Wyrok NSA oz. w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 255/98
NSA oz. w Lublinie
Data orzeczenia: 1999-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1, art. 149 par. 2, art. 151 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Jeżeli w sprawie administracyjnej została wydana decyzja ostateczna, a następnie ujawniły się okoliczności poddające w wątpliwość prawdziwość dowodów, na których ta decyzja była oparta, to wprawdzie istnieje przesłanka do wznowienia postępowania z art. 145 par. 1 pkt 1 Kpa, jednakże wzruszenie decyzji ostatecznej na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa możliwe jest tylko wówczas, jeżeli w toku dalszego postępowania przeprowadzonego w trybie art. 149 par. 2 Kpa ta wątpliwość przerodzi się w pewność co do fałszywości określonych dowodów.

TEZY

Jeżeli w sprawie administracyjnej została wydana decyzja ostateczna, a następnie ujawniły się okoliczności poddające w wątpliwość prawdziwość dowodów, na których ta decyzja była oparta, to wprawdzie istnieje przesłanka do wznowienia postępowania z art. 145 par. 1 pkt 1 Kpa, jednakże wzruszenie decyzji ostatecznej na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa możliwe jest tylko wówczas, jeżeli w toku dalszego postępowania przeprowadzonego w trybie art. 149 par. 2 Kpa ta wątpliwość przerodzi się w pewność co do fałszywości określonych dowodów.


SENTENCJA

oddala skargę w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej przyznania Czesławowi W. uprawnień kombatanckich.


UZASADNIENIE

W dniu 13 czerwca 1996 r. Zastępca Prokuratora Generalnego powołując się na przepisy art. 184 par. 1 i 3 Kpa wniósł sprzeciw od ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 lutego 1994 r. w sprawie (...) potwierdzającej Czesławowi W. uprawnienia kombatanckie przewidziane w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./ zarzucając tej decyzji, że podjęta została w oparciu o ustalenia faktyczne, które w istocie okazały się fałszywe.

W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że z akt b. ZBoWiD, które stanowiły podstawę wydania kwestionowanej decyzji z dnia 21 lutego 1994 r. wynika, iż przyznanie uprawnień kombatanckich Czesławowi W. nastąpiło w oparciu o oświadczenia Reginy G. i Adama A., którzy potwierdzili fakty zgłoszone przez ww. w deklaracji członkowskiej, a w szczególności jego wysiedlenie z Majdanu Tuczępskiego i pobyt w niemieckim obozie przejściowym.

Z materiałów postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w H. w sprawie wyłudzenia świadczeń kombatanckich (...) wynika, że oświadczenia powyższe są fałszywe, a podane w nich fakty dotyczące Czesława W. nie miały miejsca.

Z ustaleń postępowania karnego wynika, że wysiedlenie z Majdanu Tuczępskiego i osadzenie w niemieckim obozie w Zamościu dotyczyło jedynie kilku mieszkańców tej wsi i to jedynie osób dorosłych. Większość zaś zamieszkujących na tym terenie rodzin, uprzedzona o zamiarze Niemców opuściła wieś przenosząc się na teren powiatów: chełmskiego i krasnostawskiego.

W konkluzji Zastępca Prokuratora Generalnego domagał się na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 oraz art. 149 par. 2 i art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa wznowienia postępowania w sprawie oraz uchylenia kwestionowanej decyzji.

Dyrektor Departamentu Weryfikacji Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając z upoważnienia Kierownika tego Urzędu postanowieniem z dnia 18 lipca 1996 r. (...) wydanym na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 i art. 149 par. 1 Kpa wznowił postępowanie w sprawie a następnie decyzją z dnia 5 sierpnia 1997 r. (...) na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 i art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 lutego 1994 r. (...) w przedmiocie potwierdzenia Czesławowi W. pobytu w obozie hitlerowskim w okresie styczeń - luty 1943 r. i potwierdzenia uprawnień kombatanckich oraz decyzję Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w Z. z dnia 24 grudnia 1989 r. w przedmiocie przyznania ww. uprawnień kombatanckich z tytułu "Dziecko Zamojszczyzny".

Jednocześnie na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b", art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./ odmówiono Czesławowi W. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w Zamościu.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, podobnie jak w sprzeciwie Prokuratora Generalnego powołano się na ustalenia postępowania karnego stwierdzając, że dowody, na podstawie których. ustalono istotne dla sprawy /administracyjnej/ okoliczności, są fałszywe a podane w nich fakty nigdy nie miały miejsca.

Z zeznań osób, które faktycznie były wysiedlone z Majdanu Tuczępskiego i przebywały w obozie przejściowym w Zamościu wynika, że wśród nich nie było Cz. W. Z ustaleń postępowania karnego wynika zresztą, że z Majdanu Tuczępskiego wysiedlono tylko kilka dorosłych osób a reszta mieszkańców wsi, uprzedzona o akcji przesiedleńczej, przeniosła się na tereny powiatów: chełmskiego i krasnostawskiego.

W związku z tym, że dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności, okazały się fałszywe w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 1 Kpa, organ uznał, że zachodzą podstawy do uchylenia obu decyzji w przedmiocie przyznania Czesławowi W. uprawnień kombatanckich.

Jednocześnie orzekając co do istoty Kierownik Urzędu odmówił Czesławowi W. potwierdzenia pobytu w obozie hitlerowskim w okresie 01.1943 - 02.1943 r. i przyznania tym samym uprawnień kombatanckich.

Stwierdzono, że z zebranych dowodów wynika niezbicie, że Czesław W. nigdy nie był osadzony w obozie przejściowym w Zamościu.

Na skutek wniosku Czesława W. o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego w trybie art. 127 par. 3 Kpa Dyrektor Departamentu Weryfikacji Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając z upoważnienia Kierownika Urzędu decyzją z dnia 14 stycznia 1998 r. (...) wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c", art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 par. 1 pkt 2 w związku z art. 127 par. 3 Kpa uchylił decyzję własną z dnia 5 sierpnia 1997 r. Jednocześnie na podstawie art. 151 par. 1 pkt 1 Kpa organ odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia 21 lutego 1994 r. (...) oraz decyzji ZW ZBoWiD w Z. z dnia 24 grudnia 1989 r. przyznającej Czesławowi W. uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w Zamościu w okresie 01.1943 - 02.1943 r.

W uzasadnieniu organ administracji podniósł, że Prokurator Rejonowy w H. postanowieniem z dnia 28 marca 1997 r. umorzył prowadzone w stosunku do Czesława W. śledztwo, gdyż uznał, że nie zebrano dowodów, na podstawie których można by ustalić, gdzie podejrzany przebywał w 1943 r. po wysiedleniu mieszkańców Majdanu Tuczępskiego. Nie można przy tym wykluczyć, że był on osadzony w obozie w Zamościu.

Sam Cz. W. nie przyznał się do wyłudzenia renty obozowej i utrzymywał, że był wysiedlony w 1943 r. Wobec powyższego, mając na uwadze zasadę, że nie dających się usunąć wątpliwości nie można tłumaczyć na niekorzyść strony, Kierownik Urzędu przychylił się do wniosku Cz. W. i orzekł jak w części dyspozytywnej decyzji.

Prokurator Wojewódzki w Z. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie zarzucając decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 stycznia 1998 r. obrazę art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ w związku z art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa wyrażającą się w niesłusznym uznaniu, że Czesław W. spełnił warunki w przedmiocie przyznania mu uprawnień kombatanckich "Dziecka Zamojszczyzny", podczas gdy należyta ocena całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego nie daje podstaw do przyznania mu tych uprawnień. Wskazując na powyższe skarżący domagał się na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylenia zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postanowienie Prokuratora Rejonowego w H. z dnia 28 marca 1997 r. o umorzeniu śledztwa wobec Czesława W. nie daje podstawy do zmiany stanowiska Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyrażonego w decyzji tego organu z dnia 5 sierpnia 1997 r. odmawiającej potwierdzenia pobytu Czesława W. w obozie hitlerowskim w miesiącach styczeń-luty 1943 r. i przyznania temuż uprawnień kombatanckich. Stwierdzono, że podstawę umorzenia wobec Cz. W. śledztwa stanowił brak wystarczających dla prowadzonego przeciwko niemu postępowania o czym z art. 199 par. 1 Kk "ustaleń, gdzie Czesław W. przebywał w styczniu 1943 r. po wysiedleniu mieszkańców Majdanu Tuczępskiego". Z faktu tego nie można wyprowadzać wniosku o jego pobycie w obozie. Stanowisko to potwierdzają zeznania licznych świadków wskazanych w sprzeciwie Prokuratora Generalnego od decyzji z dnia 21.02.1994 r., które to zeznania Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał za w pełni wiarygodne i dające podstawę do wydania decyzji z 5.08.1997 r. odmawiającej potwierdzenia pobytu Czesława W. w obozie przejściowym w Zamościu.

Skoro rozpatrując sprawę ponownie organ administracji nie przeprowadził żadnych nowych dowodów na okoliczność osadzenia Cz. W. w obozie przejściowym w Zamościu i zważywszy na treść uzasadnienia postanowienia Prokuratora Rejonowego w H. z dnia 28.03.1997 r. stanowiącego, iż niewiarygodne są dowody stwierdzające pobyt Cz. W. w obozie, decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14.01.1998 r. potwierdzającą represjonowanie Cz. W., uznać należy - w ocenie skarżącego - za wydaną w warunkach wyraźnego naruszenia przepisów Kpa wskazanych na wstępie skargi.

Podkreślono również, że powoływanie się w zaskarżonej decyzji na zasadę in dubio pro reo, przewidzianą w art. 3 par. 3 Kpk nie może mieć zastosowania do postępowania administracyjnego, w którym to organ je prowadzący obowiązany jest, zgodnie z treścią uregulowań określonych w art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na jego podstawie dokonać oceny czy dana istotna okoliczność została udowodniona.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz jego ocena nie daje - zdaniem skarżącego - podstawy do uznania, że Czesław W. przebywał w 1943 r. w obozie przejściowym w Zamościu i spełniał warunki określone dyspozycją art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach (...) do potwierdzenia jego represjonowania i przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Uczestnicząca w rozprawie Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w L. popierała skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sprzeciw Prokuratora Generalnego od ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych potwierdzającej Czesławowi W. uprawnienia kombatanckie wskazywał jako podstawę wznowienia postępowania art. 145 par. 1 pkt 1 Kpa podnosząc, że dowody, w oparciu o które decyzja ta została wydana, okazały się fałszywe. W szczególności miało to dotyczyć oświadczeń świadków: Reginy G. i Adama A., którzy potwierdzili fakty zgłoszone przez Czesława W. w deklaracji członkowskiej ZBoWiD, tj. jego wysiedlenie z Majdanu Tuczępskiego i pobyt w niemieckim obozie przejściowym.

Wznowienie postępowania na podstawie wskazanej w art. 145 par. 1 pkt 1 Kpa ograniczone jest spełnieniem łącznie trzech warunków:

Po pierwsze, w postępowaniu dowodowym prowadzonym w danej sprawie administracyjnej miało miejsce wystąpienie fałszywego dowodu /m.in. fałszywe zeznania świadków, fałszywe oświadczenie strony/.

Po drugie - dowód ten był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy i

Po trzecie - sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu.

Ostatni z wymienionych warunków uzasadniony jest ustawowym podziałem kompetencji organów państwowych, następstwem czego jest wyłączenie możliwości orzekania o przestępstwie, jakim jest fałsz dowodów, organów właściwych w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego. Naruszenie omawianego warunku stanowi rażące naruszenie prawa będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej we wznowionym postępowaniu /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/. Od tego warunku wprowadzone są dwa wyjątki.

Pierwszy w przypadku, gdy sfałszowanie dowodu jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. Postępowanie może być wówczas wznowione przed stwierdzeniem tego faktu orzeczeniem sądu lub innego organu /art. 145 par. 2 Kpa/. Wyjątek drugi wprowadza przepis art. 145 par. 3 Kpa, w myśl którego wznowienie postępowania może nastąpić, gdy postępowanie przed sądem lub innym organem nie może być wszczęte wskutek przedawnienia lub innych prawnie określonych przyczyn. Chodzi tu o przypadki przedawnienia ścigania i orzekania w sprawach przestępstw oraz przypadki abolicji /zob. B. Adamiak w pracy B. Adamiak, J. Borkowski - "Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz", Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 1996, str. 626-629/.

Z akt sprawy wynika, że postępowanie karne było prowadzone przeciwko Czesławowi W. i dotyczyło ono wyłudzenia świadczeń kombatanckich /art. 199 par. 1 Kk i art. 267 Kk w związku z art. 10 par. 2 Kk i art. 58 Kk z 1969 r. /, nie toczyło się zaś przeciwko Reginie G. i Adamowi A. o złożenie fałszywych zeznań.

Sprzeciw Prokuratora Generalnego nie powołuje się na żadną z okoliczności wymienionych w art. 145 par. 2 i 3 Kpa pozwalających, w drodze wyjątku, na ocenę przez organ administracji, czy miał miejsce w oświadczeniach ww. osób, fałsz dowodu.

Można jedynie zasadnie przypuszczać, że w dacie sporządzenia sprzeciwu /13.06.1996 r./ postępowanie karne przeciwko Reginie G. i Adamowi A. o przestępstwo fałszywych zeznań /art. 247 par. 1 Kk z 1969 r./, zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 5 nie mogło zostać wszczęte z uwagi na upływ 5-letniego terminu przedawnienia ścigania /art. 105 par. 1 pkt 3 Kk/. Zeznania tych świadków zostały bowiem złożone 30.08. 1989 r.

Rozpoznając wniesioną przez Prokuratora Wojewódzkiego w Z. skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiającą uchylenia decyzji własnej o potwierdzeniu Czesławowi W. uprawnień kombatanckich i decyzji ZW ZBoWiD w Z. w przedmiocie przyznania ww. uprawnień kombatanckich należy przede wszystkim podkreślić, że sprawa rozstrzygana była w trybie wznowienia postępowania.

Obowiązkiem organu administracji wynikającym z art. 149 par. 2 Kpa było /po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania/ przeprowadzenie postępowania mającego na celu stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy.

W przypadku podstawy wznowieniowej z art. 145 par. 1 pkt 1 Kpa uchylenie decyzji dotychczasowej i wydanie nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy /art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa/ wymaga wykazania, że dowody, w oparciu o które ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe /o ile ma miejsce jedna z omówionych wyżej sytuacji, w których organ administracji może dokonywać takich ustaleń/. Nie wystarczy samo podejrzenie tego fałszu czy nawet jego uprawdopodobnienie.

Sytuacja jest zatem inna niż wówczas, gdy sprawa jest rozpatrywana w postępowaniu zwykłym. Dopóki bowiem nie zostanie wydana w sprawie decyzja ostateczna, organ administracji oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy może odmówić wiarygodności określonym dowodom, jeżeli ich prawdziwość budzi uzasadnione i nie dające się usunąć wątpliwości.

W konsekwencji może przyjąć, że dana okoliczność nie została udowodniona /art. 80 Kpa/. Jeżeli jednak w sprawie administracyjnej została wydana decyzja ostateczna, a następnie ujawniły się okoliczności poddające w wątpliwość prawdziwość dowodów na których ta decyzja była oparta to wprawdzie istnieje przesłanka do wznowienia postępowania z art. 145 par. 1 pkt 1 Kpa, jednakże wzruszenie decyzji ostatecznej na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa możliwe jest tylko wówczas jeżeli w toku dalszego postępowania przeprowadzonego w trybie art. 149 par. 2 Kpa ta wątpliwość przerodzi się w pewność co do fałszywości określonych dowodów.

W rozpoznawanej sprawie, aczkolwiek zeznania świadków R. G. i A. A. mogą budzić wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy a wyniki postępowania wznowieniowego nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, czy Czesław W. przebywał w niemieckim obozie przejściowym, to właśnie owa niejednoznaczność stanowi przeszkodę do uchylenia w trybie nadzwyczajnym decyzji potwierdzającej ten fakt i przyznającej stronie uprawnienia kombatanckie. Zasada trwałości decyzji ostatecznych wiążąca się z pewnością obrotu prawnego /"bezpieczeństwem prawnym"/ domaga się bowiem, by wzruszenie tych decyzji w trybie postępowania nadzwyczajnego mogło następować tylko wyjątkowo i tylko przy wystąpieniu niepodważalnych przesłanek takiego rozstrzygnięcia.

W świetle powyższych uwag trzeba stwierdzić, że aczkolwiek postanowienie Prokuratora Rejonowego w H. z dnia 28 marca 1997 r. (...) o umorzeniu śledztwa prowadzonego m.in. przeciwko Czesławowi W. o przestępstwo polegające na wyłudzeniu na szkodę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. kwoty 25.892 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń rentowych, formalnie nie wiązało organu administracji, który wydał zaskarżoną decyzję, to jednak wskazuje ono wyraźnie na istnienie wątpliwości co do tego, czy ww. spełniał czy też nie spełniał przesłanek, od których zależy przyznanie uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tego postanowienia stwierdzono bowiem, że "Podczas śledztwa nie zebrano dowodów, na podstawie których można by ustalić, gdzie podejrzani przebywali w styczniu 1943 r. po wysiedleniu mieszkańców Majdanu Tuczępskiego. Nie można wykluczyć, że byli oni w obozie". Skoro zatem faktu pobytu Cz. W. w niemieckim obozie przejściowym nie można wykluczyć, to tym samym nie można stanowczo stwierdzić, że dowody, w oparciu o które ustalono ten fakt i przyznano mu uprawnienia kombatanckie, są fałszywe. Tym samym nie występowała przesłanka z art. 145 par. 1 pkt 1 Kpa do uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa, a to obligowało organ administracji do odmowy uchylenia tej decyzji na podstawie art. 151 par. 1 pkt 1 Kpa.

Z tych wszystkich względów należało uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa a skarga na nią jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu z mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.