Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1732/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 31 (1) ust. 2, art. 24 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Katarzyna Grzelak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2008 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie na podstawie art. 311 ust. 2 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm. - dalej jako u.r.p.) i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206, poz. 1522) w związku z art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sprzeciwił się wpisowi pani A. A. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. dokonanemu uchwałą Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. z dnia [...] lipca 2007 r.

Minister w uzasadnieniu swojej decyzji podał, iż A. A., zwana dalej skarżącą, w dniu [...] grudnia 2006 r. złożyła w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 24 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Uchwałą z dnia [...] lutego 2007 r., Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. odmówiła A. A. wpisu na listę radców prawnych tej Izby. Na skutek odwołania Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] kwietnia 2007 r. uchyliło zaskarżoną uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. Uchwałą z dnia [...] lipca 2007 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. wpisała skarżącą na listę radców prawnych Izby w B.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu [...] października 2006 r. zdała egzamin prokuratorski, zaś od dnia [...] grudnia 2003 r. jest zatrudniona na stanowisku podinspektora ds. organizacyjnych i spraw integracji europejskiej w Urzędzie Gminy M. Do jej zakresu obowiązków należy: prowadzenie spraw związanych z integracją europejską min. przygotowanie wniosków aplikacyjnych do funduszy strukturalnych, współpraca z instytucjami w zakresie pozyskiwania środków finansowych na inwestycje z UE, prowadzenie dokumentacji związanej z w/w zagadnieniami. Ponadto do skarżącej należy koordynacja Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, prowadzenie postępowań związanych z przygotowaniem wniosków do Sądu Rodzinnego Opiekuńczego w sprawach leczenia odwykowego osób uzależnionych, przygotowanie projektów uchwał Rady Gminy i programów profilaktyki w zakresie rozwiązania problemów alkoholowych na terenie Gminy M. oraz promocja Gminy, organizacja imprez promocyjnych i masowych. W początkowym okresie zatrudnienia do zakresu obowiązków służbowych A. A. należała także min. obsługa sekretariatu Wójta Gminy, zapewnienie właściwej organizacji przyjmowania skarg i wniosków, prowadzenie ksiąg pocztowo nadawczych, dzienników korespondencji, prowadzenie ewidencji pieczęci jak również prowadzenie spraw związanych z integracją europejską. Od stycznia 2004 r. skarżąca pracuje w Urzędzie Gminy M. na stanowisku podinspektora ds. integracji europejskiej. Od dnia [...] lipca 2006 r. skarżąca przebywa na urlopie wychowawczym.

Minister powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 orzekł, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późno zm.), w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Powołany przepis ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. Z kolei w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż może wzbudzać wątpliwości dopuszczenie do zawodu adwokata (analogicznie radcy prawnego) osób z odbytą aplikacją i zdanym egzaminem prokuratorskim, przede wszystkim ze względu na istotną odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia oraz zróżnicowanie profilu powinności zawodowych odpowiednio: adwokata (radcy prawnego) i prokuratora. Ponadto Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że samorząd adwokacki (radcowski) może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów (radców prawnych) daje rękojmię należytego wykonywania zawodu. Przesłankami oceny winny być m. in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego. W związku z tym Minister zauważył, iż w tym zakresie także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 wskazał, że przedmiotem oceny kandydata, w zakresie wpisu, powinien być między innymi praktyczny kontakt osoby z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Przez pojęcie to rozumie się faktyczne wykonywanie czynności zawodowych (m.in. wyrok z dnia 25 października 2006 r. , sygn. akt VI SA/Wa 1550/06).

Minister stwierdził, że skoro w momencie składania wniosku kandydatce była znana treść przytoczonego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. , zatem brak jest podstaw do zastosowania zasady zachowania praw nabytych oraz ochrony interesów" w toku". Jednocześnie Minister podniósł, że w dacie podejmowania uchwały o wpisie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości A. A. nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, która pozwalałaby na uzyskanie wpisu na listę radców prawnych. Dotychczasowy przebieg pracy skarżącej, w tym brak praktyki w świadczeniu pomocy prawnej wskazują, iż nie spełnia ona warunków rękojmi pozwalającej na wykonywanie zawodu radcy prawnego.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości złożyła A. A. zarzucając: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik postępowania, a mianowicie art. 24 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt. 2 u.r.p. poprzez jego niezastosowanie uznając, iż w przedmiotowej sprawie nie miał on mocy obowiązującej oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 8 k.p.a. polegającego pominięciu reguły "rozstrzygania interesów w toku".

Skarżąca wniosła o uchylenie kwestionowanej decyzji w całości. Podniosła, iż powszechnie obowiązującą zasadą administracyjnym jest rozstrzyganie sprawy wg stanu faktycznego istniejącego w dniu wszczęcia postępowania. Wskazała, iż na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. moc prawna niekonstytucyjnego przepisu art. 25 ust.1 pkt. 2 ustawy o radcach prawnych została utrzymana do dnia 31 grudnia 2006 r., ze względu na zasadę "ochrony interesów w toku", a więc wnioski złożone przed tą datą winno się rozpatrywać według niekonstytucyjnego (od dnia 1 stycznia 2007 r.) "prawa czerwcowego". Nie zgodziła się ze stanowiskiem Ministra Sprawiedliwości w kwestii, iż nie ma odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, która pozwalałaby na uzyskanie wpisu na listę radców prawnych. Wskazała, że w dniu [...] października 2006 r. złożyła egzamin prokuratorski i jej wiedza w zakresie prawa cywilnego, procesowego i administracyjnego była weryfikowana podczas aplikacji na: kolokwium i egzaminie prokuratorskim oraz podczas praktyk odbytych w trakcie aplikacji. Zaznaczyła, iż Minister Sprawiedliwości w swojej decyzji nie uwzględnił doświadczenia zawodowego, które zdobyła skarżąca pracując w jednostce samorządu terytorialnego. Ponadto, zdaniem skarżącej, niejednolitość stosowania prawa wobec obywateli jest jawnym naruszeniem Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a w szczególności art. 32 ust. 1.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p. wskazał, że w dacie podejmowania wskazanej uchwały o wpisie przepis ten utracił moc obowiązującą w zakresie, w jakim stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Oznacza to, że przesłankę odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym należy traktować jako element rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego (adwokata). Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. bowiem zgodnie z orzecznictwem do naruszenia wyrażonej w wymienionym przepisie zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa dochodzi w sytuacji, kiedy ten sam organ, przy zaistnieniu takiego samego stanu faktycznego dokonuje różnej interpretacji przepisu (wyroki WSA z dnia 29 listopada 2005 r. , sygn. VI SA/Wa 1638/05, dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. VI SA/Wa 1796105). Na rozprawie przed Sądem w dniu 6 lutego 2008 r. przedstawiciel organu podniósł, że przedmiotowa uchwała nie została podjęta w głosowaniu tajnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów amnistracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Niewątpliwie punktem wyjścia w rozpoznawanej sprawie jest cytowany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06. Dnia 19 kwietnia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 66 ust. 1 pkt 2, ustawy - Prawo o adwokaturze, w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Orzeczenie zostało opublikowane dnia 4 maja 2006 r. (Dz. U. Nr 75, poz. 529) i stosownie do art. 190 ust. 3 Konstytucji, wobec nieokreślenia innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, z tym dniem weszło w życie. Następnie w odniesieniu do ustawy o radcach prawnych Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 orzekł, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późno zm.), w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Powołany przepis ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Trybunał w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w wyroku w sprawie o sygn. K 6/06.

Należy podkreślić, iż w rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w omawianych sprawach należy zaliczyć do tzw. wyroków zakresowych, co oznacza, iż do czasu poprawienia ustawy w części wskazanej przez Trybunał, zakwestionowany przepis może stanowić podstawę wpisu na listę radców prawnych tych osób, które nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki czy notarialny. Stosownie do wywodów uzasadnienia orzeczenia Trybunału, w toku postępowania o wpis na listę adwokatów (radców prawnych) samorząd adwokacki (radcowski) może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata (radcy prawnego), który to warunek stawia art. 65 pkt 1 p.o.a. (art. 25 ust.1 pkt 2 u.r.p. ). Przesłankami oceny winny być dla osób ubiegających się o wpis, a zwolnionych z wymogu odbycia aplikacji adwokackiej (radcowskiej) i złożenia egzaminu adwokackiego (radcowskiego) na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 p.o.a. ( art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p.), m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Kierując się zatem powyższymi "wytycznymi" Trybunału, przed dokonaniem wpisu na listę radców prawnych organ samorządu radcowskiego winien zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis legitymuje się stosownym stażem pracy i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. W ocenie Sądu, omawiane wyroki Trybunału Konstytucyjnego należy odczytywać jako przesądzenie, że niedopuszczalne, bo naruszające konstytucyjną zasadę sprawowania przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego, jest wprowadzenie do tego zawodu osób, które wprawdzie zdały egzamin adwokacki, radcowski, sędziowski, prokuratorski lub notarialny ale nie wykonywały później realnie żadnego zawodu prawniczego. Tak też wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2006 r. w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 1601/06 (Lex nr 306525).

Podobna sytuacja miała miejsce w wypadku skarżącej A. A. Co prawda skarżąca w dniu [...] października 2006 r. zdała egzamin prokuratorski lecz, jak wynika z akt sprawy, po zdaniu tego egzaminu faktycznie nie podjęła pracy na stanowisku dającym gwarancję wykazania się odpowiednią praktyką prawniczą bowiem od dnia [...] lipca 2006 r. przebywała na urlopie macierzyńskim. Oznacza to, jak słusznie wskazał Minister, brak wymaganej praktyki w zawodzie prawniczym, co w konsekwencji nie pozwala na uznanie skarżącej za osobę spełniającą rękojmię należytego wykonywana zawodu radcy prawnego. W tym kontekście nie mają znaczenia podnoszone w skardze okoliczności odnoszące się do doświadczenia prawniczego skarżącej, nabytego w toku pracy w Urzędzie Gminy w M. bowiem miało to miejsce przed zdaniem egzaminu prokuratorskiego. Dlatego też Sąd nie stwierdził naruszenia art. 25 ust.1 pkt 2 u.r.p.

Odnosząc się do zarzutu skargi, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 8 k.p.a. polegającego pominięciu reguły "rozstrzygania interesów w toku" należy wskazać, że stosownie do utrwalonego orzecznictwa organy administracyjne stosują przepisy prawa materialnego, obowiązujące w dniu wydania decyzji. Przepisy te decydują również o tym, czy i w jakim zakresie organ ten powinien ewentualnie stosować przepisy dawniejsze. Jeśli przepisy prawa materialnego ulegną zmianie organy obowiązane są uwzględnić nowy stan prawny, chyba że z nowych przepisów wynika coś innego ( wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1999 r. sygn. akt IV SA/Wa 2079/97, Lex nr 48737). Z tych też względów brak było uzasadnionych podstaw do zastosowania korzystnego dla skarżącej przepisu umożliwiającego uwzględnienie wniosku o wpis na listę radców prawnych bez wykazywania odpowiedniej praktyki bowiem przepis ten tj. art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p. w myśl cytowanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, utracił noc z dniem 31 grudnia 2006 r. w zakresie, w jakim pozwalał na wpis osób nie mających odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym. Natomiast nie ma znaczenia podnoszona w skardze okoliczność, iż sam wniosek o wpis został złożony w dniu [...] grudnia 2006 r. a zatem w czasie, gdy zakwestionowany przez Trybunał przepis jeszcze obowiązywał.

Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organ zaskarżoną decyzją art. 32 ust. 1 Konstytucji RP statuującego zasadę równości wszystkich wobec prawa i prawo do równego traktowania. Równość wobec prawa nie oznacza wszakże, że wszyscy mają takie same prawa i obowiązki, lecz że jednakowe prawa i obowiązki będą dotyczyć wszystkich osób należących do tych samych kategorii, przy czym wyróżnienie owych kategorii nie będzie arbitralne, lecz oparte na usprawiedliwionych kryteriach możliwych do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym" (Piotr Wieczorek, Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997r.). Adresatem prawa do równego traktowania w zakresie stosowania prawa są organy władzy publicznej. Naruszenie zasady równego traktowania może mieć miejsce wtedy, gdy osoby należące do tej samej kategorii, przy spełnieniu identycznych przesłanek, są traktowane przez organ administracji publicznej różnie w identycznym stanie faktycznym. W rozpatrywanej sprawie trudno uznać, iż miało miejsce naruszenie zasady równego traktowania, zaś skarżąca bliżej nie uzasadniała stawianego zarzutu. Nie jest też zadaniem Sądu przeprowadzać na potwierdzenie tego zarzutu postępowanie dowodowe. Z drugiej strony podkreślenia wymaga, że Minister Sprawiedliwości zasadnie sprzeciwił się organom samorządu radcowskiego, które wpisując skarżącą na listę radców prawnych naruszyły obowiązujące prawo.

Ustosunkowując się do poruszonej na rozprawie w dniu 6 lutego 2008 r. kwestii wadliwego trybu podjęcia przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. uchwały w sprawie wpisu należy zauważyć, że z przedstawionych Sądowi protokółów posiedzenia Rady jasno nie wynika w jakim głosowaniu tajnym czy jawnym podjęto przedmiotową uchwałę. Brak sprecyzowania tej kwestii w protokole nie pozwala Sądowi na uznanie zasadności zarzutu Ministra.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.