Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 634/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 231, art. 220 par. 1 i 3, art. 199, art. 233, art. 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 2 ust. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2003 nr 221 poz 2193
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 6.
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. Z. i S. Z. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 2664/14 w przedmiocie wpis od zażalenia w sprawie ze skargi R. Z. i S. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 29 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie odroczenia płatności zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Zarządzeniem z dnia 19 czerwca 2015 r., III SA/Wa 2664/14, Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał R. Z. i S. Z. (dalej: skarżący) do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z dnia 11 czerwca 2015 r. w kwocie 100 zł w sprawie ze skargi skarżących na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 29 maja 2014 r., nr [...], w przedmiocie odmowy odroczenia płatności zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.).

2. Skarżący (reprezentowani przez pełnomocnika – ich syna – k. 76 akt sądowych), wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenia na ww. zarządzenie, zaskarżyli je w całości i sformułowali wniosek o jego uchylenie. Uzasadniając zażalenie skarżący podnieśli, że przepisy p.p.s.a. nie różnicują kwot należnych z tytułu wpisu od charakteru sprawy. Tymczasem sprawa związana z zażaleniem jest rozpoznawana na posiedzeniu niejawnym, co niewątpliwie powinno być "tańsze niż sprawa rozpoznawana na rozprawie". Ponadto, w sprawie chodzi o kwestię odrzucenia zażalenia, które zostało dokonane z powodu uchybień spowodowanych przez sam Sąd pierwszej instancji. WSA w Warszawie błędnie wezwał stronę, która wykonując dokładnie zobowiązanie Sądu naraziła się na odrzucenie zażalenia. Takie działanie Sądu pierwszej instancji to – w ocenie skarżących – "swoista pułapka zastawiana na skarżących decyzje". Żądanie opłaty publicznoprawnej określonej w innym akcie prawnym niż ustawa, a dodatkowo nie różnicujące wysokości tej opłaty w zależności od rozpoznawanego środka odwoławczego i obligujące rozpoznanie sprawy od uiszczenia opłaty, powoduje dodatkowo utrudnianie drogi do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

W konsekwencji skarżący wnieśli o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, czy art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. w związku z § 2 w związku z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193; dalej: rozporządzenie RM) jest zgodny z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej w skrócie: Konstytucja RP).

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone zarządzenie – pomimo częściowo błędnego wskazania podstawy określenia wysokości wpisu sądowego - odpowiada prawu, zatem zażalenie podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom skarżących w rozpoznawanej sprawie Przewodniczący Wydziału III WSA w Warszawie prawidłowo określił wysokość wpisu sądowego od zażalenia, przyjmując, że należny jest wpis stały w kwocie 100 zł. Jedynym uchybieniem Przewodniczącego Wydziału III WSA w Warszawie jest wskazanie jako podstawy określenia wysokości wpisu § 2 w związku z § 1 pkt 4 rozporządzenia RM, podczas gdy przepisem prawnym określającym wysokość wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego jest § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia RM. Wskazanie uchybienie nie miało jednak wpływu na prawidłowe wskazanie wysokości należnego wpisu w zaskarżonym zarządzeniu oraz sformułowanie wezwania strony do uiszczenia kwoty 100 zł tytułem ww. wpisu sądowego od zażalenia.

3.2. W myśl art. 231 p.p.s.a. w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne pobiera się wpis stosunkowy, natomiast w innych sprawach pobiera się wpis stały, natomiast w myśl art. 220 § 1 ww. ustawy sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania.

W rozpoznawanej sprawie Przewodniczący Wydziału III WSA w Warszawie prawidłowo zastosował art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. oraz wezwał skarżących do uiszczenia należnego wpisu. Wbrew twierdzeniom skarżących, brak zróżnicowania w rozporządzeniu RM wysokości wpisu sądowego od formy postępowania przed sądem administracyjnym, tj. rozpoznawania środka odwoławczego albo na rozprawie albo na posiedzeniu niejawnym, nie jest podstawą do stwierdzenia zaistnienia wątpliwości co do zgodności ww. rozporządzenia RM z Konstytucją RP, które to wątpliwości uzasadniałyby skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. Rozporządzenie RM zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 233 p.p.s.a., w myśl którego Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, wysokość oraz szczegółowe zasady pobierania wpisu - w rozporządzeniu należy uwzględnić, że wpis nie może być niższy niż sto złotych, wpis stosunkowy nie może być wyższy niż 4% wartości przedmiotu zaskarżenia i nie może przekraczać stu tysięcy złotych, a wpis stały wyższy niż dziesięć tysięcy złotych, oraz że wpis stały powinien być zróżnicowany w zależności od rodzaju i charakteru sprawy. Zastosowane w sprawie rozporządzenie RM spełnia wymogi regulacyjne określone w art. 233 p.p.s.a., zatem – wbrew wskazaniom skarżących – nie można doszukać się wątpliwości co do zgodności ww. rozporządzenia RM, a przede wszystkim ww. przepisu zawierającego delegację ustawową z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP ("Rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu").

3.3. Analiza systemowa prowadzi do konkluzji, że w odrębnych postępowaniach sądowych ustawodawca także nie przewidział w regulacjach rangi ustawowej zróżnicowania wysokości opłat sądowych od formy postępowania przed sądem – ani ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1025) ani ustawa z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz. U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 ze zm.) nie różnicują opłat sądowych należnych od środków prawnych rozpoznawanych na rozprawie od tych rozpoznawanych na posiedzeniach niejawnych. Tym samym nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżących, że "żądanie opłaty publicznoprawnej określonej w innym akcie prawnym niż ustawa a dodatkowo nie różnicującej wysokości tej opłaty w zależności od rozpoznawanego środka odwoławczego i obligujące rozpoznanie sprawy od uiszczenia opłaty powoduje dodatkowo utrudnianie drogi do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny".

Pobieranie opłat sądowych, do których należy również wpis od skargi, nie narusza prawa do sądu, albowiem celem ich wprowadzenia jest m.in. skłonienie potencjalnych skarżących do refleksji nad zasadnością wniesienia środka zaskarżenia i tym samym ograniczenie nadmiernego wpływu spraw spowodowanego kwestiami pozamerytorycznymi. Działanie przeciwne powodowałoby paraliż sądownictwa, co stałoby właśnie w sprzeczności z realizacją prawa do sądu, gdyż uniemożliwiałoby pozostałym podmiotom rozpatrzenie ich spraw w rozsądnym terminie. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, do naruszenia gwarancji konstytucyjnych związanych z prawem do sądu dochodziłoby wówczas, gdyby ograniczenie uprawnień procesowych stron (strony) było nieproporcjonalne dla realizacji takich celów, jak zapewnienie większej efektywności postępowania i jego szybkości, a jednocześnie uniemożliwiało właściwe zrównoważenie pozycji procesowej stron (wyrok TK z 16 listopada 2011 r., SK 45/09, OTK-A 2011, Nr 9, poz. 97).

Ponadto, zgodnie ze stanowiskiem NSA wyrażonym w uchwale siedmiu sędziów z dnia 2 grudnia 2010 r., II GPS 2/10, samo wprowadzenie obowiązku ponoszenia przez strony opłat sądowych i wydatków nie jest sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, jednakże pod warunkiem, że stworzony zostanie odpowiedni system środków zapewniających korzystanie z prawa do sądu osobom, które nie są w stanie, z uwagi na sytuację materialną ponieść tych opłat lub kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Do środków takich należy instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i będące jej elementem prawo pomocy, regulowane w oddziale 2. rozdziału 3. p.p.s.a. Strona, która ze względu na swoją trudną sytuację materialną nie jest stanie partycypować w ponoszeniu kosztów postępowania, może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy, jako środka stworzonego dla tych podmiotów, w stosunku do których prawo do sądu mogłoby być ograniczone ze względu na ich położenie finansowe. Ze względu na konieczność przeniesienia w takiej sytuacji kosztów postępowania na innych obywateli instytucja ta powinna być stosowana wyjątkowo. Pozostałe podmioty powinny ponosić koszty swojego udziału w sprawie, stosownie do art. 199 p.p.s.a.

O nieograniczającym prawa do sądu charakterze opłat sądowych wypowiedział się również Europejski Trybunał Praw Człowieka, oceniając zasadność ich pobierania na gruncie art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). W wyroku w sprawie 6289/73 Airey v. Ireland, § 20 i n. stwierdził, że uzależnienie skorzystania z określonego środka prawnego od wniesienia określonej opłaty samo w sobie nie jest sprzeczne z Konwencją. Obowiązek ten nie może jednak blokować możliwości korzystania z określonego środka. Muszą zatem istnieć odpowiednie mechanizmy, dzięki którym możliwe będzie zwolnienie strony od obowiązku uiszczenia opłaty, jeśli niemożność jej poniesienia blokuje dostęp do sądu. Artykuł 6 Konwencji nie gwarantuje prawa do zwolnienia od kosztów, jednak państwa-strony muszą dbać o to, aby z powodów ekonomicznych nie uniemożliwiać korzystania z prawa do sądu (por. P. Hofmański, A. Wróbel, Komentarz do art. 6, w: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podatkowych Wolności. Komentarz do art. 1-18. Tom I, red. L. Garlicki, P. Hofmański, A. Wróbel, Warszawa 2010, Legalis). W zawiązku z tym prawo dostępu do sądu, składające się na ogólnie pojmowane prawo do sądu, może być ograniczone koniecznością poniesienia opłat sądowych (postanowienie NSA z dnia 23 listopada 2010 r., II FZ 486/10).

3.4. Reasumując, zażalenie skarżących nie ma uzasadnionych podstaw, a wniosek o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego – przy uwzględnieniu zasady ekonomii procesowej (art. 7 p.p.s.a.) – nie zasługuje na uwzględnienie. Stwierdzając brak wpływu dostrzeżonego uchybienia Przewodniczącego Wydziału III WSA w Warszawie na treść wydanego zarządzenia i wezwania skierowanego do skarżących o uiszczenia kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od zażalenia (pkt 3.1.), Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 in fine w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., jak stwierdzono w sentencji.