Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2426/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 106 § 3 i 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Sawuła Sędzia NSA Ryszard Bryk AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant: ref.staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę


UZASADNIENIE

SA/Rz 2426/01

UZASADNIENIE

Decyzją z [...].04.2001r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach i osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawił uprawnień kombatanckich E. S. W uzasadnieniu organ stwierdził, że uprawnienia kombatanckie w okresie zaliczonym przez ZBoWiD zostały przyznane wyłącznie z tytułu służby w organach MO w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. W myśl cytowanego przepisu osoby, które odpowiadały tym kryteriom zostały pozbawione uprawnień kombatanckich. Taki przypadek zaistniał również wobec E. S.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący E. S. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W motywach wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał, że decyzja jest przedwczesna, krzywdząca i bezpodstawnie odbierająca uprawnienia kombatanckie. Uprawnienia zostały uzyskane faktycznie za walkę z bandami UPA w ramach jednostki wojskowej. Skarżący stwierdził, że walczył jako funkcjonariusz MO, ale odbywał przeszkolenie wojskowe i walczył wraz z żołnierzami z bandami UPA na terenach południowo-wschodniej Polski. Brak sformułowania w akcie normatywnym, że MO nie była jednostką zmilitaryzowaną nie może przesądzać negatywnie o weryfikacji uprawnień skarżącego. Ponadto wniósł o wszechstronne rozpatrzenie przedmiotu sprawy, a nie kierowanie się wyłącznie formalizmem. Decyzja naruszyła nie tylko ustawę o kombatantach, ale też art. 30-32 Konstytucji.

Decyzją z [...] marca 2001r.znak: [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wyjaśnił, że E. S. nabył uprawnienia wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej, a w okresie zaliczonym jako działalność kombatancką pełnił służbę w organach MO, co ustalono na podstawie akt ZBoWiD i zaświadczenia KW MO w T. Milicja Obywatelska nie była jednostką zmilitaryzowaną i zadania wykonywane w ramach tej służby nie mogą być uznane za działalność kombatancką.

W świetle tego Kierownik uznał, że uprawnienia kombatanckie zostały przyznane wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, co w oparciu o aktualnie obowiązującą ustawę nie jest tytułem do przyznania uprawnień kombatanckich.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, E. S. wniósł o uchylenie powyższej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Obydwie decyzje stanowiły zaskoczenie zwłaszcza, że skarżący brał udział w walkach z UPA w ramach jednostki wojskowej i pod bezpośrednim dowództwem wojskowym na terenach południowo- wschodniej Polski. Dodatkowo stwierdził, że w walkach tych nie wykonywał żadnych funkcji w ramach MO, gdyż pełnił obowiązki żołnierskie walcząc na równi z innymi żołnierzami. W zaskarżonej decyzji Kierownik nie wyjaśnił i nie ustalił w sposób realny i obiektywny, czy z tytułu tej walki przysługują uprawnienia kombatanckie na zasadzie art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy. Skarżący stwierdził, że zasadniczy problem sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy milicjant bezpośrednio włączony do jednostki wojskowej i walczący z UPA winien uzyskać potwierdzenie uprawnień kombatanckich oraz czy powinien być oceniany za ten okres jako żołnierz czy też nie.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Z mocy art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), zwana dalej w skrócie p.w.u.p., sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. postępowanie nie zostało zakończone (a do takich należy niniejsza sprawa), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Art.1 wspomnianej ustawy, z dnia 25 lipca 2002r., prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269), zwanej dalej w skrócie u.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola ta sprawowana jest, co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Zakres kontroli wyznacza art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli, Sąd doszedł do przekonana, że nie narusza ona prawa.

W sprawie jest bezsporne, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej ustawą, jak również, że Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w T. przyznał je z tytułu "walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej od 1.09.1945r. do 31.12.1948r."

Ustawa ta w art. 25 ust.1 ustanawia zasadę, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów zachowują te uprawnienia z zastrzeżeniem ust.2, w którym wymieniono przesłanki ich utraty. Należą do nich sytuacje określone miedzy innymi w pkt 2, podług którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze walk o ustanowienie władzy i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów, niż wymienione w art. 1 ust.2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1933-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947r.

W sprawie będącej przedmiotem oceny Sądu ustalenie, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie za uczestnictwo w walkach o utrwalanie władzy ludowej jest prawidłowe. Wynika to ze stosownego zaświadczenia Wydziału Kadr Komendy Wojewódzkiej MO z 19.10.1961r., w którym stwierdzono, że brał czynny udział w walkach ze zbrojnym podziemiem i reakcyjnymi bandami na terenie województwa rzeszowskiego. Potwierdza to również deklaracja członkowska podpisana przez skarżącego i jego życiorys, w którym napisał, że 28.VII 1945r. wstąpił w szeregi MO w T., a od sierpnia 1945r. do października 1949r. pełnił służbę w KPMO w T. i brał udział bezpośredni w walce z bandami reakcyjnego podziemia, które działały z bronią w ręku na terenie powiatu [...] i sąsiednich.

Oznacza to, że w świetle cytowanego przepisu art. 25 ust. 1 i 2 ustawy istniała podstawa do wszczęcia postępowania w przedmiocie pozbawienia skarżącego posiadanych uprawnień kombatanckich. Z woli bowiem ustawodawcy uprawnienia uzyskane wyłącznie z tytułu walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej zostały uznane za wadliwie nabyte z punktu widzenia systemu wartości zawartego w ustawie. Ich pozbawienie powoduje utratę szczególnych przywilejów, które ustawodawca związał z wypełnieniem przewidzianych warunków określonych w preambule i przepisach art. 1,2,3, i 4 ustawy.

W postępowaniu w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich organ winien również wyjaśnić - obok kwestii nabycia uprawnień wyłącznie z tytułu walki o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej - także kwestię, czy nie zachodzą materialnoprawne przesłanki zachowania tak nabytych uprawnień. Wskazuje na to okoliczność, iż z mocy art. 25 ust.1 zasadą jest zachowanie dotychczas nabytych uprawnień kombatanckich oraz brzmienie i logiczna wykładnia ust. 2 pkt 2 tego przepisu, określającego wyjątek od tej zasady, powodujący utratę uprawnień oraz wskazującego sytuacje, kiedy ów wyjątek (pozbawienie uprawnień) nie ma zastosowania.

Także przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. nr 116, poz. 745), przewidujące przeprowadzenie postępowania przed podjęciem decyzji w tych sprawach oraz obligujące organ do wezwania osób, których uprawnień do tyczy postępowanie do przedstawienia związanych z jego przedmiotem wyjaśnień i dokumentów i innych dowodów prowadzą do wniosku, że częścią postępowania weryfikacyjnego jest wyjaśnienie kwestii, czy w sprawie zachodzą przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich.

Sąd podziela ten kierunek orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym dopuszczalne jest podnoszenie i wykazywanie w postępowaniu weryfikacyjnym zarzutu zachowania uprawnień nabytych z tytułu "utrwalania władzy ludowej", w sytuacji, gdy dana osoba spełnia warunki konieczne do nabycia uprawnień kombatanckich z tytułów wymienionych w ustawie (patrz: wyrok SN z 22.02.2001r. II RN 77/00 OSNAPiUS z 2001r. nr 15, poz. 475, uchwały Składu Siedmiu Sędziów NSA z 3.12.2001r. OPS 11/1 i 4.03.2002r. OPS 13/01, ONSA z 2002r. nr 3, poz. 100 i nr 4, poz. 132).

Z akt sprawy wynika, że po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, skarżący nadesłał dwa pisma, jedno z 2.01.2001r., a drugie z 14.01.2001r. W pierwszym z tych pism stwierdził, że w 1947r. był uczestnikiem trzymiesięcznego kursu szeregowych MO w R. i brał udział w walce z ugrupowaniami UPA w okolicy Cisnej, a w aktach osobowych na ten temat nie uczynił wzmianki, albowiem do uzyskania uprawnień kombatanckich wystarczyło samo stwierdzenie o udziale w walce z reakcyjnym podziemiem. Natomiast w piśmie z 14.01.2001r., skarżący wskazał, że jako uczestnik przeszkolenia szeregowych MO w R. uczestniczył w walkach z bandami UPA pod dowództwem porucznika B., który był zastępcą komendanta tego kursu. Na tę okoliczność posiada jedynie świadectwo ukończenia kursu dla szeregowych MO. Również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący stwierdził, że walczył z UPA jako funkcjonariusz MO. Natomiast na rozprawie przed Sadem, skarżący wyjaśnił, że powołany w piśmie porucznik B. był porucznikiem MO. W czasie kursu, był skoszarowany w koszarach milicyjnych i nie potrafił określić ani jednostki, ani dowódcy wojskowego, któremu miałby podlegać w czasie tych walk. Z tych też względów Sąd uznał za prawidłowe rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu wydane w przedmiotowej sprawie.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uprawnienia kombatanckie nie przysługują z tytułu pełnienia w latach 1944-1956 służby, funkcji lub zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, ponieważ była ona formacją służb bezpieczeństwa publicznego (por. wyrok SN z 18.01.2002 IIIRN 191/00 (Prpk. i Pr. 2002/5/53), wyrok SN z 11.01.2002 III RN 177/00 )SNP 2002/9/2001).

W tym miejscu trzeba odnieść się jeszcze do zapisów zawartych w deklaracji członkowskiej z 1962r., w której skarżący nie powoływał się na okoliczność walk z bandami UPA, ani pobyt w okolicach Cisnej. Należy bowiem zwrócić uwagę na fakt, że wykazanie się uczestnictwem w walkach z bandami UPA nigdy nie stanowiło okoliczności, z którą ówczesna władza łączyłaby możliwość powstania w stosunku do takiej osoby określonego rodzaju represji. W deklaracji tej został przez skarżącego stwierdzony jedynie pobyt w KPMO w T.

Dlatego też, organ w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją, prawidłowo przyjął, że uprawnienia zostały przyznane wyłącznie za utrwalanie władzy ludowej, a nie istniały inne tytuły wymienione w ustawie, które pozwoliłby skarżącemu na zachowanie tych uprawnień.

Podstawą orzekania dla Sądu stosownie do art. 106 § 3 P.p.s.a. jest w zasadzie cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony w postępowaniu przed organem administracji. Sąd może dopuścić przeprowadzenie dowodu z dokumentu, jeżeli w jego ocenie jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych dla sprawy wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Stosownie natomiast do § 5 tego przepisu do postępowania dowodowego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

Przedstawione przy skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego zeznania dwóch świadków, nie są dokumentami, dlatego też nie zostały dopuszczone w postępowaniu przed Sądem jako środki dowodowe. Zgodnie bowiem z art. 244 k.p.c., dowodem z dokumentu jest dokument urzędowo sporządzony w przepisanej formie przez powołane do tego państwowe w ich zakresie działania, stanowiące dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.

Wobec podniesionego wyżej ograniczenia kognicji Sądu do badania tylko legalności decyzji, pominąć on musiał zarzuty skarżącego dotyczące pokrzywdzenia go zaskarżoną decyzją.

Z przytoczonych względów Sąd w oparciu o przepis ar. 151 cytowanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.