Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 899/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 4 i 5b, art. 28
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 8 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi D. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS oddalił wniosek D. P. (określanego także jako "skarżący") o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na:

- ubezpieczenia społeczne - za okres od marca 2003 r. do lipca 2010 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek w kwocie [...]zł;

- odsetek w kwocie [...]zł;

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres od marca 2003 r. do lipca 2010 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek w kwocie [...]zł;

- odsetek w kwocie [...]zł;

- Fundusz Pracy - za okres od kwietnia 2003 r. do lipca 2010 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek w kwocie [...]zł;

- odsetek w kwocie [...]zł.

W trakcie postępowania skarżący przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej działalności gospodarczej z dnia [...] grudnia 2015 r.

Skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od [...] listopada 1997 r. Dnia [...] sierpnia 2010 r. skarżący formalnie zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Skarżący posiada również zadłużenie z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. w kwocie [...]zł.

Organ ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Na podstawie danych znajdujących się w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS skarżący jest zgłoszony do systemu ubezpieczeń społecznych jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek. Skarżący otrzymuje zasiłek dla osób bezrobotnych w wysokości ok. [...] zł netto. Częściowo ww. zasiłek przeznaczany jest na zakup leków tj. w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Miesięczne koszty utrzymania zostały przez skarżącego oszacowane na kwotę [...]zł (z tytułu miesięcznych opłat [...] zł; z tytułu kosztów związanych z leczeniem [...] zł). Ponadto skarżący wskazał, iż posiada dwa zobowiązania kredytowe, które reguluje w ratach w wysokości (a) [...] zł miesięcznie oraz (b) [...] zł miesięcznie. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżący nie podał ogólnej kwoty zadłużenia, jak również planowanego terminu ostatecznej spłaty. Organ ustalił, na podstawie oświadczenia skarżącego, że posiada zobowiązania płatne w wysokości [...] zł miesięcznie. Powyższe zobowiązania nie są regulowane.

Organ wskazał, że w sprawie nie zaistniała przesłanka wskazana w art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący trwale zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i jest zgłoszony w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, wykazując gotowość podjęcia zatrudnienia. Skarżący nie składał wniosku o ogłoszenie upadłości, nie było w stosunku do niego prowadzone postepowanie likwidacyjne, a wysokość zadłużenia przekracza koszty upomnienia. Organ wskazał, że zaległości są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS i organ egzekucyjny nie stwierdził przesłanki całkowitej nieściągalności. Nie jest też oczywiste, zdaniem organu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Biorąc pod uwagę powyższe Zakład uznał, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ uznał również, że nie została udowodniona przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365). Organ zwrócił uwagę na dochody skarżącego i wysokość kosztów jego utrzymania. Wskazał, że pomimo podnoszonej trudnej sytuacji materialnej nie udowodniono konieczności korzystania z pomocy instytucjonalnej w formie zasiłków celowych, co byłoby formalnym potwierdzeniem podnoszonej przez skarżącego trudnej sytuacji finansowej.

W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że skarżący nie wskazał, aby jego obecna sytuacja materialna była wywołana ponoszeniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. We wniosku skarżący wskazał również na zły stan zdrowia. Nie przedłożył jednak dokumentów, z których wynikałoby, że konieczne jest sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiłoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący oświadczył, że przebył dwa zawały serca oraz oczekuje na zabieg operacyjny kręgosłupa, a także cierpi na cukrzycę i miażdżycę, jednak nie udokumentował tych schorzeń.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanął na stanowisku, że umorzenie zaległych składek jest możliwe tylko w sytuacji, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne nie jest możliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu wniosku podał, że ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie podjąć żadnej pracy. Ponadto wskazał, że nie spłaca swoich zobowiązań ze względu na brak środków. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący przedłożył następujące dokumenty:

- decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2016 r. o utracie prawa do zasiłku,

- decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej w M. G. z dnia [...] marca 2016 r. o przyznaniu zasiłku okresowego z powodu bezrobocia,

- decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej w M. G. z dnia [...] marca 2016 r. o przyznaniu zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie wydatków leczniczych,

- zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy z dnia [...] kwietnia 2016 r.,

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Oceniając prawidłowość postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez organ w aspekcie jego zgodności z przepisami ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego wskazano, iż stronie zagwarantowano możliwość brania czynnego udziału w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Strona została poinformowana o treści art. 10 § 1 K.p.a. i umożliwiono jej zapoznanie się z materiałem zgromadzonym w toku postępowania dowodowego.

Organ podtrzymał wcześniejsze, przedstawione w ddecyzji z dnia [...] marca 2016 r. stanowisko uznając, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą normatywne przesłanki z art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie został zgłoszony przez skarżącego wniosek o ogłoszenie upadłości. Nastąpiło jednak zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego i organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku. Nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, a wysokość zadłużenia znacznie przekraczała kwoty kosztów upomnienia, stąd przesłanki unormowane w pkt 4 i 4a ww. przepisu także nie zostały spełnione. Żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził także braku majątku. Dlatego tez przesłanki wskazane w pkt 5 i 6 również nie zachodzą. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, organ stwierdził, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ wskazał, że przy rozpatrywaniu wniosku uwzględniono całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego tj. dokumenty zgromadzone w toku postępowania, okoliczności wskazane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz ustalenia organu rozpoznającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ wskazał, że skarżący oświadczył, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Obecnie nie pracuje zarobkowo. Utracił prawo do zasiłku od dnia [...] lutego 2016 r. z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. Podkreślono, że skarżący utrzymuje się z zasiłku z Ośrodka Pomocy Społecznej przyznanego w kwocie [...]z! miesięcznie w okresie od [...] marca 2016 do [...] czerwca 2016r. Stałe wydatki zostały oszacowane na kwotę [...]zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat wydatki te wynoszą [...] zł, a z tytułu leczenia [...] zł. Ponadto skarżący wskazał, iż ze względu na brak środków finansowych nie reguluje żadnych zobowiązań. Organ nie negował faktu, iż sytuacja materialna skarżącego należy do trudnych, jednak nie ma charakteru trwałego, ponieważ skarżący wykazywał gotowość podjęcia zatrudnienia, a zasiłek z Ośrodka Pomocy Społecznej jest przyznany czasowo.

Organ wskazał, że skarżący nie wykazał by jego obecna sytuacja materialna była wywołana stratami materialnymi poniesionymi w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszej egzystencji.

Organ wziął pod uwagę informację o stanie zdrowia skarżącego, jednak wskazał, że D. P. nie przedstawił dokumentów wskazujących, że choruje na przewlekłą chorobę, która uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, a także dokumentów z których wynikałoby, że konieczne jest sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiłoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W związku z powyższym w ocenie organu przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości wskazana § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. nie została przez skarżącego udowodniona.

W odniesieniu do argumentu o przedawnieniu należności organ wyjaśnił, iż w związku z posiadanym zadłużeniem organ egzekucyjny - Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. w dniu [...] czerwca 2012 r. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez organ w zakresie należności z tytułu składek na FUS, FUZ i FPiFGSP za okres od kwietnia 2003 r. do lipca 2010 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego w Banku [...] S.A., [...] S.A. oraz [...] Bank Polska S.A. W związku z brakiem wpływów środków finansowych z ww. rachunków bankowych w dniu [...] grudnia 2015 r. Zakład przekazał tytuły wykonawcze właściwemu Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w celu prowadzenia egzekucji ze środka egzekucyjnego, do zastosowania którego nie jest uprawniony Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zatem bieg terminu przedawnienia został zawieszony z dniem [...] czerwca 2012 r. Stan zawieszenia trwa do chwili obecnej.

Organ podkreślił, iż nie każde kłopoty finansowe strony mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Jedynie trwała niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jest taką normatywną przesłanką. Przyjęcie, iż istnieją podstawy do umorzenia zadłużenia nawet wtedy, gdy dłużnik ma czasowe trudności finansowe prowadzić mogłoby do wykorzystywania instytucji umorzenia należności z tytułu składek, która zarezerwowana została dla sytuacji, w których z uwagi na stan zdrowia czy wiek dłużnik nawet potencjalnie nie ma szans na spłatę zobowiązań.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, że nie posiadał wiedzy o zadłużeniu, organ wyjaśnił, że skarżący był on zobowiązany w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej do regulowania zobowiązań o charakterze publicznoprawnym.

Skarżący złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem, natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekający w niniejszej sprawie Sąd uznał, że decyzja narusza prawo w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.

Obowiązkiem Zakładu rozpoznającego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek (w tym także odsetek od tychże składek) jest w pierwszej kolejności dokładne ustalenie kwoty niezapłaconych składek wraz z odsetkami. Organ zobowiązany jest zbadać, czy część należności nie uległa przedawnieniu oraz wyjaśnić tę kwestię w uzasadnieniu decyzji. Tylko bowiem prawidłowe określenie kwoty zaległych należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez zobowiązanego, a także rozpoznania wniosku o umorzenie składek bez naruszenia przepisów prawa regulujących tę problematykę. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 21.04.2016 r. i oddalający skargę kasacyjną na ten wyrok, wyrok NSA z dnia 8.12.2016 r. II GSK 3945/16, a także wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 236/13, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 24.10.2012 r., sygn. akt I SA/Sz 621/12 - wszystkie dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Od dnia 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm., określanej dalej u.s.u.s.). Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Od dnia 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Na podstawie zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem dziesięcioletniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie pięcioletni termin przedawnienia, z zastrzeżeniem, że termin ten liczony jest nie od daty wymagalności należności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg przedawnienia zawiesza podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której został zawiadomiony dłużnik do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Należności z tytułu składek objęte niniejszym postępowaniem dotyczyły okresu od kwietnia 2003 r. do lipca 2010 roku, a więc powstały w okresie obowiązywania dziesięcioletniego okresu przedawnienia. Biorąc pod uwagę ww. przepisy należy wskazać, że do należności z tytułu składek za lata 2003-2007 powinny być stosowane przepisy w brzmieniu obowiązującym przed 2012 rokiem, tj. zastosowanie będzie miał okres przedawnienia wynoszący 10 lat liczony od daty pierwotnej wymagalności. Z kolei do należności za lata 2008-2010 stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym nową ustawą, tj. termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. wynosi 5 lat.

W decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek organ ograniczył się jedynie do wskazania, że w związku z posiadanym zadłużeniem organ egzekucyjny, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład, dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych. Organ wskazał również, że w związku z brakiem wpływów z ww. rachunków przekazał tytuły wykonawcze do właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego celem prowadzenia egzekucji, zatem bieg terminu przedawnienia został zawieszony z dniem [...] czerwca 2012 r. i trwa nadal. Do akt administracyjnych nie załączono jednak tytułów egzekucyjnych wystawionych w celu egzekucji należności z tytułu składek. Brak jest również informacji o datach zajęcia rachunków bankowych. Z kolei dłużnik zaprzeczył, jakoby został o tych czynnościach zawiadomiony. Z załączonej do akt informacji o postępowaniu egzekucyjnym (k. 13 akt administracyjnych) wynikają daty wystawienia tytułów wykonawczych oraz przekazania ich Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. Z powyższej informacji nie wynika jednak fakt poinformowania skarżącego o jakiejkolwiek czynności egzekucyjnej, a w szczególności czy doręczono skarżącemu upomnienie, tytuły egzekucyjne lub został powiadomiony o czynności zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych. W tym zatem zakresie zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli. Nie jest bowiem możliwe stwierdzenie, czy doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, a jeśli tak to kiedy to zawieszenie nastąpiło. Ogólnikowe stwierdzenie, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu na skutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie wystarczy dla określenia kiedy i czy w ogóle doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

W dalszej kolejności rozważyć należy, czy organ prawidłowo ocenił zaistnienie przesłanek pozwalających na umorzenie należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne m.in. w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zauważyć w tym miejscu należy, że decyzja administracyjna w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek posiada charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być ona dowolna. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organ administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu rentowego – stosownie do art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, winny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a.

Tymczasem w realiach kontrolowanej sprawy organ nie wykazał dlaczego w jego ocenie nie zaszła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Brak umotywowania podjętego w sprawie rozstrzygnięcia powoduje, że rozstrzygnięcie to nabiera charakteru całkowicie dowolnego. Organ egzekucyjny nie uwzględnił bowiem okoliczności, że w stosunku do skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które nie przyniosło skutku w postaci zaspokojenia, chociaż części należności. Egzekucja z rachunków bankowych okazała się bezskuteczna. Nie ma również informacji, aby skarżący posiadał jakikolwiek majątek, który podlegałby zajęciu. Przesłanki całkowitej nieściągalności winny podlegać samodzielnej ocenie ze strony organu rentowego z odniesieniem do ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych, z zachowaniem wymogów z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a tych elementów w kontrolowanej sprawie zabrakło.

Nie do zaakceptowania pozostaje także dokonana przez organ analiza okoliczności sprawy i ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia wynikających z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Organ w ramach kontrolowanej sprawy całkowicie dowolnie bowiem przyjął, że umorzenie zaległych składek jest na gruncie tej regulacji możliwe tylko w sytuacji, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne nie jest możliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS, uchylając się od oceny ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych względem poszczególnych przesłanek wyszczególnionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zwłaszcza § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przywołuje sytuację, gdy opłacenie składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ocena zaistnienia tej przesłanki, w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, to jest z zachowaniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., wymaga zatem z jednej strony wykazania ciążących na zobowiązanym należności z tytułu składek, a z drugiej strony rozważenia jego stanu majątkowego, w tym aktualnych możliwości płatniczych, a także sytuacji rodzinnej ze szczególnym uwzględnieniem konieczności zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny, celem wskazania, czy opłacenie tych pierwszych (tj. należności z tytułu składek) nie pozbawi zobowiązanego możliwości opłacenia tych drugich (tj. związanych z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych). Ocenie tej organ winien przy tym dać wyraz w uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Organ rentowy w ramach kontrolowanej sprawy oceny takiej natomiast nie przeprowadził, nie rozważył bowiem mając na względzie przyjęte ustalenia faktyczne, czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oceny takiej z całą pewnością nie wypełnia hipotetyczne założenie o możliwości podjęcia zatrudnienia i w efekcie poprawy sytuacji finansowej skarżącego, co przynieść ma możliwość uregulowania zaległości. W tym przypadku należy bowiem mieć również na uwadze stan zdrowia skarżącego. Wprawdzie skarżący nie przedstawił dokumentacji, z której wynikałaby trwała niezdolność do pracy, jednak o jego złym stanie zdrowia może świadczyć również decyzja przyznająca zasiłek celowy na pokrycie wydatków leczniczych. Organ winien przy ocenie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia odnieść się do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego, którego jedynym źródłem utrzymania są zasiłki otrzymywane w ramach systemu pomocy społecznej. Organ nie wziął powyższych okoliczności pod uwagę i wskazał jedynie ogólnikowo, że skarżący wykazuje gotowość podjęcia pracy, gdyż był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Organ nie odniósł się również do twierdzeń skarżącego o pozbawieniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i zawarte tam wskazania co do dalszego postępowania, a zwłaszcza rozważy czy poszczególne należności z tytułu składek ciążące na skarżącym nie uległy przedawnieniu. Jeżeli organ rentowy dojdzie do wniosku, że należności te w całości bądź w części nie uległy przedawnieniu - wobec pozostałych do spłaty należności - rozważy, z zachowaniem wymogów z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., czy wobec skarżącego nie zaistniała któraś z przesłanek do ich umorzenia z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c.