Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1189/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędziowie WSA - Dorota Mydłowska, - Joanna Zabłocka, Protokolant - Marcin Jurkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2004 r. sprawy ze skargi "N." Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania celnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz "N." Sp. z o.o. w W. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Na podstawie zgłoszenia jda SAD nr [...] z dnia [...].06.2000 r. Dyrektor Urzędu Celnego w W. objął importowany towar (m. in. obuwie sportowe ) procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym. Do zgłoszenia celnego dołączone zostały wymagane dokumenty, z których wynikało, iż przedmiotowy towar pochodzi z C. Zgodnie z decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...]. 01.1999 r. w sprawie wprowadzenia opłaty celnej dodatkowej w związku z nadmiernym przywozem niektórych rodzajów obuwia pochodzącego z C. (MP. Nr [...]. poz. [...]) w stosunku do zaimportowanego towaru naliczono dodatkowe należności celne. Spółka N. wraz z pięcioma innymi eksporterami markowego obuwia pochodzącego z C., kwestionując zasadność objęcia tego typu towaru opłatą celną dodatkową, w dniu 3.03.1999r. wystąpiła do Ministra Gospodarki z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Minister Gospodarki decyzją nr [...] z dnia [...].11.1999r. stwierdził brak podstaw do zmiany swej poprzedniej decyzji. Na powyższą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z [...].01.1999 r. Strona złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który 15.03.2001 r. uchylił zaskarżona decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...].11.1999 r.. Minister Gospodarki postanowieniem z dnia [...].03.2001 r. (MP. Nr [...], póz. [...]) wszczął z urzędu postępowanie ochronne przeglądowe w celu weryfikacji dotychczasowych wyników stosowania przedmiotowego środka ochronnego. Postępowanie to zostało zakończone decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...].01.2002r. (MP. Nr [...], poz. [...]). Uwzględniono w niej propozycje przedstawione Ministrowi Gospodarki, przez firmy importujące z C. markowe obuwie o przeznaczeniu sportowym. Przepisy tej decyzji miały obowiązywać do dnia 31.12.2005 r. W dniu [...].12.2001r. Minister Gospodarki wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...].01.1999 r. w sprawie wprowadzenia opłaty celnej dodatkowej w związku z nadmiernym przywozem niektórych rodzajów obuwia pochodzącego C. ( MP. Nr [...], poz. [...]). Spółka N. zaskarżyła (w dniu 29.01. 2002 r.) powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA wyrokiem z 5.12.2002 r. uchylił decyzje Ministra Gospodarki z dnia [...].12. 2001 r..

W dniu [...].02.2003 r. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał decyzję (M.P. Nr 1[...], poz. [...]) uchylającą w całości decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...].01.2002 r. zmieniającą decyzję w sprawie wprowadzenia opłaty celnej dodatkowej w związku nadmiernym przywozem niektórych rodzajów obuwia z C. (M.P. Nr [...], poz. [...]) oraz kończącą postępowanie bez przedłużania ważności decyzji o zastosowaniu środka ochronnego ustanowionego decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...].01. 1999 r. w sprawie wprowadzenia opłaty celnej dodatkowej w związku z nadmiernym przywozem niektórych rodzajów obuwia pochodzącego z C. (M.P. Nr [...], poz. [...]).

W dniu 09.05.2003 r. Strona złożyła wniosek o zwrot opłaty celnej dodatkowej w odniesieniu do zgłoszenia celnego nr jw. oraz wystąpiła o zawieszenie przedmiotowego postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Ministra Gospodarki. Postanowieniem nr [...] z dnia [...].12.2003 r. Dyrektor Izby Celnej w W. odmówił zawieszenia postępowania w przedmiotowej sprawie. W dniu 9.01.2004 r. Strona złożyła zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając naruszenie art. 201 § l pkt.2 ustawy Ordynacja podatkowa oraz naruszenie przepisów o właściwości - art. 246 § 4 Kodeksu celnego.

Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...].03.2004 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie odmawiające zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu należności celnych z tytułu opłaty celnej dodatkowej. W ocenie Dyrektora w niniejszej sprawie należności celne zostały obliczone prawidłowo według stanu prawnego na dzień powstania długu celnego t.j. w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego, w wyniku którego towar został objęty procedurą dopuszczenia do obrotu. Natomiast w świetle art. 246 § 2 Kodeksu celnego – należności celne zwracane są jeżeli w chwili ich uiszczenia kwota tych należności nie wynikała z obowiązujących przepisów lub kwota ta została zarejestrowana niezgodnie z art. 229 § 3.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów o właściwości Dyrektor Izby Celnej nie zgodził się ze Stroną, iż organ celny odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie w I instancji naruszył art. 246 § 4 Kodeksu celnego. Przepis ten stanowi, iż należności celne są zwracane lub umarzane na wniosek dłużnika złożony przed upływem 3 lat, licząc od dnia zawiadomienia go o tych należnościach a wniosek należy złożyć we właściwym urzędzie celnym. Dyrektor wskazał, iż w art. 3 Kodeksu celnego zawarto katalog podstawowych pojęć używany w tej ustawie. Zgodnie z art. 3 pkt 21 wspomnianej ustawy – urzędem celnym jest jednostka organizacyjna administracji celnej, w której mogą zostać dokonane czynności przewidziane w przepisach prawa celnego. A zatem, zdaniem organu celnego, urzędem celnym w rozumieniu Kodeksu celnego, jest zarówno oddział celny, urząd celny ( traktowany jako aparat wykonawczy naczelnika ), jak i izba celna lub inna jednostka organizacyjna, jeżeli zostanie ustanowiona. Przepisy ustawy Kodeks celny określają generalnie, iż podmiotem władnym do rozpatrzenia wniosku o zwrot cła jest urząd celny. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19.02.2002 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane, oraz trybu warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz. U. Nr 43, poz. 377 ) jako przepis wykonawczy wydany w oparciu o delegację zawartą w art. 252§ l Kodeksu celnego precyzuje, iż organem władnym do rozpatrzenia wniosków o zwrot należności celnych jest Dyrektor Izby Celnej. Nie zachodziły zatem, zdaniem Dyrektora Izby Celnej, podstawy do wskazania w zaskarżonym postanowieniu przepisu rangi ustawowej, który zmieniałby dyspozycję art.246 § l Kodeksu celnego, ponieważ przepis ten nie został zmieniony. Zgodnie z doktryną prawa akty prawne niższego rzędu ( np. rozporządzenia) wydane na podstawie delegacji ustawowych, regulują w sposób szczegółowy kwestie zawarte w aktach prawnych wyższej rangi. Z tych powodów Dyrektor Izby Celnej nie zgodził się ze Stroną, iż przepisy cytowanego rozporządzenia pozostają w kolizji z przepisem art. 246 § l Kodeksu celnego, jako aktu prawnego wyższej rangi.

Co do zarzutu strony dotyczącego naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej Dyrektor Izby Celnej wskazał, iż pod pojęciem zagadnienia wstępnego rozumie się sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Ocena zaś tego zagadnienia wstępnego, gdyby mogło ono być przedmiotem odrębnego postępowania, należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu państwowego niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Jest to poza tym zagadnienie otwarte, tzn. nie było ono przedtem prawomocnie osądzone. Jego treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego, albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne. W niniejszej sprawie należności celne zostały obliczone prawidłowo według stanu prawnego na dzień powstania długu celnego t.j. w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego, w wyniku którego towar został objęty procedurą dopuszczenia do obrotu. Natomiast w świetle art. 246 § 2 Kodeksu celnego – należności celne zwracane są jeżeli w chwili ich uiszczenia kwota tych należności nie wynikała z obowiązujących przepisów lub kwota ta została zarejestrowana niezgodnie z art. 229 § 3. W dacie przyjęcia zgłoszenia celnego należności celne w postaci opłaty dodatkowej wynikały z obowiązujących przepisów, t.j. decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...].01.1999 r. w sprawie wprowadzenia opłaty celnej dodatkowej w związki z nadmiernym przywozem niektórych rodzajów obuwia pochodzącego z C. (MP. Nr [...], poz. [...]).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie N. Sp. z o.o. domagała się stwierdzenie nieważności skarżonego postanowienia z uwagi na rażące naruszenie przepisów o właściwości, a w przypadku gdyby Sąd nie podzielił opinii Skarżącego odnośnie występowania przesłanek do stwierdzenia nieważności – o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej w W. z powodu ich niezgodności z prawem. Zaskarżonemu postanowieniu Spółka zarzuciła rażące naruszenie art. 201 § l pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. –Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, z poźn. zm.), rażące naruszenie przepisów o właściwości, t.j. art. 279 i art. 280 § l pkt 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., Nr 75. poz. 802) oraz art. 246 § 4 Kodeksu celnego, a także naruszenie przepisów proceduralnych mających wpływ na wynik zaskarżonego rozstrzygnięcia, t.j. art. 120, art. 121 § l, art. 122, art. 124 oraz art. 210 § l pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 219 Ordynacji podatkowej. Skarżąca wskazała, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zagadnienie wstępne, zwane też kwestią wstępną lub prejudycjalną, dotyczy sytuacji, kiedy rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy będącej przedmiotem postępowania uzależnione jest od wcześniejszego zagadnienia materialnoprawnego, które z istoty swej należy do kompetencji innego organu administracyjnego lub sadu i nie było wcześniej prawomocnie przesądzone. Zagadnienie, czy Skarżąca powinna uiszczać opłatę celną dodatkową jest bez wątpienia kwestią materialnoprawną. Jest to obowiązek nałożony w formie decyzji Ministra Gospodarki na podstawie ustawy z dnia 11 grudnia 1997 r. o ochronie przed nadmiernym przywozem towarów na polski obszar celny (Dz. U. Nr 157, poz. 1027) i należy bez wątpienia do kompetencji innego organu.

Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje :

W pierwszym rzędzie jako dalej idący podlega rozważeniu zarzut dotyczący naruszenia przepisów o właściwości, gdyż uznanie jego zasadności prowadziłoby do konieczności stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 popsa. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest on całkowicie chybiony z uwagi na treść art. 252¹ Kodeksu celnego. Przepis ten, dodany ustawą z dnia z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. z dnia 10 lipca 2003 r. Nr 120 poz. 1122 ) stanowi, że organem celnym właściwym do rozstrzygania w pierwszej instancji w sprawach uregulowanych przepisami Działu V "Zwrot i umorzenie należności celnych" jest Dyrektor Izby Celnej. Przepis ten ma zastosowanie w sprawie niniejszej, gdyż zgodnie z art. 3 ust. 2 ww. ustawy w sprawach będących w toku postępowań dotyczących zwrotów lub umorzeń określonych przepisami Działu V stosuje się przepisy Kodeksu celnego w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z 23.04.2003 r.

Za zasadny należy uznać jednak zarzut dotyczący naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego.

Wskazany przez Dyrektora Izby Celnej w podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia art. 201 § l pkt 2 Ordynacji podatkowej, stosowany odpowiednio w postępowaniu w sprawach celnych, stanowi, iż organ celny zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie postępowania na omawianej podstawie uzależnione jest zatem od łącznego wystąpienia trzech przesłanek:

- postępowanie administracyjne (celne) jest w toku,

- istnieje zagadnienie wstępne oraz

- rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Jeśli chodzi o tę ostatnią przesłankę, to organ musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym, którego ocena, gdyby ono samo w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania, należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu państwowego niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie i nie było wcześniej prawomocnie przesądzone (v. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski, C.H. Beck, W-wa 2003, s. 430).

Z zagadnieniem prejudycjalnym mamy zatem do czynienia jedynie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy celnej uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem kwestii prawnej.

Nie można zgodzić się z takim rozumieniem treści art. 246 § 2 Kodeksu celnego, jakie zaprezentował Dyrektor Izby celnej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Prowadzi ono bowiem nieuchronnie do wniosku, że niezależnie od ostatecznego wyniku postępowania sądowoadministracyjnego – które zresztą już dwukrotnie doprowadziło do uchylenia decyzji Ministra Gospodarki będącej podstawą zarejestrowania należności celnej – uiszczona przez stronę należność nie zostanie zwrócona, bowiem w chwili zarejestrowania istniała decyzja podlegająca wykonaniu. Takie rozumienie art. 246 § 2 Kodeksu celnego było nieuprawnione – w ocenie Wojewódzkiego Sądu – także przed wejściem w życie nowelizacji ww. przepisu ustawą z dnia z dnia 23.04.2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. z dnia 10.07.2003 r. Nr 120 poz. 1122 ), kiedy to zwrot: "należność wynikała z obowiązujących przepisów" zastąpiono słowami: "należność nie była prawnie należna". Obecne brzmienie ww. przepisu nie pozostawia już najmniejszych wątpliwości, że dla oceny zasadności wniosku o zwrot uiszczonych należności celnych niezbędne jest zakończenie postępowania w przedmiocie ich wymierzenia. Należy wskazać, że zaskarżone postanowienia zostały wydane już po wejściu w życie powyższej zmiany, a jak już wyżej wspomniano, zgodnie z art. 3 ust. 2 miała ona zastosowanie w niniejszym postępowaniu.

Uchylenie zaskarżonej decyzji wywołuje skutek, który można by określić jako skutek wsteczny — następuje tu bowiem powrót do takiej sytuacji w postępowaniu, która miała miejsce przed jej wydaniem. Innymi słowy uchylenie decyzji, na podstawie której doszło do rejestracji należności celnej powoduje, że przestaje ona być "prawnie należna". W tej sytuacji prawomocne zakończenie postępowania dotyczącego wymierzenia opłaty celnej dodatkowej jest niezbędne do oceny zasadności wniosku skarżącej o zwrot uiszczonej opłaty. Do tego czasu postępowanie w tym przedmiocie powinno zostać zawieszone na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego ( obecnie art. 73 ustawy z dnia 19.03.2004 r. Prawo celne). Jest to tym bardziej istotne, że wystąpienie z wnioskiem o zwrot należności celnych jest możliwe jedynie w ciągu 3 lat od dnia powiadomienia o tych należnościach.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30.08.2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach orzeczono z mocy art. 200 popsa zaś stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku znajduje podstawę w treści art. 152 powoływanego prawa o postępowaniu.