Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 289/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 216 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 12 ust. 5
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi Z. G., M. G., G. N. na decyzję Wojewody z dnia 20 stycznia 2017r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 20 czerwca 2016 r. nr [...], na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 98 ust. 1 i art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1998 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 782 ze zm., dalej: u.g.n.), umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], obręb S., ark. mapy [...], część działki nr [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w P. jako własność Miasta P. .

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że w dniu 9 września 2015 r. wniosek o zwrot ww. nieruchomości złożyły Z. G., M. G. i G. N.. Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r. nr [...].[...]0Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...] do załatwienia niniejszej sprawy. W dniu 16 października 2015 r. Starosta wszczął niniejsze postępowanie i wezwał wnioskodawczynie do przedłożenia postanowień spadkowych i dokumentów wywłaszczeniowych, zawiadamiając o terminie załatwienia sprawy do dnia 30 czerwca 2016 r. W odpowiedzi wnioskodawczynie przesłały organowi kopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...] w G. z dnia 9 lipca 2002 r. [...] Ns [...] o nabyciu spadku po J. G. oraz decyzję Kierownika Urzędu Miejskiego w P. z dnia 22 maja 1989 r. znak [...] ustalającą odszkodowanie za działkę nr [...]. Następnie Urząd Miasta [...] udzielił Staroście informacji, że przedmiotowa działka jest przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezydenta Miasta [...] na wniosek Z. G., M. G. i G. N. o nabycie części tej działki. Wskazano, że do czasu zakończenia sprawy o zwrot nieruchomości dysponowanie nieruchomością miejską jest niemożliwe. Urząd Miasta [...] podał też, że nieruchomość ta w planie zagospodarowania przestrzennego miasta P. z 1975 r., który obowiązywał w latach 1975-1994 znajdowała się na terenie zieleni umiarkowanego i okresowego użytkowania z możliwością lokalizacji ogródków działkowych. Z kolei w planie miejscowym ogólnym miasta P. z 1994 r. obowiązującym w latach 1994-2003, działka ta była oznaczona jako teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej niskiej w rejonie o przewadze funkcji osiedli mieszkaniowych o różnej formie intensywności, strefie pośredniej – intensywnego zagospodarowania mieszkaniowego i produkcyjno-magazynowego (symbol [...]).

W tym stanie rzeczy Starosta uznał postępowanie na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. za bezprzedmiotowe. Stwierdził, że decyzją Urzędu Miejskiego w P. z dnia 22 maja 1989 r. ustalono odszkodowanie na rzecz J. G. za działkę nr [...] o pow. 18 m2, której własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa w związku z wydzieleniem jej pod budowę ulicy z nieruchomości objętej podziałem na kwotę [...]zł. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że ostateczną decyzją z dnia 15 stycznia 1987 r. nr [...] został zatwierdzony projekt podziału nieruchomości nr [...]. Działka ta została wydzielona z nieruchomości objętej podziałem pod budowę ulicy i jej własność na podstawie art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm., dalej: u.g.g.w.n.) przeszła na Skarb Państwa.

Starosta wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 5 zd. pierwsze tej ustawy podział nieruchomości stanowił, iż grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność Państwa z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości, pomniejszonym o należności z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolnej i leśnej. Zgodnie zaś z art. 98 ust. 1 u.g.n. działki gruntu wydzielone pod drogi publicznej: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe – z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się odpowiednio przy wydzieleniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Zdaniem Starosty z powołanych przepisów wynika, że decyzja z dnia 15 stycznia 1987 r. została wydana po uprzednim złożeniu wniosku o podział nieruchomości przez jej właściciela – J. G.. Zatem inicjatywa związana ze zmianą właściciela została podjęta przez J. G., co oznacza, że nieruchomość w postaci działki nr [...] nie została w ogóle wywłaszczona. Organ wyjaśnił, że instytucja wywłaszczenia jest bowiem instrumentem umożliwiającym władzy publicznej ingerencję w sferę cudzej własności jest pozbawienie bądź ograniczenie prawa własności. Zaznaczono, że art. 216 u.g.n. nie obejmuje przepisów u.g.g.w.n., na mocy których na własność Skarbu Państwa przechodziły grunty pod drogi w związku z zatwierdzeniem podziału nieruchomości nie będącym w swojej istocie wywłaszczeniem. Dlatego Starosta uznając, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe orzekł jak na wstępie.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczynie podniosły, że w 1987 r. ich matka J. G. wystąpiła do Urzędu Miejskiego [...] z wnioskiem o podział nieruchomości przy ul. [...] w P., stanowiącej wówczas jej własność. Jak podały, z nieruchomości tej wydzielono pod budowę ulicy – na podstawie art. 12 u.g.g.w.n. - działkę nr [...] o pow. 18 m2, której własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa. Cel, na który działka została przejęta, do tej pory nie został zrealizowany i nie ma planów jego realizacji, o czym świadczy propozycja wydzierżawienia lub odsprzedaży części tej działki złożonej przez Miasto [...] spadkobiercom J. G., jak i postępowanie zmierzające do zbycia części nieruchomości. Odwołujące podkreśliły, że wnoszą jedynie o zwrot części działki nr [...] o pow. 4 m2, która stanowi jedyne możliwe połączenie z drogą publiczną działki nr [...], wydzielonej w wyniku tego samego podziału. Wyjaśniły, że działka nr [...] stała się wskutek dziedziczenia współwłasnością dwóch z wnioskodawczyń. Powołały wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 maja 1990 r. sygn.. akt K 1/90, w którym oceniając zgodność z Konstytucją art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n. stwierdzono, że każde pozbawienie własności (wywłaszczenie) jest dopuszczalne jedynie na cele publiczne. Teza ta, jak wskazały odwołujące, potwierdził Trybunał Konstytucyjny na gruncie Konstytucji RP z 1997 r. (wyrok TK z dnia 14 marca 2000r., sygn. akt P 5/99) stwierdzając w sprawie dotyczącej odpowiedzialności odszkodowawczej na budowę drogi, że normatywną podstawą dla określenia zakresu art. 21 ust. 2 Konstytucji, winny być przede wszystkim postanowienia konstytucyjne, nie zaś uregulowania zawarte w ustawach zwykłych. Strony powołały art. 21 ust. 2 Konstytucji RP i podniosły, że przesłanki określone w tym przepisie nie wystąpiły tj. droga nie została wybudowana, konieczność odkupienia przez spadkobierczynie części działki nr [...] w celu zapewnienia dostępu do drogi publicznej dz. nr [...] wiąże się z bardzo dużymi kosztami, znacznie przekraczającymi wartość gruntu oraz niepomiernie przewyższającymi faktyczną wartość uzyskanego za ten grunt odszkodowania. Wskazały nadto, że Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 29 marca 1993 r. sygn. akt W 13/92 w sprawie wykładni art. 10 ust. 5 u.g.g.w.n. ustalił, że użyte w przepisie sformułowanie "pod budowę ulic" oznacza, że wydzielenie gruntów z nieruchomości objętej podziałem na wniosek właściciela następuje pod budowę nowych ulic przeznaczonych do obsługi działek powstałych w wyniku tego podziału. Zdaniem odwołujących działania organu I instancji zmierzające do zbycia działki nr [...] uprawdopodobniają możliwość zaistnienia sytuacji pozbawiającej działkę nr [...] dostępu do drogi publicznej, co jest sprzeczne z intencją ustawy, na podstawie której nastąpiło wydzielenie działki nr [...].

Reasumując strony wskazały, że niezrealizowanie celu wywłaszczenia na przedmiotowym gruncie wraz z podjętymi przez obecnego właściciela – Miasto [...] działaniami mającymi na celu zbycie przedmiotowej działki stanowiącymi zagrożenie dla swobodnego korzystania z nieruchomości nr [...], są okolicznościami uzasadniającymi wniosek o zwrot części działki nr [...]. Stawianie współwłaścicielek działki nr [...] przed koniecznością odkupienia części dz. nr [...] dla zapewnienia tej działce stałego dostępu do drogi publicznej narusza konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej.

Wojewoda decyzją z dnia 20 stycznia 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu okoliczności sprawy, powołał przepisy art. 136 ust. 1 i 3, art. 137 ust. 1 i 2 oraz art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. Następnie wskazał, że część działki nr [...] będąca przedmiotem niniejszego postępowania została przejęta na rzecz Skarbu Państwa pod budowę ulicy na podstawie art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n. (decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w P. z dn. 15.01.1987 r.). Wojewoda stwierdził, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że pod pojęciem "nieruchomość wywłaszczona" w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n. należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego uzyskali prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej wydanej na podstawie obowiązujących ustaw (dekretów z mocą ustaw) regulujących zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności nieruchomości za odszkodowaniem. Wyjaśnił, że powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, że warunkiem stosowania przepisów o zwrocie nieruchomości jest stwierdzenie, że miało miejsce wywłaszczenie sensu stricto tj. władcze odjęcie prawa własności w drodze decyzji administracyjnej. Wyjątek od tej zasady znajduje się w art. 216 u.g.n., który w enumeratywnym wyliczeniu wskazuje na sytuacje, w których przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych lub przejętych na podstawie wymienionych w nim aktów normatywnych. "Nabycie" nieruchomości, o którym mowa w art. 216 u.g.n., nie może być utożsamiane z wywłaszczeniem nieruchomości na podstawie aktu administracyjnego, ani z przejęciem nieruchomości z mocy prawa, następuje ono poprzez przeniesienie własności w drodze umowy. W tak rozumianym pojęciu "nabycie nieruchomości" nie mieści się przejęcie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n. Grunty wydzielone pod budowę ulicy z nieruchomości objętej podziałem na wniosek właściciela, które zgodnie z powołanym przepisem przeszły na własność Państwa z mocy prawa z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne nie mogą być objęte żądaniem zwrotu na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.

Wobec powyższego organ II instancji uznał, że skoro w stosunku do przedmiotowej nieruchomości została wydana decyzja o zatwierdzeniu podziału nieruchomości z przeznaczeniem pod ulicę, ze skutkiem z mocy prawa, z chwilą uostatecznienia się jej, przejścia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa w części dotyczącej działki nr [...], to chociaż przejście to odbyło się za odszkodowaniem, to jednak nie było to wywłaszczenie nieruchomości, lecz przejście na własność Państwa z mocy samego prawa, bez potrzeby wydawania jakiejkolwiek decyzji w przedmiocie tak uzyskanego tytułu prawnego (art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n.). Treść art. 216 ust. 2 u.g.n. stanowi zaś wyłącznie o nieruchomościach nabytych, wyłączając przejęte z mocy prawa. W pojęciu nieruchomości nabytych na podstawie przepisów u.g.g.w.n. nie mieszczą się w szczególności działki, których prawo własności przejęto z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa w związku z zatwierdzeniem podziału nieruchomości, w trybie art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n.

W związku z powyższym zdaniem Wojewody nie ulega wątpliwości, że Skarb Państwa nie nabył własności przedmiotowej nieruchomości w drodze instytucji wywłaszczenia nieruchomości. Organ podkreślił, że skoro wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości został złożony w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n., znajduje zastosowanie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., który wskazuje, że przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa albo gminy na podstawie u.g.g.w.n. Oznacza to, że nie znajduje ów przepis zastosowanie do stanów określonych przepisem art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n. tj. do przejścia na własność Skarbu Państwa gruntów wydzielonych pod budowę ulic z nieruchomości objętej podziałem nieruchomości.

Nadto Wojewoda wskazał, że pomimo braku realizacji celu, na jaki działka została przejęta (budowa ulicy), co wynika z materiału dowodowego, nie jest możliwy jej zwrot z uwagi na fakt, że nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na mocy art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n.

Z. G., M. G. i G. N. wniosły na powyższą decyzję Wojewody skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, żądając uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenia na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania.

W motywach skargi skarżące powtórzyły argumentację zaprezentowaną w odwołaniu od decyzji Starosty [...] z dnia 20 czerwca 2016 r. wydanej w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, powołując się na stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się bezzasadna.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia 20 stycznia 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 20 czerwca 2016 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w sprawie z wniosku skarżących o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], obręb S., ark. mapy [...], część działki nr [...].

Osią sporu pomiędzy orzekającymi organami a wnioskodawczyniami stała się kwestia, czy dopuszczalny jest zwrot w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (136-137, 140, 216 u.g.n.) nieruchomości, która został przejęta na rzecz Skarbu Państwa pod budowę ulicy, na podstawie art. 12 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Skarżące stanęły na stanowisku, że skoro pomimo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowa działka nr [...] nie została przeznaczona pod budowę ulicy, a tym samym nie zrealizowano celu wywłaszczenia, to powinna zostać zwrócona im jako następczyniom prawnym byłej właścicieli zmarłej J. G.. Z kolei organy orzekające uznały, że do gruntów przejętych pod budowę ulicy z nieruchomości objętej podziałem na podstawie art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n., bez względu na to, czy cel przejęcia został zrealizowany, nie znajdują zastosowania przepisy o wywłaszczeniu nieruchomości określone w rozdziale 6 działu III u.g.n.

Sąd podzielił w pełni stanowisko organów orzekających.

Po pierwsze należy stwierdzić, że stan faktyczny niniejszej sprawy został bezspornie ustalony i nie budzi również wątpliwości Sądu. Otóż działka nr [...] (ark. mapy [...], obręb S., gm. Miasto [...]), której części zwrotu domagały się skarżące w zakończonym postępowaniu, powstała w wyniku decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w P. z dnia 15 stycznia 1987 r. nr [...], wydanej na podstawie art. 12 ust. 1 i 5 u.g.g.w.n. , na wniosek jej właściciela – J. G.. Decyzją tą udzielono zezwolenia na dokonanie podziału działki nr [...] arkusz [...] o pow. 1687 m2, zapisanej w KW [...], stanowiącej własność J. G., zatwierdzono przedłożony podział przedmiotowej nieruchomości na działki nr [...], [...], [...] stanowiący załącznik do tej decyzji i uznano zachowanie dotychczasowego stanu własności na obszarze objętym podziałem, z tym, że działka nr [...] po uprawomocnieniu się tej decyzji przeszła na rzecz Skarbu Państwa za odszkodowaniem wg zasad o wywłaszczaniu nieruchomości.

Następnie decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w P. z dnia 22 maja 1989 r. nr [...] ustalono na rzecz J. G. odszkodowanie na kwotę [...]zł za działkę nr [...] o pow. 18 m2, której własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa w związku z wydzieleniem jej pod budowę ulicy z nieruchomości objętej podziałem.

Organy prawidłowo ustaliły, że spadek po zmarłej J. G. nabyły jej dzieci: G. N., M. G. i Z. G. na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w G. Wydział Cywilny z dnia 9 lipca 2002 r. sygn. akt I Ns [...].

Trafnie organy orzekające podkreśliły kluczową dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona matce skarżących J. G., lecz, że to na jej wniosek jako właścicielki działki nr [...] wydano na podstawie art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n. ww. decyzję z dnia 15 stycznia 1987 r. o podziale tejże nieruchomości m.in. na działkę nr [...], która to z mocy powołanego przepisu przeszła na rzecz Skarbu Państwa.

Zgodnie z art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania ww. decyzji z dnia 15 maja 1987 r., grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej podziałem przechodzą na własność Państwa z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Zważyć należy, że kwestie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości zostały uregulowane w rozdziale 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednocześnie, zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Ustawodawca w ust. 2 art. 216 u.g.n. określił zaś, że przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:

1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172);

2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31);

3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Zgodnie z powołaną regulacją zawartą w art. 216 ust. 2 u.g.n. przypadki, o których mowa w tym przepisie dotyczą "nabycia" nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, na podstawach tam wskazanych, podczas gdy w art. 216 ust. 1 u.g.n. jest mowa o nieruchomościach "przejętych lub nabytych" na rzecz Skarbu Państwa, w oparciu o podane przepisy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że taka różnica w omawianych regulacjach upoważnia do przyjęcia wykładni, że "nabycie" nieruchomości, o którym mowa w art. 216 u.g.n., nie może być utożsamiane z wywłaszczeniem nieruchomości na podstawie aktu administracyjnego, ani z przejęciem nieruchomości z mocy prawa. Następuje ono bowiem, poprzez przeniesienie własności nieruchomości w drodze umowy. W konsekwencji więc, w tak rozumianym pojęciu "nabycie nieruchomości" nie mieści się przejęcie własności nieruchomości, na rzecz Skarbu Państwa, z mocy prawa na podstawie art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n.

Ugruntowany jest pogląd w judykaturze, że grunty wydzielone pod budowę ulicy z nieruchomości objętej podziałem, które zgodnie z art. 12 ust. 5 u.g.g.w.n. przeszły na własność Państwa z mocy prawa (ipso iure) z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, nie mogą być objęte żądaniem zwrotu na podstawie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. Takie stanowisko było już wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym analizowano stan prawny istniejący po wejściu w życie nowelizacji dokonanej powołaną wcześniej ustawą z dnia 28 listopada 2003 r., m.in. w wyroku z dnia 19 grudnia 2007 r. sygn. akt I OSK 1863/06. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 27 kwietnia 2009 r. (sygn. akt I OSK 667/08), z dnia 3 marca 2011 r. (sygn. akt I OSK 645/10), z dnia 12 lutego 2014 r. (sygn. akt I OSK 1909/12), a rozważania tam zawarte należy w pełni podzielić.

Odnosząc się do argumentacji strony skarżącej co do tożsamości przedmiotowego przejęcia z mocy prawa nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z wywłaszczeniem nieruchomości, należy zwrócić uwagę na ową szczególną formę przejęcia prawa własności nieruchomości, o zwrot której wystąpiono. Wskazać należy, że przedmiotowa nieruchomość nr [...] nie została nabyta przez Skarb Państwa ani w drodze czynności cywilnoprawnej, czyli umowy sprzedaży, ani w drodze decyzji wywłaszczeniowej. Do przejęcia doszło z mocy prawa, na wniosek jej właścicielki - J. G., która wystąpiła o udzielenie zezwolenia na dokonanie podziału nieruchomości nr [...] na działki nr [...], [...] i [...]. Wydana została na ten wniosek decyzja o zatwierdzeniu podziału nieruchomości nr [...], z przeznaczeniem działki nr [...] pod budowę drogi. Następnie zaś skutkiem, który nastąpił z mocy prawa, z chwilą uostatecznienia się powyższej decyzji zatwierdzającej podział, było przejście prawa własności nieruchomości nr [...] na rzecz Skarbu Państwa. Chociaż przejście prawa własności na rzecz Państwa odbywało się za odszkodowaniem, to jednak nie było to wywłaszczenie nieruchomości, lecz przejście na własność Państwa z mocy samego prawa, bez potrzeby wydawania jakiejkolwiek decyzji w przedmiocie tak uzyskanego tytułu (art. 12 ust. 1, 3 i 5 u.g.g.w.n.) [por. wyrok NSA z dnia 16 września 2016 r., I OSK 2865/14, Lex nr 2143017].

Słusznie wskazuje zatem Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Skarb Państwa nie nabył prawa własności przedmiotowej nieruchomości w drodze wywłaszczenia nieruchomości sensu stricto. Dodać należy, że do przejęcia tego nie doszło też w sytuacji przymusowego zawarcia umowy cywilnoprawnej pomiędzy Miastem [...] (jako statio fisci Skarbu Państwa) a J. G. – ówczesną właścicielką nieruchomości, lecz na wniosek właścicielki nieruchomości, co jasno wyraża decyzja podziałowa z dnia 15 stycznia 1987 r.

W związku z powyższym uznać, że organy orzekające trafnie uznały, że postępowanie zwrotowe należało umorzyć na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Ów przepis określa, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przyjmuje się, że o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. można mówić wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej. Tak rozumiana przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione dopiero w toczącym się postępowaniu, może również powstać w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organem (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2016 r., I OSK 280/15, Lex nr 2169816). W niniejszej sprawie, postępowanie zwrotowe zainicjowane wnioskiem skarżących, jako już wszczęte, należało umorzyć, skoro organ I instancji ustalił, że nie doszło do wywłaszczenia nieruchomości, a w rezultacie nie było podstaw do dalszego prowadzenia postępowania co do zwrotu nieruchomości i badania , czy ziściły się przesłanki określone w art. 136 ust. 1 i art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n.

Stwierdziwszy zatem, że wydane w niniejszej sprawie decyzje organów obu instancji zostały wydane zgodnie z prawem, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.