Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 101/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2008-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 22 par. 2, art. 26 par. 1 i  5, art. 27 par. 1 pkt 2, art. 36 par. 3, art. 64c par. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Teza: 1. Użyte w art.27 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej cyt. jako u.p.e.a.) określenie " adres zobowiązanego" należy interpretować w powiązaniu z art. 22 §2 ustawy  a więc rozumieć je jako miejsce faktycznego zamieszkiwania zobowiązanego. Na powiązanie określenia "adres" zobowiązanego z miejscem jego pobytu wskazuje również art. 36 § 3 ustawy egzekucyjnej , nakładający na zobowiązanego obowiązek powiadamiania organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu , trwającej dłużej niż jeden miesiąc.

2. Do elementów decydujących o prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego należy niewątpliwie prawidłowo wskazany adres zobowiązanego rozumiany w przedstawionym wyżej sensie. Brak takiego adresu uniemożliwia bowiem organowi egzekucyjnemu doręczenie tytułu wykonawczego zobowiązanemu w konsekwencji uniemożliwia przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji znajduje zaś zastosowanie przewidziane w art. 64c § 2 u.p.e.a. obciążenie wierzyciela zryczałtowanymi wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny.

TEZY

1. Użyte w art.27 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej cyt. jako u.p.e.a.) określenie " adres zobowiązanego" należy interpretować w powiązaniu z art. 22 §2 ustawy  a więc rozumieć je jako miejsce faktycznego zamieszkiwania zobowiązanego. Na powiązanie określenia "adres" zobowiązanego z miejscem jego pobytu wskazuje również art. 36 § 3 ustawy egzekucyjnej , nakładający na zobowiązanego obowiązek powiadamiania organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu , trwającej dłużej niż jeden miesiąc.

2. Do elementów decydujących o prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego należy niewątpliwie prawidłowo wskazany adres zobowiązanego rozumiany w przedstawionym wyżej sensie. Brak takiego adresu uniemożliwia bowiem organowi egzekucyjnemu doręczenie tytułu wykonawczego zobowiązanemu w konsekwencji uniemożliwia przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji znajduje zaś zastosowanie przewidziane w art. 64c § 2 u.p.e.a. obciążenie wierzyciela zryczałtowanymi wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski Sędzia WSA Wiesława Pierechod Protokolant Anna Fic po rozpoznaniu w Olsztynie, na rozprawie w dniu 12 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu "[...]" i "[...]", działając jako organ egzekucyjny nadał klauzulę o skierowaniu do egzekucji 27 tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej cyt. jako ZUS, wierzyciel) przeciwko A. C. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Pismem z dnia "[...]" organ egzekucyjny zwrócił wierzycielowi tytuły wykonawcze, gdyż egzekucja nie mogła być prowadzona z uwagi na fakt, iż zobowiązany od wielu lat nie mieszka pod adresem wskazanym w tytułach wykonawczych lecz zamieszkuje w Ł., gdzie prowadzi działalność gospodarczą oraz obciążył wierzyciela opłatą w kwocie 3,40 zł od każdego tytułu wykonawczego.

Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia ZUS, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 91,80 zł.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005r. nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej cyt. jako u.p.e.a.) opłaty, o których mowa w art. 64§ 1 i 6 oraz w art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty te z zastrzeżeniem art. 64c § 2-4, obciążają zobowiązanego. Zgodnie z art. 64c § 2 u.p.e.a., jeżeli tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tytułu do egzekucji, wierzyciel obowiązany jest uiścić, tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, kwotę wynoszącą 3 zł 40 gr.

Z materiału dowodowego wynika, iż zobowiązany nie mieszka w miejscowości S., od 1990 r. prowadzi działalność gospodarczą w Ł., gdzie również od wielu lat faktycznie mieszka z rodziną i gdzie znajduje się jego centrum interesów życiowych i gospodarczych mimo, że w dokumentach związanych z prowadzoną działalnością posługuje się adresem zameldowania jako adresem zamieszkania. W świetle art. 22 u.p.e.a. nie ulega jednakże wątpliwości, że właściwość miejscową organu egzekucyjnego ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Dodatkowo podniesiono, iż miejsce zamieszkania i zameldowania stanowią dwie odrębne instytucje prawne. Miejsce zamieszkania stanowi kategorię prawa cywilnego, o którym decydują wyłącznie przesłanki faktyczne, tzn. przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości oraz zamiar stałego pobytu, zaś miejsce zameldowania jest kategorią prawa administracyjnego, o której przesądza dokonanie określonej czynności administracyjnej przez właściwy organ administracyjny. Miejsce zameldowania mogłoby wyznaczać właściwość miejscową organu egzekucyjnego tylko w przypadku, gdy byłoby tożsame z miejscem zamieszkania. Taka sytuacja nie ma jednakże miejsca w niniejszym przypadku, zatem Naczelnik Urzędu Skarbowego nie mógł wszcząć postępowania egzekucyjnego i w związku z tym postąpił prawidłowo zwracając wierzycielowi tytuły wykonawcze oraz w oparciu o art. 64c § 2 u.p.e.a. obciążył go z tytułu zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny.

Dodatkowo Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż nie zasługuje na uwzględnienie stwierdzenie ZUS, iż organ egzekucyjny po ustaleniu, że zobowiązany nie mieszka pod wskazanym adresem winien zastosować tryb rekwizycji. Instytucja rekwizycji polega na zleceniu wykonania czynności egzekucyjnych w zakresie tylko określonych składników majątkowych zobowiązanego, znajdujących się na terenie działania organu rekwizycyjnego, a zatem w pozostałym zakresie organ zlecający wykonanie tych czynności pozostaje organem egzekucyjnym. Przekazanie kompetencji do przeprowadzenia określonych czynności egzekucyjnych organowi rekwizycyjnemu nie może być dokonane przez organ egzekucyjny, który został ustalony z naruszeniem kryteriów określonych w art. 22 u.p.e.a.

Tym samym organ odwoławczy stwierdził że przepis art. 64c § 2 u.p.e.a. określa obowiązek uiszczenia wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny w sytuacji wystąpienia wad tytułu uniemożliwiającego przeprowadzenie egzekucji, przy czym nie ma tu znaczenia sposób zachowania się organu po stwierdzeniu wad tytułu. Dlatego też podniesiona przez wierzyciela kwestia dotycząca konieczności zastosowania art. 31 u.p.e.a. pozostaje poza oceną organu odwoławczego.

W/w postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zaskarżył Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosząc o jego uchylenie, zarzucając mu naruszenie przepisów u.p.e.a. poprzez błędną interpretację art. 64c §2.

W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że w chwili kierowania egzekucji posługiwała się adresem zobowiązanego zawartym w dokumentach zgłoszeniowych, gdzie podany został jedynie adres zameldowania znajdujący się w miejscowości S., zaś jako adres prowadzenia działalności wskazano adres w Ł. Zgodnie z zasadą wypełniania dokumentów w przypadku, gdy adres zameldowania jest taki sam jak adres zamieszkania nie wypełnia się rubryki dotyczącej adresu zamieszkania. Dlatego wierzyciel skierował należności na drogę postępowania egzekucyjnego zgodnie z adresem zameldowania, wypełniając przesłanki wynikające z art. 22 § 2 u.p.e.a.

Dodatkowo podniesiono, iż poniesione przez organ egzekucyjny wydatki nie zostały poparte żadną dokumentacją. Wypełniono jedynie tytuły wykonawcze w części "L" poprzez wpisanie opłaty zryczałtowanej w wysokości 3,40 zł. Tymczasem przepis art. 64b u.p.e.a. stanowi, że wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ w związku z określonymi czynnościami. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie przedstawił żadnej dokumentacji, z której wynikałoby w związku z jakimi czynnościami poniósł wydatki egzekucyjne.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje postanowienie, jak również wcześniejszą argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Dodatkowo podniesiono, iż w niniejszej sprawie nie można mówić o wydatkach egzekucyjnych w związku z podejmowaniem czynności egzekucyjnych, gdyż do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w ogóle nie doszło. W sytuacji uniemożliwiającej przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego ustawodawca wprost przewidział, że wydatki które wierzyciel jest zobowiązany zwrócić organowi ustala się w formie zryczałtowanej w kwocie 3,40 zł od każdego tytułu wykonawczego. Chodzi wówczas o "wydatki poniesione przez organ egzekucyjny", a nie "wydatki egzekucyjne" o których mowa w art. 64b u.p.e.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., cyt. dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia co do zgodności z prawem, sąd zbadał więc prawidłowość wydanych w sprawie aktów zarówno pod względem zastosowania przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego. Wynik tego badania pozwala na stwierdzenie ,że skarga jest bezzasadna a zaskarżone postanowienie organu odwoławczego i poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego nie naruszają prawa.

Przechodząc do rozważenia zarzutów skargi , stwierdzić należy , że istota sporu sprowadza się do kwestii ,czy zasadnie uznano ,że tytuły wykonawcze wystawione przez skarżącego wierzyciela ( ZUS) zawierały wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny , do którego zostały skierowane ( a więc Urząd Skarbowy) a w konsekwencji , czy zasadnie zastosowany został art. 64c §2 u.p.e.a. jako podstawa obciążenia wierzyciela zryczałtowanymi wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny.

Aby odpowiedzieć na te pytania dokonać należy analizy okoliczności sprawy w świetle przepisów art. 22 §2 , art.27§1 pkt2 i art.64c§2 u.p.e.a.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa w art.22 §2 właściwość miejscową organu egzekucyjnego , stanowiąc ,że właściwość tę "w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem §3". Natomiast art. 27§1 pkt 2 tej ustawy , wśród wymogów jakim powinien odpowiadać tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela , wymienia obowiązek wskazania m.in. imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę prezentuje stanowisko , iż użyte w art.27§1 pkt 2 u.p.e.a. określenie " adres zobowiązanego" należy interpretować w powiązaniu z art. 22 §2 ustawy a więc rozumieć je jako miejsce faktycznego zamieszkiwania zobowiązanego. Na powiązanie określenia "adres" zobowiązanego z miejscem jego pobytu wskazuje również art. 36§3 ustawy egzekucyjnej , nakładający na zobowiązanego obowiązek powiadamiania organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu , trwającej dłużej niż jeden miesiąc.

Należy przy tym stwierdzić ,że miejsce zamieszkania nie zawsze tożsame jest z adresem zameldowania . Miejsce zamieszkania rozumieć bowiem należy zgodnie z art. 25 kodeksu cywilnego , co trafnie podniesiono w zaskarżonym postanowieniu. Cytowany przepis , wobec braku stosownych regulacji w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w kodeksie postępowania administracyjnego, ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Cytowany przepis stanowi zaś ,że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość , w której przebywa ona z zamiarem stałego pobytu. A zatem , samo zameldowanie konkretnej osoby na pobyt stały w danym lokalu nie jest jednoznaczne z jej faktycznym zamieszkiwaniem w określonym czasie w miejscu takiego zameldowania . Zauważenia wymaga przy tym, iż samo zameldowanie jest czynnością materialno-techniczną o charakterze deklaratoryjnym ( por. wyrok WSA w Warszawie z 2. 11. 2004r. , sygn. akt I SA 3199/02 ).

Powyższe stwierdzenia uzasadniają w konsekwencji tezę ,że przewidziany w art. 27§1 pkt 2 u.p.e.a. wymóg wskazania adresu zobowiązanego należy rozumieć jako wymóg podania właściwego i aktualnego adresu miejsca zamieszkania zobowiązanego a więc wskazania miejsca , w którym osoba zobowiązana przebywa z zamiarem stałego pobytu. Obowiązku tego wierzyciel nie może przerzucać na organ egzekucyjny . Konsekwencją wskazania nieprawidłowego adresu w przedstawionym wyżej rozumieniu, jest natomiast zwrot tytułu wykonawczego wierzycielowi , którego obowiązkiem jest ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania zobowiązanego i skierowanie tytułu do realizacji przez właściwy miejscowo organ egzekucyjny (art.29§2 u.p.e.a.). Stanowisko takie prezentowane już było w orzecznictwie sądów administracyjnych i sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni je podziela (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17.12.2007r., sygn. akt I SA/Gl 464/07 ; wyrok WSA w Łodzi z dnia 11.05.2004r. sygn. akt I SA/Łd 992/03 , opub. w LEX nr 127025).

Przestawione wyżej wywody uzasadniają w dalszej kolejności zasadność przyjęcia w zaskarżonym postanowieniu ,że tytuł wykonawczy wystawiony przez skarżący Oddział ZUS zawierał wadę uniemożliwiającą przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego , o której mowa w art. 64c §2 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z art. 26§1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego sporządzonego według ustalonego wzoru. Natomiast w §5 art. 26 tej ustawy stwierdza się ,że wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt1) lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego , jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Z zacytowanych przepisów jednoznacznie wynika więc ,że prawidłowe wystawienie tytułu wykonawczego ma zasadnicze znaczenie dla skuteczności wszczęcia egzekucji administracyjnej i przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego . Do elementów decydujących o prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego należy niewątpliwie prawidłowo wskazany adres zobowiązanego rozumiany w przedstawionym wyżej sensie. Brak takiego adresu uniemożliwia bowiem organowi egzekucyjnemu doręczenie tytułu wykonawczego zobowiązanemu w konsekwencji uniemożliwia przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji znajduje zaś zastosowanie przewidziane w art. 64c§2 u.p.e.a. obciążenie wierzyciela zryczałtowanymi wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny. W przepisie tym odstąpiono od ogólnej zasady obciążania zobowiązanego kosztami postępowania (art. 64c §1 u.p.e.a.). Ustawodawca postanowił bowiem ,że jeżeli tytułu wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, to wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym obowiązany jest uiścić , tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny , kwotę 3zł 40 gr. Zacytowany przepis nie wprowadza przy tym żadnych dodatkowych przesłanek odwołujących się do winy czy zaniedbań po stronie wierzyciela , przywiązując rozstrzygające znaczenie do faktu zaistnienia opisanej w przepisie wady tytułu wykonawczego.

W świetle tego ostatniego stwierdzenia nie można zatem uznać za zasadne zarzutów skargi opartych na przytoczonych w skardze okolicznościach związanych z działaniem zobowiązanego , który wskazywał w dokumentach zgłoszeniowych adres w miejscowości S. Przed skierowaniem tytułu wykonawczego do egzekucji obowiązkiem wierzyciela było ustalenie faktycznego miejsca zamieszkania zobowiązanego aby uczynić zadość cytowanym wyżej przepisom. Zauważyć przy tym należy, że wierzyciel miał świadomość faktu ,iż zobowiązany od wielu lat przebywa w Ł. , gdzie prowadzi działalność gospodarczą .

Oczywiście bezzasadny jest także podniesiony w skardze zarzut braku poparcia wydatków organu egzekucyjnego stosowną dokumentacją. Zarzut ten nie znajduje oparcia w treści cytowanego wyżej art.64c §2 u.p.e.a. Przepis ten ustawowo określił jaka , zryczałtowana kwota wydatków należna jest organowi egzekucyjnemu .Proste przemnożenie tej kwoty przez liczbę zwróconych tytułów wykonawczych stanowi kwotę należną organowi egzekucyjnemu , którą określono w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]". Nie znajdują w tym przypadku zastosowania zasady określone w art. 64b u.p.e.a., na które powołuje się skarga. Przepis art. 64c ustawy jest bowiem regulacją szczególną w stosunku do art. 64b.

Podsumowując stwierdzić więc należy , że zaskarżone postanowienie wydane zostało bez naruszenia przepisów postępowania oraz nie narusza prawa materialnego. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzec więc należało jak w sentencji wyroku.