Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 229/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Op 216/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 27 grudnia 2013 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zażalenie P. G. dotyczy postanowienia z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Op 216/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.

Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący w złożonym wniosku podał, iż miesięczne dochody jego gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z żoną wynoszą 4.152,59 zł (dochody pochodzące ze stosunku pracy oraz z tytułu emerytury wypłacanej przez ZUS i KRUS). Ponadto, mimo wezwania, nie przedstawił dodatkowych dokumentów, dotyczących w głównej mierze ponoszonych wydatków, zeznań podatkowych oraz kont i lokat bankowych.

Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując na okoliczność braku woli współdziałania w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej.

W złożonym sprzeciwie skarżący przedłożył zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania, kserokopie dowodów dokumentujących dochody wykazane w formularzu PPF, zeznania o wysokości dochodów za lata 2012-2013, wyciągi bankowe za 3 ostatnie miesiące, umowę o pracę oraz wypowiedzenie jej warunków, umowę o rozdzielności majątkowej, umowę użyczenia budynku mieszkalnego, kserokopie decyzji waloryzującej wysokość emerytury, a także przykładową fakturę za leki.

Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący swoje miesięczne wydatki związane z kosztami utrzymania wyliczył na kwotę 1.173,20 zł , zastrzegając równocześnie, że z uwagi na posiadaną z żoną rozdzielność majątkową nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, jak błędnie wcześniej wskazał w formularzu PPF. Dodał, że skarżący jest zatrudniony na ½ etatu w. K. sp. z o.o. na stanowisku Prezesa Zarządu, za miesięcznym wynagrodzeniem wynoszącym 800,00 zł brutto. Ponadto, wysokość otrzymywanej emerytury po waloryzacji wynosi 1656,98 zł, przy czym samo świadczenie ulega zmniejszeniu w trybie egzekucji administracyjnej o kwotę 414,24 zł. Sąd podkreślił, że skarżący wykazał w złożonych zeznaniach o wysokości osiągniętego dochodu za 2013 r. dochód w wysokości 44.024,43 zł, w tym ze stosunku pracy 16.731,28 zł, emerytury 19.136,54 zł oraz inne źródła 8.156,61 zł. Natomiast w 2012 r. wykazał dochód w wysokości 34.894,73 zł, w tym ze stosunku pracy 16.704,28 zł, emerytury 18.190,37 zł.

Analizując powyżej przywołane informacje dotyczące sytuacji materialnej i osobistej skarżącego Sąd uznał, że jego sytuacja finansową jest niewątpliwie trudna, aczkolwiek nie można jej uznać, za taki stan, który świadczyłby o braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Sąd wskazał ponadto, że we wcześniejszych latach skarżący zawarł szereg umów darowizn, na podstawie których przekazał swoim dzieciom G. G. (obecnie Z.) oraz J. G. składniki posiadanego majątku, w tym również składniki majątku (nieruchomości, środki trwałe oraz wyposażenie) wykorzystywanego w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa. Było to 40 umów darowizn na kilkadziesiąt nieruchomości o znacznej wartości, kilkadziesiąt samochodów osobowych i ciężarowych, sprzęt ciężki liczony w kilkadziesiąt szt. (m. in. koparki, ładowarki, dźwigi itp.) kilka ciągników samochodowych, naczepę oraz dziesiątki innych urządzeń, sprzętów, materiałów itd. Stanowiło to konsekwencję przeniesienia na rzecz G. G. oraz J. G. prawa własności przedsiębiorstwa prowadzonego pod nazwą Z. P. G. Z kolei obecnie zajmowaną nieruchomość otrzymał wraz z żoną na podstawie umowy użyczenia, od swoich dzieci.

Sąd podniósł, że fakt dokonanych darowizn znacząco wpłynął na obecny status majątkowy skarżącego i podkreślił, iż na etapie oceny zasadności wniosku o prawo pomocy nie jest uprawniony do oceny motywów takiego, a nie innego rozdysponowania przez skarżącego swoim majątkiem o niewątpliwie znacznej wartości. Była to bowiem decyzja należąca do sfery osobistej skarżącego, jednak niewątpliwie podejmując taką decyzję z własnej woli znacząco pogorszył swoją sytuację majątkową, do czego, co należy podkreślić, miał pełne prawo.

Sąd stwierdził jednak, że z uwagi na fakt, iż w przypadku przyznania prawa pomocy obciążenie finansowe wynikające z zawisłego postępowania sądowego przenoszone jest na Skarb Państwa, Sąd był zobligowany do uwzględnienia nie tylko wartości samego mienia które pozostaje w dyspozycji takiej strony (majątek ruchomy, nieruchomości czy zasoby pieniężne), ale także ewentualnych przysługujących jej praw do uzyskania przez nią pomocy od osób zobowiązanych w pierwszej kolejności. Sąd zwrócił uwagę, że skoro skarżący jest obecnie w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej oraz jest osobą w podeszłym wieku i jak podaje leczy się onkologicznie i kardiologicznie, winien on rozważyć możliwość skorzystania z prawa do ubiegania się o środki niezbędne do zaspokojenia swoich potrzeb od osób obdarowanych. Sąd odwołał się do art. 897 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121), zwanej dalej "Kc", na podstawie którego darczyńca, w sytuacji popadnięcia w niedostatek, może żądać aby obdarowany, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczał mu środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom.

Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Złożony środek odwoławczy oparł na zarzutach naruszenia:

- art. 246 § 1 pkt 1 Uptu poprzez nieuprawnione przyjęcie, że skarżący powinien mimo braku środków wystąpić do członków rodziny, których obdarował przeszło 7 lat temu o przyznanie pomocy finansowej i dopiero po nieuzyskaniu tych środków uprawniony jest starać się o zwolnienie od kosztów;

- art. 897 Kc poprzez błędne uznanie, że ma zastosowanie w sprawie zwolnienia od kosztów.

W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że koszty sądowe nie stanowią osobistej potrzeby skarżącego, a zatem pokrycia tych wydatków nie może dochodzić od osób obdarowanych. Ponadto Sąd pierwszej instancji winien badać sytuację skarżącego, a nie potencjalne uprawnienia wynikające z innych przepisów prawa, w tym z art. 897 Kc.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie jest niezasadne.

Zgodnie z treścią art. 199 Ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Wychodząc z tej płaszczyzny rozważań, Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący, mimo trudnej sytuacji materialnej, jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Sąd wywiódł to z zestawienia dochodów i wydatków skarżącego oraz z możliwości zwrócenia się o wsparcie finansowe do swoich dzieci, na rzecz których przekazał w latach 2007-2008 majątek o znacznej wartości.

Analizując złożone zażalenie należy stwierdzić, że stanowisko Sądu było prawidłowe, gdyż skarżący nie dowiódł, iż jego obecne dochody nie są wystarczające, aby mógł we własnym zakresie pokryć ciążące na nim koszty sądowe, które obejmują de facto obecnie wpis od wniesionej skargi. Podkreślić należy bowiem, że zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny z urzędu dokonuje wszechstronnej oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Dlatego też chociażby brak profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania nie ma wpływu na realizację prawa do sądu.

Niezależnie od powyższego, nie sposób było również pominąć okoliczności dokonanych przez skarżącego darowizn, które obejmowały składniki majątkowe, przekazane dzieciom w latach 2007-2008. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dobrowolne pozbycie się przez skarżącego majątku tak znacznych rozmiarów nie mogło pozostać bez wpływu na ocenę jego aktualnej sytuacji finansowej, stanowiącej podstawę dla odmowy lub przyznania prawa pomocy. W ocenie tut. Sądu, osoba, która świadomie pozbawia się składników majątku pozwalających na uzyskanie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, nie może oczekiwać, że koszty te zostaną zaspokojone ze Skarbu Państwa, czyli de facto przez innych podatników. Nie mogą oni bowiem ponosić odpowiedzialności finansowej za decyzje ekonomiczne strony dochodzącej swoich praw na drodze sądowej.

Na marginesie warto dodać, że skarżący nie podjął nawet próby zwrócenia się o pomoc do dzieci, na rzecz których dokonał tak znacznych darowizn. Nie sposób zatem nawet polemizować z twierdzeniem, że skarżący ma możliwość uzyskania pomocy ze strony rodziny, bez konieczności angażowania środków budżetowych. W takim wypadku za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należało uznać przerzucanie kosztów procesu na wszystkich podatników, w sytuacji, gdy strona postępowania może liczyć na pomoc osób najbliższych.

Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji