Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 786/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 16, art. 17 ust. 1 i 1a, ust. 5
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 128, art. 617 § 1
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: art. 18, art. 20, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] roku nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. .


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] maja 2012 r. M.B. złożył w Urzędzie Miejskim wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad chorą siostrą jego babki – W.A..

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., Nr [...] Zastępca Naczelnika Wydziału Spraw Społecznych, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta odmówił M.B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą babki W.A., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W motywach swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że M.B. sprawuje opiekę nad siostrą swej babki – W.A., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Z jego treści wynika, że wymaga stałej opieki innej osoby. Organ wskazał również, iż W.A. jest panną, nie ma własnych dzieci, które mogłyby sprawować nad nią opiekę. Ponadto wskazał, że skarżący M.B. uczy się w liceum ogólnokształcącym w systemie zaocznym (weekendowym), nie pracuje, a źródłem jego utrzymania jest renta rodzinna po zmarłej matce G.B..

Wskazując na treść art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, organ uznał, że brak jest podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Analizując regulacje kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego w zakresie pokrewieństwa w linii prostej i bocznej oraz kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, organ wskazał, iż obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej (czyli osoby, z których jedna pochodzi od drugiej,

np. rodzice-dzieci, dziadkowie-wnuki) oraz rodzeństwo. Tymczasem M.B. nie jest spokrewniony z W.A. w linii prostej, ale w linii bocznej (krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej). W ocenie organu, pokrewieństwo to jest zbyt dalekie, aby można było mówić o obowiązku alimentacyjnym wnioskodawcy wobec W.A.. Istnienie takiego obowiązku po stronie wnioskodawcy jest koniecznym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei jego brak, mimo niekwestionowanego faktu sprawowania przez wnioskodawcę opieki nad siostrą babki, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu M.B. zażądał ponownego rozpatrzenia i zbadania sprawy. W jego uzasadnieniu odwołujący podniósł, iż siostra babki przez wiele lat swojego życia pomagała jego rodzinie, a po śmierci jego matki stała się dla niego jedyną rodziną. Nadto odwołujący podkreślił, że W.A. nie ma własnych dzieci, natomiast jej rodzeństwo nie jest w stanie, z uwagi na wiek (78 i 82 lata) oraz stan zdrowia zająć się niepełnosprawną siostrą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium w uzasadnieniu decyzji, wskazując na treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych uznało, iż M.B., niewątpliwie nie zalicza się do katalogu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej (dzieci, wnuki, prawnuki, rodziców, dziadków), a z bocznej tylko rodzeństwo. Zatem za zgodne z prawem przyjęło SKO rozstrzygnięcie organu I instancji, uznające M.B. - wnuka siostry W.A. za osobę nieuprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO podkreśliło, iż istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest jedną z koniecznych przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia, a jej niespełnienie wyklucza tym samym możliwość przyznania świadczenia nawet w przypadku spełnienia pozostałych przesłanek.

Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, iż wobec jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 1 i ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych brak jest możliwości rozszerzenia kręgu osób wymienionych w tym przepisie, stąd bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają podnoszone przez stronę argumenty dotyczące motywów sprawowania opieki nad W.A..

Z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się M.B. i zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący, opisując długoletnią opiekę, jaką sprawowała nad nim W.A. podkreślał, że jego moralnym obowiązkiem jest sprawowanie opieki nad wymagająca obecnie stałej opieki siostrą babki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie.

Pismem z dnia [...] października 2012 r. W.A. zwróciła się do Sądu z prośbą o przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki.

Na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 r. pełnomocnik organu wskazał na rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych w kwestii przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych na dalszych krewnych podnosząc, iż najnowsze orzecznictwo opowiada się za restrykcyjną wykładnią przepisów art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić, jednakże z przyczyn innych niż w niej podniesione.

Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Sądowa kontrola legalności działań administracji publicznej sprawowana jest, niezależnie od zarzutów skargi, w zakresie wynikającym z art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej jako "ppsa").

W niniejszej sprawie przedmiot sądowej kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą M.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad chorą siostrą babki – W.A..

Kluczowym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostawał problem prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 i 1a ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), zwanej dalej jako "u.ś.r.", sprowadzający się do ustalenia, czy skarżący należy do kręgu podmiotów, którym przysługuje przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad dalszym krewnym.

Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 2 u.ś.r., jedną z kategorii świadczeń rodzinnych stanowią świadczenia opiekuńcze, wśród których ustawodawca uregulował też świadczenie pielęgnacyjne. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn.zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ponadto, w myśl art. 17 ust. 1a ww. ustawy, osobie innej niż spokrewniona

w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej

w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Wyłączenia z katalogu osób uprawnionych do otrzymania przedmiotowych świadczeń zawarł ustawodawca w ust. 5 art. 17 u.ś.r., zgodnie z którym nie przysługują one, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub inne dziecko

w rodzinie;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy

o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy

o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Obowiązek alimentacyjny regulują przepisy działu III tytuł II (pokrewieństwo

i powinowactwo) ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

(Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), zwanej dalej jako "k.r.i.o.". W myśl art. 128 tej ustawy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie natomiast z art. 617 § 1 k.r.i.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej.

W niniejszej sprawie Burmistrz Miasta na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, że M.B. zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną siostrę jego babki – W.A., która nie ma własnych dzieci, natomiast żyjący bliscy krewni – siostra i brat nie mogą zająć się niepełnosprawną siostrą ze względu na podeszły wiek oraz stan zdrowia. Organ ustalił również, że skarżący sprawuje opiekę nad W.A., legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże jest spokrewniony z nią nie w linii prostej, ale w linii bocznej (krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej). Wobec powyższego nie jest osobą, na której ciąży obligatoryjny obowiązek alimentacyjny wobec siostry babki. Organ II instancji dokonał analogicznych ustaleń faktycznych.

W tak ustalonym stanie faktycznym organy obu instancji uznały,

iż skarżącemu nie należy się świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie należy do kręgu osób uprawnionych w rozumieniu przepisów art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Zdaniem organów wykładnia tych przepisów jednoznacznie wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie krewnemu, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje on z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednoznaczne sformułowanie ww. przepisów wyklucza zatem możliwość uznaniowego rozszerzenia kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Odnosząc się do powyższego stanowiska organów zaznaczyć należy,

że w kwestii wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne, zaś orzecznictwo jest rozbieżne. W składzie orzekającym w niniejszej sprawie Sąd nie podzielił stanowiska zaprezentowanego przez organy administracji publicznej. Zdaniem Sądu przepisy regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykładać stosując reguły wykładni systemowej

i funkcjonalnej, które powinny mieć pierwszeństwo przed wykładnią gramatyczną.

Dla prawidłowego stosowania przepisów stanowionego prawa konieczne jest ich właściwe rozumienie, do czego prowadzi proces wykładni, czyli odtworzenie

z przepisów prawnych norm postępowania wraz z ich ostateczną percepcją. Służy temu katalog zasad i reguł wykształconych przez praktykę interpretacyjną

i systematyzowanych oraz objaśnianych przez naukę. Ich wspólną cechą jest rozróżnienie reguł językowych oraz reguł pozajęzykowych (reguł systemowych oraz reguł funkcjonalnych), które - w podanej kolejności – należy stosować w każdym przypadku interpretacji tekstu prawnego (szerzej M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, wydanie 5, Warszawa 2010, s. 229-230 oraz 329-343.

O recepcji zasady omnia sunt intepretanda przez krajowe sądownictwo, zob.

M. Zirk-Sadowski, Wykładnia w prawie administracyjnym [w:] System prawa administracyjnego, pod red. R. Hausera, Z, Niewiadomskiego i A. Wróbla, tom 4, Warszawa 2012, s. 143-145 oraz O. Bogucki, Wykładnia funkcjonalna w działalności najwyższych organów władzy sądowniczej, Szczecin 2011, s. 284-286).

Zrozumienie tekstu prawnego wymaga przeprowadzenia całego procesu interpretacyjnego. Nawet jeśli zwrot użyty w danym przepisie jest językowo jednoznaczny interpretator powinien kontynuować wykładnię stosując dyrektywy pozajęzykowe, w celu ustalenia zgodności albo niezgodności rezultatu wykładni językowej z rezultatem wykładni funkcjonalnej. W przypadku niezgodności konieczne jest objaśnienie, jakie wartości narusza znaczenie językowe oraz czy zapewnienie spójności aksjologicznej prawa wymaga zmiany tego znaczenia (por. wyrok WSA

w Gorzowie Wlkp. z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 202/12, publ.

w bazie orzeczeń na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Prezentowane stanowisko znajduje również wsparcie przez wzgląd na funkcje sądu administracyjnego jako gwaranta praw i wolności obywatelskich. Operatywna wykładnia sądowa powinna bowiem realizować spójność aksjologiczną systemu prawa. Sąd jest zatem zobowiązany wybrać taką interpretację przepisów, która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie naczelnych zasad i wartości systemu prawa, przede wszystkim zatem zasad i wartości chronionych konstytucyjnie (por. wyroki NSA z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt l OSK 1668/09, Lex nr 595262; z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt l OSK 61/10, Lex nr 595439 oraz z dnia 12 stycznia 2010 r., sygn. akt l OSK 1105/09, Lex nr 559343). Taką też postawę judykatury postuluje i aprobuje doktryna (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 41-43 oraz A. Gomułowicz, Aspekt prawotwórczy sądownictwa administracyjnego, Warszawa 2008, s. 121 i n.).

Kwestia zgodności znaczenia językowego przepisów art. 17 ust 1 oraz 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych z zasadami prawa była przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, choć dokonanym w innym zakresie. Mianowicie

w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., (sygn. akt P 27/07, Lex Polonica nr 1928255) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Z kolei w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r. (sygn. akt P. 41/07, Lex Polonica

nr 1929192) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, między innymi, że art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która rezygnuje

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad innym niż jej dziecko, niepełnosprawnym, niepełnoletnim członkiem rodziny, dla której stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną i wobec którego osobę tę obciąża obowiązek alimentacyjny, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji.

Podobne zastrzeżenia (niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji) stały się podstawą derogacji przez Trybunał Konstytucyjny art. 27 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 1998 r., nr 64, poz. 414 ze zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do zasiłku stałego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, Lex Polonica nr 420238).

Zgodnie natomiast z art. 18 Konstytucji RP rodzina, macierzyństwo

i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy

w zabezpieczaniu egzystencji. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej

i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP). W tej perspektywie wyłączenie określonych osób z kręgu kulturowo ukształtowanego pojęcia może godzić w konstytucyjne zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 20 Konstytucji RP). Pamiętać przy tym należy,

że dokonując oceny konstytucyjności art. 17 ust. 1 u.ś.r., w zakresie opisanym wyżej, Trybunał Konstytucyjny nie uznał obowiązku alimentacyjnego jako cechy relewantnej z punktu widzenia celu i funkcji nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym podkreślenia wymaga, że celem ustawy

o świadczeniach rodzinnych jest m.in. rekompensacja dla osób, które rezygnują

z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym przypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. Taką rekompensatą jest świadczenie pielęgnacyjne. Brak jest zatem podstaw, by rodzina nie mogła uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego, gdy spełnione są wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie ulega wątpliwości,

że osobiste starania o utrzymanie, stanowi realizację obowiązku alimentacji nie tylko dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 135 § 2 k.r.i.o.), lecz i osoby dorosłej, nieporadnej z uwagi na wiek bądź niepełnosprawność, w sprawach codziennych. Alimentacja nie może być postrzegana zatem jedynie jako realizacja ustawowego obowiązku alimentacji. Pojęcie "opieki" rozumiane jako troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, strzeżenie, dozór ("Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego- PWN 1963, t. V, s. 1025 znaczenie 1; "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka PWN 1992, t. 2,

s. 526; znaczenie 1; S. Skorupka "Słownik frazeologiczny języka polskiego"

WP 2002 t. 1, s. 605) obejmuje znacznie dalej idące obowiązki, niż tylko dostarczanie środków utrzymania (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 210/08, Lex Polonica nr 2082120).

Nie ulega wątpliwości, że skarżący będąc wnukiem siostry W.A. nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec siostry jego babki. Należy jednak wskazać, iż materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie potwierdza, iż tylko skarżący może opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny – W.A.. Zatem zasadnym jest stwierdzenie, że skarżący znalazł się w takiej samej sytuacji, jak członkowie rodziny, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprawujący opiekę nad osobami bliskimi, tj. członkami rodziny.

Należy także wskazać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 16 definiuje pojęcie "rodziny". Zgodnie z tym przepisem rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego

w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Przepis ten wymienia zatem bardzo wąski krąg osób, nawet znacznie węższy aniżeli art. 128 k.r.i.o, do którego odwołuje się art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżący nie jest członkiem rodziny z W.A. w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r i nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, bowiem nie należy do kręgu osób wskazanych w art. 128 k.r.i.o. Jednakże w ocenie Sądu, w rozumieniu tradycyjnym stanowi rodzinę dla W.A. i to o stosunkowo bliskich więzach pokrewieństwa. Skarżący i W.A. są także rodziną w sensie faktycznym, albowiem od najmłodszych lat to właśnie siostra babki skarżącego pomagała jego rodzinie, a po śmierci matki wnioskodawcy stała się dla niego jedyną rodziną. Powyższe skarżący podniósł w uzasadnieniu skargi, wskazując jednocześnie, że jego moralnym obowiązkiem jest sprawowanie opieki nad wymagającą obecnie stałej opieki siostrą babki.

Mając powyższe na uwadze i ochronę wskazanych wyżej wartości, interpretacja przepisów art. 17 ust. 1 i 1 a u.ś.r., nie może prowadzić do zawężenia grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia rodzinnego wyłącznie do krewnych, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Powoduje to nieuzasadnioną nierówność prawa wobec tych członków rodziny, którzy nie obarczeni z mocy ustawy obowiązkiem alimentacyjnym, dobrowolnie poświęcają się opiece, rezygnują ze swojej aktywności zawodowej i zarobkowej. Taka interpretacja godzi w więzi rodzinne i kulturowo ukształtowany katalog wartości istotnych dla porządku społecznego.

W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym również linia orzecznicza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. opowiada się właśnie za prokonstytucyjną wykładnią przepisów art. 17 ust. 1 i 1 a u.ś.r. (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego

2009 r., sygn. akt I OSK 533/08, Lex nr 518238; wyrok NSA z dnia 10 lutego 2011 r.,

sygn. akt I OSK 1873/10 Lex nr 990201; wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 lutego

2012 r., sygn. akt II SA/Łd 33/12; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 stycznia

2012 r., sygn. akt II SA/Bk 856/11, Lex nr 1109754; wyrok WSA w Poznaniu z dnia

27 listopada 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 210/08, Lex nr 528082; wyrok WSA

w Lublinie z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 593/10, Lex nr 753905, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 196/11, Lex

nr 957339; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt

II SA/Go 202/12 Lex nr 1145773, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt II SA/Go 610/12, publ. w powołanej wyżej bazie orzeczeń).

Co prawda stanowisko zaprezentowane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji nie jest odosobnione, albowiem zostało ono wyrażone między innymi w wyroku NSA z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1710/11, wyroku WSA w Białymstoku z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 856/11, wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 723/12, publ. w powołanej wyżej bazie orzeczeń). Jednakże Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela zaprezentowanego w nich poglądu o konieczności czysto literalnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Sądu, jedynie zastosowanie wykładni celowościowej, uwzględniającej wartości chronione konstytucyjnie, pozwala wyprowadzić

z brzmienia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a u.ś.r. normę prawną, która

w rezultacie umożliwia zaliczenie do kręgu uprawnionych do otrzymania spornego świadczenia także i te osoby, które są członkami rodziny, ale nie są zobowiązane do alimentacji, jeśli są jedynymi członkami rodziny, mogącymi sprawować faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym krewnym.

Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że skoro organy orzekające w sprawie

z naruszeniem art. 17 ust.1 pkt 2 i ust. 1a u.ś.r., w wyniku błędnej wykładni powyższych przepisów prawa materialnego uznały, że skarżącemu nie należy się świadczenie pielęgnacyjne tylko dlatego, że nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji, podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa.

Na podstawie art. 152 ppsa Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.

Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji zobligowane są ustalić

i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku oraz dodatkowo zbadać spełnianie przez skarżącego pozostałych przesłanek w zakresie przyznania przedmiotowego świadczenia również w kontekście faktu, iż w dacie orzekania przez organy administracji publicznej skarżący pobierał rentę rodzinną po zmarłej matce i kontynuował naukę w liceum ogólnokształcącym w systemie zaocznym (weekendowym). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Organy rozważą również, mając na uwadze treść art. 17 ust. 5 u.ś.r., czy pobierana przez skarżącego renta rodzinna należy do katalogu świadczeń, których pobieranie stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.