Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 36/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 36, art. 123 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędziowie NSA Danuta Małysz (sprawozdawca), WSA Andrzej Niezgoda, , po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 18 grudnia 2019 r. nr 0601-IEE-2.711.206.2019.4 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] po rozpatrzeniu zażalenia P. P. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że [...].06.2008 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) Oddział Regionalny w L. Placówka Terenowa w P. (wierzyciel) wystawiła tytuł wykonawczy o numerze [...], którym, na podstawie decyzji z [...] objęła należne od P. P., zwanego dalej "zobowiązanym" lub "skarżącym", składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 2002 r. oraz I, II i III kwartał 2003 r. Tytuł ten został przekazany do egzekucyjnej realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w P. (organ egzekucyjny, organ I instancji), który doręczył jego odpis zobowiązanemu [...].01.2009 r.

Na podstawie wymienionego tytułu wykonawczego zawiadomieniem z [...].07.2014 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym. Odpis zawiadomienia doręczono zobowiązanemu [...].08.2014 r.

[...].08.2014 r. wpłynęło do organu egzekucyjnego pismo zobowiązanego z [...].08.2014 r., w którym zobowiązany oświadczył, że nie uznaje zajętej wierzytelności i oczekuje zwrotu zajętej nadpłaty. Po wymianie korespondencji dotyczącej sprecyzowania żądania tego pisma, organ egzekucyjny potraktował je jako wniosek o umorzenie prowadzonego wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego, w związku z czym zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie tego wniosku i uzyskał odpowiedź, że – zdaniem wierzyciela - wystawiony na zobowiązanego tytuł wykonawczy jest poprawny, został sporządzony na podstawie decyzji, która jest prawomocna, należności są wymagalne, zatem przedmiotowy tytuł wykonawczy pozostaje w realizacji.

Postanowieniem z [...] organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, o którym mowa wyżej, jednak Dyrektor Izby Skarbowej w L. uchylił ten akt postanowieniem z [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na brak należytego uzasadnienia postanowienia wydanego przez organ I instancji.

Następnie organ egzekucyjny wydał postanowienie z [...] listopada 2014 r., którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu tego postanowienia organ stwierdził, że obowiązek określony w przedmiotowym tytule wykonawczym podlega wykonaniu, nie wystąpiły także inne przesłanki z art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w dacie wydania zaskarżonego postanowienia - Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.), w brzmieniu mającym w sprawie zastosowanie zwanej dalej "u.p.e.a.", obligujące do umorzenia postępowania egzekucyjnego, jak również przesłanka fakultatywna z art. 59 § 2 u.p.e.a. Postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w L. z [...]. także i to postanowienie zostało uchylone, a postępowanie prowadzone przez organ I instancji zostało umorzone, gdyż organ II instancji uznał, że zakwalifikowanie pism zobowiązanego z [...].08.2014 r. jako wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego było nieprawidłowe.

Na skutek skargi wniesionej przez zobowiązanego, wyrokiem z 8 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Lu [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] uchylił wskazane postanowienie ostateczne z [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu wyroku sąd przedstawił ocenę, że organ II instancji w sposób nieuprawniony i oderwany od realiów sprawy uznał, że intencją zobowiązanego nie było złożenie wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego (pomimo, iż podnoszone przez zobowiązanego przedawnienie zobowiązania objętego tytułem wykonawczym, jest - zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - jedną z podstaw dla umorzenia egzekucji).

W tej sytuacji, po ponownym rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z [...] listopada 2014 r., postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Skarbowej w L. utrzymał w mocy wskazane postanowienie organu I instancji. Jednak postanowienie to uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] wyrokiem z 6 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Lu [...], a skarga kasacyjna wniesiona od tego wyroku przez Dyrektora Izby Skarbowej w L. została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 1138/18.

Odpis prawomocnego wyroku z 6 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 1426/15, wraz z aktami sprawy wpłynął do Izby Administracji Skarbowej w L. 10.07.2019 r.

Wobec powyższego, po kolejnym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił postanowienie organu I instancji z [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Następnie postanowieniem z [...] listopada 2019 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, o którym mowa wyżej.

Na postanowienie to zobowiązany wniósł zażalenie z [...].11.2019 r., w którym podkreślił, że istotą sporu są pieniądze zobowiązanego, które organ egzekucyjny przekazał wierzycielowi z naruszeniem prawa, oraz że w wyroku z 6 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 1426/15, sąd nakazał zwrot wyegzekwowanych pieniędzy i jednoczesne umorzenie postępowania, wyrok ten należy więc wykonać w całości, a nie fragmentarycznie.

Po rozpatrzeniu sprawy, wymienionym na wstępie zaskarżonym postanowieniem z [...]. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.

Przedstawiając motywy podjętego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że w sytuacji uchylania się przez zobowiązanego od obowiązku zapłaty ciążących na nim zobowiązań, ustawowym obowiązkiem wierzyciela jest podjęcie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w celu jak najszybszego wyegzekwowania należności, obowiązkiem zaś organu egzekucyjnego jest podjęcie działań, których celem jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Jednocześnie w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu przysługuje, w szczególności, prawo do złożenia wniosku o umorzenie tego postępowania, przy czym zamknięty katalog przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego zawiera art. 59 § 1 u.p.e.a. Ponadto zaś, stosownie do § 2 wymienionego artykułu, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z art. 59 § 4 u.p.e.a. wynika, że postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu.

Dalej organ II instancji wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpi, gdy zostaną zgłoszone na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela przeszkody lub wady postępowania albo wtedy, gdy okoliczności te zostaną ujawnione w toku kontroli postępowania prowadzonej z urzędu przez organ egzekucyjny, zatem wydanie postanowienia w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego wymaga od organu egzekucyjnego dokonania wyczerpującej i wszechstronnej analizy stanu faktycznego sprawy.

Organ zauważył, że składając wniosek, zobowiązany powołał się na wystąpienie przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. przedawnienie egzekwowanych obowiązków, zaś w postanowieniu z [...] listopada 2019 r. organ egzekucyjny, mając na uwadze stanowisko sądu zawarte w wyroku z 6 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 1426/15, umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...], z uwagi na przedawnienie dochodzonej należności.

Organ II instancji wyjaśnił, że w pełni podziela stanowisko organu egzekucyjnego wyrażone w wymienionym postanowieniu, oraz stwierdził, że organ egzekucyjny dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem dokonanych przez organ egzekucyjny w sprawie czynności egzekucyjnych i zastosowanych środków egzekucyjnych, pod kątem zaistnienia w sprawie czynności zawieszających bieg terminu przedawnienia egzekwowanych należności. Organ przywołał przepisy regulujące kwestie terminów przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników w okresie od 1.01.1998 r., dokonał ich analizy w kontekście okoliczności sprawy i stwierdził, że 10-letni termin przedawnienia dochodzonych składek za IV kwartał 2002 r. upływał 31.10.2012 r., a za I, II i III kwartał 2003 r. upływał, odpowiednio, 31.01., 30.04. i 31.07.2013 r., oraz że w stanie sprawy nie zaistniały okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie biegu tego terminu przedawnienia. Zastosowanie [...].07.2014 r. środka egzekucyjnego w postaci zajęcia nadpłaty miało więc miejsce po upływie okresu przedawnienia egzekwowanych składek.

Odnosząc się do twierdzeń i zarzutów zażalenia, organ II instancji wskazał, że wyegzekwowane w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego koszty egzekucyjne wraz z opłatą komorniczą zostaną zwrócone zobowiązanemu przez organ egzekucyjny niezwłocznie po tym, jak postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego stanie się ostateczne. Jeśli natomiast chodzi o wyegzekwowane kwoty składek na ubezpieczenie społeczne rolników, to organ wyjaśnił, że w 2014 r. kwoty te zostały przekazane wierzycielowi, zatem o ich zwrot zobowiązany winien wystąpić do wierzyciela.

W skardze na powyższe postanowienie P. P. wniósł o uchylenie tego postanowienia, oraz o "wyciągnięcie daleko idących konsekwencji od Organu Egzekucyjnego = Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Skarżący wyraził pogląd, że wymieniony organ, rozpatrując sprawę, naruszył rażąco prawo w co najmniej dwóch punktach, tj.:

1. organ egzekucyjny, po dwukrotnym przedłużaniu terminu rozpatrzenia sprawy, nie rozpatrzył jej, tylko przedłużył jej rozpatrzenie o następny miesiąc - do 13.11.2019 r., co można uznać za zwłokę lub uchylanie się od wykonania wyroku sądu, a ponadto obowiązujące prawo nie przewiduje takiej możliwości,

2. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. dokonał kradzieży pieniędzy skarżącego (nadpłata z podatku dochodowego) na zlecenie Kierownika Placówki Terenowej KRUS w P..

W związku z zarzutem oznaczonym jako "1" skarżący wniósł także o zastosowanie wobec organu konsekwencji wynikających z art 154 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a."

Zdaniem skarżącego, Kierownik Placówki Terenowej KRUS w P. już kierując wniosek do organu egzekucyjnego zdawał sobie sprawę, że jest to nadużycie prawa, gdyż o przeterminowaniu egzekucji tych składek orzekał wcześniej sąd ("chyba okręgowy"), a o fakcie tym w 2014 r. informował Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. ojciec skarżącego. Skarżący stwierdził też, że oczekuje naprawienia wyrządzonej mu szkody w całości, przy czym ocenę stopnia winy organu egzekucyjnego powierza Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu [...], podobnie jak pozostawia mu ocenę, czy przedmiotowa sprawa "kwalifikuje się do Prokuratora".

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. W związku z zarzutami skargi dodał, że przed wydaniem postanowienia z 5 listopada 2019 r. organ egzekucyjny występował do wierzyciela o zajęcie stanowiska czy przedmiotowy tytuł wykonawczy jest wymagalny, czy nie nastąpiło przedawnienie dochodzonych należności, na co wierzyciel udzielił odpowiedzi, że należności są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, a ponadto obszerny i zawiły stan sprawy, w tym w związku ze zmianą w toku postępowania egzekucyjnego przepisów regulujących kwestię przedawnienia egzekwowanych składek, wymagały analizy, a tym samym nakładu pracy i stosownego czasu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 175 § 1 i art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie jej zgodności z prawem, co polega na orzekaniu w sprawach skarg na, w szczególności, postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie (por. art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.).

Należy także wyjaśnić, że art. 119 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, to sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, z art. 120 p.p.s.a. wynika natomiast, że w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Taki właśnie tryb postępowania został zastosowany do rozpoznania przez sąd niniejszej sprawy.

W ocenie sądu skarga nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Zdaniem sądu należy zaakceptować stanowisko organów obu instancji, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że należności objęte wystawionym przez KRUS tytułem wykonawczym nr [...] uległy przedawnieniu: składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 2002 r. – z 31.10.2012 r., a takie same składki za I, II i III kwartał 2003 r. – odpowiednio z: 31.01., 30.04. i 31.07.2013 r. W tym zakresie organy prawidłowo odwołały się do regulacji zawartych w art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (wg stanu z 1.05.2004 r. – Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w związku z art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25 ze zm.) – za okres do 1.05.2004 r., a później - art. 41b tej drugiej ustawy, zaś w uzasadnieniach wydanych postanowień trafnie i jasno wyjaśniły znaczenie tych przepisów dla kwestii oceny przedawnienia egzekwowanych należności, podobnie jak i zmiany art. 41b ust. 1 tej ustawy wraz z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232 poz. 1378). Następnie zasadnie, w tym z uwzględnieniem ocen prawnych przedstawionych w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] z 6 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 1426/15, i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 1138/18 (por. art. 153 i art. 170 p.p.s.a.), organy wywiodły, że z akt sprawy nie wynika, aby wystąpiły zdarzenia, które spowodowałyby przerwanie lub wstrzymanie biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności.

Na marginesie należy wskazać, że na obecnym etapie postępowania ustalenie, o którym mowa wyżej, nie jest kwestionowane ani przez skarżącego, ani przez wierzyciela.

Wobec powyższego, skoro prawidłowo zostało ustalone, że należności egzekwowane na podstawie wymienionego tytułu wykonawczego uległy przedawnieniu, jako zgodne z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy ocenić postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tego tytułu wykonawczego.

W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący nie sformułował w skardze zarzutów zmierzających do podważenia zgodności z prawem umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia egzekwowanych obowiązków, natomiast stanowczo zakwestionował zasadność samego pobranie środków pieniężnych na poczet tych obowiązków (w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego) oraz niedokonanie ich zwrotu, a także długotrwałe procedowanie organów w przedmiocie jego wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W związku z twierdzeniami skargi należy zatem podnieść, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Regulacja ta oznacza w szczególności, że sąd, formułując oceny co do zgodności z prawem działań organów administracji publicznej, nie może wyjść poza podmiotowy i przedmiotowy zakres wyznaczony treścią zaskarżonego aktu. Wobec tego, w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżonego postanowienia jest wyłącznie umorzenie postępowania egzekucyjnego, sąd jest uprawniony do wyrażenia ocen prawnych tylko w tym zakresie i nie może w niniejszej sprawie zajmować stanowiska co do zgodności z prawem wszczęcia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego lub zastosowania w nim środka egzekucyjnego. Również zagadnienia dotyczące naprawienia ewentualnej szkody, jeżeli została skarżącemu wyrządzona, nie należą do niniejszego postępowania.

W związku z powyższym wyjaśnić także należy, że sąd dostrzega, że w przedstawionych mu aktach sprawy znajdują się pisma skarżącego, w których podnosił on kwestię zwrotu wyegzekwowanej od niego kwoty wraz z odsetkami. Dotyczy to nie tylko pisma z [...].08.2014 r., które ostatecznie zostało potraktowane jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego (wszczynające postępowanie w niniejszej sprawie), ale także np. skierowanego do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej pisma z [...].05.2019 r. Na pismo to organ II instancji udzielił odpowiedzi z [...].05.2019 r., w której stwierdził między innymi, że niezwłocznie po otrzymaniu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy "(...) wykona wyrok poprzez wydanie stosownego rozstrzygnięcia oraz zostanie przeprowadzona procedura mająca na celu zwrot wyegzekwowanych należności wraz z odsetkami", a w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ poinformował skarżącego, że organ egzekucyjny zwróci mu koszty egzekucyjne niezwłocznie po tym, jak postanowienie stanie się ostateczne, zaś co do kwoty wyegzekwowanych składek wyjaśnił, że z wnioskiem o ich zwrot należy się zwrócić do KRUS. Wskazać należy, że wyjaśnienia te nie mają waloru rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania zwrotu wyegzekwowanych należności, ich charakter jest jedynie informacyjny.

Jeśli natomiast chodzi o wydane przez organ egzekucyjny, na podstawie art. 123 § 1 i art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) w związku z art. 18 u.p.e.a., postanowienia o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy, co skarżący traktuje jako zwłokę i uchylanie się od wykonania wyroku sądu, to stwierdzić należy, że długotrwałość, a nawet ewentualna przewlekłość, postępowania nie ma wpływu na treść zaskarżonego postanowienia, a zatem nie uzasadnia uwzględnienia skargi na to postanowienie (por. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W związku zaś z żądaniem skarżącego, aby sąd wyciągnął konsekwencje z bezzasadnego - w ocenie skarżącego – przedłużania postępowania, należy zauważyć, że sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie znane jest z urzędu, że od 25.11.2019 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym [...] pozostaje w toku sprawa ze skargi skarżącego na przewlekłe prowadzenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. postępowania w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.