Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2293/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64e par. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 104 par. 1, art. 107 par. 3, art. 126
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia WSA (del.) Teresa Randak, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. F. sp. z o.o. z siedzibą w K. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 11 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Lu 920/10 w sprawie ze skargi S. F. sp. z o.o. z siedzibą w K. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 29 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 920/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę S. Sp. z o.o. w K. (zwanej dalej "spółką") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 29 października 2010 r. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że zaskarżonym postanowieniem utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 31 sierpnia 2010 r. w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wskazano, że wnioskiem z dnia 2 czerwca 2010 r., uzupełnionym na wezwania organu pismami z dnia 17 czerwca 2010 r., 15 lipca 2010 r. i 17 sierpnia 2010 r. spółka wniosła o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie 15.421,90 zł, związanych z realizacją tytułu wykonawczego obejmującego zaległy podatek od towarów i usług za marzec 2010 r. Jako podstawę wniosku wskazała art. 64e § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm. – zwanej dalej: "u.p.e.a."). Jednocześnie oświadczyła, że wnioskuje o udzielenie pomocy de minimis, dołączając wymagane w tym zakresie informacje oraz, że w dniu 1 czerwca 2010 zaległość podatkowa objęta tytułem wykonawczym wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia w kwocie 260.863 zł została uregulowana. Spółka powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną brakiem przychodów ze sprzedaży, brakiem wolnych środków finansowych większych niż kilkaset złotych oraz posiadaniem dużych zobowiązań wobec jej właściciela, który udzielał spółce pożyczek.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2010 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w ramach pomocy de minimis, które po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Nie konkretyzując zarzutu naruszenia prawa wywodziła, że uzasadnienie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej koncentruje się na kwestii możliwości ściągnięcia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych, podczas gdy kluczową sprawą jest fakt, że ich wyegzekwowanie spowoduje znaczny uszczerbek dla sytuacji finansowej spółki i ta kwestia została przez stronę poparta opisem faktów i okoliczności obrazujących jej sytuację finansową. Zdaniem strony, zajęte do tej pory i wyegzekwowane kwoty nie mają istotnego znaczenia. Uzasadniała, że zwrot VAT przypadający na 18 stycznia 2011 r. już jest w części, a będzie w całości skompensowany innymi podatkami, pozostała kwota pochodząca z tytułu obniżenia wkładu do spółki "S1." została przeznaczona na spłatę pożyczek zaciągniętych od głównego udziałowca na opłacenie kancelarii prawniczej i opłacenie faktur za prowadzenie ksiąg rachunkowych. Podniosła, że jej kłopoty zostały spowodowane wprowadzeniem w błąd przez pracownika Urzędu Skarbowego wskutek udzielenia błędnej informacji co do możliwości odroczenia terminu zapłaty podatku, co doprowadziło do wystawienia tytułu egzekucyjnego i dokonania zajęcia egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że wprawdzie zarzuty skargi nie zostały sprecyzowane, jednakże z jej uzasadnienia wynika, że zdaniem spółki organ egzekucyjny, naruszył art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez dowolne uznanie, że spółka nie spełniła przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych oraz art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. - zwanej dalej "k.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego, a także art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez wprowadzenie skarżącej w błąd co do celowości złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności podatku.

Wskazując na art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. WSA uznał, że z treści tych przepisów wynika, iż instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych należy do sfery uznania administracyjnego. Oznacza to, że kontrola legalności rozstrzygnięcia podjętego w tym przedmiocie ograniczona jest do zbadania, czy nie jest ono dowolne. Uznanie administracyjne oznacza przy tym, że rozstrzygnięcie może być negatywne nawet, gdy spełnione są przesłanki dla pozytywnego załatwienia wniosku. Istotne jest jedynie dokonanie przez organ niezbędnych ustaleń faktycznych i ich ocena w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Jako podstawę wniosku spółka wskazała na przesłankę z pkt 1 § 2 art. 64e u.p.e.a. - nieściągalność dochodzonego obowiązku lub wykazanie, że zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

W ocenie Sądu, organy w sposób całościowy i wnikliwy oceniły wniosek spółki, badając jej udokumentowaną sytuację finansową, a ocena kompletnego materiału dowodowego została wyrażona w uzasadnieniach obu postanowień. Podjęły one wszystkie niezbędne działania do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego spawy oraz rozważyły wszystkie okoliczności w celu ustalenia zaistnienia przesłanek do umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Organy egzekucyjne prawidłowo uznały, że w przedmiotowej sprawie nie można mówić ani o nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, ani o niemożliwości poniesienia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej. Ustaleń dokonały w oparciu o przedłożone przez stronę dokumenty, jak również informacje i dokumenty pozyskane z urzędu. Dokonały analizy sytuacji finansowej spółki w oparciu o jej sprawozdanie finansowe za 2008 r. i bilans za 2009 r., a także składane deklaracje VAT za 2010 r., akty notarialne z czynności cywilnoprawnych dokonanych przez spółkę (zawiązanie spółki z o.o. w organizacji spółki komandytowej "S1.", zamiana spółki komandytowej, wniesienie wkładu niepieniężnego), sprawozdania zarządu z działalności spółki w 2009 r., oświadczenia i wyjaśnienia oraz dokumentację zgromadzoną przez Urząd Skarbowy w P. z urzędu w postaci deklaracji CIT za lata 2007-2009, informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPIK) oraz informacji z BRE BANK SA z dnia 7 czerwca 2010 r. o aktualnym braku środków wystarczającym na zaspokojenie pełnej należności.

Organy w swoje argumentacji nie "skupiły się" tylko na możliwości ściągnięcia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych, ale oceniły również sytuację finansową spółki. Sąd zgodził się z oceną organu egzekucyjnego, że nie każdy uszczerbek uzasadnia umorzenie kosztów, lecz tylko "znaczny", a więc taki, który przewyższy normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym, jakie niesie za sobą regulacja należności (kosztów egzekucyjnych). Obowiązkiem spółki jest terminowe regulowanie wszelkich należności publicznoprawnych, a w przypadku uchybienia temu obowiązkowi z konsekwencjami musi liczyć się spółka, która powinna pamiętać, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych nie odnosi się do każdej trudnej sytuacji finansowej podmiotu, ale ma charakter wyjątku od zasady, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Należy mieć na względzie, że powstałe koszty egzekucyjne są wynikiem działania spółki, która mając wiedzę o ciążącym na niej obowiązku podatkowym, powinna liczyć się także z ewentualnymi dolegliwościami jakie mogą powstać w przypadku przekroczenia terminu płatności podatku.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że organy nie kwestionują trudnej sytuacji finansowej spółki, a o wnikliwości ustaleń w zakresie sytuacji finansowej strony, w kontekście spełnienia przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., świadczy fakt, że organ egzekucyjny dokonał oceny także w kontekście udzielenia spółce pomocy de minimis. Dokonując przedmiotowej oceny przeanalizował wskaźniki rentowności, płynności finansowej, szybkości obrotu składników majątkowych, zadłużenia, analizy przepływu finansów, a nawet odniósł się do przedstawionej przez stronę argumentacji związanej z wpływem powodzi z 2010 r. na stan posiadanej przez "S1." nieruchomości w K.

W kontekście spełnienia przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonał oceny podejmowanych przez spółkę operacji finansowych oraz oceny przedstawionej przez skarżącą chronologii zdarzeń gospodarczych i ich wpływu na sytuację finansową spółki.

W ocenie WSA, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego organy zasadnie uznały, że uiszczenie kwoty kosztów egzekucyjnych nie spowoduje znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej spółki oraz, że brak przesłanki nieściągalności należnych kosztów egzekucyjnych. Dlatego też, twierdzenie organu odwoławczego, że spółka nie przedstawiła dostatecznych okoliczności uzasadniających zaistnienie przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych, wbrew zarzutom skargi, nie jest gołosłowne, bo znajduje oparcie w materiale dowodowym, którego ocena znalazła wyraz w uzasadnieniu podjętych przez organy rozstrzygnięć. W tych okolicznościach zarzuty skargi, co do naruszenia art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 i art. 124 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. uznać należy za niezasadne.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., bo w żaden sposób nie został przez stronę udokumentowany. Jak wynika z akt sprawy, organy prowadziły postępowanie przy ścisłej współpracy spółki, która składała różne dokumenty, wyjaśnienia i oświadczenia, dlatego też trudno uznać i racjonalnie uzasadnić, że prawo strony do skorzystania z instytucji odroczenia terminu płatności podatku zostało w jakikolwiek sposób ograniczone przez działanie organu.

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną spółki, która wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej uiszczonej od załączonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, stosownie do art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a.") zarzuciła wydanie powyższego wyroku z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. i art. 18 u.p.e.a. w zw. art. 7 k.p.a., poprzez oddalenie skargi, pomimo że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem ww. przepisów postępowania polegającym na nie rozpatrzeniu wniosku skarżącego w zakresie przesłanki "ważnego interesu publicznego",

2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 64e § 2 pkt 2 i 3 oraz art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 9 i 11 k.p.a., poprzez oddalenie skargi, pomimo że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem ww. przepisów postępowania polegającym na błędnym poinformowaniu skarżącego w wezwaniu z dnia 11 sierpnia 2010 r. przez organ I instancji, że przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych "nie są rozpatrywane łącznie, lecz w każdej sprawie należy powołać jedną z przesłanek", co w konsekwencji spowodowało nieuzasadnione ograniczenie rozpatrzenia sprawy jedynie do przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., choć ograniczenie takie nie wynika z żadnego przepisu prawnego,

3) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm. – zwanej dalej "p.u.s.a."), poprzez nieuzasadnione ograniczenie rozpoznania sprawy do zarzutów naruszenia art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 u.p.e.a., art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., pomimo że z treści skargi można wyprowadzić m.in. zarzut naruszenia art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. przez nie rozpatrzenie przesłanki "ważnego interesu publicznego" oraz pomimo braku związania Sądu zarzutami i wnioskami skargi, co skutkowało nie dokonaniem pełnej kontroli w zakresie zgodności z prawem działań organów administracji publicznej w niniejszej sprawie,

4) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 64e § 2 pkt 2 i art. 18 u.p.e.a. w zw. art. 107 § 3 k.p.a. (w zw. z art. 124 § 2 i art. 126 k.p.a) i 10 § 1 k.p.a., poprzez oddalenie skargi, pomimo że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem ww. przepisów postępowania polegającym na zakwestionowaniu przez organ dopiero w odpowiedzi na skargę faktów podnoszonych przez skarżącego w zakresie wprowadzenia skarżącego w błąd co do zasadności przesłania faksem prośby o odroczenie terminu zapłaty podatku, pomimo że fakty te mogły mieć znaczenie dla oceny, czy za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,

5) art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez pominięcie istotnej części akt sprawy, które dokumentowały zarzut skarżącego w zakresie wprowadzenia skarżącego w błąd co do zasadności przesłania faksem prośby o odroczenie terminu zapłaty podatku, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że "powstałe koszty egzekucyjne są wynikiem działania Spółki",

6) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 i art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem ww. przepisów postępowania polegającym na pozbawieniu skarżącego prawa do rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie przez organy obu instancji, gdyż organ I instancji odmówił umorzenia kosztów w ramach pomocy de minimis, zaś organ II instancji uznał to za uchybienie, ale nie wpływające na treść rozstrzygnięcia,

7) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 i art. 18 u.p.e.a., w zw. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. (w zw. z art. 124 § 2 i art. 126 k.p.a), poprzez oddalenie skargi, pomimo że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem ww. przepisów postępowania polegającym na błędnym przyjęciu, że skarżący jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej oraz polegającym na zaniechaniu dokonania ustaleń faktycznych w zakresie przesłanek z art. 64e § 2 pkt 2 i 3 u.p.e.a.,

8) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a w szczególności niewyjaśnienie, czy organy zasadnie przyjęły, że w postępowaniu o umorzenie kosztów egzekucyjnych możliwe jest powoływanie tylko jednej z przesłanek z art. 64e § 2 u.p.e.a., a także nie wyjaśnienie sprzeczności pomiędzy uznaniem przez Sąd, że "organy rozważyły wszystkie okoliczności w celu ustalenia zaistnienia przesłanek do umorzenia kosztów egzekucyjnych" a tym, że organy wezwały skarżącego do wskazania tylko jednej przesłanki i tylko tę przesłankę poddały analizie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji.

Rozpoznanie zarzutów procesowych podniesionych w skardze kasacyjnej powinno być, przynajmniej w pierwszej kolejności, dokonane pod kątem prawidłowości kontroli Sądu pierwszej instancji w zakresie zgodności z przepisami postępowania administracyjnego ustaleń organu, że określony przez niego stan faktyczny mieści się w hipotezie przepisu prawa materialnego, który stanowił podstawę prawną zaskarżonej decyzji.

Przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa procesowego nie zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do najdalej idącego zarzutu skargi kasacyjnej przedstawionego w pkt 7 i 8, a dotyczącego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z powołanymi przepisami k.p.a.

Trzeba podkreślić, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowi, iż uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wskazać należy, że obowiązku "przedstawienia stanu sprawy", o którym mowa w powołanym przepisie, nie można rozumieć jako obowiązku szczegółowego przedstawienia wszystkich okoliczności sprawy, lecz przedstawienia stanu sprawy oraz pozostałych wymaganych wyżej elementów w sposób zwięzły. Oznacza to, że sąd administracyjny powinien odnieść się wyłącznie do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie wyroku powinno zatem zawierać rozważania pozwalające na uznanie, że sąd wyjaśnił w sposób dostateczny zastosowanie przez organy przepisów prawa materialnego czy przepisów prawa procesowego. Nie ma natomiast obowiązku odnoszenia się do wszystkich aspektów sprawy, również tych, które nie mają istotnego znaczenia dla jej rozpoznania.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się na kwestiach istotnych nie jest wadliwe, o ile nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2005 r. FSK 2633/04, Lex nr 173345).

Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - podkreślając, że materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie jest przepis art. 64 e § 2 pkt 1 u.p.e.a., która była wszczęta wnioskiem Spółki z o.o. "S." w K. - w sposób prawidłowy, wyczerpujący i przekonywujący przedstawił przesłanki oddalenia skargi. W treści uzasadnienia zawarto treść żądania podatniczki przedstawionego we wniosku z dnia 2 czerwca 2010 r., uzupełnionego na wezwanie organu pismami z dnia 17 czerwca, 15 lipca i 17 sierpnia 2010 r. w sprawie przyznania ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 15 421,90 zł, związanych z realizacją tytułu wykonawczego obejmującego zaległy podatek VAT oraz o przyznanie pomocy de minimis.

Z kolei stosownie do treści art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne może zostać wszczęte na zasadzie skargowości - na wniosek lub na zasadzie oficjalności - z urzędu, przez organ administracji publicznej. Przepis prawa materialnego, jaki jest podstawą wydania rozstrzygnięcia w konkretnej sprawie określa, czy wszczyna się je na wniosek, czy z urzędu. W razie, gdy norma prawa materialnego wprost nie przesądza, czy sprawa podejmowana jest na wniosek, czy z urzędu, przyjmuje się, że gdy przedmiotem jest przyznanie uprawnienia - postępowanie oparte jest na zasadzie skargowości, zaś, gdy przedmiotem jest nałożenie obowiązku - postępowanie wszczynane jest z urzędu. W przedmiotowej sprawie art. 52 k.p.a. determinuje skargowy sposób wszczęcia postępowania. Wskazać należy, że w przypadku, gdy postępowanie wszczynane jest na wniosek, zakres wniosku wiąże organ wydający rozstrzygnięcie w sprawie. Związanie organu zakresem złożonego przez stronę wniosku w praktyce oznacza, ze organ nie ma uprawnień do modyfikacji jego treści. Rzeczą organu administracji publicznej jest ustalenie, jaki jest zakres wniosku stron, który wszczął postępowanie, ponieważ organ jest tym żądaniem związany (tak Naczelny Sąd administracyjny w wyroku z dnia 24 lipca 2001 r., sygn. akt IV SA 1091/99, Lex Omega nr 78924). Organ administracji publicznej nie jest bowiem uprawniony do swobodnego interpretowania żądania strony. O tym, jaka jest treść żądania w postępowaniu administracyjnym decyduje strona, a nie organ, do którego żądanie zostało skierowane W przeciwnym razie naraża się na orzekanie niezgodnie z zakresem wniosku, a tym samym na naruszenie art. 61 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt II GSK 941/10, LEX nr 965135).

Jeżeli wniosek jest kompletny, spełnia ogólne wymogi dotyczące podania określone w art. 49 k.p.a., a także szczegółowe, jeśli takie uszczegółowienie zawiera przepis prawa materialnego, rola organu polega na wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie - zgodnie z wnioskiem.

Powyższe prowadzi do konstatacji, że argumentacja autora skargi kasacyjnej, zawarta m. in. na str. 3, sprowadzająca się do twierdzenia, iż "art. 64e § 2 u.p.e.a. nie wprowadza obowiązku wskazania przez wnioskodawcę przesłanki umorzenia kosztów - obowiązek taki nie wynika również z żadnego innego przepisu...", nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego. Z tych powodów zarzut skargi kasacyjnej sformułowany w pkt 1 nie mógł zostać uwzględniony.

Z tych też przyczyn zarzut sformułowany w pkt 4 skargi kasacyjnej dotyczący braku odniesienia się do wszystkich wniosków strony, w szczególności o odroczenie terminu zapłaty podatku okazał się bezpodstawny.

Na marginesie wyłącznie można jednak dodać, że do tej kwestii odniósł się Sąd pierwszej instancji na str. 7 - 8 uzasadnienia.

Odnośnie pozostałych zarzutów naruszenia prawa procesowego przedstawionych w pkt 2 i 3 trzeba przede wszystkim podnieść, że zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny I instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jakkolwiek z przywołanego przepisu wynika, że sąd administracyjny I instancji nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, to jednak związany jest granicami danej sprawy, albowiem ustawodawca wprost stanowi, że "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy". Oznacza to, że sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli zgodności z prawem innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. Sąd pierwszej instancji dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jej wydania. Jak jednoznacznie stanowi przepis art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Do kompetencji Sądu administracyjnego nie należy rozstrzyganie sprawy administracyjnej co do jej meritum. Zadaniem Sądu administracyjnego jest m.in. ocena, czy organ administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy.

Stosownie do art. 1 § 1 p.u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. W § 2 tego przepisu przewidziano natomiast, że kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym wskazane wyżej przepisy nie określają przepisów postępowania, ale są przepisami ustrojowymi. Sąd mógłby je naruszyć, przykładowo odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa bądź rozpoznając ją, ale stosując przy kontroli inne kryterium niż kryterium zgodności z prawem. Drugi z powołanych przepisów (§ 2) nakazuje sądom administracyjnym w ramach dokonywanej kontroli stosować środki przewidziane ustawą. Jego naruszenie mogłoby zatem polegać na wykroczeniu poza właściwość sądu albo zastosowaniu środka nieznanego ustawie. Żaden z powołanych przepisów nie może natomiast być naruszony poprzez wadliwe dokonanie kontroli przez niedostrzeżenie naruszenia przepisów postępowania (por. poglądy wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FSK 2/08, LEX nr 500692, z dnia 1 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 1047/06, LEX nr 317891, z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 1874/06, LEX nr 347853).

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie naruszył żadnego z powołanych przepisów, gdyż dokonał kontroli działania organów administracji w toku rozpoznawania sprawy. Sąd rozstrzygnął również spór co do treści stosunku publicznoprawnego i orzekł (w rozumieniu art. 1 § 1 p.u.s.a.) w zakresie właściwym sądom administracyjnym. Z powyższych względów zarzut naruszenia przepisów ustrojowych nie może zostać uznany jako uzasadniony.

Ustosunkowując się natomiast do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz powołanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego należy podkreślić, że ich istota sprowadza się w zasadzie do błędnej wykładni art. 64e u.p.e.a. W myśl tego przepisu, organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne w przypadkach określonych w tym przepisie. Treść powołanego przepisu (organ "może" umorzyć) wskazuje na charakter uznaniowy podejmowanych przez organ postanowień w tym przedmiocie.

Przepis ten w § 2 przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, jeżeli: stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), albo gdy za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2).

W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, umorzyć te koszty.

Należy podkreślić, że uznanie nie wyraża się zatem w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu (zob. R. Dowgier w: System prawa finansowego, pod red. L. Etela, tom III, Prawo daninowe, 2010 r., s. 569 i przywołany tam wyrok NSA).

Uznanie to nie może mieć oczywiście cech dowolności. Jest ograniczone konstytucyjną zasada państwa prawa, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Kontrola Sądu w przypadku aktów prawnych opartych na uznaniu administracyjnym opiera się na badaniu legalności rozstrzygnięcia czyli zgodności z prawem - w tym przypadku postanowienia - nie obejmuje zatem zagadnień zgodności i celowości.

Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Sąd nie ocenia natomiast wydanego rozstrzygnięcia z punktu widzenia jego słuszności, czy sprawiedliwości.

Zasady wynikające z przepisów art. 104 § 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. mają odpowiednie zastosowanie do postanowień. I tak, w niniejszej sprawie sądowa kontrola postanowienia podjętego w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się jedynie do zbadania, czy organ badał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 64e § 2 u.p.e.a. przesłanek, jak również to, czy organ w sposób prawidłowy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Sąd nie może więc ingerować w samo rozstrzygnięcie organu, o ile zostało ono w sposób wyczerpujący umotywowane. Należy jednocześnie podkreślić, mając na uwadze wcześniejsze wywody, że "Oczekiwanie od organu egzekucyjnego, iż - nie bacząc na stan sprawy i argumentację wnioskodawcy – "szczegółowo odniesie się" on do każdej z przesłanek ujętych w art. 64e § 2 u.p.e.a. wykracza poza obowiązki wynikające z obowiązującego prawa". (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 1461/08, LEX nr 591759).

W przepisie art. 64e ustawy egzekucyjnej jedną z przesłanek uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych jest wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Chodzi jednak tylko o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym, przy czym wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie kosztów egzekucyjnych.

Przenosząc powyższe uwagi natury ogólnej na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zarzuty przedstawione w pkt 6 dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz wskazanymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, nie zasługują na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji w sposób wyczerpujący (s. 6 - 7) odniósł się do zarzutów skarżącej, podzielając stanowisko organów. Podzielić trzeba stanowisko WSA w Lublinie, że organy nie skupiły się tylko na możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych, ale oceniły również sytuację finansową spółki. Skarga kasacyjna - mimo swojej obszerności - nie wskazuje konkretnych okoliczności, które potwierdzałyby zarzut odnoszący się do ustalenia błędnego stanu faktycznego przez organy administracji. Jest to o tyle istotne, że zasadności skargi kasacyjnej jej autor w zasadzie upatruje w błędnej wykładni art. 64 e § 2 u.p.e.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.