Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1096/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1  i 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 7, 15, 77 par. 1, 80 i 107 par.  3 i 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 maja 2022 r., sygn. akt SKO.ŚR/4111/386/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez M. C., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 16 maja 2022 r. znak: SKO.SR/4111/386/2022, na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 7,77, 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 1 marca 2022 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem – M. 1.C.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 1 marca 2022 r., znak: [...], Wójt Gminy K. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych w związku z opieką nad mężem.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazał że w przedmiotowej sprawie – datę powstania niezdolności do pracy męża skarżącej można ustalić na dzień 12 lipca 2018 r. Przekroczone są więc terminy ustawowe z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych – poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wyjaśniło, że w aktach sprawy znajduje się dokument - orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] z dnia 27 maja 2020 r. wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddz. w K., z którego wynika, że mąż skarżącej został zaliczony czasowo do osób całkowicie niezdolnych do pracy do 31 grudnia 2023 r. Jako datę powstania niezdolności do pracy wskazano 12 lipca 2018 r.

Kolegium ustaliło, że mąż skarżącej jest osobą wymagającą wsparcia i pomocy w takich czynnościach jak: gotowanie, kąpiel, podawanie leków. Porusza się przy pomocy innych osób, mieszka wspólnie z żoną - skarżącą i z rodziną, tj. trojgiem dzieci, swoją matką i R. K. Skarżąca nie pracuje zawodowo, gdyż jak podała musi opiekować się niepełnosprawnym mężem. Oprócz matki przebywającej na emeryturze, wymagający opieki posiada bliską rodzinę – rodziców skarżącej, przebywających na emeryturze.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.).

Z kolei katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wymieniony został w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uwzględnia on w pierwszej kolejności matkę albo ojca osoby niepełnosprawnej. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Warunkiem przyznania jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Kolegium w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z podejmowania pracy przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą wymagającą opieki. Nadto opieka, którą sprawuje skarżąca nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszała ją do definitywnej rezygnacji z pracy czy też aktywności zawodowej. Do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez skarżącą można zaliczyć pomoc w toalecie, czy myciu, dozowaniu lekarstw. Natomiast takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, sprzątanie, wykupywanie lekarstw, zapewnienie transportu do lekarzy, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Nie bez znaczenia jest też okoliczność, że pierwszą osobą zobowiązaną do opieki jest matka wymagającego opieki, z którą rodzina skarżącej mieszka w jednym domu. Również pozostałe bliskie osoby mają własne obowiązki alimentacyjne wobec wymagającego opieki, są osobami dorosłymi, które mogą pomóc w świadczeniu opieki w podanym zakresie.

Kolegium podniosło, że w przedmiotowej sprawie należy wziąć pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z powyższym stosując art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b tej ustawy - jako zgodny z Konstytucją - powinien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła SKO w Krakowie naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie opieka nad mężem sprawowana może być przez jego rodziców lub rodziców skarżącej;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z podejmowania pracy przez skarżącą, a koniecznością opieki nad mężem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – żona (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad mężem, legitymującym się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 26 stycznia 2022 r., na mocy którego mąż skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2023 r.

Za prawidłową należało uznać zatem ocenę Kolegium decyzji pierwszoinstancyjnej, że pomimo tego, iż niepełnosprawność męża skarżącej nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to organ pierwszej nie wziął pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Trafnie były więc uwagi Kolegium w tej kwestii.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela jednakże stanowiska Kolegium, że zgromadzony dotychczas materiał dowodowy dawał pełny obraz braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, a w konsekwencji, że odmowa przyznania skarżącej żądanego świadczenia była prawidłowa, pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonanej przez organ pierwszej instancji.

Z ustaleń przeprowadzonego w dniu 8 lutego 2022 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego (k. 24-31 akt administracyjnych) wynika, że wymagający opieki mąż skarżącej ma problemy w poruszaniu się i mową. W lipcu 2018 r. doznał bowiem, urazu czaszkowo-mózgowego w wyniku nieszczęśliwego upadku z wysokości, co spowodowało u niego niedowład prawostronny ciała. Ponadto w lutym 2019 r. wykryto u niego nowotwór i przeszedł operację archidektomi prawostronnej

we wrześniu 2019 r., a także kraniotomii czaszkowo-skroniowej (zob. ustalenia pracownika socjalnego zawarte w protokole ww. wywiadu; k. 25 akt administracyjnych).

Wobec powyższego postanowienia przepisów postępowania – artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, zwanej dalej w skrócie k.p.a.), zobowiązywały orzekające organy do zebrania i rozstrzygnięcia całego materiału dowodowego, by dotrzeć do prawdy obiektywnej, a czego nie uczyniły w ocenie Sądu orzekające w niniejszej sprawie organy.

Organy w toczącym się postępowaniu zobowiązane zatem były ustalić, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, chyba że istnieją jakieś negatywne ku temu przesłanki, wskazane w dalszych przepisach ustawy.

Organy powinny więc ustalić wnikliwie na ile wykonywane przez skarżącą określone czynności opiekuńcze są absorbujące, że wykluczają podjęcie przez nią pracy lub innego rodzaju zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, ale nie jako takie, lecz w kontekście niepełnosprawności męża skarżącej, a przede wszystkim w kontekście możliwości jej samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym z uwagi na jego stan zdrowia. Ocena bowiem czynności opiekuńczych, jako tych, które są wykonywane przez wszystkich w ramach opieki nad członkami rodzin, wymagających pomocy, bez ich odniesienia do dysfunkcji osoby wymagającej opieki i możliwości jej samodzielnego funkcjonowania na co dzień, jest oceną nierzetelną i przez to nieprawidłową, bo nie oddającą rzeczywistego stanu rzeczy. Każdy przypadek wymaga w tym względzie, rzecz jasna indywidualnej, wnikliwej oceny. Organ musi więc stwierdzić, czy rzeczywiście czynności opiekuńcze przy niepełnosprawnym są tak absorbujące wnioskującego o przyznanie tego świadczenia z uwagi na niepełnosprawność podopiecznego i w związku z tym na jego możliwość samodzielności w życiu codziennym, że wykluczają podjęcie bądź wymuszają rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.

Organy orzekające winny, zdaniem Sądu, przy ustaleniach stanu samodzielnego funkcjonowania męża skarżącej wykorzystać skalę Barthela, tj. międzynarodową skalę stosowaną przy ocenie sprawności chorego i jego zapotrzebowania na opiekę. Taki formularz wypełnia w przychodni lekarz, bądź pielęgniarka środowiskowa, by pacjent, który wymaga opieki długoterminowej mógł zostać do niej zaklasyfikowany. Na skalę Barthela składa się dziesięć czynności dnia codziennego, takich jak np. spożywanie posiłków, poruszanie się, ubieranie, rozbieranie, higiena osobista, korzystanie z toalety czy kontrolowanie czynności fizjologicznych. W tym celu organy winny wezwać skarżącą do przedstawienia takiego dokumentu z przeprowadzonej oceny, sprawności męża skarżącej przez wskazane powyżej podmioty opieki lekarskiej (uzupełnienie wniosku o dokumenty, które powinny być dołączone do wniosku jako załączniki – art. 24a ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Podkreślić przy tym należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Z materiału dowodowego dotąd zgromadzonego, z treści skargi wynika, że mąż skarżącej nie jest w stanie samodzielnie zjeść posiłków, przygotować ich sobie, umyć się i ubrać z uwagi na niedowład prawej strony ciała. Tylko skarżąca jest w stanie go zrozumieć, gdyż ma kłopoty z mową, a w związku z tym i z kontaktem z innymi osobami. Stąd ocena czynności dokonana przez Kolegium, które skarżąca wykonuje w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, że są to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i są typowymi czynnościami dnia codziennego, jest nieuzasadniona i błędna.

Zdaniem Sądu orzekające organy przedwcześnie wydały zatem negatywne dla skarżącej decyzje, bez ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co stanowi naruszenie przepisów postępowania – artykułów 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kolegium nie odniosło ich do niepełnosprawności męża skarżącej i do zgromadzonego materiału dowodowego. Stanowi to przesłankę do uchylenia kontrolowanych rozstrzygnięć, zgodnie z postanowieniami 145 § 1 lit. c P.p.s.a.

Zgromadzony dotąd materiał dowodowy nie dawał bowiem podstawy do orzekania co do istoty sprawy. Nie dawał więc podstawy do skorzystania przez Kolegium, jako organu odwoławczego, ze swych kompetencji merytoryczno - reformatoryjnych, w ramach których organ odwoławczy może odmiennie od organu pierwszej instancji ocenić zgromadzony materiał dowodowy i wydać odmienne rozstrzygnięcie, lecz z tym zastrzeżeniem, że materiał ten jest ku temu wystarczający. Skoro dotychczas zebrany materiał dowodowy jest niepełny, to orzekanie w takiej sytuacji przez Kolegium w trybie odwoławczym, przy braku ustalenia przez organ pierwszej instancji przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiło naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.).

Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania, każda sprawa administracyjna, jeżeli zawiśnie przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia przez stronę środka zaskarżenia, wymaga przede wszystkim ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Zasada ta jest zrealizowana wtedy, gdy rozstrzygnięcia obu organów zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez nie postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone, czyli postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia, a wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stosownie do postanowień art. 107 § 3 k.p.a.

Właściwe więc zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Tak się nie stało w niniejszej sprawie. Działanie Kolegium było więc z tego powodu nieprawidłowe.

Nieprawidłowe jest też stanowisko Kolegium, że obowiązek alimentacyjny matki skarżącego wyprzedza obowiązek troski i pomocy żony skarżącego. Jest odwrotnie. Również argument, że zamieszkujące w domu skarżących, w świetle regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dorosłe osoby (rodzice skarżącej) mogłyby pomóc w opiece nad mężem skarżącej, jest chybiony skoro istnieje osoba – żona skarżąca – na której ten obowiązek opieki ciąży. Powyższe wynika z postanowień art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.).Skarga z powyższych przyczyn musiała więc wywrzeć zamierzony skutek, zwłaszcza, że zasadnie skarżąca, zwróciła uwagę na kwestię naruszenia przepisów postępowania.

W ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe wskazania Sądu, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.