Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1880/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Prawo geologiczne i górnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 138 § 1 pkt 1, art. 7 w zw. z art. 77  w zw. z art. 50 § 1 i art. 80, art. 107 § 1 w zw. z § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 140 ust. 2 pkt 2, art. 140 ust 1 i 3 pkt 2 oraz 143 ust 2 pkt 3 w zw. z z art 6 ust 1 pkt 11
journal: Dz.U. 2016 poz 1131
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jedn.
article: art. 188
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Grzegorz Wałejko (spr.) Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 lipca 2018 r. sygn. akt III SA/Gl 1124/17 w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia (...) października 2017 r. nr (...) w przedmiocie opłaty podwyższonej za wykonanie robót geologicznych bez zatwierdzonego projektu 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach na rzecz S. M. 8134 zł (osiem tysięcy sto trzydzieści cztery złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej zwany "WSA" lub "Sądem pierwszej instancji") wyrokiem z 3 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Gl 1124/17 oddalił skargę S. M. (dalej zwanego "Skarżącym") na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z 6 października 2017 r. nr PR.543.52.2017 ldz.31144/09/2017/SK w przedmiocie opłaty podwyższonej za wykonanie robót geologicznych bez zatwierdzonego projektu.

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy.

Dnia 5 grudnia 2016 r. do Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Krakowie (dalej zwanego "Dyrektorem OUG") wpłynęło pismo w sprawie wykonania bez wymaganego projektu robót geologicznych studni głębinowej zlokalizowanej na pograniczu działek nr [...] i [...] w miejscowości S., obręb [...] gmina G., powiat [...], a przed Sądem Rejonowym w Gorlicach Wydz. I Cywilny toczyło się postępowanie z powództwa S. M. (sygn. akt: 1 C 732/15), którego przedmiotem jest m.in. wykonanie studni głębinowej o głębokości końcowej około 42 m. W konsekwencji organ 5 stycznia 2017r. wszczął postępowanie administracyjne, w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej za wykonywanie tych robót geologicznych. Pracownicy organu I instancji przeprowadzili 19 kwietnia 2017 r. wizję i pomiary geodezyjne położenia studni. S. M. był nieobecny pomimo prawidłowego zawiadomienia. W dniu wizji wykonano pomiar sytuacyjno-wysokościowy umiejscowienia studni metodą GPS i stwierdzono, że studnia jest odwiercona na działce nr [...] obręb [...] w miejscowości S. Ustalono, że studnia miała służyć do użytku prywatnego, a jej wykonanie nie było dokumentowane. Prace prowadzone były na zlecenie strony, dokumentację dotyczącą tej roboty, stanowiła umowa i faktura VAT nr: fv/01/19/11/2015 za wiercenie studni. Z zeznań strony wynikało, że zleciła wykonanie przedmiotowej studni, nie posiada dokumentacji projektowej na jej wykonanie; głębokość studni miała zagwarantować osiągnięcie celu, tj. wystarczającej ilości wody; podmiot wykonujący wiercenie podał końcową głębokość studni 42 m i na tej podstawie została wyliczona i zapłacona kwota 12.400 zł; Strona miała uzgodnione wejście w teren z właścicielem działki, a sprawy formalne miała załatwić firma, która wykonywała studnię bo nie zna się na wymogach prawnych związanych z wierceniem studni.

Prezes Sądu Rejonowego w Gorlicach 3 kwietnia 2017 r. przesłał Dyrektorowi OUG odpisy protokołów rozpraw w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w Gorlicach, Wydział I Cywilny z powództwa S. M. pod sygn. akt: I C 732/15.

Dyrektor OUG 10 maja 2017 r. dopuścił wymienione w tym piśmie dowody i 28 czerwca 2017 r. wydał decyzję, którą ustalił dla Skarżącego opłatę podwyższoną za wykonanie w 2015 r. bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych, studni o głębokości 42 m w wysokości 40.000 zł.

Decyzją z 6 października 2017 r., nr PR.543.52.2017, ldz.31144/ 09/2017/SK Prezes Wyższego Urzędu Górniczego, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora OUG z 28 czerwca 2017 r. nr KRA.543.5.2016.MR, L.dz. 20655/06/2017, naliczającą opłatę podwyższoną. Decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 poz. 1257; dalej zwanej "kpa"), w związku z art. 140 ust. 2 pkt 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1131 ze zm.; dalej zwanej "pgg").

Organ II instancji w uzasadnieniu stwierdził, że strona zlecając wykonanie studni (otworu) na działce, której była użytkownikiem, stała się podmiotem wykonującym działalność w zakresie prac geologicznych w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 8 pgg. Powołując się na art. 140 ust. 1 i art. 143 ust, 2 pkt 4 pgg skonstatował, że oplata podwyższona powinna być nałożona na podmiot, który zlecił wykonanie robót geologicznych, bez decyzji zatwierdzającej projekt tych robót.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uzasadniając oddalenie skargi wskazał, że stosownie do definicji ustawowej z art. 6 ust. 1 pkt 8 pgg pracą geologiczną – jest projektowanie i wykonywanie badań oraz innych czynności, w celu ustalenia budowy geologicznej kraju, a w szczególności poszukiwania i rozpoznawania złóż kopalin, wód podziemnych oraz kompleksu podziemnego składowania dwutlenku węgla, określenia warunków hydro-geologicznych, geologiczno-inżynierskich, a także sporządzanie map i dokumentacji geologicznych oraz projektowanie i wykonywanie badań na potrzeby wykorzystania ciepła Ziemi lub korzystania z wód podziemnych. Jednakże prace te z zastosowaniem robót geologicznych mogą być wykonywane tylko na podstawie projektu robót geologicznych, który zatwierdza właściwy organ. Stronami postępowania o zatwierdzenie projektu robót geologicznych są właściciele (użytkownicy wieczyści) nieruchomości gruntowych, w granicach których mają być wykonywane roboty geologiczne (art. 80 ust. 3 pgg). W przypadku niedochowania powyższych wymogów z mocy art. 140 pgg nakładana jest opłata podwyższona.

Sąd I instancji stwierdził, że w sytuacji naruszenia określonych powyższymi normami wymagań właściwy organ nadzoru górniczego, w drodze decyzji, ustala działającemu nielegalnie opłatę podwyższoną, o której mowa w art. 140 ust. 3 pkt 2, stronie z art. 143 ust. 2 pkt 4 pgg. Sąd zauważył, że organ I instancji prawidłowo po uzyskaniu informacji o wykonywaniu bez wymaganego projektu robót geologicznych w postaci wykopu otworu – wszczął stosowne postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej za ich wykonanie w 2015 r. tj. – studni głębinowej zlokalizowanej na działce nr [...], przy granicy z działką [...] w miejscowości S., na zlecenie Skarżącego.

Po analizie materiału dowodowego Sąd I instancji w pełni podzielił argumenty organu odwoławczego co do ustalenia głębokości otworu na poziomie 42 m. Poziom ten wskazywał sam Skarżący w postępowaniu w Okręgowym Urzędzie Górniczym w Krakowie oraz w Sądzie Rejonowym w Gorlicach (dowód: protokół rozprawy przed Sądem Rejonowym w Gorlicach Wydział Cywilny z 7 czerwca 2016 r., sygn. akt I C 732/15, s. 3; protokół przesłuchania świadka z 27 stycznia 2017 r., s. 2). Nadto głębokość studni wynikała także z faktury za wykonanie tego otworu, co w trakcie rozprawy przed Sądem Rejonowym w Gorlicach świadek – właścicielka firmy, która wykonała studnię – potwierdziła po okazaniu jej tej faktury, gdy stwierdziła: "Koszt wiercenia jednego metra netto wynosił 240 zł i aby ustalić głębokość wiercenia należałoby podzielić kwotę wynikającą z faktury na cenę jednego metra". Zatem skoro na fakturze wystawionej przez podmiot wykonujący studnię podano kwotę netto 10.080,00 zł; to iloraz wychodzi 42 m.

Sąd I instancji uznał, że wnioskowane przez stronę skarżącą opracowanie ma charakter dokumentu prywatnego, nieobiektywnego, sporządzonego w 2017 r. czyli już po upływie 2 letniego okresu od faktycznych robót.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych.

Skarżący na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej zwanej "ppsa") zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa poprzez wadliwą kontrolę decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach i nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ przepisów:

1. art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa i art. 80 kpa poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu za wyjaśnione okoliczności sprawy, podczas gdy organ nie dysponował jednoznacznego ustalenia głębokości studni wykonanej na podstawie zlecenia udzielonego przez Skarżącego i przyjął wyłącznie na podstawie danych z faktury, że studnia ta ma głębokość 42 m, podczas gdy Skarżący na podstawie uzyskanych później informacji uchylił się w niniejszej sprawie od oświadczenia złożonego w procesie cywilnym, bowiem dokonane na potrzeby wykonania projektu robót geologicznych pomiary, wskazują, że studnia ma głębokość 28,5 m, który to stan rzeczy ma kluczowe znaczenie dla wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem gdyby zarówno organ jak i WSA nie dopuściły się wskazanego uchybienia, prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazałoby że na zlecenie Skarżącego wykonano studnię o głębokości niepodlegającej sankcji administracyjnej;

2. art. 7 w zw. z art. 77 kpa w zw. z art. 50 § 1 kpa poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż organ prawidłowo wezwał skarżącego do udziału w czynnościach związanych z oględzinami studni, podczas gdy skierowane do niego wezwanie nie zawiera wskazania jakiegokolwiek obowiązku po stronie Skarżącego – w szczególności w zakresie stawiennictwa i udostępnienia studni, a co za tym idzie brak jest podstaw do uznania, że brak stawiennictwa Skarżącego na czynności przez organ określanej jako oględziny mógł powodować dla niego negatywne skutki prawne, zwłaszcza że przez cały czas trwania postępowania konsekwentnie wnosił o wykonanie pomiaru studni i pozostawał w gotowości do jej udostępnienia, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik postępowania, bowiem w razie prawidłowego stwierdzenia naruszenia w tym przedmiocie WSA winien orzec o uwzględnieni skargi ze względu co najmniej na konieczność powtórzenia istotnej dla sprawy czynności dowodowej;

3. art. 107 § 1 w zw. z § 3 kpa, polegające na braku zawarcia w decyzji wyczerpującego i pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego.

Ponadto na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które to miały istotny wpływa na wynik sprawy, a to art. 140 ust 1 i 3 pkt 2 oraz 143 ust 2 pkt 3 w zw. z z art 6 ust 1 pkt 11 pgg poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że opłata dodatkowa w wysokości podwyższonej winna zostać nałożona na posiadacza nieruchomości podczas gdy z treści przywołanego przepisu wynika jednoznacznie, że podmiotem, na który winna zostać nałożona ewentualna opłata dodatkowa pozostaje podmiot prowadzący działalność, czyli realizujący roboty geodezyjne.

W uzasadnieniu Skarżący przedstawił argumenty mające wskazywać na zasadność zarzutów.

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna, chociaż nie wszystkie jej zarzuty zasługiwały na podzielenie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 pppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 ppsa zarzucając WSA zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego. Zarzuty z tej pierwszej grupy zmierzają do podważenia ustaleń dokonanych przez organy administracji i zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji odnośnie do głębokości studni, od której zależne było wymierzenie opłaty podwyższonej, natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię mają również na celu podważenie podstaw odpowiedzialności Skarżącego, ale opierają się na twierdzeniu, że Skarżący nie mógł zostać uznany za podmiot prowadzący roboty geologiczne (art. 143 ust. 2 pkt 3 pgg), przez który należy rozumieć wykonawcę wszelkich czynności poniżej powierzchni terenu, prowadzonych w ramach prac geologicznych, gdyż on takiej działalności w rozumieniu przepisów Prawa geologicznego nie prowadzi, zwłaszcza, że w ogóle nie prowadzi jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Jednocześnie w tym zakresie Skarżący nie podważał tej, niespornej w sprawie okoliczności, że to na jego zlecenie był dokonany odwiert i wykonana studnia głębinowa na działce nr [...] w miejscowości S., obręb [...], gmina G., powiat [...], bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych.

Rozpoczynając od rozpatrzenia zarzutu naruszenia prawa materialnego – nie można go podzielić. W tym miejscu podkreślić należy, że koniecznym elementem uzasadnienia podstawy skargi kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 ppsa jest poza przytoczeniem naruszonego przepisu (przepisów) prawa – wskazanie sposobu jego naruszenia i wyjaśnienie, na czym polega błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu prawa i jak, zdaniem strony skarżącej, powinien on być rozumiany i stosowany. Powszechnie przyjmowane jest, że naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej, natomiast uchybienie prawu materialnemu przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo że ustalonego stanu faktycznego nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej (vide: postanowienie SN z 15 października 2001 r., I CKN 102/99 niepublikowane: Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydanie 2, s. 367).

W odniesieniu do tych uwag należy przede wszystkim zauważyć, że WSA nie dokonywał wykładni przepisów wymienionych w zarzucie skargi kasacyjnej tj. naruszenia przepisów prawa materialnego – w sposób wykraczających poza ich literalne brzmienie. Należy natomiast zgodzić się z oceną Sądu pierwszej instancji co do zakresu stosowania przepisów art. 140 ust. 3 pkt 2 oraz art. 143 ust. 2 pkt 4 pgg, który na podstawie niespornych ustaleń stanu faktycznego (zleceniodawcą robót – wiercenia studni był Skarżący, nie miał on wymaganego projektu robót geologicznych w postaci wykopu otworu, w konsekwencji nie podjął żadnych starań w kierunku zatwierdzenia dokumentacji na wykonanie tegoż otworu, nie zawiadomił organu nadzoru górniczego o zamiarze jego realizacji) stwierdził, że zarówno strona postępowania – zleceniodawca wykonania konkretnych robót, jak i przedmiot – wykop studni głębinowej bez właściwie zatwierdzonej dokumentacji zostały ustalone prawidłowo. Nie można uznać za trafne stanowiska prezentowanego przez Skarżącego, które wskazuje na faktycznego wykonawcę prac geologicznych jako wyłącznie mogącego mieć status strony w postępowaniu o wymierzenie opłaty podwyższonej, zgodnie z art. 143 ust. 2 pgg, jednocześnie podkreślając, że Skarżący nie prowadzi jakiejkolwiek działalności gospodarczej, w tym działalności w rozumieniu Prawa geologicznego i górniczego. Takie stanowisko jest niezgodne również z orzecznictwem NSA, które Sąd w składzie orzekającym podziela – w wyroku z 16 grudnia 2021r., sygn. akt II GSK 2315/21 NSA wskazał "Relacje łączące skarżącego z poddzierżawcami, jak również z bezpośrednim wykonawcą robót ziemnych, nie mają wpływu na ustalenie odpowiedzialności skarżącego na podstawie art. 140 pgg w zw. z art. 143 ust. 2 i 3 pgg, gdyż mają one ewentualnie charakter cywilnoprawny i w takim postępowaniu winny być rozstrzygane."

Odmiennie natomiast należy ocenić zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania wymienionych w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że ustalenia dotyczące głębokości wywierconej studni miały istotne znaczenie w sprawie, gdyż gdyby dokonano ustaleń co do głębokości studni – zgodnie ze stanowiskiem Skarżącego – nie podlegałby on sankcji administracyjnej. Jak przyznał organ w zaskarżonej decyzji, zgodnie z art. 3 ust. 2a – Prawa geologicznego i górniczego nie stosuje się do wykonywania wykopów oraz otworów wiertniczych o głębokości do 30 m w celu wykonywania ujęć wód podziemnych na potrzeby poboru wód podziemnych w ilości nieprzekraczającej 5 m³ na dobę poza obszarami górniczymi utworzonymi w celu wykonania działalności metodą otworów wiertniczych.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe. W § 1 art. 77 kpa wskazano, że organ administracji publicznej jest obowiązany podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego, a następnie rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei, zgodnie z art. 80 kpa, organ – na podstawie całego materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona.

Podkreślić wypada, że WSA zaakceptował decyzje, które w zakresie ustaleń faktycznych odnośnie do głębokości studni oparły się w całości na zeznaniach Skarżącego złożonych w innych postępowaniach oraz fakturze wystawionej Skarżącemu – przez wykonawcę robót. Organy ponosiły również, że podjęły próbę zweryfikowania głębokości studni, jednak studnia była zamknięta na kłódkę, zatem niestawiennictwo Skarżącego, pomimo prawidłowego zawiadomienia podczas wizji 19 kwietnia 2017 r. uniemożliwiło dokonanie pomiarów rzeczywistej głębokości studni.

WSA w swojej ocenie nie uwzględnił i nie ustosunkował się jednak w żadnej mierze do konsekwentnie podnoszonej przez Skarżącego okoliczności, że ze swoich zeznań na okoliczność podawanej pierwotnie głębokości studni się wycofał i zmienił stanowisko, wskazując, że składane przez niego przed SR w Gorlicach zeznania wynikały z błędu wywołanego właśnie informacją pochodzącą od wykonawcy odwiertu. WSA nie ustosunkował się również do zarzucanego w trakcie postępowania sposobu zawiadomienia Skarżącego o czynności, która miała być przeprowadzona w postępowaniu administracyjnym 19 kwietnia 2017 r. Nie zweryfikował pisma organu z 7 kwietnia 2017 r. oraz nie odniósł się do tego, że pismem tym poinformowano wyłącznie Skarżącego, że 19 kwietnia 2017 r. zostaną przeprowadzone czynności pomiarów geodezyjnych położenia studni, co mogło wprowadzać w błąd co do zakresu oględzin, tym bardziej, że nie wskazano jednocześnie, czy istotne byłoby, aby strona wzięła w nich udział ( jakie znaczenie będzie miała ewentualna obecność/nieobecność strony). Skarżący, jak twierdzi, nie wiedząc, że miałyby być dokonane pomiary głębokości studni, uznał że do dokonania pomiarów położenia studni jego obecność nie jest konieczna. Słusznie zatem w skardze kasacyjnej jej autor podnosi, że pisma organu z 7 kwietnia 2017 r. nie można potraktować jako prawidłowego zawiadomienia o oględzinach – w rozumieniu art. 79 kpa, ze skutkiem, o którym mowa w art. 80 kpa. W istocie natomiast do ustalenia głębokości studni – zgodnie z pierwotnymi zeznaniami Skarżącego (z których potem się wycofał) - przyczynił się negatywny wynik tych oględzin oraz ocena postawy Skarżącego, jako braku współdziałania z organem celem jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

W sprawie pominięto również przedstawianą przez Skarżącego opinię, ekspertyzę wykonaną na jego zlecenie przez uprawnionego geologa – mgr inż. Marzenę Smoleń, z której wynika, że studnia ma głębokość 28,5 m, zaś jej wydajność jest oceniana na ok. 2 m³ na dobę. WSA lakonicznie stwierdził, że ma ona charakter dokumentu prywatnego, jest więc nieobiektywna zwłaszcza, że została wykonana w 2017 r.

Z tymi ocenami nie można się zgodzić. Stosownie do treści art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Z kolei wedle art. 78 § 1 kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy. Jeśli zatem opinia prywatna, sporządzona przecież przez osobę uprawnioną mogła się przyczynić do wyjaśnienia sprawy powinna zostać dopuszczona przez organ – wszak głębokość studni jest okolicznością obiektywną i weryfikowalną i przede wszystkim do jej ustalenia powinny służyć pomiary, a nie dowody pośrednie – zeznania, czy faktura wystawiona przez wykonawcę, z którym Skarżący pozostaje w sporze.

Nie ma natomiast racji Skarżący kasacyjnie wskazując na obowiązek organu dokonania w tej sprawie wezwania na podstawie art. 50 § 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem "Organ administracji publicznej może wzywać osoby do udziału w podejmowanych czynnościach i do złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika, na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy lub dla wykonywania czynności urzędowych." Jednak skorzystanie z tej kompetencji należy do uznania organu administracji, które jest, co należy podkreślić, ograniczone ze względu na ogólną przesłankę określoną w art. 50 § 1 in fine. Organ w sprawie, w której miał już dowody co do głębokości studni, na tym etapie mógł poprzestać na zawiadomieniu o zamiarze przeprowadzenia oględzin (z wszystkimi jednak zastrzeżeniami co do sposobu tego zawiadomienia, o których była mowa wyżej). "Od wezwania należy odróżnić zawiadomienie, w którym organ administracji publicznej informuje określone osoby o zamierzonych czynnościach w toku postępowania. Adresat zawiadomienia nie jest jednak zobowiązany do wzięcia udziału w tych czynnościach, w związku z tym nie jest dopuszczalne stosowanie środków przymusu wobec osoby, która mimo zawiadomienia nie wzięła udziału w danej czynności postępowania" (A. Wróbel kom. do art. 50 w M. Jaśkowska, M. Wilbrandt – Gotowicz, A. Wróbel Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. VIII). Dlatego też bezpodstawny jest zarzut z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, tak jak został sformułowany przez kasatora, wskazujący, że nie dochowując wymogów z art. 50 § 1 k.p.a. organ naruszył jednocześnie art. 79 i 81 k.p.a., czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji.

Nie może zostać uznany za usprawiedliwiony również ostatni z zarzutów procesowych z petitum skargi kasacyjnej, który nie został w ogóle uzasadniony. Co prawda przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej. Należy jednak przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonej podstawy kasacyjnej. W związku z tym w uzasadnieniu należy odnieść się nie tylko do poglądu przyjętego przez sąd, ale również sprecyzować własne stanowisko wobec zaskarżonego wyroku, czyli wskazać właściwe znaczenie interpretowanego przepisu i właściwą jego subsumcję (por. wyroki NSA z: 5 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, Nr 3, poz. 36; 9 marca 2005 r. sygn. akt GSK 1423/04 Lex nr 186863; 10 maja 2005 r. sygn. akt FSK 1657/04 Lex nr 238593; 12 października 2005 r. sygn. akt I FSK 155/05 Lex nr 173263; 23 maja 2006 r. sygn. akt II GSK 18/06 Lex nr 236385; 4 października 2006 r. sygn. akt I OSK 459/06 Lex nr 281385).

Aby uniknąć wszelkich wątpliwości, co do treści poszczególnych zarzutów uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno być na tyle precyzyjne, aby pozwalało na sformułowanie zwrotu stosunkowego o zgodności bądź niezgodności zaskarżonego wyroku z prawem. Omawiany zarzut nie spełnia tych kryteriów, dlatego też nie mógł stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej.

Uznając jednak za trafny, na co wskazano wyżej, zarzut z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, gdyż doszło do naruszenia przepisów postępowania ze skutkiem wpływu na wynik sprawy, NSA zaskarżony wyrok na podstawie art. 188 ppsa uchylił i stwierdzając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę. Skarga zasługiwała na uwzględnienie ze względu na deficyty w gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego w sprawie. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Wyższego Urzędu Górniczego uwzględni wypowiedziane wyżej uwagi, dopuści jako dowód w sprawie przedstawianą przez Skarżącego ekspertyzę, a jeśli uzna ją za niewystarczającą do podjęcia decyzji, przeprowadzi dalsze dowody, pozwalające – przede wszystkim obiektywnie – zweryfikować głębokość zleconego przez Skarżącego odwiertu.

Postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania sądowego za obie instancje (pkt 3 wyroku) wydano na podstawie art. 200 ppsa i art. 203 pkt 1 ppsa oraz art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265), zasądzając od organu na rzecz Skarżącego 8 134 zł (osiem tysięcy sto trzydzieści cztery złote) tytułem zwrotu kosztów sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika, który sporządził skargę kasacyjną i brał udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.