Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 579/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Jacek Bursa SWSA Joanna Człowiekowska (spr.) SWSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] Spółka z o.o. z siedzibą K. – J. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2021 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części działki oddala skargę.


UZASADNIENIE

Firma A (dalej: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody z dnia 12 marca 2021 r., znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję nr [...] Prezydenta Miasta K. z dnia 29 stycznia 2021 r., znak: [...] [...], w przedmiocie odmowie zwrotu nieruchomości.

Decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 7 lipca 2020 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta K. o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Skarżąca wyjaśniła przy tym, że jej wniosek nie dotyczy tych należących uprzednio do niej nieruchomości, w odniesieniu do których toczyły się już postępowania o zwrot i zostały prawomocnie zakończone, w szczególności wskutek cofnięcia przez skarżącą wniosku.

Prezydent Miasta K. decyzją nr [...], z dnia 29 stycznia 2021 r., znak: [...] odmówił skarżącej zwrotu części działki nr [...] o pow. 57 m2, obręb [...], jedn. ew. [...], w granicach wywłaszczonych działek nr [...] i nr [...] obręb (mały), objętej księgą wieczystą nr [...]

Organ ustalił, że na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z dnia 25 maja 1976 r., nr DZGT II [...] wywłaszczone zostały działki: nr [...] o pow. 9 m2, nr [...] o pow. 111 m2, nr [...] o pow. 30 m2, nr [...] o pow. 609 m2, nr [...] o pow. 1424 m2, nr [...] o pow. 126 m2, nr [...] o pow. 2123 m2, nr [...] o pow. 50 m2, nr [...] o pow. 471 m2, na cele budowy ulicy [...].

Na podstawie wykazów synchronizacyjnych, przyjętych do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego pod nr [...] ustalono, że:

- działce nr [...] obręb (mały) [...] odpowiadają: działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], położone w obrębie [...] jedn. ewid. [...]

- działce nr [...] obręb (mały) [...] odpowiadają części działki nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...],

- działkom nr [...] i nr [...] obręb (mały) [...] odpowiadają działki: nr [...] i nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...], nr [...] i nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...],

- działce nr [...] obręb (mały) [...] odpowiadają części działek: nr [...], nr [...] i nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...],

- działce nr [...] obręb (mały) [...] odpowiadają części działek: nr [...], nr [...] (Operatem nr [...] działka nr [...] o pow. 67 m2 obręb [...] jedn. ewid. [...] podzieliła się na działki nr [...] o pow. 55 m2 i nr [...] o pow. 13 m2), nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...]

- działce nr [...] obręb (mały) 166 Borek Fałęcki odpowiadają części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz działki nr [...] i nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...].

Dalej organ ustalił, że ostateczną decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 21 czerwca 2007 r., nr [...] orzeczono o odmowie zwrotu działki: nr [...] o pow. 72 m2 obręb [...] jedn. ewid. [...], w granicach wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] (mały).

Z kolei ostateczną decyzją Starosty [...] z dnia 28 maja 2012 r. nr [...] orzeczono o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...] (która operatem nr [...] podzieliła się na działki nr [...] o pow. 1 m2, nr [...] o pow. 6 m2 i nr [...] o pow. 2 m2) i nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...], w granicach wywłaszczonej działki nr [...] b.gm.kat. [...]

Decyzją Starosty [...] z dnia 9 maja 2017 r. nr [...] orzeczono o zwrocie działek nr [...] o pow. 55 m2 (powstałej z podziału działki nr [...]) i działki nr [...] o pow. 2 m2 oraz o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zwrotu działki: nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...], w granicach wywłaszczonej działki nr [...] ob. [...] (mały) b.gm.kat. [...]. W/w decyzja została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z dnia 26 stycznia 2018 r., znak [...] (prawomocną w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 czerwca 2018 r. sygn. akt. II SA/Kr [...].)

Postanowieniem z dnia 8 lipca 2005 r. nr [...] Wojewoda wyznaczył Starostę [...] do rozpoznania sprawy zwrotu części działek: nr [...] o pow. 499 m2, nr [...] o pow. 2737 m2, nr [...] o pow. 23 m2 i nr [...] o pow. 47 m2, obręb [...] jedn.ewid. [...].

Operatem [...] działka nr [...] o pow. 2737 m2 podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 9 m2 i nr [...] o pow. 2728 m2, a działka nr [...] o pow. 23 m2 uległa podziałowi na działki: nr [...] o pow. 7 m2 i nr [...] o pow. 16 m2, obręb [...] jedn. ewid. [...].

Ostateczną decyzją z dnia 14 maja 2007 r. nr [...] - Starosta [...] odmówił zwrotu działki nr [...] i nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...], w granicach wywłaszczonych działek nr [...] i nr [...] obr. [...] (mały).

Natomiast odnośnie działek nr [...], nr [...], nr [...] oraz części działek: nr [...] i nr [...] w granicach działki nr [...] obr. [...] (mały) toczy się nadal postępowanie w I instancji pod sygnaturą [...]

Ponadto, organ wskazał, że przed Starostą [...], do sygnatury [...] toczy się postępowanie o zwrot działek: nr [...], nr [...] i części działki nr [...] obręb [...] jedn.ewid. [...], w granicach działek nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] b.gm.kat. [...].

Tym samym organ ustalił, że przedmiotem wniosku skarżącej z dnia 7 lipca 2020 r., w zakresie nieruchomości wywłaszczonej decyzją Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z dnia 25 maja 1976r. nr DZGTII [...], są:

- działki: nr [...] o pow. 124 m2, nr [...] o pow. 127 m2, nr [...] o pow. 53 m2 , nr [...] o pow. 44 m2 i części działek: nr [...] o pow. 1139 m2, nr [...] o pow. 2055 m2, nr [...] o pow. 232 m2, nr [...] o pow. 312 m2, nr [...] o pow. 27 m2, nr [...] o pow. 192 m2, nr [...] o pow. 34 m2, nr [...] o pow. 57 m2, nr [...] o pow. 36 m2, nr [...] o pow. 34 m2, nr [...] o pow. 41 m2, w granicach działki nr [...] obręb (mały) [...];

- część działki nr [...] o pow. 2055 m2 obręb [...] jedn.ewid. [...], w granicach działki nr [...] obręb (mały),

- działki: nr [...] o pow. 25 m2 i nr [...] o pow. 95 m2, obręb [...] jedn.ewid. Podgórze, w granicach działki nr [...] i nr [...] obręb (mały) [...],

- części działek: nr [...] o pow. 1139 m2, nr [...] o pow. 2055 m2 i nr [...] o pow. 232 m2 obręb [...] jedn. ewid. [...], w granicach działek nr [...] i nr [...] obręb (mały) [...],

- części działek: nr [...] o pow. 1899 m2, nr [...] o pow. 375 m2 i nr [...] o pow. 413 m2 obręb [...] jedn. ewid. [...] w granicach działki nr [...] obręb (mały) [...],

- części działek: nr [...] o pow. 128 m2, obręb [...] jedn. ewid. [...], w granicach działki nr [...] obręb (mały) [...],

- części działek: nr [...] o pow. 866 m2, nr [...] o pow. 27 m2, nr [...] o pow. 57 m2, nr [...] o pow. 34 m2 oraz działki nr [...] o pow. 258 m2 obręb [...] jedn. ewid. [...], w granicach działki nr [...] obręb (mały) [...].

Pismem z dnia 8 grudnia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta K. zwrócił się o wyłączenie go i wyznaczenie innego organu do załatwienia sprawy dotyczące zwrotu części działek położonych w obrębie [...] jedn. ewid. [...]: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], w granicach działki nr [...] obręb (mały) [...]; nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...], w granicach działki nr [...] obręb (mały); nr [...] , nr [...] i nr [...], w granicach działek nr [...] i nr [...] obręb (mały) [...]; nr [...] i nr [...], w granicach działki nr [...] obręb (mały) [...]; nr [...], nr [...], nr [...] o, w granicach działki nr [...] obręb (mały) [...].

Następnie organ podał, że działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...] stanowią aktualnie własność osób fizycznych, a działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...] stanowią własność Skarbu Państwa.

Odnośnie parcel objętych pozostałymi decyzjami wywłaszczeniowymi, organ wskazał, że trwa nadal postępowanie wyjaśniające i w związku z powyższym sprawa zwrotu pozostałych nieruchomości zostanie rozpoznania w odrębnych postępowaniach.

W odniesieniu do stanowiącej przedmiot ww. decyzji sprawy, tj. zwrotu części działki: nr [...] o pow. 57 m2, obręb [...] jedn.ewid. [...], w granicach wywłaszczonych działek nr [...] i nr [...] obręb (mały), organ podał, że załączony do akt sprawy odpis Księgi Wieczystej [...] potwierdza, że działka ta stanowi własność M. S. i R. S. - na prawach małżeńskiej majątkowej wspólności ustawowej.

Następnie organ odnosząc się do przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, określonych przepisem art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wskazał, że przeprowadzone postępowanie wykazało, że w rozpoznawanej sprawie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpiła osoba uprawniona, zgodnie bowiem z odpisem Krajowego Rejestru Sądowego nr [...] Firma A powstała w wyniku przekształcenia firma B, a z wnioskiem wystąpił prawidłowo umocowany pełnomocnik.

Wskazano dalej, że objęta roszczeniem nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z dnia 25 maja 1976 r., nr [...] wydanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Odnosząc się natomiast do trzeciej przesłanki tj. zbędności nieruchomości należy zauważyć, iż zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. jest możliwy jedynie w przypadku, gdy aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi.

Organ ustalił, że na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 7 marca 2001 r., Rep. A nr [...] oddano w użytkowanie wieczyste M. S. i R. S. działkę nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] z równoczesnym przeniesieniem własność budynku położonego na tej działce. Powyższe prawo ujawniono w księdze wieczystej nr [...] w dniu 29 czerwca 2001 r. Ustalił też, że decyzją z dnia 18 czerwca 2012 r., znak: [...] Prezydent Miasta K. orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] na rzecz M. S. i R. S., na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości.

W tej sytuacji organ stwierdził, że okoliczność powyższa stanowi przeszkodę w orzeczeniu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stanowisko o niedopuszczalności zwrotu w sytuacji ustanowienia na nieruchomości prawa użytkowania na nieruchomości po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami organ uzasadnił orzecznictwem, powołując wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2020 r., sygn. akt. I OSK 210/20 oraz z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. I OSK 3497/15.

W odwołaniu od ww. decyzji skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 136 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez odmówienie zwrotu nieruchomości pomimo zaistnienia przesłanek zwrotu i braku negatywnych przesłanek zwrotu. Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja jest błędna i narusza prawo. Wskazała, że na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego nieważne jest rozporządzenie wywłaszczoną nieruchomością w drodze czynności cywilnoprawnej naruszające przewidziany w art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bezwzględnie obowiązujący zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji wywłaszczeniowej. Zdaniem skarżącej, wyzbycie się nieruchomości przez Skarb Państwa, bądź jednostkę samorządu terytorialnego nie stanowi przeszkody do dochodzenia jej zwrotu, a zwłaszcza nie jest dopuszczalne uznanie za taką przeszkodę wyzbycie się nieruchomości w sposób sprzeczny z zasadami określonymi w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie skarżącej wyzbycie się nieruchomości nie może pociągać za sobą negatywnych skutków dla osoby występującej z roszczeniem o zwrot. Ponadto skarżąca wskazała, że z treści zaskarżonej decyzji wynika, że oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste, które następnie uległo decyzyjnemu przekształceniu w prawo własności, nastąpiło po wejściu w życie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami, a zatem w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 229 w. ustawy.

Wojewoda decyzją z dnia 12 marca 2021 r., znak: [...] [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie podał, że ewentualną przeszkodę w orzeczeniu o zwrocie nieruchomości może stanowić aktualny w momencie orzekania jej stan prawny, wykluczający możliwość tego rodzaju rozporządzenia nieruchomością.

Wojewoda wskazał, że przedmiotowa nieruchomość, odpowiadająca częściom dawnych działek nr [...] i nr [...], obr. (mały) [...], stanowiąca poprzednio własność skarżącej, została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z 25 maja 1976 r. znak: [...], wydaną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, co oznacza, że w stosunku do ww. nieruchomości znajduje wprost zastosowanie instytucja zwrotu wywłaszczonych nieruchomości oraz że wniosek został złożony przez uprawniony podmiot.

Jednocześnie, zgodnie z treścią prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości Księgi Wieczystej nr [...], stanowi ona przedmiot współwłasności łącznej (małżeńskiej) osób fizycznych, które umową z 7 marca 2001 r. Rep. A nr [...] nabyły prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] wraz z własnością posadowionego na niej budynku, a następnie prawo własności - na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. z 18 czerwca 2012 r. znak: [...], wydanej w oparciu o ówczesne brzmienie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. z 2012 r., poz. 83).

Zdaniem Wojewody, powyższe powoduje, że w sprawie nie znajdzie zastosowania regulacja art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym, roszczenie zwrotowe nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Wojewoda podał, że z uwagi na stan prawny przedmiotowej nieruchomości roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ taka decyzja byłaby niewykonalna. Organ powołał się na: uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. I OPS 3/14, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. I OSK 3497/15, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1996 r. sygn. III CZP 29/96, wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 336/10 i z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. I OSK 1153/17.

Podsumowując Wojewoda stwierdził, że skoro przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie własność osób fizycznych to niemożliwe jest orzeczenie na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Jednocześnie organ wyjaśnił, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury umowa sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości oraz umowa ustanowienia użytkowania wieczystego na takiej nieruchomości nie są nieważne z powodu ich zawarcia z naruszeniem art. 69 ust. 1 i art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) i pogląd ten zachowuje aktualność również na gruncie art. 136 u.g.n.

Skarżąca spółka w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagała się uchylenia decyzji organu odwoławczego oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania. Decyzji organu odwoławczego zarzuciła naruszenie art. 136 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez odmówienie zwrotu nieruchomości, mimo zaistnienia przesłanek jej zwrotu i nie zaistnienia negatywnych przesłanek zwrotu oraz art. 10 k.p.a. przez wydanie decyzji z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, bez umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła stanowisko zbieżne ze stanowiskiem wyrażonym w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sąd rozpoznał sprawę i wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z przywołanym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Na podstawie powołanego przepisu Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie Dz. U. z 2020 r. poz. 1990, dalej: u.g.n.), zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1. u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.). Podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości kształtuje nadto wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz. U. poz. 376), skutkiem którego art. 137 ust. 1 pkt 2 utracił moc z dniem 24 marca 2014 r. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r. zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wyroku tego wynika, że jeżeli nieruchomość objęta żądaniem zwrotu została wywłaszczona przed dniem 27 maja 1990 r., czyli datą komunalizacji z mocy prawa nieruchomości Skarbu Państwa, którymi władały jednostki samorządu terytorialnego, zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., czyli dniem wejścia w życie aktualnego brzmienia art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można uznać, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Realizacja tego celu w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie ma w takiej sytuacji znaczenia, tj. nie jest istotne, czy realizację celu wywłaszczenia rozpoczęto w ciągu 7 lat od momentu, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna oraz czy zakończono ją w ciągu 10 lat od tego momentu. W świetle powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w wypadku nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 27 maja 1990 r. spełnienie kryteriów zbędności, wymienionych w art. 137 ust. 1 u.g.n. miałoby znaczenie wyłącznie wówczas, gdyby cel wywłaszczenia był realizowany dopiero po dniu 22 września 2004 r.

Analiza przywołanych regulacji pozwala wyodrębnić trzy przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości: nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze wywłaszczenia, wystąpienie o zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W przedmiotowej sprawie Prezydent Miasta K. ustalił, że o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpił uprawniony podmiot, tj. Firma A powstała z przekształcenia firma B Objęta roszczeniem o zwrot nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa. Bezspornie więc dwie pierwsze przesłanki zostały spełnione.

Co do trzeciej przesłanki organy ustaliły, że zaistniała przeszkoda do zwrotu nieruchomości, a mianowicie, aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości stanowi przeszkodę do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi.

Jak ustalił Prezydent Miasta K., na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego z 7 marca 2001 r. Rep. A nr [...] oddano w użytkowanie wieczyste M. S. i R. S. działkę nr [...] obr. [...] oraz przeniesiono własność budynku położonego na tej działce. Powyższe prawo ujawniono w księdze wieczystej nr [...] w dniu 29 czerwca 2001 r. Następnie decyzją z dnia 18 czerwca 2012 r. znak [...] Prezydent Miasta K. orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] jedn. ewid. [...] na rzecz M. i R. S. na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości.

Ustalenia powyższe nie budzą wątpliwości Sądu, jak i dokonana przez organy obu instancji wykładnia przepisów u.g.n. Słusznie wywiodły organy w przedmiotowej sprawie, że nie zachodzi tu przypadek, o którym stanowi art. 229 u.g.n. dotyczący sprzedania albo ustanowienia na nieruchomości wywłaszczonej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. 1 stycznia 1998 r. Słusznie też przyjęły organy, że z art. 136 ust. 3 u.g.n. wynika, iż prawnie skutecznie może być jedynie roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jedynie wobec Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, jeśli władają one tą nieruchomością. Skoro w przedmiotowej sprawie nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym, które to prawo przekształciło się w prawo własności i stan taki istniał w dniu orzekania przez organy administracji, należało przyjąć, że wydanie decyzji o zwrocie tej nieruchomości nie jest dopuszczalne.

Stanowisko takie znajduje uzasadnienie w orzecznictwie sądowym, szczególnie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r., I OPS 3/14, w której wyrażono tezę: "podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n."

W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że realizacja konstytucyjnej zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości znalazła wyraz w art. 136 ust. 3 u.g.n. Na podstawie tego przepisu możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w przypadku, gdy równocześnie zostaną spełnione dwie przesłanki: nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz stan prawny, aktualny w chwili orzekania, nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Nie jest natomiast dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością. Oznacza to, że nie ma znaczenia prawnego pominięcie w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako przesłanki zwrotu nieruchomości, stwierdzenia, iż Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę, że : "Roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w przypadku jej wcześniejszego zbycia przez wywłaszczyciela, nie może być zrealizowane w naturze, ale nie oznacza to pozbawienia w ogóle jakichkolwiek praw wywłaszczonego. Oznacza to tyle, że roszczenie to nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego. Jednakże, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 sierpnia 2011 r. (sygn. akt I CSK 573/2010 LexPolonica nr 3873652). Dalej wskazano, że jeżeli na skutek utraty przez Gminę tytułu do wywłaszczonej nieruchomości orzekanie o zwrocie tej nieruchomości w postępowaniu administracyjnym stało się bezprzedmiotowe, to do ustalania istnienia podstaw tego zwrotu w momencie dokonywanej przez Gminę zamiany nieruchomości, jako przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, uprawnionym jest sąd (powszechny).

Sąd podziela również stanowisko Wojewody, wywiedzione z orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, zgodnie z którym umowa sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości oraz umowa ustanowienia użytkowania wieczystego zawarta na takiej nieruchomości nie są nieważne z powodu ich zawarcia z naruszeniem art. 69 ust. 1 i art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. 1991 r., poz. 127 ze zmian.), co zachowuje aktualność w odniesieniu do art. 136 u.g.n. (por. postanowienie SN z 5 października 2018 r., III CSK 117/18).

Sąd stwierdził zatem, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i nie stoi w sprzeczności z przepisami przywołanymi w skardze. Nie doszło w szczególności do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 10 k.p.a. wyrażającego zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu. Z okoliczności nie wynika, jakoby brak zawiadomienia przez Wojewodę o zgromadzonym materiale dowodowym i możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, miał jakikolwiek wpływ na wydane rozstrzygnięcie. Dostrzec należy, że Wojewoda oparł się na kompletnym materiale dowodowym zgromadzonym przez organ pierwszej instancji i własnych czynności dowodowych nie prowadził. O takie też nie wnosiła skarżąca w odwołaniu. Zaskarżona decyzja nie narusza również przepisów prawa procesowego statuujących zasadę prawdy obiektywnej (w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.). Wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne zostały należycie wyjaśnione.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku