Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 760/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-03-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 29 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), , Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant Sekretarz sądowy Renata Tomaszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2019 roku sprawy ze skargi M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. R.T.


UZASADNIENIE

vIII SA/Łd 760/18

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1778) – dalej: u.s.u.s Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 12 maja 2018 r. odmówił M.J. umorzenia należności z tytułu:

1. składek w części finansowanej przez płatnika składek (tj. za osobę ubezpieczoną będąca równocześnie płatnikiem tych składek, za zatrudnionych pracowników oraz odsetki za zwłokę od należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych) w łącznej kwocie 228.493,33 zł w tym:

- ubezpieczenia społeczne za okres 04/1999-01/2002, 07/2002-11/2002, 02/2003-08/2005, 10/2005-06/2007, 08/2007-12/2007, 11/2008-01/2010 w łącznej kwocie 172.573, 54 zł obejmującej należność główną, odsetki liczone na dzień 24 maja 2018 r oraz koszty upomnienia;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/1999-08/2005, 10/2005-06/2007, 08/2007-12/2007, 09/2008, 11/2008-03/2010 w łącznej kwocie 47.948,13 zł obejmującej należność główną, odsetki liczone na dzień 24 maja 2018 r oraz koszty upomnienia;

- Fundusz Pracy i fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 04/2001-01/2002, 09/2002-11/2002, 11/2002, 02, 03, 05, 09/2004, 04/2005, 10/2005-05/2007, 08/2007-12/2007, 09, 11,12/2008, 03/2009- 01/2010 w łącznej kwocie 7.971,66 zł obejmującej należność główną, odsetki liczone na dzień 24 maja 2018 r oraz koszty upomnienia;

2. składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 63.788,35 zł w tym:

- ubezpieczenia społeczne za okres 04/1999-01/2002 w łącznej kwocie 30.752,88 zł obejmującej należność główną, odsetki liczone na dzień 24 maja 2018 r oraz koszty upomnienia;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/1999-08/2005, 10/2005-12/2007, 09,11/2008-01/2010 w łącznej kwocie 31.317,13 zł obejmującej należność główną, odsetki liczone na dzień 24 maja 2018 r oraz koszty upomnienia;

- Fundusz Pracy za okres 04/01-01/02 w łącznej kwocie 837,34 zł obejmującej należność główną, odsetki liczone na dzień 24 maja 2018 r oraz koszty upomnienia.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 24 maja 2018 r. M.J. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności wynikających z decyzji z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] przenoszącej na skarżącą odpowiedzialność za zmarłego płatnika składek – T.J. Uzasadniając wskazała, iż powstałe zadłużenie jest następstwem nierzetelnego działania kontrahentów jej zmarłego męża, którzy nie wywiązali się z zawartych umów i nie zapłacili za wydany towar. Ze złożonego do akt sprawy, w dniu 25 czerwca 2018 r., oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika nadto, że skarżąca pobiera rentę rodzinną wypłacaną przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w wysokości 1013,27 zł brutto, a jej stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem kształtują się w łącznej kwocie około 900 zł (zgodnie z oświadczeniem skarżącej). Ponadto na skarżącej ciążą zobowiązania z tytułu: podatków w wysokości około 115 zł miesięcznie; spłaty zaciągniętego kredytu bankowego, realizowanego w drodze egzekucji komorniczej w wysokości 295 zł miesięcznie oraz wobec A sp. z o.o. z siedzibą w W. na łączną kwotę 50.468,42 zł , które to zobowiązanie, z uwagi na brak środków nie jest przez skarżąca spłacane. Z akt sprawy wynika nadto, że strona posiada majątek nieruchomy w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 107 m2, zlokalizowanego w K. przy ul. B 1 oraz łąki o powierzchni 0,35 ha położnej w K. przy ul. C. Na wskazanych nieruchomościach ustanowiono hipotekę przymusową celem zabezpieczenia należności ZUS oraz Banku D S.A. Ponadto skarżąca jest właścicielem pojazdu marki Polonez rok produkcji 1994. Ze złożonej dokumentacji wynika również, że strona jest osobą wymagającą przewlekłego i systematycznego leczenia oraz, ze orzeczono wobec niej umiarkowany stopień niepełnosprawności, na czas do 30 listopada 2018 r.

Wniosek skarżącej w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych został wyłączony do odrębnego postępowania.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia ciążących na skarżącej składek w części finansowanej przez płatnika składek (tj. za osobę ubezpieczoną będąca równocześnie płatnikiem tych składek, za zatrudnionych pracowników oraz odsetki za zwłokę od należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych) w łącznej kwocie 228.493,33 zł oraz składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 63.788,35 zł, należnych za wskazane w decyzji okresy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Zakład wskazał, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego skarżąca pobiera stałe miesięczne świadczenie z tytułu wypłacanej renty rodzinnej, a nadto jest właścicielem dwóch nieruchomości, na których ustanowiono hipotekę przymusową na poczet zadłużenia z tytułu należnych składek, co oznacza, iż możliwym jest skuteczne dochodzenie przedmiotowych należności w drodze postępowania egzekucyjnego. Tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie powołanego art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W sprawie, zdaniem organu nie wystąpiła również żadna z przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365). Z akt sprawy nie wynika bowiem, iż opłacenie należności przez skarżącą pozbawiłoby ją oraz jej rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych (§3 pkt 1 ). Wręcz przeciwnie, jak już wcześniej wskazano skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, uzyskując stały miesięczny dochód z tytułu wypłacanego jej świadczenia z KRUS, którego wysokość umożliwia prowadzenie skutecznej egzekucji, z zachowaniem kryterium minimalnego utrzymania, określonego prawem. Ponadto skarżąca posiada dwie nieruchomości, które mogą stanowić źródło pozyskania środków na spłatę przedmiotowego zadłużenia. W sprawie nie wystąpiła także przesłanka, której mowa w § 3 pkt 2 rozporządzenia, to jest przesłanka poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Bezspornym jest bowiem, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. Natomiast odnośnie z trzeciej z przesłanek przemawiających za umorzeniem należności (§3 pkt 3), to jest przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności Zakład wskazał, iż podniesiona przez skarżąca okoliczność przewlekłych problemów zdrowotnych, których organ nie kwestionuje oraz konieczności wydatków związanych z leczeniem nie przemawiają za uwzględnieniem wniosku skarżącej. Powołana bowiem przesłanka, oprócz warunku wystąpienia przewlekłej choroby wnioskodawcy bądź członka jego rodziny, nad którym wnioskodawca sprawuje opiekę, wymaga dodatkowo wystąpienia warunku pozbawienia wnioskodawcy możliwości uzyskiwania dochodu, który umożliwiałby opłacenie należności. W niniejszej sprawie jak już wcześniej wskazano skarżąca, która prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe nie pracuje, uzyskuje stały dochód z wypłacanej jej renty rodzinnej, a ponoszone przez nią koszty leczenia mają charakter typowy i nie uzasadniają umorzenia zaległości.

Reasumując Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż ustalony stan faktyczny sprawy oraz zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności ustalony stan majątkowy skarżącej nie przemawia za uwzględnieniem wniosku skarżącej. Obowiązkiem Zakładu, jako wierzyciela przedmiotowych należności publicznoprawnych, jest ich odzyskanie, a możliwość ich umorzenia przewidziana jest w sytuacjach wyjątkowych, w drodze uznania administracyjnego. Ponadto uwzględnienie wniosku skarżącej stanowiłoby niczym nieuzasadnione uprzywilejowanie należności cywilnoprawnych ciążących na skarżącej, które to zobowiązania jak już wcześniej wskazano są przez stronę częściowo realizowane.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.J. ponownie wystąpiła o umorzenie należności z tytułu składek wskazując, iż do powstania zadłużenia przyczynili się nierzetelni kontrahenci jej zmarłego męża. Skarżąca ponownie wskazała, iż osiągane przez nią dochody nie pozwalają na spłatę przedmiotowego zadłużenia, a kwota uzyskana z ewentualnej sprzedaży posiadanych nieruchomości i tak nie wystarczyłaby na pokrycie przedmiotowego zadłużenia. W ocenie skarżącej przedstawiona przez nią sytuacja materialna i zdrowotna uzasadnia umorzenie zaległości na podstawie rozporządzenia z 2003 r.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), - dalej:p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi wniesionej w trybie art. 52 § 3 p.p.s.a., M.J. uczyniła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek (tj. za osobę ubezpieczoną będąca równocześnie płatnikiem tych składek, za zatrudnionych pracowników oraz odsetki za zwłokę od należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych) w łącznej kwocie 228.493,33 zł oraz składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 63.788,35 zł, za wskazane w decyzji okresy.

Natomiast podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.)- dalej: u.s.u.s.

Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Cytowany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano natomiast podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Dalej należy wskazać, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek mogą być w umarzane w całości lub w części". Powyższe oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, wyrok WSA w Łodzi z 3 listopada 2009 r., I SA/Łd 584/09; www.cbois.nsa gov.pl). Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

Istotnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległych składek jest także ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej, jak i rodzinnej ( w zależności od podmiotu wnioskującego) strony wnoszącej o przyznanie jej ulgi. Przy czym przyjmuje się, że to strona żądająca umorzenia zaległości, w treści wniesionego wniosku oraz w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywistym jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, gdyż to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia. Natomiast ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 k.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przedłożonego przez skarżącą. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej strony wnioskującej, czym wypełnił obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a. polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Przed wydaniem decyzji zapewnił skarżącej, na podstawie art. 10 § 1 k.p.a., zapoznanie się i wypowiedzenie co do zebranego materiału dowodowego sprawy.

Na wstępie wskazać należy, że z ustalonego w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy wynika, iż obowiązek uiszczenia przedmiotowych należności z tytułu składek wynika z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]listopada 2017 r., nr [...] orzekającej o przeniesieniu na skarżąca odpowiedzialności za zaległości jej zmarłego męża T.J. Wniesione od powyższej decyzji odwołanie skarżącej zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 16 kwietnia 2018 r., [...]. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia o stanie majątkowym osoby prawnej, aktualnym na dzień złożenia wniosku o umorzenie zaległych składek oraz dodatkowych informacji przedłożonych przez stronę w toku postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej źródłem utrzymania jest renta rodzinna, wypłacana przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w wysokości 1013,27 zł brutto. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, eksploatacją mieszkania oraz leczeniem, kształtują się w łącznej kwocie około 900 zł (zgodnie z oświadczeniem skarżącej). Ponadto na skarżącej ciążą zobowiązania z tytułu: podatków w wysokości około 115 zł miesięcznie; spłaty zaciągniętego kredytu bankowego, realizowanego w drodze egzekucji komorniczej w wysokości 295 zł miesięcznie oraz wobec A sp. z o.o. z siedzibą w W. na łączną kwotę 50.468,42 zł , które to zobowiązanie, z uwagi na brak środków nie jest przez skarżąca spłacane. Z akt sprawy wynika nadto, że strona posiada majątek nieruchomy w postaci domu mieszkalnego o powierzchni 107 m2, zlokalizowanego w K. przy ul. B 1 oraz łąki o powierzchni 0,35 ha położnej w K. przy ul. C. Na wskazanych nieruchomościach ustanowiono hipotekę przymusową celem zabezpieczenia należności ZUS oraz Banku D S.A. Ponadto skarżąca jest właścicielem pojazdu marki Polonez rok produkcji 1994. Ze złożonej dokumentacji wynika również, że strona jest osobą wymagającą przewlekłego i systematycznego leczenia oraz, ze orzeczono wobec niej umiarkowany stopień niepełnosprawności, na czas do 30 listopada 2018 r.

W ocenie Sądu, odnosząc powyższe okoliczności do treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należało uznać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób uprawniony przyjął, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych w pkt 1-6 powołanego przepisu przesłanek całkowitej nieściągalności należności. Jak już bowiem wcześniej wskazano skarżąca osiąga stałe miesięczne dochody z tytułu wypłacanej jej renty rodzinnej, a nadto jest właścicielem dwóch nieruchomości, na których ustanowiona została przymusowa hipoteka, celem zabezpieczenia ciążących na skarżącej należności, między innymi z tytułu zaległych składek. Ponadto, co istotne do w stosunku do ciążących na skarżącej zaległości z tytułu składek nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tym samym stwierdzić należy, iż aktualna sytuacja majątkowa skarżącej, choć niewątpliwie ciężka, pozwala na prowadzenie skutecznej egzekucji, a co za tym idzie brak jest podstaw do stwierdzenia istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5-6 u.s.u.s. Ponadto bezspornym pozostaje, iż w sprawie nie wystąpiła żadna pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności, wymienionych w pkt 1-4a powołanego przepisu. Wskazać w tym miejscu również należy, iż skarżąca pomimo ciężkiej sytuacji majątkowej i rodzinnej reguluje, co prawda w drodze przymusowej egzekucji komorniczej, niemniej jednak systematycznie, ciążące na niej zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym wynikające z tytułu zaciągniętego kredytu bankowego. Ponadto jak wynika z ustalonego stanu faktycznego sprawy należność ta została zabezpieczona w drodze hipoteki przymusowej, ustanowionej na jednej z nieruchomości skarżącej (położonej przy ul. B 1 w K.), na której to nieruchomości zabezpieczenia swoich należności dokonał także Zakład. W ocenie Sądu, uwzględniając powyższe okoliczności, pozytywne rozpatrzenie żądania skarżącej stanowiłoby zatem niczym nieusprawiedliwione uprzywilejowanie ciążących na skarżącej należności o charakterze cywilnoprawnym nad należnościami o charakterze publicznoprawnymi. Z uwagi na publicznoprawny charakter składek na ubezpieczenia społeczne na Zakład został nałożony ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek, jak również staranności i ostrożności w ich dysponowaniu. Tym samym uprawnienie organu do ich umorzenia, mające każdorazowo charakter uznaniowy, może stanowić wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek , który to wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco. W związku z powyższym organ administracji zasadnie uznał, że uwzględnienie wniosku strony w obecnej sytuacji byłoby przedwczesne i naruszałoby interes publiczny, gdyż stanowiłoby de facto bezpowrotną rezygnację z należnych Zakładowi składek.

Za prawidłowe w ocenie Sądu uznać również należało, odmowę umorzenia zaległości skarżącej na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 4 marca 2014 r., I SA/Gd 119/14 (www.cbois.nsa.gov.pl) stwierdził, że zadaniem w/w regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Przy badaniu wystąpienia przesłanek z art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r., II GSK 832/10, www.cbois.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, z przedstawionych przez stronę dokumentów i okoliczności nie wynika, że opłacenie zaległych należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Fakt, że skarżąca, prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe, osiąga stałe miesięczne dochody z tytułu wypłacanego jej świadczenia przez Prezesa KRUS, z którego to świadczenia jest potrącana, co miesiąc kwota tytułem spłaty zaciągniętego kredytu bakowego, jest w stanie pokryć koszty swojego utrzymania, koszty eksploatacji mieszkania, leczenia oraz regulować ciążące na niej należności podatkowe z tytułu posiadanych nieruchomości, nie korzystając przy tym, pomimo podnoszonej ciężkiej sytuacji majątkowej i zdrowotnej, z przewidzianych prawem form pomocy (np. świadczonej przez właściwy miejscowo Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej) świadczy w ocenie Sądu, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia. Ponadto, co wynika z uzasadnienia wniesionej skargi, strona uzyskuje dodatkowe, nieregularne dochody z tytułu opieki nad "cudzymi dziećmi", co pozwala jej na niekorzystanie z pomocy MOPS-u.

W sprawie nie wystąpiła także określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia przesłanka wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd nie neguje niewątpliwie złego stanu zdrowia skarżącej oraz konieczności ponoszenia wydatków związanych z leczeniem. Wskazać jednak należy, że z treści w/w przepisu przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje bowiem jak już wcześniej wskazano skarżącą jest osoba niepracującą, posiadającą stały dochód z tytułu wypłacanej jej renty rodzinnej. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżąca prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe nie wykazała, iż ciąży na niej konieczność sprawowania nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co zresztą, w związku z wypłacanym jej świadczeniem, również pozostawałoby bez wpływu a wynik niniejszego rozstrzygnięcia.

Bezspornym pozostaje także, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Tym samym w ocenie Sądu, nie można zatem przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sformułowany w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2013 r. katalog sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych. Wskazać przy tym należy, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny.

Mając to wszystko na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Wskazać należy, że zasady ogólne k.p.a. mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. Przypomnienia bowiem wymaga, że to na wnioskodawcy, który domaga się umorzenia zaległych składek, ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności uzasadniających wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z jego żądaniem. ZUS rozpatrując wniosek o umorzenie zaległych należności nie jest bowiem zobowiązany do wyręczania strony i poszukiwania z urzędu dowodów wskazujących na zasadność jej twierdzeń. Rozpatrując przedmiotowy wniosek organ w sposób prawidłowy ocenił kwestię wystąpienia przesłanek przemawiających za odmową umorzenia należności skarżącej. Podkreślenia nadto wymaga, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów strona może kolejny raz wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

k.ż.