Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 987/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,  art. 135,  art. 200
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 154
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2017 r. sprawy ze skargi J. O., L. R. i M. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. O., L. R. i M. B. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do tut. Sądu decyzją [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm., dalej jako kpa) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 2042 z późn. zm., dalej jako ustawa) – utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] marca 2017 r. odmawiającą zmiany w trybie art. 154 kpa ostatecznej decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] października 2006 r. Tą ostatnią decyzją, odmówiono J. O., L. R. i M. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich poprzedniczkę M. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], dawne województwo [...]. Podstawę odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty stanowiło ustalenie, iż repatriacja ww z byłego terytorium RP miała miejsce w 1957r., a zatem (jak przyjęto) nie zostały spełnione przesłanki z ustawy gdyż pozostawienie mienia i przesiedlenie nie miało związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Ww decyzja nie była przedmiotem zaskarżenia i stała się ostateczna.

Wnioskiem z dnia 23 maja 2016 r. J. O., L. R. i M. B. (dalej jako skarżący) powołując się na art. 154 kpa wystąpili o zmianę ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2006 r. podnosząc, że od momentu wydania ww. decyzji zaszła istotna zmiana w interpretacji przepisów ustawy w zakresie dotyczącym konieczności udowodnienia przymusowego charakteru opuszczenia byłych terenów państwa polskiego, w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. organ I instancji odmówił dokonania zmiany decyzji z 2006r. a zaskarżoną i opisaną na wstępie decyzją minister utrzymał ją w mocy.

Organ wyjaśnił w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 16 § 1 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne a ich uchylenie lub zmiana może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kpa lub w ustawach szczególnych. Powołując się na zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych przytoczył następnie treść art. 154 § 1 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy, której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Dalej wskazał, że decyzja wydawana na podstawie art. 154 § 1 kpa ma charakter uznaniowy oraz że w przepisie tym nie można upatrywać środka zmierzającego do ponownego rozpoznania sprawy zakończonej ostateczną decyzją administracyjną jako w kolejnej instancji. Wyjaśnił przy tym, że tego rodzaju decyzja może dotyczyć wyłącznie kwestii rozstrzygniętych decyzją ostateczną organu, to jest decyzją, której dotyczy postępowanie o zmianę lub uchylenie, nie zaś kwestii nowych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 marca 2012 r. znak: II SA/Łd 49/12).

Jeśli chodzi o przesłanki z art. 154 kpa minister podał, że pierwsze dwie zostały spełnione, gdyż decyzja z dnia [...] października 2006 r. jest ostateczna i strona nie nabyła na jej podstawie prawa. W odniesieniu natomiast do przesłanki słusznego interesu strony minister powołał się m.in. na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 17 września 2010 r., sygn. akt I OSK 428/10. W ww. orzeczeniu wskazano, że "oceniając czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony przemawiający za uchyleniem decyzji, należy wziąć pod uwagę nie subiektywne przekonanie strony o doznanej przez nią szkodzie lecz rozważyć okoliczności, które pozwalają ustalić, że żądanie strony (zmiany decyzji) jest słuszne i zasługuje na społeczną akceptację ". Przywołał też wyrok NSA z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1406/06, wg którego słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 kpa musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa i nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 kpa, zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa.

Wskazując na powyższe organ podał dalej, że zmiana stanowiska sądów administracyjnych w zakresie udowodnienia przymusowego charakteru opuszczenia byłych terenów państwa polskiego, w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. nie stanowi podstawy do zmiany decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2006 r. w oparciu o art. 154 § 1 kpa. Minister podał, że słuszny interes strony postępowania oraz interes społeczny - powinny być rozumiane w sposób obiektywny. Wg organu zmiana interpretacji przepisów ustawy nie stanowi przesłanki do zmiany decyzji - w przeciwnym razie w każdym przypadku, gdy doszłoby do wydania dwóch sprzecznych orzeczeń administracyjnych należałoby wszczynać postępowanie administracyjne celem wyeliminowania z obrotu prawnego jednego z nich. W konsekwencji uznał, że taka interpretacja art. 154 kpa doprowadziłby do paraliżu decyzyjnego, którego wynikiem byłoby eliminowanie rozstrzygnięć sprzecznych z rozstrzygnięciami innego organu tej samej rangi lub organu odwoławczego. Zdaniem ministra strony nie wykazały również interesu społecznego przemawiającego za uchyleniem decyzji Wojewody z dnia [...] października 2006 r. zwłaszcza że orzecznictwo sądów administracyjnych (zapadłe w odrębnych sprawach) nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa i nie jest podstawą prawną podjętych przez organy administracji publicznej rozstrzygnięć. Wskazał przede wszystkim na postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 183/12, w którym wprost wskazano, że: "nie można (...) uznać, że podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały spowodowało zmianę stanu prawnego, ponieważ orzeczenia sądów nie stanowią źródła powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 Konstytucji RP)". Minister podkreślił także, że przedmiotem postępowania, o którym mowa w art. 154 kpa nie jest ocena zarzutów merytorycznych, które mogły zostać podnoszone w zwykłym trybie odwoławczym, lecz to czy za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. W związku z czym podnoszenie przez stronę w tym postępowaniu zarzutów i wątpliwości natury merytorycznej pozostaje bez istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w takim postępowaniu (por. wyrok NSA z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt I GSK 913/11).

W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżący zarzucili ministrowi naruszenie

1. art. 7 kpa, art. 77 kpa, art. 78 kpa, art. 81a) kpa, oraz art. 154 kpa

2. art. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Wnieśli o zmianę w całości ww decyzji oraz decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] marca 2017r. poprzez wydanie decyzji potwierdzającej ich prawo do rekompensaty o ewentualnie uchylenie obu decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania a także orzeczenie o kosztach niniejszego postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż organy błędnie ustaliły powody nieopuszczenia byłych terenów RP z pierwszą falą uchodźców. Skarżący podnieśli, że powodem przesiedlenia było nieludzkie traktowanie ich rodziny przez tamtejszą ludność, a przede wszystkim obawa o własne życie oraz że wszystko to miało miejsce w związku z wojną i było jej bezpośrednią konsekwencją. Wskazali na podziały międzyludzkie i ksenofobię, która doprowadziła do bestialskich zachowań. Podnieśli także, że ojciec rodziny B. został skatowany przez bandy upa, skutkiem czego rodzina nie mogła zostawić go samego w [...] i opuścić tamtych terenów z tzw. I falą uchodźców. Powodem repatriacji z II falą było podpisanie kolejnych umów międzynarodowych i obawa o życie swoje i członków rodziny antagonizowanej przez ludność ukraińską.

Skarżący powołali się na orzecznictwo przytaczane w toku procesu administracyjnego i podnieśli, że linia orzecznicza znacznie ewoluowała od daty decyzji z 2006r. a okoliczność repatriacji ich rodziny dopiero w ramach tzw. "drugiej fali" repatriacji, przypadającej na lata 1955-1959 została w tymże orzecznictwie zweryfikowana. Zarzucili, że możliwość zmiany w trybie art. 154 kpa decyzji ostatecznej nie została zastrzeżona dla decyzji uznaniowych (jak twierdził organ). Zanegowali też stanowisko organu wskazujące na to, że orzecznictwo nie tworzy systemu prawa i nie może wpływać na zmianę ostatecznej decyzji. W tym kontekście za zupełnie niezrozumiałe uznali twierdzenie organu o tym, że powodem złożenia wniosku o zmianę ww ostatecznej decyzji było wyłącznie ich subiektywne odczucie podyktowane brakiem akceptacji treści odmownej decyzji. Przywołali wyrok WSA w Warszawie w sprawie III SA/WA 1986/09, wg którego zmiana decyzji w trybie art. 154 kpa może nastąpić na skutek zmiany interpretacji przepisów tj. zmiany wykładni prawa dokonanej po wydaniu decyzji ostatecznej, a odnosząca się do jej podstawy prawnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje:

Skargę należy uznać za zasadną.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że zmiana ostatecznej decyzji w trybie art. 154 kpa nie może mieć miejsca w stosunku do decyzji związanej. Chodzi jednak o decyzje, przy wydaniu których organ nie posiada żadnej możliwości interpretacji określonego stanu faktycznego możliwego do zakwalifikowania jako ziszczenie się przesłanek bądź ich niezaistnienie w określonym stanie prawnym. W wyroku NSA z dnia 12 lutego 2014 r. (sygn. akt II OSK 1932/13 - CBOSA) stwierdzono, że zasadność poglądu o niestosowaniu nadzwyczajnych trybów z art. 154 i art. 155 kpa w stosunku do decyzji związanych ma miejsce wówczas, gdy decyzja o charakterze związanym wydana w postępowaniu zwykłym podjęta została zgodnie z obowiązującym prawem a zmiana lub jej uchylenie w omawianym trybie nadzwyczajnym prowadziłaby do naruszenia prawa. Stąd też przyjmuje się, że poprawność tego ustalenia zależy od konkretnego przypadku, w ramach którego rozważenia wymaga, czy decyzja związana wydana została zgodnie z prawem, a jednocześnie czy jej zmiana doprowadzi do stanu sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym (por. także wyrok NSA z dnia 19 października 2012 r., sygn. akt II OSK 1153/11 - dostępny w CBOSA oraz artykuł P.Gołaszewskiego - Dopuszczalność zmiany/uchylenia decyzji związanej w postępowaniu administracyjnym - uwagi krytyczne na tle orzecznictwa sądów administracyjnych - Monitor Prawniczy 10/2012 oraz wyrok NSA z dnia 8 lutego 2017 r. w sprawie I OSK 2139/15, LEX nr 2255262). Niemożliwość zastosowania trybu z art. 154 kpa zachodzi zatem wówczas gdy bezwzględnie obowiązujący przepis prawa materialnego zobowiązywał organ, przy ustaleniu istnienia określonych w nim przesłanek, do wydania decyzji o określonej w tym przepisie treści a zmiana decyzji naruszałaby bezwzględnie obowiązujący przepis prawa (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2007 r. sygn. akt II OSK 127/06 i wyrok z dnia 22 września 2016 r. o sygn. akt I OSK 3065/15). W innych przypadkach art. 154 kpa może mieć zastosowanie w stosunku do każdej decyzji; a przy tym już z samego założenia tryb ten ustanawia odstępstwo od zasady trwałości i związania ostateczną decyzją administracyjną. Argument organu co do konieczności przestrzegania zasady wyrażonej w art. 16 kpa jest tu zatem chybiony. W ocenie Sadu orzekającego w tym składzie nie ma zatem normatywnych przeszkód ograniczających procedowanie organu w trybie art. 154 kpa.

W sprawie prowadzonej w ww trybie organ poza kwestią ostateczności negatywnej decyzji administracyjnej winien badać przede wszystkim zaistnienie przemawiającego za zmianą decyzji słusznego interesu strony bądź interesu społecznego. Istotne jest przy tym, iż weryfikacji w tym szczególnym trybie podlegają zarówno decyzje wadliwe jak i niewadliwe przy czym gdy chodzi o wadliwość kwalifikowaną określoną w art. 156 § 1 kpa – zastosowanie trybu z art. 154 kpa jest niedopuszczalne. W trybie pokreślonym w art. 154 § 1 kpa nie chodzi zatem o badanie kwestii legalności decyzji, a jego przedmiotem jest kwestia zaistnienia przemawiającego za zmianą interesu społecznego bądź słusznego interesu strony. I istotnie, doktryna i orzecznictwo, coraz częściej wskazują na to, iż powodem zmiany decyzji w trybie art. 154 kpa może być zmiana interpretacji przepisów (vide np. Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, CH Beck 2017, wyd. 4, str. 1108 bądź oparty na przepisach ustawy wyrok NSA z 14 czerwca 2017r. w sprawie I OSK 1050/16).

W kontrolowanej sprawie negatywna decyzja z 2006r., odnośnie do której złożono wniosek o jej zmianę, została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. zwanej dalej ustawą). Ustawa ta (tzw. ustawa zabużańska) w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" z 1944 r. i umów enumeratywnie w nim wymienionych. Jak wynika z treści art. 1 ust. 2, przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone po 1 września 1939 r. opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Kwestią istotną dla wyniku sprawy zainicjowanej przez skarżących jest pojemność i wykładnia zawartego w art. 1 ust. 2 ustawy terminu "inne okoliczności". Istotnie, jak zasadnie podniesiono w skardze, wg wiodącej linii orzecznictwa sądowo administracyjnego, przyjmuje się aktualnie, iż ww ustawa ma zastosowanie do repatriacji będących skutkiem wojny rozpoczętej w 1939 r. przy czym nie chodzi wyłącznie o skutki bezpośrednie lecz także te polegające np. na zagarnięciu ziem Rzeczypospolitej Polskiej przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i różnego rodzaju represje na obywatelach polskich, poczynając od 1939 r., a trwające także po zakończeniu wojny. Przyjmuje się, że to na skutek tych represji związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., obywateli polskich należało traktować jako "wypędzonych lub opuszczających" byłe terytorium RP na podstawie umów, wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy, a także zmuszonych do opuszczenia tego terytorium na skutek innych okoliczności, o czym mowa w ust. 2 art. 1 ww. ustawy. Chodzi w szczególności o sytuacje, gdy przyczyną opuszczenia byłego terytorium RP była utrata ziemi w wyniku dokonanej przez władze radzieckie kolektywizacji oraz permanentna dyskryminacja Polaków, we wszelkich dziedzinach życia, na tle ich przynależności narodowej. A zatem o sytuacje, w których przymus opuszczenia nieruchomości nie wynikał bezpośrednio z podjętych działań wojennych, lecz był pośrednim następstwem powojennych decyzji władz rosyjskich związanych choćby z ekonomiczną dyskryminacją Polaków, którzy pozostali w swoich dotychczasowych miejscach zamieszkania. Na przestrzeni lat w orzecznictwie ugruntował się pogląd, że inne rozumienie ust. 2 art. 1 ww. ustawy dyskwalifikowałoby wiele osób, które opuściły byłe terytorium Rzeczypospolitej na skutek różnych okoliczności takich jak obawa o życie, brak środków do życia, prześladowania czy represje – mające miejsce już po zakończeniu wojny, nawet wiele lat po niej. Kwestia ta została szczegółowo wyjaśniona w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 11/13, CBOSA oraz ONSA 2014/6/90, Lex nr 1404014). W orzeczeniach tych NSA dokładnie wyłożył na czym polegała specyfika będącej podstawą II fali repatriacji umowy dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222). Zwrócił przy tym uwagę na jej jedynie pozorną odmienność od wcześniejszych "umów republikańskich", wymienionych w art. 1 ust. 1 omawianej ustawy. Umowa z 1957 r. również przewidywała możliwość przesiedlenia wszystkich osób, które przed dniem 17 września 1939 r. posiadały obywatelstwo polskie a także ich współmałżonków i dzieci pozostających we wspólnocie domowej, nawet jeśli członkowie rodzin, we wspomnianym dniu, nie posiadali obywatelstwa polskiego i nie byli narodowości polskiej. Zatem, umowa ta w rzeczywistości stanowiła kontynuację akcji repatriacyjnej, którą zapoczątkowały umowy republikańskie. W konsekwencji za ugruntowany należy przyjąć pogląd wyrażony w uchwale I OPS 11/13, a także w uchwale siedmiu sędziów SN z dnia 30 maja 1990 r. (III CZP/1/90, OSNCP 1990/10-11, poz. 129) oraz w szeregu orzeczeń NSA (wyroki NSA z dnia 25 lipca 2007 r., I OSK 1252/06, z dnia 21 grudnia 2009 r., I OSK 341/09, z dnia 8 marca 2013 r., I OSK 1813/11), że wprawdzie umowa z dnia 25 marca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem PRL a Rządem ZSRR nie została wprost wymieniona w art. 1 ust. 1 oraz ust. 1a ustawy, to jednak repatriacja dokonana w II połowie lat 50-tych może być traktowana jako "inna okoliczność związana z wojną rozpoczętą w 1939 r.", o której mowa w art. 1 ust. 2 ustawy. Repatriacja ta niezaprzeczalnie stanowiła, jak wskazał NSA w przywołanej uchwale, bezpośrednią konsekwencję zmiany granic państwowych, a ta zaś była następstwem II Wojny Światowej. (por. wyroki NSA z dnia 25 lipca 2007 r., I OSK 1252/06, z dnia 21 grudnia 2009 r., I OSK 341/09, z dnia 8 marca 2013 r., I OSK 1813/11, wyrok NSA z dnia 16 września 2014 r. w sprawie I OSK 208/13, wyrok NSA z dnia 15 października 2014 r. w sprawie I OSK 590/13, wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2015 r. I OSK 732/14, wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2016 r. w sprawie I OSK 1051/14, wyrok NSA z dnia 25 maja 2017 r. I OSK 2123/15). Tymczasem w oparciu o te same przepisy ustawy, decyzją z 2006r. organ administracji odmówił potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty wskazując w jej uzasadnieniu, iż repatriacja mająca miejsce w 1957r. nie miała związku z wojną rozpoczętą w 1939r.

Przechodząc do przesłanek zastosowania art. 154 kpa Sąd zwraca uwagę, że uwzględnienie interesu strony w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć w ten sposób, że mając do wyboru możliwość korzystniejszego dla strony rozstrzygnięcia, niepozostającego w kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym, organ przyjmuje ten sposób rozstrzygnięcia, zmieniając decyzję niekorzystną bądź mniej korzystną dla strony - na decyzję bardziej korzystną. Treść "słusznego" interesu strony powinna być każdorazowo ustalana w danej sprawie i musi ulec konkretyzacji wynikającej z jej stanu faktycznego i prawnego, winna być przy tym określana w oparciu o zobiektywizowany miernik owej słuszności. Nie ma jednak podstaw, jak twierdzi minister, do odmowy procedowania w ww trybie nadzwyczajnym niejako z założenia, z powołaniem się na zasadę trwałości decyzji administracyjnych czy termin "decyzji związanej". Nie może też budzić wątpliwości, że w interesie społecznym pozostaje, aby określony stan faktyczny danego rodzaju spraw odpowiadał wynikającemu z przepisów stanowi prawnemu, gdyż jest to element stabilności porządku prawnego. Zmiana linii orzeczniczej sądów, ale nie incydentalna, lecz trwała i znamienna, w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasadę równości wobec prawa – winna znaleźć odzwierciedlenie w istniejących instrumentach prawnych – i powodować (o ile taka jest wola uprawnionego) nie tylko jego wewnętrzne przekonanie, że państwo a więc i działający w jego imieniu wymiar sprawiedliwości – nie narusza przysługujących mu praw ale także ową sprawiedliwość społeczną urzeczywistniać. Skoro zatem ustawodawca przewidział w przepisach kpa szczególny tryb postępowania umożliwiający w danym stanie faktycznym i przy niezmienionym stanie prawnym zmianę niekorzystnej dla strony decyzji z uwagi na jej słuszny interes bądź interes społeczny – to organy państwa winny stosowanie tego trybu rozważać (jako że jest to instytucja fakultatywna) a nie negować z góry jako niedopuszczalny. Trzeba też podkreślić, że za weryfikacją określonej decyzji ostatecznej może przemawiać zarówno interes społeczny jak i słuszny interes strony. Gdy zaś chodzi o ten ostatni, to słusznie w skardze podkreślono, iż nie można uznać za zasadny poglądu ministra, iż skarżący sformułowali swój wniosek jako wyraz niezadowolenia z uprzednio zawartej decyzji skoro wykazali, iż owa negatywna decyzja na tle ewoluującego przez lata orzecznictwa okazała się wadliwą i dla nich krzywdzącą.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że ewentualna zmiana decyzji na podstawie art. 154 kpa, co oczywiste, może być dokonana tylko w granicach już ustalonego stanu faktycznego sprawy załatwionej tą decyzją ostateczną, przy uwzględnieniu (niezmienionej) normy prawa materialnego, w oparciu o którą tę decyzję ostateczną wydano. Niedopuszczalne jest zatem stosowanie tego trybu i ustalanie w jego toku na nowo stanu faktycznego sprawy oraz ocena tegoż na nowo ustalonego stanu faktycznego w odniesieniu do norm prawa materialnego. Ponieważ organ nie badał czy w świetle ustalonego w stanie faktycznym sprawy zakończonej decyzją z 2006r. na tle ukształtowanej na nowo linii orzecznictwa możliwe jest zastosowanie ww nadzwyczajnego trybu, jego zadaniem będzie przyporządkowanie określonego wówczas stanu faktycznego do obecnej, zdecydowanie ugruntowanej, a przy tym odmiennej od tej istniejącej w 2006r., linii orzecznictwa. Dotychczas organy administracji, zarówno I jak i II instancji, nie poddawały ocenie okoliczności faktycznych ustalonych w 2006r. a jedynie zanegowały w ogóle dopuszczalność zastosowania trybu określonego przez skarżących we wniosku o zmianę decyzji, jako decyzji "związanej". Tymczasem, w ocenie Sądu, ewentualna zmiana decyzji z 2006r. (o ile istotnie rodzina skarżących repatriowała się z II falą opartą o międzynarodową umowę z 1957r.) – nie będzie naruszała obowiązującego porządku prawnego. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do wniosku, iż aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne legalizuje decyzje administracyjne wydawane wbrew "wiążącym" przepisom prawa. W ocenie Sadu ewentualna zmiana decyzji z 2006r. dokonana w oparciu o obowiązującą obecnie linię orzecznictwa nie może być przy tym uznana za "społecznie nieakceptowalną" (na co zwrócił uwagę minister).

Rację ma jednak minister twierdząc, iż nie zawsze przy zapadnięciu odmiennego orzeczenia w podobnym stanie faktycznym i identycznym stanie prawnym sprawy – uzasadnione jest zastosowanie art. 154 kpa. W kontrolowanej sprawie mamy jednak do czynienia z sytuacją szczególną, po pierwsze ze znacznie zmienioną i utrwaloną linią orzecznictwa (odmienną od tej zastosowanej we wniosku o jej zmianę) a ponadto z regulacją stanowiącą wyraz "zadośćuczynienia" (jako formy pomocy) państwa osobom "poszkodowanym" represjami powojennymi.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ administracji uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku, pamiętając przede wszystkim o tym, że przesłanki interesu społecznego lub słusznego interesu strony muszą być ustalone i ocenione w konkretnej sprawie. Analizując zaistniały w sprawie zakończonej w 2006r. materiał dowodowy organy ustalą czy w świetle obowiązującej i przywołanej wyżej linii orzecznictwa wniosek skarżących zasługuje na uwzględnienie, tj. czy zostały spełnione przesłanki z ustawy.

Podstawę wyroku stanowił art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i art. 135 ppsa. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.