Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1537/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2,  art. 16 par. 1,  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Martyna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2017 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W.S., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] , o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1963 r., nr [...] .

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] marca 1963 r., na postawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71), przejęło na własność Skarbu Państwa nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha położoną we wsi [...] ([...]), stanowiącą własność M.S., zapisaną w księgach wieczystych [...]. W uzasadnieniu decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wyjaśniło, że nieruchomość rolna M.S. posiada urządzoną księgę wieczystą i nie pochodzi z reformy rolnej. M.S. w 1945 r. nie powrócił do gospodarstwa. Gospodarstwo było opuszczone. Grunty tego gospodarstwa zostały zakwalifikowane przez Gromadzką Radę Narodową i wprowadzone do planu zalesień. W związku z czym cały teren w 1950 r. zalesiono.

Jeden ze spadkobierców M.S. – W.S. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z 1963 r. Wnioskodawca podał, że przedmiotowa nieruchomość do czasu wejścia w życie powołanej ustawy z 1958 r. nie była objęta we władnie Państwa, bowiem w tym czasie nieruchomość była pusta. Brak tam było budynków, a więc brak było możliwości prowadzenia prac polowych. Natomiast zgodnie z art. 9 wskazanej ustawy w dniu przejęcia nieruchomość podlegająca przejęciu powinna być objęta we władanie Państwa. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku W.S., decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. odmówił stwierdzenia nieważności powołanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, stwierdzając, że przedmiotowa nieruchomość była po wojnie opuszczona przez właściciela i od momentu jej zalesienia w 1950 r. aż do wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. była we władaniu Państwa. Tym samym treść kwestionowanej przez wnioskodawcę decyzji nie pozostaje w sprzeczności z art. 9 ust. 1 powołanej ustawy i nie ma podstaw do stwierdzenia jej nieważności.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, W.S. wniósł odwołanie, zarzucając wydanej decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, 77 i 80 kpa oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Odwołujący nie zgodził się z ustaleniami organu I instancji i wskazał na uchybienie polegające na niezbadaniu, czy w sprawie zachodzą negatywne przesłanki uniemożliwiające przejęcie gruntów na rzecz Skarbu Państwa określone w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., a także niezbadaniu, czy w dniu wydania decyzji ([...] marca 1963 r.) gospodarstwo rolne znajdowało się we władaniu Skarbu Państwa, ani też jaki był rodzaj tego władania. Ponadto stwierdził, że należące do M.S. gospodarstwo rolne nie było opuszczone, pomimo że nie było uprawiane ani dzierżawione. Odwołujący zwrócił również uwagę, że przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa bez żadnej rekompensaty jest sprzeczne z podstawowym prawem jednostki, tj. prawem własności.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 § 1 kpa i postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć tylko ustalenia, czy decyzja - której wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy - obarczona jest wadami enumeratywnie wymienionymi w art. 156 § 1 kpa. Zatem kontrolując legalność decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1963 r., należało zbadać, czy wystąpiły wymienione w art. 156 § 1 kpa przesłanki nieważności, w szczególności zaś - w świetle zarzutów podnoszonych przez odwołującego - czy decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Organ odwoławczy wskazał, że podstawę materialnoprawną decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] stanowił art. 9 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Co prawda w osnowie decyzji z [...] marca 1963 r. wskazano jako podstawę rozstrzygnięcia ustawę o nazwie rozdziału II ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r., czyli o przejęciu niektórych nieruchomości rolnych i leśnych na własność Państwa, niemniej, zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, nie budzi wątpliwości, że podstawą jest cała ustawa o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Organ II instancji przywołał treść art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W jego ocenie przesłankami przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa w oparciu o wskazany przepis było objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia [...] kwietnia 1958 r. oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Przy czym, zgodnie z powszechnie przyjętą w orzecznictwie interpretacją wskazanego przepisu, bez znaczenia pozostają okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo, a przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia [...] kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, bądź z przyczyn obiektywnych od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw. Minister podkreślił, że z uzasadnienia kontrolowanej decyzji z 1963 r. wynika, że gospodarstwo rolne M.S. było we władaniu Skarbu Państwa od co najmniej 1950 r. [...] w 1950 r. zakwalifikowała i wprowadziła tę nieruchomość do planu zalesienia i w tym samym roku na całym obszarze przeprowadzono zalesienie. Przeznaczenie nieruchomości na wskazany cel oraz jego realizacja potwierdza sprawowanie nad nią władztwa i faktyczne rozporządzanie nią przez Państwo. Tym samym przesłanka objęcia nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie powołanej ustawy, tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r. została spełniona. Ponadto Minister zaznaczył, że w uzasadnieniu decyzji wskazano również, że gruntami tymi zarządza, administruje [...]. Pomimo że stwierdzenie to jest bardzo ogólne, nie określa ram czasowych tego administrowania, niemniej nie ma też dowodów, że Skarb Państwa nie władał przedmiotową nieruchomością w 1958 r., czy też w dniu wydania kontrolowanej decyzji z 1963 r. Organ odwoławczy podkreślił, że spadkobiercy dawnego właściciela - W. S. , L.S. i T.S. - wskazali, iż przedmiotową nieruchomość opuścili w 1940 r. w związku z wysiedleniem ich do [...]. Po wojnie nie powrócili na nią i zamieszkali w [...] w obecnej gminie [...], a następnie w [...], w obecnej gminie [...] oraz w [...] w obecnej gminie [...]. Ostatecznie około 1949 r. M.S. z żoną kupił nowe gospodarstwo rolne w [...]. Spadkobiercy M.S. stwierdzili także, że w czasie wojny zostały zburzone budynki znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości [...], ziemia nie była uprawiana, jak również, że nie mają wiedzy, kto po wojnie objął we władanie sporną nieruchomość, ani też w jakim stanie była nieruchomość w momencie przejęcia jej na rzecz Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 1963 r. (protokół z przesłuchania L.S. z dnia [...] listopada 2013 r., protokół z przesłuchania W.S. z dnia [...] listopada 2013 r. oraz protokół z przesłuchania T. S. z dnia [...] listopada 2013 r.). Tym samym spadkobiercy M.S. nie przedstawili dowodu przeciwnego, podważającego twierdzenia zawarte w decyzji z dnia [...] marca 1963 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrócił uwagę na potencjalne uchybienia związane z przesłuchaniem stron postępowania. Niemniej jednak Minister wskazał, że traktuje te zeznania jedynie jako oświadczania stron postępowania, a jedyna ich wartość dowodowa to potwierdzenie tego, co wynika z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału, zatem uchybienia te - nawet jeśli wystąpiły - nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ nadzoru podkreślił, że istotnie w decyzji organu I instancji nie ma odniesienia do art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., niemniej zgromadzone akta sprawy nie wskazują, aby do przedmiotowej nieruchomości miał on zastosowanie. Brak jest dowodów oraz jakichkolwiek przesłanek ku temu, że Państwo władało przedmiotową nieruchomością w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), czy też że zastosowanie miała ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 173), a jedynie w takim przypadku można byłoby mówić o wystąpieniu przesłanek uniemożliwiających zastosowanie art. 9 ust. 1 wspomnianej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Zdaniem Ministra nie można podzielić również zarzutu odwołującego się, że w toku postępowania nie dokonano dokładnych ustaleń stanu faktycznego, nie uwzględniono okoliczności istotnych z punktu widzenia słusznego interesu obywatela (wnioskodawcy), ani też nie uwzględniono, że za zabrane gospodarstwo rolne właściciel ani jego spadkobiercy nie otrzymali żadnej rekompensaty. Organ I instancji podjął bowiem niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym zwrócił się do Starostwa Powiatowego w [...], Urzędu Miasta i Gminy w [...], Sądu Rejonowego w [...], Archiwum Państwowego w [...], Nadleśnictwa [...] oraz do Wójta Gminy [...] i Wójta Gminy [...] z prośbą o przesłuchanie stron postępowania. Natomiast to, że pozyskany materiał dowodowy nie jest obszerny i nie potwierdza tez wnioskodawcy, nie może stanowić zarzutu względem organu I instancji. Odnosząc się do kwestii rekompensaty, Minister zauważył, że art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. stanowi, że nieruchomości przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne. Analizowany przepis miał charakter nacjonalizacyjny, zaś skutki jego zastosowania były dla strony niewątpliwie dotkliwe. Co prawda unormowanie o takim charakterze budzi wątpliwości co do jego słuszności w świetle aktualnie obowiązujących standardów ochrony prawa własności, niemniej przepis ten wydany w innych warunkach ustrojowych był przepisem obowiązującym i organy administracji zobligowane były do jego stosowania. Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi również przepis art. 7 kpa nie może być rozumiany jako podstawa prawna upoważniająca organy administracji do odstąpienia od zastosowania określonej normy obowiązujących przepisów prawa. W przedmiotowej sprawie organ miał ocenić, czy przy wydawaniu na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. decyzji o przejęciu na własność Państwa znajdującej się w jego władaniu nieruchomości nie doszło do naruszenia prawa i takiej też analizy dokonał. Natomiast poza zakresem badania jest podnoszona przez odwołującego się kwestia przyczyn, dlaczego M.S. po zakończeniu II wojny światowej nie powrócił na przedmiotową nieruchomość, gdyż okoliczność ta nie stanowi przesłanek zastosowania art. 9 ust. 1 powołanej ustawy i nie wpływa na zasadność przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Organ odwoławczy wskazał, że przesłanka nieważności decyzji o przejęciu mogłaby zachodzić, gdyby ponad wszelką wątpliwość wykazane zostało, iż objęta wnioskiem nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. lub w dniu wydania badanego orzeczenia nie była we władaniu Państwa. Zdaniem Ministra z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy okoliczność ta w sposób oczywisty nie wynika. W przedmiotowej sprawie obie przesłanki zostały spełnione, bowiem nieruchomość objęta została w posiadanie Państwa przed wskazaną datą i pozostawała w jego władaniu. Jednocześnie organy nadzoru orzekające w omawianym trybie nie były uprawnione do badania kwestii sposobu objęcia we władanie nieruchomości, a jedynie do tego, czy ziściły się przesłanki powołane w art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r.

Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego nie ma podstaw do uznania, że kontrolowana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] marca 1963 r. naruszała prawo w sposób rażący. Minister nie stwierdził również, aby w niniejszej sprawie zachodziła którakolwiek z przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa, brak jest więc podstaw do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W.S..

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie:

- art. 7, 77 i 80 kpa polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i dowolnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, które skutkowało błędnym ustaleniem, że ziemia zabrana na podstawie ww. decyzji wstępnym skarżących była w czasie jej zabrania pod władaniem Skarbu Państwa, a M.S. opuścił tę nieruchomość,

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji tego nieustalenie, iż zabranie gospodarstwa przez Skarb Państwa bez odszkodowania na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] marca 1963 r. nie jest decyzją rażąco naruszającą obowiązujące w tamtym czasie prawo, a więc między innymi art. 9 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o przejęciu niektórych nieruchomości rolnych i leśnych, podczas gdy przedmiotowa nieruchomość rolna nie była porzucona przez M.S. ani jego zstępnych, a Skarb Państwa nie sprawował władztwa nad tą nieruchomością w czasie jej przejęcia. Zdaniem skarżącego organy I i II instancji nie ustaliły tego w sposób należyty w treści uzasadnienia decyzji, a także w tym zakresie nie przeprowadziły w sposób prawidłowy postępowania dowodowego,

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a polegający na błędnym przyjęciu, że M.S. i jego zstępni opuścili gospodarstwo rolne znajdujące się we [...], podczas gdy przeczą temu zeznania skarżącego oraz innych świadków zawnioskowanych do przesłuchania w niniejszej sprawie, oraz nie potwierdza tego w żadnym zakresie materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy,

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na błędnym przyjęciu, że gospodarstwo rolne, którego właścicielem był M.S., położone we [...], w czasie wydania decyzji z dnia [...] marca 1963 r. znajdowało się we władaniu Skarbu Państwa, podczas gdy przeczą temu dowody przeprowadzone w toku niniejszego postępowania, a także stan ksiąg gruntowych ww. gospodarstwa, gdzie jako właściciel ujawniony był M.S.. W ocenie skarżącego naruszeniu uległa więc także zasada domniemania zgodności z prawem praw wynikających z ksiąg gruntowych.

Podnosząc wyżej wskazane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] marca 1963 r., nr [...] , ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości i przesłanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że organ, który wydał zaskarżoną decyzję, w treści jej uzasadnienia nie poddał analizie, czy w sprawie nie zachodzą negatywne przesłanki uniemożliwiające przejęcie gruntów na rzecz Skarbu Państwa określone w treści art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Bez zbadania tych negatywnych przesłanek nie sposób wydać prawidłowej decyzji. Procedowanie w czasie wydawania zaskarżonej decyzji zostało obarczone naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 7, 77 i 80 kpa. Ponadto organ I instancji zaniechał ustalenia także innych istotnych dla sprawy okoliczności, a mianowicie, czy w dniu podjęcia decyzji o przejęciu, a więc [...] marca 1963 r., przedmiotowe gospodarstwo rolne znajdowało się we władaniu Skarbu Państwa, jaki był rodzaj tego władania, na czym polegało owo władanie i czym się przejawiało oraz czy było to władanie samoistne czy władanie w ramach sprawowanego imperium. W ocenie skarżącego organ błędnie ustalił, że przedmiotowa nieruchomość rolna była w tym czasie opuszczona. Takiej okoliczności nie sposób bowiem wyprowadzać z tego, że M.S. ani jego żona czy zstępni nie uprawiali nieruchomości w 1963 r. To, że nieruchomość nie była uprawiana, ani nie była dzierżawiona, może stanowić wolę właściciela. Właściciel nie musi przecież nieruchomości, o której wie, że jest właścicielem, za wszelką cenę uprawiać czy dzierżawić. Organy orzekające w sprawie zdają się nie posiadać wiedzy o stosunkach społecznych i prawnych w latach 60. XX wieku. W tym czasie obowiązywały w państwie polskim obowiązkowe dostawy, które wiązały się z uprawianiem bądź dzierżawieniem ziemi rolnej. Ze względu na obowiązkowe dostawy nie było opłacalne dla M.S. ani dla jego żony i zstępnych uprawianie osobiście ziemi rolnej znajdującej się w odległości [...] km od miejsca ich zamieszkania. Brak było w tym czasie w powszechnym użyciu ciągników rolnych. [...]. Ponadto brak wydzierżawienia rzeczonej nieruchomości również nie może przesądzać o jej opuszczeniu, gdyż w tym czasie bardzo trudno było znaleźć osoby zainteresowane dzierżawą gruntów rolnych, od których trzeba było nie tylko zapłacić czynsz dzierżawy, a także odprowadzić obowiązkowe dostawy na rzecz Skarbu Państwa. Zatem niewydzierżawienie tej nieruchomości rolnej nie przesądza o tym, iż była ona opuszczona. Trudno mówić przecież o nieruchomości, której właściciel wie, że jest ujawniony w stosownych dokumentach, że zostaje przez niego porzucona, nawet jeżeli ten jej nie uprawia czy nie dzierżawi. W tym zakresie ustalenia organu I i II instancji uznać należy za dowolne i dokonane z pominięciem zasad swobodnej oceny dowodów. W tej sytuacji nie może pozostać poza zakresem analizy to, iż skarżący ani jego poprzednicy prawni nie otrzymali żadnej rekompensaty za zabrane gospodarstwo rolne. W państwie prawa nie może ostać się przecież sytuacja, gdy obywatelom odbierane są nieruchomości bez żadnej rekompensaty. Jest to sprzeczne z jednym podstawowych praw jednostki - prawem własności.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2016 r., którą organ utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] marca 1963 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej położonej we [...] o pow. [...] ha, stanowiącej byłą własność M.S..

Kontrola Sądu w przedmiotowej sprawie dotyczy zatem decyzji administracyjnej wydanej w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie w trybie przewidzianym w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie nadzorcze prowadzone jest na podstawie art.156-158 kpa i podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe – z tym że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza bowiem do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z kwalifikowanymi wadami, o których stanowi art.156 § 1 kpa, w którym przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie. W postępowaniu nadzorczym nie rozstrzyga się zatem ponownie istoty sprawy (czyli w tym przypadku kwestii przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Państwa), ale jedynie ocenia legalność wydanego rozstrzygnięcia na gruncie obowiązujących w dacie jego wydawania przepisów, w kontekście ustalonego wówczas przez organy stanu faktycznego. Z uwagi na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 kpa), może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Oznacza to, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie. Z powyższego wynika, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa wymaga bezspornego ustalenia, iż decyzja ta w sposób oczywisty naruszała w chwili jej wydania przepis prawa. Przyjmuje się przy tym, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść aktu pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste zestawienie ich ze sobą, a nadto gdy tak wydana decyzja nie może być zaakceptowana przez organy praworządnego państwa i powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Rażące naruszenie prawa zachodzi zatem wtedy, gdy treść decyzji administracyjnej jest jednoznacznie sprzeczna z treścią przepisu prawa, a rażące naruszenie prawa musi być przy tym oczywiste.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, zauważyć trzeba, że kwestionowana przez skarżącego decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] została wydana, jak wynika z jej treści, na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). Zatem w aspekcie zgodności z przepisami powołanej ustawy, w wersji obowiązującej w dacie wydania kontrolowanego orzeczenia, oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania należy ocenić wskazane wyżej rozstrzygnięcie.

W myśl art. 9 ust. 1 ww. ustawy, nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne. Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że dla przejęcia nieruchomości na własność Państwa w ww. trybie wymagane było łączne ziszczenie się dwóch przesłanek, tj. objęcia nieruchomości we władanie przez Państwo do dnia wejścia w życie ustawy, a więc do dnia 5 kwietnia 1958 r. oraz pozostawanie tych nieruchomości we władaniu Państwa w dniu wydawania decyzji w trybie art. 9 ust. 1 ustawy lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.

Analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że przejęta na własność Państwa sporna nieruchomość spełniała przesłanki z art. 9 ust. 1 powołanej ustawy. Jak wynika bowiem z treści decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej oraz zeznań świadków, M.S. został [...] wysiedlony z przedmiotowej nieruchomości w 1940 r. i do gospodarstwa po wojnie nie powrócił. Po 1945 r. M.S. wraz z rodziną zamieszkiwał w odległości [...] od tej nieruchomości. Przy czym ostatecznie około 1949 r. M.S. wraz z żoną kupili nowe gospodarstwo rolne w [...], z uprawy którego żyli. Jednocześnie ani M.S., ani nikt z jego rodziny nie czynił starań o powrót na opuszczone gospodarstwo we [...], które od czasu opuszczenia było nieuprawiane. Gospodarstwo to było we władaniu Skarbu Państwa co najmniej od 1950 r., kiedy to administrująca nim [...] zakwalifikowała oraz wprowadziła tę nieruchomość do planu zalesienia i w tym też roku na całym obszarze gospodarstwa przeprowadzono zalesienie. Fakt ówczesnego zalesienia gospodarstwa potwierdzili również spadkobiercy M.S. (protokoły przesłuchań z [...] listopada 2013 r.). Zatem wszystkie zgromadzone w sprawie dokumenty wskazują, że przed dniem 5 kwietnia 1958 r. nieruchomość została zalesiona i znajdowała się we władaniu Państwa. Tym samym została spełniona przesłanka objęcia nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r. a także, jak wynika z treści decyzji z 1963 r., w dacie jej wydawania nieruchomość również pozostawała we władaniu Państwa. Jednocześnie przepisy ustawy nie uzależniały dopuszczalności przejęcia nieruchomości na własność Państwa od realizacji konkretnego celu, na jaki te nieruchomości zostały przeznaczone. Przepis art. 9 ust. 1 ustawy dotyczył każdej nieruchomości, która znalazła się we władaniu Państwa. Przepis ten nie dzielił także nieruchomości znajdujących się we władaniu Państwa na nieruchomości, które w tym władaniu znalazły się legalnie i na nieruchomości znajdujące się we władaniu Państwa w sposób jedynie faktyczny. Istotna była jedynie okoliczność władania nieruchomością przez Państwo w jakikolwiek sposób. Wobec czego nawet bezprawne wejście przez Państwo w posiadanie mogło być podstawą do przejęcia nieruchomości w trybie przewidzianym przez wymieniony przepis (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt I OSK 187/13). Zatem samo przeznaczenie przez Państwo przedmiotowej nieruchomości do zalesienia i sprawowanie nad nią opieki oraz zalesienie jej potwierdza sprawowanie przez Państwo nad tą nieruchomością władztwa.

W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniu skarżącego o tym, że M.S. i jego zstępni nie opuścili przedmiotowego gospodarstwa, przeczy temu materiał dowodowy sprawy. Ponadto z okoliczności wskazanych w treści uzasadnienia skargi również wynika, że przedmiotowe gospodarstwo nie było uprawiane przez M.S. ani jego rodzinę, która [...]. Opuszczone gospodarstwo we [...] nie było również wydzierżawione, a M.S. nie interesował się jego losem. Skarżący wskazał bowiem, że ze względu na obowiązkowe dostawy, które wiązały się z uprawianiem bądź dzierżawieniem ziemi rolnej, nie było ani dla M.S., ani dla jego żony i zstępnych opłacalnym uprawianie ziemi rolnej znajdującej się w odległości [...] od miejsca ich ówczesnego zamieszkania.

W tej sytuacji, skoro z analizy akt sprawy wynika, że wydanie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] marca 1963 r. nie nastąpiło z rażącym naruszenia prawa, a z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja obciążona była inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 kpa, to uznać należy, że organ nadzoru prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności powołanego orzeczenia.

Po dokładnej analizie rozpatrywanej sprawy i zebranych materiałów dowodowych Sąd orzekający stanął na stanowisku, że kontrolowanemu postępowaniu nadzorczemu nie można skutecznie zarzucić naruszenia prawa. Kontrolowane postępowanie nadzorcze zostało bowiem przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym i przepisów powołanych w skardze). Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany i rozpatrzony. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Także w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji.