Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 265/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2014-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.34 par.1, art.33
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art.84 ust.1,2,4,6, 7
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 lipca 2014 r. sprawy ze skargi A. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w S. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia [...] r. nr [...] odmawiające A. T. uznania zarzutu określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. o numerze [...].

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A.T. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. o numerze [...] obejmującego należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Zawiadomieniem z dnia 23 września 2013 r. znak: [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...]. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu w dniu 4 października 2013 r.

Pismem z dnia 9 października 2013 r. zobowiązany zgłosił zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], wskazując jako podstawę art. 33 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – zwanej dalej "u.p.e.a."), tj. określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji. Jednocześnie wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, uchylenie wszystkich czynności egzekucyjnych oraz zwrot na rachunek bankowy zobowiązanego kwoty, wraz z odsetkami, wyegzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Zobowiązany nie zgodził się z faktem objęcia postępowaniem egzekucyjnym dalszych odsetek, czyli odsetek ustawowych za brak zwrotu kwoty objętej decyzją z dnia 16 maja 2006 r. w wyznaczonym do tego terminie. W uzasadnieniu zarzutu wskazał, iż egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią orzeczenia, czyli decyzją z dnia 16 maja 2006 r. ustalającą zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Wskazał, że decyzja, w której określono wyłącznie kwotę należności głównej z tytułu nienależnie pobranego świadczenia oraz kwotę skapitalizowanych odsetek na dzień 16 maja 2006 r. w kwocie [...] zł, nie stanowi podstawy prawnej do naliczania odsetek od należności głównej od dnia 17 maja 2006 r.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], odmówił uznania zarzutu określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia.

Organ podniósł, że zobowiązany jest obowiązany do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego pobranego przez A. B. za okres od 20 września 2005 r. do 19 października 2005r, oraz zasiłku macierzyńskiego od 20 października 2005 r. do 8 lutego 2006 r. Podstawą zwrotu jest ostateczna i przy tym prawomocna decyzja organu rentowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.. Decyzją znak: [...] z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział S. wykonując funkcje zlecone ustawą z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. – dalej zwana: "u.s.u.s.") oraz na podstawie innych ustaw zobowiązał A. T. do zwrotu nienależnie pobranego przez A. B. zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego od 20 września 2005 r. do19 października 2005 r. w kwocie [...] zł oraz od 20 października 2005 r. do 8 lutego 2006 r. zasiłku macierzyńskiego w kwocie [...] zł, a także należnych odsetek w kwocie [...] zł. Powyższa decyzja jest prawomocna z uwagi na to, że Sąd Okręgowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, oddalił złożone przez zainteresowaną odwołanie, następnie odrzucając wniesioną apelację oraz złożone w tym zakresie zażalenie.

Następnie organ przywołał przepisy art. 84 ust. 1, 2, 4 i 6 u.s.u.s., podnosząc, że orzeczeniem z dnia 16 maja 2006 r. ustalono treść obecnie egzekwowanego obowiązku jakim jest należność z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, wskazując jego kwotę odnośnie pobranego zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, oraz naliczonych w tym zakresie odsetek. Powołane orzeczenie w swej treści zawierało pouczenie, iż w przypadku braku zwrotu nadpłaconej kwoty do czasu uprawomocnienia się decyzji, odsetki będą nadal naliczane. W związku z niewykonaniem nałożonego obowiązku pomimo wezwania do jego wykonania z dnia 1 sierpnia 2008 r. odebranego w dniu 11 sierpnia 2008 r. i braku reakcji strony na te pismo, wystawiono upomnienie nr Up. [...] z dnia 12 kwietnia 2012 r. doręczone na adres zobowiązanego w dniu 14 kwietnia 2012 r. w którym pouczono o wszczęciu egzekucji w postępowaniu administracyjnym w przypadku niewykonania ciążącego obowiązku. W związku z nieopłaceniem wymagalnych należności tytułem nienależnie pobranego świadczenia administracyjnym tytułem wykonawczym z dnia 23 września 2013 r. [...], określono kwotę należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie należności głównej [...] zł, wyliczonych odsetek na dzień wystawienia tytułu w kwocie [...] zł, wskazując iż pobiera się odsetki ustawowe natomiast tytułem z dnia [..] r. [...] kwotę odsetek ustalonych w decyzji na kwotę [...] zł.

Wskazano dalej, że zobowiązany nie jest obecnie świadczeniobiorcą, nie otrzymując świadczeń, z których wierzyciel mógłby dokonywać stosownych potrąceń. Mając na uwadze powyższe po doręczeniu upomnienia i niewykonania nałożonego uprzednio obowiązku wszczęto wobec zobowiązanego administracyjne postępowanie egzekucyjne, którym dochodzony jest zobowiązanie ustalone w prawomocnej decyzji, bowiem dochodzona należność jest wymagalna i nie przedawniona. Wyjaśniono, że na podstawie art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. W przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego.

Tym samym, w ocenie organu I instancji, podniesiony zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia jest niezasadny. Podstawą egzekwowanego zobowiązania jest wskazana w tytułach decyzja - orzeczenie z dnia 16 maja 2006 r., a jego treścią wskazane w nim należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia w pełnej wysokości, w tym również naliczanych i dochodzonych do dnia zapłaty odsetek, oraz kosztów upomnień.

Na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie, domagając się wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w całości oraz jego uchylenia

w całości i orzeczenia w tym zakresie poprzez: umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], uchylenie wszystkich czynności egzekucyjnych oraz zwrot na rachunek bankowy zobowiązanego kwoty wraz z odsetkami wyegzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Skarżący zarzucił naruszenie:

* art. 33 pkt 3 u.p.e.a. - poprzez oddalenie zarzutu określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia,

* art. 124 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 19060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – zwanej dalej: "k.p.a.") - poprzez zawarcie rozstrzygnięcia w uzasadnieniu postanowienia,

* art. 6, 7, 8 i 10 k.p.a. - poprzez naruszenie zasad praworządności, prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej i wysłuchania stron.

W uzasadnieniu zobowiązany podtrzymał zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia. Zobowiązany nie zgodził się z faktem objęcia postępowaniem egzekucyjnym dalszych odsetek.

Dyrektor Izby Skarbowej w S., postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy przywołał obowiązujące przepisy prawa wskazując, iż w przedmiotowej sprawie był związany stanowiskiem wierzyciela, tj. Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., będącym jednocześnie organem egzekucyjnym. Wobec powyższego organ odwoławczy nie miał możliwości rozstrzygnięcia zgłoszonego zarzutu w inny sposób niż uczynił to wierzyciel.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. w całości skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 33 pkt 3 u.p.e.a. poprzez określenie w tytule wykonawczym z dnia [...]r. nr [...] egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku ustalonego w decyzji z dnia [...] r. nr [...] ustalającej zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Wskazał, że decyzja, w której określono wyłącznie kwotę należności głównej z tytułu nienależnie pobranego świadczenia oraz kwotę skapitalizowanych odsetek na dzień 16 maja 2006 r. w kwocie [...] zł, nie stanowi podstawy prawnej do wystawienia tytułu wykonawczego na należność odsetkową od należności głównej od dnia 17 maja 2006 r. do dnia zapłaty;

- art. 84 ust. 1 i 4 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że wierzyciel jest uprawniony do wystawienia tytułu wykonawczego na kwotę odsetek od nienależnego świadczenia

z tytułu ubezpieczeń społecznych bez wcześniejszego stwierdzenia obowiązku zwrotu tych odsetek w prawomocnej decyzji administracyjnej. W ocenie skarżącego z sentencji prawomocnej decyzji z dnia 16 maja 2006 r. ewidentnie wynika, że aktem tym został stwierdzony jedynie obowiązek skarżącego do zwrotu kwoty należności głównej wraz z odsetkami w kwocie [...] zł od należności głównej, zatem nie jest dopuszczalne wystawienie tytułu wykonawczego na kwotę odsetek przewyższających [...] zł;

- art. 6, 7, 8 k.p.a poprzez ich błędne zastosowanie polegające na działaniu na podstawie wadliwie zinterpretowanych przepisów prawa oraz decyzji, staniu na straży nieuzasadnionego interesu majątkowego wierzyciela, zamiast na straży praworządności, wywołaniu braku zaufania skarżącego wobec organów administracji, które jawią się obecnie skarżącemu jako podmioty dążące za wszelką cenę do wydawania rozstrzygnięć subiektywnie dla nich korzystnych.

Według skarżącego spór w niniejszej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy sposób skonstruowania decyzji z dnia 16 maja 2006 r. pozwala na wystawienie tytułu wykonawczego również co do odsetek liczonych od należności głównej od dnia 17 maja 2006 r. do dnia zapłaty. Skarżący wyjaśnił, iż ma świadomość związania Dyrektora Izby Skarbowej w S. stanowiskiem wierzyciela w zakresie prawidłowości wymierzenia, istnienia oraz wymagalności należności odsetkowej naliczanej od dnia 17 maja 2006 r. Z tego względu wnosi

o dokonanie oceny stanowiska wierzyciela przez Sąd.

Skarżący podkreślił, że w decyzji z dnia [...] r. ustalony został wyłącznie obowiązek zapłaty kwoty [...] zł tytułem należności głównej oraz kwoty [...] zł z tytułu skapitalizowanych odsetek. Nadal utrzymuje, iż w decyzji nie ma orzeczenia co do obowiązku zapłaty dalszych odsetek. Nie można zatem, według skarżącego, w sposób uzasadniony wywodzić, że ww. decyzja jest podstawą do żądania od skarżącego zapłaty należności ubocznych, mogących powstać po dniu jej wydania, czyli po 16 maja 2006 r. W konsekwencji, wskazanie w tytule wykonawczym z 23 września 2013 r. decyzji z dnia 16 maja 2006 r. jako podstawy do naliczania odsetek było nieuprawnione. Dalej stwierdza, iż powinna zostać wydana kolejna decyzja, która dotyczyłaby obowiązków powstałych po 16 maja 2006 r. i to na jej podstawie mógłby być wystawiony tytuł wykonawczy. Według skarżącego fakt, iż organ wydający przedmiotową decyzję zasygnalizował w ostatnim zdaniu jej uzasadnienia, że w przypadku braku zwrotu nadpłaconej kwoty do czasu jej uprawomocnienia odsetki będą dalej naliczane, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia obowiązku skarżącego do zapłaty należności odsetkowej po dniu 16 maja 2006 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Badając legalność zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. którym organ utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy uznania zarzutów egzekucyjnych.

Zaskarżone postanowienie wydane zostało w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o przepisy u.p.e.a. W związku z tym rozpocząć należy od wskazania, iż celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku tj. spowodowanie, aby zobowiązany zachował się

w sposób zgodny z treścią nałożonego na niego obowiązku co wynika wprost z art. 1 u.p.e.a. Podmiotowi zobowiązanemu po otrzymaniu tytułu wykonawczego przysługuje w postępowaniu egzekucyjnym środek obrony w postaci zarzutu, przy czym podstawą zarzutu mogą być wyłącznie okoliczności (przesłanki) wymienione w art. 33 u.p.e.a. Zarzut w postępowaniu egzekucyjnym stanowi swoisty środek zaskarżenia dający stronie prawo ochrony jej interesów (R. Hauser i Z. Leoński: "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz.", Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 r. s. 110).

Zarzuty mogą być wniesione do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od otrzymania tytułu wykonawczego – o czym poucza się zobowiązanego w treści tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.) – co oznacza, że nie mogą być one składane lub uzupełniane w terminie późniejszym, np. w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego lub w skardze do sądu, bowiem to organ egzekucyjny musi je rozpoznać (po uzyskaniu stanowiska wierzyciela – jeżeli organ egzekucyjny nie jest równocześnie wierzycielem).

Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie (34 § 2 u.p.e.a.).

W myśl § 4 ww. artykułu, organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia

o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Ponadto w myśl § 5 cytowanego artykułu, na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie. Zażalenie na postanowienie w sprawie zarzutów podlega rozpatrzeniu w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi odwoławczemu.

W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny posiadał jednocześnie status wierzyciela. W takiej sytuacji nie wydaje się postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, takie postanowienie byłoby bezprzedmiotowe. Organ egzekucyjny wydaje jedno postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów. Ze względu na skupienie w jednym pomiocie uprawnień organu egzekucyjnego i wierzyciela, organ egzekucyjny w postępowaniu w sprawie zgłoszonych zarzutów bada zasadność wniesionego zarzutu, ponieważ wynika to z uprawnień i obowiązków wierzyciela.

Przystępując do rozpoznania istoty sporu rozpoznawanej sprawy, należy zauważyć, że zgodnie z art. 33 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa

w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

W przedmiotowej sprawie skarżący podnosił zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia (art. 33 pkt 3 u.p.e.a.).

Zarzut z art. 33 pkt 3 u.p.e.a. polega na określeniu w tytule wykonawczym egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia administracyjnego. Jeżeli zarzut ten okaże się trafny, to postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu (art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.). Powstanie rozbieżności między treścią obowiązku opisanego w tytule, a treścią obowiązku określonego orzeczeniem stanowiącym podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, jest możliwe na skutek tego, że tytuł wykonawczy jest nowym dokumentem (Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dariusz Jankowiak, Komentarz 2005, Unimex, str. 318).

Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdził, iż zarzut skargi dotyczący wyliczenia

i wskazania w tytule wykonawczym kwoty [...] zł jako odsetek ustawowych należnych za okres od dnia 17 maja 2006 r. do dnia 23 września 2013 r. jest niezasadny. Podkreślić bowiem należy, że zarzut z art. 33 pkt 3 u.p.e.a. nie ma związku ze sposobem opisania decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, dotyczy on sposobu opisania obowiązku podlegającego wykonaniu, który to opis obowiązku powinien odpowiadać opisowi wynikającemu z decyzji administracyjnej.

Wskazać należy, że podstawą wystawienia tytułu wykonawczego o numerze [...] jest ostateczna i prawomocna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] r. nr [...], w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego pobranego przez A. B. za okres od 20 września 2005 r. do 19 października 2005 r. w kwocie [...] zł oraz od 20 października 2005 r. do 8 lutego 2006 r. zasiłku macierzyńskiego w kwocie [...] zł, a także należnych odsetek w kwocie [...] zł.

Zgodnie z art. 84 ust. 1 u.s.u.s. osoba, która pobrała nienależne świadczenie

z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami,

w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

Stosownie zaś do art. 84 ust. 2 u.s.u.s. za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

- świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

- świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.

Na podstawie art. 84 ust. 6 u.s.u.s. jeżeli pobranie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot.

Z kolei na podstawie art. 84 ust. 4 u.s.u.s. kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją oraz kwoty odsetek i kosztów upomnienia, zwane dalej "należnościami z tytułu nienależnie pobranych świadczeń", podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń, a jeżeli prawo do świadczeń nie istnieje - ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przepis art. 84 ust. 1 u.s.u.s., a także przepis art. 138 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie określa, w jakim terminie nienależne świadczenie winno być zwrócone, a zatem dłużnik, według zasad prawa cywilnego, winien spełnić świadczenie niezwłocznie od doręczenia mu decyzji ustalającej obowiązek zwrotu świadczenia, jako nienależnie pobranego. Natomiast egzekucja należności (w tym kwoty odsetek i kosztów upomnienia), zgodnie z art. 84 ust. 4 u.s.u.s. odbywa się w drodze egzekucji w administracji, a nie egzekucji komorniczej.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 3 lutego 2010 r. (I UK 210/09, LEX nr 585713) stwierdził, że nie można utrzymywać, że świadczenia wypłacone na podstawie pozostającej w obrocie prawnym decyzji administracyjnej jako nienależne podlegały zwrotowi w dacie wypłaty, choćby przesłanki przyznania świadczenia w rzeczywistości nie istniały lub odpadły. Świadczenia w myśl art. 84 ustawy systemowej i art. 138 ustawy o emeryturach i rentach uważane za nienależne podlegają zwrotowi dopiero wtedy, gdy organ rentowy wyda stosowną decyzję administracyjną. Pogląd ten umacnia treść art. 84 ust. 4 i ust. 7 u.s.u.s., w których użyte zostały sformułowania "kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją" (ust. 4) oraz "uprawomocnienie się decyzji ustalającej te należnośc" (ust. 7). Świadomość uzyskania prawa do świadczeń na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo innego rodzaju wprowadzenia w błąd organu rentowego jest jedynie jedną z przesłanek wydania decyzji. Organ rentowy jest przy tym - z mocy art. 138 ustawy emerytalnej (tak samo z mocy art. 84 ustawy systemowej) - ograniczony, co okresu, za który może żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń. W tej decyzji organ określa kwotę świadczeń nienależnych, od kwoty wymienionej w decyzji należą się odsetki "w wysokości i na zasadach prawa cywilnego". Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II PZ 1/12 ZUS ma prawo żądać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za 3 ostatnie lata, począwszy od dnia otrzymania ostatniej wypłaty. Żądanie to nie ulega przedawnieniu (publ. M.P.Pr. 2012/6/282).

Pomimo odesłania w art. 84 u.s.u.s. do prawa cywilnego zważyć trzeba, że prawo to nie określa terminów wymagalności zobowiązań z zakresu ubezpieczeń społecznych i co za tym idzie chwili, od której dłużnik opóźnia się ze spełnieniem takiego świadczenia. Określenia, od kiedy należą się odsetki od świadczeń z ubezpieczenia społecznego, także od świadczeń podlegających zwrotowi, należy więc poszukiwać tylko w prawie ubezpieczeń społecznych, tu zaś art. 84 u.s.u.s. stanowi dostateczną wskazówkę interpretacyjną, że zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia powstaje z chwilą doręczenia decyzji osobie zobowiązanej. Zwrot "żądać zwrotu" z ust. 3 należy rozumieć, jako doręczenie decyzji w tym przedmiocie. Dopiero od momentu doręczenia można mówić o pozostawaniu przez dłużnika w opóźnieniu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt III AUa 784/13, LEX nr 1428172).

Odnosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że wskazanym orzeczeniem z dnia 16 maja 2006 r. ustalono treść obecnie egzekwowanego obowiązku jakim jest należność z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, wskazując jego kwotę odnośnie pobranego zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, oraz naliczonych w tym zakresie odsetek. Powołane orzeczenie w swej treści zawierało pouczenie, iż w przypadku braku zwrotu nadpłaconej kwoty do czasu uprawomocnienia się decyzji, odsetki będą nadal naliczane. W związku z niewykonaniem nałożonego obowiązku pomimo wezwania do jego wykonania z dnia 1 sierpnia 2008 r. odebranego w dniu 11 sierpnia 2008 r. i braku na nie reakcji, wystawiono upomnienie nr Up. [...] z dnia 12 kwietnia 2012 r. doręczone na adres zobowiązanego w dniu 14 kwietnia 2012 r. w którym pouczono o wszczęciu egzekucji w postępowaniu administracyjnym w przypadku niewykonania ciążącego obowiązku. W związku z nieopłaceniem wymagalnych należności tytułem nienależnie pobranego świadczenia administracyjnym tytułem z dnia [...] r. [...], określono kwotę należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie należności głównej [...] zł, wyliczonych odsetek na dzień wystawienia tytułu w kwocie [...] zł, wskazując iż pobiera się odsetki ustawowe natomiast tytułem z dnia [...]r. [...] kwotę odsetek ustalonych w decyzji na kwotę [...] zł.

Nie budzi zatem żadnych wątpliwości, że w obrocie prawnym znajduje się decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] r. która organ zażądał zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z tytułu zasiłku chorobowego i zasiłku macierzyńskiego wraz z należnymi odsetkami. Decyzja jest ostateczna i podlega wykonaniu. Ani zobowiązany nie wykazał, ani z akt sprawy nie wynika, że doszło do wyeliminowania z obrotu prawnego tej decyzji. "Żądanie zwrotu" nienależnie pobranego świadczenia następuje przez doręczenie dotyczącej tego decyzji (można powiedzieć, że staje się wymagalne w tym momencie, a nie w czasie spełniania świadczeń). Z tą chwilą następuje też wymagalność (w prawnym znaczeniu według prawa cywilnego - art. 359 § 2 k.c.) roszczenia o odsetki, gdyż od tej chwili dłużnik pozostaje w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia głównego (art. 481 § 1 k.c.). Z tą też chwilą rozpoczyna się bieg przedawnienia roszczenia o zapłatę odsetek (art. 120 § 1 k.c.) (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt III AUa 229/13, LEX nr 1391864).

Odesłanie do prawa cywilnego w kwestii naliczania i ustalania odsetek oznacza, że organy ZUS naliczać powinny odsetki ustawowe (art. 359 § 2 k.c.) od dnia doręczenia decyzji obligującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. orzecznictwo SN odnoszące się do stosunków cywilnych: wyrok z dnia 8 lipca 1977 r., II CR 233/77, Lex nr 7962; uchwała z dnia 6 marca 1991 r., III CZP 2/91, OSNCAPiUS 1991, Nr 7, poz. 93; wyrok z dnia 30 marca 1998 r., III CKN 330/97, OSNCAPiUS 1998, Nr 12, poz. 209). Zasada naliczania odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych została wprowadzona wraz z wejściem w życie ustawy o s.u.s., tj. od dnia 1 stycznia 1999 r.

Organ rentowy ma zatem prawo żądać odsetek ustawowych liczonych od chwili, od której ubezpieczony pozostaje w opóźnieniu, a ta "uaktywnia się" dopiero z chwilą wezwania do zapłaty. W przypadku nienależnie pobranego świadczenia z ubezpieczenia społecznego wezwaniem do zapłaty jest doręczenie decyzji organu rentowego stwierdzającej obowiązek zwrotu.

Wobec powyższego nie można zgodzić się z twierdzeniami skarżącego, iż nie było podstaw w wydanej decyzji do określenia w tytule wykonawczym odsetek należnych za okres od 17 maja 2006 r. do dnia wystawienia tytułu wykonawczego, tj. 23 września 2013 r. Odnosząc się do argumentacji skarżącego w tym zakresie podkreślić trzeba, iż wywodzona przez niego wadliwość tytułu wykonawczego motywowana była wyłącznie twierdzeniem, że decyzji wymiarowej wprost nie orzeczono o obowiązku zapłaty dalszych odsetek. Jak wyżej szczegółowo wykazano twierdzenie to jest bezpodstawne; nie znajduje oparcia ani w stanie faktycznym, ani w stanie prawnym sprawy. W tym miejscu Sąd wskazuje na stanowisko zawarte w wyroku z dnia 28 czerwca 2007 r. sygn. akt. III AUa 948/06 Sąd Apelacyjny w Katowicach przyjął, że organ rentowy nie jest zobowiązany pouczać ubezpieczonych o dalszej konsekwencji obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, jaką jest zapłata odsetek, a w każdym razie - brak takiego pouczenia nie może zwalniać ubezpieczonego od nałożonego nań przez ustawą przez ustawę obowiązku zapłaty odsetek. Bez znaczenia dla oceny zasadności żądania spornych kwot wraz z odsetkami, pozostać musi okoliczność, czy ubezpieczony został pouczony przez organ rentowy o tym, że skutkiem pobrania nienależnego świadczenia jest jego zwrot wraz z odsetkami. Odsetki nie mają charakteru samodzielnego, lecz uboczny względem świadczenia głównego a obowiązek ich zapłaty jest (wprost) pochodną obowiązku zapłaty owego świadczenia.

W świetle powyższego wyroku, którego wywody Sąd orzekający podziela, niezasadny jest zarzut zobowiązanego, iż przedmiotowe odsetki nie zostały wymienione w rozstrzygnięciu decyzji, która stanowiła podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych.

Sąd jednocześnie wskazuje, że postępowanie w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym nie jest postępowaniem, w którym dopuszczalne byłoby badanie prawidłowości orzeczenia stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Nie jest to kolejna instancja postępowania podatkowego, ani tryb nadzwyczajny zmierzający do wyeliminowania orzeczenia z obrotu. Sąd stwierdza, że zgodnie z art. 26 § 1 w związku z § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. tytuł wykonawczy w przypadku egzekucji należności pieniężnej zawiera m.in. określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz rodzaju i stawki tych odsetek. Tytuł wykonawczy winien zostać sporządzony według ustalonego wzoru. Wzór ten został określony w załączniku nr 4 do rozporządzenia wykonawczego. Zawiera treść określoną w art. 27 u.p.e.a., w tym m.in. w rubryce oznaczonej literą "B": dane dotyczące należności i odsetek. Odpis tytułu wykonawczego doręczony stronie zawierał wypełnioną część "B". W części tej prawidłowo (zgodnie z decyzją), określono kwotę należności głównej, tj. [...] zł, kwotę odsetek naliczonych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego z podaniem wysokości stawki odsetek (13,00%) w wysokości [...] zł. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że tytuł wykonawczy spełnia wymogi określonych w art. 27 u.p.e.a.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że organ prawidłowo uznał wniesiony przez stronę zarzut za nieuzasadniony.

Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów art. 7, 7 i 8 k.p.a. ponieważ organ przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe, mające na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, a dokonana ocenia materiału dowodowego nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów. Ustaleń w sprawie organy podatkowe dokonały na podstawie analizy i oceny całego zebranego w sprawie materiału dowodnego. Organy podatkowe zapewniły przy tym też stronie postępowania możliwość składania uwag i wniosków, co do zebranego materiału dowodowego. Sąd nie stwierdził naruszenia innych przepisów prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W tym stanie sprawy, Sąd uznając, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), skargę oddalił.