Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 778/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Anna Klotz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi G. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2021r. nr [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy [...] odmówił skarżącej G. Ś. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na niepełnosprawną w stopniu znacznym matkę M. P. wskazując, że w sprawie nie było ustawowych podstaw do przyznania przedmiotowego świadczenia, z uwagi na regulację zawartą w art. 17 ust.1b pkt 1 i pkt 2 oraz art.17 ust.5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływanej jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych" lub w skrócie "u.ś.r.")

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, domagając się jej uchylenia w całości oraz orzeczenia co do istoty sprawy przez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Po rozparzenia wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] 2021r. nr [...] SKO uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną M. P. na stałe od dnia [...] 2020r. do [...] 2020r. w kwocie [...]zł. miesięcznie, a od [...] 2021r. w kwocie [...]zł. miesięcznie.

SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji o istnieniu w sprawie podstawy do odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o okoliczność, iż skarżącej przysługuje prawo do emerytury. SKO wskazało, że ta przesłanka odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia tj. okoliczność przysługiwania skarżącej prawa do emerytury, na dzień orzekania przez SKO nie jest już aktualna, gdyż decyzją ZUS z dnia [...] 2020r. zawieszono skarżącej wypłatę emerytury począwszy od [...] 2020r. W związku z tym, Kolegium uznało, że skoro na dzień wydania decyzji przez SKO skarżąca spełniała przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego należało uchylić i przyznać stronie wnioskowane świadczenie od dnia [...] 2020 r., tj. od dnia spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę, zaskarżając ją w części, w jakiej nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] 2019r. do dnia [...] 2020r. Skarżąca wniosła zatem o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia za okres od dnia [...] 2019r.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

- prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w związku z art. 32 Konstytucji RP w związku z art., 24a ust.2 u.ś.r. przez jego nieprawidłową wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- prawa procesowego t.j. art. 7, 77§1 i art. 107 §3 k.p.a. przez brak uznania przez organ, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskać wnioskowane świadczenie również za okres od dnia [...] 2019r. do dnia [...] 2020r.

Skarżąca podkreśliła, że nie do przyjęcia jest sytuacja otrzymywania świadczenia mniej korzystnego pomimo możliwości dokonania wyboru świadczenia i złożenia przez stronę oświadczenia, że wybiera świadczenie bardziej korzystne tj. świadczenie pielęgnacyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) dalej: ustawa p.p.s.a. Zgodnie z treścią powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie, w treści skargi pełnomocnik strony skarżącej wnosił o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Natomiast organ administracji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu powyższego wniosku, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Istotę sporu w sprawie, w następstwie decyzji reformatoryjnej SKO, stanowiła wyłącznie kwestia daty początkowej, od której należało przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca zakwestionowała bowiem legalność przyznania jej przez SKO wnioskowanego świadczenia od daty zawieszenia prawa do emerytury, to jest od dnia [...] 2020 r., domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął do organu wniosek strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. od dnia [...] 2019 r. Odnośnie natomiast wskazanej przez organ I instancji przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opartej na treści art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., SKO stwierdziło, że w sprawie nie zaistniały podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Stanowisko SKO Sąd uznał za prawidłowe i przyjął wraz z argumentacją jako swoje. Jednocześnie w sprawie nie budziło wątpliwości spełnienie warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca sprawuje opieką nad matką, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wobec powyższego, odnosząc się do wskazanej spornej w sprawie kwestii, tj. możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożony został wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, a więc za okres, w którym obowiązywała decyzja z dnia [...] 2019r. przyznająca na rzecz skarżącej prawo do emerytury od dnia [...] 2019 r. podnieść należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. [...] 2019r., pobierała ona emeryturę przyznaną jej od dnia [...].2019r.na mocy decyzji ZUS z dnia [...] 2019r nr [...].

Nie ulega również wątpliwości, że przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Co do zasady więc wniosek skarżącej złożony w dniu [...] 2019r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien skutkować przyznaniem pomocy począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od [...] 2019 r., na co powołuje się skarżąca w złożonej skardze. Stan taki nie mógł mieć jednak miejsca w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Nie można pominąć tego, że okoliczności faktyczne i prawne niniejszej sprawy wymusiły zastosowanie przez SKO w pierwszej kolejności ograniczenia ustawowego wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne istniała bowiem negatywna przesłanka do przyznania pomocy w żądanym zakresie spowodowana ustalonym dla skarżącej prawem do emerytury.

Z treści przywołanych unormowań wynika, że nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń. Wykładnia systemowa ww. przepisów jest zatem jasna i jednoznaczna w treści. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do emerytury, określone wcześniejszą decyzją, funkcjonującą w tym okresie w obrocie prawnym. Dopiero zawieszenie tego prawa pozwala na przyznanie świadczenia nowo wybranego w miejsce poprzednio pobieranego świadczenia.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytalno-rentowego przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela jednak stanowisko, wyrażone w tym zakresie przez NSA, zgodnie z którym uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie – emerytury. (vide: wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20 - dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Przy czym ustawodawca nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury (renty), zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura (renta) jest prawem niezbywalnym, ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. posiadania prawa do emerytury (renty), które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty świadczenia wypłacanego przez ZUS. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20).

Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy zatem stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku, a zatem spełnienia przesłanek materialnoprawnych. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. odnosi się bowiem do okoliczności formalnoprawnych, a nie materialnoprawnych. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest więc determinowany wyłącznie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.

Z powyższego wynika, że dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a u.ś.r. daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca, jak podkreślono, przewidział w przepisie art. 27 ust. 5 u.ś.r., możliwość swobodnego wyboru jednego z wymienionych w nim świadczeń.

W sprawie skarżąca, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła w dniu [...] 2019r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Materialnoprawna przeszkoda do przyznania wnioskowanego świadczenia określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przestała istnieć w obrocie prawnym od momentu, w którym wydana została decyzja ZUS o zawieszeniu skarżącej prawa do emerytury, t.j. z dnie [...] 2020r. W sytuacji jednoznacznej i wyraźnej treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę, która ma jednocześnie ustalone prawo do emerytury, niemożliwym było wcześniejsze przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zawieszenie prawa do emerytury wymagało bowiem bezwzględnie wyraźnej i nie budzącej wątpliwości zgody skarżącej, co nastąpiło dopiero w jej oświadczeniu skierowanym do ZUS w dniu [...] 2020r. Organ w sprawach przyznania świadczeń rodzinnych nie działa bowiem z urzędu, lecz wyłącznie na wniosek strony.

W związku tym, dopóki w przedmiotowej sprawie istniała w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu skarżącej prawa do emerytury, dopóty niemożliwe było pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i przyznanie jej tego świadczenia na okres w którym skarżąca, jako podmiot uprawniony, pobierała emeryturę. Ograniczenia ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. we wskazanych powyższej okolicznościach faktycznych sprawy ustały dopiero z chwilą zawieszenia prawa do emerytury. Konsekwencją prawa do dokonania wyboru świadczenia nie może być bowiem zaistnienie sytuacji, w której osoba otrzymywałaby dwa świadczeń za ten sam okres. Dlatego koniecznym warunkiem do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest usunięcie w sposób zgodny z prawem przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co wymaga podjęcia skutecznych działań przez osobę zainteresowaną i współdziałania w tym zakresie z organem. Wobec powyższego, podkreślając że przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. ma zastosowanie w sytuacji spełnienia w miesiącu złożenia wniosku przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku stwierdzić należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., ustala się począwszy od miesiąca, w którym nie będzie istniała przeszkoda materialnoprawna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. (por. stanowisko NSA na tle spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobą mającym ustalone prawo do emerytury wyrażone np. w wyroku z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20; wyroku z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2010/20 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

W tym stanie rzeczy należy uznać, że organ II instancji w zaskarżonej decyzji reformacyjnej prawidłowo przyznał świadczenie pielęgnacyjne począwszy od dnia 1października 2020 r., gdyż skarżąca dopiero od tego momentu spełniła przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, jak wykazano, nie było podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] 2019 r., tj. począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, gdyż w tym czasie istniała negatywna materialnoprawna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a u.ś.r., wykluczająca możliwość otrzymania przez skarżącą wnioskowanego świadczenia.

Z tych względów, wskazujących na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.