Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1026/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2022 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 maja 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1102/2022/5463 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 marca 2022 r. nr [...] Burmistrz Miasta T., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 3, art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 28 grudnia 2021 r., odmówił M. Z. (dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad P. Z. (dalej: "ojciec Skarżącej", "osoba wymagająca opieki").

W uzasadnieniu organ przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, tj. treść art. 17 ust. 1, 1a i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, iż ojciec Strony jest kawalerem, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Nr [...] z dnia 8 marca 2021 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stale, jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] z dnia 3 października 1996 r. został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia od dzieciństwa na trwale oraz jest zdolny do zatrudnienia w szczególnych warunkach dla niewidomych i zachodzi konieczność opieki innych osób, od 1999 r. prowadzi działalność gospodarczą "M." w zakresie fizjoterapii - terapia manualna.

Następnie podał, że Strona w okresie od 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2020 r. wykonywała pracę na umowę zlecenie w firmie ojca, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy ani uprawniona do świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, studiuje na II roku kierunku lekarskiego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w K., studia prowadzone są w trybie stacjonarnym w Z. średnio dwa razy w tygodniu w godzinach porannych. Z oświadczenia Strony z dnia 28 grudnia 2021 r. wynika, że poświęca na opiekę nad ojcem 4-5 godzin dziennie. Skarżąca złożyła oświadczenie o zakresie sprawowanej opieki. Podczas wywiadu środowiskowego potwierdzono, że Strona mieszka z ojcem i sprawuje opiekę w zakresie zgodnym z oświadczeniem.

Organ zwrócił uwagę na charakter wnioskowanego świadczenia, które nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz wyłącznie do tych, którzy sprawując opiekę nad członkiem rodziny czynią to w zakresie uniemożliwiającym im podjęcie innej pracy. Opieka musi zatem w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Organ nie kwestionuje sprawowania przez Stronę opieki nad ojcem. Wskazał jednak, że główną aktywnością Strony są studia dzienne zapewniające ubezpieczenie zdrowotne, które nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia. Zdaniem organu trudno przyjąć by państwo pokrywało jednocześnie koszty nauki studenta studiów dziennych jak i realizowało świadczenie skierowane dla osób, które utraciły jedyne źródło utrzymania.

W dalszej części organ wyjaśnił, że był obowiązany ustalić, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę pracy a sprawowaniem opieki nad ojcem, a także ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, czego nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej a wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Zgodnie z ustaleniami organu, opieka sprawowana przez Stronę nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności opiekuńcze wykonywane są głównie rano i po południu, zajmują kilka godzin dziennie, natomiast pozostałe czynności domowe wykonywane są w każdej rodzinie również przez osoby pracujące. Zakres czynności administracyjno-naukowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wskazuje jednoznacznie, zdaniem organu, na zakres czynności wykonywanych jako praca zarobkowa na rzecz działalności gospodarczej ojca. Powyższe uzasadniało stwierdzenie, że Strona nie spełnia wszystkich przesłanek przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.

Strona wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., a także art. 7, art. 77, art. 78, art. 107 k.p.a., art. 8 oraz art. 75 k.p.a. W uzasadnieniu podkreśliła, że jest opiekunką ojca, a także asystentką w rozumieniu medycznym, nie byłoby możliwe prowadzenie działalności gospodarczej przez ojca bez pełnego, całodobowego zaangażowania Skarżącej. Wskazała, że gdyby ojciec nie wymagał tak absorbującej opieki to Strona miałaby czas na pracę. Strona zawozi i odbiera ojca z pracy, przygotowuje ojca do pracy, zajmuje się jego odpoczynkiem, tych kilka godzin mogłaby poświęcić pracy zarobkowej, natomiast czynności, które wykonuje w gospodarstwie domowym nie są oparte o poddział obowiązków wszystkich domowników, lecz wyłącznie na działaniach Strony, ojciec wymaga pomocy w prawie każdej dziedzinie życia. Dalej zaakcentowała, że sprawuje nad ojcem opiekę, odkąd ma taką możliwość, opieka sprawowana jest codziennie, a dzięki temu, że poświęca, jak wskazał organ "kilka godzin dziennie", ojciec może pracować i się rozwijać, nadto zauważyła, że ze względu na charakter choroby zakres udzielanej pomocy będzie coraz większy. Na poparcie swojego stanowiska Strona przywołała m.in. stanowisko wyrażone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014 r. SK 7/11.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), działając w oparciu o art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/1102/2022/5463 z dnia 11 maja 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, przywołał treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., a następnie poczynił ustalenia tożsame z tymi przestawionymi przez organ I instancji. Zdaniem Kolegium świadczona przez Skarżąca opieka względem ojca nie nosi znamion opieki ciągłej i stałej oraz nie pozostaje w związku przyczynowym z niepodejmowaniem zatrudnienia, ponieważ Strona studiuje w trybie dziennym a opiekę sprawuje 4-5 godzin dziennie. Opieka nie uniemożliwia podjęcia pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium podobnie jak organ I instancji, uzasadniając swoje stanowisko poglądami wyrażonymi w orzecznictwie sądów administracyjnych, podkreśliło, że ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu zdrowia osoby wymagającej opieki. W ocenie Kolegium zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą mieści się w granicach obowiązku alimentacyjnego względem rodzica.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc, sporządzoną przez profesjonalnego pełnomocnika, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji sformułowała zarzut naruszenia:

1. przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie jak faktycznie wygląda opieka świadczona przez Skarżącą względem niepełnosprawnego ojca, jakie obowiązki na niej ciążą w zakresie przygotowywania ojca do pracy, pomocy w prowadzeniu firmy, a także obowiązków domowych oraz na studiach,

b) art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie zbyt ogólnych stwierdzeń uniemożlwiających realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwienia dokonania kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności arbitralne uznanie, że ojciec Skarżącej pomimo znacznej niepełnosprawności nie wymaga znacznego nakładu opieki sprawowanej przez córkę, a także używania przez organ zwrotu "obowiązku alimentacyjnego" bez jego wyjaśnienia,

c) i d) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż wykonywane czynności opiekuńcze, a także ich wykonywanie przez 4-5 godzin dziennie, to w większości czynności wykonywane w każdej rodzinie, podczas gdy nie w każdej rodzinie córka sama sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem prowadzącym działalność gospodarczą, a także wewnętrzną sprzeczność w tym zakresie,

e) art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i uznanie, że ojciec Skarżącej jest osobą zaradną, prowadząca działalność gospodarczą co ma stanowić dowód, że opieka córki nie jest potrzebna, oraz że nie przekracza obowiązku alimentacyjnego spoczywającego względem rodzica,

2. a także naruszenia przepisów prawa materialnego:

a) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, iż Skarżącej nie należy się świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na zakres i rozmiar sprawowanej opieki, czym zaprzeczył idei i założeniom wskazanej ustawy,

b) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez bezpodstawne uznanie, wbrew dokumentom, faktom, logicznemu myśleniu i doświadczeniu życiowemu, że pomimo tego, że ojciec Skarżącej jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, uznanie, iż świadczona względem ojca opieka nie nosi znamion opieki ciągłej i stałej, czym organ zaprzeczył orzeczeniu o niepełnosprawności i własnym ustaleniom, że Skarżąca sprawuje opiekę 4-5 godzin dziennie,

c) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż Skarżąca poświęcając na opiekę nad niepełnosprawnym ojcem kilka godzin dziennie, studiując dziennie medycynę, a contrario może podjąć pracę zarobkową,

d) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, iż do obowiązków alimentacyjnych córki wobec ojca należy kilkugodzinna opieka nad niepełnosprawnym ojcem,

e) art. 17 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędne zastosowanie klauzuli rozszerzającej I uznanie, iż Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne się nie należy,

f) art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez błędne uznanie, iż ojciec Skarżącej posiadający znaczny stopień niepełnosprawności nie wymaga stałej i długotrwałej opieki stwierdzając, że "opieka względem ojca nie nosi znamion opieki ciągłej i stałej", czym zaprzeczono prawnie uzasadnionym celom wskazanej ustawy.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania, a także przeprowadzenie dowodów z: przesłuchania Skarżącej oraz świadków: P. Z., C. K., T. B., K. K. na okoliczności wskazane w uzasadnieniu skargi.

W ocenie Skarżącej wydając zaskarżoną decyzję organ zakwestionował orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, uznając, że ojciec Skarżącej jako osoba niewidoma nie potrzebuje pomocy i opieki, jest osobą zaradną prowadzącą działalność gospodarczą od 20 lat. Zwrócono uwagę, że organ stwierdzając, iż czynności, które wykonuje Skarżąca są czynnościami dnia codziennego zaprzeczył orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy tego rodzaju orzeczenie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a. zatem dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone.

W uzasadnieniu podkreślono, że "Skarżąca jest bardzo zaradna i dzięki temu jest w stanie pogodzić studia, życie osobiste z kilkugodzinną, codzienną, całoroczną opieką nad niewidomym ojcem, by ten mógł pracować, prowadzić firmę i zapewnić godne życie sobie i córce" (str. 5-6 uzasadnienia skargi). Przypomniano, że czynności opiekuńcze Skarżąca wykonuje rano (śniadanie, ubranie, zawiezienie do pracy), w ciągu dnia, kiedy trzeba wykonać czynności związane z prowadzeniem firmy (towarzyszenie ojcu do urzędów), jak i po pracy (odebranie z pracy, przygotowanie materiałów szkoleniowych, kolacja, dokumenty urzędowe, administracyjne kwestie pracy), a pomiędzy tymi czynnościami Skarżąca studiuje medycynę. Nadto z uwagi na kierunek studiów na rynku pracy jest sporo ofert, jednak w godzinach kolidujących z opieką nad ojcem. W końcowej części Skarżąca przywołała stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich wyrażone dnia 20 maja 2022 r. a także orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazało na brak przeszkód by Skarżąca w czasie pobytu ojca w pracy podjęła zatrudnienie chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Podczas rozprawy w dniu 16 września 2022 r. pełnomocnik Skarżącej na pytanie oświadczył, że osoba wymagająca opieki prowadzi swoją działalność gospodarczą poprzez zatrudnionych pracowników.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że decyzje organów I i II instancji odpowiadają prawu. Zarzuty skargi okazały się niezasadne. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PSŚ/41.5/1102/2022/5463 z dnia 11 maja 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Burmistrza Miasta T.z dnia 18 marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).

W rozpatrywanej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organy wyjaśniając przyczynę odmowy podały, że opieka sprawowana przez Skarżąca nie nosi znamion opieki ciągłej i stałej a także nie ma przełożenia na rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, nie uniemożliwia Skarżącej podjęcia pracy choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, co uzasadniało, zdaniem organów I i II instancji orzekających w sprawie, odmowę przyznania prawa do świadczenia.

Przyczyna odmowy została zatem w istocie oparta o brak spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 28 grudnia 2021 r. (karta nr 24-25 akt administracyjnych), osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w T. nr [...] z dnia 3 października 1996 r., mocą którego zaliczono ojca Skarżącej do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia (ustalono, że inwalidztwo istnieje od dzieciństwa i jest trwałe, ustalono wskazania do zatrudnienia w szczególnych warunkach dla niewidomych oraz konieczność opieki innych osób, karta nr 29 akt administracyjnych), legitymuje się także orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 8 marca 2021 r. wydanym bezterminowo (ze stwierdzeniem: osoba zdolna do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej, wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, karta nr 30 akt administracyjnych), ojciec Skarżącej od dnia 1 kwietnia 1999 r. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "Z" z siedzibą w T.(wyciąg z CEiDG, karta nr 28 akt administracyjnych), nie pozostaje w związku małżeńskim.

Skarżąca pracowała zarobkowo w "Z" z siedzibą w T. w okresie od 1 października 2019 r. do 1 stycznia 2021 r. (karta nr 27 akt administracyjnych). Jak natomiast wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 4 marca 2022 r. Strona jest "bardzo dużym wsparciem dla ojca, jednak z uwagi na rodzaj studiów, który wymaga poświęcenia znacznej ilości czasu na naukę, nie może być stale dyspozycyjna" (karta nr 15-16 akt administracyjnych).

Do czynności wykonywanych przez Skarżącą w ramach sprawowanej opieki należy: robienie zakupów, sprzątanie, gotowanie i przygotowywanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, pranie bielizny pościelowej i osobistej, podawanie leków (oświadczenie Skarżącej z dnia 27 grudnia 2021 r. karta nr 31 akt administracyjnych). Zgodnie natomiast z oświadczeniem Skarżącej z dnia 1 marca 2022 r. opieka sprawowana jest w zakresie: gotowanie, pranie, przygotowywanie ubrań, czytanie i pisanie, przemieszczenie się, pomoc w prowadzeniu działalności gospodarczej (pisma urzędowe – pisanie i czytanie, kontrola dokumentacji, płacenie rachunków, pomoc w zapoznawaniu się z innowacjami w dziedzinie związanej z działalnością gospodarczą), obsługa urządzeń pomocy domowej - ekspres do kawy, mikrofalówka, telewizor (karta nr 17 akt administracyjnych). Nadto w oświadczeniu z dnia 11 marca 2022 r. Skarżąca zwróciła również uwagę na czynności polegające na: przygotowywaniu ubrań, zawożeniu i odbieraniu ojca z pracy, pomoc w realizowaniu potrzeb duchowych i społecznych (karta nr 14 akt administracyjnych).

W ocenie Sądu, w sprawie nie została spełniona przesłanka stanowiąca istotę przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Mianowicie zgodnie z brzmieniem przywołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba wymieniona w tym przepisie nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Niewątpliwie konieczny pozostaje bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem.

Sprawowana opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 czerwca 2022 r. II SA/Gl 456/22). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, z dnia 23 października 2020 r. I OSK 1148/20).

Zgodnie z niekwestionowanymi ustaleniami osoba wymagająca opieki – ojciec Skarżącej prowadzi działalność gospodarczą (karta nr 28 akt administracyjnych). Praca wykonywana jest poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, nie jest też pracą zdalną. Zestawienie czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą, a wskazanych zarówno w ramach wywiadu środowiskowego (karta 15-16 akt administracyjnych), jak również w osobistych oświadczeniach Skarżącej (z dnia 27 grudnia 2021 r. karta nr 51 akt administracyjnych, dnia 1 marca 2022 r. karta nr 17 akt administracyjnych, a także z dnia 11 marca 2022 r. karta nr 14 akt administracyjnych), przy uwzględnieniu pracy zarobkowej osoby wymagającej opieki poza miejscem zamieszkania, nie pozwala na przyjęcie, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Skarżącą nastąpiła w celu sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie bez znaczenia pozostaje, że ojciec Skarżącej rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej jeszcze przed urodzeniem się Skarżącej, tj. 1 kwietnia 1999 r. w sytuacji, gdy już na ten dzień legitymował się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa z dnia 3 października 1996 r. Nadto zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika Skarżącej osoba wymagająca opieki prowadzi działalność gospodarczą poprzez pracowników (protokół rozprawy z dnia 16 września 2022 r.).

Zasadnie w ocenie Sądu, organ odwoławczy przyjął, że sprawowana opieka, nie wyklucza podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, przykładowo w godzinach pracy ojca.

Natomiast wskazane czynności opiekuńcze, których wykonywanie nie jest poddane pod wątpliwość, stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, wpisują się w czynności opiekuńcze stanowiące pomoc dla osób bliskich jej wymagającej, nie absorbują na tyle aby należało zapewnić osobie wymagającej opieki ciągłą obecność, i w ocenie Sądu nie mogą usprawiedliwiać niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ustalonym w sprawie stanie faktycznym nie ma bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną opieką nad ojcem. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zarzuty skargi należało uznać za chybione. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. z przyczyn szczegółowo podanych powyżej. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania wskazanych w zarzutach skargi a mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie.

Nieuzasadniony pozostaje zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (zarzut nr 1a petitum skargi). Kwestia opieki sprawowanej przez Skarżącą ani też czynności sprawowane w ramach tej opieki, jak również obowiązki domowe wykonywane przez Skarżącą, czy obowiązki studentki nie były kwestionowane w sprawie. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie oceny zaistnienia w sprawie przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz nie wymagał w ocenie Sądu uzupełnienia.

Za chybiony należało także uznać zarzut naruszenia art. 8 i 107 § 3 k.p.a. (zarzut nr 1b petitum skargi). Uzasadnienia zaskarżonych decyzji spełniają rygory uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji. Decyzja organu I instancji szczegółowo przedstawia zebrane w sprawie dowody oraz przeprowadza ich ocenę przy uwzględnieniu przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organy w żaden sposób nie negują ani stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, ani też konieczności udzielania jej pomocy i opieki, co zostało wyraźnie podkreślone w uzasadnieniach zarówno organu I jak i II instancji. Natomiast bliższe niewyjaśnienie przez organ odwoławczy zakresu pojęcia "obowiązek alimentacyjny" nie miało jakiegokolwiek wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

W odniesieniu do kolejnego zarzutu (zarzut nr 1c-d petitum skargi) Sąd zważył, iż prawidłowo znaczna część czynności wskazanych w oświadczeniach Skarżącej została przez organ zakwalifikowana jako czynności każdego gospodarstwa domowego.

Nie mógł zyskać akceptacji zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. (zarzut nr 1e petitum skargi). W ocenie Sądu niezasadnie pozostają twierdzenia Skarżącej jakoby organy zakwalifikowały opiekę nad ojcem Strony jako opiekę, która nie jest potrzebna. Wręcz przeciwnie - jak wynika z uzasadnienia decyzji organy wskazały na konieczność sprawowania tej opieki, a także na płynącą w tym zakresie z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności konieczność pomocy osobie niepełnosprawnej. Jednakże samo stwierdzenie konieczności pomocy lub opieki osobie niepełnosprawnej nie oznacza automatycznego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej tego rodzaju opiekę.

Niezasadne pozostawały również zarzuty naruszenia prawa materialnego (zarzut nr 2a-e petitum skargi) zmierzające w istocie do zakwestionowania prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń, w tym co do zakresy i rozmiaru opieki, wykonywania jej w sposób stały i ciągły, oraz możliwości podjęcia przez Skarżącą pracy zarobkowej. Chybiony był również zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (zarzut nr 2f petitum skargi). Stan zdrowia osoby wymagającej opieki, ani też wykonywanych przez Skarżącą czynności opiekuńczych nie był w sprawie sporny.

Analiza dokonana przez Sąd prowadzi do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania, w tym prawidłowego zastosowania przepisów określających zasady związane z zebraniem dowodów, ich oceną oraz uzasadnieniem wydanych decyzji.

W odniesieniu natomiast do wniosku o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania stron oraz przesłuchania świadków wskazanych w pkt III skargi, wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone, stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a., w myśl którego sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.