Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 854/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie przekazania podania według właściwości 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego M. P. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki postanowieniem z [...] kwietnia 2009 r. - zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] stycznia 2009 r., którym przekazał Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi według właściwości podanie M. P. z 14 stycznia 2009 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Leśnictwa z [...] kwietnia 1950 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa M. - w części dotyczącej składników majątkowych przedsiębiorstwa pod nazwą T., własność P.P.

Minister wskazał, iż w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa M. nie wchodziły - jak można domniemywać z nazwy - młyny i tartaki, a jedynie dwa odrębnie funkcjonujące przedsiębiorstwa, niezwiązane ze sobą ani podmiotowo, ani przedmiotowo, tj. "L.", której właścicielem był P. P. oraz przedsiębiorstwo stanowiące własność M. S.A. o nazwie T. (w dzierżawie K. P.). Względem całości przedmiotowego przedsiębiorstwa wydano, na zasadzie art. 3 ust. 1 lit b ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, orzeczenie nr [...] Ministra Leśnictwa z [...] kwietnia 1950 r. w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego - o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa M.

Minister uznał, iż następcą prawnym Ministra Leśnictwa został, na mocy dekretu z 11 lipca 1956 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 139), Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego, który został zniesiony ustawą z 12 listopada 1985 r. o zmianach w organizacji oraz zakresie działania niektórych naczelnych i centralnych organów administracji państwowej (Dz. U. Nr 50, poz. 262), a zakres zadań rozdzielony na nowo utworzone urzędy. Od tej daty organem właściwym został Minister Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Ustawą z 20 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 73, poz. 434, ze zm.) organ ten został zniesiony na rzecz urzędu Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, który z kolei został zlikwidowany ustawą z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej, zaś jego zadania objęte zostały przez

1

Sygn. akt IV SA/Wa 854/09

Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W tej sytuacji Minister Gospodarki powołując się także na art. 157 § 1, art. 156 i art. 19 K.p.a. uznał, iż w niniejszej sprawie właściwym organem jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Dalej organ, odnosząc się do treści wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazał iż postanowienie Ministra Gospodarki z [...] czerwca 2007 r., na które wskazuje strona, dotyczyło odrębnego postępowania w przedmiocie innej decyzji nacjonalizacyjnej. Postanowieniem tym organ jest związany tylko w postępowaniu, w którym zostało ono wydane (art. 110 w zw. z 126 K.p.a.).

M. P. w skardze wniósł o uchylenie postanowienia z [...] kwietnia 2009 r. Podniósł, iż Minister Gospodarki postanowieniem z [...] czerwca 2007 r. o zakreśleniu przedmiotu postępowania administracyjnego z wniosku skarżącego uznał się za właściwy pod względem rzeczowym do rozpoznania stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Leśnictwa z [...] kwietnia 1950 r. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia zawarta została obszerna analiza następstwa prawnego Ministra Gospodarki po Ministrze Leśnictwa w zakresie właściwości rzeczowej obejmującej przemysł drzewny (którą skarżący powielił w skardze). Analiza ta, zdaniem strony skarżącej, była prawidłowa pod względem prawnym, dlatego organem właściwym w tej sprawie winien być Minister Gospodarki. Dodatkowo skarżący podniósł, iż Minister Gospodarki wszczął na wniosek skarżącego postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa z [...] lutego 1952 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo -odbiorczego przedsiębiorstwa "M.". Orzeczenie to, zdaniem skarżącego, nie ma samodzielnego bytu w obrocie prawnym; ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do orzeczenia nacjonalizacyjnego. W związku z tym w pierwszej kolejności organ winien był dokonać oceny legalności orzeczenia nacjonalizacyjnego, albowiem ewentualne stwierdzenie jego nieważności przesądziłoby o konieczności stwierdzenia także nieważności orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo - odbiorczy. Tymczasem Minister postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego umorzył.

W opinii strony skarżącej, uznanie się przez Ministra Gospodarki za niewłaściwego do prowadzenia postępowania w stosunku do orzeczenia nacjonalizacyjnego przy uprzednim prowadzeniu przez Ministra Gospodarki postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia zatwierdzającego

2

Sygn. akt IV SA/Wa 854/09

protokół zdawczo - odbiorczy, wskazuje iż zaskarżone postanowienie ma na celu wyłącznie uchylenie się przez Ministra Gospodarki od merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego.

Minister Gospodarki - w odpowiedzi na skargę - wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo organ wyjaśnił, iż jego zdaniem orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego ma samodzielny byt prawny i może być przedmiotem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli chodzi o ocenę prawną zasadności przejęcia poszczególnych składników mienia znacjonalizowanego przedsiębiorstw, w szczególności nieruchomości stanowiących własność osób trzecich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi uznał, że postanowienie Ministra Gospodarki z [...] kwietnia 2009 r. narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Artykuł 19 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: K.p.a.) nakłada na organy administracji publicznej obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Obowiązek przestrzegania właściwości dotyczy także właściwości instancyjnej czyli właściwości do weryfikacji decyzji w toku instancji oraz weryfikacji w trybach nadzwyczajnych. Zasady ustalania właściwości instancyjnej reguluje art. 17 K.p.a.

Organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest - w myśl art. 157 § 1 K.p.a. - organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ.

3

Sygn. akt IV SA/Wa 854/09

Jak wynika z opisanego stanu sprawy Minister Gospodarki uznał się niewłaściwym do rozpoznania podania skarżącego o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Leśnictwa z [...] kwietnia 1950 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa M. - w części dotyczącej składników majątkowych przedsiębiorstwa pod nazwą T., własność P. P. i przekazał je do rozpoznania Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie to narusza prawo.

Powyższe orzeczenie zostało wydane na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze zm.). Stosownie do art. 2 ust. 7 w zw. z art. 3 ust. 5 powołanej ustawy o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa orzekał właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister. Zatem bez wątpienia organem właściwym do stwierdzenia nieważności wyżej opisanego orzeczenia - w myśl art. 157 § 1 K.p.a. - jest organ naczelny - właściwy minister, bowiem orzeczenie to wydane zostało przez Ministra (Leśnictwa). Natomiast spór należy sprowadzić do odpowiedzi na pytanie, który minister w obecnym stanie prawnym, w tym przy obecnym zakresie działań (zadań) jest właściwy do rozpoznania wniosku skarżącego.

I tak prowadząc rozważania od momentu przejęcia przedsiębiorstwa należy wskazać, iż organem właściwym wobec przejmowanego przedsiębiorstwa był Minister Leśnictwa (dekret z dnia 5 września 1947r. o zakresie działania urzędu Ministra Leśnictwa uchylony z dniem 17 lipca 1956r.; Dz. U. Nr 60, poz. 327). Następnie, tj. na mocy dekretu z dnia 11 lipca 1956r. o utworzeniu urzędu Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego (Dz.U. Nr 30, poz. 139), doszło do połączenia urzędu Ministra Leśnictwa oraz Ministra Przemysłu Drzewnego i Papierniczego w urząd Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego. Do zakresu działania utworzonego Ministra - zgodnie z art. 2 powołanego dekretu - należały sprawy zagospodarowania i ochrony lasów, sprawy zalesienia nieużytków i zadrzewienia kraju, sprawy państwowego gospodarstwa leśnego, sprawy przemysłu zapałczanego, papierniczego i innych przemysłów opartych na surowcu drzewnym, sprawy gospodarki drewnem, sprawy łowiectwa oraz sprawy ochrony przyrody. W dniu 12 listopada 1985r. weszła w życie ustawa z dnia 12 listopada 1985r. o zmianach w organizacji oraz zakresie działania niektórych naczelnych i centralnych organów

4

Sygn. akt IV SA/Wa 854/09

administracji państwowej (Dz. U. Nr 50, poz. 262), którą doszło do utworzenia urzędu Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej (art. 2 ust. 1 tej ustawy), a zniesiono urząd Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego (art. 9 ust. 1 pkt 4 tej ustawy). Według art. 2 ust. 2 ustawy z 12 listopada 1985r. do zakresu działania Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej zaczęły należeć sprawy objęte dotychczas zakresem działania Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej oraz Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego [...], a w szczególności sprawy gospodarki leśnej i ochrony lasów oraz przemysłu tartacznego, płyt i sklejek oraz przerobu płodów leśnych. Dalej ustawami z dnia 20 grudnia 1988r., które weszły w życie z dniem 1 stycznia 1990r., utworzono urzędy: Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, zaś zniesiono urząd Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej (Dz. U. Nr 73, poz. 434) oraz Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (Dz. U. Nr 73, poz. 433). Artykułem 8 ustawy o utworzeniu Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej skreślono art. 2 ustawy z dnia 12 listopada 1985r. o zmianach w organizacji oraz zakresie działania niektórych naczelnych i centralnych organów administracji państwowej. Z kolei zgodnie z art. 2 ustawy o utworzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, wymieniony Minister realizował politykę państwa w zakresie ochrony środowiska i jego racjonalnego kształtowania, leśnictwa, zadrzewień i łowiectwa, a także gospodarki zasobami naturalnymi, w tym zasobami wodnymi i geologicznymi. Do zakresu działania Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa - stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o utworzeniu tego urzędu - należały w szczególności sprawy gospodarki zasobami naturalnymi, lasów, gospodarki leśnej, ochrony gruntów leśnych i zadrzewień. W dniu 1 kwietnia 1999r. weszła w życie ustawa z dnia 4 września 1997r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2007r., Nr 65, poz. 437, ze zm.), która w art. 79 m. in. stanowiła, iż minister właściwy do spraw środowiska wykonuje zadania i kompetencje należące dotychczas do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa - z wyjątkiem spraw, które przechodzą do zakresu działania ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej. Dalej w art. 89 uchwalono, iż Ministrowie powołani w skład Rady Ministrów na zasadach obowiązujących przed dniem wejścia w życie ww ustawy wykonują swoje zadania i kompetencje do czasu ustalenia szczegółowego zakresu działania ministrów kierujących określonym działem. Ministerstwa utworzone lub działające na podstawie dotychczasowych przepisów - w myśl art. 91 ust. 1 ww ustawy - działają

5

Sygn. akt IV SA/Wa 854/09

na podstawie tych przepisów do czasu wydania nowych przepisów na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 3 ust. 1. Do tego czasu miały zachować moc przepisy ustaw wymienionych w art. 96, w tym przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1989 r. o utworzeniu urzędu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (Dz. U. Nr 73, poz. 433, ze zm.). Nadto ustawa o działach administracji rządowej w art. 28 ust. 1 stanowiła, iż dział środowisko obejmuje sprawy m. in. gospodarki zasobami naturalnymi i leśnictwa, którym kieruje minister właściwy do spraw środowiska. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 26 października 1999r., które weszło w życie z dniem 10 listopada 1999r. - wydanym na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów (Dz. U. Nr 82, poz. 929) - utworzono Ministerstwo Środowiska (Dz. U. Nr 91, poz. 1017). Według rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Środowiska (Dz. U. Nr 216, poz. 1606), Minister Środowiska kieruje takimi działami administracji rządowej jak gospodarka wodna i środowisko.

Mając na względzie poszczególne zakresy kompetencji wymienianych wyżej Ministrów, w okresie od wydania orzeczenia z [...] kwietnia 1950r. do dnia wydania zaskarżonego postanowienia przez Ministra Gospodarki, należało uznać, iż w chwili obecnej ministrem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] kwietnia 1950r. w części żądanej przez skarżącego, ze względu na rodzaj przejętego przedsiębiorstwa, jest Minister Środowiska. Do zadań tego Ministra należą bowiem sprawy leśnictwa (obejmujące całokształt zagadnień związanych z produkcją leśną kraju).

Powyższe dowodzi, iż Sąd podzielił stanowisko Ministerstwa Gospodarki zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu co do kwestii jego niewłaściwości do rozpoznania wniosku skarżącego z 14 stycznia 2009r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] kwietnia 1950r. w cześć przez niego żądanej. Natomiast za organ właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku w ocenie Sądu należało uznać Ministra Środowiska, a nie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jak to wywiódł Minister Gospodarki.

Odnosząc się do treści skargi należy podkreślić, iż przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej nie było orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo -odbiorczego, zatem Sąd nie mógł w niniejszym wyroku wypowiadać się w jego kwestii, w tym i w kwestii umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności tego

6

Sygn. akt IV SA/Wa 854/09

orzeczenia. Dalej wskazać należy, iż zadania i obowiązki jakie ówczesny Minister Przemysłu realizował w zakresie przemysłu drzewno - papierniczego były zadaniami i obowiązkami, które wykonywał jako organ założycielski przedsiębiorstw państwowych oraz organ sprawujący nadzór nad działalnością jednostek badawczo - rozwojowych (art. 3 ustawy z dnia 23 października 1987r. o utworzeniu urzędu Ministra Przemysłu (Dz. U. Nr 33, poz. 172, ze zm.).

7

W tym stanie rzeczy - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 P.p.s.a. -orzeczono jak w punkcie 1 sentencji. O niewykonywaniu postanowienia do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku orzeczono w punkcie 2 na zasadzie art. 152 P.p.s.a. Z kolei koszty postępowania zasądzono - na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349, ze zm.) - w punkcie 3 sentencji wyroku.