Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 178/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.26 ust.1 pkt 15 i 15a;
journal: Dz.U. 2009 nr 84 poz 712
law: Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 210 poz 25 art.70;
law: ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu  Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński, Sędziowie sędzia WSA Zofia Skrzynecka, sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca), Protokolant p.o. Specjalisty Monika Rząp, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 31 maja 2012r. sprawy ze skargi stowarzyszenia A na decyzję Zarządu Województwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zwrotu części środków finansowych przyznanych w ramach realizacji projektu z budżetu Unii Europejskiej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" . Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym na lata 2007-2013 (dalej IZ) – Zarząd Województwa, utrzymała w mocy własną decyzję z dnia "[...]". w sprawie orzeczenia obowiązku zwrotu przez A (dalej Stowarzyszenie) części środków przeznaczonych na realizację projektu: ""[...]"", finansowanego z udziałem środków europejskich, w kwocie 697.635,13 zł wraz z należnymi odsetkami.

W dniu 29 września 2009r. IZ zawarła ze Stowarzyszeniem umowę o dofinansowanie ww. projektu. Umowę aneksowano w dniach: 18 listopada 2009r., 1 marca 2010r. i 12 lipca 2010r.

Zespół Kontrolujący IZ w dniach 20-24 września 2010r. przeprowadził w siedzibie Stowarzyszenia oraz w miejscu realizacji inwestycji kontrolę m.in. zakresu rzeczowego projektu. W Informacji pokontrolnej z dnia 4 marca 2011r. uznano koszt wykonanych robót w kwocie 743.333,06 zł netto za niekwalifikowany. Na kwotę tę składały się roboty dodatkowe nieujęte we wniosku o dofinansowanie (odkurzacz centralny, stacja transformatorowa, mur oporowy, balustrady nad i przed oranżerią, wymiana gruntu, dodatkowe ogrodzenie wynikające ze zwiększenia powierzchni działki i dodatkowa furtka w ogrodzeniu, zmiana niecki basenowej kafelkowej na nieckę ze stali nierdzewnej, różnice dotyczące instalacji elektrycznej, dodatkowy sprzęt rehabilitacyjny - wirówka kończyn dolnych i górnych), roboty niewykowane (kolektory słoneczne, wanna na stropie wraz z suwnicą do podwieszania krzesełek) oraz wydatki błędnie zakwalifikowane jako kwalifikujące się do refundacji (przyłącza kanalizacyjne). Jednocześnie zobowiązano Stowarzyszenie do przedstawienia zaewidencjonowanej we właściwym ośrodku geodezji i kartografii inwentaryzacji powykonawczej w celu potwierdzenia wykonania sieci drenażowej i zewnętrznej instalacji oświetleniowej, które zostały zaplanowane we wniosku o dofinansowanie projektu, a nie zostały wykazane w kosztorysie powykonawczym.

Stowarzyszenie wniosło zastrzeżenia do opisanej Informacji. Odnosząc się do zastrzeżeń IZ stwierdziła, że na etapie realizacji inwestycji miały miejsce istotne i nieistotne odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego i warunków pozwolenia na budowę. Na potwierdzenie wprowadzonych zmian istotnych Stowarzyszenie przedstawiło zamienne decyzje pozwolenia na budowę, nie przedstawiono zaś żadnych dokumentów dotyczących wprowadzenia zmian nieistotnych. Podkreślono, że zapisy umowy o dofinansowanie projektu zobowiązywały strony umowy do uzgodnienia wszelkich zmian wprowadzonych w projekcie. Na etapie realizacji inwestycji IZ nie została powiadomiona o zmianach w kosztach inwestycji. W kwestii montażu instalacji centralnego odkurzacza IZ stwierdziła, że na etapie składania wniosku o dofinansowanie Stowarzyszenie planowało zakup odkurzacza ręcznego oraz półautomatycznego w celu sprzątania basenu wewnątrz niecki (Projekt budowlany instalacji technologicznej uzdatniania wody basenowej), a w kosztorysie powykonawczym i dokumentacji technicznej będącej załącznikiem do decyzji zmieniającej pozwolenie na budowę, ujęto instalację centralnego odkurzacza, która nie jest tożsama z odkurzaczem basenowym. Stąd koszt wykonania instalacji centralnego odkurzacza uznano za koszt niekwalifikowany. Odnosząc się do robót dotyczących: stacji transformatorowej, muru oporowego, balustrady nad i przed oranżerią, dodatkowego ogrodzenia i dodatkowej furtki, zmiany niecki basenowej, różnic w instalacji elektrycznej, IZ wskazała, że prace te zostały zawarte w kosztorysie powykonawczym, a Stowarzyszenie nie przedstawiło dokumentów potwierdzających poniesienie dodatkowego wynagrodzenia za ich wykonanie. IZ uznała roboty za koszt niekwalifikowany. Odnośnie wymiany gruntu IZ podkreśliła, że w dokumentacji przetargowej dotyczącej postępowania na wykonanie robót budowlanych, gdzie określono szczegółowy zakres planowanych robót budowlanych, nie przewidziano robót ziemnych związanych z wymianą gruntu, dlatego koszty te uznano za niekwalifikowane. W kwestii wanny na stropie wraz z suwnicą do podwieszania krzesełka IZ wskazał, że w kosztorysie powykonawczym nie ujęto robót polegających na wykonaniu ww. wanny, ani systemu dynamicznego odciążenia z trenerem chodu. Dokumentacja techniczna zamienna nie przewidywała również zamiany wanny na ww. system, stąd koszt ten uznano za niekwalifikowany. IZ przyjęła wyjaśnienia Stowarzyszenia dotyczące dostarczenia sprzętu rehabilitacyjnego kończyn dolnych i górnych oraz kolektorów słonecznych i wydatki te uznała za koszt kwalifikowany.

Stowarzyszenie przedstawiło również powykonawczą inwentaryzację geodezyjną, która potwierdziła wykonanie zaplanowanej sieci drenażowej budynku i wykonanie 5 z 11 zaplanowanych lamp oświetleniowych. Koszt robót niewykonanych (6 lamp) uznano za wydatek niekwalifikowany.

W Informacji pokontrolnej z dnia "[...]". IZ uznała koszt wykonanych robót w kwocie 711.866,28 zł netto za niekwalifikowany. Stowarzyszenie podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.

W związku z wykrytymi nieprawidłowościami IZ zwróciła się do Stowarzyszenia o wskazanie numerów wniosków o płatność i faktur składanych do IZ zawierających wydatki uznane za niekwalifikowane. Wobec braku odpowiedzi, dokonano proporcjonalnego naliczenia korekty biorąc pod uwagę procentowy udział kosztów kwalifikowanych w poszczególnych wnioskach o płatność. Z uwagi na to, że Stowarzyszeniu nie zostały jeszcze wypłacone wszystkie środki, a wniosek o płatność końcową zawierał wydatki objęte korektą, kwota w wezwaniu do dobrowolnego zwrotu środków była mniejsza niż wartość całej korekty. Wezwanie do uregulowania zobowiązań wynikających z wykrytych nieprawidłowości doręczono Stowarzyszeniu w dniu 12 lipca 2011r. Zobowiązania nie zostały uregulowane.

W dniu "[...]". zawiadomiono Stowarzyszenie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu części środków przeznaczonych na realizację przedmiotowego projektu.

Decyzją z dnia "[...]". IZ zobowiązała Stowarzyszenie do zwrotu części środków przeznaczonych na realizację w/w projektu finansowanego z udziałem środków europejskich wraz z odsetkami. Jako podstawę prawną wskazano art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1 pkt 1 i 15 ustawy z dnia 6 grudnia 2006r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 84, poz. 712, ze zm.) w skrócie: zppr, art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009r. Nr 157, poz. 1240, ze zm.) w skrócie: ufp, art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w skrócie: Kpa i art. 46 ust. 2a ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o samorządzie województwa (t.j. - Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1590, ze zm.) w skrócie: usw. W uzasadnieniu decyzji podkreślono że zgodnie z §17 aneksu do umowy o dofinansowanie, Stowarzyszenie było zobowiązane do informowania IZ o wszelkich wprowadzonych zmianach w projekcie, czego nie uczyniło. Zaznaczono także, iż wielokrotnie zwracano się o dostarczenie wyszczególnienia oraz kalkulacji kosztów wszystkich robót niewykonanych i wykonanych zamiennie, na które Stowarzyszenie przedkładało wyjaśnienie niejednokrotnie wzajemnie wykluczające się.

Stowarzyszenie złożyło wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosło o:

1. uznanie, że poza zakresem wniosku o dofinansowanie zrealizowane zostały, na podstawie odrębnych umów, roboty dodatkowe: stacja transformatorowa, mur oporowy, balustrady nad i przed oranżerią, dodatkowe ogrodzenie i furtka, zmiana niecki basenowej kafelkowej na nieckę ze stali nierdzewnej, różnica dotycząca instalacji elektrycznej,

2. uznanie za kwalifikowane koszty wykonania odkurzacza centralnego w części basenowej,

3. uznanie za kwalifikowane koszty wymiany gruntu,

4. uznanie za kwalifikowane koszty zamiany wanny na stropie wraz z suwnicą do podwieszania krzesełka na system dynamicznego odciążenia z trenerem chodu,

5. przeniesienia kosztów wykonania: instalacji centralnego odkurzacza w części poza pomieszczeniami basenu, 6 lamp oświetleniowych oraz przyłącza kanalizacyjnego do wydatków niekwalifikowanych.

Ponownie rozpatrując sprawę IZ utrzymała w mocy swoją poprzednią decyzję. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów wskazała, że do dnia sporządzenia Informacji pokontrolnej oraz wniesienia do niej zastrzeżeń, Stowarzyszenie nie posiadało umów na roboty dodatkowe. Fakt istnienia tych umów ujawniono dopiero 26 kwietnia 2011r. Daty umów (nr "[...]"- 27 września 2010r., nr "[...]"– 4 października 2010r., nr "[...]"– 18 października 2010r.) zaprzeczają wcześniejszym wyjaśnieniom Stowarzyszenia. W kwestii wykonania instalacji centralnego odkurzacza, podkreślono że poinformowano Stowarzyszenie, iż wykonanie odkurzacza zostanie uznane za koszt kwalifikowany wyłącznie w części basenu i zgodnie z projektem budowlanym instalacji technologicznej uzdatniania wody basenowej (projekt ten zakładał zakup i montaż odkurzacza ręcznego oraz półautomatycznego służącego do sprzątania basenu wewnątrz niecki basenowej), a dokonane zmiany do projektu budowlanego wprowadziły dodatkową instalację odkurzacza centralnego. System odkurzacza centralnego nie służy do sprzątania basenu wewnątrz niecki basenowej. Odnosząc się do kosztu wymiany gruntu, IZ stwierdziła, że nie kwestionuje, iż wykonanie robót ziemnych zostało zaplanowane na etapie składania wniosku o dofinansowania, ale w projekcie budowlanym, przedmiarach robót, SIWZ i we wniosku o dofinansowanie projektu nie zaplanowano zakresu prac oraz kosztu robót ziemnych polegających na wymianie gruntu. Wykonanie badań geologicznych gruntu w odpowiednim terminie pozwoliłoby przewidzieć i uwzględnić pełny zakres robót ziemnych w projekcie budowlanym i pozostałych dokumentach składanych na etapie wnioskowania o dofinansowanie. Podkreślono, że wszelkie zmiany wprowadzone do projektu powinny być uzgodnione między stronami, a zmiany w dokumentach stanowiących załączniki do wniosku o dofinansowanie stanowią zmiany w projekcie. Z obowiązku tego Stowarzyszenie się nie wywiązało. IZ uznała koszt wykonania wanny na stropie z suwnicą do podwieszania krzesełka za rezygnację w odniesieniu do założeń zaplanowanych we wniosku o dofinansowanie projektu. Bieżnię do rehabilitacji (system dynamicznego odciążenia z trenerem chodu) uznano za wyposażenie dodatkowe, nieprzewidziane na etapie składania wniosku o dofinansowanie. Pierwsze pisemne wyjaśnienie w tej sprawie Stowarzyszenie złożyło dopiero 16 grudnia 2010r., po wykonaniu kontroli na miejscu.

IZ przywołała treść pkt 5.2 Wytycznych w sprawie kwalifikowalności wydatków w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 do konkursu nr "[...]", przyjętych uchwałą Zarządu Województwa z dnia "[...]". nr "[...]"i wskazała, że zgodnie z Wytycznymi, wszelkie roboty dodatkowe, nieujęte we wniosku o dofinansowanie na etapie ubiegania się o dofinansowanie, nie mogą zostać uznane za koszty kwalifikowane.

W decyzji zaznaczono także, iż projekt podlegał audytowi operacji przez Urząd Kontroli Skarbowej i wynik kontroli z dnia "[...]". w przedmiotowym zakresie jest zgodny ze stanowiskiem IZ.

W skardze wniesionej na opisaną decyzję Stowarzyszenie wniosło o jej uchylenie. Decyzji zarzucono rażące naruszenie art.77 Kpa, wobec odmowy wiarygodności i mocy dowodowej szeregowi dokumentów zgłoszonych przez stronę, co doprowadziło do ustaleń faktycznych sprzecznych z rzeczywistością. Prowadzone postępowanie naruszyło zasadę prawdy obiektywnej (art.7 Kpa) i zasadę pogłębiania zaufania do władzy publicznej (art.8 Kpa). Także uzasadnienie decyzji, w której nie wyjaśniono przyczyny odmowy uznania dowodów i argumentów przedstawionych przez stronę, rażąco narusza prawo (art.107 §3 i art.11 Kpa). Dodatkowo, przedstawiona przez organ interpretacja pojęć i sformułowań użytych we wniosku o dofinansowanie – skrajnie niekorzystna dla strony – doprowadziła do naruszenia zasady proporcjonalności i wyważania interesów, co stanowi obrazę art.7 Kpa. Stowarzyszenie podtrzymało swoją argumentację dotyczącą braku podstaw do zakwalifikowania przez IZ poszczególnych kwestionowanych wydatków do kosztów niekwalifikowanych.

Wskazała, że roboty budowlane dotyczące: stacji transformatorowej, muru oporowego, balustrady nad i przed oranżerią, dodatkowego ogrodzenia i furtki, zmiany niecki basenowej kafelkowej na nieckę ze stali nierdzewnej i różnicy dotyczącej instalacji elektrycznej, zostały w pełni zrealizowane poza zakresem wniosku o dofinansowanie i nie mają żadnego wpływu na wysokość kosztów kwalifikowanych i niekwalifikowanych. Stowarzyszenie zawarło z tym zakresie z wykonawcą 3 odrębne umowy, na podstawie których wykonawca wystawił oddzielne faktury, z czego w pełni opłacono już ze środków własnych dwie. Stosowne dokumenty zostały dostarczone do IZ. Koszt instalacji centralnego odkurzacza w części dotyczącej pomieszczeń basenu winien zostać uznany za koszt kwalifikowany. Według skarżącego "instalacja centralnego odkurzacza" i "odkurzacz półautomatyczny" są pojęciami o tożsamym znaczeniu i Stowarzyszenie używało ich zamiennie. Za niedopuszczalne uznało także zaliczenie do kosztów niekwalifikowanych kosztów wymiany gruntu. Podkreśliło, że prace związane z przygotowaniem terenu pod inwestycję, w tym roboty ziemne zostały przewidziane na etapie wniosku o dofinansowanie. Wymiana gruntu nie była rozwiązaniem ponadstandardowym. Wniosek zakładał realizację wszystkich robót budowlanych niezbędnych do realizacji obiektu, a wynagrodzenie z wykonawcą zostało określone ryczałtowo. Zaznaczyło również, że IZ było informowane o zakresie rozwiązania zamiennego – wymiany wanny na system dynamicznego odciążenia z trenerem chodu. Zdaniem Stowarzyszenie wszystkie sporne wydatki były niezbędne dla wdrożenia i realizacji projektu. Dodatkowo podniosło, że przedmiot audytu prowadzonego przez UKS obejmował wyłącznie wniosek o płatność za roboty wykonane w okresie 10.05 - 13.08.2010r., więc ustalenia tej kontroli nie mogły potwierdzić stanowiska IZ zawartego w zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Instytucja Zarządzająca wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady, sposób i tryb korzystania ze środków finansowych z funduszy strukturalnych i funduszu spójności jest Rozporządzenie Rady (WE) 1083/2006 z 14 lipca 2006r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz.U.UE L 06.2010.25. z 31.lipca 2006) zwane dalej w skrócie "Rozporządzeniem (WE)1083/2006". Z przepisów tych wynika, iż szczegółowe regulacje w zakresie przyznawania i wykorzystywania środków, przydzielonych państwom członkowskim na określone programy i cele, pozostawiono w gestii państw członkowskich. Jednocześnie ustanowiono stały nadzór ze strony Komisji Europejskiej, obowiązki sprawozdawcze oraz obowiązek komunikacji z Komisją, odnośnie zarządzania środkami. W szczególności według art. 70 ww. rozporządzenia, państwa członkowskie są odpowiedzialne za zarządzanie programami operacyjnymi. Mają obowiązek zapobiegania, wykrywania i korygowania nieprawidłowości oraz odzyskiwania kwot nienależnie wypłaconych wraz z odsetkami z tytułu zaległych płatności w stosownych wypadkach oraz zgłaszania nieprawidłowości Komisji.

Ustawa z dnia 6 grudnia 2006r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju jest aktem prawnym odwołującym się do zasad zawartych w Rozporządzeniu (WE) 1083/2006, regulującym poszczególne kwestie związane z przyznawaniem i korzystaniem ze środków Funduszy Europejskich, przekazane do kompetencji państw członkowskich.

W przepisach krajowych znajdują potwierdzenie takie między innymi zasady, jak:

- ustanawianie, na poziomie krajowym, kwalifikowalności wydatków w ramach poszczególnych programów operacyjnych,

- ustanowienie systemu zarządzania i kontroli,

- szczegółowe określenie zadań i funkcji Instytucji Zarządzających.

Stosownie do art. 26 ust.1 pkt 15 i 15a zppr, do zadań Instytucji Zarządzających należy m.in. również odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi oraz ustalanie i nakładanie korekt finansowych, o których mowa w art.98 rozporządzenia Rady(WE) nr 1083/2006. Według ust.2 powołanego art.98 "Państwo członkowskie dokonuje korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty dokonywane przez państwo członkowskie polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach programu operacyjnego. Państwo członkowskie bierze pod uwagę charakter i wagę nieprawidłowości oraz straty poniesione przez fundusze." Natomiast nieprawidłowości to - w myśl art.2 pkt.7 rozporządzenia - "jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego".

Zdaniem Sądu, uzasadnieniem zastosowania korekty jest zatem takie naruszenie przepisów prawa wspólnotowego, na skutek którego mogłoby dojść do finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu Unii, co powodowałoby lub mogłoby powodować szkodę w tym budżecie

W rozpoznanej sprawie spór dotyczy zaliczenia przez IZ do kosztów niekwalifikowanych części kosztów, po dokonanej kontroli zakresu rzeczowego projektu.

Zgodnie z punktem 1.1 Wytycznych w sprawie kwalifikowalności wydatków w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 do konkursu nr "[...]"– wydatek kwalifikowany to wydatek spełniający warunki umożliwiające jego całkowite lub częściowe pokrycie środkami przeznaczonymi na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013. Wydatek stanowi wydatek kwalifikowany, jeśli realizowany jest zgodnie z zasadami obowiązującymi w ramach RPO 2007-2013 oraz kwalifikuje się do refundacji ze środków przeznaczonych na realizację Programu w trybie określonym w umowie o dofinansowanie projektu. Zaznaczyć również należy, że stosownie do brzmienia pkt 5.2 ww. Wytycznych, wydatek powinien być dokonany zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie projektu oraz harmonogramem rzeczowo-finansowym stanowiącym załącznik do umowy o dofinansowanie projektu. Wniosek (wraz harmonogramem rzeczowo-finansowym) określa szczegółowe rodzaje wydatków kwalifikowanych w ramach projektu, maksymalne kwoty wydatków kwalifikowanych w poszczególnych kategoriach wydatków oraz terminy ich dokonywania. Dodatkowo należy założyć, że wydatek może być uznany za niekwalifikowany na etapie realizacji projektu. Z kolei w punkcie 15.1 Wytycznych, dotyczącym robót budowlanych, wskazano, że wydatki na zakup materiałów lub robót budowlanych mogą być uznane za wydatki kwalifikowane, jeśli przewiduje je wniosek o dofinansowanie projektu będący załącznikiem do umowy o dofinansowanie projektu.

Biorąc pod uwagę powyższe zapisy Wytycznych stwierdzić należy, że zasadnicze znaczenie w rozpoznanej sprawie ma treść umowy o dofinansowanie i jej załączników. Na treść tej umowy oraz brak odpowiednich aneksów do niej wskazała IZ w zaskarżonej decyzji, odnosząc się kolejno do poszczególnych kwestii spornych.

Zgodnie z § 16 ust.1 umowy o dofinansowanie projektu z dnia 29 września 2009r. w momencie wystąpienie niezależnych od beneficjenta okoliczności lub działania siły wyższej, powodujących konieczność wprowadzenia zmian do projektu, strony umowy uzgadniają zakres zmian, które są niezbędne dla zapewnienia prawidłowej realizacji projektu w aneksie do umowy (odpowiednio § 17 ust.1 kolejnych aneksów do ww. umowy). Z kolei § 17 ust.1 i 2 umowy stanowi, że zmiany w treści umowy oraz w załącznikach do umowy wymagają zachowania formy aneksu do umowy pod rygorem nieważności. W umowie przewidziano również, że w przypadku zmian do umowy wymagających zawarcia kolejno kilku aneksów, za obopólną zgodą stron umowy, może zostać zawarty jeden aneks do umowy uwzględniający te zmiany, ale do czasu zawarcia aneksu beneficjent jest zobowiązany do informowania IZ na piśmie o kolejnych zmianach, które zostaną ujęte we wspólnym jednym aneksie do umowy - § 17 ust.3 umowy (odpowiednio § 18 ust.1 - 3 aneksów do umowy).

Z powyższych zapisów umowy, która wiązała Stowarzyszenie i IZ, bezsprzecznie wynika, że beneficjent, który dokonuje jakichkolwiek zmian w zakresie realizacji projektu, czy to rzeczowych, czy też finansowych, w swoim interesie winien, przed ich dokonaniem, powiadomić o tym IZ na piśmie i dążyć do zawarcia odpowiedniego aneksu do umowy. W innym przypadku naraża się na zaliczenie wydatków poniesionych na takie zmiany, czy też dodatkowe rozwiązania, do kosztów niekwalifikowanych. Powyższe wynika wprost z zawartej umowy o dofinansowanie oraz powołanych Wytycznych. Taka też praktyka jest zgodna z ogólnie przyjętymi zasadami dotyczącymi realizacji inwestycji finansowanych ze środków pochodzących z dofinansowania. Każdy podmiot finansujący choćby część inwestycji, decyduje o tym co i w jakim zakresie finansuje, dlatego w przypadku zmian tego zakresu musi być zawiadomiony, gdyż może nie wyrazić zgody na proponowaną zmianę. Beneficjent nie może "zaskakiwać" IZ i samodzielnie, bez uzgodnienia i akceptacji drugiej strony umowy, dokonywać zmian (np. rzeczowych) w przedmiocie umowy.

IZ zawarła umowę o dofinansowanie konkretnej inwestycji, wykonanej w dokładnie określonym zakresie, z opisanych we wniosku materiałów. Jakiekolwiek zamiany dotyczące wykonania inwestycji wynikające z przyczyn zarówno zależnych, jak i niezależnych od beneficjenta, wymagają zgody IZ, pod rygorem nieważności, czyli w konsekwencji - zaliczenia kosztów poniesionych w związku z takimi zmianami do kosztów niekwalifikowanych.

W zaskarżonej decyzji IZ powoływała się na treść umowy, a także na Wytyczne w sprawie kwalifikowalności wydatków w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 do konkursu nr "[...]"i wskazała, że nie zaliczenie spornych kosztów do kwalifikowanych wynika z faktu nie wywiązywania się Stowarzyszenia z obowiązku informowania IZ o dokonywanych zmianach i zawarcia stosownych aneksów do umowy o dofinansowanie. Wobec powyższego zarzuty dotyczące naruszenia zasad: zaufania i przekonywania (art. 8 i 11 Kpa) oraz art.107 Kpa nie są zasadne. Nieuzasadnione są także zarzuty dotyczące naruszenia art.7 i art.77 Kpa. W ocenie Sądu organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym umowy wraz z załącznikami, kosztorysu powykonawczego, licznych wyjaśnień Stowarzyszenia, ustalił prawidłowy stan faktyczny, który sprowadza się do stwierdzenia, że Stowarzyszenie nie poinformowało IZ na piśmie o wprowadzonych zmianach do projektu i nie zawarło w tym zakresie aneksów do umowy.

Odnosząc się do kosztów robót budowlanych związanych ze: stacją transformatorową, murem oporowym, balustradą nad i przed oranżerią, dodatkowym ogrodzeniem i furtką, zmianą niecki basenowej kafelkowej na nieckę ze stali nierdzewnej, różnicą dotyczącą instalacji elektrycznej, stwierdzić należy, że IZ prawidłowo uznała je za niekwalifikowane. Roboty te nie zostały ujęte we wniosku o dofinansowanie, a jak wynika z kosztorysów powykonawczych otrzymanych od wykonawcy - B (przedstawionych przez Stowarzyszenie jako załączniki do pisma z dnia 12 stycznia 2011r.) zostały one ujęte w tym kosztorysie. IZ prawidłowo zatem uznała, że nie ma podstaw do pokrycia środkami przeznaczonymi na realizację RPO wydatków na te dodatkowe roboty budowlane. W kwestii twierdzeń Stowarzyszenia w przedmiocie zawarcia dodatkowych umów na ww. roboty, zaznaczyć należy, że o istnieniu tych umów IZ została poinformowana przez Stowarzyszenie dopiero w dniu 26 kwietnia 2011r. Wcześniej Stowarzyszenie twierdziło, iż nie podpisało z wykonawcą robót budowlanych żadnej dodatkowej umowy, ani aneksu do umowy z dnia 22 grudnia 2009r. (por. pismo Stowarzyszenia z dnia 18 listopada 2010r., w których Stowarzyszenie twierdziło, że prowadzi rozmowy z kontrahentem na temat "ewentualnego podwyższenie jego wynagrodzenia" z tytułu opisanych prac). Postawa i wyjaśnienia Stowarzyszenia są tym bardziej zastanawiające, że przedstawiane umowy na roboty dodatkowe miały zostać zawarte odpowiednio w dniach: 27 września 2010r., 4 i 18 października 2010r.

Niezasadne są twierdzenia Stowarzyszenia w kwestii dotyczącej uznania za koszty niekwalifikowane wydatków na zakup i montaż odkurzacza centralnego. Nie można zgodzić się ze skarżącym, że pojęcia "odkurzacz centralny" i "odkurzacz automatyczny" to pojęcia zamienne. Są to dwa różne urządzenia, przeznaczone do sprzątania innych powierzchni. Za wydatek kwalifikowany IZ uznało technologię uzdatniania wody basenowej. Na etapie aplikowania do dofinansowania Stowarzyszenie przedstawiło projekt budowlany instalacji uzdatniania wody basenowej, który zakładał zakup i montaż odkurzacza ręcznego lub półautomatycznego służącego do sprzątania niecki basenowej, jak wskazywano był to projekt wykonawczy. Natomiast na etapie realizacji inwestycji Stowarzyszenie wprowadziło w projekcie budowlanym m.in. zmiany dotyczące wykonania instalacji centralnego odkurzacza. W dokumentacji technicznej będącej załącznikiem do decyzji z dnia 30 czerwca 2010r. zmieniającej pozwolenie na budowę z dnia 2 marca 2009r. ujęto instalację centralnego odkurzacza. Opisana decyzja została przedstawiona IZ w dniu 16 sierpnia 2010r. Wobec braku pełnej dokumentacji budowlanej IZ poinformowała Stowarzyszenie, że nie może jednoznacznie odnieść się do tych zmian do momentu przeprowadzenia kontroli na miejscu i przypomniała, że wszystkie koszty robót dodatkowych są niekwalifikowane, a zmiana pozwolenia na budowę wymaga akceptacji obu stron w postaci aneksu. W tym zakresie aneks nie został zawarty. Zaznaczyć również należy, że w kosztorysie powykonawczym ujęte są dwie odrębne pozycje – jedna dotyczy technologii uzdatniania wody basenowej (654.059 zł), a druga odkurzacza centralnego (204.688,60 zł). Prawidłowo więc IZ uznała instalację centralnego odkurzacza za roboty dodatkowe i w konsekwencji powyższego koszty te za niekwalifikowane.

W kwestii kosztów wymiany gruntu wskazać należy, iż nie jest sporna okoliczność, że wymiana gruntu należy niekiedy (w zależności od podłoża) do prac koniecznych i standardowych. Jednakże w rozpoznanej sprawie, ten zakres robót ziemnych nie został przewidziany na etapie aplikowania do dofinansowania. Prace te nie zostały ujęte w projektach budowlanych, przedmiarach robót, ani w specyfikacji istotnych warunków zamówienia. W tym zakresie nie dokonano także zmiany w projekcie w wymaganej formie aneksu do umowy. W sytuacji stwierdzenia, że wystąpiła konieczność wymiany gruntu, Stowarzyszenie winno zwrócić się do IZ o zaakceptowanie zmiany zakresu robót ziemnych i podpisanie stosownego aneksu, wymaganego zgodnie z umową o dofinansowanie. W kosztorysie powykonawczym wymiana gruntu została natomiast ujęta w odrębnej pozycji (obok: usunięcia warstwy ziemi urodzajnej o grubości 15 cm, robót ziemnych wykonanych koparkami podsiębiernymi z transportem urobku, wykopów i przekopów wykonywanych ww. koparkami, ręcznych wykopów, zasypywania wykopów, nakładów uzupełniających, dowiezienia pospółki i piasku do podkładów) i obejmuje kwotę 51.961,65 zł. W konsekwencji powyższego, wobec nie zachowania warunków formalnych, koszty poniesione na wymianę gruntu należało uznać za koszty dodatkowe, nieobjęte umową, a zatem za koszty niekwalifikowane.

W ocenie Sądu, prawidłowo uznał organ, że Stowarzyszenie zrezygnowało z zaplanowanej wanny na stropie wraz z suwnicą do podwieszenia krzesełka. Brak wanny został stwierdzony podczas kontroli na miejscu. Nie jest natomiast kwestionowany fakt, że strony umowy nie zawarły aneksu, w którym dokonanoby zmiany rzeczowego wyposażenia Centrum i przewidziano w miejsce opisanej wanny, bieżnię do rehabilitacji ortopedycznej. Wobec braku zgody ze strony IZ na taką zamianę, nie ma podstaw do uznania za kwalifikowanych kosztów bieżni.

Reasumując stwierdzić należy, iż Stowarzyszenie realizując sporną inwestycję nie działało zgodnie z zawartą z IZ umową o dofinansowanie, wprowadzało zmiany, których nie uzgodniło w wymaganej formie pisemnej z tą Instytucją i których Instytucja nie zaakceptowała. Stowarzyszenie wykazało się znacznym stopniem niedbalstwa i beztroski w zakresie ciążących na nim obowiązków formalnych wynikających z umowy o dofinansowanie. Powszechna jest praktyka, iż w przypadku jakichkolwiek zmian dotyczących zakresu realizacji inwestycji na zmiany te muszą wyrazić zgodę wszystkie strony, które finansują daną inwestycję. Nie może dochodzić do sytuacji, w której podmiot finansujący inwestycję nie jest informowany o wprowadzanych zmianach i nie wie na co przeznaczane są przekazywane przez niego środki. Podkreślić przy tym należy, że IZ nie kwestionowała zasadności, bądź konieczności ponoszenia spornych wydatków, a jedynie stwierdziła, iż Stowarzyszenie nie dopełniło formalności niezbędnych do zaliczenia wydatków poniesionych na roboty dodatkowe, czy zamienne, do kosztów kwalifikowanych.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.