Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1028/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 7, 77  par. 1, 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 17 ust. 5  pkt 1  lit. b, art. 27  ust. 5  pkt 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 145  par. 1 pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. Zasądza na rzecz strony skarżącej od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez G. M., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 28 maja 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad matką G. M.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], Wójt Gminy odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad matką G. M.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że w dniu 18 lutego 2021 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – G. M.

Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący od dnia 6 grudnia 2016 r. nie podejmuje zatrudnienia i sprawuje opiekę nad matką, a tym samym spełnia przesłankę określoną w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Równocześnie od dnia 1 listopada 2020 r. do chwili obecnej skarżący pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy.

Powołując się na art. 17 ust.5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ stwierdził, że wnioskodawca ma obecnie przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, który nadal pobiera - z zasiłku tego nie zrezygnował. Oświadczenie skarżącego, złożone pod warunkiem, że zrezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w chwili gdy nabędzie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające. Świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane wnioskodawcy, bowiem w sprawie zachodzi przesłanka negatywna ujęta w art. 27 ust.5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nadto organ pierwszej instancji powołując się na art. 17 ust. 1 b ww. ustawy, stwierdził, że ponieważ niepełnosprawność G. M. powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia, jak również po ukończeniu przez nią 25 roku życia, tym samym nie spełnia kolejnego kryterium pozwalającego na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ pierwszej instancji odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. ( sygn. akt K 38/13) i wskazał,, że wydanie wyroku nie daje podstaw do uznania aby zaniechać bądź wykluczyć możliwość stosowania przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - poprzez jego zastosowanie pomimo uznania tego przepisu za sprzeczny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. (sygn. akt K 38/13).

Wskazał również, że już sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winien być traktowany przez organy orzekające jako skorzystanie z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, to jest świadczenia pielęgnacyjnego. Oczekiwanie i wymaganie organu, by strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem przez organ, czy spełnia ona pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby ją w trudnej sytuacji, wprowadzało niepewność co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium powołało treść przepisów art. 17 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miały zastosowanie w niniejszej sprawie.

Wskazało, że w dniu 18 lutego 2021 r. skarżący złożył do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G. M., która zgodnie z przedłożoną kserokopią orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 22 listopada 2016 r., znak: [...], została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, który ustalony został od dnia 14 października 2016 r. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność u G. M. istnieje od 67-go roku życia.

Zdaniem Kolegium stanowisko organu pierwszej instancji, dotyczące niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ww. ustawy, jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni tego przepisu. Kolegium podniosło, że cytowany wyżej przepis stanowił przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z dnia 23 października 2014 r. poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku.

W niniejszej sprawie ustalono, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest na stałe zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności i z powodu wieku (82 lata) oraz schorzeń wymaga stałej opieki. Skarżący stara się zapewnić matce wszystkie niezbędne potrzeby życiowe, tj. pomaga jej przy porannej toalecie, ubieraniu, podaje posiłki oraz lekarstwa. Dba o porządek i czystość wokół chorej, zapewnia matce zakup leków, realizuje recepty i podaje leki zgodnie z zaleceniami lekarskimi. G. M. ma problemy z chodzeniem, niedowidzi, niedosłyszy, ma problemy z sercem i oddychaniem. W ostatnim czasie pojawił się ból i obrzęki kończyn.

Z oświadczenia skarżącego wynika, że nie pracuje, opiekuje się niepełnosprawną matką w dzień i w nocy. Wykonuje takie czynności jak: pranie, prasowanie, gotowanie, sprzątanie, pomoc przy toalecie oraz przy kąpieli (z pomocą swojej siostry). Wozi mamę do lekarzy, pomaga przy podawaniu lekarstw.

Do akt sprawy dołączono decyzję z dnia [...] 2020 r., znak: [...], wydaną przez Inspektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy, którą orzeczono o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego w wysokości 620,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. w związku z opieką nad matką G. M.

Organ pierwszej instancji przyjął więc, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna z art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż skarżący ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką od dnia 1 listopada 2021 r. dnia 31 października 2021 r.

Zdaniem Kolegium, w świetle przywołanych przepisów, rozstrzygnięcie zbiegu praw do świadczeń wymaga złożenia oświadczenia, czyli wyboru przez beneficjenta jednego ze świadczeń.

Niemniej jednak z treści materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wynika, że niepełnosprawna G. M. ma oprócz wnioskodawcy jeszcze siedmioro dzieci i są to: B. O. 53 lata, pracuje za granicą; I. O. - gospodyni domowa 47 lat, zam. O; G. M. - gospodyni domowa 44 lata, zam. O; Z. O. - rencistka 39 lat, zam. O; A. M. - bezrobotny 52 lata, zam. O; F. M. - pracuje 51 lat, zam. O; S. M. - pracuje 41 lat, zam. L.

Zatem krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki G. M. jest w tym przypadku szeroki i obejmuje wszystkie ww. osoby, które taką opiekę powinny sprawować. Kolegium podniosło więc, że co najmniej 4 z tych osób nie pracują zawodowo oraz mieszkają w tej samej miejscowości, co osoba wymagająca opieki.

Wskazało dalej Kolegium, że w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad starszymi rodzicami aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej. Niezależnie od powyższego podniosło, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli dzieci G. M. z subiektywnych względów (np. miejsce zamieszkania, wykonywanie pracy zawodowej) nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w bezpośredni sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci G. M. (w ramach obowiązku alimentacyjnego), zobowiązane w takim samym stopniu do alimentacji względem matki.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ww. ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, że sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.

Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna.

Z powyższego wynika, że musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki

lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W ocenie Kolegium w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a koniecznością stałej opieki nad osobą wymagającą opieki, tj. G. M. Jakkolwiek G. M., tj. osoba wymagająca opieki ze względu na występującą niepełnosprawność wymaga opieki i pomocy osób drugich, to sprawowana przez skarżącego opieka - w ocenie Kolegium - nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszała go do definitywnej rezygnacji z podejmowania zatrudnienie lub innej pracy zarobkowej.

Istotne jest równie, to że niepełnosprawność u matki skarżącego istnieje od 67go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 października 2016 r., natomiast wniosek o przyznanie świadczenia strona złożyła dopiero we wrześniu 2020 r. Nadto wskazało Kolegium, że do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez skarżącego niewątpliwie można zaliczyć pomoc w utrzymaniu higieny ciała, przy których jednakże - zgodnie z jego oświadczeniem - pomaga mu siostra. Natomiast takie czynności jak: przygotowanie posiłków, podawanie lekarstw, sprzątanie, pranie, prasowanie, umawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z powyższego wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującego nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący zarzucił Kolegium naruszenie przepisów:

1) art. 77 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym rozpatrzeniem - tj. dotyczącym niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza w zakresie stosunków rodzinnych pomiędzy skarżącym, matką, a resztą rodzeństwa;

2) art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony;

3) art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, że sam fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

4) art. 8 i art. 9 k.p.a. przez niewypełnienie obowiązku pouczenia skarżącego o treści art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i możliwości dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia;

5) art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędna wykładnię zakładającą, że sama okoliczność posiadania przez G. M. dzieci stanowi kryterium negatywne dla przyznania świadczenia, a konsekwencji błędne uznanie, że fakt istnienia obowiązku alimentacyjnego dzieci względem matki ma istotne znaczenie dla oceny wniosku złożonego przez jej syna;

6) art. 17 ust. 4 i art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych poprzez pominięcie wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej i przyjęcie, że wobec istniejącego abstrakcyjnie obowiązku alimentacyjnego dzieci względem matki świadczenie nie przysługuje osobie sprawującej faktyczną opiekę nad niepełnosprawną matka,

7) art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie przez co decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych;

8) art. 17 pkt 5 lit b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez pominięcie ratio legis ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący wniósł więc o uchylenie zaskarżonej decyzji, decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postepowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei po myśli art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W przepisie art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych określono natomiast przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym w pkt 1 lit. b, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Zaznaczyć należy, że w przypadku zbiegu uprawnień między innymi do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów i świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami (art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - syn, a opieka sprawowana jest nad matką skarżącego – G. M., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 22 listopada 2016 r., z którego wynika, że ze niepełnosprawność istnieje od 67 - go roku życia oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 22 lipca 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Z kolei z wywiadu środowiskowego wynika, że G. M. z powodu wieku (82 lata) i schorzeń wymaga stałej opieki we wszystkich czynnościach. Skarżący pomaga matce przy codziennej toalecie, ubieraniu, przygotowywaniu posiłków, leków, dba o porządek w domu, zapewnia matce zakupy leków i je podaje. Chora ma bowiem problemy z poruszaniem się, niedowidzi, niedosłyszy, ma problemy z sercem i oddychaniem. Skarżący nie pracuje, opiekuje się niepełnosprawną matką, a opieka jest sprawowana całodobowo.

Ustalono nadto, że decyzją Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r., znak: [...], przyznano skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 620 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2020 r. do dnia 31 października 201 r. w związku z opieką nad matką G. M.

Powodem odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez organ pierwszej instancji było po pierwsze: nie spełnienie przesłanki formalnej wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała przed ukończeniem przez nią 25 roku życia, po drugie brak rezygnacji przez skarżącego ze specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zdaniem Sądu w uzasadnieniu swojej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie przyjęło, że stanowisko organu pierwszej instancji, co do treści art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, iż wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP)". W sprawie interpretacji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 25 roku życia przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód w jego stosowaniu. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium mementu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z jego pominięciem. Nie jest więc dopuszczalne oparcie decyzji przyznającej przyznanie tego prawa na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. (tak też NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r,. sygn. akt I OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16).

Pomimo, że trafnie zauważyło Kolegium powyższe kwestie, to w ocenie Sądu błędem było utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Orzekające w niniejszej sprawie w drugiej instancji SKO uznało, bowiem, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, gdyż sprawowana przez skarżącego opieka nie ma charakteru tego rodzaju, aby zmuszała go do definitywnej rezygnacji z podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nadto, zdaniem Kolegium, krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem wymagającej opieki G. M. jest szeroki - chora oprócz skarżącego ma siedmioro dzieci, przy czym jak ustalono co najmniej 4 z tych osób nie pracują zawodowo oraz mieszkają w tej samej miejscowości co wymagająca opieki matka. Kolegium zaakceptowało także stanowisko organu pierwszej instancji dotyczące niemożności przyznania przedmiotowego świadczenia w sytuacji pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W związku z tak kategorycznym stwierdzeniem Kolegium, zwrócić należy uwagę, że ten aspekt winien być jednakże przez orzekające organy dogłębnie wyjaśniony. Po pierwsze przypomnieć należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała i długoterminowa. Określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Podkreślić trzeba także, że nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Każdy zatem przypadek wymaga w tym względzie indywidualnej, wnikliwej oceny.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że matka skarżącego jest osobą schorowaną, niepełnosprawną w stopniu znacznym, zaś skarżący opiekuje się matką całodobowo.

W związku z tym w ocenie Sądu za przedwczesne, bez dokonania oceny wszystkich dowodów i bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, należało ocenić stanowisko Kolegium, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka jaką jest niesprawowanie opieki w zakresie powodującym konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia przez skarżącego, warunkującej otrzymanie przez niego żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero bowiem ocena całokształtu okoliczności sprawy powinna dać organom odpowiedź na pytanie, czy matkę skarżącego można pozostawić bez opieki skarżącego lub innych osób na dłuższy okres czasu, czy też jest to wykluczone, bo nie jest ona w stanie bez pomocy tych osób w najprostszych czynnościach dnia codziennego egzystować samodzielnie. W konsekwencji więc, że czynności opiekuńcze, które są niezbędne do wykonania są na tyle absorbujące skarżącego, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia nawet w niewielkim rozmiarze.

Wobec powyższego stwierdzenie przez Kolegium, że czynności opiekuńcze są do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niewielkim rozmiarze nie jest póki co uprawnione. Z akt sprawy nie wynika, aby inne osoby jeszcze oprócz skarżącego zajmowały się jego matką lub były w stanie się nią opiekować. Z ustaleń poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego wynika, że rodzeństwo skarżącego nie sprawuje opieki nad matką z uwagi na zobowiązania zawodowe, czy założenie własnych rodzin.

W powyższych aspektach należy więc dokonać jednoznacznych ustaleń, a bez nich nie można zakładać a priori, że co najmniej 4 spośród wskazanych dzieci skarżącej może wspomóc w opiece.

Sąd nie podziela również stanowiska organu odwoławczego co do istnienia negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w postaci pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Organ powołał się w tym zakresie na brzmienie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Niewątpliwie celem powyższej regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania wymienionych tam świadczeń. Ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych nakazuje jednak rozwiązać problem kumulacji świadczeń w odmienny sposób niż uczyniły to w przedmiotowej sprawie organy. Przepis ten nie wyklucza możliwości przyznania innego świadczenia bądź jego zmiany w przypadku spełniania warunkujących go przesłanek lecz statuuje prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia dla niej korzystniejszego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. wyrok NSA z dnia z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. I OSK 235/18, LEX nr 2531523, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1151/19, wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 423/19).

Skarżący miał więc prawo oczekiwać od organów, że te podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania mu korzystniejszego świadczenia, zamiast przyjęcia, iż dopóki w obrocie pozostaje decyzja przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, dopóty przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie możliwe. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane (por. wyrok Wsa w Gdańsku z dnia 5 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 841/19). Innymi słowy, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń.

Należy przy tym podkreślić, że w niniejszej sprawie skarżący w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji podał, że w samym wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dokonał takiego wyboru.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że orzekające organy naruszyły przepisy prawa materialnego – art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy przez ich błędną wykładnię i zastosowanie oraz przepisy postępowania – art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), a w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego, nie dążąc tym samym do osiągnięcia prawdy obiektywnej. Zasada ta jest bowiem realizowana przede wszystkim przez przepisy normujące postępowanie dowodowe, zwłaszcza przez art. 7 i 77 § 1, nakazujący organom administracji zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a. nakazujący ocenę faktu udowodnienia poszczególnych okoliczności na podstawie całego materiału dowodowego, czemu w tej sprawie w szczególności uchybiły orzekające organy.

Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez Sąd ocenę prawną, zgodnie z postanowieniami art. 153 P.p.s.a. Organy powinny ustalić w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i należycie oceniony, czy skarżący spełnił ustawowe przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c a także art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.