Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2743/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Kara administracyjna
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1.
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 134 par. 1, art. 119, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 145 par. 3, art. 200, art. 205 par. 2.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. a, par. 2 pkt 2.
journal: Dz.U. 2015 poz 1804
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.  w sprawie opłat za czynności radców prawnych
article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13 ha ust. 1,2, art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13i, art. 13hc ust. 1, art. 13i ust. 3, 4a, art. 13k ust. 1, art. 13l ust. 1, art. 16 l ust. 1, art. 13hb ust. 1.
journal: Dz.U. 2020 poz 470
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.
article: art. 105, art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80.
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi U. z siedzibą w K., L. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz U. z siedzibą w K., L. kwotę 370 zł (słownie: trzysta siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...], Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej "GITD" lub "organ") na podstawie art. 104 w zw. z art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), art. 13k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 4, ust. 6 pkt 1, ust. 9 oraz art. 13l ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 470 ze zm.), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 890 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U, z 2019 r. poz. 2140 ze zm.) nałożył na U. z siedzibą w K., V. 139 Republika Litewska (dalej "skarżący") karę pieniężną w wysokości 1500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 28 maja 2020 r.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.

W dniu 28 maja 2020 r. stwierdzono przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] (rodzaj: ciągnik samochodowy), poruszającego się wraz z naczepą przez: Urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...] pod numerem ewidencyjnym [...], o godzinie 10:34:32, na odcinku drogi krajowej nr [...] R. (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) -- węzeł W.

Odcinek drogi krajowej, po którym ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu w dniu wystąpienia naruszenia został wskazany w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.

Na podstawie okazanego do kontroli dowodu rejestracyjnego pojazdu ustalono, że właścicielem kontrolowanego pojazdu o nr. rej. [...] w dniu odnotowania naruszenia była strona skarżąca tj. U., a kontrolowany pojazd podlegał obowiązkowi uiszczenia opłaty elektronicznej.

Pismem z dnia 3 czerwca 2020 r., organ zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na zawiadomienie, skarżący wniósł sprzeciw, w którym poinformował, że w dniu 02 czerwca 2020 r. pracownicy Inspektoratu Transportu Drogowego Rzeczypospolitej Polskiej zatrzymali ciągnik samochodowy firmy U., o numerach rejestracyjnych [...] z naczepą o numerach rejestracyjnych [...] i po zweryfikowaniu legalności zapłaty za korzystanie z dróg Rzeczypospolitej Polskiej nałożyli kaucję w wysokości 36 000,00 zł (protokół nr [...]).

U. zarejestrowała ciągnik samochodowy o numerach rejestracyjnych [...] w systemie viaToll 17 listopada 2015 r., umowa nr [...], numery rejestracyjne ciągnika samochodowego [...]. W momencie rejestracji uiszczono wszystkie opłaty, a także wpłacono depozyt pieniężny za korzystanie z urządzeń viaBox do obliczania i opłacania podatku drogowego Rzeczypospolitej Polskiej. W dniu 20 marca 2020 r. U. wpłacił wystarczającą zaliczkę, aby automatycznie obciążyć podatki w systemie viaToll. Skarżący podkreślił, że U. nie odpowiada za powiązanie urządzenia viaBox z istniejącym systemem płatności drogowych, ani nie jest odpowiedzialna za jego bezwarunkowe działanie. Urządzenie viaBox zostało zainstalowane i używane zgodnie z wymogami zasad systemu viaToll, płatności były ponadto stale uzupełniane.

Skarżący załączył dokumenty, z których wynikało, że odczyty zostały przeprowadzone w okresie od 3 grudnia 2019 r. do 2 czerwca 2020 r., a saldo na rachunku było wystarczające do zapłaty za otrzymywane usługi. Załączył ponadto wyciągi z lokalizacji ciężarówki, gdzie można zobaczyć trasy podróży ciężarówki o numerach re [...] w okresie od 3 grudnia 2019 r. do 2 czerwca 2020 r. Plany podróży i wyciągi viaToll pokazują, że urządzenie i system odczytu nie zostały powiązane (nie dla wszystkich odcinków dróg płatnych zostały naliczone opłaty), więc nieprawidłowo powiązany system może spowodować nienaliczenie opłaty drogowej, w wyniku czego załączone dokumenty i wpisana notatka potwierdzają, że system viaToll nie był w pełni ustawiony w dniu przedmiotowego przejazdu. Ponieważ instalacja nie sygnalizowała żadnego błędu, kierowca firmy zaufał posiadanemu urządzeniu i nie miał powodu, aby kontaktować się z obsługą systemu viaToll w celu jego wymiany. Ponadto w systemie viaToll operator kilku urządzeń systemowych zaleca wymianę urządzeń co 5 lat, załączone dokumenty świadczą o tym, że okres wymiany jeszcze nie upłynął.

Skarżący podkreślił, że za zepsute urządzenia viaBox kaucja nie jest zwracana. Jednak po sporządzeniu protokołu przez Inspekcję Transportu Drogowego Rzeczypospolitej Polskiej urządzenie poboru opłat drogowych viaBox zostało zastąpione nowym, a kaucja w wysokości 120,00 zł została zwrócona po przybyciu do najbliższego punktu serwisowego viaToll. W ocenie skarżącego, powyższe stanowiło kolejny dowód na to, że używany przez skarżącego viaBox nie był uszkodzony i nadawał się do użycia, w przeciwnym razie kaucja w wysokości 120,00 zł za uszkodzone urządzenie nie jest zwracana. Jest to kolejny dowód na to, że elektroniczny system odczytu viaToll na tym odcinku nie był połączony z urządzeniem viaBox. Nie zgadzając się z ustaleniami stwierdzonymi podczas kontroli, strona wniosła o zwrot kaucji pobranej na poczet kary administracyjnej.

W związku z brakiem możliwości zakończenia niniejszego postępowania w terminie określonym w art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego, Główny inspektor Transportu Drogowego pismem z dnia 29 czerwca 2020 r., które doręczono w trybie art. 45 Kodeksu postępowania administracyjnego w dniu 7 czerwca 2020 r., zawiadomił stronę o przedłużeniu postępowania w przedmiotowej sprawie do dnia 29 września 2020 r., jednocześnie pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Jako powód przedłużenia wskazano konieczność uzupełnienia materiałów dowodowych. Celem wszechstronnego rozpatrzenia okoliczności przedmiotowej sprawy, Główny Inspektor Transportu Drogowego, wezwał Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, Operatora Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS do złożenia wyjaśnień związanych z wyżej wskazanym przejazdem, mających na celu ustalenie powodów zarejestrowania incydentu oraz prawidłowości działania bramownic i systemu w dniu jego zarejestrowania, Operator Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS - Szef Krajowej Administracji Skarbowej, udzielił odpowiedzi wskazując, że w dniu przejazdu nie odnotowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu ESPO oraz działaniu ww. urządzenia kontrolnego infrastruktury przydrożnej, wskazano, że w dniu 17 listopada 2015 r. o godzinie 16:59:15 zostało wydane urządzenie viaBOX nr [...] do konta pojazdu o numerze rejestracyjnym [...], użytkownik pojazdu o ww. numerze rejestracyjnym do dnia naruszenia nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBOX oraz w związku z działaniem ESPO, w dniu 02 czerwca 2020 r. o godzinie 12:37:23 użytkownik wymienił urządzenie pokładowe viaBOX o nr [...] na urządzenie pokładowe viaBOX o nr [...]. Przy wymianie urządzenie pokładowe viaBOX o nr [...] zostało sklasyfikowane jako funkcjonalne. Ponadto załączono szczegółowy wykaz należnych i pobranych opłat zarejestrowanych na koncie Użytkownika.

W związku z wyjaśnieniem wszystkich okoliczności sprawy, Główny Inspektor Transportu Drogowego, pismem z dnia 29 września 2020 r., które doręczono w trybie art. 45 Kodeksu postępowania administracyjnego, zawiadomił stronę o zakończeniu gromadzenia materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie, jednocześnie pouczając o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz możliwości zgłoszenia żądań. Nadto, w związku z brakiem możliwości zakończenia niniejszego postepowania w terminie określonym w art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego, Główny Inspektor Transportu Drogowego ww. pismem zawiadomił również stronę o przedłużeniu postępowania w przedmiotowej sprawie do dnia 29 października 2020 r., jednocześnie pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Jako powód przedłużenia wskazano konieczność analizy zebranych materiałów dowodowych ze względu na ich złożoność.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r., organ nałożył na stronę skarżącą karę pieniężną w wysokości 1500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, że operator systemu VlATOLL w dniu przejazdu nie odnotował nieprawidłowości w funkcjonowaniu urządzenia infrastruktury przydrożnej. Podkreślił, że przeciętny okres użytkowania urządzenia viaBOX to około 5 lat, w zależności od faktycznego zużycia baterii. O niskim poziomie energii w baterii lub wadliwym działaniu viaBOX-a użytkownik zostanie poinformowany za pomocą czterokrotnego sygnału świetlnego i dźwiękowego. W takim przypadku użytkownik powinien wymienić viaBOX-a w najbliższym Punkcie Dystrybucji lub Punkcie Obsługi Klienta. Użytkownik w wyjaśnieniach wykazał, że pojazd porusza się codziennie po płatnych odcinkach dróg krajowych co skutkować mogło wyczerpaniem się baterii w urządzeniu pokładowym viaBOX.

Organ wskazał, że w załączonej instrukcji obsługi widnieje zapis, że urządzenie viaBOX podczas przejazdu pojazdu przez Punkt Poboru Opłat, wysyła sygnał dźwiękowy, brak sygnału oznacza, że opłata nie została pobrana i należało udać się do Punktu Obsługi Klienta. Nie jest więc możliwe, aby urządzenie pokładowe viaBOX sygnalizowało pobór opłaty, a opłata nie została zarejestrowana. W okresie od 27 marca 2019 r. do 2 czerwca 2020 r. odnotowano 72 incydenty BRAK KOMUNIKACJI Z OBU, zarejestrowanych przez urządzenia kontrolne SEPO, oprócz tego urządzenie pokładowe viaBOX nie komunikowało się z Punktami Poboru Opłat, więc nie jest możliwe, żeby kierujący nie zauważył, że urządzenie nie sygnalizuje się z urządzeniami infrastruktury przydrożnej.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, 77 §1 i 80 kpa, poprzez niedokonanie ustaleń przez organ, naruszenia przez stronę prawnych obowiązków związanych z uiszczeniem opłat, a także naruszenie art. 13l ustawy o drogach publicznych, poprzez niesprawdzenie, w trakcie kontroli, stanu technicznego urządzenia poboru elektronicznej opłaty, a także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 13k ust. 1 pkt 2 ustawy o drogach publicznych, poprzez wadliwą jego wykładnię polegająca na uznaniu, że brak pobrania opłaty drogowej przez techniczny system jej poboru, jest równoznaczny z naruszeniem obowiązku jej uiszczenia, w warunkach gdy strona zapewniła pokrycie opłaty na rachunku rozliczeniowym.

W oparciu o tak postawione zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie skarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie umorzenie postępowania, w razie uznania, iż organ nie jest w stanie przeprowadzić dalszych dowodów w sprawie, oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że organ wydając decyzję ograniczył się do wnioskowania ze skutku: skoro opłata nie została automatycznie pobrana to urządzenie viaBOX musiało być wadliwe. Organ nie wskazał dlaczego akurat na tym konkretnym odcinku opłaty automatycznie nie pobrano, a na pozostałych punktach kontrolnych (bramownicach) opłata była poprawnie pobierana, co przemawia za sprawnością urządzenia pokładowego, a ponadto organ nie poparł swoich twierdzeń żadnym dowodem. Twierdzenie organu, iż bateria była wyczerpana stoi w sprzeczności z ustaleniem poczynionym przez sam organ, wedle którego urządzenie pokładowe VIABOX [...] zostało wymienione przez stronę, po kontroli GITD w dniu 2/06/2020 i przez autoryzowanego dostawcę "zostało sklasyfikowane jako funkcjonalne" (s. 2 decyzji). Co oznacza że było sprawne i bateria nie była wyczerpana.

Następnie Skarżący wskazał, że twierdzenie organu, iż urządzenie było intensywnie użytkowane i z tej przyczyny bateria uległa wyczerpaniu jest nieprawidłowe. Zalecany bowiem przez producenta i operatora systemu okres użytkowania urządzenia uwzględnia charakter eksploatacji urządzenia w związku z prowadzoną działalnością przewozową, która polega właśnie na intensywnym przemieszczeniu się po drogach publicznych i im to urządzenie jest dedykowane. Eksploatując zatem urządzenie, w zgodzie z oficjalnymi zaleceniami, nie naruszył przewoźnik żadnych ciążących na nim obowiązków, a ustalenia organu nie są poparte żadnymi dowodami, czym naruszono przepisy wskazane w petitum.

Ponadto Skarżący zauważył, że organ niezasadnie twierdzi, że nie jest możliwe, aby kierowca nie odnotował braku pobrania opłaty, ponieważ urządzenie w razie pobrania opłaty wysyła sygnał dźwiękowy i brak sygnału oznacza brak poboru opłaty. Strona oświadczyła, że urządzenie działało poprawnie i nie przeprowadzono dowodu przeciwnego, podczas gdy było to możliwe w trakcie kontroli drogowej a strona przeciwna jest wysoko specjalizowanym organem kontrolnym. W czasie kontroli urządzenia, via-BOX był w dyspozycji Inspektora, który mógł dokonać, w zgodzie z art. 13I ustawy o drogach publicznych "kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 i 3a", a następnie ująć ustalenia w protokole. Czynności takiej jednak zaniechano.

Zdaniem Skarżącego organ popada w sprzeczność, gdy raz twierdzi, że urządzenie jest wadliwe z powodu wyczerpania baterii i przez to nie dochodzi do pobrania/uiszczenia opłaty, aby następnie odwołać się do niezawodnej jego pracy, związanej z emitowaniem sygnałów związanych z poborem opłaty. Z uzasadnienia decyzji i okoliczności sprawy wynika zatem, że karę nałożono nie tyle za nieuiszczenie opłaty przez Skarżącego, lecz za niepobranie jej przez system poboru opłaty, który znajduje się w zarządzie Szefa KAS. Pobór opłaty odbywa się bowiem za pomocą urządzeń i oprogramowania, za działanie których Skarżący nie ponosi odpowiedzialności.

Skarżący podkreślił, że posługiwał się urządzeniem viaBOX, a nie system zewnętrznym czy telefonem mobilnym z zainstalowanym oprogramowaniem, które to urządzenia wymagają włączenia, utrzymania poziomu naładowania baterii, konserwacji etc. Urządzenie ViaBOX ma sztywno, skonfigurowany przez dostawcę system, stałą niewymienialną baterię i ciągle jest w stanie aktywności. W przypadku tego urządzenia nie ma zatem miejsca na działania sprawcze dokonane przez użytkownika.

Powyższe w ocenie Skarżącego oznacza, że wszystkie nałożone na użytkownika obowiązki wypełniono, a konto rozliczeniowe było uzupełniane środkami pieniężnymi i opłaty co do zasady automatycznie pobierane. W konsekwencji, skoro nie można postawić stronie zarzutu naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, nie można mówić o istnieniu po jej stronie odpowiedzialności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując, iż z zebranego materiału dowodowego, w szczególności z wykazu operacji zarejestrowanych na koncie użytkownika w systemie ViaToll wynika, że opłata za przejazd nie została uiszczona. W związku z tym organ działając na podstawie przepisów kpa, w tym art. 6 kpa, zobowiązany był do nałożenia na stronę kary pieniężnej. Wskazał, ze w postępowaniu o wymierzenie kary pieniężnej na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych ustalenia stanu faktycznego muszą odnosić się do okoliczności objętych dyspozycją powołanego przepisu, co oznacza, że organ administracji publicznej powinien stwierdzić, czy kierujący pojazdem samochodowym za przejazd po drodze krajowej wniósł stosowną opłatę, natomiast w przypadku stwierdzenia, że opłata nie została uiszczona, obowiązkiem organu jest wymierzenie kary pieniężnej, o której mowa w powołanym przepisie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U z 2019r., poz. 2325; dalej "p.p.s.a."). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja narusza bowiem obowiązujące przepisy prawa procesowego, a w konsekwencji prawa materialnego w sposób rzutujący na jej prawidłowość. Nadto Sąd stwierdził, że na skutek nieodwracalnych na obecnym etapie luk w materiale dowodowym postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 k.p.a., co obligowało Sąd do umorzenia postępowania administracyjnego.

Mianowicie, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcia organ nie dochował reguł postępowania administracyjnego przewidzianych w art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Konsekwencją było nałożenie na Skarżącego kary w wysokości 1 500 złotych na podstawie art. 13k ust. 1 u.d.p., mimo niewykazania spełnienia wszystkich ustawowych elementów składających się na typ deliktu administracyjnego wymienionego w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 p.r.d. ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

W myśl art. 13ha ust. 1 u.d.p. opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6. Wysokość tej opłaty ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu (art. 13 ha ust. 2 u.d.p.). Co do zasady uiszczenie opłaty elektronicznej następuje w systemie elektronicznego poboru opłat, zgodnie z art. 13i (art. 13hc ust. 1 u.d.p.). Zasadą jest również, że pobranie tej opłaty następuje poprzez urządzenie instalowane w tym celu w pojeździe samochodowym. Obowiązek oferowania takiego urządzenia (na potrzeby pobierania opłat) spoczywa na podmiotach pobierających opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru, zgodnie z art. 13i ust. 3 u.d.p.

Kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie na potrzeby pobierania opłat elektronicznych, z mocy art. 13i ust. 4a ustawy u.d.p., obowiązany jest do wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 u.d.p. (odpowiednia kategoria pojazdu).

Stosownie do treści art. 13k ust. 1 u.d.p. za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., wymierza się karę pieniężną w wysokości: 500 złotych - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy (pkt 1); 1500 złotych - w pozostałych przypadkach (pkt 2).

W myśl art. 13l ust. 1 u.d.p. do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3, jeżeli jest ono wymagane, oraz urządzenia, o którym mowa w art. 16l ust. 1, a także nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, jest uprawniony Główny Inspektor Transportu Drogowego.

W tym miejscu wskazać należy na istotną zmianę przepisów, w zakresie mającym znaczenie w rozpatrywanej sprawie, wprowadzoną na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 12). Mianowicie, z dniem 3 listopada 2018 r. nastąpiła zmiana podmiotu realizującego zadania publiczne związane z poborem opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinkach dróg krajowych i opłaty za przejazd płatnymi odcinkami autostrad oraz wprowadzaniem, eksploatowaniem i rozwijaniem elektronicznego systemu poboru opłat. Zgodnie z art. 13hb ust. 1 u.d.p. opłatę elektroniczną pobiera Główny Inspektor Transportu Drogowego, a nie – jak dotychczas - Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad. Oznacza to, że jest on obecnie jedynym organem administracji publicznej, komasującym w swoich kompetencjach sprawy związane z poborem opłat elektronicznych i nakładaniem kar pieniężnych za nieprzestrzeganie obowiązujących przepisów prawa w powyższym zakresie. Tym bardziej należało zatem poddać wnikliwej ocenie stanowisko tego wyspecjalizowanego organu, który w części postępowań prowadzonych w sprawach nieuiszczenia opłat elektronicznych w podobnym stanie faktycznym, postępowania umorzył jako bezprzedmiotowe (przykładowo patrz: sprawa zakończona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2020 r. o sygn. akt VI SA/Wa 990/20 oraz z dnia 27 listopada 2020 r. o sygn. akt VI SA/Wa 750/20.

W sprawie niniejszej bezsporne jest, że dopuszczalna masa całkowita skontrolowanego pojazdu ciężarowego będącego własnością Skarżącego, przekraczała 3,5 tony, zaś nałożona kara pieniężna bezsprzecznie dotyczyła przejazdu odcinkiem drogi, na którym pobiera się opłatę elektroniczną. Mimo, że Skarżący posiadał środki na koncie "przedpłaconym", zgodnie z umową zawartą z operatorem, ustalono, iż system w odniesieniu do "incydentu" naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, wygenerował zapis ewidencyjny o treści "Brak komunikacji z OBU, ważna umowa z NRP nie została zidentyfikowana".

GITD stanął w związku z tym na stanowisku, że przyczyną nieuiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej przez Skarżącego była niesprawność urządzenia pokładowego viaBox, wynikająca z rozładowania się baterii w tym urządzeniu, za która to niesprawności odpowiedzialny jest właściciel pojazdu.

Tymczasem, na co zresztą trafnie zwrócił uwagę organ w decyzjach umarzających postępowanie w innych sprawach, które toczyły się w zbliżonym stanie faktycznym i prawnym, brak skomunikowania się z urządzeniem kontrolnym (bramownicą) mogło wynikać z przyczyn technicznych, zwłaszcza w sytuacji posiadania na koncie użytkownika wystarczających środków na pobranie opłaty, co nie było kwestionowane przez organ. Przyjęcie zatem w niniejszej sprawie za dowiedzione, że taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż urządzenie (viaBox użytkownika) było niesprawne, zdaniem Sądu, jest nieuprawnione, gdyż brak jest podstaw (dowodów) do przyjęcia takiego jednoznacznego stwierdzenia, mając zwłaszcza na uwadze sprzeczność w stanowisku organu w ocenie tych samych faktów, na co słusznie zwrócił uwagę Skarżący.

Twierdzenie organu, iż bateria była wyczerpana stoi bowiem w sprzeczności z ustaleniem poczynionym przez sam organ, iż urządzenie pokładowe viaBOX o nr [...] zostało wymienione przez Skarżącego, po dokonanej przez GITD kontroli w dniu 2 czerwca 2020 r. i przez autoryzowanego dostawcę "zostało sklasyfikowane jako funkcjonalne", co w praktyce oznacza, że było sprawne i bateria nie była wyczerpana (vide: strona druga skarżonej decyzji). Organ do tej okoliczności w istocie się nie odniósł i nie wyjaśnił ponadto dlaczego na konkretnym odcinku drogi płatnej opłaty automatycznie nie pobrano, w sytuacji gdy na pozostałych punktach kontrolnych (bramownicach) tej samej drogi opłata była już poprawnie pobierana, co niewątpliwie przemawia za sprawnością urządzenia pokładowego, zwłaszcza że organ nie poparł swojego stanowiska żadnym konkretnym dowodem, poza uzyskaną od innego organu (Operatora Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS) informacją odnośnie prawidłowości działania systemu poboru opłat w dniu zarejestrowanego incydentu i braku uiszczenia należnej opłaty elektronicznej. Nie ma także jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie w protokole kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 i 3a ustawy o drogach publicznych. Tymczasem Skarżący mógł poruszać się po drogach obciążonych obowiązkiem opłaty elektronicznej, nawet pomimo symptomów wyczerpywania się baterii (o ile symptomy takie występowały, czemu Skarżący zaprzecza), gdyż pozwalały na to cechy konstrukcyjne urządzenia.

W związku z powyższym uznać należało, że w przedmiotowej sprawie nie wyjaśniono jaka konkretnie była przyczyna braku poboru opłat z konta Skarżącego podczas zarejestrowanych przypadków przekraczania bramownic bez odnotowanej łączności z systemem, co z kolei spowodowało brak wymaganych płatności.

Ustalenie stanu faktycznego przez organ w tym zakresie niewątpliwie wykraczało zatem poza ustawowo przyznaną swobodną ocenę dowodów i pozostawało w sprzeczności z nakazem wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, naruszało bowiem obowiązek działania organu ex officio. Przede wszystkim jednak stało w sprzeczności z art. 8 k.p.a. (zasada zaufania do organów administracji) oraz z art. 7a kpa (zasada rozstrzygania wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony). Według art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania; § 2 natomiast stanowi, że organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. W myśl art. 7a § 1 k.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ.

Należy podzielić stanowisko, iż fakt podpisania umowy w trybie przedpłaconym (a taką umowę podpisał Skarżący), stanowiącą podstawę korzystania z użytkowania urządzenia pokładowego viaBox, nakłada na użytkownika obowiązek posiadania środków na koncie przedpłaconym (nie mniejszych, aniżeli wynikające z planowanego przejazdu) oraz zainstalowania w pojeździe oraz prawidłowe eksploatowanie urządzenia. Z dowodowego punktu widzenia, niepobranie opłaty elektronicznej za przejazd oznacza więc, że właściciel (posiadacz) pojazdu, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie uiścił opłaty elektronicznej. Jednak w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie można domniemywać, że Skarżący nie dopełnił któregokolwiek z ciążących na nim w tym zakresie obowiązków. Na koncie viaToll użytkownika, w chwili przejazdu, znajdowały się bowiem wystarczające środki. Urządzenie viaBox jednak nie łączyło się z bramownicami kontrolnymi, wskutek czego nie doszło do poboru opłaty, chociaż po jego wymianie zostało sklasyfikowane jako "funkcjonalne".

W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy sprawy nie można zatem wykluczyć, że w tym przypadku nieskomunikowanie urządzeń systemu viaToll wynikało z przyczyn technicznych, a nie były one konsekwencją zaniedbań strony skarżącej, w konsekwencji czego należy poddać w wątpliwość zastosowanie wobec Skarżącego środka represyjnego, w postaci administracyjnej kary pieniężnej. Chociaż sankcje te, oparte na zasadzie odpowiedzialności obiektywnej, są oderwane od kwestii winy, która jest właściwa dla postępowań w sprawach karnych, to jednak mogą być nakładane jedynie w wyniku ustalenia niebudzącego żadnych wątpliwości stanu faktycznego, do czego, w świetle powyższych wywodów, w rozpatrywanej sprawie nie doszło.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, w postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego, zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym, wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Tylko takie fakty mogą stanowić podstawę załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Za zgodne z prawdą przyjmuje się w orzecznictwie takie ustalenia faktyczne, które prowadzą do konkluzji, że "w świetle przeprowadzonych dowodów fakt przeciwny dowodzeniu jest niemożliwy lub wysoce nieprawdopodobny" (zob. postanowienie SN z 4 kwietnia 2013 r., V KK 13/13, LEX nr 1312594; wyrok SA w Katowicach z 13 czerwca 2013 r., II AKa 156/13, LEX nr 1349898). Wniosek o zaistnieniu określonego przebiegu zdarzeń może stanowić także rezultat, uwzględniającego wiedzę wynikającą z zasad doświadczenia życiowego i obserwacji życia społecznego, logicznego rozumowania o faktach wykazanych określonymi dowodami (zob. postanowienie SN z 23 maja 2002 r., V KKN 426/00, OSNKW 2002/9–10, s. 81).

Natomiast ustanowiona w k.p.a. zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu. Koresponduje z nim przyjęta w postępowaniu administracyjnym koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu, która nabiera szczególnego znaczenia w postępowaniu, którego przedmiotem jest nałożenie kary pieniężnej, a więc sankcji o quasi karnym charakterze.

Zdaniem Sądu, wątpliwości co do charakteru przyczyn technicznych powodujących brak połączenia pomiędzy bramownicami, a urządzeniem viaBox Skarżącego stanowią okoliczność, która według reguł procesowych winna być tłumaczona na korzyść skarżącego (art. 7a k.p.a.).

W konsekwencji powyższego, Sąd rozpatrując niniejszą sprawę, doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej decyzji oraz umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego. Brak jest bowiem konstytutywnego elementu stosunku administracyjnoprawnego – przedmiotu postępowania, jakim jest wykazanie nieuiszczenia opłaty elektronicznej przez Skarżącego, a brak ten ma charakter na obecnym etapie nieodwracalny. Zachodzi zatem sytuacja braku jednego z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Umorzenie postępowania administracyjnego stanowi orzeczenie formalne, kończące postępowanie, bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 czerwca 2020 r., I GSK 81/20: "Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego nastąpi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Chodzi więc o sytuację, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, która może być załatwiona decyzją".

W tych okolicznościach sprawy Sąd orzekł w pkt 1 wyroku o uchyleniu skarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a, natomiast uznając, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do nałożenia kary pieniężnej, Sąd w pkt 2 na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne.

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a., w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).