Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 396/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 86
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c i  art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Bogdan Wolski Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2011 r. sprawy ze skargi A. S., A. B. i J. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących A. S., A. B. i J. B. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego oraz kwotę po 240 (dwieście czterdzieści) złotych dla każdego z nich tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].12.2010r. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., o odmowie A. S., A. B. i J. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzja zapadła w następującym stanie sprawy:

Pismem z dnia 28 grudnia 1990 r. J. B. złożył do Urzędu Rejonowego w B. wniosek o odszkodowanie za mienie pozostawione przez Pana R. B. - ojca wnioskodawcy, poza obecnymi granicami kraju. We wniosku wskazał, iż o odszkodowanie ubiegają się również Pani A. S. i Pan A. B.

Do wniosku zainteresowany dołączył oświadczenia świadków Pani M. P. i Pana A. M., z których treści wynikało, iż Pan R. B. posiadał majątek w miejscowości S.

Do wniosku w późniejszym terminie zostały dołączone postanowienia Sądu Rejonowego w N. z dnia [...] marca 1995 r, sygn. akt. [...]oraz Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] września 2004 r., sygn. akt. [...] stwierdzające prawo do nabycia spadku po zmarłych), odpowiednio, R. B. i zmarłej R. B., które przysługiwało Państwu A. S., J. B. oraz A. B.

Pismem z dnia 15 września 1999 r. Starostwo Powiatowe w B. wezwało Pana J. B. do uzupełnienia wniosku o następujące dowody: dokumenty potwierdzające pozostawienie nieruchomości oraz określające jej rodzaj i powierzchnię, oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, operat szacunkowy wartości nieruchomości pozostawionych, dokładny adres zamieszkania pozostałych wnioskodawców (Pani A. S. i Pana A. B.). Organ I instancji wyznaczył 30-dniowy termin na uzupełnienie wniosku o wymienione wyżej dokumenty pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

W następstwie powyższego, wobec bezskutecznego upływu wyznaczonego przez organ terminu, Starostwo Powiatowe w B. decyzją z dnia [...] listopada 1999 r., znak: [...], pozostawiło bez rozpatrzenia wniosek Pana J. B.

Wskutek wniesionego przez stronę odwołania [...] Urząd Wojewódzki w L. decyzją z dnia [...] stycznia 2000 r., znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż w przypadku niespełnienia wymogów formalnych organ I instancji powinien wydać postanowienie w tym przedmiocie, a nie pozostawiać sprawę bez rozpoznania.

W związku z powyższym Starostwo Powiatowe w B. pismem z dnia [...] kwietnia 2000 r., znak: [...], ponownie wezwało Pana J. B. do uzupełnienia złożonego wniosku w 30-dniowym terminie.

Wnioskodawca pismem z dnia 17 maja 2000 r. zwrócił się o zawieszenie postępowania, które, zgodnie z wnioskiem strony, zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...] maja 2000 r, znak: [...].

W wyniku zmiany stanu prawnego, [...] Urząd Wojewódzki w L. postanowieniem z dnia [...] lipca 2005 r, znak: [...] przekazał według właściwości powyższą sprawę do Wojewody [...].

Dnia [...] lipca 2005 r. wnioskodawcy udzielili pełnomocnictwa Panu M. P., do reprezentowania ich w postępowaniu przygotowawczym, sądowym, egzekucyjnym oraz przed organami administracji i innymi organami rozpatrującymi spory. M. P. zgłosił swój udział w sprawie jako pełnomocnik pismem z dnia 25 kwietnia 2006 r.

Wojewoda [...], pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r., znak: [...], wezwał Pana J. B. do uzupełnienia wniosku o następujące dowody: dokumenty potwierdzające fakt pozostawienia nieruchomości, oświadczenie o pierwszym miejscu zamieszkania po przybyciu do Polski oraz dowody potwierdzające to oświadczenie, oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego. Ponadto organ I instancji wskazał, iż dokumenty przedłożone przez stronę są wyłącznie kopiami niepotwierdzonymi za zgodność z oryginałem. Organ I instancji wyznaczył stronie 7-dniowy termin na uzupełnienie braków pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Pismem z dnia 22 sierpnia 2005 r., Pan A. B. poinformował o swoim adresie zamieszkania oraz wskazał Pana J. B., jako swojego reprezentanta w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu tzw. "mienia zabużańskiego".

Pismem z dnia 23 sierpnia 2005 r. Pan J. B. złożył, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, z którego wynikało, iż prawo to dotychczas nie zostało zrealizowane. Oświadczenie tej samej treści złożyła Pani A. S. Ponadto Pan J. B. złożył oświadczenie o pierwszym miejscu zamieszkania po przybyciu do Polski.

Pismem z dnia 23 sierpnia 2005 r. Pani A. S. złożyła upoważnienie, w którym upoważniła swojego brata. Pana J. B., do reprezentowania jej w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu nieruchomości pozostawionej w miejscowości S.

Dnia 23 sierpnia 2005 r. Pan J. B. ponownie złożył wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Państwa Polskiego.

Pismem z dnia 31 października 2005 r. Wojewoda [...] poinformował Pana J. B. o konieczności uzupełnienia wniosku o następujące dokumenty: dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (w szczególności: urzędowy opis mienia lub orzeczenie wydane przez [...]). Organ I instancji wskazał również, iż w przypadku braku wyżej wymienionych dowodów, dowodami na potwierdzenie faktu pozostawienia nieruchomości mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, którzy to świadkowie spełniają szereg, również wskazanych przez organ, warunków. Zgodnie z przepisami "ustawy zabużańskiej" organ wyznaczył stronie termin 6-miesięczny na uzupełnienie wymienionych braków formalnych oraz poinformował stronę o skutku niedopełnienia obowiązku - wydanie decyzji odmownej. Jednocześnie w piśmie organ wojewódzki wymienił dowody, jakie znajdowały się w aktach sprawy.

Pismem z dnia 26 kwietnia 2006 r. M. P., reprezentujący A. S., Pana J. B. i A. B. skierował pismo do Wojewody [...] wnosząc w nim o podjęcie dalszych czynności wyjaśniających w sprawie i wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał również, że powierzchnia przedmiotowej nieruchomości wynosi [...] ha oraz opisał skład i rodzaj nieruchomości objętych wnioskiem. Dowodami przytoczonych okoliczności, zdaniem pełnomocnika wnioskodawców, były oświadczenia sześciu świadków. Ponadto wnioskodawcy dnia 8 maja 2006 r. złożyli własne oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej, które potwierdzały brak pokrewieństwa lub powinowactwa pomiędzy stronami a świadkami. Do oświadczeń wnioskodawcy dołączyli potwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie dowodów osobistych.

W toku postępowania wyjaśniającego Wojewoda [...] wystosował pisma z dnia [...] maja 2006 r., znak: [...], do właściwych instytucji archiwalnych: Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w R., Centralnego Historycznego Archiwum Państwowego [...] w L., Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w P. oraz Archiwum Państwowego [...], o udzielenie informacji niezbędnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności o udzielenie informacji na temat majątku pozostawionego w miejscowości S., pow. K. przez Pana R. B. Z otrzymanych informacji zwrotnych wynikało, iż instytucje te nie odnalazły dokumentów dotyczących majątku pozostawionego w miejscowości S.

W piśmie z dnia 15 maja 2006 r, znak: [...], Wojewoda [...] poinformował pełnomocnika wnioskodawców o rozbieżnościach zachodzących pomiędzy poszczególnymi oświadczeniami świadków, w zakresie rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości. Ponadto organ I instancji podniósł fakt, iż oświadczenia złożone przez świadków, nie spełniają wymogów ustawowych przewidzianych dla takich oświadczeń.

W toku korespondencji prowadzonej z pełnomocnikiem wnioskodawców. Wojewoda [...], odparł argument Pana M. P., reprezentującego wnioskodawców, jakoby przedłożone oświadczenia świadków, były wystarczającym dowodem potwierdzającym fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz rodzaj i powierzchnię pozostawionej nieruchomości. Organ I instancji podkreślił również, iż na podstawie dotychczas zebranego materiału dowodowego wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest niemożliwe.

W toku postępowania wyjaśniającego wnioskodawcy dołączyli do wniosku oświadczenia dwóch świadków Pana K. K. i Pani W. P., które dotyczyły rodzaju i powierzchni pozostawionych, w miejscowości S., nieruchomości. Ponadto pismem z dnia [...] lutego 2007 r. Pan J. B. przekazał do [...] Urzędu Wojewódzkiego materiały znalezione w Internecie a dotyczące indeksu nazwisk ziemian polskich w XX w., w którym umieszczony był Pan R. B., ojciec wnioskodawcy.

W wyniku oceny zebranego materiału dowodowego, Wojewoda [...] w dniu [...] marca 2007 r. wydał decyzję, znak: [...], w której odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty, uzasadniając rozstrzygnięcie brakiem wiarygodnych dowodów potwierdzających pozostawienie nieruchomości przez Pana R. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślił, że ocena ta jest podyktowana rozbieżnościami w treści zeznań świadków.

Od decyzji strony wniosły odwołanie pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. do Ministra Skarbu Państwa, jednocześnie pismem z dnia [...] maja 2007 r., w toku postępowania odwoławczego, strony przekazały do Ministra Skarbu Państwa kserokopię okładki oraz strony "177" publikacji B. F. pt. "Powiat [...]".

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zdaniem organu odwoławczego (między innymi), Wojewoda winien potwierdzić wnioskodawcom prawo do uzyskania rekompensaty w zakresie zgodnych twierdzeń świadków co do bezspornej powierzchni nieruchomości.

Stosownie do powyższego, w następstwie ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego Wojewoda [...] wydał w dniu [...] maja 2008 r. postanowienie, znak: [...], w którym pozytywnie ocenił spełnienie przesłanek do potwierdzenia prawa do rekompensaty, wynikających z "ustawy zabużańskiej", w zakresie bezspornej powierzchni nieruchomości, ustalonej na podstawie przedstawionych zeznań świadków, tj. powierzchni [...]ha.

Na powyższe postanowienie strony, reprezentowane przez Pana M. P. złożyły zażalenie z dnia [...] czerwca 2008 r. do Ministra Skarbu Państwa, wnosząc o pozytywną ocenę spełnienia przesłanek do potwierdzenia prawa do rekompensaty dla nieruchomości o powierzchni [...]ha.

Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r., znak: [...] stwierdził niedopuszczalność zażalenia. W uzasadnieniu Minister Skarbu Państwa uznał, iż postanowienie wydane w trybie art. 7 ust. 1 "ustawy zabużańskiej" nie podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia. Może ono podlegać ocenie wyłącznie w trybie odwoławczym od decyzji.

W związku z powyższym dalsze postępowanie prowadzone było przez Wojewodę [...] w odniesieniu do powierzchni nieruchomości ustalonej na podstawie oświadczeń świadków i wskazanej w postanowieniu Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. Na podstawie powyższego Wojewoda [...] wezwał strony do złożenia operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego zgodnie z przepisami "ustawy zabużańskiej".

Przedłożone operaty szacunkowe, sporządzone przez Pana J. N., zarówno pierwszy jak i drugi (który został sporządzony po złożeniu zastrzeżeń przez Wojewodę [...]), zawierały zgodnie z oceną organu I instancji, istotne wady, które dyskwalifikowały je ze względu na cel, w jakim zostały opracowane tj. określenie wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Na podstawie powyższego Wojewoda [...] wydał decyzję, w dniu [...] listopada 2008 r., znak: [...], w której odmówił stronom postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty powołując się na brak odpowiednich operatów szacunkowych. Od decyzji Wojewody [...] Pan M. P., reprezentujący wnioskodawców, wniósł odwołanie do Ministra Skarbu Państwa.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r, znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ II instancji wskazał na brak jakichkolwiek oryginałów dokumentów w aktach sprawy, które potwierdzałyby posiadanie przez Pana R. B. nieruchomości położonej w miejscowości S.

Pismem z dnia 28 grudnia 2009 r. Wojewoda [...] poinformował pełnomocnika wnioskodawców. Pana M. P., o stanie sprawy i czynnościach podjętych przez organ I instancji.

W dniu [...] października 2010 r. Wojewoda [...] wydał decyzję, znak: [...], w której odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty Pani A. S., Panu A. B. i Panu J. B., z tytułu pozostawienia przez Pana R. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, powołując się na brak wiarygodnych dowodów świadczących o rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości.

Pismem z dnia 15 listopada 2010 r. Pani M. M. i Pani M. S. reprezentujące Panią A. S., Pana J. B. i Pana A. B., wniosły odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., znak: [...]. Odwołanie zostało wniesione w terminie.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa doszedł do wniosku, iż przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty nie potwierdziły spełnienia przez stronę przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty. W szczególności wskazał, że dowodem na potwierdzenie powierzchni i rodzaju pozostawionej nieruchomości może być urzędowy opis mienia lub w jego braku oświadczenia świadków, złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Osoby, o których wyżej mowa powinny zamieszkiwać w miejscowości, w której położona jest nieruchomość lub w miejscowości sąsiedniej ponadto nie powinny być osobami bliskimi wnioskodawcy.

Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem organu odwoławczego, na podstawie przedstawionych dowodów nie można było ustalić, jaki był rodzaj oraz powierzchnia nieruchomości wskazanych we wniosku. Załączone przez strony oświadczenia świadków nie spełniają bowiem wymogów ustawowych. W szczególności:

oświadczenia M. P. i A. M. z dnia [...] listopada 1990 r. nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, a zatem zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej nie mogą stanowić dowodu w sprawie;

oświadczenia K. P., T. K. oraz I. P. z [...] kwietnia 2005 r. nie zostały złożone w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, a więc również nie spełniają wymogów stawianych oświadczeniom świadków, ujętych w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej;

oświadczenia J. K. oraz W. P. z dnia [...] marca 2006 r., na co słusznie wskazał organ I instancji również nie mogą stanowić dowodu w sprawie, z uwagi na fakt, iż świadkowie ci nie zamieszkiwali w miejscowości położenia nieruchomości, ani w miejscowości sąsiedniej.

Z uwagi na powyższe, oświadczenia świadków nie mogły zostać uznane za wystarczający dowód, stanowiący podstawę do uznania, iż wnioskodawcy spełniają ustawowe wymogi do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione w miejscowości S. przez Pana R. B.

Ponadto organ wziął pod uwagę fakt, iż z informacji uzyskanych przez wnioskodawców z Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w L. oraz zgromadzonych w ramach postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji z urzędu, wynika, iż wyżej wymienione instytucje nie posiadają żadnych danych dotyczących spornych nieruchomości.

Dołączone do akt sprawy pismo Starosty [...] z dnia [...] lutego 1937 r. może stanowić dowód wyłącznie w zakresie prawa własności przysługującego Panu R. B., co do nieruchomości położonej w miejscowości S. Nie jest jednak dowodem potwierdzającym powierzchnię i rodzaj przedmiotowej nieruchomości.

Tym samym organ odwoławczy podzielił argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2010 r., znak: [...], że brak jest przewidzianych ustawą dowodów, niezbędnych do ustalenia istnienia przesłanek, warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty, skutkuje koniecznością wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia tego prawa.

W dniu 07.02.2011r. A. S., J. B. i A. B. wnieśli skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].12.2010r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].10.2010 odmawiającą w/w potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP. Domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji , poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenia kosztów.

Zarzucili naruszenie przepisów art. 2 i art. 6 ust.5 ustawy z dnia 08.07.2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, oraz naruszenie art. 7,8, 10 i 86 k.p.a.

Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].12.2010r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...]10.2010r. mocą której odmówiono skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Z jej uzasadnienia wynika, że organy obu instancji uznały, że w sprawie brak jest dowodów , przewidzianych w przepisach ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, które są niezbędne do ustalenia istnienia przesłanek warunkujących potwierdzenie tego prawa.

Minister Skarbu Państwa podkreślił przede wszystkim, że wnioskodawcy nie złożyli stosownych dokumentów w celu potwierdzenia istnienia przesłanek ustawowych prawa do rekompensaty , a te które zostały przedłożone do akt sprawy, nie pozwalają na ustalenie jaki był rodzaj oraz powierzchnia nieruchomości wskazanych w złożonym wniosku.

Odnośnie oświadczeń świadków przedłożonych przez strony, organ zarzucił, że nie stanowią one dowodu na okoliczności na które zostały powołane gdyż:

a) częściowo nie zostały złożone przez tych świadków pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań,

b) częściowo nie zostały złożone w placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadków a

c) częściowo świadkowie nie zamieszkiwali w miejscowości w której położona była nieruchomość ani w miejscowości sąsiedniej.

Przede wszystkim, zdaniem Sądu, zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Ministra Skarbu Państwa w zaskarżonej decyzji przepisu art.8 k.p.a.

Stosownie do jego treści, organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

Postępowanie wywołane wnioskiem skarżących toczy się od wielu lat, w jego toku organy I jak i II instancji wydały dotychczas kilka decyzji. Między innymi Minister Skarbu Państwa w dniu [...].01.2008r. rozpoznał odwołanie stron od wcześniejszej decyzji Wojewody [...] z dnia [...].03.2007r odmawiającej potwierdzenia im prawa do rekompensaty.

Oceniając wówczas, zebrany w sprawie materiał dowodowy , Minister wskazał na zeznania złożone przez świadków i podkreślił, że istnienie rozbieżności w ich treści odnośnie powierzchni nieruchomości będącej własnością poprzedników prawnych skarżących, nie uzasadnia odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Uchylił odmowną decyzję Wojewody a w uzasadnieniu wskazał, że organ powinien potwierdzić wnioskodawcom prawo do rekompensaty w stosunku do bezspornej powierzchni nieruchomości wynikającej z zeznań świadków. W wytycznych wskazał na potrzebę przeprowadzenia przez organ dowodu z przesłuchania stron.

Analiza akt sprawy nie pozostawia zdaniem Sądu wątpliwości, że w dacie wydania uchylonej przez Ministra Skarbu Państwa decyzji Wojewody [...] z dnia [...].03.2007r. w aktach znajdowały się (i posłużyły za podstawę rozstrzygnięcia) zakwestionowane obecnie zeznania świadków M. P., A. M., K. P., K. K. , I. P., K. K., W. P.

Z treści uzasadnienia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...].01.2008r. nie wynika taka ocena zeznań świadków, jaka została zawarta w decyzji zaskarżonej w sprawie niniejszej . W szczególności, Minister Skarbu Państwa nie wskazał , ani nie sugerował, że oświadczenia wskazanych świadków nie stanowią dowodów w sprawie, przeciwnie dokonał ich oceny w ten sposób, że stwierdził, że różnice w ich treści nie uzasadniają poglądu, że na tej podstawie Wojewoda [...] może odmówić skarżącym powiedzenia prawa do rekompensaty.

Odmienne stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...].12.2010r., które sprowadza się do konkluzji, że nie mogą stanowić dowodu w sprawie, nie zostało przez organ w jakikolwiek sposób uzasadnione.

Zdaniem Sądu, zajęcie diametralnie odmiennego stanowiska przez organ II instancji w dwóch decyzjach odnoszącej się do tego samego przedmiotu sprawy i w oparciu o identyczny materiał dowodowy , nie może mieć miejsca bez gruntownego wyjaśnienia stanowiska organu w tym względzie.

Tym samym wskazana zmienność poglądów prawnych zaprezentowana w decyzjach organów obu instancji ponad wszelką wątpliwość narusza zasadę zaufania obywateli do organów Państwa a zatem przepis art. 8 k.p.a.

Za trafny uznać wypada także zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. Zgodnie z jego treścią w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Treść i interpretacja tego przepisu uzasadniają przyjęcie, że skoro organy obu instancji dostrzegły braki w oświadczeniach świadków

tj., że:

- oświadczenia M. P. i A. M. nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składnie fałszywych zeznań

- oświadczenia K. I., T. K. oraz I. P. nie zostały złożone w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadków

- oświadczenia J. K. i W. P. nie mogą stanowić dowodu w sprawie ponieważ osoby te nie zamieszkiwały w miejscowości położenia nieruchomości ani w miejscowości sąsiedniej.

to winny pouczyć strony, że w oświadczeniach wystąpiły braki i wezwać zainteresowanych do ich uzupełnienia .

Podkreślić ponadto należy, że z treści art. 6 ust.5 ustawy z dnia 08.07.2005r. wynika, że w przypadku braku dokumentów o których mowa w ust.4 pkt. 1 i 2, dowodami o których mowa w ust.1 pkt.1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy zamieszkiwali w miejscowości w której znajduje się nieruchomość pozostawiona lub w miejscowości sąsiedniej, nie są osobami bliskimi właścicieli lub ich spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Literalna treść tego przepisu nie pozostawia zatem wątpliwości, że wskazane oświadczenia powinny być złożone przed notariuszem lub organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej alternatywnie.

Kwestia odnosząca się do spełnienia ustawowego wymogu złożenia oświadczeń przez świadków zamieszkujących w miejscowości sąsiedniej, w stosunku do miejscowości położenia nieruchomości , nastręcza szereg wątpliwości interpretacyjnych. Często orzecznictwo sądów administracyjnych kładzie w takich przypadkach nacisk na to aby świadkowie zamieszkiwali w miejscowości graniczącej z nieruchomością będącą przedmiotem postępowania bądź w ramach tej samej gminy lub powiatu.

Obiektywna definicja tego terminu zamieszczona w słowniku języka polskiego Wydawnictwa Naukowego PWN wskazuje, że "sąsiedni" oznacza "położony w pobliżu czegoś". Takie ogólne ujęcie przesądza , że każdorazowo pojęcie sąsiedztwa i położenia czegoś w pobliżu, musi być oceniane w realiach odnoszących się do stanu faktycznego sprawy. Czym innym jest bowiem sąsiedztwo w warunkach miejskich i wiejskich, w kraju wielkości Monako i Chin lub gęstości zaludnienia Japonii i Szwecji. Oprócz w/w, przykładowych uwarunkowań niezwykle istotne są także realia oceny istnienia lub nieistnienia sąsiedztwa w kontekście stosunków społecznych istniejących na wschodnich terenach Polski pod koniec XIX i na początku XX wieku. Nie można bowiem pominąć, iż odmienny od obecnego rytm i styl życia determinował istnienie takich form kontaktów i rozrywek, które nie są obecnie praktykowane, a realia życia społecznego przesądzały o utrzymywaniu stosunków towarzyskich nie tyle z osobami z najbliższego sąsiedztwa , co z wiodącymi ten sam styl życia , borykającymi się z tymi samymi problemami, a zatem w szczególności z osobami ze środowiska ziemiańskiego.

Jak wynika z akt sprawy – K. K. we wrześniu 1939r. zamieszkiwał w miejscowości A. położonej kilkanaście kilometrów od miejscowości S., zaś W. P. w tym samym czasie zamieszkiwała w [...] około 10-12 km od miejscowości S.

Organ stanął na stanowisku, że miejsca zamieszkania tych świadków nie są miejscowościami sąsiadującymi ze S. jako, że pomiędzy nimi położone były inne miejscowości : T., B. i M.

W ocenie Sądu, ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. W pierwszej kolejności wskazać należy ,że z twierdzeń stron wynika, iż osoby zamieszkujące w T. nie mogły składać w tej sprawie oświadczeń , gdyż majątek ten stanowił własność R. B. stryja skarżących, B. zaś to nazwa lasu a nie miejscowości.

Niezależnie od powyższego należy podzielić pogląd wyrażony w skardze, że wymienione odległości zamieszkania świadków – kilkanaście kilometrów- nie uzasadniają przyjęcia, że świadkowie Ci nie spełniają warunku ustawowego składania oświadczeń.

Jak wskazano wyżej, relacje sąsiedzkie, sposób kontaktowania się sąsiadów między sobą i szczegóły jak w praktyce te relacje sąsiedzkie wyglądały, nie może być oceniany tą samą miarą i w oparciu o doświadczenia, które obecnie wyznaczają stosunki społeczne i międzyludzkie. Między innymi uwzględnić wypada także rozmiary majątków położonych w tych okolicach, często przekraczające kilkadziesiąt a nawet kilkaset hektarów gruntów. Skoro za sąsiada uznać należy właściciela ziem położonych na rubieżach takiego majątku, tym bardziej jest nim osoba mieszkająca w odległości 10-18 km.

Zasadnie wskazali skarżący, że szczegóły tych okoliczności odnoszących się konkretnie do członków ich rodziny i świadków są im osobiście znane i mogły być przez organ wykorzystane po uzyskaniu ich w drodze przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron w trybie art. 86 k.p.a.

Zaniechanie powyższego, z jednej więc strony, stanowi niewykonanie zalecenia organu odwoławczego, który w decyzji z dnia [...].01.2008r. wskazał , że w celu prawidłowego ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności organ pierwszej instancji winien skorzystać z możliwości przeprowadzenia tego dowodu, z drugiej zaś stanowi dowód naruszenia wskazanego art. 7 k.p.a., a w konsekwencji naruszenia prawa materialnego, art. 6 ust.5 cytowanej ustawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko wyrażone w treści uzasadnienia niniejszego orzeczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd , na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.