Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 23/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędzia WSA Alicja Palus (spr.) Protokolant Elżbieta Ptak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 lutego 2015 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącego R. S. kwotę 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. (znak:[...] ) Prezydent W. działając z urzędu orzekł na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) i art. 104 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego o wymeldowaniu R.S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. B. [...] we W.

W uzasadnieniu decyzji organ orzekający podał m.in., że postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte z urzędu w dniu 17 marca 2014 r. w związku z pismem skierowanym do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego W. przez Zastępcę Dyrektora Departamentu Nieruchomości i Eksploatacji dotyczącym wymeldowania R. S. z miejsca pobytu stałego w opisanym wcześniej lokalu.

Z pisma tego wynikało ponadto, iż Gmina W. wypowiedziała R.S. oraz B.S. najem przedmiotowego lokalu ze skutkiem prawnym na dzień 31 maja 2010 r. Jednocześnie do pisma załączono kserokopię notatki służbowej z wizji mieszkaniowej przeprowadzonej w dniu 27 lutego 2014 r. przez pracowników zarządcy nieruchomości, tj. Zarządu Zasobu Komunalnego we W., w trakcie której ustalono, że R.S. od dłuższego czasu nie zamieszkuje w ww. lokalu, co potwierdziła sąsiadka z mieszkania nr[...].

Zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało skierowane do R.S. na adres zameldowania.

Następnie Prezydent W. podał w uzasadnieniu, że w dniu 26 marca

2014 r. w siedzibie organu stawiły się: była żona strony – B. S. oraz córka – E.S., które zostały przesłuchane do protokołu w charakterze świadka. B.S. oświadczyła, że wraz z byłym mężem byli najemcami przedmiotowego lokalu, ale z powodu zadłużenia w maju 2010 roku wypowiedziano im umowę tego najmu. Obecnie w lokalu zamieszkuje tylko ona z córkami, a były mąż nie mieszka w nim od około 10 lat. Zabrał swoje rzeczy, ale nie wiadomo, czy wszystkie, gdyż pokój, który on użytkował, zostawił zamknięty na klucz i ani ona, ani córki nie mają dostępu do tego pomieszczenia. Jednocześnie R.S. nie posiada obecnie kluczy do mieszkania, gdyż w grudniu 2013 roku zepsuł się zamek w drzwiach i trzeba było wymienić go na nowy. B. S. wyjaśniła ponadto, że aktualnie były mąż mieszka u swojej siostry przy ul. O., zaś w czasie minionych 10 lat raz na rok pokazywał się w mieszkaniu, na klatce bądź na podwórku, aby sąsiedzi widzieli, że się pojawia w domu, ale od opuszczenia lokalu nie ponosił opłat za mieszkanie. Na adres zameldowania nie przychodziła do niego żadna korespondencja, dopiero ostatnio przyszło awizo i córka dała mu znać o tym, a gdy przyszedł odebrać to awizo, wówczas się zorientował, że został zmieniony zamek i zrobił córce awanturę z tego powodu. Natomiast E.S. oświadczyła, że chce zeznawać, chociaż nie była wzywana i potwierdziła, iż wprawdzie sąd w wyroku rozwodowym rodziców ustalił sposób korzystania przez nich z mieszkania na czas wspólnego zamieszkiwania, przydzielając ojcu jeden pokój, jednak od około 2005-2006 roku ojciec nie mieszka już w miejscu zameldowania. Pokazywał się tylko raz na jakiś czas, przychodził na chwilkę, po czym opuszczał mieszkanie. Ostatnio przyszedł na chwilę w listopadzie 2013 roku, podpisał jakiś dokument i wyszedł z domu. Wyjaśniła ponadto, że ojciec zabrał z domu jakieś swoje rzeczy osobiste, ale nie wiadomo, czy wszystkie, gdyż jego pokój został zamknięty na klucz. Obecnie ojciec mieszka u swojej siostry przy ul. O. w domu po rodzicach i nie ma kluczy do spornego lokalu, gdyż w listopadzie 2013 roku został zmieniony zamek w drzwiach, ponieważ stary się zepsuł. Dodała, że jak przyszło awizo z urzędu, to poinformowała ojca telefonicznie o tym fakcie, a przy odbiorze awiza ojciec dowiedział się o zmianie zamka i zażądał, aby mu dorobić klucz, ale go nie dostał, gdyż nie mieszka w tym lokalu.

Ponadto, w uzasadnieniu wyjaśniono, że w tym samym dniu do organu prowadzącego postępowanie w sprawie zgłosił się R.S. i zeznał do protokołu, że w 2002 roku rozwiódł się z B.S., a w wyroku rozwodowym sąd ustalił sposób korzystania przez nich ze spornego mieszkania, przydzielając mu do wyłącznego korzystania jeden z pokoi. Jednakże od 10 lat ma utrudnione zamieszkiwanie w tym lokalu przez byłą żonę i córki, wyrzucono go z kuchni, nie dano mu klucza do łazienki i nie ma dostępu do wody, potem wyrzucono jego rzeczy z przedpokoju, a 3 lata temu pozbawiono go także dostępu do piwnicy i nie ma gdzie trzymać opału, a w tym mieszkaniu trzeba palić w piecu. Odcięto mu również dopływ prądu do jego pokoju, dlatego zamieszkał u swojej siostry i przestał kilka lat temu ponosić opłaty za mieszkanie, skoro nie ma możliwości korzystania z tego lokalu. Wyjaśnił ponadto, że nie wiedział, iż gmina wypowiedziała umowę najmu. Dodał, że zabrał z domu część swoich rzeczy, tj. ubrania "sezonowe", a jak potrzebuje, to przychodzi do mieszkania i wymienia sobie rzeczy. W swoim pokoju, który jest zamknięty na klucz, ma swoje meble, telewizor, bibliotekę i część ubrań. Czasami latem śpi w domu i nocuje tam przez parę dni, a zimą nocuje u siostry. Ostatnio nocował w miejscu zameldowania jesienią 2013 roku przez parę dni, ale teraz nie ma kluczy do domu, gdyż został zmieniony zamek. Musiało to nastąpić niedawno, gdyż jeszcze miesiąc wcześniej wchodził normalnie do lokalu, więc kłamstwem jest, że zamek został zmieniony w listopadzie lub grudniu. Dodał, że może jeszcze w tym samym dniu dostanie klucz od starszej córki, ale korespondencję kazał kierować na adres siostry. Wyjaśnił ponadto, że nie kierował do sądu sprawy o ochronę naruszonego posiadania, gdyż trzeba ponosić za to spore koszty, tylko zgłaszał na Policji problem z mieszkaniem, gdzie mu poradzono, że może wyważyć drzwi łomem, ale on nie chce rozwiązywać tego konfliktu siłowo, gdyż mógłby zostać oskarżony o napaść.

Uzasadniając podjęte orzeczenie Prezydent W. wskazał również, że w dniu 8 maja 2014 r. – po wcześniejszym skierowaniu zawiadomienia w trybie art. 10 § 1 i art. 81 kpa – w siedzibie organu stawił się ponownie R.S. i powtórzył, że od 10 lat ma utrudnione zamieszkiwanie w lokalu i nie zamieszkał, w nim ponownie, ale dzień wcześniej wieczorem dostał klucz do domu i zaniósł tam zimowe ubrania, a zabrał letnie. Oświadczył, że nie nocował w domu, gdyż najpierw musi posprzątać swój pokój, ponadto nadal ma utrudniony dostęp do kuchni i łazienki, gdyż są one zamknięte na klucz i nie ma dostępu do bieżącej wody. R.S. wyjaśnił także, iż jest już prąd w jego pokoju i w ciągu weekendu ma zamiar doprowadzić swój pokój do użytku i w nim zamieszkać, ale mieszkać tam będzie mógł tylko przez parę miesięcy przez okres letni, gdy jest ciepło, gdyż jesienią i zimą nie ma takiej możliwości, ponieważ trzeba palić w piecu, a on nie ma gdzie trzymać opału.

W dalszej części uzasadnienia organ orzekający wyjaśnił, treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i wskazał, że zamiaru zamieszkiwania w spornym lokalu w okresie letnim nie można uznać za stałe zamieszkiwanie, a ponadto zwrócił uwagę, że do chwili obecnej strona nie podjęła żadnych środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z mieszkania i przeniosła swoje centrum życiowe do innego miejsca, tj. do mieszkania siostry.

Od opisanej powyżej decyzji odwołanie wniósł R.S., podnosząc w nim, że sąd w wyroku rozwodowym przydzielił mu jeden pokój w spornym lokalu, a organ gminy powołał się jedynie na jednorazową wizję lokalową przeprowadzoną przez zarządcę nieruchomości oraz zeznania byłej żony oraz córki. Ponadto powtórzył, że ma utrudnione zamieszkiwanie w domu i to od czasu rozwodu, mimo iż zgodnie z wyrokiem sądu ma prawo korzystania z mieszkania w sposób określony w tym wyroku, ale brak miejsca do składowania opału jest główną przyczyną chwilowego nieprzebywania przez niego w tym lokalu w okresie zimowym. Podał też, że była żona dwa razy wymieniała zamki w drzwiach i przez długi czas nie miał kluczy do domu, co mogą potwierdzić zeznania jego siostry, a wszczynane kłótnie uniemożliwiły normalne funkcjonowanie w tym lokalu, zatem nie opuścił go dobrowolnie, lecz został z niego usunięty w drodze przymusu psychicznego i bezprawnych działań współlokatorek, czego dowodem jest złożenie stosownego zawiadomienia do prokuratury. Zaistniała sytuacja zmusiła go więc do czasowego przeniesienia się do mieszkania siostry, ale sporny lokal jest nadal miejscem, z którym łączy go zamiar stałego pobytu, a zgodnie z orzecznictwem sądów do wymeldowania go nie wystarczy tylko jego rzeczywiste nieprzebywanie w lokalu. Do odwołania załączył kserokopie dokumentów.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda D. decyzją z dnia [...]r. (znak:[...]), wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 powoływanej wcześniej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Natomiast w postępowaniu administracyjnym w sprawie o wymeldowanie osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego należy dokonać oceny stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Ponadto opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie w nim, ale i zamiar opuszczenia tego lokalu, przy czym zamiar ten można określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Istotne znaczenie w sprawie o wymeldowanie ma również ustalenie, czy osoba przedsiębrała środki zmierzające do przywrócenia możliwości zamieszkiwania w danym lokalu.

Jednocześnie organ wskazał w uzasadnieniu, że w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości sam fakt opuszczenia lokalu przy ul. B. [...] m. [...] we W. przez R. S., gdyż potwierdzili go nie tylko świadkowie, ale osobiście sam odwołujący się - zarówno w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, jak i w treści odwołania, dlatego nie było konieczne przesłuchiwanie w sprawie kolejnych świadków. Istotą sprawy jest zatem ustalenie, czy było to opuszczenie trwałe i dobrowolne. Była żona i córka strony oświadczyły, że ww. osoba nie mieszka w spornym lokalu od około 10 lat i w tym okresie jedynie sporadycznie przychodziła do domu na chwilę, aby sąsiedzi widzieli, że pojawia się w miejscu zameldowania, a na stałe mieszka obecnie u swojej siostry. Również sąsiadka poinformowała zarządcę budynku, że R.S. od dłuższego czasu nie zamieszkuje w przedmiotowym mieszkaniu. Natomiast odwołujący się oświadczył, że powodem opuszczenia przez niego miejsca zameldowania było utrudnianie mu zamieszkiwania po rozwodzie przez współlokatorki oraz wszczynanie kłótni, co uniemożliwiało mu normalne funkcjonowanie, dlatego czasowo przeniósł się do swojej siostry, a fakt utrudniania mu zamieszkiwania zgłosił organom ścigania, zatem opuszczenie przez niego mieszkania nie było dobrowolne.

W dalszej argumentacji Wojewoda D. odwołał się do orzecznictwa administracyjnego, a następnie wyjaśnił, że organ administracji publicznej może wziąć pod uwagę jedynie skuteczne działania mające na celu przywrócenie posiadania lub powrót osoby do lokalu, bowiem tylko takie działania mogą skutkować uznaniem przez organ, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, a co za tym idzie brak byłoby wówczas podstaw do wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ wskazał, na zawarte w odwołaniu twierdzenia R.S., że fakt utrudniania mu zamieszkiwania w spornym lokalu został zgłoszony do Prokuratury, a więc podejmował stosowne środki prawne. Stwierdził, że w przedłożonej przez niego kopii postanowienia Prokuratura Prokuratury Rejonowej dla W. – Ś. sygn. akt 1 Ds. 7671/2004 z dnia 18 lutego 2005 r. wynika, że dochodzenie w sprawie utrudniania odwołującemu się zamieszkiwania w spornym lokalu przez B. S. zostało umorzone wobec niestwierdzenia przestępstwa, zatem nie można uznać powyższego za podjęcie skutecznych środków prawnych umożliwiających stronie powrót do miejsca zameldowania.

Następnie Wojewoda D. wyjaśnił w uzasadnieniu, że przesłanką konieczną do umożliwienia wydania decyzji o wymeldowaniu jest również to, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce zameldowania towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie ma to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. W niniejszej sprawie odwołujący się stwierdził, że zachowanie byłej żony i córek uniemożliwiało mu zamieszkiwanie w spornym lokalu, dlatego zamieszkał czasowo u siostry, jednak po otrzymaniu nowych kluczy do mieszkania ma zamiar uporządkować swój pokój i zamieszkać w tym lokalu, jednak będzie mógł w nim przebywać tylko przez parę miesięcy, tj. w okresie letnim. Natomiast w pozostałym okresie nie ma możliwości zamieszkiwania w miejscu zameldowania, bowiem nie ma gdzie składować opału, a w mieszkaniu tym trzeba palić w piecach.

Biorąc pod uwagę powyższe oświadczenie odwołującego się, iż dopiero zamierza zamieszkać w spornym lokalu i to jedynie czasowo, a ponadto niepodejmowanie skutecznych środków prawnych w celu powrotu do tego mieszkania oraz zamieszkiwanie od wielu lat u siostry, należy uznać, iż strona świadomie podjęła decyzję o zmianie miejsca zamieszkania i skoncentrowaniu swoich spraw w innym miejscu pobytu.

Odnosząc się natomiast do kwestii przyznania przez sąd w wyroku rozwodowym jednego pokoju do wyłącznego korzystania przez odwołującego się, czego – zdaniem strony - organ gminy w ogóle nie wziął pod uwagę, lecz powołał się jedynie na zeznania świadków i wizję lokalową organ odwoławczy stwierdził, iż wyrok ten zapadł w innych okolicznościach faktycznych. R.S. mógł korzystać z jednego pokoju przez czas wspólnego zamieszkiwania z byłą żoną a - jak wykazano powyżej - świadomie zrezygnował ze wspólnego zamieszkiwania. Ponadto wypowiedziana została umowa najmu tego lokalu, a właściciel mieszkania, tj. Gmina W. wszczęła postępowanie o wymeldowanie ww. osoby z przedmiotowego lokalu.

W zakończeniu uzasadnienia Wojewoda D. wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych miejsce stałego pobytu osoby jest to miejsce, w którym osoba realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, a żadnej z tych funkcji odwołujący się nie realizuje w spornym lokalu, lecz od około 10 lat jedynie sporadycznie pojawia się w nim, np. w celu wzięcia czegoś z zamkniętego pokoju. Wobec powyższego dalsze utrzymywanie w ewidencji ludności zapisu, iż miejscem stałego pobytu odwołującego się jest przedmiotowy lokal oznaczałoby utrzymywanie fikcji meldunkowej. Poza tym stanowiłoby to naruszenie art. 10 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu jedynie potwierdzenie faktu pobytu danej osoby w tym lokalu. Jednocześnie zgodnie z zapisami tej ustawy rejestrowanie danych dotyczących osób i miejsca ich pobytu należy do organów gmin i dane te powinny odzwierciedlać stan faktyczny, a nie tworzyć fikcję meldunkową. Z tych względów na organach gmin prowadzących ewidencję ludności spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich działań prawnych w celu zapewnienia zgodność zapisów tej ewidencji z faktycznym miejscem pobytu osób, podlegających obowiązkowi meldunkowemu.

Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym zakwestionował R.S. poprzez skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W petitum skargi działający imieniem skarżącego pełnomocnik – zaskarżając decyzję Wojewody D. w całości – zarzucił jej:

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, że niepodjęcie skutecznych środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu stanowi o dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych prowadzi do wniosku, że każde zachowanie osoby fizycznej świadczące o nie godzeniu się z bezprawnym pozbawieniem dostępu do lokalu świadczy o braku dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu;

- naruszenie prawa materialnego, a to art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, polegającym na wydaniu decyzji o wymeldowaniu R.S. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. B. [...] we W. przy jednoczesnym braku ustaleń dotyczących miejsca zamieszkania strony w dacie wydania decyzji w postępowaniu odwoławczym, w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu przed organem I Instancji wynikało, że skarżący przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej odzyskał możliwość zamieszkiwania w lokalu i pojął kroki zmierzające do zamieszkania w lokalu;

- naruszenie przepisów postępowania a to art. 7 k.p.a., polegające na nie podjęciu przez organ czynności zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego na dzień wydania decyzji w postępowaniu odwoławczym.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik R.S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi przedstawiona została argumentacja stanowiąca rozwinięcie zarzutów sformułowanych w jej petitum. Pełnomocnik skarżącego wskazał w nim m.in., że dla zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się nowym miejscem i urządzenia w nim owego trwałego centrum życiowego.

Powołując się na judykaturę administracyjną pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że przesłanki ustawowe wymeldowania nie są spełnione wówczas, gdy opuszczenie lokalu było poprzedzone, czy też spowodowane przymusem fizycznym lub psychicznym.

Ponadto w ocenie skarżącego Wojewoda D. w wydanej przez siebie decyzji dokonał błędnej wykładni przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przyjmując, że tylko skuteczne podjęcie środków prawnych może stanowić podstawę do uznania przez organ, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne.

Nawet gdyby pogląd ten podzielić, nie sposób wywiesić z niego tezy, że elementem koniecznym wyłączenia dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu jest skuteczność podejmowanych działań prawnych.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego dalej idących przesłanek opuszczenia miejsca pobytu stałego nie da się wywieść ani w drodze wykładni językowej, ani celowościowej. W każdym przypadku, gdy odmowę wymeldowania z pobytu stałego stanowi brak dobrowolności opuszczenia stałego miejsca pobytu, dochodzi do pozornego wyłomu z zasadzie zgodności danych ewidencyjnych ze stanem faktycznym. Wyłom ten jest jednak dlatego pozorny, że wybór przez stronę konkretnego miejsca pobytu stałego nie stanowi o obowiązku ciągłego korzystania z danego lokalu, pod pojęciem stałego pobytu należy rozumieć wolę i możliwość skoncentrowania w danym lokalu interesów życiowych danej osoby, nie zaś powinność noclegu.

Skarżący podjął środki prawne, a więc uznać należy, że nie godził się z takim stanem rzeczy, a opuszczenie przez niego lokalu nie miało charakteru dobrowolnego.

Ponadto w ocenie pełnomocnika R. S. zaskarżona decyzja Wojewody D. została wydana takie z naruszeniem przepisu art. 7 k.p.a. nakładającego na organy postępowania obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ rozstrzygający sprawę administracyjną winien z urzędu brać pod uwagę stan faktyczny istniejący w chwili wydania decyzji. Zasada ta dotyczy także postępowania odwoławczego, które w obowiązującym modelu ma charakter w pełni merytoryczny, a brak ustaleń koniecznych dla oceny zastosowania normy prawa materialnego stanowi o jego niewłaściwym zastosowaniu.

W odpowiedzi na skargę przedstawionej w piśmie doręczonym Sądowi w dniu 25 września 2014 r. Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi, uznając zarzuty w niej zawarte za niezasadne i podtrzymał stanowisko przyjęte w sprawie przy orzekaniu.

Na rozprawie wyznaczonej na dzień 17 lutego 2015 r. pełnomocnik substytucyjny skarżącego i skarżący oświadczyli, że podtrzymują skargę i wnioski w niej zawarte.

Wojewódzki Sąd Administracyjnego podejmując orzeczenie w sprawie uwzględnił następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Należy przede wszystkim wyjaśnić, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sady administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub tryb podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacia wydania zaskarżonego aktu.

Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdził naruszenie prawa obligujące do uwzględnienia skargi poprzez zastosowanie w sprawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) wskazującego na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przy jednoczesnym skorzystaniu z dyspozycji art. 135 wskazanego aktu, z którego wynika, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Materialnoprawną podstawę orzekania w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy powoływanej wcześniej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należącej do sfery prawa administracyjnego. Jej realizowanie powierzono organom administracji publicznej wskazanym w tym akcie, które uprawione są do prowadzenia postępowania i załatwienia sprawy w sposób określony w kodeksie postępowania administracyjnego. Podejmowane w tym zakresie działania procesowe organów administracji publicznej podporządkowane są zasadzie praworządności zawartej w art. 6 kpa i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wymaga ona bezwzględnej zgodności z prawem każdej czynności procesowej, w tym czynności orzeczniczej, podejmowanej przez organ administracyjny, działający zgodnie z kompetencją przyznaną mu przepisami ustrojowymi, materialnymi i formalnymi. W doktrynalnym ujęciu podstępowanie administracyjne traktowane jest jako zorganizowany proces stosowania prawa, w którym pierwszorzędne znaczenie ma ustalenie normy prawa odpowiedniej dla rozstrzygnięcia sprawy, poprzez które następuje konkretyzacja uprawnienia lub obowiązku podmiotu legitymowanego wg kryteriów ustalonych w art. 28 i art. 29 kpa. Każda ingerencja w sferę prawną podmiotu przez organ działający w warunkach wcześniej wskazanych może odbywać się wyłącznie na podstawie konkretnych przepisów prawa materialnego odpowiedniej rangi, do których stosowania uprawniony jest organ prowadzący postępowanie i posiadający kompetencję orzeczniczą (decyzyjną).

W literaturze przedmiotu na etapach zorganizowanego procesu stosowania prawa wyróżnia się m.in. ustalenie, jak norma obowiązuje w zakresie niezbędnym dla potrzeb rozstrzygnięcia i ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy (np. J. Wróblewski: Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972; B. Adamiak, J. Borkowski. KPA komentarz, Warszawa 2006).

Gwarancją prawidłowego zastosowania w sprawie przepisu prawa materialnego jest poprzedzenie tej czynności postępowaniem wyjaśniającym przeprowadzonym z uwzględnieniem zasad zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 kpa. W przepisach tych ustawodawca postanowił, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i własny interes obywateli (art. 7) oraz zobligował organ administracji publicznej do zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1).

W ocenie Sądu czynności organów orzekających w sprawie w postępowaniu instancyjnym w zakresie, którego dotyczą wskazane powyżej przepisy nie zostały podjęte w sposób zgodny z prawem.

Zgodnie z powołanym w podstawie prawnej decyzji rozstrzygającej przedmiotową sprawę przepisem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis ten obliguje zatem organ do decyzyjnego rozstrzygania w sytuacji stwierdzenia zaniedbania przez określoną osobę wykonania obowiązku meldunkowego, który w takim przypadku polega na obowiązku wymeldowania się z miejsca pobytu stałego z chwilą jego opuszczenia (art. 4 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 powołanej powyżej ustawy). Warunkiem ingerencji organu w trybie i na zasadach unormowanych omawianym przepisem jest zaistnienie przesłanek zawartych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, tzn. przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz przesłanki niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 powoływanej ustawy jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.

W tym kontekście należy też wyjaśnić, że stwierdzenie przesłanki "faktycznego opuszczenia miejsca pobytu stałego" może nastąpić w przypadku ustalenia faktu niezamieszkiwania danej osoby w lokalu, w którym posiada ona zameldowanie na pobyt stały, a następnie stwierdzenia, że opuszczenie przez tę osobę tego lokalu (miejsca pobytu stałego) miało charakter dobrowolny i trwały (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 370/12, Lex nr 1253909).

Zagadnienie dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu jest bogato komentowane w judykaturze. Przyjmuje się, że dobrowolność opuszczenia miejsca pobytu stałego musi wynikać z własnej woli zainteresowanej osoby a nie z powodu presji czy bezprawnego działania innych osób. Oznacza to, że o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 468/12, Lex nr 1248682). O tym natomiast, czy opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego ma charakter trwały świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem ale zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 654/12, Lex nr 1305805; wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 1058/11, Lex nr 1109944).

Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że prowadzone przez organy administracji postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej wymeldowania każdorazowo musi być nakierowane na ustalenie, czy opuszczenie przez daną osobę lokalu nosi cechy trwałości i dobrowolności. Ustalenia te muszą być dokonane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267), regulujące postępowanie wyjaśniające (dowodowe). Należy także zaznaczyć, że w postępowaniu o wymeldowanie osoby z miejsca stałego pobytu w trybie art. 15 ust. 2 ustawy organ powinien brać pod uwagę stan faktyczny istniejący w dacie opuszczenia przez nią lokalu. Odnosi się to jednak wyłącznie do oceny kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu. Natomiast jeśli chodzi o ocenę zamiaru opuszczenia lokalu i jego realizację, a także o ocenę trwałości opuszczenia lokalu, organ winien uwzględnić również okoliczności, jakie wystąpiły w późniejszym okresie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1045/13, Lex nr 1407532).

W orzecznictwie sądowo administracyjnym zwraca się też uwagę, że przesłanką dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu trzeba oceniać na tle konkretnej sytuacji, a także na konieczność ustalenia poprzez obiektywnie stwierdzone okoliczności, czy osoba zainteresowana uzewnętrznia w jakiś sposób wolę powrotu do lokalu, w którym jest zameldowana (np. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 644/13, nie publ.). W wyroku z dnia 15 lutego 2007 r. (sygn. akr IV SA/Wa 2415/06, Lex nr 318085) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że fakt, iż strona posiada nadal klucze do lokalu, że znajdują się tam jej rzeczy osobiste i że utrzymuje w jakiejkolwiek formie więzi z miejscem zameldowania świadczy o tym, że nie zrezygnowała ona z uprawnienia do przebywania w tym lokalu i zamierza do niego powrócić. W judykaturze administracyjnej podkreślono też, że do okoliczności istotnych w sprawach o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponadto 3 miesiące należy kwestia obiektywnej możliwości realizacji woli przebywania w lokalu, którego dotyczy postępowanie (np. wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123; z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969).

W tak określonych warunkach prawnych obowiązkiem organu administracji w sprawie o wymeldowanie jest nie budzące wątpliwości ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanek do wymeldowania wskazanych w omawianym przepisie art. 15 ust. 2 powoływanej wcześniej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Zdaniem Sądu organy właściwe instancyjnie orzekając w rozpoznawanej sprawie o wymeldowaniu R. S. z miejsca pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. B. [...] we W. nie wykazały w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanek uprawniających do orzeczenia o wymeldowaniu w trybie wskazanego powyżej przepisu.

Okolicznością niekwestionowaną jest nieprzebywanie przez R. S. w sposób stały w lokalu przy ul. B. [...] m. [...] we W. Potwierdziły ten fakt zeznania świadków: B.S. i E.S., oświadczenia lokatorki mieszkania nr [...] przy ul. B. [...] we W. i przyznał to skarżący.

Ustalając natomiast dobrowolność sposobu opuszczenia przedmiotowego lokalu przez R.S. organy poza dokonywaną oceną i dokonywanymi w sprawie czynnościami wyjaśniającymi pozostawiły oświadczenia skarżącego o utrudnianiu mu przez byłą żonę i córkę przebywania w przyznanym do wyłącznego korzystania w wyroku orzekającym rozwiązanie małżeństwa z B.S., pokoju i korzystania z pomieszczeń wspólnych, pozbawienie go dostępu do pomieszczeń wspólnych, pozbawienie go dostępu do pomieszczeń kuchni i łazienki, a tym samym dostępu do bieżącej wody, pozbawienie dopływu prądu do przyznanego pokoju i uniemożliwienie ogrzewania go poprzez zamknięcie pomieszczenia piwnicznego, w którym był składowany opał, wynoszenie rzeczy osobistych z przedpokoju i wywoływanie scysji i awantur we wspólnym mieszkaniu.

Podobnie przypisując R.S. zamiar trwałego opuszczenia przedmiotowego lokalu przejawiający się w woli przeniesienia swojego centrum życiowego w inne miejsce, organy nie odniosły się do faktów potwierdzonych zebranym w sprawie materiałem dowodowym, na które zresztą skarżący powoływał się w toku postępowania instancyjnego, a mianowicie posiadania kluczu do mieszkania, pozostawienia w nim (w pokoju przyznanym do wyłącznego korzystania), mebli, sprzętów, książek, odzieży i innych przedmiotów osobistych, pominęły też deklarowaną przez R.S. wolę powrotu na stałe do przedmiotowego lokalu oraz nie oceniły obiektywnej możliwości zrealizowania tej woli.

W uznaniu Sądu organy orzekające w postępowaniu jurysdykcyjnym, pozostawiając opisane powyżej okoliczności poza zakresem dokonywanych w sprawie ustaleń i rozważań, naruszyły przepisy postępowania, powołane na wstępie, w sposób który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny – stosownie do przepisu art. 145 §1 pkt 1 i lit. c powołanej wcześniej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Klauzula zawarta w pkt. II wyroku wynika z obowiązku zastosowania przez Sąd przy orzekaniu o uwzględnieniu skargi przepisu art. 152 wskazanej powyżej ustawy, a orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnione jest treścią art. 200 tej samej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Za tak określone koszty Sąd uznał kwotę wpisu uiszczonego od skargi oraz koszty związane z udziałem pełnomocnika, określone taryfowo.

Rozpoznając sprawę ponownie organ orzekający powinien uwzględnić uwagi Sądu zawarte w uzasadnieniu.

PM 10.03.2015 r.