Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 517/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-07-18 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia A w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [....] w przedmiocie zwrotu dotacji udzielonej z budżetu gminy w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Inicjując niniejsze postępowanie sądowe, Stowarzyszenie A w P. (dalej także w skrócie: "Stowarzyszenie", "strona skarżąca") zakwestionowało decyzję organu odwoławczego o ustaleniu kwoty dotacji przypadającej do zwrotu do budżetu Gminy P. wraz z odsetkami, a udzielonej na dofinansowanie zadania publicznego pod nazwą "[...]". Jak wynika ze statutu Stowarzyszenia, jednym z jego celów jest wszechstronna pomoc osobom uzależnionym motywująca do leczenia i rehabilitacji społecznej (patrz art. 2 pkt 1 statutu; akta administracyjne, k. 30).

W dniu 4 maja 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) strona skarżąca nadesłała dwa urzędowe formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jednym z nich zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, a w drugim zawnioskowała o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniach obu podniesiono, że Stowarzyszenie prowadziło swoją działalność przy pomocy wolontariuszy, a w skład zarządu wchodziły osoby, które nie zajmowały się księgową stroną tego przedsięwzięcia, co z resztą wielokrotnie – zdaniem strony - akcentowano w toku postępowania administracyjnego. Z oświadczeń o majątku i dochodach wynika, że Stowarzyszenie nie posiada jakichkolwiek aktywów.

Pismem z dnia 9 czerwca 2016 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w tym także tych, które zobrazowałyby stan obu rachunków bankowych obsługujących uprzednio Stowarzyszenie.

W piśmie procesowym z dnia 28 czerwca 2016 r. Przewodnicząca Stowarzyszenia oświadczyła, że za lata 2014-2015 nie sporządzano sprawozdań finansowych, wszak Stowarzyszenie zakończyło działalność mocą uchwały. Podniosła dalej, że strona skarżąca nie dokonywała żadnych operacji kasowych, a zatem nie posiada raportów kasowych. Stowarzyszenie nie posiadało również majątku trwałego. Odnośnie procesu likwidacyjnego, Przewodnicząca podniosła, że po podjęciu uchwały Nr 1/2014, Stowarzyszenie konsultowało się zarówno z prawnikiem, jak i biurem rachunkowym i do tej pory nie otrzymało pozytywnej opinii w sprawie kontynuowania procesu likwidacyjnego. Przy ww. piśmie nadesłano kopię wypowiedzenia jednego z dwóch rachunków bankowych używanych uprzednio przez Stowarzyszenie. Jego zamknięcie nastąpiło z końcem 2013 r., a saldo rachunku wypłacono w gotówce.

Wypada w tym miejscu nadmienić, że Stowarzyszenie zainicjowało jednocześnie siedem postępowań sądowoadministracyjnych, w których łączna wysokość wpisów sądowych od skargi stanowi kwotę 1.671,00 zł.

Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo to może być także przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.).

Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 P.p.s.a.).

Co znamienne, wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o majątku i dochodach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8).

Oceniając wniosek Stowarzyszenia z punktu widzenia powyższej przesłanki uznano, że zasługuje on na uwzględnienie w zakresie częściowym. Opłaty sądowe, od których m.in. zwolniono stronę skarżącą mocą niniejszego postanowienia są tym elementem kosztów sądowych, które w rzeczywistości determinują realizację prawa do Sądu zagwarantowanego przez Konstytucję RP. I chociaż wniosek Stowarzyszenia cechują pewne wątpliwości i mankamenty dowodowe, to na gruncie przedstawionych dokumentów uznano, że ta forma przyznania prawa pomocy jest w niniejszym przypadku uzasadniona i konieczna. Wzmocnienia tej konkluzji rozpoznający wniosek dopatrzył się także w treści art. 239 § 2 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. Otóż przepis ten wprowadził do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dodatkową grupę podmiotów, które korzystają ze zwolnienia od opłat sądowych z mocy prawa. Do grupy tej należą m.in. organizacje pożytku publicznego. Do sfery zadań publicznych takich podmiotów, o której mowa w art. 3 ust. 1 (społecznie użytecznej), ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2016 r., poz. 239) należą zadania w zakresie przeciwdziałania uzależnieniom i patologiom społecznym (art. 4 ust. 1 pkt 32). Trzeba w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z treścią statutu Stowarzyszenia, jednym z jego celów jest wszechstronna pomoc osobom uzależnionym motywująca do leczenia i rehabilitacji społecznej (patrz art. 2 pkt 1 statutu). Można zatem przyjąć, że o ile strona skarżąca nie jest z formalnego punktu widzenia organizacją pożytku publicznego, o tyle profil jej działalności jest (był) zogniskowany wokół celów, które są typowe dla tych właśnie organizacji.

W omawianym przypadku można mieć wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji pieniężnej Stowarzyszenia, co już wyżej akcentowano, jednakowoż przyjęto, że będą one miały wpływ wyłącznie na rozstrzygnięcie dotyczących ewentualnych dalszych kosztów procesowych związanych ze wstąpieniem do sprawy profesjonalnego pełnomocnika. Odmowę przyznania prawa pomocy w tej części uzasadnia m.in. fakt, że Stowarzyszenie, wbrew stanowisku jego Przewodniczącej, nie zakończyło swojej działalności z formalnego punktu widzenia. Nie umknęło też uwadze rozpoznającego wniosek, że w ramach likwidacji rachunku bankowego uzgodniono, że saldo tego rachunku zostanie stronie wypłacone w gotówce. Brak jest natomiast informacji jaka to była kwota i w jaki sposób została następnie rozdysponowana. Co więcej, pkt 4 wezwania z dnia 9 czerwca 2016 r. zobowiązywał Stowarzyszenie do ujawnienia historii dwóch rachunków bankowych, tymczasem w ramach korespondencji z dnia 28 czerwca 2016 r., strona skarżąca udokumentowała jedynie fakt zamknięcia jednego z nich. Za przyznaniem prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata nie może przemawiać nadto okoliczność, że Stowarzyszenie pomimo deklarowanych trudności konsultowało się adwokatem (patrz "ad. 5" pisma z 28 czerwca 2016 r.), co oznacza, że posiadało środki na tego typu usługi obce.

W kontekście odmowy przyznania prawa pomocy, w szczególności w zakresie ustanowienia adwokata, należy jedynie na marginesie wspomnieć, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Pogląd ten utrzymywany jest również w późniejszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 29 listopada 2012 r.; oba dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W innym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny poszedł o krok dalej twierdząc, że "zgodnie z art. 117 § 4 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, 296 ze zm.) sąd uwzględni wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli jego udział w sprawie uzna za potrzebny. W ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest wprawdzie stosownych regulacji, lecz skoro ustawa nie wymaga stałej reprezentacji strony przez profesjonalnego pełnomocnika, uznając jego udział w postępowaniu za konieczny jedynie w określonych przypadkach, to mając na uwadze wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy jako formy dofinansowania jednostki ze strony państwa nie istnieją powody, dla których ustanowienie adwokata już na początkowym etapie postępowania przed sądem I instancji byłoby uzasadnione" (z uzasadnienia postanowienia z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt II GZ 7/08, dostępne jak wyżej). Z tych względów zapadłe obecnie orzeczenie, w części dotyczącej odmowy ustanowienia pełnomocnika, nie narusza realizacji prawa Stowarzyszenia do sądu.

W wyniku wszystkich poczynionych wyżej rozważań, działając na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., w związku z art. art. 246 § 2 pkt 1 i 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.