Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1347/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 134 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2014 poz 1414
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
article: art. 188
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. WSA Iwona Niżnik-Dobosz, Protokolant asystent sędziego Dorota Korybut-Orłowska, po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1160/15 w sprawie ze skargi T.R. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2015 r. nr [..] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] kwietnia 2015 r., nr [..]; 2. zasądza na rzecz T.R. od Ministra Obrony Narodowej kwotę 420 (słownie: czterysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 lutego 2016 r., sygn. akt: II SA/Wa 1160/15 oddalił skargę T.R. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2015 r. nr [..] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Centralna Wojskowa Komisja Lekarska (CWKL) orzeczeniem z dnia [..] marca 2012 r. nr [..] utrzymała w mocy orzeczenie Stołecznej Wojskowej Komisji Lekarskiej (SWKL) z dnia [..] stycznia 2012 r. nr [..] uznające T.R. za zdolnego do służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego, a WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 18 lipca 2012 r., II SA/Wa 747/12 oddalił skargę na powyższą decyzję z dnia [..] marca 2012 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2014 r., II OSK 2710/12 uchylił wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 lipca 2012 r., II SA/Wa 747/12 oraz orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia [..] marca 2012 r. nr [..] i poprzedzającą ją decyzję Stołecznej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia [..] stycznia 2012 r. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że "przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracyjny dokonać musi ponownej oceny zdolności skarżącego do służby, z uwzględnieniem wskazanej w niniejszym uzasadnieniu wykładni".

Minister Obrony Narodowej działając m.in. na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 4 [..] utrzymał w mocy decyzję Rektora – Komendanta WAT z dnia [..] lutego 2012 r., nr [..] w przedmiocie zwolnienia T.R. z czynnej służby wojskowej pełnionej jako służba kandydacka ze względu na niespełnienie wymogów określonych w regulaminie studiów (niewystarczających wyników w nauce) ustalając datę zwolnienia na dzień [..] maja 2012 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 3 grudnia 2012 r., II SA/Wa 1115/12 oddalił skargę T.R. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2012 r. nr [..].

Po wyroku NSA z dnia 9 kwietnia 2014 r., II OSK 2710/12 Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w Warszawie orzeczeniem z dnia [..] listopada 2014 r., nr [..] uznała T.R. za niezdolnego do służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego uzupełniając treść tego orzeczenia postanowieniem z dnia [..] grudnia 2014 r. poprzez ustalenie daty powstania niezdolności do służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego na dzień [..] grudnia 2011 r.

W dniu 3 lutego 2015 r. T.R. złożył wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego powyżej określoną decyzją Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2012 r. nr [..] powołując się m.in. na art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a. Wnioskodawca wskazywał, że powinien być zwolniony ze służby kandydackiej w związku z niezdolnością do służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego datowana od dnia [..] grudnia 2011 r.

Minister Obrony Narodowej w dniu [..] marca 2015 r., wydał postanowienie nr [..], którym wznowił postępowanie, a następnie decyzją z dnia [..] kwietnia 2015 r., nr [..] odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [..] maja 2012 r. nr [..].

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że decyzją z dnia [..] maja 2012 r. wnioskodawca został zwolniony z czynnej służby wojskowej pełnionej jako służba kandydacka wskutek niespełnienia wymogów określonych w regulaminie studiów.

Wydanie przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w Warszawie orzeczenia nr [..] z dnia [..] listopada 2014 r. o uznaniu T.R. za niezdolnego do służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego oraz uzupełniającego do tego postanowienia nr [..] z dnia [..] grudnia 2014 r. nie stanowi przesłanki do uchylenia decyzji w związku z podstawą wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Nie występuje też przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Skoro nowe dowody nie istniały w dacie wydania decyzji ostatecznej, nie mogą stanowić przesłanki do jej uchylenia.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Obrony Narodowej w dniu [..] maja 2015 r. wydał decyzję nr [..], którą utrzymał w mocy decyzję z dnia [..] kwietnia 2015 r. Organ w uzasadnieniu decyzji powtórzył argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji poprzedzającej. Ponadto podał, że wskazana we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przesłanka z art. 145 § 1 pkt 7 k.p.a., jest przesłanką nową, dotychczas niezgłoszoną jako podstawa wznowienia postępowania w sprawie zakończonej przedmiotową decyzją ostateczną, a zatem niewskazaną w postanowieniu wznawiającym postępowanie, a tym samym nierozpatrywaną w pierwszej instancji. Rozstrzyganie o tej nowo zgłoszonej podstawie wznowienia postępowania w decyzji organu odwoławczego byłoby sprzeczne z ustanowioną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania.

Równocześnie organ nie dostrzegał zasadności wznawiania z urzędu postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Obrony Narodowej nr [..] z dnia [..] maja 2012 r. w związku z podstawą wznowienia określoną w art. 145 § 1 pkt 7 k.p.a.

T.R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej nr [..] z dnia [..] maja 2015 r., domagając się jej uchylenia w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją MON nr [..] z [..] kwietnia 2015 r. i przekazanie sprawy Ministrowi Obrony Narodowej do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz zasądzenie od Ministra Obrony Narodowej kosztów postępowania.

W skardze zarzucono naruszenie:

- art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 134 ust. 1 pkt 3 i 4, ust. 4a i 4b ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1414 z późn. zm.), poprzez bezpodstawną odmowę wznowienia postępowania zakończonego decyzją Ministra Obrony Narodowej z [..] maja 2012 r. nr [..] o zwolnieniu skarżącego ze służby wojskowej pełnionej jako służba kandydacka ze względu na niespełnienie wymogów przewidzianych w Regulaminie studiów, w sytuacji, kiedy w dniu [..] grudnia 2011 r. (a więc przed wydaniem decyzji) skarżący stał się niezdolny do służby wojskowej (a zatem z mocy prawa winien on z tym dniem zostać zwolniony ze służby na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 3 w związku z ust. 4a ustawy), a orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej ostatecznie stwierdzające fakt powstania niezdolności do służby wojskowej skarżącego i datę powstania tej niezdolności na [..] grudnia 2011 r. zostało wydane dopiero [..] grudnia 2014 r. na skutek wielokrotnych odwołań skarżącego, któremu rację przyznał dopiero Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 kwietnia 2014 r.;

- art. 134 ust. 4a ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez jego błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, iż w sytuacji niezdolności do służby wojskowej zwolnienie ze służby następuje z chwilą ustalenia tego faktu ostateczną decyzją (orzeczeniem wojskowej komisji lekarskiej), a nie z chwilą powstania tej niezdolności (czyli zaistnienia okoliczności stanowiącej podstawę zwolnienia żołnierza ze służby kandydackiej) w sytuacji, kiedy pomiędzy ustaleniem niezdolności do służby, a datą wydania orzeczenia może minąć nawet kilka lat (czego najlepszym przykładem jest niniejsza sprawa, gdzie skarżący przez 3 lata walczył o uznanie przez komisję lekarską jego racji).

Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że wydane przez RWKL w Warszawie orzeczenie nr [..] z dnia [..] listopada 2014 r. oraz uzupełniające to orzeczenie rozstrzygnięcie nr [..] z dnia [..] grudnia 2014 r. nie stanowią przesłanek do wzruszenia ostatecznej decyzji Ministra Obrony Narodowej nr [..] z dnia [..] maja 2012 r. w związku z podstawą wznowienia określoną w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., gdyż decyzja ta (oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszej instancji) nie została wydana w oparciu o jakiekolwiek orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej dotyczące podchorążego. Organ uznał, że te nowe dowody nie istniały w dacie wydania wymienionej decyzji ostatecznej, a zatem nie mogą stanowić przesłanki do uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Obrony Narodowej nr [..] z dnia [..] maja 2012 r., w związku z podstawą wznowienia określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Postanowienie RWKL w Warszawie nr [..] z dnia [..] grudnia 2014 r. ujawnia wprawdzie nową okoliczność faktyczną, tj. niezdolność podchorążego do służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego powstałą w dniu [..] grudnia 2011 r. (a zatem istniejącą w dacie wydania ostatecznej decyzji Ministra Obrony Narodowej nr [..] z dnia [..] maja 2012 r., nieznaną organowi wydającemu wymienioną decyzję ostateczną i istotną w sprawie zwolnienia żołnierza ze służby kandydackiej), jednak opisana okoliczność faktyczna nie mogłaby spowodować wydania decyzji o innym rozstrzygnięciu niż rozstrzygnięcie tej ostatecznej decyzji. Z przepisów art. 134 ust. 1 pkt 3 oraz art. 134 ust. 4a i ust. 4b ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1414 z późn. zm.) wynika, że przesłanką zwolnienia żołnierza ze służby kandydackiej nie jest sama okoliczność faktyczna - niezdolność do zawodowej służby wojskowej, lecz ustalenie tego faktu ostateczną decyzją (orzeczeniem wojskowej komisji lekarskiej).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że w toku postępowania wznowieniowego organ nie dokonuje ponownej oceny zebranego uprzednio w sprawie materiału dowodowego. Granice postępowania wznowieniowego zakreśla strona wskazując, jakie w jej ocenie zaistniały przyczyny uzasadniające wznowienie postępowania. Organ zobowiązany jest więc do zbadania wyłącznie czy te przyczyny zaistniały, a jeżeli tak, to jaki wpływ miały na wynik sprawy już raz rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Sąd podzielił stanowisko organu, że w sprawie nie zaistniała podstawa wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a. Orzeczenie RWKL z dnia [..] listopada 2014 oraz uzupełniające to orzeczenie postanowienie z dnia [..] grudnia 2014 r., oceniające stan zdrowia skarżącego odmiennie od orzeczenia Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia [..] marca 2012 r. nr [..] stanowią nowy dowód, jednak nie jest to nowy dowód w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Nowe orzeczenie zostało bowiem sporządzone kilka lat po wydaniu kwestionowanej przez skarżącego decyzji. Skoro ww. orzeczenie nie istniało w dacie rozstrzygania decyzją ostateczną z dnia [..] marca 2012 r., to oczywistym jest, że pojawienie się takiego dowodu nie mogło uzasadniać uchylenia tej decyzji, tym bardziej, że ostateczna decyzja o zwolnieniu ze służby została wydana z uwagi na brak postępów w nauce, a nie ze względu na stan zdrowia skarżącego.

Nowe orzeczenie lekarskie RWKL z dnia [..] listopada 2014 r. oraz uzupełniające postanowienie z dnia [..] grudnia 2014 r. ujawniły nową okoliczność faktyczną. Odmienna ocena stanu zdrowia skarżącego nie może być jednak kwalifikowana jako nowa okoliczność faktyczna w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., która mogłaby mieć istotny wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, gdyż skarżący zwolniony został ze służby ze względu na niespełnienie warunków określonych w Regulaminie studiów związanych z brakiem postępów w nauce. Decyzja ta została wydana nie w związku z orzeczeniem komisji lekarskiej o niezdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej.

W ocenie Sądu organ prawidłowo również uznał, że w sprawie nie zachodzi przesłanka wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., bowiem kwestionowana przez skarżącego ostateczna decyzja nie została wydana w warunkach określonych w tym przepisie. Decyzja ta została wydana nie w związku z orzeczeniem komisji lekarskiej o niezdolności skarżącego do zawodowej służby wojskowej. Jeżeli orzeczenie takie istniałoby to organ zobowiązany byłby zwolnić skarżącego ze służby na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 3 ustawy o służbie wojskowej. Podkreślono, że zwolnienie na podstawie tego przepisu ma charakter obligatoryjny, jeżeli zostanie spełniony warunek w nim określony, tzn. ustalenie przez wojskową komisję lekarską niezdolności do zawodowej służby wojskowej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł T.R. zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości, rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji bądź o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, w obu przypadkach zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2, art. 3 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych polegające na niedostrzeżeniu przez WSA, że zaskarżona decyzja Ministra Obrony Narodowej, jak i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 145 § 1 pkt 5, 7 i 8 k.p.a., art. 148 § 1 k.p.a., art. 151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. oraz art. 7, 8, 9, 10 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a konkretnie:

- art. 7, 8 i 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5, 7, 8 k.p.a., art. 148 § 1 k.p.a., art. 151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne wyłączenie z kręgu przyczyn uzasadniających uchylenie decyzji przyczyn, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 7 k.p.a., ze względu na to, że skarżący w podaniu o wznowienie postępowania nie wskazał na punkt 7 tego przepisu jako "podstawy prawnej" żądania wznowienia postępowania, mimo że w podaniu tym w sposób wyczerpujący opisał on stan faktyczny, jak i uzasadnił swoje żądanie, a organ miał obowiązek na podstawie stanu faktycznego podanego przez skarżącego rozpatrzeć wszystkie wchodzące w grę przesłanki uchylenia decyzji, w tym także tę z punktu 7;

- art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zwiazku z art. 151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez uznanie, że w niniejszym wypadku nie zachodzi opisana w tym przepisie przesłanka uchylenia decyzji MON z dnia [..] maja 2012 r. nr [..], tj. że orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej wydane w dniu [..] listopada 2014 r., uzupełnione postanowieniem z dnia [..] grudnia 2014 r. ustalające niezdolność skarżącego do służby wojskowej i co ważne - ustalające datę powstania tej niezdolności na dzień [..] grudnia 2011 r. nie stanowi "nowej okoliczności faktycznej istniejącej w dacie wydania przedmiotowej decyzji ostatecznej (tj. [..] maja 2012 r.). nieznanej organowi, który wydał decyzję" i nie stanowi także podstawy do uchylenia tej decyzji, mimo iż okoliczność ta oznaczała, iż z datą [..] grudnia 2011 r. skarżący był już niezdolny do służby wojskowej i z tą chwilą z mocy samego prawa nastąpiło jego zwolnienie ze służby wojskowej pełnionej jako służba kandydacka z przyczyn, o których mowa w art. 134 ust. 1 pkt 3 wojskowej ustawy pragmatycznej (niezdolność do służby), i tym samym bezprzedmiotowe były jakiekolwiek późniejsze decyzje, w tym decyzja z dnia [..] maja 2012 r., zwalniające skarżącego ze służby z przyczyny innej, tj. przyczyny, o której mowa w art. 134 ust. 1 pkt 4 tej ustawy (niespełnienie wymogów spełnionych w Regulaminie studiów, tj. niewystarczające postępy w nauce);

- art. 145 § 1 pkt 7 k.p.a. w zwiazku z art. 151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a poprzez brak rozważenia, czy kwestia zdolności służby wojskowej skarżącego w dniu [..] grudnia 2011 r. nie stanowiła zagadnienia wstępnego, które to zostało rozstrzygnięte ostateczne przez wojskową komisję lekarską w sposób odmienny od oceny przyjętej przy wydawaniu decyzji z dnia [..] maja 2012 r. (gdzie a priori uznano, że skarżący jest do służby wojskowej zdolny);

- art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. w zwiazku z art. 151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez brak uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [..] maja 2012 r. mimo iż wydana została ona w oparciu o inną decyzję (tj. orzeczenia Stołecznej i Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej orzekającego o tym, że skarżący jest zdolny do służby wojskowej), a orzeczenia te zostały następnie uchylone wyrokiem NSA z dnia 9 kwietnia 2014 r., zaś orzeczeniem z dnia [..] listopada 2015 r. uzupełnionym postanowieniem z dnia [..] grudnia 2015 r. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska (która przejęła obowiązkowi Stołecznej Wojskowej Komisji Lekarskiej) uznała skarżącego za niezdolnego do służby wojskowej i ustaliła datę powstania tej niezdolności na dzień [..] grudnia 2011 r.

co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do odmowy uchylenia decyzji ostatecznej MON z dnia [..] maja 2012 r. i jednocześnie do braku umorzenia postępowania w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej pełnionej jako służba kandydacka, skoro skarżący stał się niezdolny do służby wojskowej z dniem [..] grudnia 2011 r. i tego też dnia z mocy prawa nastąpić powinno zwolnienie ze służby, stwierdzone - zgodnie z art. 134 ust. 4b wojskowej ustawy pragmatycznej - rozkazem personalnym rektora komendanta WAT;

b) art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 134 ust. 1 pkt 3 i 4, ust. 4a i 4b ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1414 z późn. zm.) poprzez niedostrzeżenie przez Sąd, że zaskarżona decyzja naruszała powyższe przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy z powodów szczegółowo opisanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, ponieważ doprowadziło WSA do przekonania, że kontrolowana decyzja nie narusza prawa, co skutkowało nieuchyleniem tej decyzji i oddaleniem skargi;

c) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób lakoniczny, niepozwalający na odtworzenie toku rozumowania WSA, w szczególności uzasadnienie zawiera wewnętrzne sprzeczności (str. 5 - drugi akapit Sąd wskazuje, iż nowe orzeczenie RWKL jak trafnie ocenił organ ujawniły nową okoliczność faktyczną istniejącą w dacie przedmiotowej decyzji ostatecznej i mogącą mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. na przyjęcie odmiennej podstawy prawnej zwolnienia, a w kolejnym akapicie Sąd wskazuje, iż odmienna ocena stanu zdrowia skarżącego nie może być zatem kwalifikowana jako nowa okoliczność faktyczna, która mogłaby mieć istotny wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy) co uniemożliwia a przynajmniej utrudnia kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku;

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 134 ust. 1 pkt 3 i 4a, 4b ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i powielenie stanowiska organu, że w sytuacji niezdolności do służby wojskowej zwolnienie ze służby następuje z chwilą ustalenia tego faktu decyzją ostateczną (orzeczeniem wojskowej komisji lekarskiej), a nie z chwilą powstania tej niezdolności (czyli zaistnieniem okoliczności stanowiącej podstawę zwolnienia ze służby kandydackiej - w niniejszej sprawie był to dzień [..] grudnia 2011 r.) w sytuacji kiedy pomiędzy ustaleniem niezdolności do służby a datą wydania orzeczenia może minąć nawet kilka lat (czego najlepszym przykładem jest niniejsza sprawa, gdzie skarżący przez 3 lata walczył o uznanie przez komisję lekarską jego racji).

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że posiada ona częściowo usprawiedliwione podstawy.

Decyzja zaskarżona do Sądu I instancji została wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym "Organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b". Organ uznał, że brak podstaw do uchylenia decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2012 r. nr [..] w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a. wskazując jednocześnie, że postępowanie zostało wznowione na wniosek skarżącego właśnie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a. i w związku z tym inne przesłanki wznowienia (art. 145 § 1 pkt 7 k.p.a.) nie mogły być skutecznie podnoszone dopiero na etapie postępowania w drugiej instancji. Sąd I instancji oddalając skargę zaakceptował stanowisko organu.

Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy wystąpiły przesłanki uchylenia we wznowionym postępowaniu ostatecznej i prawomocnej decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2012 r. nr [..] wskazane przez wnioskodawcę we wniosku z dnia [..] lutego 2015 r.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że skoro rozpoczęcie biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania uzależnione jest od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a w przypadku przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. - od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 148 § 1 i 2 k.p.a.), to wznowienie postępowania uzależnione jest od zbadania zachowania terminu w odniesieniu do podstaw wznowienia wskazanych przez wnioskodawcę, a w konsekwencji również badanie w pierwszej fazie wznowionego postępowania podstaw wznowienia odnosi się do tych podstaw, które zostały objęte wnioskiem. Powoływanie się na nowe podstawy wznowienia dopiero we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wniesionym od decyzji, w której stwierdzono brak podstaw wznowienia dotychczas wskazywanych przez wnioskodawcę, jest spóźnione i nieskuteczne. Analiza wniosku z dnia [..] lutego 2015 r. o wznowienie postępowania wykazuje, że wskazano w nim na art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a., a zwłaszcza nie znajduje uzasadnienia twierdzenie, że treść tego wniosku wskazywała również na art. 145 § 1 pkt 7 k.p.a. Zgodnie z art. 147 § 1 pkt 7 k.p.a., "w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2)". Wnioskodawca nie nawiązywał w swoim wniosku do powyższych okoliczności. Niezależnie od tego należy stwierdzić, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2012 r. nr [..] nie była stosowana instytucja określona w art. 100 § 2 k.p.a., a zatem nie mogłoby osiągnąć skutku w postaci uchylenia decyzji z dnia 4 maja 2012 r. nr 203/Kadr powoływanie się na treść art. 145 § 1 pkt 7 k.p.a.

Nie występowała w niniejszej sprawie przesłanka uchylenia decyzji we wznowionym postępowaniu określona w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, "w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione". Z treści decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2012 r. nr [..] wynika, że podstawą jej wydania była przesłanka wskazana w art. 134 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j.: Dz.U. 2010 r. Nr 90, poz. 953), tj. niespełnienie przez żołnierza pełniącego służbę kandydacką wymogów określonych w regulaminie studiów lub nauki, a organ swojego rozstrzygnięcia nie opierał na jakiejkolwiek innej decyzji lub orzeczeniu sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione, a zwłaszcza decyzja z dnia [..] maja 2012 r. nr [..] nie była wydana w związku z okolicznością ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do zawodowej służby wojskowej (art. 134 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy) i wydanymi w tej sprawie decyzjami i orzeczeniami sądów.

Wystąpiła natomiast jedna z przesłanek uchylenia decyzji we wznowionym postępowaniu określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że "w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję". Przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. może mieć zatem zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki. Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy, są nowe. Drugą przesłanką jest istnienie "nowych okoliczności faktycznych", "nowych dowodów" w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecia przesłanka wymaga, aby "nowe okoliczności faktyczne", "nowe dowody" nie były znane organowi, który wydał decyzję. Wznowienie postępowania powinno następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także i nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia się dowodów) po wydaniu decyzji, byleby tylko rzecz dotyczyła faktów mających miejsce przed wydaniem decyzji, które są istotne dla sprawy, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania. W art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. posługując się kategorią "nowych okoliczności faktycznych" oraz "nowych dowodów", ustawodawca użył bowiem alternatywy zwykłej, a nie koniunkcji. W rezultacie wznowić postępowanie należy także wtedy, gdy wprawdzie nowe dowody powstaną po wydaniu decyzji, ale ujawnione równocześnie zostaną wynikające z nich nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, o których organ w chwili wydawania decyzji nie wiedział.

Postępowanie, w którym wydana została decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2012 r. nr [.] prowadzone było w sprawie zwolnienia skarżącego ze służby kandydackiej. Przesłanki zwolnienia określa art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a okolicznością istotną jest zarówno moment zakończenia służby, skoro np. zgodnie z art. 136 ustawy, "okres pełnienia służby kandydackiej wlicza się pracownikowi do okresu zatrudnienia w zakresie wszystkich uprawnień związanych z tym zatrudnieniem", jak i podstawa zwolnienia, skoro np. zgodnie z art. 134a ustawy, "w przypadku zwolnienia żołnierza ze służby kandydackiej na postawie art. 134 ust. 1 pkt 4 i 9 zwalnia się go z obowiązku zwrotu kosztów, o których mowa w art. 124 ust. 6, w przypadku pełnienia czynnej służby wojskowej na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej". W stanie prawnym, jaki obowiązywał w dacie wydania decyzji z dnia [..] maja 2012 r. nr [..], art. 134 ust. 4 ustawy stanowił, że "zwolnienie ze służby kandydackiej następuje odpowiednio decyzją rektora-komendanta uczelni wojskowej, komendanta szkoły podoficerskiej lub komendanta ośrodka szkolenia", przy czym wykładnia tego przepisu nie mogła abstrahować od przesłanek zwolnienia określonych w art. 134 ust. 1 ustawy. Wiele z tych przesłanek związane było ze zdarzeniami, które były jedynie potwierdzane przez decyzję o zwolnieniu, a nie z okolicznościami dopiero ustalanymi. Przyjęcie, że mimo np. skazania prawomocnym wyrokiem (art. 134 ust. 1 pkt 7 i 8 ustawy) albo ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do zawodowej służby wojskowej (art. 134 ust. 1 pkt 3) od określonego dnia, decyzja o zwolnieniu wywoływałaby skutki w zakresie ustalenia okresu służby dopiero od chwili uzyskania przez nią waloru ostateczności, a nie od chwili prawomocnego skazania lub chwili powstania niezdolności do zawodowej służby wojskowej, byłoby nieracjonalne. Dostrzegł to prawodawca, który ustawą z dnia 11 października 2013 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1355), w art. 1 pkt 64 znowelizował art. 134 ustawy w ten sposób, że z dniem 5 grudnia 2013 r. ust. 4 otrzymał brzmienie: "4. Zwolnienie ze służby kandydackiej w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 2, 4 i 8b-9, następuje odpowiednio decyzją rektora-komendanta uczelni wojskowej, komendanta szkoły podoficerskiej lub komendanta ośrodka szkolenia.", a po ust. 4 dodano ust. 4a i 4b w brzmieniu: "4a. Zwolnienie ze służby kandydackiej w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 3 i 5-8a, następuje z mocy prawa z dniem uprawomocnienia się odpowiedniego orzeczenia lub z dniem, w którym decyzja stała się ostateczna, albo z dniem zaistnienia okoliczności stanowiącej podstawę zwolnienia żołnierza ze służby kandydackiej. 4b. W przypadkach, o których mowa w ust. 4a, odpowiednio rektor-komendant uczelni wojskowej, komendant szkoły podoficerskiej lub komendant ośrodka szkolenia, w której żołnierz pełni służbę, stwierdza fakt zwolnienia żołnierza ze służby kandydackiej rozkazem personalnym, wydanym do celów ewidencyjnych". Prowadzi to do wniosku, że istotną okolicznością dla sprawy zwolnienia ze służby kandydackiej było ustalenie zdarzeń stanowiących przesłanki zwolnienia.

W realiach niniejszej sprawy należy wskazać, że niewątpliwie nowym dowodem w sprawie jest orzeczenie Rejonowej Komisji Lekarskiej w Warszawie z dnia [..] listopada 2014 r. uzupełnione postanowieniem z dnia [..] grudnia 2014 r. i ustalające, że T.R. stał się niezdolny do służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego z dniem [..] grudnia 2011 r. Orzeczenie to nie istniało w dniu wydania decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2012 r. nr [..], a zatem nie stanowiło nowego dowodu w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Niemniej jednak z orzeczenia tego wynika nowa okoliczność w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. okoliczność, że skarżący już od dnia [..] grudnia 2011 r. był osobą niezdolną do służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego. W dacie wydania decyzji z dnia [..] maja 2012 r. nr [..] o zwolnieniu skarżącego z czynnej służby wojskowej ze względu na niespełnienie wymogów określonych w regulaminie studiów, skarżący nie był w ogóle zdolny do służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego, co oznacza, że okoliczność ta jest okolicznością nową, która istniała już w dniu wydania decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2012 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Rektora Uczelni z dnia [..] lutego 2012 r. oraz nie była organowi znana. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla ustalenia podstawy zwolnienia skarżącego ze służby i daty zakończenia okresu służby. Zaistniała w niniejszej sprawie sytuacja wypełniała zatem przesłankę wznowieniową, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i niesłusznie Sąd I instancji przyjął, że nie miała ona wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd I instancji nie dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji w związku z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. i niezasadnie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. w wyniku błędnej wykładni art. 134 ust. 1 pkt 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niewłaściwego zastosowania w wyniku błędnej wykładni art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w stanie faktycznym niniejszej sprawy, podczas gdy powinien był uchylić zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., co oznacza że zarzuty naruszenia powyższych przepisów okazały się uzasadnione. Nie mogły natomiast osiągnąć zamierzonego skutku zarzuty błędnej wykładni art. 134 ust. 1 pkt 4a i 4b ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skoro przepisów tych Sąd I instancji nie stosował, a także zarzuty naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 7 i 8 k.p.a. wraz z powiązanymi z nimi w skardze kasacyjnej pozostałymi przepisami – z przyczyn wyżej wskazanych.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez lakoniczne, niezrozumiałe, sprzeczne wewnętrznie uzasadnienie wyroku oraz niedostrzeżenie przez Sąd, że zaskarżona decyzja naruszała wskazane w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego wskazać należy, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Za jego pomocą nie można jednak skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że nie jest uzasadniony w niniejszej sprawie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten jest przepisem regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Na gruncie tej podstawy kasacyjnej Sąd nie może badać zasadności przyjętej podstawy prawnej rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2005 r., I FSK 408/05, wyrok NSA z dnia 17 listopada 2011 r., II OSK 1609/10, LEX nr 1132105). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W tym kontekście nie ma także słuszności skarżący kasacyjnie, zarzucając naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sprzeczność w rozważaniach Sądu. Sąd uznał, że odmienna ocena stanu zdrowia skarżącego nie może być kwalifikowana jako nowa okoliczność faktyczna, która mogłaby mieć istotny wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, gdyż skarżący zwolniony został ze służby ze względu na niespełnienie warunków określonych w Regulaminie studiów związanych z brakiem postępów w nauce. Rozumowanie to nie jest niezrozumiałe i sprzeczne wewnętrznie, a także czyniące zaskarżony wyrok niepoddającym się kontroli, a jego merytoryczna poprawność nie mogła być podważana za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna ma częściowo usprawiedliwione podstawy, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a., a w następstwie tego do uchylenia decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [..] maja 2015 r., nr [..] i poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [..] kwietnia 2015 r., nr [..] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej we wznowionym postępowaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. Decyzje te zostały bowiem wydane w wyniku błędnej wykładni art. 134 ust. 1 pkt 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niewłaściwego zastosowania w wyniku błędnej wykładni art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w stanie faktycznym niniejszej sprawy, a uchybienia te miały wpływ na wynik sprawy, gdyż zdeterminowały treść tych decyzji, które w realiach niniejszej sprawy były rozstrzygnięciami przedwczesnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią przedstawioną wyżej ocenę prawną.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a.