Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 987/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 4 , art 5, art 20
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez A.G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], którą m.in. na podstawie art. 25 ust. 1 i 2 pkt 6 i ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407, ze zm., dalej jako p.p.w.d.), utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 2021 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia, że świadczenia wychowawcze wypłacone A.G. na M.U. za okres od 1 grudnia 2019 r. do 31 maja 2021 r. w łącznej wysokości 4.500 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązania do zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi do dnia zapłaty.

Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Informacją z dnia [...] lipca 2019 r., Nr [...] organ I instancji ustalił M.G. prawo do świadczenia wychowawczego na M.U. w kwocie po 500,00 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Świadczenie przyznano na podstawie wniosku z dnia [...] lipca 2019 r., w którym na stronie 3 pouczenia do wniosku widniała informacja, iż "w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego (art. 5 ust. 2a p.p.w.d.). W takim przypadku, do wniosku należy dołączyć orzeczenie sądu potwierdzające sprawowanie opieki naprzemiennej przez rodziców nad dzieckiem/dziećmi".

W dalszej części uzasadnienia wskazano, że w dniu 4 czerwca 2021 r. wpłynęło do organu I instancji postanowienie Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] października 2019 r., sygn. akt [...], z którego wynikało, że zatwierdzono w całości ugodę mediacyjną z dnia [...] października 2019 r. zawartą przed mediatorem w wyniku prowadzonego postępowania mediacyjnego pomiędzy M.U. a A.G., ustalającą opiekę naprzemienną nad małoletnią M.U.. Postanowienie stało się prawomocne z dniem 29 listopada 2019 r.

Organ wyjaśnił, że zgodnie natomiast z art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. W myśl art. 5 ust. 2a tej ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Mając na uwadze powyższe na uwadze organ stwierdził, że świadczenie wychowawcze na M.U. począwszy od 1 grudnia 2019 r. przysługiwało A.G. w wysokości po 250,00 zł miesięcznie, gdyż dziecko pozostawało pod opieką naprzemienną orzeczoną sądownie.

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., Nr [...] Prezydent Miasta, powołując się na art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 13a ust. 1-2, art. 15 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 6, ust. 9, art. 28 p.p.w.d. oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako k.p.a.) uznał świadczenie wychowawcze wypłacone A.G. na M.U. w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 31 maja 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane w łącznej wysokości 4.500 zł, zobowiązując ją jednocześnie do zwrotu powyższej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, po przedstawieniu ustalonego stanu faktycznego wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze organ orzekł, że świadczenie wychowawcze pobrane przez stronę na córkę w kwocie 4.500,00 zł w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 31 maja 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 1 ustawy strona jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi na podstawie art. 25 ust. 3, ust. 9 p.p.w.d.

Od decyzji w ustawowym terminie odwołała się A.G. wskazując, że ojciec dziecka odmawiał przekazania jej dokumentacji w sprawie ugody mediacyjnej dotyczącej zgodnego ustalenia przez oboje rodziców opieki naprzemiennej nad małoletnią M.U.. Do chwili obecnej strony nie mogą dojść do wspólnego porozumienia w kwestii ustalenia wysokości alimentów i w tym zakresie toczy się postępowanie sądowe. Strona podała, że nie zdawała sobie sprawy z obowiązku powiadomienia Centrum Pomocy Rodzinie o ugodzie mediacyjnej zawartej w dniu [...] października 2019 r., zatwierdzonej postanowieniem Sądu Rejonowego w dniu [...] października 2019 r., ustalającej opiekę naprzemienną nad córką M.U..

Mając powyższe na uwadze strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, po przedstawieniu stanu faktycznego i motywów rozstrzygnięcia organu I instancji wskazał, że począwszy od daty uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2019 r., A.G. przestała spełniać przesłankę z art. 4 ust. 2 pkt 1 p p.w.d., w części dotyczącej przyznania jej świadczenia wychowawczego na M.U. w pełnej wysokości, tj. po 500 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. (przepis ten odnosi się do opieki naprzemiennej). Stosownie zaś do art. 5 ust. 2a p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W świetle ww. regulacji prawnej, A.G. od dnia 1 grudnia 2019 r. przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko w wysokości połowy kwoty 500,00 zł miesięcznie, tj. w kwocie 250,00 zł miesięcznie.

Dalej organ podkreślił, że treść postanowienia z dnia [...] października 2019 r. w istocie determinował fakt, że strona pobrała nienależne świadczenie wychowawcze w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 31 maja 2021 r. Ponadto odwołująca się nie wskazała na inny stan faktyczny sprzeczny z ww. postanowieniem Sądu Rejonowego. Nie zakwestionowała również tego, że na podstawie Informacji wydanej przez organ I instancji w dniu [...] lipca 2019 r. pobrała świadczenie wychowawcze w pełnej wysokości pomimo, iż w dniu [...] października 2019 r. (już po trzech miesiącach od wydania Informacji) uzgodniła wspólnie w porozumieniu z ojcem dziecka opiekę naprzemienną, która w dniu [...] października 2019 r. została urzędowo zatwierdzona postanowieniem przez Sąd Rejonowy Wydział Rodzinny i Nieletnich. Oświadczeniem zaś z dnia [...] czerwca 2021 r. strona potwierdziła ustalenie opieki naprzemiennej.

Kolegium podniosło, że świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia, stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o ten przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonego świadczenia, pomimo braku prawa do jego pobierania. Nie ma tu znaczenia stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenia wychowawcze co do zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia. Do uznania na podstawie tej przesłanki, że świadczenie zostało nienależnie pobrane nie jest istotne czy osoba uprawniona nie miała świadomości, iż jej się ono nie należy.

Organ odwoławczy uznał, iż strona rażąco nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu I instancji o zmianie sytuacji rodzinnej, mającej istotny wpływ na wysokość przyznanego świadczenia, powiadamiając organ I instancji o ustaleniu opieki naprzemiennej nad małoletnią córką dopiero w dniu [...] czerwca 2021 r., tj. po przeszło 19 miesiącach od uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2019 r.

Pomimo prawidłowego pouczenia, strona zlekceważyła nałożony na nią obowiązek nie informując organu I instancji o zmianie jej sytuacji rodzinnej w wyniku ustalenia opieki naprzemiennej nad małoletnią M.U..

Skargę na powyższą decyzję złożyła, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika A.G., wnosząc m.in. o: 1) jej uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, 2) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów wymienionych w uzasadnieniu skargi na okoliczności tam wskazane, 3) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z akt sprawy Sądu Rejonowego o sygn. [...], w szczególności z treści wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] stycznia 2021 r. wraz z uzasadnieniem oraz z treści wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 2021 r. sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem na okoliczność ustalenia opieki naprzemiennej między stronami już w chwili zawarcia ugody sądowej w dniu [...] sierpnia 2017 r., ustalenia wysokości alimentów na kwotę 500 zł miesięcznie przy uwzględnieniu, że świadczenie "500+" będzie pobierać wyłącznie skarżąca A.G., a także na okoliczność ponoszenia przez A.G. większości kosztów utrzymania i wychowania małoletniej M.U..

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

I. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 6 i 7 k.p.a. przez naruszenie zasady działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa oraz zaprzeczenie zasadzie praworządności i rzetelnego prowadzenia postępowania;

2) art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nierozpatrzenie całości materiału dowodowego w sprawie, w szczególności przez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z postanowienia Sądu Rejonowego Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] maja 2020 r. o oddaleniu w całości wniosku M.U. o zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem z dnia [...] października 2019 r. co do punktów 2 a,b,c,d,e.g, który to dowód bezsprzecznie przyczyniłby się do wyjaśnienia sprawy;

3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy błędnej decyzji organu I instancji;

II. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

1) art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 p.p.w.d. przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że świadczenie w łącznej kwocie 4.500 zł przyznane skarżącej w okresie od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zarówno SKO, jak i organ I instancji nie uwzględniły w niniejszej sprawie interesu społecznego ani nie działały na podstawie przepisów prawa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO wskazało, iż treść postanowienia sądowego z dnia [...] października 2019 r. w istocie determinuje wynik oceny tego, czy odwołująca się pobrała nienależne świadczenie wychowawcze w okresie od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. Zdaniem skarżącej organy nie uwzględniły treści postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] maja 2020 r. odmawiającego zatwierdzenia ugody mediacyjnej z dnia [...] października 2019 r. Co więcej nie wzięły pod uwagę nawet okoliczności wyraźnie wywiedzionych przez odwołującą w uzasadnieniu odwołania, tj. że z. jednej strony opieka naprzemienna nad małoletnią została ustalona już wcześniej, a mimo tego w większość kosztów związanych z utrzymaniem i wychowaniem M.U. nadal ponosi skarżąca. Skoro bowiem SKO i organ I instancji zgodnie podnoszą, iż postanowieniem z dnia [...] października 2019 r. Sąd Rejonowy zatwierdził ugodę mediacyjną z dnia [...] października 2019 r. w całości, to postanowienie z dnia [...] maja 2020 r. tego samego Sądu o odmowie zatwierdzenia tej samej ugody w punkcie 2. (wszystkie podpunkty a-g) stoi w oczywistej sprzeczności do postanowienia, na które powołują się ww. organy. Tym samym wydane przez Sąd Rejonowy postanowienia z dnia [...] października 2019 r. o zatwierdzeniu ugody mediacyjnej oraz z dnia [...] maja 2020 r. o jej niezatwierdzeniu, bezsprzecznie naruszają wywodzone z przepisu art. 2 Konstytucji RP zasady: zaufania do państwa i zasadę bezpieczeństwa prawnego oraz konstytucyjne prawo do sądu - art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej. Trudno uzasadnić przestrzeganie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, skoro zarówno organ l instancji, jak i SKO w; podstawach prawnych i faktycznych wydanych decyzji powołują się na jedno postanowienie Sądu stojące w sprzeczności z kolejnym postanowieniem tego samego Sądu - nota bene oba dotyczące tej samej ugody mediacyjnej z dnia [...] października 2019 r. Jednakże żaden z ww. organów nie podejmuje nawet próby wykładni istniejących w obrocie prawnym dwóch sprzecznych postanowień Sądu Rejonowego, lecz powołuje się wyłącznie na treść jednego z nich, co istotniejsze- tego wydanego dawniej, a nadto w sposób wybiórczy i pozbawiony głębszej analizy. Podkreślono, że gdyby pochylić się nad - nie tylko literalną, ale także celowościową wykładnią wydanych przez Sąd Rejonowy postanowień – to nie sposób nie zauważyć, iż orzeczenie z dnia [...] października 2019 r. dotyczy zatwierdzenia ugody mediacyjnej wyłącznie w części dotyczącej ustalenia opieki naprzemiennej (bowiem wyłącznie w sentencji postanowienia pojawia się stwierdzenie "w całości"), natomiast orzeczenie z dnia [...] maja 2020 r. dotyczy odmowy zatwierdzenia tejże ugody wyłącznie w części dotyczącej rozliczeń finansowych między stronami.

Zdaniem skarżącej, moc prawną w dalszym ciągu posiada ugoda sądowa z dnia [...] sierpnia 2017 r. zawarta w sprawie o sygn. akt [...], w której treści skarżąca i M.U. wspólnie i w porozumieniu ustalili wysokość renty alimentacyjnej na kwotę 500 zł miesięcznie, mając na względzie, iż świadczenie "500+" w dalszym ciągu będzie pobierać wyłącznie skarżąca. Skarżąca nie może zatem ponosić negatywnych skutków prawnych z tego tytułu, że wyraziła zgodę na pomniejszenie wysokości zasądzonej na rzecz małoletniej renty alimentacyjnej kosztem otrzymywanego wówczas świadczenia "500+". Co istotniejsze, gdyby ów świadczenie zostało przez skarżącą faktycznie nienależnie pobrane w okresie od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r., to czy M.U., będący rzekomo w tym okresie również beneficjentem tego świadczenia, zwrócił skarżącej całość potrąconych z tego tytułu kwot? A miało to miejsce już w dniu [...] stycznia 2021 r., a więc jeszcze przed końcem upływu spornego okresu, a jednocześnie zaledwie 2 dni po wydaniu przez Sąd Rejonowy wyroku z dnia [...] stycznia 2021 r. o oddaleniu powództwa M.U. o uchylenie obowiązku alimentacyjnego (sygn. akt [...]). Ponadto SKO zignorowało całkowicie informację o występowaniu w obrocie prawnym drugiego i bardziej aktualnego postanowienia sądowego dotyczącego ugody mediacyjnej z dnia [...] października 2019 r. oraz zignorowało, iż w dalszym ciągu to skarżąca ponosi większość kosztów utrzymania małoletniej, a co najistotniejsze - że M.U. sukcesywnie potrącał sobie kwoty w wysokości 250 zł miesięcznie tytułem połowy świadczenia "500+" kosztem zasądzonych na rzecz małoletniej alimentów, które to kwoty zwrócił dopiero w dniu [...] styczniu 2021 r., po wydaniu przez Sąd Rejonowy wyroku z dnia [...] stycznia 2021 r.

Dalej w skardze podniesiono, że zarówno SKO, jak i Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego Centrum Pomocy Rodzinie zaniechali w pierwszej kolejności podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a nadto nie zebrali w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie. Ww. organy w sposób wybiórczy uwzględniły wyłącznie treść ugody mediacyjnej z dnia [...] października 2019 r. oraz zatwierdzającego ją w części dotyczącej opieki naprzemiennej postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2019 r., sygn. akt [...]. W toku prowadzonego postępowania dowodowego pominięto całkowicie treść postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] maja 2020 r. sygn. akt [...] oddalającego wniosek M.U. o zatwierdzenie ww. ugody mediacyjnej w części dotyczącej ustaleń związanych ze świadczeniem "500+". Organy nie uwzględniły tych okoliczności mimo, że skarżąca wyraźnie wskazywała na ich istnienie w uzasadnieniu swojego odwołania, powołując się zarówno na datę ww. orzeczenia sądu, jak i na sygnaturę akt sprawy. SKO nie wzięło pod uwagę również faktu, iż skarżąca wyraźnie wskazała w odwołaniu, że M.U. sukcesywnie potrącał sobie 250 zł miesięcznie tytułem połowy należnego mu świadczenia "500+" z kwoty zasądzonych alimentów. Zatem nie może być mowy o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 2 pkt 6 p.p.w.d., na który to przepis SKO powołuje się wskazując podstawy prawne wydanej decyzji.

Nie ulega również wątpliwości, że SKO nie wzięło pod uwagę faktu, iż skarżąca wyraźnie wskazała w odwołaniu, że M.U. sukcesywnie potrącał sobie 250 zł miesięcznie tytułem połowy należnego mu świadczenia "500+" z kwoty zasądzonych sądownie alimentów. Co istotniejsze skarżąca już w listopadzie 2019 r. wskazywała byłemu mężowi na konieczność wystąpienia z wnioskiem do CPR o przyznanie połowy świadczenia "500+", zamiast samowolnego potrącania sobie tej kwoty z ustalonych w ugodzie sądowej alimentów. M.U. mając świadomość, że jego działanie jest bezprawne ostatecznie w dniu [...] stycznia 2021 r. przelał na rachunek bankowy A.G. zaległą kwotę alimentów.

Zdaniem skarżącej, skoro bowiem Sąd Rejonowy nie zatwierdził ugody mediacyjnej z dnia [...] października 2019 r. dotyczącej nowego systemu łożenia środków finansowych przez strony na rzecz dziecka, moc obowiązującą ma w dalszym ciągu ugoda sądowa z dnia [...] sierpnia 2017 r., w której to treści wysokość alimentów została ustalona na kwotę 500 zł miesięcznie przy założeniu, że to skarżąca będzie pobierała świadczenie "500+". Podkreślono jeszcze raz, że już wtedy strony sprawowały nad córką opiekę naprzemienną w wyniku zawartego porozumienia ustnego. W kwestii tej nie było między stronami żadnego sporu, toteż nie istniała konieczność, by zawrzeć tę okoliczność w treści podpisanej wówczas ugody. Nadto mocy prawnej ww. ugody nie pozbawił także wyrok Sądu Rejonowego wydany w dniu [...] stycznia 2021 r. w sprawie o sygn. akt [...], którym to oddalono pozew M.U. o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Wyrok ów jest prawomocny wobec oddalenia przez Sąd Okręgowy w sprawie o sygn. akt [...] wywiedzionej przez powoda apelacji. Zatem w dalszym ciągu M.U. jest zobowiązany do uiszczania na rzecz małoletniej M.U. do rąk skarżącej renty alimentacyjnej w wysokości 500 zł miesięcznie.

W złożonej odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Uprawnienie wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę w zakresie przyznania jednemu z rodziców prawa do świadczenia wychowawczego stanowi przepis art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego

2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 z późn. zm., zwanej dalej "ustawą"). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie wychowawcze przysługuje:

1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo

3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo

4) dyrektorowi domu pomocy społecznej.

Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 2a ustawy w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Wskazać jednocześnie należy, że powołana ustawa została znowelizowana ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r.

o zmianie ustawy i pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924). Zgodnie z treścią art. 6 ustawy zmieniającej w sprawach o świadczenia wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w dotychczasowym brzmieniu z wyłączeniem

art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Z powyższego wynika zatem, że w sprawach o świadczenia wychowawcze na okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy dotychczasowe, zaś w sprawach o świadczenia wychowawcze za okres od 1 lipca 2019 r. stosuje się przepisy nowe.

W niniejszej sprawie mają zatem zastosowanie przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w nowym brzmieniu. Bezspornym jest bowiem, że skarżącej zostało przyznane świadczenie wychowawcze na córkę M.U. informacją z dnia

[...] lipca 2019 r. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Zgodnie z treścią art. 20 ust. 1 powołanej ustawy na beneficjenta świadczenia wychowawczego został nałożony obowiązek powiadamiania organu realizującego świadczenie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Takiej samej treści pouczenie zostało zamieszczone na formularzu – wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego składanego przez osobę ubiegającą się o jego przyznanie. Jednocześnie wskazano, że niepoinformowanie organu o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji obowiązku jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie. Podkreślić również należy, że w zamieszczonym w formularzu wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego pouczeniu zacytowano dosłownie treść art. 4 ust. 2 ustawy, wskazującego komu świadczenie to przysługuje, jak również art. 5 ust. 2a określającego zasady wypłaty świadczenia, w przypadku gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców. Zgodnie zatem z art. 20 ust. 1 ustawy, jak i pouczeniem zawartym we wniosku strona była zobowiązana poinformować organ, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2019 r. została zatwierdzona ugoda mediacyjna z dnia [...] października 2019 r. zawarta pomiędzy A.G. i M.G. ustalająca opiekę naprzemienną nad ich małoletnią córką M.U.. Z chwilą bowiem uprawomocnienia się powyższego postanowienia, tj. z dniem [...] listopada 2019 r., skarżąca przestała spełniać przesłankę określoną w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w części dotyczącej przyznania jej świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości, tj. 500 zł miesięcznie. Stosownie do postanowień art. 5 ust. 2a, który to przepis odnosi się do opieki naprzemiennej, jej prawo do świadczenia zostało ograniczone do połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc, tj. 250 zł. Niewątpliwie umieszczenie dziecka pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców jest okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego i zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy skarżąca winna zawiadomić niezwłocznie organ o powyższym, czego jak wynika z akt sprawy nie uczyniła. Organ powziął o powyższym informację w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2019 r., którego odpis został złożony do akt sprawy administracyjnej w dniu 4 czerwca 2021 r., a która to okoliczność (oddanie dziecka pod opiekę naprzemienną rodziców) została przyznana przez stronę w oświadczeniu złożonym w formie pisemnej w dniu 29 czerwca 2021 r. Zaznaczyć jednocześnie należy, że powyższe orzeczenie sądowe jak już wspomniano uprawomocniło się z dniem 29 listopada 2019 r.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl natomiast art. 5 ust. 1-3 w/w ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 w wysokości 500 złotych miesięcznie na dziecko w rodzinie, a w przypadku umieszczenia dziecka zgodnie z orzeczeniem sądowym pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców świadczenie to jest wypłacane każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Wskazać należy, iż przepis art. 5 ust. 2a ustawy jednoznacznie stwierdza, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Jak z powyższych zatem regulacji prawnych wynika, pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 sierpnia 2017 r. (sygn. akt I OSK 947/17) stwierdził, że na gruncie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a jednoczesne zaliczenia go do odrębnych rodzin obojga rodziców może nastąpić tylko wyjątkowo. W związku z powyższym, zdaniem składu orzekającego, skoro językowa wykładnia przepisu art. 5 ust. 2a ustawy nie budzi wątpliwości i jednocześnie pozostaje w zgodzie z wykładnią celowościową i systemową brak jest podstaw, aby odstąpić od jednoznacznych wyników tej pierwszej wykładni.

Powyższy przepis jest przepisem szczególnym i - jako taki - musi być wykładany ściśle. Jakakolwiek zatem jego wykładnia rozszerzająca nie jest uzasadniona. Wbrew poglądowi skarżącej, skład orzekający stoi również na stanowisku, że organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, gdy dziecko zostało oddane opiece naprzemiennej, jak jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi - jako ściśle powiązane z funkcjonowaniem rodziny - są bowiem sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa cywilnego, a dokładnie tę jego część, którą stanowi prawo rodzinne i opiekuńcze. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy zatem do właściwości sądu powszechnego. Zgodnie bowiem z

art. 1 kodeksu postępowania cywilnego, kodeks ten normuje postępowania sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Wprawdzie, po myśli art. 2 § 3 k.p.c., nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów, ale w omawianej materii brak jest tego rodzaju przepisów. Powyższe oznacza zatem, że - na zasadzie art. 2 § 1 k.p.c. - ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem należy do kompetencji sądu powszechnego, a w braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można - w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego – domniemywać. Powyższe stanowisko zostało między innymi przedstawione w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 575/18 i z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt. I OSK 1659/17. Tym samym, skoro dziecko zostało oddane pod opiekę naprzemienną obydwojga rodziców w drodze orzeczenia sądowego, zarówno organy administracji publicznej, jak i sąd administracyjny rozpatrujący sprawy związane z przyznaniem świadczenia wychowawczego w oparciu o ustawę o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie posiadają kompetencji do czynienia w tym zakresie odmiennych ustaleń. W wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 395/21, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "brzmienie powołanego art. 5 ust. 2a ustawy jest jasne i nie wymaga interpretacji, wobec jednoznacznego stwierdzenia, że wyłącznym wymogiem podzielenia świadczenia wychowawczego na obydwojga rodziców jest legitymowanie

się orzeczeniem sądu cywilnego ustanawiającym opiekę naprzemienną. Sąd odwoławczy rozpoznający sprawę niniejszą podziela pogląd, iż nie jest rolą organów administracji publicznej ani sądu administracyjnego ustalanie okoliczności związanych z pozostawaniem dziecka pod opieką naprzemienną".

Jedynie zatem na marginesie należy wyjaśnić, że sprawowanie opieki naprzemiennej - w swojej istocie - może mieć miejsce tylko w przypadku, gdy niezamieszkujący ze sobą rodzice dziecka na tyle dobrze ze sobą współpracują, że w danym przypadku mogą dziecku tego rodzaju opiekę zapewnić. Przejawem sprawowania opieki naprzemiennej nie jest ustalona przez sąd opiekuńczy nawet duża częstotliwość kontaktów dziecka z jednym z rodziców, a wręcz przeciwnie - brak ustalenia kontaktów pomiędzy rodzicami a dziećmi. Przy sprawowaniu bowiem opieki naprzemiennej stosunki panujące pomiędzy rodzicami - jak wyżej wspomniano - są na tyle dobre, że kwestia ich kontaktów z dzieckiem może być przez rodziców samodzielnie i zgodnie uregulowana. Tym samym, zgodnie z jednoznaczną treścią art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w przypadku gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców wynikającą z orzeczenia sądu, organ obowiązany jest przyznać świadczenie wychowawcze każdemu z rodziców w wysokości połowy przysługującej kwoty za dany miesiąc. Rodzice w ramach zawieranych umów cywilnoprawnych dotyczących między innymi wysokości alimentów, wzajemnego ponoszenia kosztów utrzymania wspólnych dzieci, nie mogą zmieniać powyższej reguły wynikającej z art. 5 ust. 2a ustawy, dotyczącej stosunku administracyjnego powstałego pomiędzy osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia wychowawczego a właściwym organem administracji publicznej zobowiązanym do jego wypłaty. Zawarte przez rodziców dziecka umowy cywilnoprawne czy też nawet ugody sądowe dotyczące alimentów i rozliczeń kosztów utrzymania dziecka, w tym dotyczące wzajemnego rozliczenia między nimi otrzymywanego przez jednego z nich świadczenia wychowawczego, nie mają wpływu na rozstrzygnięcia organów dotyczące przyznawania tego świadczenia, które podejmują je w oparciu o postanowienia ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że w niniejszej sprawie za okres od

1 grudnia 2019 r. do 31 maja 2021 r. wobec umieszczenia wspólnego dziecka A.G. i M.G. zgodnie z orzeczeniem sądowym pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców, pobieranie przez skarżącą w tym okresie świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości stanowiło w zakresie przekraczającym połowę tej kwoty świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy. Na definicję świadczenia nienależnie pobranego w oparciu o ten przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonego świadczenia, pomimo braku prawa do jego pobierania. Nie ma tutaj znaczenia stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze co do zaistnienia okoliczności powodującej ustanie prawa do tego świadczenia. Jednocześnie podkreślić należy, że z treści samego pouczenia zawartego w formularzu, na jakim skarżąca złożyła wniosek o przyznaniu świadczenia wychowawczego zawarto nie tylko pouczenie o obowiązku wynikającym z art. 20 ust. 1 ustawy i skutkach zaniechania jego realizacji, ale także wskazano w sposób jednoznaczny zasady wpłacania świadczenia w przypadku opieki naprzemiennej. Wskazane przez skarżącą problemy dotyczące jej rozliczeń związanych z ustaleniem alimentów na dziecko nie mogą z przyczyn wyżej wskazanych usprawiedliwiać zaniechania z jej strony poinformowania organu o ustaleniu opieki naprzemiennej. Tak samo należy odnieść się do zarzutu dotyczącego wątpliwości co do treści postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2019 r. Z treści pkt 1 postanowienia, jak i jego uzasadnienia wynika, że przedmiotem zatwierdzenia było ugoda zawarta przed mediatorem ustalająca opiekę naprzemienną, a więc okoliczności, mającej wpływ na przyznanie świadczenia wychowawczego i powodującej powstanie po stronie skarżącej obowiązku poinformowania o powyższym organu.

W ocenie Sądu zarzucane naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego nie miały miejsca. Organ prowadzący postępowanie wypełnił zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto wypełnił obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić również trzeba, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie w sposób wystarczający organ wskazał oraz wyjaśnił podstawę prawną decyzji, a także przytoczył przepisy prawa, mające zastosowanie w sprawie. Fakt, iż skarżąca odmiennie ocenia dowody zgromadzone w sprawie i w konsekwencji wyciąga z nich odmienne wnioski nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Wręcz przeciwnie, organ podjął niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydał trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.

Zasadnie organ w oparciu o dokonane ustalenia przyjął, że w niniejszej sprawie skarżąca w okresie od 1 grudnia 2019 r. do 31 maja 2021 r. pobrała świadczenie wychowawcze jako świadczenie nienależne w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w wysokości określonej przez organ, tj. w wysokości 4500 zł (½ tego świadczenia za każdy miesiąc) i jest obowiązana w tej wysokości je zwrócić wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi do dnia zapłaty.

Skoro zatem zaskarżona decyzją odpowiada prawu, a postępowanie wyjaśniające poprzedzające jej wydanie zostało przeprowadzone z zachowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i doprowadziło do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności do rozstrzygnięcia sprawy, brak podstaw do przyjęcia, że został naruszony art. 6 i 7 k.p.a.

Wobec powyższego, uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, w oparciu o art. 151 p.p.s.a. skargę – jako pozbawioną uzasadnionych podstaw – oddalono.