów procesowych w czasie ogłoszonego stanu pandemii, nie doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] listopada 2020 r. skarżąca zakwestionowała stanowisko Kolegium wskazujące na możliwą zmianę jej sytuacji dochodowej. Podniosła, że nie osiągnęła w 2019 r. żadnego dochodu, co potwierdzają zaświadczenia z MOPR oraz z Urzędu Skarbowego, natomiast wszelkie potrzeby we wskazanym okresie, w tym medyczne, zaspokajała dzięki wsparciu finansowemu

i rzeczowemu osób trzecich. Jak wskazuje doświadczenie życiowe, wiele procedur medycznych niezależnie od bycia ubezpieczonym podlega opłacie, czego dowodzą recepty, skierowania i zaświadczenia dołączone do pisma. Skarżąca podniosła również, że na dzień wydawania decyzji z [...] grudnia 2019 r. organ dysponował dwoma aktualnymi wywiadami środowiskowymi dotyczącymi sytuacji rodzinnej, zdrowotnej

i majątkowej skarżącej (z [...] czerwca i z [...] października 2019 r., w tym drugim przypadku wywiad przeprowadzono telefonicznie, z matką skarżącej), zatem spełnione zostały przesłanki art. 107 ust. 4 u.p.s. Z wniosków składanych przez skarżącą w rozpoznawanej sprawie oraz w innych sprawach wynika, że od kwietnia 2019 r. nie posiadała praktycznie żadnych środków do utrzymywania swojej egzystencji, za wyjątkiem zasiłków z pomocy społecznej. Na skutek naruszenia wymogów z art. 10 k.p.a. skarżąca została pozbawiona możliwości zapoznania się oraz wypowiedzenia na piśmie co do zebranego materiału dowodowego, jak również ustalenia terminu aktualizacji wywiadu w taki sposób, aby uzyskać wnioskowane wsparcie. Skarżąca podkreśliła, że nie miała miejsca, sugerowana przez organ, odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, przeciwnie skarżąca odpowiedziała na wezwanie do nawiązania kontaktu, lojalnie wielokrotnie podawała pisemnie swoją dostępność dla organu aż do [...] grudnia 2019 r. To organ przedwcześnie zadowolił się jedną nieudaną próbą i wypełnił wywiad bez udziału strony, a negatywnymi skutkami zdarzenia obarczył skarżącą.

Skarżąca zawarła również wnioski o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów w postaci: recept, skierowań i zaświadczeń lekarskich, decyzji potwierdzających prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – na okoliczność wykazania sytuacji zdrowotnej skarżącej w okresie od lipca 2019 r. do czerwca 2020 r; zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o braku dochodu w latach 2017-2018 – na okoliczność sytuacji majątkowej skarżącej w 2019 r.; pism skarżącej kierowanych do organu w listopadzie 2019 r. – na okoliczność wykazania dyspozycyjności skarżącej do celów wywiadu środowiskowego.

Postanowieniem z [...] listopada 2020 r. Sąd dopuścił dowody wskazane w piśmie procesowym skarżącej.

W odniesieniu do trybu rozpoznania sprawy przez sąd należy odnotować, że pełnomocnik skarżącej zawarł w skardze wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, analogiczny wniosek złożył organ w odpowiedzi na skargę, jednakże skarżąca, w piśmie procesowym z [...] sierpnia 2020 r. stanowczo zażądała przeprowadzenia rozprawy. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374, ze zm.; dalej jako: ustawa Covid-19), gdyż rozpoznanie sprawy było konieczne, z uwagi na istniejącą sytuację epidemiczną przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, i nie było możliwości przeprowadzenia rozprawy z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Na wstępie należy stwierdzić, że skarga została wniesiona w terminie, z uwagi na szczególną regulację zawartą w art. 15 zzs ust. 1 pkt 2 ustawy Covid-19. Termin do wniesienia skargi zaczął swój bieg w dniu [...] marca 2020 r., kiedy to doręczono skarżącej zaskarżoną decyzję, jednak uległ zawieszeniu na podstawie ww. przepisu szczególnego z dniem 31 marca 2020 r. Po okresie zawieszenia dalszy bieg terminu rozpoczął się 23 maja 2020 r. W związku z tym skarga, nadana przez pełnomocnika skarżącej w placówce pocztowej operatora wyznaczonego, w dniu [...] maja 2020 r., została wniesiona z zachowaniem terminu. Argumentacja pełnomocnika skarżącej jest w tym zakresie w pełni zasadna.

Przechodząc do oceny merytorycznej sprawy, Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Dla uporządkowania wywodu należy w pierwszej kolejności wskazać zasadnicze ramy prawne sporu, dotyczącego odmowy przyznania skarżącej zasiłku celowego z przeznaczeniem na refundację kosztów zakupu leków.

Jak wynika z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

W rozpoznawanej sprawie przesłanką rozstrzygnięcia negatywnego dla skarżącej było uniemożliwienie przez nią przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jak wynika z art. 107 ust. 1 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4 u.p.s.).

Kwestią kluczową dla rozstrzygnięcia sprawy jest zatem ocena, czy skarżąca odmówiła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Argumentacja pełnomocnika skarżącej zmierza w tym zakresie w dwóch kierunkach. Po pierwsze, pełnomocnik (podobnie jak sama skarżąca w piśmie procesowym z [...] listopada 2020 r.) kwestionuje samą konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, z uwagi na aktualność ustaleń poczynionych w rodzinnych wywiadach środowiskowych, sporządzonych na potrzeby postępowań, w których skarżąca ubiegała się o inne świadczenia z pomocy społecznej. Po drugie, w ocenie skarżącej i jej pełnomocnika, nieprzeprowadzenie wywiadu nastąpiło z przyczyn leżących wyłącznie po stronie organu, gdyż skarżąca jednoznacznie wyrażała swym zachowaniem gotowość współpracy z organem.

Sąd nie podziela argumentacji strony skarżącej w żadnym z tych aspektów.

Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku celowego w dniu [...] października 2019 r. W aktach sprawy znajduje się decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2019 r. potwierdzająca prawo skarżącej do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na okres od 6 września do [...] grudnia 2019 r. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że "w dniu [...] października 2019 r. pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy, na podstawie którego ustalono, że obecnie [skarżąca] nie posiada możliwości uzyskania prawa do ubezpieczenia zdrowotnego". Z treści pisma procesowego skarżącej z [...] listopada 2019 r. wynika, że wywiad ten był przeprowadzony telefonicznie, z matką skarżącej. Ponadto skarżąca wskazała na wywiad środowiskowy przeprowadzony z nią w dniu [...] czerwca 2019 r.

Zgodnie z art. 107 ust. 4 u.p.s., w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy, a w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej - nie rzadziej niż co 12 miesięcy.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie miał zastosowania przepis art. 107 ust. 4 zd. 2 u.p.s. Przedmiotem wniosku skarżącej i rozstrzygnięcia organów był zasiłek celowy. Przytoczone wyżej przesłanki przyznania zasiłku celowego (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.) wskazują jednoznacznie, że jest to świadczenie doraźne, a nie stała forma pomocy. Zasiłek celowy ma służyć zaspokojeniu konkretnej, niezbędnej potrzeby bytowej, nie jest stałą formą wsparcia tak jak zasiłek stały (art. 37 u.p.s.). Potrzeba przyznania pomocy doraźnej zawsze wymaga potwierdzenia jej aktualności, dlatego też w sprawie dotyczącej przyznania zasiłku celowego konieczne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacja (por. podobnie wyrok WSA w Białymstoku z 16 kwietnia 2019 r., II SA/Bk 27/19).

W związku z tym, pomimo przeprowadzenia wywiadów środowiskowych w czerwcu 2019 r. i w październiku 2019 r. (z zastrzeżenie, że w świetle wyjaśnień samej skarżącej ten drugi wywiad był przeprowadzony bez jej udziału), po złożeniu przez skarżącą wniosku o przyznanie zasiłku celowego, konieczna była aktualizacja wywiadu. Przesądza o tym treść art. 107 ust. 4 zd. 1 u.p.s., jak również konieczność ustalenia aktualności potrzeby udzielenia tego konkretnego wsparcia na rzecz skarżącej. W tej sytuacji wtórnym w istocie argumentem, choć również potwierdzającym konieczność przeprowadzenia aktualizacji wywiadu, był fakt ponoszenia przez skarżącą wydatków na świadczenia opieki zdrowotnej ze środków prywatnych, pomimo, że w tym okresie (październik i listopad 2019 r.) była jeszcze objęta decyzją z [...] października 2019 r. potwierdzającą jej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Sąd nie kwestionuje argumentów skarżącej, podniesionych w piśmie z

[...] listopada 2020 r., że nawet w okresie objęcia prawem do świadczeń finansowanych ze środków publicznych zachodzi niekiedy konieczność skorzystania ze świadczeń sfinansowanych ze środków własnych beneficjenta. Tym niemniej jednak kwestie te były istotne dla oceny sytuacji bytowej i finansowej skarżącej i powinny zostać wyjaśnione właśnie w toku wywiadu środowiskowego, do którego przeprowadzenia nie doszło wyłącznie z winy skarżącej.

Zarzut naruszenia art. 107 ust. 4 u.p.s. należy zatem uznać za niezasadny.

W ocenie Sądu, wbrew argumentom podniesionym w skardze i w piśmie procesowym skarżącej z [...] listopada 2020 r., wywiadu środowiskowego nie przeprowadzono z przyczyn leżących wyłącznie po stronie skarżącej, przy czym przyczyny te nie były okolicznościami usprawiedliwionymi, lecz świadczą o braku realnej woli współpracy skarżącej z organem pomocy społecznej.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pierwszą próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego podjęto po tygodniu od złożenia przez skarżącą wniosku, tj. [...] października 2019 r. (adnotacja urzędowa, k. 33 akt adm. I instancji). Pismem z [...] października 2019 r. wezwano skarżącą do skontaktowania się (osobistego lub telefonicznego) z pracownikiem MOPR celem ustalenia daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pismo zostało odebrane przez skarżącą dopiero [...] listopada 2019 r. (było dwukrotnie awizowane). W międzyczasie, [...] listopada 2019 r. podjęto kolejną próbę przeprowadzenia wywiadu, ponownie bezskuteczną. Jak wynika z ww. adnotacji urzędowej, bezskuteczne były również próby kontaktu telefonicznego ze skarżącą. W dniu [...] listopada 2019 r. skarżąca złożyła w siedzibie organu pismo informujące, że będzie dostępna w miejscu zamieszkania, na potrzeby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniach [...] i [...] listopada 2019 r., w godzinach 9-11. Organ podjął w związku z tym kroki w celu uzyskania dla pracownika socjalnego asysty Policji przy przeprowadzaniu wywiadu (jak wynika z pisma z [...] listopada 2019 r., prośbę motywowano "agresją oraz niekontrolowanymi zachowaniami Klientki kierowanymi pod adresem służb społecznych"; k. 38 akt adm. I instancji). We wskazanym przez samą skarżącą dniu, w którym miała być dostępna w miejscu zamieszkania, tj. [...] listopada 2019 r., skarżąca złożyła do organu pismo, w którym poinformowała, że nie będzie w tym czasie dostępna do celów wywiadu środowiskowego i w zamian może zaproponować dodatkowy termin, [...] listopada 2019 r., również w godzinach 9-11. Sytuacja powtórzyła się [...] listopada 2019 r., kiedy to skarżąca ponownie złożyła w siedzibie MOPR pismo informujące, że w tym dniu (wskazanym wcześniej przez siebie) nie będzie jednak dostępna dla celów przeprowadzenia wywiadu. Jak wynika z akt sprawy, w dniu [...] listopada 2019 r. pracownik MOPR wizytował miejsce zamieszkania skarżącej (wizyta w terminach [...] i [...] listopada 2019 r. nie mogła być przeprowadzona z uwagi na nieobecność dzielnicowego, który miał asystować przy wizycie). W dniu [...] listopada 2019 r. sporządzono wywiad, bez obecności skarżącej (k. 50-53, akt adm.

I instancji). W dniu [...] listopada 2019 r. skarżąca złożyła kolejne pismo, informujące, że w tej dacie nie będzie dostępna dla celów wywiadu oraz stwierdziła, że "gdy tylko jej sytuacja się zmieni, poinformuje o tym na piśmie". Z akt sprawy wynika, że podobne sytuacje miały miejsce jeszcze w grudniu, już po wydaniu decyzji przez organ I instancji (w toku innych postępowań prowadzonych przez MOPR). Skarżąca ponownie kilkukrotnie podawała nowy termin, w którym będzie dostępna dla celów przeprowadzenia wywiadu, po czym informowała, że jednak nie będzie jej w tym dniu w miejscu zamieszkania (dokumenty dołączone do odwołania skarżącej w innej sprawie, dotyczącej zasiłku celowego; k. 69-73 akt adm. SKO).

W ocenie Sądu z powyższego opisu wynika, że organ podjął właściwe, niezbędne kroki w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a to postawa skarżącej uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu. Udzielanie świadczeń z pomocy społecznej opiera się na zasadach subsydiarności i współdziałania świadczeniobiorcy z organem. Pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 u.p.s.). Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). Nie sposób uznać, że wyrazem takiej woli współpracy skarżącej z organem jest wielokrotne zmienianie zdania co do terminu odbycia spotkania i wskazywanie na dostępność przez 1-2 dni w tygodniu, przez 2 godziny. Jak wskazano, w dwóch przypadkach w dniu wskazanym przez samą skarżącą, nie było jej w miejscu zamieszkania, a tego samego dnia składała do organu pismo informujące o tym fakcie i podające nowy termin, kiedy może być dostępna dla celów przeprowadzenia wywiadu. W takich okolicznościach podnoszone w skardze twierdzenia o "wielokrotnie podejmowanym wysiłku" skarżącej celem umożliwienia przeprowadzenia wywiadu są zupełnie oderwane od realnej, obiektywnej oceny zaistniałej sytuacji. Sąd nie oczekuje od skarżącej informacji dotyczących jej sfery prywatnej, tym niemniej jednak, biorąc pod uwagę kilkukrotne bezskuteczne wizyty pracownika MOPR w miejscu zamieszkania skarżącej, oświadczenia skarżącej co do zakresu dostępności w miejscu zamieszkania (wyłącznie w określonych dniach, w krótkich przedziałach czasowych), zmienianie zdania w sprawie terminów wskazanych przez siebie, nie sposób uznać, że skarżąca wyrażała realną wolę współpracy z organem. Zachowanie skarżącej, która nawet nie próbowała wskazać jakie to trudności uniemożliwiały jej spotkanie z pracownikiem socjalnym i przeprowadzenie wywiadu, jednoznacznie świadczy o braku woli współdziałania z organem pomocy społecznej (art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s.) i dowodzi, że to z przyczyn leżących po stronie skarżącej nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego, niezbędnego do wydania prawidłowej decyzji w przedmiocie zasiłku celowego.

Sąd w pełni podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, że brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania. Organy orzekające w sprawach z zakresu pomocy społecznej są zobowiązane do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., tym niemniej jednak na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s. (por. przykładowo: wyrok NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1966/19).

W konkluzji powyższych rozważań należy stwierdzić, że zachowanie skarżącej spełnia przesłanki odmowy wyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, co w świetle art. 107 ust. 4a u.p.s. stanowiło przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania zasiłku celowego. W konsekwencji, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, decyzja odmowna była w pełni zasadna.

W tej sytuacji należy uznać za niezasadne podniesione w skardze zarzuty, z których wynika twierdzenie, że skarżąca wyrażała gotowość współpracy z organami, w szczególności w zakresie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wbrew argumentacji pełnomocnika oraz samej skarżącej (w tym zwłaszcza w piśmie procesowym z [...] listopada 2020 r.), okoliczności sprawy wskazują jednoznacznie, że to skarżąca swoim zachowaniem uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, bez usprawiedliwionych przyczyn. Ocena zachowania skarżącej jako odmowy wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu była w pełni prawidłowa, nie stanowiła naruszenia ani zasad postępowania wyjaśniającego (w szczególności prawdy materialnej – art. 7

i art. 77 § 1 k.p.a., swobodnej oceny dowodów – art. 80 k.p.a.), ani wymogów prawidłowego uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.), ani przepisów prawa materialnego (art. 107 ust. 4a w zw. z art. 106 ust. 4 u.p.s.). Niezasadny jest zatem również zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż nie było podstaw do uchylenia przez Kolegium prawidłowej decyzji organu I instancji

Zarzuty naruszenia art. 10 § 1, art. 79a i art. 81 k.p.a. są o tyle zasadne, że w aktach sprawy nie ma dowodu, aby przed wydaniem decyzji w sprawie organ powiadomił stronę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i o możliwości wypowiedzenia się co do tego materiału. Nie ma również żadnego dokumentu wskazującego na pouczenie skarżącej, zgodnie z art. 79a k.p.a., tj. wskazanie przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Należy jednak zauważyć, że podstawą uchylenia decyzji może być tylko takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie naruszenie art. 10 § 1, art. 79a i art. 81 k.p.a. nie miało żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Kluczowym problemem w sprawie, który przesądził o konieczności wydania decyzji negatywnej dla strony, był brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z przyczyn zawinionych przez skarżącą. Organ kilkukrotnie podejmował bezskuteczne próby przeprowadzenia wywiadu z udziałem skarżącej, sama skarżąca kilkukrotnie zmieniała zdanie w kwestii terminu, w którym będzie dostępna w miejscu zamieszkania, dla celów przeprowadzenia wywiadu. Co więcej, skarżąca przedstawiała swoją ocenę sytuacji w licznych pismach procesowych kierowanych do organu, zwłaszcza na etapie postępowania odwoławczego, kiedy to materiał dowodowy był już w sprawie zebrany. W tej sytuacji trudno uznać, że formalne skierowanie do skarżącej pisma w trybie art. 10 i art. 81 k.p.a. oraz w trybie art. 79a k.p.a. mogłoby w jakikolwiek sposób wpłynąć na ocenę sprawy i zmianę rozstrzygnięcia.

Całościowej oceny sprawy, prowadzącej do konkluzji, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, nie zmieniają argumenty podniesione przez skarżącą w piśmie procesowym z [...] listopada 2020 r. Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd dopuścił dowody z dokumentów wskazane w tym piśmie, jednakże nie wpłynęły one na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Jeszcze raz trzeba podkreślić, że przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w toku postępowania w sprawie przyznania zasiłku celowego jest konieczne ze względu na treść art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1

i 4 u.p.s. oraz ze względu na istotne znaczenie wywiadu dla ustalenia przesłanek udzielenia tej formy doraźnego wsparcia jaką jest zasiłek celowy. Jeżeli nie doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z przyczyn leżących po stronie potencjalnego beneficjenta i wskutek tego nie udało się zweryfikować przesłanek udzielenia pomocy, z uwagi na jednoznaczną treść art. 107 ust. 4 u.p.s., organ musi wydać decyzję odmowną. Podniesione przez skarżącą argumenty, wskazujące na konieczność korzystania ze świadczeń medycznych finansowanych z własnych środków (pomimo potwierdzenia w tym okresie prawa do świadczeń finansowanych ze środków publicznych), na brak potrzeby przeprowadzenia wywiadu, z uwagi na aktualność informacji zawartych w poprzednich wywiadach, nie są zasadne, wobec konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego dla wydania decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku celowego. Wbrew argumentom skarżącej, obiektywna ocena okoliczności sprawy wskazuje jednoznacznie na brak realnej woli współpracy z jej strony. To skarżąca swoim zachowaniem uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu, jej argument jakoby organ "zadowolił się jedną nieudaną próbą" przeprowadzenia wywiadu, pozostaje w całkowitej sprzeczności z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy. Sąd rozumie, że konieczność poddawania się wywiadowi środowiskowemu może powodować dyskomfort po stronie potencjalnego beneficjenta pomocy społecznej. Skarżąca musi jednak pamiętać, że ustalenie przesłanek warunkujących udzielenie jej pomocy nie jest możliwe bez współpracy z organami pomocy społecznej. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie, woli takiej współpracy zdecydowanie zabrakło po stronie skarżącej.

W tej sytuacji, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U z 2019 r., poz. 18).