Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1124/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 83, 87, 88
journal: Dz.U. 2018 poz 1614
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta C. decyzją z dnia [...]r., znak [...], działając na podstawie art. 104 i 105 §1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm. – dalej k.p.a.), w związku z ar. 83f ust. 1 pkt 1 i pkt 3, art. 85 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 88 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3, art. 89 ust. 1, ust. 4 i ust. 6 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1614 z późn. zm. – dalej u.o.p.), w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r., poz. 1330),

1) wymierzył Spółdzielni Mieszkaniowej "A" z siedzibą w C. przy ul. [...], karę pieniężną w wysokości 15.702,50 zł za usunięcie bez zezwolenia drzew wskazanych w załączniku nr 1 do decyzji, rosnących na nieruchomościach położonych w C. przy ul. [...], na dz. nr 1, obr. [...], oraz przy ul. [...], na dz. nr 2, obr. [...], stanowiących własność Spółdzielni Mieszkaniowej "A" oraz osób fizycznych.

2) umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia kary administracyjnej w części dotyczącej usunięcia drzew i krzewów wskazanych w załączniku nr 2 do decyzji.

W uzasadnieniu podano m. in., że w dniu 4 grudnia 2018 r., w obecności przedstawiciela Spółdzielni zostały przeprowadzone oględziny, podczas których dokonano weryfikacji dokumentacji zdjęciowej przekazanej drogą elektroniczną w dniu 10 listopada 2018 r. ze stanem faktycznym w terenie oraz potwierdzono fakt usunięcia drzew z nieruchomości j.w. Spółdzielnia nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących, że wystąpiły okoliczności, które uzasadniałyby podjęcie wycinki "w stanie wyższej konieczności". Również organ orzekający nie odnalazł w dostępnych źródłach żadnych informacji o wystąpieniu w tym okresie na terenie C. zjawisk pogodowych, które uzasadniałyby podejmowanie czynności polegających na usuwaniu drzew bez zezwolenia "w stanie wyższej konieczności".

W odwołaniu od ww. decyzji pełnomocnik ukaranej Spółdzielni wniósł o uchylenie decyzji w zakresie punktu 1, zaskarżając ją w tym zakresie. Zarzucono, że:

– nałożono karę za usuniecie drzew w sytuacji, gdy ich usuniecie nie wymagało podjęcia rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej;

– w odniesieniu do jarzębiny pospolitej o obwodzie pnia 49 cm oraz żywotnika wschodniego o obwodzie 24 cm + 30 cm w toku postępowania organ nie udowodnił, iż drzewa te na wysokości 5 cm przekraczały 50 cm w obwodzie;

– stan drzew wskazywał na konieczność ich usunięcia z uwagi na rzeczywiste zagrożenie bezpieczeństwa ludzi, w tym budynków będących w zasobach Spółdzielni.

– organ pominął fakt, iż we wniosku wskazano termin usunięcia drzew na dzień 12 grudnia 2018 r., więc 7 dni po złożeniu wniosku. Tak szybki termin spowodowany był koniecznością zneutralizowania w jak najkrótszym terminie zagrożenia. Działano tutaj w stanie wyższej konieczności, zgodnie z przepisem 89 ust. 7 u.o.p.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej (dalej SKO) decyzją z dnia [...]r., nr [...], działając na podstawie m. in. art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano m. in., że w dniu 24 września 2018 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "A" w C. złożyła wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew. Jako przyczynę wskazano zagrożenie bezpieczeństwa użytkowania otoczenia, przy dużych wiatrach łamanie się gałęzi i spadanie ich na chodnik. Spółdzielnia Mieszkaniowa, niebędąca osobą fizyczną, nie mogła skorzystać z trybu zgłoszeniowego, tylko zobowiązana była do uzyskania zezwolenia na usuniecie drzew. Stąd też zarzut niewniesienia sprzeciwu przez organ w terminie 14 dni od oględzin drzew nie ma wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. Stan zdrowotny usuniętych drzew nie zwalniał Spółdzielni Mieszkaniowej z konieczności uzyskania zezwolenia na ich usunięcie. W przypadku usunięcia drzewa lub krzewu obumarłego albo nierokującego szansy na przeżycie, złomu lub wywrotu, wysokość administracyjnej kary pieniężnej obniża się o 50%. Nie wystąpiły żadne okoliczności, które uzasadniałyby podjęcie wycinki w stanie wyższej konieczności. Z doświadczenia życiowego można wywieść, że drzewa na wysokości 5 cm od gruntu mają większy odwód niż na poziomie 130 cm od gruntu.

Skargę na powyższą decyzję, zaskarżając ją w całości, złożyła przez pełnomocnika ww. Spółdzielnia, zarzucając naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, mające istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, tj.:

a) art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. c) u.o.p., poprzez błędne niezastosowanie i przez to pominięcie, że w przypadkach tam określonych nie zachodzi konieczność uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew, co dotyczy również nieruchomości innych niż należące do osób fizycznych i usunięcia drzewa innego, niż niezwiązanego z prowadzoną działalnością gospodarczą,

b) art. 83f ust. 8 u.o.p., poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, że organ pierwszej instancji nie wniósł w przewidzianym tam terminie 14 dni od dnia oględzin sprzeciwu w drodze decyzji od zgłoszenia przez skarżącą zamiaru usunięcia drzew,

c) art. 89 ust. 7 u.o.p., poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie, a także wymierzenie kary administracyjnej pomimo zaistnienia stanu wyższej konieczności uzasadniającego usunięcie drzew, mimo braku zezwolenia organu w zakresie, w jakim usunięcie ich wymagało jego uzyskania,

2) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 i 8 §1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności co obwodu na wysokości 5 cm drzew: jarzębina pospolita (obwód 49 cm), żywotnik wschodni (obwody 24 cm + 30 cm/42 cm/),

b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji pomimo braku podstaw ku temu;

Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta C. w całości oraz zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podano m. in., że oba organy pomijają to, że skarżąca w swoim odwołaniu nie powoływała się na art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p., bo rzeczą jasną jest, że przepis ten dotyczy innych niż spółdzieInie mieszkaniowe podmiotów i innych gruntów niż grunt spółdzielni. Niezrozumiałe jest zatem przywoływanie tego przepisu w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Spółdzielnia w odwołaniu od decyzji przywołała natomiast inne okoliczności występujące w sprawie, które na podstawie art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. c) u.o.p. skutkują zniesieniem obowiązku uzyskania zezwolenia organu na usunięcie drzew. Zgodnie z przywołanym przepisem przepisów art 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza 50 cm – w przypadku pozostałych gatunków drzew. Skoro zatem w toku postępowania przed organem pierwszej instancji żaden z przeprowadzonych przez organ dowodów nie potwierdził, że na ww. wysokości 5 cm obwód wskazanych drzew przekroczył 50 cm (a zgodnie z ustaleniami obwody wyniosły odpowiednio: 49 cm i 24 cm + 30 cm /tj. 42 cm/), to brak było jakichkolwiek podstaw do zgoła odmiennych ustaleń, które miały zasadnicze znaczenie dla treści decyzji. Nie można, jak zrobił to organ odwoławczy, oprzeć rozstrzygnięcia sprawy o znacznych konsekwencjach finansowych dla Spółdzielni, na domniemaniu niepopartym zasadami logiki, sformułowanym całkowicie arbitralnie, że z fragmentarycznych danych pozyskanych przez organ pierwszej instancji ma wynikać, że obwód ww. drzew na wysokości 5 cm przekraczał 50 cm. Skoro więc usunięcie ww. drzew z uwagi na obwód nie wymagało uprzedniej zgody organu pierwszej instancji, zastosowanie powinien mieć art. 83f ust. 8 u.o.p., zgodnie z którym po dokonaniu oględzin organ, o którym mowa w art 83a ust 1, w terminie 14 dni od dnia oględzin może, w drodze decyzji administracyjnej, wnieść sprzeciw. Usunięcie drzewa może nastąpić, jeżeli organ nie wniósł sprzeciwu w tym terminie. Stan drzew wskazywał na to, że zachodziła konieczność ich usunięcia z uwagi na rzeczywiste zagrożenie bezpieczeństwa ludzi, w tym mieszkańców budynków będących w zasobach Spółdzielni.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 u.o.p. usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek wskazanych tam podmiotów. Organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu przed jego wydaniem dokonuje oględzin w zakresie występowania w ich obrębie gatunków chronionych (art. 83c ust. 1 u.o.p.).

Z kolei według art. 83f ust. 1 przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do:

1) krzewu albo krzewów rosnących w skupisku, o powierzchni do 25 m2;

2) krzewów na terenach pokrytych roślinnością pełniącą funkcje ozdobne, urządzoną pod względem rozmieszczenia i doboru gatunków posadzonych roślin, z wyłączeniem krzewów w pasie drogowym drogi publicznej, na terenie nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków oraz na terenach zieleni;

3) drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza:

a) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego,

b) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego,

c) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew;

3a) drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej;

Zgodnie z art. 83f ust. 4 u.o.p. w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3a, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza:

1) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego;

2) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego;

3) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew.

Organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1, w terminie 21 dni od dnia doręczenia zgłoszenia dokonuje oględzin. Z oględzin sporządza się protokół (art. 83f ust. 6 i 7 u.o.p.). Po dokonaniu oględzin organ, o którym mowa w art. 83a ust. 1, w terminie 14 dni od dnia oględzin może, w drodze decyzji administracyjnej, wnieść sprzeciw. Usunięcie drzewa może nastąpić, jeżeli organ nie wniósł sprzeciwu w tym terminie (art. 83f ust. 8 u.o.p.).

Zgodnie z art. 85 ust. 1 i 2 u.o.p. opłatę za usunięcie drzewa ustala się mnożąc liczbę cm obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm i stawkę opłaty. Jeżeli drzewo na wysokości 130 cm: 1) posiada kilka pni - za obwód pnia drzewa przyjmuje się sumę obwodu pnia o największym obwodzie oraz połowy obwodów pozostałych pni; 2) nie posiada pnia - za obwód pnia drzewa przyjmuje się obwód pnia mierzony bezpośrednio poniżej korony drzewa.

Z kolei według art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p. wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną m. in. za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia. W świetle art. 88 ust. 10 u.o.p. przepisu ust. 1 nie stosuje się do drzew i krzewów, o których mowa w art. 83f ust. 1 pkt 1-3 i 3b-15.

Zasady ustalania wysokości kary określono w art. 89 u.o.p. (w tym kary obniżonej o 50% za usunięcie drzewa lub krzewu obumarłego albo nierokującego szansy na przeżycie, złomu lub wywrotu). W przypadku usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności, nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej (art. 89 ust. 7 u.o.p.).

Jak przyjmuje się zasadnie w orzecznictwie stan wyższej konieczności, o którym mowa w art. 89 ust. 7 u.o.p., uzasadniający natychmiastowe usunięcie albo zniszczenie drzewa lub krzewu albo uszkodzenie drzewa i zwalniający z obowiązku poniesienia administracyjnej kary pieniężnej, musi być stanem nagłym i stwarzającym na tyle poważne zagrożenie dla dóbr prawnych o wyższej wartości niż drzewa lub krzewy (np. życie lub zdrowie ludzkie), że nie można oczekiwać na przybycie uprawnionych służb lub na uzyskanie odpowiedniego zezwolenia właściwego organu (np. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 29 stycznia 2019 r., sygn. II SA/Rz 1264/18). Samo przekonanie strony skarżącej o niebezpieczeństwie nie uzasadnia wycięcia drzewa bez uzyskania stosownego zezwolenia (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 17 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Bk 86/18).

Jednocześnie, skoro w ustawie o ochronie przyrody przewidziana została możliwość odstąpienia od wymierzania kary albo umorzenia wymierzonej kary - to nie będą miały zastosowania przepisy k.p.a. regulujące tą kwestię, w myśl zasady lex specialis derogat legi generali.

W skardze, ani tym bardziej w toku postępowania strona nie wykazała, by stan wyższej konieczności zaistniał. Nie wystarczy ogólnikowe powoływanie się na stan drzew. Zły ich stan jest okolicznością, która zwykle nie pojawia się z dnia na dzień, chyba że zaistniało jakieś nadzwyczajne zdarzenie. Zatem należy przede wszystkim podejmować na bieżąco zabiegi pielęgnacyjne, by to takiego stanu zagrażającego ludziom, czy mieniu, nie dopuszczać. Jeśli jakikolwiek podmiot mający obowiązek dbania roślinność dopuściłby do stanu zagrażającego życiu, czy zdrowiu ludzi, poprzez wieloletnie zaniedbania, jedynie wykazałby, że niedbale podchodził do swych obowiązków i narażałby się na odpowiedzialność, w tym karną.

Ma zatem pełnomocnik strony prawo wykazywać, iż stan drzew był tak zły, że zagrażał dobrom chronionym w postaci np. zdrowia, bądź życia ludzkiego, jednak przy wykazaniu tych okoliczności należałoby równocześnie rozważyć konieczność wszczęcia postępowania karnego w sprawie narażenia ludzi na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia bądź zdrowia (art. 160 §1 Kodeksu karnego). Wieloletnie zaniedbania w tym zakresie i doprowadzenie do takiego stanu drzew, który zagrażałby ludziom, wymagałyby skontrolowania sprawy także i pod tym kątem.

W niniejszej sprawie strona nie wykazała jednak, by stan drzew był taki zły, aby konieczna była szybka wycinka, bez czekania na zezwolenie organu. Ustalenia organu z kolei wskazywały na przeciwieństwo twierdzeń strony. Podczas oględzin w dniu [...]r., przeprowadzonych po złożeniu wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew w dniu 24 września 2018 r. opisywano parametry drzew i ich stan. Jeśli jakiekolwiek drzewo było obumarłe zaznaczono to, podobnie wskazano np. na ślady bytowania owadów, czy owocniki grzybów. Nawet jednak dla samej strony nie były to przesłanki do wycinki bez zezwolenia, skoro o taki akt wystąpiono. Skoro strona uważała, że zachodzą przesłanki do wystąpienia ze zgłoszeniem, o którym mowa w art. 83f ust. 4 u.o.p., to należało wszcząć odpowiednią procedurę. Tymczasem wystąpiono z wnioskiem o wydanie zezwolenia w trybie art. 83 u.o.p. i nie czekając na wydanie tego aktu dokonano wycięcia drzew.

Jest przy tym oczywiste, że skoro drzewo na wysokości 130 cm miało np. 49 cm (co wynika z decyzji), to na wysokości 5 cm było szersze. Gdyby strona widziała możliwość zastosowania art. 83f ust. 1 pkt 3 lit. c) u.o.p., to skorzystałaby z niej, a nie występowałaby z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew. Co więcej, skoro wszczęła konkretne postępowanie, w konkretnym trybie, oczekując wydania zezwolenia, stąd nie może zarzucać organowi, że prowadził je w takim właśnie trybie, a nie w innym. Nie może więc powoływać się na fakt niewniesienia sprzeciwu, który jest formą właściwą dla sprawy wszczętej zgłoszeniem w odrębnym trybie, dla innych przypadków.

Organ badał obwód pni na wysokości 130 cm, skoro było to istotne z punktu widzenia wniosku strony i treści art. 83b ust. 1 pkt 5 u.o.p., art. 83d ust. 1 pkt 4 u.o.p. i art. 85 ust. 1 i 2 u.o.p. Nie można więc zarzucać organowi, że dokonywał ustaleń istotnych z punktu widzenia powyższych przepisów, skoro sama strona określiła zakres postępowania i, przynajmniej początkowo, oczekiwała na wydanie zezwolenia.

Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 8, 77 §1, 80, 107 §3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., 83f ust. 1 pkt 3 lit. c), 83f ust. 8, 89 ust. 7 u.o.p. ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.