Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 358/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 36- 36(9)
journal: Dz.U. 2018 poz 2115
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant ref. staż. Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2019 r. sprawy ze skargi W. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r. z dnia "(...)" listopada 2018 r. nr "(...)" w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

W. S. wniósł do tutejszego Sądu skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] z [...] listopada 2018 r., utrzymującą w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Jak wynika z akt sprawy, egzamin radcowski jakiemu poddał się skarżący, został przeprowadzony w dniach od 20 do 23 marca 2018 r. Ustalony negatywny wynik tego egzaminu był efektem uzyskania przez W. S. oceny niedostatecznej z piątej części egzaminu to jest zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ze względu na treść art. 36 (6)ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2115 ), zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał oceną pozytywną.

W ramach przedmiotowego zadania zdający miał sporządzić opinię prawną. Obaj egzaminatorzy sprawdzający pracę skarżącego wystawili cząstkowe oceny niedostateczne.

Pierwszy z egzaminatorów, oceniając zachowanie wymogów formalnych stwierdził, że praca poddana ocenia nie zawierała wszystkich koniecznych elementów. Brak było m in daty jej sporządzenia, nie wskazano podstawy prawnej jej sporządzenia, brak także faktycznie wniosków. Egzaminator skonkludował, że praca sprawia wrażenie nie ukończonej. Oceniając prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia zauważył, że autor pracy wskazał prawidłowo na naruszenie postanowień Kodeksu Etyki, jednakże całkowicie pominął postanowienia Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem oceniającego praca, jako opinia prawna, nie spełniła swej funkcji. Nie odnosiła się do wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie odwoływała się do wszystkich przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie co uzasadniało wystawienie oceny niedostatecznej. Styl egzaminator ocenił jako niestaranny, a pracę samą w sobie jako lakoniczną, sprawiającą wrażenie szkicu.

Drugi z egzaminatorów sformułował zbliżone wnioski. Również stwierdził, że wymogi opinii nie zostały w pełni zachowane. Skarżący nie wskazał źródeł prawa mającego w sprawie zastosowanie oraz nie przeprowadził analizy prawnej prowadzącej do udzielenia odpowiedzi na zadany temat. Ponadto zabrakło podpisu pod opinią. Przy ocenie prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także poprawność zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia Egzaminator wskazuje, że Skarżący wprawdzie poprawnie wskazał na naruszenie przez radcę prawnego przepisu art. 6 KERP, to jednak nie dokonał wystarczającej oceny zachowania radcy prawnego w świetle przyjętego stanu faktycznego ze wskazaniem na czym dokładnie polegało naruszenie przez niego tego przepisu KERP. Z podanego stanu faktycznego wynikało nadto więcej, niż wskazał Skarżący, nieprawidłowych z punktu widzenia zasad etyki radcowskiej i wykonywania zawodu radcy prawnego zachowań radcy prawnego, naruszających w/w przepis KERP. Skarżący jedynie zasygnalizował dopuszczenie się przez radcę prawnego naruszeń wymienionych przez przepisów KERP- Nie ocenił też w szerszym, niż w wyżej wymienionym zakresie zachowania radcy prawnego z punktu widzenia zasad etyki i zasad wykonywania zawodu radcy prawnego, nie wskazał i nie opisał innych popełnionych przez niego naruszeń tych przepisów. Zdaniem Egzaminatora sporządzona przez Skarżącego opinia nie daje podstaw do przyjęcia, że Skarżący posiada wystarczającą umiejętność interpretacji zastosowanych przepisów KERP. Nie wskazał bowiem, na jakikolwiek przepis Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego. Zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu nie był wystarczający i nie uwzględniał dostatecznie interesu publicznego. Styl pracy również został oceniony na niestaranny.

Od powyższej uchwały W. S. złożył odwołanie.

Zaskarżonej uchwale zarzucił:

1. naruszenie art. 36(5) ust. 2 w związku z art. 36(4) ust. 1 i 8a ustawy o radcach prawnych - przez dokonanie oceny pracy jako niedostatecznej z naruszeniem zasad oceny prac egzaminacyjnych egzaminu radcowskiego, a tym samym działania przez Komisję Egzaminacyjną I Stopnia z pominięciem obowiązujących przepisów prawa w zakresie zasad i norm ustalania wyniku egzaminu radcowskiego i przyjęcie własnych, nie wynikających z obowiązujących przepisów prawa, zasad oceniania prac, co z kolei skutkowało ustaleniem negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego,

2. naruszenie art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych - poprzez brak rozważenia ciężaru gatunkowego poszczególnych błędów popełnionych w pracy egzaminacyjnej i ich oceny w perspektywie wypełnienia przez tę pracę wszystkich kryteriów oceny, wskazanych w art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych,

3. niewłaściwe zastosowanie art. 36 (4) ust. 10 w związku z art. 36 (5)ust. 2 ustawy o radcach prawnych - poprzez pominięcie wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych, podczas gdy sporządzona przeze niego praca egzaminacyjna z zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, której należy przyznać przymiot ważnej i wypełniającej znaczną część polecenia z zadania egzaminacyjnego oraz zabezpieczającej interes klienta, została oceniona najniższą oceną,

4. naruszenie art. 36 (4) ust. 10 w związku z art. 36(4) ust. 2 ustawy o radcach prawnych polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że sporządzona podczas egzaminu radcowskiego opinia zawiera uchybienia uzasadniające negatywną ocenę, podczas gdy praca egzaminacyjna w znacznej części odpowiada wymaganiom formalnym, sporządzona została w sposób poprawny a jej treść wskazuje na znajomość i zastosowanie właściwych przepisów prawa.

Ponadto, zdaniem odwołującego, zaskarżona uchwała narusza także art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej z piątej części egzaminu radcowskiego bez wszechstronnej analizy jej treści oraz zaniechanie obiektywnej oceny zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu publicznego.

Odwołujący nie zgodził się również z sformułowanymi w stosunku do jego pracy zastrzeżeniami Komisji Egzaminacyjnej nr [...] w [...], dotyczącymi m.in:

5. sporządzenia opinii prawnej, niewykazującej wszystkich nieprawidłowych zachowań ocenianego radcy prawnego, będących przedmiotem zadania, w sytuacji gdy - zdaniem Zdającego - w pracy egzaminacyjnej zwrócono uwagę na wszystkie zaistniałe w przedstawionym stanie faktycznym kluczowe delikty dyscyplinarne, a Komisja Egzaminacyjna, nie uwzględniła również dodatkowego waloru pracy wskazanego w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu wykonywania zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki" takich jak podniesienie, że naruszenie wskazanych postanowień Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, stanowiącego Załącznik do uchwały Nr 3 /20I4 Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z dnia 22 listopada 2014 r. - dalej KERP, może stanowić odpowiedzialność dyscyplinarną radcy prawnego przewidzianą w art. 64 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a tym samym wypełnienie niemalże wszystkich poleceń przewidzianych w zadaniu, prowadzące w konsekwencji do tego, że sporządzona opinia prawna uwzględnia niewątpliwie interes społeczny,

6. niewskazania mających zastosowanie przepisów prawnych, podczas gdy zostały one zdaniem Odwołującego przytoczone w treści "Oceny prawno-etycznej" opinii prawnej wraz z ich tytułami i publikatorami oraz w podsumowaniu opinii,

7. nieprzedstawienie dokładnie stanu faktycznego wyłonionego z zadania, pomimo że zdający opisał stan faktyczny niezbędny dla sporządzenia przedmiotowej opinii Komisja Egzaminacyjna II Stopnia po przedstawieniu analizy stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia a także omówieniu kwestii kryteriów ocen zadań z poszczególnych części egzaminu stwierdziła, że odwołanie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Komisja wskazała w pierwszej kolejności, że Egzaminatorzy ocenili jednolicie przygotowane przez Zdającego rozwiązanie z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych i zgodnie przyznali ocenę niedostateczną.

Podniosła, że w ramach przedmiotowego zadania Zdający mieli obowiązek sporządzić opinię prawną, w której należało zwrócić uwagę na następujące problemy:

1. radca prawny, po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla J. L., nie skontaktował się z klientem i nie powiadomił klienta o tym fakcie, przez co naruszył § 20 pkt 2 Regulaminu, nakładający obowiązek niezwłocznego wykonania wymienionych czynności,

2. po zapoznaniu się z aktami sprawy, w której radca prawny został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu i uświadomieniu sobie w związku z tym, że przeciwnikiem jego klienta jest L. B., któremu udzielił wcześniej porady prawnej dotyczącej spornego w sprawie czynszu najmu, radca prawny był zobowiązany do niezwłocznego wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie go z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu z uwagi na konflikt interesów, czego nie uczynił, naruszając tym samym § 21 ust. 1 Regulaminu, zgodnie z którym, w razie wystąpienia okoliczności uzasadniających zwolnienie z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu, radca prawny powinien niezwłocznie wystąpić o zwolnienie go do właściwego organu, jednocześnie zawiadamiając o tym wystąpieniu osobę, dla której został ustanowiony i informując ją, że do czasu zwolnienia będzie podejmował w sprawie czynności niecierpiące zwłoki,

3. radca prawny nie zapewnił klientowi możliwości realnego, osobistego kontaktu, bowiem dopiero po wydaniu wyroku w sprawie i otrzymaniu jego pisemnego uzasadnienia wskazał klientowi dane kontaktowe, pod którymi jednak nie był dostępny w terminie zakreślonym do wniesienia apelacji, co stanowiło uchybienie powinności określonej w § 22 Regulaminu (tj. zapewnienia klientowi możliwości kontaktu w tym osobistego, poprzez wskazanie kontaktowego numeru telefonu i czasu, w którym zazwyczaj jest dostępny oraz umożliwienia osobistego kontaktu w miejscu zapewniającym poufność),

4. niepoinformowanie klienta o terminie rozprawy, a następnie przesłanie klientowi tylko odpisu wyroku bez uzasadnienia, z lakoniczną informacją o niecelowości apelacji, jest zachowaniem nierzetelnym, niezgodnym z dobrymi obyczajami - a zatem sprzecznym z art. 6 KERP,

5. z uwagi na zakaz świadczenia pomocy prawnej przez radcę prawnego w sytuacji wystąpienia konfliktu interesów, radca prawny R. O. nie powinien reprezentować pozwanego J. L. w sprawie o zapłatę czynszu najmu na rzecz L. B., ponieważ wcześniej udzielił w tej kwestii porady prawnej powodowi L. B.; takie zachowanie narusza zakaz wynikający z art. 28 ust. 3 KERP; przepis ten stanowi, że radca prawny nie może być pełnomocnikiem klienta, którego interesy są sprzeczne z interesami osób, na rzecz których radca prawny uprzednio wykonywał czynności zawodowe w tej samej sprawie lub w sprawie z nią związanej,

6. radca prawny, po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia braku formalnego apelacji, powinien, w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu, niezwłocznie skontaktować się z klientem, poinformować go o wezwaniu i skutkach nieuzupełnienia braku oraz ustalić dalszy tok działania, a w przypadku braku możliwości kontaktu z klientem, powinien usunąć wskazany w wezwaniu brak formalny; tymczasem radca prawny niezasadnie ograniczył się do poinformowania Sądu o braku kontaktu z klientem i prośby o wysłanie wezwania przez Sąd bezpośrednio do J. L.; postępowanie takie naruszało § 23 pkt 1 Regulaminu, nakazujący pełnomocnikowi z urzędu reprezentowanie strony w postępowaniu cywilnym do czasu jego prawomocnego zakończenia, zachowania wskazane powyżej w podpunktach a, c i f stanowiły jednocześnie naruszenie art. 6 KERP, nakazującego radcy prawnemu wykonywanie czynności zawodowych rzetelnie, uczciwie, zgodnie z prawem, zasadami etyki zawodowej oraz dobrymi obyczajami.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Komisja stwierdziła, że jak słusznie podnosi W. S. "Opis istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej" jest tylko instrumentem pomocniczym, który jedynie ułatwia ocenę pracy, i nie został mu przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Tym samym, aby praca egzaminacyjna została oceniona pozytywnie, zaproponowane w niej rozwiązanie nie musi być zgodne z ..Opisem istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej". Tym niemniej rozwiązanie zadania egzaminacyjnego powinno być prawidłowe, świadczyć o umiejętności stosowania przepisów prawa i ich właściwej interpretacji. Co więcej Zdający powinien wykazać się znajomością podstawowych wymogów formalnych pisma typu opinia prawna, która jest jednym z najpowszechniejszych w późniejszej praktyce radcy prawnego. Przenosząc powyższe na grunt wzmiankowanej pracy egzaminacyjnej Komisja podkreśliła, że Opinia sporządzona przez skarżącego nie zawiera podstawowych elementów składowych takich jak podstawa prawna, ocena stanu prawnego, analizy i wniosków końcowych, powoduje wrażenie, iż zdający pierwszy raz zetknął się z tą formą pisma. O ile w nomenklaturze poszczególnych części opinii można dopuścić pewną dowolność, o tyle poprzestanie na dwóch elementach składowych nie może być uznane za prawidłowe rozwiązanie zdania, gdyż poza znajomością i interpretacją przepisów ważny jest również sposób przekazu.

Odwołujący, poza niespełnieniem podstawowych wymogów formalnych pracy, nie dostrzegł również wszystkich uchybień radcy prawnego. W treści swojej pracy w ogóle nie odwołał się do przepisów Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego, a z przepisów Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, będącego uchwałą Krajowego Zjazdu Radców Prawnych dostrzegł jedynie naruszenie art. 6. Co prawda W. S. trafnie podniósł w swojej pracy, że radca prawny działał w warunkach konfliktu interesów, przez co naruszył Kodeks Etyki Radcy Prawnego, jednak w tym przypadku również nie wskazał właściwej podstawy, odnosząc się jedynie do ogólnych zasad wykonywania zawodu radcy prawnego.

Mankamenty w postaci braku przytoczenia konkretnych przepisów prawa na spostrzeżone uchybienia, mogłyby nie stanowić przeciwwskazania do oceny pracy na poziomie dostatecznym ale jedynie przy zachowaniu podstawowych wymogów formalnych pisma. Natomiast całokształt pracy Zdającego tj. forma i treść merytoryczna, przemawia za uznaniem, iż jego odwołanie jest niezasadne, a ocena dokonana przez Komisję 1 stopnia właściwa.

Komisja II stopnia zwróciła uwagę, że oceny pracy nie można dokonać z pominięciem wytycznymi do zadania, zgodnie z którym, Zdający sporządzał opinię jako osoba uprawniona na zasadzie art. 52 ust. 3 Kodeksu Etyki Radcy prawnego, przyjętego uchwałą NR 3/2014 Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Radców Prawnych z dnia 22 listopada 2014 r. Oznacza to, że samo przytoczenie przepisów KERP oraz ustawy bez ich analizy i pogłębionej argumentacji jest niewystarczające do uzyskania oceny pozytywnej. Natomiast Zarzut Odwołującego, że sporządzona praca - pomimo popełnionych uchybień - jest ważna i w sposób dostateczny chroni interes społeczny, nie może zostać uwzględniony. Waga mankamentów pracy pozostaje w zdecydowanej dysproporcji w stosunku do jej walorów.

W skardze do Sądu na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia W. S. zarzucił:

1. Mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) naruszenie art. 36(5) ust 2 w związku z art. 36(4) ust. 1 i 8a ustawy o radcach prawnych, poprzez uznanie przez Komisję II Stopnia, że odwołanie Skarżącego jest niezasadne, a ocena dokonana prze Komisję I Stopnia w zakresie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki jest właściwa, podczas gdy zawarte w niej błędy nie mają charakteru istotnego, a dokonane przez Skarżącego rozwiązanie zadania znajduje odzwierciedlenie w zaproponowanym rozstrzygnięciu zawartym w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki'" (dalej opis istotnych zagadnień) oraz nie narusza zasad sporządzania opinii prawnych i jak sama Komisja II Stopnia wskazała, że w "nomenklaturze poszczególnych części opinii można dopuścić pewną dowolność", a zatem Skarżący zastosował właściwe przepisy prawa i wykazał umiejętność ich interpretacji, zaproponował poprawne sposoby rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego,

b) niewłaściwe zastosowanie art. 36(5) ust. 10 w związku z art. 36(4) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez pominięcie przez Komisję II Stopnia wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od określonych w ustawie płaszczyzn ocen prac egzaminacyjnych, i w konsekwencji na nieuzasadnionym utrzymaniu oceny negatywnej, całkowicie dyskwalifikującej pracę Skarżącego, wskazując jedynie, że zaproponowane w pracy Skarżącego rozwiązanie, nie musi być zgodne z opisem istotnych zagadnień, podczas gdy stanowią one wytyczne dla prawidłowego rozwiązania zadania egzaminacyjnego i zostały w pracy Skarżącego wykazane, jednocześnie Komisja II Stopnia jedynie lakonicznie podniosła, że "poza znajomością i interpretacją w ramach opinii prawnej ważny jest sposób przekazu ", nie wykazując w ogóle na czym powinien on polegać

c) naruszenie art. 36(4) ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, polegające na nieuzasadnionym przyjęciu przez Komisje II Stopnia, że sporządzona podczas egzaminu radcowskiego opinia zawiera uchybienia uzasadniające negatywną ocenę, pomimo wskazania w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, iż " w nomenklaturze poszczególnych części opinii można dopuścić pewną dowolność" podczas gdy praca egzaminacyjna w znacznej części odpowiada wymaganiom formalnym, sporządzona została w sposób poprawny, a jej treść wskazuje na znajomość i zastosowanie właściwych przepisów prawa.

2. Mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art.36(8) ust.2 ustawy o radcach prawnych, poprzez brak podjęcia w toku postępowania odwoławczego kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia spraw, brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie oraz zarzutów sformułowanych przez Skarżącego w odwołaniu, o czym świadczy niezwykle lakoniczne, czy wręcz błędne, odniesienie się w treści uzasadnienia zaskarżonej uchwały do merytorycznych zarzutów i argumentów wskazywanych w odwołaniu od uchwał Komisji I Stopnia.

Mając na uwadze podniesione zarzuty, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...]. Ponadto o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądowa sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018, poz. 1302), zwaną dalej: p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu, żadna z wyżej wskazanych przesłanek w sprawie nie zachodzi.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej uchwały działając w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (WSA) stwierdza, że skarga W. S. nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy przypomnieć, że uchwały komisji egzaminacyjnej do spraw wyniku egzaminu radcowskiego nie są podejmowane w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego. Zarówno komisja, decydując o wyniku egzaminu na podstawie art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, jak też rozpatrująca na zasadzie art. 36(8) ust. 9 i 10 ustawy o radcach prawnych odwołania od tych rozstrzygnięć Komisja Egzaminacyjna II Stopnia są związane treścią art. 36(6) ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Z powołanej normy wynika jednoznacznie, że uzyskanie przez zdającego pozytywnych ocen ze wszystkich części egzaminu radcowskiego stwarza dla komisji egzaminacyjnych obu instancji obowiązek podjęcia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu (związanie administracyjne) i konsekwentnie uzyskanie chociażby z jednego zadania oceny niedostatecznej stanowić musi o negatywnym wyniku egzaminu. Kwestie te wielokrotnie wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny (vide wyrok NSA z dnia 14.12.2011 r. sygn. akt II GSK 489/11, wyrok NSA z dnia 11.03.2014 r. sygn. akt II GSK 40/13, wyrok NSA z dnia 22.05.2014 r. sygn. akt II GSK 447/13, wyrok NSA z dnia 7.04.2016 r. sygn. akt II GSK 2567/14).

Decydujący dla uchwały w sprawie wyniku egzaminu radcowskiego jest zebrany w sprawie i podlegający ocenie według zasady swobodnej oceny dowodów, materiał dowodowy, który stanowią rozwiązane zadania z wszystkich części egzaminu i wystawione przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów oceny cząstkowe z kolejnych zadań na etapie postępowania przed komisją egzaminacyjną oraz dodatkowo pisemne opinie dotyczące zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów wraz ze stanowiskiem opiniujących na etapie postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II Stopnia ( tak m.in. w wyroku NSA z 13.07.2017 sygn. akt II GSK 3638/15, opubl. CBOiSA) Każda praca oceniana jest indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych przesłanek ustalić, czy kandydat na radcę prawnego posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Może się zatem zdarzyć, że prace różnych zdających, w których są przyjęte podobne rozwiązania prawne, prezentują jednocześnie tak różny poziom wiedzy i umiejętności zdającego, że są oceniane w różny sposób.

Jak słusznie wskazuje organ, postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. W wiążącym w sprawie stanie prawnym, z art. 36(4) ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynikało, że celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzamin składał się z pięciu części pisemnych. Każda ze wspomnianych części egzaminu radcowskiego była, stosownie do art. 36(4) ust. 10 ustawy o radcach prawnych, oceniana przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne (celująca, bardzo dobra, dobra, dostateczna); 2) ocena negatywna (niedostateczna). Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wymienione w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Z powołanego przepisu wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Wypada też dodać, że zgodnie z art. 36(8) ust. 12 ustawy o radcach prawnych, w postępowaniu służącym ustaleniu wyniku egzaminu na radcę prawnego przepisy k.p.a. stosuje się odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane.

Podkreślić przy tym należy, że różnicowanie ocen pozytywnych (od dostatecznej do celującej) nie oznacza, iż błędy popełnione w rozwiązaniu zadania, świadczące o niespełnieniu podstawowych kryteriów określonych w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych mogą być kwalifikowane w ramach stopniowalności oceny pozytywnej. W rozpoznawanej sprawie negatywny wynik egzaminu radcowskiego był konsekwencją otrzymania przez skarżącego oceny niedostatecznej za rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je z punktu widzenia wypełnienia przez pracę kryteriów oceny wymienionych w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Na gruncie rozpatrywanej sprawy z tego obowiązku ww. wywiązali się w sposób należyty. Natomiast zarzuty skargi, że Komisja II stopnia nie wykazała przesłanki całkowicie dyskwalifikującej pracę skarżącego oraz pominęła gradację ocen cząstkowych nie są usprawiedliwione. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały, praca skarżącego nie spełnia podstawowych wymogów formalnych. Brak jest daty jej sporządzenia, podpisu jej autora, nie wskazano podstawy prawnej jej sporządzenia, brak jest także faktycznie wniosków. W ocenie Sądu, wynika to z treści opinii znajdującej się w aktach sprawy. Co prawda w uzasadnieniu oceny cząstkowej każdego z egzaminatorów w części dotyczącej zachowania wymogów formalnych opracowanej opinii WSA zauważa pewne mankamenty, tym niemniej trafne są wnioski wyprowadzone przez sprawdzających, że praca zdającego nie spełnia podstawowych wymogów formalnych. W tym zakresie należy wyjaśnić, że jak wynika z oceny cząstkowej sporządzonej przez SSO G. C., Egzaminator ten wskazał na brak daty sporządzenia opinii, natomiast Egzaminator M. L. podaje, że opinia została opatrzona datą ale nie została podpisana. Widoczna rozbieżność odnośnie do daty sporządzenia opinii nie zmienia jednak faktu, że w pracy skarżącego znajdującej się na kartach 130-132 akt administracyjnych brak jest zarówno daty sporządzenia opinii, jak i podpisu sporządzającego tę opinię tj. (hipotetycznego) r. pr. J. K.. Tym samym, przytoczone wyżej podsumowujące stwierdzenie zawarte zarówno w ocenach cząstkowych, jak i w zaskarżonej uchwale, że opinia sporządzona przez skarżącego nie spełnia podstawowych wymogów formalnych m.in. z tego powodu, że brak jest daty jej sporządzenia oraz podpisu jej autora jest słuszne i zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Tego zresztą zdaje się nie kwestionować sam skarżący. Wskazuje on bowiem w pkt 1 c) petitum skargi, że "praca egzaminacyjna w znacznej części odpowiada wymogom formalnym". Nie ulega przy tym wątpliwości, że z oczywistych względów W. S. umniejsza ciężar gatunkowy wykazanych błędów formalnych opinii, do których zaliczono ponadto niewskazanie podstawy prawnej jej sporządzenia oraz brak wniosków. Tymczasem, jak już powiedziano, brak spełnienia podstawowych wymogów formalnych w tym przypadku pisma typu opinia jest - wbrew twierdzeniom skarżącego - uchybieniem istotnym i świadczy o nienależytym przygotowaniu skarżącego do wykonywania zawodu radcy prawnego. Należy też podkreślić, że wzmiankowana praca egzaminacyjna zawiera również inne wady szczegółowo wymienione w zaskarżonej uchwale, które wespół z wymienionymi brakami formalnymi nie pozwalają na uznanie, że skarżący wykazał się wiedzą prawniczą i umiejętnością jej stosowania niezbędną do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdający nie odwołał się w swojej pracy do przepisów Regulaminu wykonywania zawodu radcy prawnego, a z przepisów Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, będącego uchwałą Krajowego Zjazdu Radców Prawnych dostrzegł jedynie naruszenie art. 6. Organ zauważył, że co prawda zdający dostrzegł, iż radca prawny działał w warunkach konfliktu interesów, przez co naruszył Kodeks Etyki Radcy Prawnego, jednak w tym przypadku W. S. również nie wskazał właściwej podstawy, odnosząc się jedynie do ogólnych zasad wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdaniem WSA, Komisja trafnie podkreśla, że rozwiązanie omawianego kazusu zaproponowane przez skarżącego nie uwzględnia dostatecznie interesu publicznego. Jak wynika z treści omawianego zadania egzaminacyjnego opinia prawna sporządzona na potrzeby tego kazusu została zlecona przez Ministerstwo Sprawiedliwości w istocie ze względu na konieczność rozważenia czy hipotetyczny radca prawny dopuścił się przewinień - ogólnie rzecz ujmując dyscyplinarnych. Należy w tym miejscu wskazać, że prowadzenie przez rzecznika dyscyplinarnego samorządu zawodowego postępowania dyscyplinarnego, mającego na celu dbałość o rzetelność etyki wykonywania zawodu, jak i wykluczenie z samorządu zawodowego osób, które swoim zachowaniem nie dają rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, jest niewątpliwie zadaniem publicznym. Te działania (dochodzenia) dyscyplinarne nie mają charakteru prywatnego, ponieważ są realizowane pod nadzorem Ministra Sprawiedliwości i służą poprawie jakości pomocy prawnej jaką obywatele mogą uzyskać od radców prawnych. Rzecznik dyscyplinarny inicjując postępowanie dyscyplinarne ma na celu sprawowanie nadzoru przy wykonywaniu zawodu przez poszczególnych członków samorządu ze względu na ochronę interesu publicznego. Podstawowym bowiem zadaniem radców prawnych jest świadczenie pomocy prawnej, ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego (art. 3 ust. 2 ustawy o radcach prawnych). Jak wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 marca 2012 r. (sygn. akt K 15/08) zakres pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego powinien być rozumiany szeroko. Może on obejmować w szczególności dokonywanie czynności związanych z władczym decydowaniem lub współdecydowaniem o dopuszczeniu do wykonywania zawodu, orzecznictwem dyscyplinarnym w sprawach odpowiedzialności za postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki zawodowej lub godności zawodu bądź za naruszenie obowiązków zawodowych. Wykonywanie zawodu radcy prawnego (lub adwokata) wiąże się z koniecznością przestrzegania nie tylko norm prawnych, ale także norm etycznych. Normy te ujęte w ramy kodeksów etycznych wytyczają pożądany wzorzec zachowania się osoby wykonującej zawód prawniczy. W przypadku zaistnienia różnego rodzaju dylematów wskazują zaś właściwą drogę postępowania. Od adwokatów i radców prawnych wymaga się, co jest zrozumiałe dla zabezpieczenia szeroko rozumianego interesu publicznego, przestrzegania najwyższych standardów etycznych i moralnych. Sąd wskazuje, że celem egzaminu radcowskiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Jak słusznie stwierdzono w zaskarżonej uchwale, z podanego stanu faktycznego wynikało więcej nieprawidłowych z punktu widzenia zasad etyki radcowskiej i wykonywania zawodu radcy prawnego zachowań, niż spostrzegł skarżący. Powyższe oznacza, że słuszna jest ocena, iż opinia sporządzona przez W. S. nie daje podstaw do przyjęcia, że posiada on wystarczającą umiejętność interpretacji zastosowanych przepisów Kodeksu Etyki Radców Prawnych.

Reasumując Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organu zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.