Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2169/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 28, art. 77 par. 1, art. 80, art. 105
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 215 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 1 ust. 1, art. 3, art. 5
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 147
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska WSA Anna Falkiewicz - Kluj (spr.) Protokolant referent stażysta Wiktoria Sosnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2020 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2019r. Wojewoda [...] (dalej jako organ) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U z 2018r., poz. 2096, dalej jako "kpa" i art. 9 a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 165. dalej jako "ugn"), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] sierpnia 2018 r. o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...] oznaczonej hipotecznie "[...]", blok [...] o pow. [...] każda, dalej " nieruchomość".

Organ wskazał na art. 105 § 1 kpa, art. 28 kpa i art. 215 ust. 2 ugn, i wyjaśnił, że nieruchomość znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50. poz. 279, dalej jako "dekret") i obecnie stanowi własność [...]. W toku postępowania ustalono, iż właściciel dekretowy nie złożył wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) w trybie art. 7 dekretu. Wnioskodawcy w sprawie o odszkodowanie - jako dowód własności ich poprzednika [...] przedstawili akt notarialny z [...] sierpnia 1939r. Rep. Nr [...], który organ uznał za nie wystarczający na potwierdzenie tytułu prawnego do nieruchomości dekretowej. Ponadto wskazano, że wyżej wskazana księga wieczysta w części (dział II) uległa zniszczeniu i w związku z tym nie da się ustalić czy [...] nie zbył przedmiotowej nieruchomości przed wejściem w życie dekretu. Ostatecznie organ stwierdził, że następcy prawni właściciela przeddekretowego nie wykazali aby posiadali interes prawny w sprawie gdyż akt notarialny nie jest wystarczającym dokumentem potwierdzającym, że [...] pozostawał właścicielem nieruchomości na dzień 23 listopada 1945 r.

Odnosząc się do zarzutów odwołania co do tego, że w odniesieniu do innych nieruchomości objętych tą księgą organ wydał decyzje pozytywne, stwierdzono, że organu nie wiążą decyzje administracyjne wydane w innej sprawie. Organ nie uznał także za zasadnego wniosku o uzupełnienie opinii geodety, wskazując, że opinia geodety [...] została sporządzona przez uprawniony podmiot posiadający wiedzę specjalistyczną, który przeanalizował wszystkie tomy akt księgi hipotecznej. Opinia nie ma błędów i może stanowić wiarygodny dowód w sprawie. Odwołujący się nie przedstawili dowodów które mogłyby tę opinię podważyć.

W skardze na ww. decyzję skarżąca [...] zarzuciła organowi naruszenie:

1/ art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego w sytuacji, gdy [...], jako następca prawny [...], byłego właściciela nieruchomości położonej przy ul. [...] hip. "[...]" dz. [...] ma interes prawny w tym postępowaniu.

2/ art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz niewłaściwą ocenę całokształtu materiału dowodowego i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, iż brak jest dowodów, że [...] na dzień 21 listopada 1945 roku pozostawał właścicielem tej nieruchomości.

3/ art. 8 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej oraz zasady równego traktowania, wobec utrzymania w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego pomimo, iż w innych sprawach dot. nieruchomości wydzielonych z dawnej księgi hipotecznej "[...]" dochodziło do ustalenia odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. przy braku zaświadczenia hipotecznego wskazującego na stan prawny ww. nieruchomości na dzień 21 listopada 1945 roku, a wyłącznie na podstawie aktu notarialnego obejmującego nabycie ww. nieruchomości;

4/ art. 136 k.p.a. oraz art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia żądania strony o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii geodezyjnej na okoliczność ustalenia właściciela nieruchomości.

5/ art. 10 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 roku nr [...] pomimo pominięcia przez organ pierwszej instancji złożonego w przepisanym terminie pisma stron z dnia [...] sierpnia 2018 roku stanowiącego wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego i zawierającego żądanie stron dotyczące przeprowadzenia dowodów, w tym uzupełniającej opinii geodezyjnej na okoliczność ustalenia właściciela nieruchomości.;

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie obu decyzji i zasądzenie od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 215 ust. 2 ugn przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania po dniu 5 kwietnia 1958 r. Dla skutecznego wszczęcia tego rodzaju postępowania konieczne jest w pierwszej kolejności wykazanie, kto na datę wejścia w życie dekretu był właścicielem nieruchomości.

W niniejszej sprawie organ przyjął, że złożony akt notarialny z [...] sierpnia 1939r. nie może stanowić dowodu na prawo własności poprzednika prawnego skarżącej w dacie wejścia w życie dekretu – z uwagi na to, ze jego prawo nie wynika z prowadzonej dla tej nieruchomości księgi hipotecznej (w części zaginionej).

Nie ulega wątpliwości, że księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece, t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2204 z późn. zm., dalej jako ukwh). Prowadzi się je na zasadzie indywidualności - jedna księga wieczysta odpowiada jednej nieruchomości w znaczeniu cywilistycznym (art. 24 ust. 1 ukwh). Księga wieczysta jest zatem prawnym kryterium wyodrębnienia nieruchomości jako przedmiotu prawa własności.

Należy, co do zasady zgodzić się z tezą, że księga wieczysta odzwierciedla stan prawny nieruchomości. Nie jest jednak uprawniona teza, że tylko zapisy w księdze wieczystej mogą stanowić dowód własności.

Wpis w księdze wieczystej ma charakter deklaratoryjny i powstaje w wyniku ujawnienia w sądzie wieczystym dokumentu źródłowego, a tym jest, jak chodzi o nieruchomość, akt notarialny. To mocą aktu notarialnego dochodzi do zawarcia pomiędzy zbywcą a nabywcą umowy mocą której następują zmiany właściciela nieruchomości. Umowa sprzedaży, zamiany czy darowizny nieruchomości rodzi więc konstytutywny skutek w postaci zmiany właściciela nieruchomości. Następuje to bez względu na to czy dla danej nieruchomości księga wieczysta jest czy też jej nie ma.

Z wpisami w księdze wieczystej wiążą się określone domniemania prawne - np. art. 3 ukwh. W przypadku nieruchomości posiadającej księgę wieczystą do czasu zmiany w niej właściciela na korzyść ewentualnego nabywcy tejże działki będzie działała wyrażona w art. 5 ww ustawy zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. W razie bowiem niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe. Oczywiste jest przy tym, jak już wskazano wyżej, że co do zasady w polskim systemie prawnym wpis prawa własności do księgi wieczystej ma charakter deklaratoryjny a jego brak, w świetle zasady rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, służy ochronie tego kto z podmiotem wpisanym w księdze dokonał czynności prawnej. Z zasady ten nie da się wyprowadzić wniosku, że prawo (własności) nie wpisane w księdze wieczystej nie istnieje. Wyjątki w tym zakresie winny wynikać z ustawy.

W tej sprawie, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organy nie kwestionują, że poprzednik prawny skarżącej w 1939r. nabył nieruchomość a jedynie wywodzą, że nie ma pewności, czy był nadal właścicielem w 1945r. Zdaniem Sądu, przy takiej konstrukcji faktycznej to organ, powinien ewentualnie wykazać, że do takiego zbycia nieruchomości doszło.

Organ nie wykazał (nie wskazał żadnego dowodu), aby po dacie podpisania aktu notarialnego miały miejsce zdarzenia, które świadczyłyby o tym, że doszło do zmiany po stronie właściciela [...], do czasu wejścia w życie dekretu [...].

Nietrafne są sugestie organu, że jego następcy prawni powinni wystąpić o uzgodnienie treści księgi wieczystej bądź o założenie księgi wieczystej, co byłoby połączone z odtworzeniem jej akt. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z wnioskiem o odszkodowanie w związku z utratą prawa własności nieruchomości z mocy przepisów dekretu w 1945r. Tymczasem powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym następuje na chwilę obecną a nie wstecz. Wobec tego sugerowanie skarżącej aby wystąpiła o założenie księgi wieczystej bądź wytoczyła takie powództwo nie znajduje podstaw prawnych. W księgach wieczystych nie dokonuje się wpisów wstecz, a uzgodnienie treści księgi wieczystej również może dotyczyć aktualnego stanu prawnego nieruchomości, a nie stanu sprzed ponad pół wieku. Po drugie, to organ ma przesądzić czy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wykazane zostało prawo własności poprzednika prawnego skarżącej. Tych obowiązków nie można przerzucać na stronę w szczególności gdy strona wykazała stosownym dokumentem fakt nabycia własności nieruchomości przez jej poprzednika prawnego.

Tym samym zachodziły przesłanki do uchylenia obu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 pkt a i c Ppsa.

Zdaniem Sądu organy dokonały błędnej oceny materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa ) i niezasadnie zastosowały art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 28 kpa.(zarzut braku uwzględnienia wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej). Wynika to z tego, że do oceny treści ksiąg wieczystych i ich analizy wiedza geodety nie jest przydatna. Taką analizę ksiąg wieczystych, w szczególności w aspekcie ujawnionego prawa własności, powinien przeprowadzić sam organ.

Sąd jednocześnie nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 138 i 78 § 1 w zw. ze 140 i 10 § 1 K.p.a. Opinia ta nie miałaby jakiegokolwiek znaczenia dla ustalenia istotnych okoliczności faktycznych w sprawie.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 8 w zw. z art. 32 Konstytucji. Ma rację organ, że nie jest związany decyzjami wydanymi w innej sprawie, choć oczywiście pożądanym byłaby jednolita linia orzecznicza organu.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni moc dowodową aktu notarialnego z 1939r. bądź wykaże w sposób nie budzący wątpliwości, iż w dacie wejścia w życie dekretu – poprzednik skarżącej nie był właścicielem nieruchomości. Nie można bowiem w tym zakresie opierać się na wątpliwościach organu co do tego kto był właścicielem odebranej dekretem nieruchomości.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 i 2 ppsa.