Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1611/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e, art. 2 ust. 2, art. 21
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Ewa Kręcichowst-Durchowska (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1167/16 w sprawie ze skargi D. F., S. M., R. S., J. M., K. M., M. H., A. D., M. P., E. C. i P. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1167/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. F., S. M., R. S., J. M., K. M., M. H., A. D., M. P., E. C. i P. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Pismem z dnia 28 lipca 2012 r. D. F. wniosła o stwierdzenie, że pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego nie podpadał zespół pałacowo-parkowy majątku M., tj. aktualne działki nr [...]/5, nr [...]/6, nr [...]/5, nr [...]/10, nr [...]/11, nr [...], nr [...], nr [...]/4, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/1, nr [...]/1, nr [...]/3, nr [...]/3, nr [...]/1, nr [...]/8, nr [...]/9, nr [...]/6, nr [...]/2, nr [...]/1, nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]/1, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...], nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/4, nr [...]/5, nr [...]/2, nr [...]/3, a także działki nr [...]/25, nr [...]/26 i nr [...]/1, stanowiące "działki rekreacyjne zespołu".

Decyzją z [...] lipca 2013 r., nr [...] Wojewoda W. stwierdził, że pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego podpadał zespół pałacowo-parkowy majątku M., obejmujący aktualne działki nr [...]/1, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/4, nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/4, nr [...]/5, nr [...]/1, nr [...]/3, nr [...]/5, nr [...]/6, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/5, nr [...]/8, nr [...]/9, nr [...]/10, nr [...]/11, nr [...], a także część rekreacyjna majątku, stanowiąca dawną parcelę nr [...]/10. Natomiast Wojewoda umorzył postępowanie w części, dotyczącej dawnych parcel nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (aktualnych działek nr [...]/25 i nr [...]/26), gdyż były własnością Katolickiej Parafii w M., a nie rodzeństwa M.

Od powyższej decyzji odwołali się spadkobiercy poprzednich właścicieli nieruchomości, reprezentowani przez D. F.

Minister Rolnictwa i Rozwoju decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody W. z dnia [...] lipca 2013 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie m.in. wskazał, że spadkodawcy wnioskodawców nie byli właścicielami dawnych parcel nr [...],[...],[...] i [...], co uzasadniało umorzenie postępowania w tej części. Własność nieruchomości na dzień 1 września 1939 r. jest warunkiem legalnego wszczęcia i merytorycznego zakończenia sprawy. Wnioskowane parcele były w 1939 r. własnością Katolickiej Parafii w M. Spadkobiercy C. i S. M. nie byli więc legitymowani do wnioskowania o wszczęcie postępowania w zakresie aktualnych działek nr [...]/25 i nr [...]/26, co wynika z pism Starostwa Powiatowego w K. oraz Burmistrza Miasta i Gminy K. Przy czym wnioskodawcy nie złożyli dokumentów lub map, potwierdzających, że własność ww. parcel przysługiwała C. i S. rodzeństwu M.. Minister stwierdził, że objęty wnioskiem obszar pozostawał w związku funkcjonalnym z częścią rolną majątku M., dlatego podpadał pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Choć pałac i część parku miały funkcje mieszkalne i estetyczne, to duże podwórza gospodarcze, zarybione stawy, sady, warzywniki, kurniki, królikarnia, spichlerz, gorzelnia i rządcówka przesądzają o głównej funkcji gospodarczej obszaru. Umożliwiały bowiem bieżące prowadzenie produkcji rolnej w całym majątku M. Wiodący charakter rolny całego założenia nie pozwala na wydzielenie części reprezentacyjnej, skoro blisko i z każdej strony pałacu były urządzone i wzajemnie skomunikowane parcele i obiekty przydatne rolniczo lub służące do zarządu majątkiem. Wobec niepodzielności wnioskowanego obszaru, Minister uwzględnił główny, dominujący charakter zespołu. Przy czym bezspornie cały majątek M. znacznie przekraczał powierzchnię 100 ha..

Minister wskazał, że ogród warzywno-owocowy liczył 2,5 ha. Ponadto, właściciele mieli 28 okien inspektowych, sprzęt ogrodniczy i pszczelarski, w postaci 10 uli ramowych i miodarki. Takie użytki i areał upraw przekraczały owocowo-warzywne potrzeby rodziny, stąd podlegały przejęciu na reformę rolną.

W ocenie Ministra nie ma istotnego znaczenia, czy zarząd majątkiem wykonywał J. O. z rządcówki (czy Pan N. z budynku gorzelni - jak twierdzą odwołujący). Bezspornie bowiem administracja całym majątkiem M. następowała z przedmiotowego obszaru i to z aktywnym udziałem poprzednich współwłaścicieli - jak przyznał S. M. Koreluje z tym stan inwentarza, pozostawionego przez rodzinę M., w którego skład wchodziły m.in. szafy biurowe i biurka. Urządzenie centrum zarządu, biura i kantoru świadczy o związku funkcjonalnym z częścią rolną majątku. Powyższe potwierdza dokumentacja konserwatorska.

Ponadto w parku blisko rządcówki i na parceli nr [...]/10 ulokowane były zarybione stawy. Nie przekonują wyjaśnienia wnioskodawców, iż ryby hodowano wyłącznie dla potrzeb pałacu, gdyż areał 3,5 ha stawów znacznie przekraczał potrzeby rodziny.

Nie można też uznać, że system mnichów, upustów i grobli służył do nawadniania pól, skoro irygacja i melioracja majątku M. następowała przez rowy otwarte, a nie system kanałów. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, stawy hodowlane podlegały przejęciu na reformę rolną.

W opinii Ministra cechy parku nie niweczą gospodarczej i pozaestetycznej funkcji całego wnioskowanego obszaru. Większość parku stanowiła las, a nie przemyślaną kompozycję reprezentacyjną. Przyrodniczy aspekt parku nie rekompensuje typowo gospodarczego piętna całego wnioskowanego obszaru.

Skargę na powyższą decyzję wniosła D. F., S. M., R. S., J. M., K. M., M. H., A. D., M. P., E. C. i P. M.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku wskazał m.in., że dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945, Nr 3, poz. 13 ze zm. – dalej jako "dekret o reformie rolnej"), wywołał skutki prawne w postaci przejęcia z mocy samego prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości podlegających przedmiotowemu zakresowi tego dekretu już w dniu jego wejścia w życie, tj. w dniu 13 września 1944 r. (art. 2 ust. 2 zd. 3 w zw. z art. 21 dekretu), bez potrzeby wydawania w tym zakresie jakichkolwiek rozstrzygnięć .

Współczesna wykładnia przepisów tego dekretu, dokonywana w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może być zatem oderwana od realiów prawnoustrojowych istniejących w 1944 r., a szczególnie od ówczesnej aksjologii systemu prawnego, którego dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej był jednym z głównych elementów. W szczególności, nie można do wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przykładać współczesnych konstytucyjnych standardów państwa prawnego i tworzenia prawa dla osiągania celów, które w sferze prawnej, wynikają przede wszystkim z obowiązującej obecnie Konstytucji RP.

Nie można bowiem pominąć, iż decyzja administracyjna wydawana na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak w niniejszej sprawie, ma charakter deklaratoryjnego, a nie konstytutywnego, potwierdzenia, czy majątek ziemski spełniała prawnie określone w przepisach omawianego dekretu kryteria, skutkiem czego była utrata jej własności przez byłego właściciela na rzecz Skarbu Państwa. Omawiany dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wywołał już zatem zamierzone w nim skutki prawnorzeczowe. Obecnie chodzi więc jedynie o ustalenie przedmiotowego zakresu tych skutków wobec poszczególnych majątków ziemskich, jakie zaistniały już w dniu 13 września 1944 r. W doktrynie trafnie wskazywano, że nabycie nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym było nabyciem z mocy prawa i pierwotnym; Skarb Państwa nabywał własność tych nieruchomości bez potrzeby jakiejś odrębnej czynności prawnej; w szczególności orzeczenia wojewody (przedtem wojewódzkiego urzędu ziemskiego); nabycie z mocy prawa nastąpiło w dniu 13 września 1944 r., tj. w dniu wejścia dekretu (Franciszek Longchamps, Prawo agrarne, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1949, s. 48).

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 2 ust 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przyjętym za podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e, przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, część druga. Sięgając do przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wskazać przyjdzie, że na cele reformy rolnej przejęciu podlegały stanowiące własność czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. W pierwotnym brzmieniu art. 2 ust. 1 dekretu odwoływał się do "nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Nowelizacja tego przepisu, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczył więc nieruchomości określonego rodzaju - nieruchomości ziemskich. Dla ustalenia zakresu przedmiotowego tego pojęcia niezbędne było zatem wyjaśnienie pojęcia "nieruchomość ziemska", bowiem dekret ani rozporządzenie nie zawierały takiej definicji.

Sąd zauważył, że w orzecznictwie przyjęto rozumienie tego pojęcia w oparciu o wywody zawarte w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. W 3/89, oraz uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia 1996 r. sygn. W 15/95. Zgodnie z nimi, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej. Taki też kierunek rozumienia pojęcia "nieruchomości ziemskie" wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. I OPS 2/06, który został następnie zaaprobowany w orzecznictwie sądowym. W dacie wejścia w życie dekretu, ani ten dekret ani żaden inny przepis nie definiowały określenia "nieruchomości ziemskie". Wobec tego pojęcie to powinno być interpretowane z uwzględnieniem celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustalał dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Dla dokonania takiej oceny orzecznictwo wprowadziło pojęcie "związku funkcjonalnego" pomiędzy nieruchomością zabudowaną dworem a częścią gospodarczą majątku rozumianego jako tego typu zależność, iż jej rozerwanie skutkowałoby niemożliwością lub znaczną uciążliwością w prowadzeniu działalności rolniczej (zob. wyroki NSA z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 2230/12; z dnia 17 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 1813/14; z dnia 2 września 2015 r. sygn. akt I OSK 3077/13). W postępowaniu administracyjnym organ I obu instancji ustalił, iż zespół pałacowo- parkowy majątku M., gmina K., składający się z działek o aktualnych numerach: nr [...]/1, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/4, nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/4, nr [...]/5, nr [...]/1, nr [...]/3, nr [...]/5, nr [...]/6, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/5, nr [...]/8, nr [...]/9, nr [...]/10, nr [...]/11, nr [...], a także część rekreacyjna majątku, stanowiąca dawną parcelę nr [...]/10 podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej. Natomiast Wojewoda umorzył postępowanie w części, dotyczącej dawnych parcel nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (aktualnych działek nr [...]/25 i nr [...]/26), gdyż były własnością Katolickiej Parafii w M., a nie rodzeństwa M. Organ słusznie przyjął - za opisem inwentaryzacyjnym majątku M. z 17 sierpnia 1946 r. oraz protokołem zdawczo- odbiorczego majątku M. z 4 lipca 1947 r., że miał on powierzchnię całkowitą ponad 100 ha, gdyż liczył 185,91 ha , w tym 156, 25 ha roli, 8,5 ha łąk, 2,5 ha ogrodu warzywno- owocowego, 9,67 ka parku, 3,67 ha wód i 5,49 ha podwórza. Zespół dworsko- parkowy M. obejmował parcele [...]/98 ( zabudowania pałacowe i gospodarcze), [...]/90, [...]/89, [...]/89, [...]/74, [...]/97, [...]/73, [...]/99, [...]/89, [...],[...]/76, [...]/75 ( park) [...]/88, [...]/88, [...]/86, [...]/85, [...]/92, [...]/92, [...]/91, [...]/94, [...]/92, [...],[...],[...],[...],[...],[...]/95, [...]/96 ( zabudowane parcele – kolonia mieszkaniowa). Obecnie ta część, zgodnie z ustaleniami Starosty K. obejmuje działki nr [...]/1, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/4, nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/4, nr [...]/5, nr [...]/1, nr [...]/3, nr [...]/5, nr [...]/6, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/5, nr [...]/8, nr [...]/9, nr [...]/10, nr [...]/11. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego teren przedmiotowego założenia stanowiły trzy połączone kompozycyjnie części: zespół parkowo- dworski, dwa podwórza gospodarcze oraz kolonie mieszkaniową. Teren parkowo- dworski, zajęty był przez pałac wzniesiony w drugiej połowie XX wieku, park, urządzony ogród warzywno- owocowy, sad, cieplarnię, królikarnię, kurnik, tzw. rządcówkę wraz z kurnikiem i budynkami gospodarczymi oraz stawy. W odległości 30 m od pałacu był spichlerz, odgradzający pałac od gorzelni i stajni ( stanowiących stare podwórze gospodarcze), Na nowym podwórzu folwarcznym znajdowały się dwie stodoły, kuźnia, garaże, kurnik, wozownia, obora, budynki gospodarcze i mieszkania robotników rolnych. Po drugiej stronie ulicy od miejsca, gdzie usytuowany był pałac, znajdowała się właściwa kolonia mieszkaniowa robotników folwarcznych. Takie usytuowanie zabudowań oraz ogrodu i parku wynika przede wszystkim z załącznika do decyzji w sprawie wpisania do rejestru zabytków województwa w. z dnia [...] sierpnia 2005 r., znajdującego się na k. 26 akt, w których znajduje się zaskarżona decyzja oraz z opisu inwentaryzacyjnego majątku M. z 17 sierpnia 1946 r. i protokołu zdawczo- odbiorczego majątku M. z 4 lipca 1947 r. Wprawdzie wielkość nieruchomości wykazana w księdze wieczystej nie jest w pełni zgodna ze wszystkimi zgromadzonymi dokumentami, dotyczącymi wielkości nieruchomości stanowiącej własność rodzeństwa M., jednakże zgodzić się należy z organami, że ta kwestia ma drugorzędne znaczenie. Zgromadzony materiał dowodowy jest bowiem wystarczający do stwierdzenia, iż cały majątek M. spełniał normy obszarowe, wskazane w dekrecie PKWN o reformie rolnej. Bez wątpienia obszar gruntów należących do ww., ze względu na przekroczenie normatywu przewidzianego w art. 2 ust 1 lit e dekretu (100 ha), podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Zdaniem Sądu, ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, iż między przedmiotowym zespołem pałacowo- parkowym, a pozostałą częścią majątku ziemskiego "M.", zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku niezależnie od siebie. Charakter zabudowań, jak i ich przeznaczenie nie pozwalają na wyodrębnienie w tej nieruchomości w sposób zdecydowany części pałacowo- parkowej i części gospodarczej. Także z opracować konserwatorskich dotyczących części majątku M. wynika, że nie istniało wyraźne terytorialne rozgraniczenie pomiędzy częścią pałacowo-parkową, a częścią gospodarczą majątku. Dokonana przez organ ocena związku funkcjonalnego tej części nieruchomości z pozostałą częścią majątku jest prawidłowa także dlatego, iż materiał dowodowy wskazuje, że na terenie zespołu pałacowo-parkowego umiejscowiona była tzw. rządcówka. Powyższe wskazuje zatem na to, że centrum, z którego prowadzono zarząd majątkiem, znajdowało się w przedmiotowym zespole dworsko- parkowym. Przy czym – co wskazano powyżej – dwór był powiązany z tą częścią zespołu dworsko- parkowego, które obejmowało też zabudowę o charakterze stricte gospodarczym. Zatem charakterystyka przedmiotowych działek wskazuje na ich gospodarczo-rolny charakter, wykorzystywany do celów administracyjnych i mieszkalnych właścicieli i pracowników zatrudnionych w majątku, w związku z czym były one przydatne na cele reformy rolnej. Niemożliwe zatem było – co organ uczynił, wskazanie istniejącej na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, granicy pomiędzy terenami przeznaczonymi na cele rezydencjalne od wykorzystywanych na cele gospodarcze. Trafnie podnosi organ, że tereny objęte wnioskiem niewątpliwie służyły celom gospodarczym kompleksu folwarcznego, słusznie przyjęte za miejsce zamieszkania osób zajmujących się produkcją rolną, stanowiące rodzaj siedliska wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego. Sąd podziela argumenty organu odwoławczego również w odniesieniu do analizy charakterystyki i usytuowania budynku oraz pozostałych zabudowań podwórza folwarcznego. O tym, że część pałacowo-parkowa nie mogła funkcjonować całkowicie samodzielnie bez gospodarstwa rolnego świadczy również to, że ryby hodowane w stawach znajdujących się na przedmiotowym założeniu, były przeznaczane również na zapłatę ceny nabycia nieruchomości przez rodzeństwo M. (co podała sama skarżąca D. F.). Zatem, skoro istniał związek funkcjonalny pomiędzy obiema częściami majątku ziemskiego, to pałac wraz z parkiem mogły zostać potraktowane jako obiekty niezbędne do produkcji rolnej.

Prawidłowe jest również to stanowisko organu, które dotyczy umorzenia postępowania odnośnie dawnych parcel nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (aktualnych działek nr [...]/25 i nr [...]/26), wskazanych przez wnioskodawczynie D. F. jako "teren rekreacyjny". Z ustaleń uzyskanych ze Starostwa Powiatowego w K. działki te ujęte w księdze wieczystej M. Tom II wykaz 68 były własnością Katolickiej Parafii w M. Fakt, że parcele te nie stanowiły w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej własności S. M. i C. M., oznacza, że skarżący ( następcy prawni tych osób) nie mieli legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, że są one wyłączone spod postanowień art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, co w konsekwencji winno prowadzić do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w tej części. Z poglądów bowiem prezentowanych zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych, które skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela, wynika, że bezprzedmiotowość postępowania występuje m.in. wówczas, gdy podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania zgłosił inicjatywę w tym względzie. Wszczęcie postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy zgodnie z przepisami prawa administracja publiczna może kształtować stosunki prawne wyłącznie na wniosek jednostki, oparte jest na zasadzie skargowości. Wymaga to wniosku strony – osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 K.p.a. Wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt IV SA 599/99 Lex 54727). Zauważyć należy, że skarżący kwestionują stanowisko Starosty K. odnośnie statusu prawnego przedmiotowych parcel, ale nie podważają tych ustaleń innym dokumentem, jedynie gołosłownie (powołując się na wiedzę S. M.) polemizują ze stanowiskiem tam wyrażonym.

Odnośnie zarzutów skargi dotyczących nieprawidłowej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie i tym samym nieprawidłowe ustalenie powierzchni majątku M. na 185 ha, zamiast prawidłowo na obszar powyżej 500 ha to- zdaniem sądu - nie zasługują one na uwzględnienie. Przedmiotem niniejszego postępowania - jest ustalenie, czy zespół dworsko- parkowy usytuowany na parcelach wskazanych przez skarżących, podlegał przejęciu na podstawie dekretu o reformie rolnej czy też nie. Wielkość powierzchni całego majątku M. przyjęta przez organ ma zatem drugorzędne znaczenie i służy jedynie ustaleniu czy wielkość majątku przekraczała powierzchnię 100 ha, która to wielkość była warunkiem przejęcia na podstawie dekretu o reformie rolnej.

Wreszcie odnosząc się do zarzutu nie wzięcia pod uwagę zeznań S. M., to należy zwrócić uwagę, że został on przez organ wojewódzki przesłuchany w charakterze świadka, a w niniejszej sprawie jest stroną postępowania (spadkobiercą po S. M.). Nawet jednak, gdyby oceniać jego zeznania złożone w charakterze świadka, to należy zgodzić się z oceną dokonaną przez organ. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi mógł, zgodnie z art. 80 K.p.a., odmówić mocy dowodowej zeznaniom S. M. Kontrolując zaskarżoną decyzję należy także podkreślić, że kodeksowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organy administracyjne, wynikająca z art. 80 K.p.a., wyłącza zasadniczo możliwość odmiennej oceny przez sąd administracyjny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1998 r., sygn. akt III SA520398; LEX nr 44809). Sąd administracyjny nie jest bowiem organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór, w ramach realizacji zasady swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów, jest słuszny, gdyż Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1998 r., sygn. akt l SA/k.r. 36/97; LEX nr 34108). Poza tymi wszystkimi rozważaniami należy jednak podkreślić, że nawet przyjęcie (zgodnie z zeznaniami S. M.), iż zarząd majątkiem wykonywał Pan N. z budynku gorzelni, a nie J. O. z rządcówki (zgodnie z ustaleniami organu) kwestia ta ma drugorzędne znaczenie. Bezspornie bowiem administracja całym majątkiem M. następowała z przedmiotowego obszaru i to z aktywnym udziałem poprzednich współwłaścicieli. Zatem osoba rządcy oraz miejsce skąd wykonywał zarząd nie wpływa na ocenę istnienia związku funkcjonalnego zespołu pałacowo- dworskiego z pozostałą częścią majątku M.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył P. M. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 w zw. z art. ,133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., poprzez oddalenie skargi w oparciu o błędne ustalenie, że między zespołem pałacowo - parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego M. zachodziła zależność funkcjonalna wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku niezależnie od siebie, co nastąpiło na skutek błędnego przyjęcia prawidłowości oceny materiału dowodowego dokonanej przez organ, zwłaszcza dokumentacji konserwatorskiej (Ewidencji parku pałacowego w M., kart ewidencyjnych zabytków budownictwa i architektury folwarku oraz pałacu w M.);

2) art. 151 w zw. z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75, § 2, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy organy I i II instancji zaniechały pełnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, zwłaszcza przeprowadzenia przesłuchania S. M. jednego z naocznych świadków funkcjonowania majątku M., w połączeniu z wizją majątku, a także sięgnięcia do materiałów źródłowych w oparciu o które przygotowano dokument Ewidencji parku pałacowego, co w konsekwencji skutkowało oparciem decyzji na dokumentach, w większości wytworzonych nie wcześniej niż w drugiej połowie lat 70-tych XX wieku, a zatem kilka dekad po przejęciu majątku przez państwo i poczynieniu błędnych ustaleń co do obszaru majątku, a także charakteru i funkcji poszczególnych obiektów usytuowanych w granicach majątku M.;

3) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez ograniczenie się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do skrótowego powtórzenia argumentacji zawartej w zaskarżonych decyzjach oraz brak merytorycznego odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżących, w ich istotnej treści, w tym w zakresie podpadania lub niepodpadania pod działanie dekretu o reformie rolnej parku przyległego do pałacu (kwatera I), co uniemożliwia prześledzenie toku wnioskowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

II. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) w związku z § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, przez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zespół pałacowy parkowy majątku M. gmina K. (działki nr [...]/1, [...]/1, [...]/2, [...]/3, [...]/4, [...],[...], [...], [...], [...], [...]/1, [...]/2, [...]/1, [...]/2, [...]/3, [...]/1, [...]/2, [...]/3, [...]/4, [...]/5, [...]/1, [...]/3, [...]/5, [...]/6, [...]/1, [...]/2, [...]/5, [...]/8, [...]/9, [...]/10, [...]/11, [...]), a także część rekreacyjna majątku M. tj. dawna parcela [...]/150 o pow. 2,5090 ha, stanowiące przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa, współwłasność C. M. i S. M. podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) cytowanego dekretu PKWN, podczas, gdy przedmiotowa nieruchomość obejmująca zespól pałacowo-parkowy nie spełniała przesłanek uznania jej - wg dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - za nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym pozostającą w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską, albowiem jako wyodrębniona fizycznie część nieruchomości od nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym nie pozostawała we wzajemnym związku funkcjonalnym z gospodarstwem rolnym i nie stanowiła centrum zarządzania tym gospodarstwem oraz całą nieruchomością, gdyż centrum to znajdowało się w wyodrębnionych w tym celu budynkach, a samo zarządzanie sprawowane było przez zatrudniony odpowiedni personel;

2) art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., przez niewłaściwe zastosowanie polegające na tzw. błędzie subsumcji wyrażającym się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu, a wyrażona w zaskarżonym wyroku ocena, że zespół pałacowo-parkowy którego dotyczy postępowanie, jako pozostający w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską położoną w B., podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN nie mogła być uznana za prawidłową;

3) art. 2 ust. 1 lit e oraz art. 2 ust. 2 dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego błędną wykładnię, ignorując ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego, a polegającą na niewłaściwym przyjęciu, że lasy, składające się na park leśny (kwatery II, III, IV) miały charakter rolny i stanowiły część "nieruchomości ziemskiej" w rozumieniu tego przepisu i to "funkcjonalnie" związane z pozostałą częścią majątku, podczas gdy z utrwalonego orzecznictwa wynika, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej wyłącznie tych niemchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej - przez inne podmioty, zatem względem całości majątku M. nie mógł mieć zastosowania dekret o reformie rolnej, który według zaskarżonego wyroku domyślnie, obejmował również lasy, w sytuacji wydania przez tego samego ustawodawcę innego aktu prawnego (dekret o lasach), który ewentualnie mógł dotyczyć podobnych terenów.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;

2) zasądzenie od organu administracji - Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, poniesionych przez skarżącego niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

3) rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto argumentację na poparcie wyżej wskazanych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a".), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednakże w niniejszej sprawie zarzuty zostały tak skonstruowane, że pozostają ze sobą w ścisłym związku, wobec czego muszą zostać rozpatrzone łącznie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę D. F., S. M., R. S., J. M., K. M., M. H., A. D., M. P., E. C. i P. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody W. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], w której organ pierwszej instancji orzekł, że pod art. 2 ust. 1 lit. dekretu o reformie rolnej podpadał zespół pałacowo-parkowy majątku M., obejmujący aktualne działki nr [...]/1, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/4, nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/1, nr [...]/2, nr [...]/3, nr [...]/4, nr [...]/5, nr [...]/1, nr [...]/3, nr [...]/5, nr [...]/6, nr [...]1, nr [...]/2, nr [...]/5, nr [...]/8, nr [...]/9, nr [...]/10, nr [...]/11, nr [...], a także część rekreacyjna majątku, stanowiąca dawną parcelę nr [...]/10, oraz umorzył postępowanie w części, dotyczącej dawnych parcel nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] (aktualnych działek nr [...]/25 i nr [...]/26), gdyż były własnością Katolickiej Parafii w M., a nie rodzeństwa M., w całości podzielił ustalenia faktyczne, dokonane przez organy w toku postępowania administracyjnego.

W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 133 P.p.s.a i art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 K.p.a gdyż Sąd I instancji oddalił skargę pomimo, że organy I i II instancji zaniechały pełnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, zwłaszcza przeprowadzenia przesłuchania S. M., jednego z naocznych świadków funkcjonowania majątku M., w połączeniu z wizją majątku, a także sięgnięcia do materiałów źródłowych w oparciu o które przygotowano dokument Ewidencji parku pałacowego, co w konsekwencji skutkowało oparciem decyzji na dokumentach, w większości wytworzonych nie wcześniej niż w drugiej połowie lat 70-tych XX wieku, a także błędne ustalenie że między zespołem pałacowo - parkowym a pozostałą częścią majątku ziemskiego M. zachodziła zależność funkcjonalna wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku niezależnie od siebie.

Na wstępie należy wskazać, że na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) można rozpatrywać wnioski dotyczące zarówno tego, czy cała nieruchomość, czy też jej część podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Przepisy dekretu, ani rozporządzenia nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dlatego przyjęto rozumienie tego pojęcia wynikające z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, ( pub. OTK 1990, nr 1, poz. 26). W uzasadnieniu powyższej uchwały oraz w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 kwietnia 1996 r., sygn. akt W 15/95 (Dz. U. Nr 54, poz. 572) Trybunał Konstytucyjny przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Chociaż uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc obowiązującą z dniem wejścia życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 239 ust. 3), to jednak miały zasadniczy wpływ na ukształtowanie praktyki co do rozumienia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Takie rozumienie przepisów dekretu oznaczało, że możliwy był spór nie tylko o to, czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ze względu na przyjęte normy obszarowe. Spór mógł dotyczyć także tego, czy określona nieruchomość stanowiła nieruchomość o charakterze rolniczym, a źródłem takiego sporu było to, czy określona nieruchomość (jej część) przeszła na własność Skarbu Państwa w sytuacji, gdy zdaniem poprzedniego właściciela (jego następców prawnych) nieruchomość nie miała charakteru rolniczego (np. zespół pałacowo-parkowy). Istota takiego sporu sprowadzała się zatem do rozstrzygnięcia o żądaniu poprzedniego właściciela, który powoływał się na to, że określona nieruchomość nie jest nieruchomością rolną (o charakterze rolniczym), a więc nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie tego dekretu. W oparciu o wskazane uchwały Trybunału Konstytucyjnego przyjęto, że na podstawie § 5 rozporządzenia można orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit e dekretu o reformie rolnej, ale także powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc nie mogła być przeznaczona na cele określone w dekrecie ( por. uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 i uchwała NSA z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10 opubl. na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – dalej jako "CBOSA"). Co prawda pojęcie związku funkcjonalnego nie jest normatywnie definiowane, lecz w judykaturze wyrażany jest już ugruntowany pogląd, iż "związek funkcjonalny" zachodzi gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Skarżący kasacyjnie dowodzi, że budynek pałacu wraz z parkiem nie był funkcjonalnie powiązany z nieruchomością ziemską. Wbrew zarzutom skargi trafnie organy i Sąd pierwszej instancji uznały, iż z dokumentacji konserwatorskiej (karty ewidencyjnych zabytków budownictwa i architektury folwarku oraz pałacu w M., "Ewidencji parku pałacowego w Mikorzynie" z 1986 r.), opisu inwentaryzacyjnego majątku M. z dnia 17 sierpnia 1946 r., protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 4 lipca 1947 r. decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r. oraz będącej jej załącznikiem mapy, a także częściowo zeznań świadka S. M. wynika, że zespół pałacowo - parkowy w M. pod względem przestrzennym i funkcjonalnym nie stanowił wyodrębnionej od pozostałego gospodarstwa rolnego części, a prowadzenie działalności rolniczej bez zespołu pałacowo-parkowego byłoby niemożliwe.

Dokonana w sprawie, przez organy ocena wyżej wskazanych dowodów, zaakceptowana następnie przez Sąd pierwszej instancji nie jest wybiórcza i nie stanowi naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 K.p.a. Wręcz przeciwnie to formułowane w skardze zarzuty koncentrują się jedynie na wybranych elementach dokumentacji konserwatorskiej, abstrahując od całości materiału dowodowego.

Za tym, że budynek pałacu wraz z parkiem był funkcjonalnie powiązany z nieruchomością ziemską przemawiają następujące okoliczności. Blisko i z każdej strony pałacu były urządzone i wzajemnie skomunikowane parcele i obiekty przydatne rolniczo lub służące do zarządu majątkiem. W pobliżu pałacu urządzono warzywniki i sady. Ogród warzywno-owocowy miał powierzchnię 2,5 ha. Znajdowało się tam 65 jabłoni, 11 czereśni 250 krzaków porzeczek, plantacje długotrwałe szparagów, malin i truskawek. Urządzone były trwałe cieplarnie, 28 okien inspektowych i ule. Trafnie zatem organy uznały, że takie użytki i areał upraw przekraczały owocowo- warzywne potrzeby rodziny. W pobliżu pałacu znajdowały się obiekty typowo rolnicze takie jak spichlerz (30 m), kurniki (w tym wylęgarnia drobiu), królikarnie i budynki gospodarcze. Ponadto na terenie parku znajdowały się stawy, które miały powierzchnię 3,5 ha. Były one przystosowane do hodowli ryb, o czym świadczy wyposażenie ich w 5 mnichów z drzewa, 1 upust betonowy i 80 m grobli, a także wskazany w opisie inwentaryzacyjnym sprzęt rybacki. W zachodniej części zespołu i w starym podwórzu folwarcznym znajdowały się domy robotników rolnych, które ułatwiały bieżące funkcjonowanie gospodarstwa rolnego.

Szczególnie istotne znaczenie miało istnienie ośrodka zarządu folwarkiem na terenie spornej nieruchomości. Administrowanie majątkiem odbywało się bowiem z rządcówki, która znajdowała się w parku, w rozwidleniu dróg wewnętrznych zespołu. Także właściciele majątku aktywnie uczestniczyli w zarządzaniu majątkiem, co wynika z zeznań S. M. Nadmienić należy, że z opisu inwentaryzacyjnego majątku M. z dnia 17 sierpnia 1946 r. wynika, ze w jego skład wchodziły szafy biurowe i biurka. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że na terenie parku, w pobliżu rządówki, również znajdowały się budynki gospodarcze.

W związku z tym, iż praktycznie wszystkie części zespołu parkowo-pałacowego, stanowiły zorganizowaną całość, związane były w mniejszym lub większym stopniu z nieruchomością ziemską, brak było podstaw do uznania, iż jakaś jej część nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej w oparciu o przepisy dekretu o reformie rolnej.

W skardze kasacyjnej zarzucono organom I i II instancji, że zaniechały przeprowadzenia przesłuchania S. M. jedynego z naocznych świadków funkcjonowania majątku M., w połączeniu z wizją majątku. Odnosząc się do powyższego zarzutu wskazać należy, że jest on niezasadny. Zgodnie z przepisem art. 75 i art. 70 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. W niniejszej sprawie organ przeprowadził dowód z zeznań S. M. Wezwanie organu I instancji z dnia 3 grudnia 2012 r. skierowane do S. M., do złożenia pisemnych wyjaśnień zawiera uzasadnienie, listę pytań i pouczenie o treści przepisów art. 50, art. 83 § 1, art. 88 K.p.a. i art. 233 Kodeksu karnego. Zeznanie zostało nadesłane do organu I instancji przez S. M. w dniu 12 grudnia 2012 r. i załączone do akt sprawy. Zgodnie z art. art. 10 § 1 K.p.a., jak wynika z pisma z dnia 28 czerwca 2013 r. (doręczonego 1 lipca 2013 r.), umożliwiono wnioskodawcom przed wydaniem decyzji zapoznanie się z materiałem dowodowym i wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego. Natomiast D. F. w imieniu własnym, ani też jako pełnomocnik pozostałych wnioskodawców nie zgłosiła zarzutów co do formy przeprowadzenia powyższego dowodu jak i treści złożonych zeznań.

Odnośnie zarzutu, że organy nie "sięgnęły" do materiałów źródłowych, w oparciu o które przygotowano "dokument Ewidencji parku pałacowego", oraz ustaliły stan faktyczny w oparciu o dowody wytworzone najwcześniej w drugiej połowie lat 70-tych XX wieku, wskazać należy, że fakt sporządzenia części ww. dokumentów w okresie późniejszym niż data przejmowania majątku na rzecz Skarbu Państwa nie może tylko z tego powodu świadczyć o tym, że treści wynikające z tych dokumentów nie mogą być wykorzystywane w postępowaniu związanym z reformą rolną. Upływ czasu, jaki minął od lat 40-tych ubiegłego wieku powoduje właśnie, że jedynie opracowania historyczne, sporządzone przez profesjonalistów mogą mieć w danej sprawie istotne znaczenie. Podkreślenia też wymaga, iż osoby sporządzające dokumentację konserwatorską, oddzieliły stan historyczny od stanu, jaki istniał w dacie dokonywania opracowań. Ponadto skarżący kasacyjnie nie wskazał jakie to sprzeczne z ustalonym stanem faktycznym okoliczności wynikają z publikacji M. Zgierskiego "Mikorzyn w przeszłości" z roku 1935.

Jakkolwiek w przedmiotowej sprawie organ i skarżący wskazują na różną powierzchnię majątku M. (dołączony do akt administracyjnych odpis skrócony księgi wieczystej oznaczonej jako kw nr M. – dobra Rycerskie, wskazuje na obszar 543,44.20 ha), to należy wskazać, ze bezspornie w sprawie wynika, że majątek M., przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu miał powierzchnię większą niż 100 ha. Spełnia zatem normy obszarowe do przejęcia przez Skarb Państwa na cele reformy rolnej.

Z uwagi na powyższe, zarzuty naruszenia art. 7, 77 § 1, 75 § 1 K.p.a. dotyczące wadliwości postępowania dowodowego i wadliwego ustalenia stanu faktycznego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadne.

Z powyższych względów niezasadny jest zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skarżący kasacyjnie podniósł także zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej poprzez jego błędną wykładnię, a polegającą na niewłaściwym przyjęciu, że lasy, składające się na park leśny (kwatery II, III, IV) miały charakter rolny i stanowiły część "nieruchomości ziemskiej" w rozumieniu tego przepisu i to "funkcjonalnie" związane z pozostałą częścią majątku, w sytuacji wydania przez tego samego ustawodawcę innego aktu prawnego (dekret o lasach), który ewentualnie mógł dotyczyć podobnych terenów.

Odnosząc się do powyższego zarzutu wskazać należy, że powyższy zarzut jest nieusprawiedliwiony. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, Sąd pierwszej instancji nie dokonywał wykładni wskazanego wyżej przepisu w sposób wskazany przez skarżącego. Tak sformułowany zarzut jest w istocie zarzutem niewłaściwego zastosowania powyższego przepisu. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi (por. wyroki NSA: z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I FSK 1092/12, Lex nr 1372071; z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1506/09, Lex nr 745674; z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt I FSK 1972/11; z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I FSK 2071/09, CBOSA).

Należy wskazać, ze w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie nie zakwestionował skutecznie stanu faktycznego. Naczelny Sąd Administracyjny dał temu wyraz wskazując za niezasadność zarzutu naruszenia art. 7, 77 § 1 K.p.a. Z ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego nie wynika aby na terenie zespołu pałacowo-parkowego był las.

Chybiony jest zarzut naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. " Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem - co do zasady - materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem. Wskazany wyżej przepis mógłby zostać naruszony, gdyby sąd wyszedł poza ten materiał. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza bowiem jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., II GSK 2374/11, LEX nr 1296049). Sytuacja tego rodzaju w rozpoznanej sprawie nie zachodziła.

W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie z ugruntowanym w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem należy przyjąć, że ustawodawca, mówiąc o rozstrzyganiu przez sąd w granicach sprawy, używa pojęcia "sprawa" w rozumieniu sprawy, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność (por. szerzej: T. Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie VI, WoltersKluwer 2016). Taki pogląd jest powszechnie akceptowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach: z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 2027/13, Lex nr 1637128 i z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1350/12, Lex nr 1575539, stwierdził, że rozstrzyganie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

Przedmiotem rozpoznania Sądu wojewódzkiego była decyzja Wojewody W. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] orzekająca, że zespół pałacowo-parkowy majątku M. podpadał pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu rolnego i temu zagadnieniu poświęcone są rozważania merytoryczne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. wskazać trzeba, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie kontrolowanego wyroku, gdy chodzi o analizę przedstawionych w nim argumentów, nie uniemożliwia przeprowadzenia kontroli prawidłowości tego orzeczenia. Zupełnie inną kwestią jest natomiast trafność rozstrzygnięcia sprawy, w tym przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa. To, że skarżący kasacyjnie nie zgadza się z zaskarżonym wyrokiem, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez który nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 1131/13; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I FSK 2081/13; wyrok NSA z dnia 12 marca 2015r. sygn. akt I OSK 2338/13; wyrok NSA z dnia18 marca 2015 r. sygn. akt I GSK 1779/13, wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GSK 1995/16, CBOSA). Uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku sporządzone zostało w sposób umożliwiający zapoznanie się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji jak również zawiera wszystkie elementy wymienione w tym przepisie.

W konsekwencji należało uznać, iż zasadnie Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu podlega oddaleniu, na podstawie art. 184 P.p.s.a.