Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 919/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 pkt 3. art. 30 ust. 1 pkt 4a i pkt 4b
journal: Dz.U. 2017 poz 718
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości  warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Monika Sawa (spr.) WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 29 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg Miasta [...], [...] S.A. z siedzibą w W. oraz Z. D., W. C., A. W., I. K. i M. W. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżącego Miasta [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżącej [...] S.A. z siedzibą w W. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżących Z. D., W. C., A. W., I. K. i M. W. solidarnie kwotę 765 (siedemset sześćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej jako "Komisja" lub "organ") decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] uchyliła decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] lutego 2000 r. nr [...] i przekazała sprawę Prezydentowi do ponownego rozpatrzenia.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Nieruchomość położona przy ul. [...] w W., objęta księgą hip. nr [...] , zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w W. Oddziału Ksiąg Wieczystych z [...] maja 1948 r. nr [...] stanowiła własność K. Z. , na podstawie aktów kupna z [...] sierpnia 1931 r. i [...] października 1932 r. Grunt ten oznaczony jest obecnie jako dz. nr [...] i nr [...] w obrębie [...]. Działka nr [...] ma pow. [...] m2 i znajduje się na niej 9-kondygnacyjny budynek mieszkalny o pow. [...] m, wybudowany w 1912 r. W budynku jest [...] lokali mieszkalnych, sklep oraz kawiarnia o łącznej pow. [...] m2. Zgodnie z dokumentacją przekazaną przez zarządcę, na dzień 10 października 2018 r. [...] lokale zostały wyodrębnione, przy czym ich wyodrębnienie nastąpiło przed 2 marca 1999 r. Spośród lokali niewyodrębnionych [...] jest wynajmowanych, a [...] to pustostany. Biuro Odbudowy [...] w ramach inwentaryzacji zniszczeń prowadzonej w latach 1945-1946 stwierdziło, że budynek położony przy ul. [...] , liczący wówczas 7 kondygnacji, posiada jedynie lekkie uszkodzenia dachu spowodowane uderzeniami pocisków oraz drobne uszkodzenia w pomieszczeniach lokatorskich, przy czym budynek został już w tym czasie oddany do użytku. W 1946 r. przeprowadzono remont dachu. W latach 1993-1999 na remonty budynku przeznaczono kwotę [...] zł netto. Z kolei dz. Nr [...] o pow. [...] m2 stanowi podwórko przed budynkiem przy ul. [...] .

K. Z. w dniu [...] czerwca 1948 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy na okres 80 lat do nieruchomości oznaczonej nr hip. [...].

Prezydium Rady Narodowej W. orzeczeniem administracyjnym z [...] lipca 1954 r. nr [...] , działając na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz.U. Nr 50 poz. 279), powoływanego dalej jako "dekret", odmówiło właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu orzeczenia wskazało, że zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego teren nieruchomości przeznaczony jest pod budownictwo społeczno-mieszkaniowe. W tej sytuacji korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela nie da się pogodzić z jego przeznaczeniem określonym w ww. planie.

K. Z. w odwołaniu z [...] sierpnia 1954 r. wskazał, że dotychczasowe wykorzystanie nieruchomości w pełni pokrywa się z przeznaczeniem zawartym w planie zagospodarowania przestrzennego, jako że na gruncie znajduje się budynek mieszkalny, w którym mieszkają lokatorzy.

Ministerstwo Gospodarki Komunalnej decyzją z [...] grudnia 1954 r. nr [...] utrzymało w mocy orzeczenie administracyjne z [...] lipca 1954 r., wskazując, że jest ono słuszne i zgodne z przepisami, a zatem nie zachodzi podstawa do jego zmiany.

A. W. (następca prawny byłego właściciela) wnioskiem z [...] marca 1996 r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] lipca 1954 r., jako rażąco naruszającego art. 7 ust. 2 dekretu, poprzez nieprzyznanie prawa własności czasowej dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości, mimo że korzystanie przez niego z gruntu dało się pogodzić z jego przeznaczeniem według planu zagospodarowania.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z [...] maja 1999 r. nr [...] stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] grudnia 1954 r. w określonej w aktach notarialnych części dotyczącej sprzedanych lokali nr [...],[...],[...] i [...] w budynku przy ul. [...] oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców, a także gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste nabywcom tych lokali, została wydana z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził nieważność tej decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że Ministerstwo Gospodarki Komunalnej nie przeprowadziło jakiegokolwiek postępowania w przedmiocie weryfikacji, czy korzystanie z przedmiotowego gruntu dało się pogodzić z planem zagospodarowania przestrzennego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 1999 r. nr [...] uchyliło orzeczenie administracyjne z [...] lipca 1954 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdziło, że w sprawie nie ustalono, jaki plan zagospodarowania przestrzennego obowiązywał w dniu wydania ww. orzeczenia, a zatem organ nie mógł ustalić, czy korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z tym planem, mimo że był do tego zobowiązany na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent decyzją z [...] lutego 2000 r. nr [...], na podstawie art. 7 ust. 1-3 dekretu:

1) ustanowił na 99 lat użytkowanie wieczyste do udziału wynoszącego [...] części gruntu o pow. [...] m2, oznaczonego jako dz. nr [...], z obrębu [...] na rzecz: W. C. w niepodzielnej części [...], Z. D. w niepodzielnej części [...], A. W. w niepodzielnej części [...], P. R. w niepodzielnej części [...], S. R. w niepodzielnej części [...], T. F. w niepodzielnej części [...], S. R. w niepodzielnej części [...], S. R. w niepodzielnej części [...], J. R. w niepodzielnej części [...], S. R. w niepodzielnej części [...], E. R. niepodzielnej części [...], Z. P. w niepodzielnej części [...], B. J. w niepodzielnej części [...], H. Z. w niepodzielnej części [...], M.T. w niepodzielnej części [...], J. R. w niepodzielnej części [...] i M. R. w niepodzielnej części [...], określając jednocześnie, że zgodnie z Planem Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego Dzielnicy [...] grunt ten znajduje się w zespole urbanistycznym "[...]", który ma służyć zabudowie mieszkaniowo-usługowej i administracji;

2) ustalił opłatę symboliczną z tytułu użytkowania wieczystego do gruntu opisanego w pkt 1 w wysokości [...] zł - stanowiącą 0,3% ceny gruntu - płatną z góry w terminie do 31 marca każdego roku, z zastrzeżeniem, że opłaty symbolicznej nie pobiera się za rok, w którym zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego gruntu, a także, że wysokość czynszu symbolicznego może ulec zmianie;

3) zawarł klauzulę, że w przypadku zbycia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich przez wieczystych użytkowników, o których mowa w pkt 1 decyzji, ww. opłatę symboliczną osoby te uiszczają na zasadach ogólnych określonych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, przy czym nie dotyczy to nabywania prawa użytkowania wieczystego w drodze dziedziczenia oraz jego zbycia na rzecz osoby bliskiej,

4) określił warunki zawarcia umowy notarialnej.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent wskazał, że w przeprowadzonym postępowaniu ustalił, że zgodnie z wypisem i wyrysem z Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego Dzielnicy [...] , obowiązującego od [...] marca 1993 r., przedmiotowy grunt jest położony w jednostce urbanistycznej oznaczonej symbolem [...] i ma służyć zabudowie usługowo-mieszkaniowej, usługom administracji, a ponadto jest to obszar ochrony charakteru urbanistyczno-architektonicznego, w związku z czym wyklucza się działania zmieniające układ przestrzenny i zabudowy. W związku z tym Prezydent uznał, że nieruchomość spełnia warunki określone w art. 7 ust. 2 dekretu.

Burmistrz Gminy W. postanowieniem z [...] sierpnia 2001 r. zmienił pkt 1 decyzji Prezydenta z [...] lutego 2000 r. w ten sposób, że sprostował oczywistą omyłkę przez wpisanie jako osoby, na rzecz której ustanowiono użytkowanie wieczyste – H. P., zamiast H. Z.. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że H. Z. w dniu [...] marca 2000 r. zawarła ponowny związek małżeński, w związku z czym jej poprzednie nazwisko zostało zawarte w decyzji Prezydenta omyłkowo.

[...] S.A. z siedzibą w W. wnioskiem z [...] stycznia 2014 r. wystąpiła do Prezydenta o zmianę decyzji z [...] lutego 2000 r. nr [...] , w ten sposób, że w miejsce P. R. , S. R., T. F., S. R., S. R., J. R., S. R., E. R., Z. P., B. J., H. Z., M. T., J. R. i M. R. należy wpisać wnioskodawcę, jak również ustalić opłatę z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że na drodze umów z [...] lipca 2006 r. i [...] lipca 2006 r. nabyła udziały we własności budynku przy ul. [...] oraz w użytkowaniu wieczystym obu gruntów od osób, które są beneficjentami decyzji, a ponadto, że zmieniła się podstawa prawna ustalania opłaty symbolicznej. Do wniosku [...] S.A. z siedzibą w W. dołączyła oświadczenia A. W., W. C. , K. W. i Z. D. wyrażające zgodę na zmianę decyzji Prezydenta z [...] lutego 2000 r.

Prezydent decyzją z [...] marca 2014 r. nr [...] , w trybie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., w dacie wydania decyzji przez Komisję - Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.":

1) w pkt V zmienił pkt 1 decyzji z [...] lutego 2000 r. w ten sposób, że ustanowił na 99 lat prawo użyłkowania wieczystego, w udziale wynoszącym [...] części do gruntu o pow. [...] m2, oznaczonego jako dz. nr [...] , na rzecz W. C. w udziale [...] części gruntu, Z. D. w udziale [...] części gruntu, A. W. w udziale [...] części gruntu i [...] S.A. w udziale [...] części gruntu, określając jednocześnie, że przedmiotowy teren jest objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, w którym przedmiotowa nieruchomość znajduje się w obszarze oznaczonym symbolem [...] ;

2) w pkt VI zmienił pkt 2 decyzji z [...] lutego 2000 r., poprzez ustalenie czynszu symbolicznego z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu opisanego w pkt 1 decyzji dekretowej w wysokości [...] zł netto, płatnego w terminie do 31 marca każdego roku, z zastrzeżeniem, że czynszu tego nie pobiera się za rok, w którym zostanie ustanowione prawo użytkowania wieczystego gruntu, a w pozostałym zakresie uchylił ten punkt;

3) w pkt VII zmienił pkt 3 decyzji z [...] lutego 2000 r. nadając mu brzmienie: "w przypadku zbycia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich przez wieczystych użytkowników, o których mowa w pkt 1, czynsz symboliczny z tytułu użytkowania wieczystego gruntu nabywcy uiszczają na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nie dotyczy to nabywania prawa użytkowania wieczystego w drodze dziedziczenia oraz jego nabycia przez osobę bliską";

4) w pkt VIII pozostawił pozostałe punkty decyzji z [...] lutego 2000 r. bez zmian.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent podkreślił, że zgodnie z art. 30 § 4 K.p.a. w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni, a ponadto stwierdził, że za przeprowadzeniem wnioskowanych zmian przemawia słuszny interes stron i w efekcie w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki z art. 155 K.p.a.

[...] S.A. z siedzibą w W. w dniu [...] marca 2014 r. wystąpiła z wnioskiem o sprostowanie decyzji z [...] marca 2014 r. wobec pominięcia przy określeniu udziału K. W..

Prezydent postanowieniem z [...] kwietnia 2014 r. nr [...] , na podstawie art. 113 § 1 K.p.a., sprostował decyzję z [...] marca 2014 r. w ten sposób, że w pkt V ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego w udziale [...] części do gruntu o pow. [...] m2, położonego w W. przy ul. [...] , oznaczonego jako dz. nr [...], na rzecz W. C. w udziale [...] części gruntu, Z. D. w udziale [...] części gruntu, A. W. w udziale [...] części gruntu, K. W. w udziale [...] części gruntu i [...] S.A. w udziale [...] części gruntu, określając jednocześnie, że przedmiotowy teren w planie miejscowym znajduje się w obszarze oznaczonym symbolem [...].

Prezydent wnioskiem z [...] grudnia 2017 r. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o stwierdzenie nieważności m.in. decyzji Prezydenta z [...] lutego 2000 r. i [...] marca 2014 r. wskazując, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 155 K.p.a.

Komisja postanowieniem z [...] października 2018 r., działając na podstawie art. 15 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2018 r. poz. 2267), powoływanej dalej jako "ustawa z 9 marca 2017 r.", wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze w sprawie dotyczącej m.in. decyzji z [...] lutego 2000 r. nr [...] , prostującego ją postanowienia z [...] sierpnia 2001 r. nr [...] oraz decyzji z [...] marca 2014 nr [...] zmieniającej ww. decyzję z [...] lutego 2000 r. i prostującego ją postanowienia z [...] kwietnia 2014 r. nr [...] .

Następnie decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] , Komisja uchyliła decyzję z [...] lutego 2000 r. nr [...] i przekazała sprawę Prezydentowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji Komisja wskazała, że decyzja reprywatyzacyjna narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu, bowiem Prezydent nie zbadał przesłanki posiadania nieruchomości na chwilę złożenia wniosku przez dawnych współwłaścicieli. Z art. 7 ust. 1 dekretu wynika natomiast, że przesłanka "posiadania" odnosi się nie tylko do prawnych następców właściciela, lecz również do dotychczasowego właściciela gruntu. Prezydent nie przeprowadził w tym zakresie odpowiedniego postępowania dowodowego, choć miał taką możliwość, chociażby poprzez wystąpienie do odpowiednich instytucji państwowych (np. Archiwum Państwowego w [...]) o dokumentację dotyczącą pobytu i działalności osób ubiegających się o prawo własności czasowej w chwili składania wniosku na terenie W. . Zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz nieprzedstawienie w uzasadnieniu decyzji okoliczności, na podstawie których Prezydent uznał, że wszystkie przesłanki dekretowe zostały spełnione, skutkowało uchyleniem decyzji reprywatyzacyjnej na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 4a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy z 9 marca 2017 r. oraz art. 7 ust. 1 dekretu. Komisja uznała również, że decyzja reprywatyzacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. Gospodarowanie nieruchomością odbywa się bowiem w celach prywatnych i jest związane z zarządem prywatnego budynku mieszkalnego, a nie celach publicznych, o których mowa w art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto jak wynika z akt sprawy, od momentu wydania decyzji reprywatyzacyjnej nie doszło do przeniesienia własności albo użytkowania wieczystego gruntu. Jedynymi czynnościami prawnymi w przedmiocie praw związanych z decyzją reprywatyzacyjną było zawarcie dwóch umów sprzedaży udziałów w roszczeniu do zawarcia umowy o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste. Sprzedaż ww. roszczeń nie jest natomiast tożsama ze sprzedażą prawa użytkowania wieczystego. W ocenie Komisji powyższe ustalenia skutkować musiały uchyleniem decyzji reprywatyzacyjnej i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi, na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy z 9 marca 2017 r. Prezydent zobowiązany został do przeprowadzenia, przy ponownym rozpoznaniu wniosku dekretowego, postępowania dowodowego w zakresie ustalenia, czy w dacie złożenia wniosku dawny właściciel – K. Z. posiadał gruntu i do opisania tych okoliczności w uzasadnieniu wydanej decyzji, a następnie do ustalenia, czy można ustanowić prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu na rzecz następców prawnych ww. osoby.

Na decyzję Komisji z [...] lutego 2019 r. nr [...] skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli Miasto W. (sygn. akt I SA/Wa 919/19), [...] S.A. z siedzibą w W. (sygn. akt I SA/Wa 920/19) oraz Z. D. , W. C. , A. W. I. K. i M. W. (sygn. akt I SA/Wa 921/19).

Miasto W. zaskarżyło decyzję z [...] lutego 2019 r. w zakresie obejmującym wskazane poniżej części jej uzasadnienia, zarzucając Komisji naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. w tytule pkt III.1 w całości; w pkt III.1.1 w zakresie: "(...) Prezydent [...] naruszył przepisy postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 77 § 1, art 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 1 dekretu, poprzez nieustalenie przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela lub następcę prawnego dawnego właściciela w chwili złożenia wniosku dekretowego; w pkt III.1.4. (str. 28) w całości; w pkt III.1.5 (str. 28-29) w zakresie: ,,przepis art. 7 ust. 1 i 2 dekretu zawiera pozytywne przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, aby wniosek dekretowy mógł zostać rozpoznany na korzyść dotychczasowego właściciela, następców prawnych właściciela lub osób prawa jego reprezentujących. Są nimi: posiadanie gruntu w dacie złożenia wniosku, złożenie wniosku w przepisanym sześciomiesięcznym terminie oraz korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dające się pogodzić z przeznaczeniem tego gruntu według planu zabudowania (zagospodarowania przestrzennego) (...)" oraz "Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonym w wyroku z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt Kp 3/15 (Określając wynikające z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego przesłanki roszczenia o ustanowienie prawa rzeczowego, nie można pominąć żadnego z elementów treści tych przepisów. Art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, jako uprawnionych wskazuje wprawdzie "dotychczasowego właściciela gruntu" i "jego prawnego następcę", jednocześnie jednak możliwość zgłoszenia przez nich wniosku o przyznanie prawa rzeczowego wyraźnie uzależnia od posiadania gruntu; verba legis: "Dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu". Przepis uprawnia do złożenia wniosku także osoby ich prawa reprezentujące w tym wypadku nie stawiając wymogu posiadania nieruchomości. Z porównania określenia obu kategorii uprawnionych wynika, że druga kategoria uprawnionych do zgłoszenia wniosku obejmuje przedstawicieli ustawowych i pełnomocników (uprawnieni formalnie) właścicieli i ich następców prawnych (uprawnieni materialnie), którzy - dla skuteczności wniosku - musieli być posiadaczami gruntu". Nadto Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "o pozycji wnioskodawcy decydowała treść art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego, z którego można wyczytać obowiązek gminy uwzględnienia wniosku, jeśli zachodzi wskazana w przepisie przesłanka pozytywna (posiadanie gruntu) i nie zachodzi przesłanka negatywna (sprzeczność z planem zabudowy)"; w pkt III.1.6 (str. 29-31) w całości; w pkt III.1.7 (str. 31-32) w całości; w pkt III.1.8 (str. 32) w całości; w pkt. III.1.9 (str. 32-33) w całości; w pkt III.1.10 (str. 33-34) w całości; w pkt III.1.11 (str. 34) w całości; w pkt III.3 (str. 37) w zakresie: "Według Komisji, w sprawie zaistniały przesłanki z art. 30 ust. 1 pkt 4a, pkt 4b ustawy z dnia 9 marca 2017 r. W konsekwencji Komisja uznała, że decyzja reprywatyzacyjna podlega uchyleniu w całości. Komisja wyjaśnia, że dla wzruszenia decyzji reprywatyzacyjnej wystarczające było stwierdzenie tylko jednej przesłanki uregulowanej w art. 30 ust. 1 powołanej ustawy". oraz "Decyzja z dnia [...] lutego 2000 r. nr [...] została wydana pomimo nieustalenia przez Prezydenta [...] posiadania przez dotychczasowego właściciela, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu"; w pkt III.4.2 (str. 38) w całości; w pkt III.4.3 (str. 38-39) w całości; w pkt III.5 (str. 39) w całości; podczas gdy: (a) spełnienie przesłanki posiadania nieruchomości przez dotychczasowego właściciela nie stanowi warunku sine qua non przyznania prawa użytkowania wieczystego jak to bezzasadnie przyjęła Komisja, wobec czego nie można zarzucić Prezydentowi, że nie zbadał okoliczności istotnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w postaci spełnienia przesłanki posiadania gruntu przez dotychczasowego właściciela na chwilę złożenia wniosku dekretowego; (b) prawidłowa wykładnia art. 7 ust. 1 dekretu, zgodna z jednolitą linią orzeczniczą prezentowaną od początku obowiązywania dekretu do dnia dzisiejszego przez organy dekretowe i sądy administracyjne, znajdująca także potwierdzenie w doktrynie prawa, wskazuje, że przesłanka posiadania nieruchomości nie dotyczyła byłych właścicieli (stąd nie była badana przy rozstrzyganiu wniosków dekretowych składanych przez właścicieli); (c) jedynym kryterium oceny zasadności wniosków było spełnienie przesłanki zgodności korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem w planie zabudowy (zagospodarowania przestrzennego), określonej w art. 7 ust. 2 dekretu; (d) w konsekwencji Prezydent nie oceniając kwestii posiadania przez dotychczasowego właściciela nieruchomości i nie zamieszczając rozważań w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji reprywatyzacyjnych nie dopuścił się nieprawidłowości; (e) prawidłowość decyzji Prezydenta winna być oceniana z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w dniu jej wydania, a nie na podstawie przepisów wprowadzonych po jej wydaniu, tj. na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy z 9 marca 2017 r.

W oparciu o powyższe zarzuty W. wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej jej uzasadnienia oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wniosło ponadto o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. opinii dr hab. K. Z., adw. H. R. oraz adw. S. Z. z [...] września 2017 r. pt. "Analiza art. 7 dekretu w. w zakresie przesłanki posiadania" na okoliczność: że przesłanka posiadania wymieniona w art. 7 ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. odnosiła się wyłącznie do następców prawnych dotychczasowych właścicieli.

[...] S.A. w W. zaskarżyła powyższą decyzję w całości, zarzucając jej naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 w zw. art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4b z 9 marca 2017 r., poprzez błędne przyjęcie, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej z uwagi na nieustalenie przesłanki posiadania nieruchomości, kiedy to w rzeczywistości Prezydent nie miał obowiązku badania tej przesłanki ani zamieszczania szczegółowych rozważań w tym przedmiocie w uzasadnieniu decyzji, co wynikało z jednolitej i utrwalonej linii orzeczniczej organów dekretowych oraz sądów administracyjnych. Ponadto, nie każde naruszenie prawa procesowego można uznać za mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności nie można traktować rozstrzygnięcia za wydane z naruszeniem, kiedy istnieje odmienna interpretacji danego przepisu.

2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. w zw. z art. 5 i art. 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 7 K.c. w zw. z art. 156 § 2 K.p.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 K.p.a. oraz w zw. z art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły nieodwracalne skutki prawne z uwagi na brak przeniesienia własności i prawa użytkowania wieczystego gruntu, w sytuacji gdy skarżąca Spółka nabyła nieruchomość budynkową położoną na dz. nr [...] oraz ekspektatywę użytkowania wieczystego, tj. podpisanie przez W. aktu notarialnego, do którego było zobligowane w prawomocnej decyzji reprywatyzacyjnej, natomiast dz. nr [...], która stanowi dziedziniec wewnętrzny nabytego budynku jest niezbędna do prawidłowego korzystania z budynku.

W ocenie ww. Spółki wskazane powyżej uchybienia w zakresie naruszenia przepisów procesowych miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby Komisja przeprowadziła postępowanie w sposób prawidłowy, należycie zebrała materiał dowodowy i prawidłowo go oceniła – jej decyzja prowadziłaby do umorzenia postępowania albo stwierdzenia nieodwracalnych skutków prawnych, polegających na sprzedaży nieruchomości osobie trzeciej, działającej w dobrej wierze.

Mając na uwadze podniesione zarzuty skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, umorzenie postępowania wszczętego z urzędu przez Komisję postanowieniem z [...] października 2018 r. jako bezprzedmiotowego, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie wniesiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości.

Z. D. , W. C. , A. W. I. K. i M. W. zaskarżyli decyzję z [...] lutego 2019 r. w całości zarzucając jej naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 w zw. art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez błędne ustalenie, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej z uwagi na nieustalenie przesłanki posiadania nieruchomości przez jej właściciela w czasie składania wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, kiedy to w rzeczywistości Prezydent wydał tę decyzję zgodnie z ówcześnie uznawaną linią orzeczniczą i doktrynalną, co do wykładni art. 7 dekretu, które nie uwypuklały obowiązku szczegółowego badania przesłanki posiadania ani zamieszczania szczegółowych rozważań w tym przedmiocie w uzasadnieniu decyzji;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 w zw. art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4b ustawy z 9 marca 2017 r., poprzez błędne przyjęcie, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej z uwagi na nieustalenie przesłanki posiadania nieruchomości, bez wykazania przez Komisję w jaki sposób zarzucane naruszenie przepisów prawa miałoby wpłynąć na wynik sprawy.

3. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8 K.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez przekroczenie granic ingerencji władzy w prawa jednostki i jednocześnie naruszenie zasady proporcjonalności sensu largo, tj. stosowania przez państwo, przy ingerowaniu w konstytucyjne prawa swoich obywateli, tylko takich środków prawnych, które są rzeczywiście niezbędne, a do tego proporcjonalne do zamierzonego rezultatu.

Zdaniem skarżących ww. uchybienia w zakresie naruszenia przepisów procesowych miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby Komisja przeprowadziła postępowanie w sposób prawidłowy, należycie zebrała materiał dowodowy i go prawidłowo oceniła – jej decyzja prowadziłaby do umorzenia postępowania.

Mając na uwadze podniesione zarzuty, skarżący wnieśli o uchylnie zaskarżonej decyzji, umorzenie postępowania rozpoznawczego w sprawie decyzji reprywatyzacyjnej wszczętego z urzędu przez Komisję postanowieniem z [...] października 2018 r., zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie wniesiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniami z 10 czerwca 2019 r. wydanymi w sprawach o sygn. akt I SA/Wa 920/19 i I SA/Wa 921/19 postanowił połączyć ww. sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. akt I SA/Wa 919/19 i prowadzić je pod sygn. akt I SA/Wa 919/19.

Prawomocnym postanowieniem z 10 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 919/19, po rozpoznaniu wniosków [...] S.A. w W. oraz Z. D., W. C. , A. W. , I. K. i M. W., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jego wydania.

Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji, przede wszystkim zaznaczyć trzeba, iż wydana ona została w postępowaniu prowadzonym przed Komisją do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na podstawie ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2018 r. poz. 2267 dalej ustawa z 9 marca 2017 r.) Komisja uchyliła decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2000 r. i przekazała sprawę Prezydentowi do ponownego rozpoznania (decyzja z [...] marca 2014 r. objęta jest postępowaniem w sprawie o sygn. I SA/Wa 916/19).

W niniejszej sprawie istota sporu pomiędzy skarżącymi, a Komisją dotyczyła ustalenia przesłanki posiadania, o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, istotnej dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej położonej w W. przy ul [...] , objętej księgą hip. nr [...] , w tej sprawie działki oznaczonej obecnie jako nr [...] obręb [...] (podwórko przed budynkiem przy ul [...] , który objęty jest postepowaniem w sprawie o sygn. I SA/Wa 922/19).

Sąd wskazuje, w tym miejscu że nie podziela stanowiska Komisji, co do naruszenia przez Prezydenta przepisu art. 30 ust 1 pkt 4a i 30 ust 1 pkt 4b ustawy z 9 marca 2017 r. z uwagi nieustalenie posiadania. Wniosek dekretowy w tej sprawie został złożony przez K. Z. w dniu [...] czerwca 1948 r., który zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w W. Oddziału Ksiąg Wieczystych z [...] maja 1948 r. nr [...] był właścicielem tej nieruchomości na podstawie aktów kupna z [...] sierpnia 1931 r. i [...] października 1932 r.

Z art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i pkt 4b ustawy wynika, że w postępowaniu rozpoznawczym Komisja wydaje decyzję, w której uchyla decyzję reprywatyzacyjną w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi, który wydał ostateczną decyzję reprywatyzacyjną, jeżeli decyzja reprywatyzacyjna została wydana pomimo nieustalenia przesłanki posiadania nieruchomości warszawskiej przez dotychczasowego właściciela lub jego następców prawnych, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu.

Sąd w składzie obecnym podziela stanowisko wyrażone dotychczas w orzecznictwie tutejszego sądu, w tym wyrażone w wyroku w sprawie o sygn. I SA/Wa 2146/18, w którym wskazano, że "(..)Prawodawca wprowadzając regulację z art. 7 dekretu zdecydował się na mieszany administracyjno-cywilny tryb regulacji tych spraw. Miało to uzasadnienie, ponieważ razem z dekretem weszły w życie dwa inne dekrety - Dekret z dnia 26 października 1945 r. o prawie zabudowy (Dz. U. Nr 50, poz. 280) oraz dekret z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny (Dz. U. Nr 50, poz. 281). Komunalizacja gruntów na obszarze W. została skorelowana z obowiązkami administracyjnoprawnymi nakładanymi na osoby uprawnione, które były zobowiązane do rozbiórki budynków zniszczonych, czy też naprawy budynków uszkodzonych.

Aby efektywnie prowadzić postępowania administracyjne w sprawach dekretowych prawodawca musiał podejść praktycznie do kwestii ustalenia stron tego rodzaju postępowań. Ekstraordynaryjna powojenna sytuacja stolicy wymagała, aby postępowania dekretowe nie grzęzły na początkowym etapie, nie koncentrowały się na wyjaśnianiu sporów o to, czy wniosek dekretowy złożyła, aby na pewno osoba uprawniona.

W dacie wejścia w życie dekretu na terenie W. obowiązywał Kodeks Napoleona – dalej zwany "kn" oraz prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z dnia 26 kwietnia 1818 r. (w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Komisarza Generalnego Ziem Wschodnich z dnia 3 sierpnia 1919 r. - Dz. U. RP z 1928 r. Nr 53, poz. 510) w zakresie regulacji stosunków prawnorzeczowych.

Jeżeli chodzi o przeddekretowego właściciela nieruchomości zapisanego w księdze hipotecznej sytuacja była prosta. Dotychczasowy właściciel mógł udowodnić swe prawa, jako strona, w postępowaniu dekretowym przez złożenie stosownego dokumentu z księgi hipotecznej (świadectwa wystawionego przez Wydział Hipoteczny Sądu Okręgowego w W.). Dekret nie odbierał dotychczasowemu właścicielowi posiadania nieruchomości. Objęcie gruntu w. w posiadanie przez gminę W. miało charakter formalny. Prawo przewidywało domniemanie prawne, że osoba posiada rzecz jako jej samoistny posiadacz (art. 2230 kn). Co istotne, gdy na nieruchomości znajdował się w dacie wejścia w życie dekretu budynek nadający się do naprawy dotychczasowy właściciel pozostawał nadal właścicielem budynku.

(..) Zdaniem Sądu szczególna powojenna sytuacja W. uzasadniała wprowadzenie dwustopniowego trybu ustanowienia prawa zabudowy (wieczystej dzierżawy). Postępowanie administracyjne miało wyjaśnić, czy istnieje osoba legitymowana do nabycia tego prawa (strona postępowania), a jeżeli tak, to, czy planistyczne przeznaczenie gruntu pozwoli na ustanowienie tego prawa na rzecz tego podmiotu poprzez zawarcie w późniejszym czasie stosownej umowy.

Treść art. 7 dekretu świadczy o tym, że w pierwszym etapie postępowania o ustanowienie prawa zabudowy, czy wieczystej dzierżawy (administracyjnym) kluczowe znaczenie miało udokumentowanie przez prawnego następcę przesłanki "posiadania", a nie wykazanie faktycznego władania rzeczą.

W ocenie Sądu na tym etapie sprawy (administracyjnym) nie mogła być rozpatrywana przesłanka posiadania rozumiana w sensie cywilistycznym. Uwzględnienie przez organ gminy w postępowaniu administracyjnym wniosku o przyznanie prawa zabudowy, czy wieczystej dzierżawy nie było determinowane wykazaniem faktycznego władania gruntem. Gdyby tak było przesłanka posiadania byłaby wymieniona w art. 7 ust. 2 dekretu, jako jedna z merytorycznych przesłanek rozstrzygnięcia.(..) Tak też traktuje uprawnionych instrukcja Prezydenta [...] z dnia [...] października 1946 r. o trybie postępowania przy obejmowaniu gruntów w posiadanie...(Dz. Urz. R.N. i Z.M. Nr 7 z 1946 r. - publikacja pochodząca ze zbiorów [...] Biblioteki Cyfrowej (..)

Z instrukcji tej wynika, że Zarząd Miejski W. uważał będzie za dotychczasowego właściciela osobę legitymującą się m.in. wyciągiem z wykazu hipotecznego, odpisem aktu notarialnego, orzeczeniem sądowym, zaświadczeniem władz administracyjnych.(..). We wniosku uprawnionego o objęcie gruntu w posiadanie przez gminę W. należało wymienić posiadane dokumenty stwierdzające dotychczasowy tytuł własności lub użytkowanie gruntu i adres. Stanowiące Załącznik Nr 1 do instrukcji ogłoszenie o przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie wskazuje, że dotychczasowych właścicieli należy określać według posiadanych dokumentów. W ogłoszeniu wzywało się dotychczasowych właścicieli lub ich prawnych następców do udziału w oględzinach (brak wymogu faktycznego władania gruntem). Stanowiący Załącznik Nr 2 do instrukcji wzór protokołu oględzin gruntu i znajdujących się na nim budynków, instalacji, urządzeń nie wymaga stwierdzenia przez członków komisji miejskiej, czy uprawniony faktycznie włada gruntem.

Powyższe wywody prowadzą do wniosku, że w intencji twórcy dekretu posiadanie dekretowe, o którym mowa w art. 7 ust. 1 należało wiązać z prawnymi następcami dotychczasowego właściciela, którzy wykazali się w postępowaniu administracyjnym stosownymi dokumentami o wprowadzeniu ich w posiadanie gruntu. Nie było istotne fizyczne władanie gruntem. Tylko takie założenie pozwalało na sprawne i legalne przeprowadzenie skorelowanych z sobą postępowań administracyjnych wynikających ze wskazanych wyżej dwóch dekretów.

Odnosząc się do trzeciego zagadnienia (późniejszego i obecnego stanu prawnego wiążącego się z dekretem) Sąd zwraca uwagę, że po 1 stycznia 1947 r. przesłanka "posiadania" z art. 7 ust. 1 dekretu została pominięta przez prawodawcę, nawet jako wymóg dopuszczalności wniosku dekretowego.

1 stycznia 1947 r. nastąpiła unifikacja prawa cywilnego. Radykalnej zmianie uległy przepisy z zakresu prawa spadkowego i prawa rzeczowego. Skutkiem tej zmiany była likwidacja ścisłej zależności między posiadaniem i nabyciem praw spadkowych oraz między posiadaniem i nabyciem oraz wykonywaniem prawa rzeczowego do gruntu (...).

Jeżeli chodzi o zmiany w prawie rzeczowym prawo zabudowy i prawo dzierżawy wieczystej zostały zastąpione prawem własności czasowej (art. XXXIX § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych – Dz. U. Nr 57, poz. 321). Prawo własności czasowej miało bardziej elastyczny charakter, niż prawo zabudowy. Umowa przeniesienia własności z prawem powrotu do zbywcy po upływie określonego czasu mogła (nie musiała) określać sposób korzystania z gruntu. Nie było przymusu określenia w umowie, że grunt ma być przeznaczony pod zabudowę. Przy braku określenia w umowie sposobu korzystania z gruntu właściciel czasowy rozstrzygał sam o przeznaczeniu nieruchomości (art. 103, art. 105, art. 106 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe –Dz. U. Nr 57, poz. 319).

Rezygnacja przez prawodawcę z instytucji wprowadzenia w posiadanie następcy prawnego dotychczasowego właściciela i likwidacja przymusu zabudowy gruntu otrzymanego na własność czasową świadczą o tym, że przesłanka posiadania z art. 7 ust. 1 dekretu przestała być warunkiem niezbędnym do wykazania w postępowaniu dekretowym legitymacji do bycia stroną tego postępowania, jak też do zawarcia umowy o ustanowienie prawa własności czasowej. Wprowadzone później prawo użytkowania wieczystego również nie musiało zawsze wiązać się z przymusem zabudowy gruntu. Sposób korzystania z gruntu był ustalany pomiędzy stronami w umowie [art. 17 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) art. 233 w zw. z art. 239 Kodeksu cywilnego].

Sąd zwraca uwagę, że takie stanowisko Sądu potwierdza, przyjęte po 1 stycznia 1947 r., lokalne prawodawstwo i praktyka organów W. , które dotyczyły gruntów w. Po 1 stycznia 1947 r. do udziału w oględzinach gruntów na potrzeby sporządzenia protokołów objęcia ich w posiadanie przez W. wzywano dotychczasowych właścicieli (wg. posiadanych dokumentów) lub ich następców prawnych. Nie wymagano, aby byli oni w posiadaniu gruntów. Lokalna władza informowała, że co do terenów przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na potrzeby przedstawicielstw państw obcych (wymienionych w uchwale), wnioski dotychczasowych właścicieli o przyznanie prawa własności czasowej, jak również nabywców praw dotychczasowych właścicieli, nie będą mogły być uwzględnione. Osoby te mogły uzyskać prawo własności czasowej do innych gruntów w trybie art. 7 ust. 4 dekretu. Tu również brak wymogu, aby nabywcy praw byli w posiadaniu gruntów (ogłoszenie i obwieszczenie z Dz. Urz. R.N. i Z.M. Nr 11 z 1947 r. - publikacja pochodząca ze zbiorów [...] Biblioteki Cyfrowej (..). W uchwale Rady Narodowej W. z dnia 18 listopada 1947 r. w przedmiocie wydawania promes na zawieranie umów o prawo własności czasowej (Dz. Urz. R.N i Z.M. Nr 10 z 1948 r. – publikacja pochodząca ze zbiorów [...] Biblioteki Cyfrowej –(..) zwolniono dotychczasowych właścicieli i ich prawnych następców od opłat za promesę. W uchwale wskazano też, że od wniosku o przyznanie prawa własności czasowej złożonego przez dotychczasowego właściciela lub jego prawnego następcę pobierana będzie opłata – 3000 zł. W uchwale nie ma wymogu, aby prawny następca był w posiadaniu gruntu. Uchwała Rady Narodowej W. z dnia 12 maja 1948 r. w przedmiocie wzywania dotychczasowych właścicieli (...) do złożenia zobowiązań zagospodarowywania gruntów (Dz. Urz. R.N. i Z.M. Nr 25 z 1948 r. – publikacja pochodząca ze zbiorów [...] Biblioteki Cyfrowej –(..) nie wymagała, aby warunkiem zawarcia umowy o własność czasową było wykazanie przez dotychczasowego właściciela faktycznego władztwa nad gruntem.

W tym kierunku podążył ustawodawca wprowadzając kolejne przepisy z zakresu tzw. gruntów w. Z art. 51 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70) wynikało, że poprzedniemu właścicielowi gruntu (przepis nie wprowadza zwrotu: "będącemu w posiadaniu gruntu)...może być odmówione prawo własności czasowej tego gruntu, stosownie do przepisów tego dekretu, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 tego dekretu, także ze względu na cele określone w art. 3 niniejszej ustawy.

W późniejszych regulacjach z zakresu gruntów w. ustawodawca konsekwentnie pomijał przesłankę "posiadania" z art. 7 ust. 1 dekretu. Z § 1 ust. 1 uchwały Nr 11 z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze W. w wieczyste użytkowanie (M.P. Nr 6, poz. 18) wynikało, że tereny zabudowane określonym w tym przepisie budynkami mogą być oddane w wieczyste użytkowanie dotychczasowym właścicielom lub ich następcom prawnym (brak dookreślenia: "będącym w posiadaniu gruntu"), którzy nie złożyli w terminie wniosków dekretowych. Art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) przewidywał, że poprzedni właściciele działek (...) lub ich następcy prawni mogą zgłosić w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie wymienionych gruntów w użytkowanie wieczyste. Także art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741) – dalej zwanej "ugn" przyznał prawo do zwrotu nieruchomości poprzednim właścicielom (...), jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni (...) wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste. W obu tych przypadkach brak dookreślenia: "będący w posiadaniu gruntu".

Sąd zwraca uwagę, że jeżeli chodzi o dekret prawodawca zaniechał jego nowelizacji, mimo istotnych zmian przepisów prawa, jakie były na przestrzeni lat wprowadzane do obowiązującego porządku prawnego. Dlatego też art. 7 ust. 1 dekretu nie można interpretować kierując się tylko literalnym brzmieniem tego przepisu. Wyjaśnienie jego treści musi mieć punkt odniesienia do przyczyn wydania dekretu, jego kontekstu społecznego oraz innych regulacji prawnych stanowiących jego ówczesne i obecne otoczenie prawne (..).

Gdyby jednak nie uznać wskazanych wyżej argumentów za zasadne i przyjąć za Komisją, że przesłanka "posiadania" z art. 7 ust. 1 dekretu: 1) winna dotyczyć dotychczasowego właściciela gruntu lub jego prawnych następców, już na etapie złożenia wniosku dekretowego i być przesłanką rozstrzygnięcia; 2) należało ją pojmować jako określony stan faktyczny na gruncie; 3) przesłanka ta wciąż ma istotne znaczenie dla spraw dekretowych, to – zdaniem Sądu - przesłankę tę należało traktować w sposób szczególny.

Przyjmując powyższe założenia, co do przesłanki "posiadania" z art. 7 ust. 1 dekretu – zdaniem Sądu - nie można było jej rozpatrywać wyłącznie jako sprawowania faktycznego władztwa nad gruntem z zamiarem władania nim dla siebie. Jak wskazano wyżej w zniszczonej W. trwały roboty budowlane mające na celu doprowadzenie budynków do stanu używalności i wobec tego uprawnieni przebywali pod innymi adresami. Panował głód mieszkaniowy. Komisja mieszkaniowa przydzielała mieszkania osobom trzecim, jeżeli chodzi o budynki prywatne, które nadawały się do zamieszkania, ale nie zostały gruntownie wyremontowane przez osoby uprawnione po 13 września 1944 r. (art. 2, art. 4 lit. a i c, art. 10 lit. b i c dekretu PKWN z dnia 7 września 1944 r. o komisjach mieszkaniowych). W późniejszym czasie przydziału lokalu dokonywała władza kwaterunkowa, jeżeli budynki i lokale nie zostały wyłączone spod publicznej gospodarki lokalami (art. 2 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 3 lit. c dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu – Dz. U. z 1946 r. Nr 4, poz. 27).

W takich warunkach, w wielu przypadkach, nie było możliwe faktyczne władanie gruntem przez wnioskodawcę dekretowego w sposób wyłączny, niezakłócony, nieprzerwany. Wydaje się, że na potrzeby dekretu przesłankę "posiadania" należało zdefiniować szerzej. O "dekretowym" posiadaniu gruntu można było mówić także wówczas, gdy posiadacz miał samą tylko możliwość władania nieruchomością.

Do wykazania przesłanki "posiadania" z art. 7 ust. 1 dekretu – przy takich założeniach - wystarczające było, aby uprawniony, w momencie złożenia wniosku dekretowego, nie zrzekł się wykonywania władztwa nad nieruchomością, nie został wyzuty, wbrew swej woli, z posiadania przez osoby trzecie, czy pozbawiony możliwości władania nieruchomością poprzez jej zajęcie na cele publiczne, w trybie wywłaszczenia, czy też pozbawiony gruntu oddanego osobie prawa publicznego w zarząd i użytkowanie jako tzw. majątku opuszczonego lub porzuconego (poniemieckiego), którego posiadanie nie zostało mu przywrócone.

Na gruncie tak rozumianego art. 7 ust. 1 dekretu nie można było zatem przyjąć, że posiadacz gruntu musiał zawsze manifestować swe posiadanie poprzez aktywne, ciągłe sprawowanie fizycznego władania nieruchomością zabudowaną lub niezabudowaną budynkiem mieszkalnym, o którym mowa w art. 5 dekretu. Wystarczyło, że taki posiadacz miał samą tylko możność władania gruntem".

Podzielając w pełni powyższy pogląd, zdaniem Sądu, K. Z. (przeddekretowy właściciel spornej nieruchomości), w dacie złożenia wniosku dekretowego, był jego posiadaczem w zaprezentowanym wyżej rozumieniu. Zgromadzone w aktach dokumenty, w tym zaświadczenie Sądu Grodzkiego w W. Oddziału Ksiąg Wieczystych z [...] maja 1948 r. nr [...], w sposób dostateczny dowodzą, że K. Z. spełniał tak rozumianą przesłankę z art. 7 ust. 1 dekretu w dacie złożenia wniosku dekretowego. K. Z. złożył wniosek dekretowy, przedstawił wypis z księgi hipotecznej potwierdzającej jej nabycie na podstawie aktów kupna z [...] sierpnia 1931 r. i [...] października 1932 r. , a następnie czynnie uczestniczył w postępowaniu administracyjnym zaskarżając m.in. decyzję Prezydium Rady Narodowej odmawiającą mu przyznania prawa wieczystej dzierżawy do gruntu.

Jak Sąd wyjaśnił wyżej dla oceny legalności decyzji reprywatyzacyjnej z [...] lutego 2000 r. przesłanka posiadania, choć nadal formalnie widnieje w art. 7 ust. 1 dekretu, to nie miała jakiegokolwiek znaczenia. Sąd uznał, że: nie dotyczyła ona dotychczasowego właściciela gruntu a rozumiana jako faktyczne władanie rzeczą dla siebie wchodziłaby w grę dopiero wówczas gdy byłaby przedmiotem umowy o ustanowienie prawa zabudowy, czy wieczystej dzierżawy i winna być wówczas rozumiana jako sama tylko możliwość władania gruntem, jako przesłanka dopuszczalności wniosku dekretowego utraciła znaczenie po 1 stycznia 1947 r. Działka objęta niniejszym postępowaniem nr [...] podwórko przed budynkiem przy ul [...] .

Wobec tego brak było podstaw do zastosowania przez Komisję art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i w zw. z art. 30 ust 1 pkt 4b ustawy. Komisja, wydając zaskarżoną decyzję, naruszyła więc art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i w zw. z art. 30 ust 1 pkt 4b ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Sąd zwraca uwagę, że Komisja ma status tzw. organu nadzoru, który prowadzi postępowanie rozpoznawcze będące administracyjnym postępowaniem nadzwyczajnym w rozumieniu art. 16 § 1 i art. 163 kpa. Wobec tego, że przedmiotem weryfikacji Komisji była w niniejszej sprawie decyzja ostateczna, której służy domniemanie zgodności z prawem (art. 16 § 1 kpa), samo stwierdzone w postępowaniu rozpoznawczym "nieustalenie posiadania" przez organ dekretowy nie mogło prowadzić do eliminacji kontrolowanej decyzji z obrotu prawnego, jeżeli to uchybienie nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy.

Takie stanowisko Sądu realizuje konstytucyjną zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa oraz zasadę bezpieczeństwa obrotu prawnego, które są wywodzone z ogólnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), która ma swe rozwinięcie w przepisach procedury administracyjnej (art. 8 § 1 kpa). Na marginesie Sad wskazuje, że dostrzegł to również ustawodawca w nowelizacji ustawy z 9 marca 2017 r., który w art. 1 ust 4a ustawy z 17 września 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa , ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 5 października 2020 r. poz.1709), w art. 15 ustawy z 9 marca 2017 r. w ust. 2 dodał zdanie drugie i trzecie w brzmieniu: "Nie wszczyna się postępowania rozpoznawczego, jeżeli uprawdopodobnienie dotyczy wyłącznie braku zbadania przesłanki posiadania, o którym mowa w art. 30 ust. 1 pkt 4b, a z akt sprawy zgromadzonych na etapie czynności sprawdzających wynika, że dotychczasowy właściciel lub jego następcy prawni, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, przesłankę posiadania spełnili. Jeśli z akt sprawy zgromadzonych na etapie czynności sprawdzających wynika, iż decyzja reprywatyzacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne, postępowanie rozpoznawcze można ograniczyć do wszczęcia postępowania jedynie w przedmiocie nałożenia obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia, o którym mowa w art. 31."

Reasumując, zdaniem Sądu uchylenie przez Komisję decyzji reprywatyzacyjnej, tylko z tego powodu, że nie była badana i ustalona w toku postępowania dekretowego przesłanka posiadania było błędne. Takie działanie nie realizowało także konstytucyjnej zasady praworządności, o której mowa w art. 7 Konstytucji RP, a która ma swe rozwinięcie w postępowaniu administracyjnym (art. 6 kpa)

W ponownie prowadzonym postępowaniu rozpoznawczym Komisja, rozważy inny sposób zakończenia sprawy, niż przewidziany w art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy, skoro podane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Komisji powody uchylenia decyzji reprywatyzacyjnej nie uzasadniały zastosowania art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a i w zw. z art. 30 ust 1 pkt 4b ustawy.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa (pkt 1 wyroku) oraz art. 200 ppsa (pkt 2, 3 i 4 wyroku) orzekł, jak w sentencji.