Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 213/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 140 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miejskiej Kraków od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 1188/12 w sprawie ze skargi Gminy Miejskiej Kraków na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. znak: [...] Starosta Krakowski w pkt 1 orzekł o zwrocie działki nr [...] o pow. 0,0047 ha, objętej księgą wieczystą nr [...] poł. w obr. [...] jedn. ewid. Podgórze m. Kraków, w granicach wywłaszczonej (przejętej) działki nr [...] poł. w obr. [...] dz. adm. Podgórze, na rzecz H. N. c. J. i R. w całości w pkt 2 wskazał, że zwrot opisanej w punkcie l działki następuje nieodpłatnie. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 136 ust. 3, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 102 z 2010 r., poz. 651 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z dnia 4 września 2000 r. R. N. wystąpił do Prezydenta Miasta Krakowa z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej części działki nr [...], a następnie pismem z dnia 2 października 2000 r. wnioskodawca uzupełnił akta sprawy o pełnomocnictwo, jakie otrzymał od żony H. N. Przedmiot roszczenia został w w/w piśmie błędnie oznaczony. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że objęta roszczeniem nieruchomość stanowi część drogi dojazdowej do działki nr [...], która była w dacie złożenia wniosku oznaczona jako działka nr [...]. Ustalenia te odpowiadają roszczeniu wnioskodawcy, co wynika z kolejnych pism kierowanych do organów rozpatrujących sprawę. Działka nr [...] stanowiąca własność H. N., objęta została zarządzeniem nr 18/75 Naczelnika Dzielnicy Kraków - Podgórze z dnia 19 grudnia 1975 r. w sprawie terenu budownictwa jednorodzinnego osiedla "Prokocim Stary'' i jego podziału na działki budowlane. W/w zarządzenie zostało wydane na podstawie art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192). Teren objęty w/w zarządzeniem zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. został przejęty na rzecz Skarbu Państwa po upływie 2 miesięcy od dnia jego ogłoszenia, tj. z dniem 27 czerwca 1976 r. W wyniku parcelacji z działki nr [...] o pow. 676 m2 utworzono m. in. przeznaczoną pod zabudowę jednorodzinną działkę nr [...]. Pozostała część działki nr [...] weszła w skład działki nr [...] o pow. 180 m2 stanowiącej drogę dojazdową do nieruchomości położonej na działce nr [...]. Dokonane w sprawie ustalenia bez wątpienia dowodzą, że wnioskodawczyni jest poprzednią właścicielką, a wywłaszczenie (przejęcie) na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości składającej się z działki nr [...] nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach, wymienionej w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Następnie w oparciu o treść załącznika graficznego do Zarządzenia Nr 18/75 Naczelnika Dzielnicy Kraków-Podgórze z dnia 19 grudnia 1975 r. ustalono, że wywłaszczoną (przejętą) część działki nr [...] włączono do nowopowstałej działki nr [...] przeznaczonej pod budownictwo jednorodzinne. Z kolei w trakcie rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami terenu przeprowadzonej w dniu 12 czerwca 2008 r. ustalono, że część działki nr [...], w granicach działki nr [...] stanowi ogród przydomowy porośnięty trawą, drzewami i krzewami owocowymi. Przedmiotowy teren nieprzerwanie od daty wywłaszczenia jest użytkowany przez wnioskodawczynię. Wnioskodawczyni oświadczyła, że ogrodzenie pochodzi sprzed daty wywłaszczenia. Opisany teren jest zabezpieczony przed osunięciem murem oporowym, który został wykonany przed datą wywłaszczenia. W części północno - wschodniej usytuowana jest część garażu murowanego. Granice północna i zachodnia biegną po ogrodzeniu z elementów metalowych, wspartych na słupkach i na podmurówce. Granica wschodnia biegnie po części po ogrodzeniu z elementów metalowych, wspartych na słupkach, a w części po ścianie budynku garażowego. Południowa granica nie jest widoczna w terenie. W celu ustalenia, czy za wywłaszczoną nieruchomość ustalono i wypłacono odszkodowanie na rzecz H. N. zwrócono się do Urzędu Miasta Krakowa Wydział Skarbu Miasta oraz Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta Krakowa z pytaniem, czy w swoich zasobach archiwalnych posiadają dokumenty dotyczące w/w odszkodowania. Natomiast do Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie zwrócono się z pytaniem, czy w zasobach Sądu znajdują się akta w sprawie postępowania złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania należnego z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa części działki nr [...]. Pismem z dnia 15 lutego 2011 r. Wydział Organizacji i Nadzoru - Referat Archiwum Urzędu Miasta Krakowa poinformował, że w jego zasobach brak jest akt sprawy byłego Urzędu Dzielnicowego Kraków - Podgórze. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Podgórza w Krakowie pismem z dnia 22 lipca 2011 r. poinformował, że akta spraw o złożenie do depozytu sądowego zostaną udostępnione do wglądu pracownikowi Starostwa Powiatowego. W dniu 10 października 2011 r. dokonano sprawdzenia skorowidzów alfabetycznych (tzw. Ns - ów) obejmujących nazwiska osób, na rzecz których orzeczono o przekazaniu do depozytu sądowego ustalonych odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości oraz repertoriów dla spraw cywilnych nieprocesowych za lata 1975 -1998, nie znajdując akt wskazujących na przejęcie do depozytu odszkodowania na rzecz H. N. Sama wnioskodawczyni pismem z dnia 8 września 2010 r. uprzedzona o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań, wynikającej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego, złożyła oświadczenie, iż nie pobierała odszkodowania za działkę nr [...], a następnie w piśmie z dnia 6 czerwca 2011 r. złożyła kolejne oświadczenie, że nie pobrała odszkodowania za działkę nr [...]. Zgromadzone w postępowaniu i przedstawione wyżej materiały i dowody wskazują, że należy uznać część działki nr [...], w granicach wywłaszczonej działki nr [...] za zbędną w rozumieniu przepisu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i orzec o jej zwrocie. Działka nr [...] pozostaje własnością Gminy Kraków, w związku z czym jej stan prawny również nie stanowi przeszkody do wydania orzeczenia o zwrocie nieruchomości. Odwołanie od tej decyzji wniosła Gmina Miejska Kraków, podnosząc, że przedmiotowa sprawa była przedmiotem wcześniejszej kontroli sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 11 marca 2004 r. sygn. akt II SA/Kr 1495/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że "w toku postępowania ustalono również, że na terenie objętym powołanym Zarządzeniem Naczelnika Dzielnicy Kraków Podgórze rzeczywiście powstały działki budowlane wraz z drogami dojazdowymi do poszczególnych budynków mieszkalnych. Nadto ustalono, że na objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości droga dojazdowa nie została ostatecznie zrealizowana z uwagi na fakt, iż do dnia dzisiejszego na działce tej stoi betonowy mur oporowy samowolnie wzniesiony, a obowiązek rozbiórki tego obiektu, mimo ostatecznych nakazów, nie został przez zobowiązanego wykonany." Z kolei w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 702/05 sąd wskazał, że "konkretny cel przejęcia tej nieruchomości wydaje się oczywisty. W świetle ustaleń organu odwoławczego przejęcie jej nastąpiło "pod drogę". Jednakże dalsze ustalenia nie zostały poddane właściwej analizie prawnej przy zastosowaniu przepisu art. 137 u. g. n. Mianowicie z ustalenia faktycznego, że na części przedmiotowej działki nigdy nie została zrealizowana droga - (działka ta jest zabudowana murem oporowym, ani też skarżąca nigdy nie utraciła władztwa nad nią, gdyż znajduje się w obrębie ogrodzonego terenu ogrodu) - wyprowadzono wnioski, co do dalszej aktualnej przydatności tego terenu na cel przejęcia, bez właściwego uzasadnienia takiej konstatacji. Co więcej nie ustosunkowano się do twierdzeń wnioskodawczyni H. N., że; przeznaczona na drogę dojazdową działka w istocie miała prowadzić tylko do działki nr [...] nie objętej terenami budownictwa jednorodzinnego oś Prokocim, która miała i ma własny dojazd z drogi publicznej przez działkę nr [...]. Tym samym zbędność przedmiotowej działki na drogę dojazdową występowała już od momentu jej przejęcia na ten cel. Ponadto nie ustalono również okoliczności budowy ogrodzenia i muru oporowego oraz fragmentu garażu." Strona odwołująca powołała się również na brzmienie art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazując na zaistniałą w jej ocenie zmianę wartości nieruchomości, która zobowiązuje organ I instancji do zlecenia wykonania przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego odpowiedniej opinii. Równocześnie w kontekście brzmienia art. 140 wskazano, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Naczelnika Dzielnicy Kraków-Podgórze z dnia [...] listopada 1981 r. o przyznaniu odszkodowania H. N. w kwocie 1728 zł za cześć działki nr [...]. Powyższa okoliczność nie została przywołana w zaskarżonej decyzji. Zdaniem odwołującej nieprawidłowym było oparcie się na badaniu rejestru depozytów oraz oświadczeniu wnioskodawczyni, po stwierdzeniu, iż akta sprawy o sygn. nr [...] nie znajdują się w Archiwum Zakładowym Urzędu Miasta Krakowa. Zdaniem odwołującej należało podjąć dalsze poszukiwania kopii w/w decyzji odszkodowawczej z klauzulą ostateczności.

Decyzją z dnia [...] [...] Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach. Dalej wyjaśnił, że specyfiką "parcelacji" dokonywanej na podstawie powołanej ustawy było to, iż w jej ramach nie wydawano indywidualnych aktów administracyjnych, stanowiących podstawę przejścia prawa własności nieruchomości z osób fizycznych na rzecz Skarbu Państwa. Stosownie bowiem do przepisu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach, nieruchomości lub ich części objęte zarządzeniem o ustaleniu terenu budowlanego przechodziły z mocy prawa na własność Skarbu Państwa z wyjątkiem działek, które właściciele zgodnie z art. 8 zachowali na własność lub które zostały w trybie art. 9 nadane na własność członkom ich rodzin. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ stwierdził, że cel wywłaszczenia w postaci budowy drogi nie został zrealizowany na przedmiotowej nieruchomości. Świadczą tym liczne orzeczenia organów nadzoru budowlanego wskazujące, że na działce nr [...] już w chwili wydania zarządzenia o parcelacji istniał mur oporowy w granicy działek [...] i [...], który to mur stanowił przeszkodę w realizacji celu wywłaszczenia. Organ podkreślił, że bez wątpienia organy administracji mogły podjąć egzekucję wydanych rozstrzygnięć dotyczących rozbiórki "samowolnie wybudowanego ogrodzenia od strony drogi dojazdowej do parceli nr [...]" (w tym decyzji Urzędu Dzielnicowego z dnia [...] kwietnia 1983 r. nr [...] ) jak i "samowolnie wybudowanego budynku gospodarczego usytuowanego w północno-wschodnim narożniku pow. działki" (w tym decyzji Urzędu Miasta Krakowa z dnia [...] lipca 1993 r.). Faktem jest, że jak wynika z protokołu oględzin nieruchomości dokonanych w dniu 12 czerwca 2008 r. część działki nr [...] (oznaczonej obecnie jako działka nr [...]), w granicach działki nr [...] stanowi część ogrodu przydomowego porośniętego trawą, drzewami i krzewami owocowymi i teren ten od daty wywłaszczenia jest użytkowany przez H. N. Teren jest zabezpieczony przed osunięciem murem oporowym, (...) w części północno-wschodniej usytuowana jest część garażu murowanego. Granica północna i zachodnia biegną po ogrodzeniu z elementów metalowych, wspartych na słupkach i na podmurówce. Granica wschodnia biegnie po części po ogrodzeniu z elementów metalowych, wspartych na słupkach, a w części po ścianie budynku garażowego. Południowa granica nie jest widoczna w terenie. Z powyższego zatem wynika, iż nadal na przedmiotowej nieruchomości znajdują się budowle przeznaczone do rozbiórki zgodnie z decyzjami wydanymi w latach ubiegłych. W kontekście powyższego czyli stwierdzonego niezmiennego od daty wywłaszczenia sposobu zagospodarowania części działki nr [...] obecnie oznaczonej jako działka nr [...] należy stwierdzić, iż terminy przewidziane w art. 137 ustawy dla realizacji celu wywłaszczenia w postaci budowy drogi na przedmiotowej nieruchomości nie zostały dochowane. Nie można zatem w tej sytuacji zasadnie podnosić, że na przedmiotowej nieruchomości nastąpiła realizacja celu wywłaszczenia, jakim była droga dojazdowa. Również z oświadczeń wnioskodawczyni wynika, iż przez cały okres od daty wywłaszczenia użytkuje ona przedmiotową nieruchomość. W kontekście zarzutu strony odwołującej, że nie zbadano wystarczająco kwestii ustalenia odszkodowania za "wywłaszczoną" nieruchomość, bowiem w aktach sprawy znajduje się decyzja Naczelnika Dzielnicy Kraków-Podgórze z dnia [...] listopada 1981 r. o przyznaniu odszkodowania H. N. w kwocie 1728 zł za cześć działki nr [...] o pow. 48 m2, organ wyjaśnił, iż z uwagi na brak dokumentacji w/w sprawy w Archiwum Zakładowym Urzędu Miasta Krakowa prawidłowym działaniem (biorąc pod uwagę treść w/w decyzji wskazującą, iż "w razie odmowy przyjęcia odszkodowania lub zachodzących przeszkód prawnych odszkodowanie zostanie złożone do depozytu sądowego"), organu I instancji było sprawdzenie skorowidzów alfabetycznych Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie obejmujących nazwiska osób, na rzecz których orzeczono o przekazaniu do depozytu sądowego ustalonych odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości oraz repertoriów spraw cywilnych nieprocesowych za lata 1975-1998. W ocenie organu odwoławczego wskazane wyżej wyjaśnienia i ustalenia organu I instancji należy uznać za wystarczające. Natomiast wskazanie strony odwołującej, iż jej zdaniem należało podjąć dalsze poszukiwania kopii w/w decyzji odszkodowawczej z klauzulą ostateczności, należy uznać za nieprzekonywujące, biorąc pod uwagę fakt, iż nie wskazuje ona gdzie konkretnie należałoby poszukiwać wskazanej decyzji. Nawet odnalezienie takiego egzemplarza decyzji odszkodowawczej nie wpłynęłoby na zmianę ustaleń organu dotyczących kwestii braku wypłacenia H. N. kwoty odszkodowania, co wynika z powołanych wyżej ustaleń organu I instancji. Odnosząc się natomiast do zarzutu Gminy Miejskiej Kraków, która wskazuje na zaistniałą w jej ocenie zmianę wartości nieruchomości, która zobowiązuje organ I instancji do zlecenia wykonania przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego odpowiedniej opinii Wojewoda wyjaśnił, iż budowle wzniesione na nieruchomości wnioskowanej do zwrotu zostały wzniesione częściowo przed wywłaszczeniem (mur oporowy wraz z ogrodzeniem), a częściowo po wywłaszczeniu (fragment budynku gospodarczego znajdujący się na nieruchomości użytkowanego jako garaż przez byłą właścicielkę nieruchomości, która nadal użytkowała w/w nieruchomość po dacie "wywłaszczenia." W konsekwencji organ stwierdził, że takie zagospodarowanie nieruchomości nie stanowi efektu działań zmierzających do realizacji celu wywłaszczenia, jakim była budowa drogi dojazdowej. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła Gmina Miejska Kraków zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 140 w zw. z dnia 107 § 1-3 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie wszystkich żądań strony i nie ustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu decyzji; naruszenie art. 140 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię; naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niezastosowanie. Strona skarżąca podniosła, że w trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przez organ w dniu 12 czerwca 2008 r. ustalono, że na działce znajduje się m.in. ogrodzenie i mur oporowy (według oświadczenia wnioskodawczyni pochodzący sprzed daty wywłaszczenia) oraz część murowanego garażu. Tym samym ustalenia stanu faktycznego jednoznacznie wskazują, że na części działek objętych zaskarżoną decyzją, po dniu ich wywłaszczenia zostały dokonane nakłady, w postaci wybudowania murowanego garażu. W związku z powyższym zasadne było powołanie art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który mówi, iż w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Z treści powyższego przepisu nie można wywieźć tezy, że chodzi tylko i wyłącznie o działania stanowiące realizację celu wywłaszczenia. Na przedmiotowej nieruchomości poczyniono nakłady wpływające na zmianę jej wartości. Okoliczność braku podjęcia czynności zmierzających do określenia zmniejszenia lub zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na nieruchomości po dacie wywłaszczenia mimo podniesionego w odwołaniu zarzutu, nie stała się przedmiotem rozważań organu II instancji, który potwierdził jedynie ustalenia Starosty Krakowskiego w tym zakresie. Ponadto strona skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel zobowiązany jest do zwrotu ustalonego w decyzji odszkodowania. Przepis ten jednoznacznie wskazuje na ustalenie odszkodowania, a nie jego wypłacenie, jako fakt, który powinien zostać ustalony przez organ w postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości. Znajdująca się w aktach sprawy decyzja Naczelnika Dzielnicy Kraków – Podgórze z dnia [...] listopada 1981 r. o przyznaniu odszkodowania H. N. w kwocie 1728 złotych za części działki nr [...] jest dowodem potwierdzającym fakt jego ustalenia. Dlatego też odnalezienie egzemplarza decyzji odszkodowawczej z klauzulą ostateczności ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Pominięcie faktu jej posiadania w aktach sprawy przez organ I instancji oraz późniejsza akceptacja tego stanu przez Wojewodę Małopolskiego stanowi o naruszeniu art. 77 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 7 listopada 2012 r, sygn. akt II SA/Kr 1188/12 w sprawie ze skargi Gminy Miejskiej Kraków na decyzję Wojewody Małopolskiego z [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości, oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).

Bezsporne w sprawie jest, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość należąca do H. N. została wywłaszczona zarządzeniem Naczelnika Dzielnicy Kraków- Podgórze z dnia 19 grudnia 1975 r. w sprawie terenu budownictwa jednorodzinnego osiedla "Prokocim Stary", wydanym na podstawie art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. nr 27, poz. 192). Zgodnie z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organy ustaliły, że przedmiotowa działka od chwili wywłaszczenia użytkowana jest nieprzerwanie przez byłego właściciela i nie została zagospodarowana w żaden sposób, a tym samym nie została zagospodarowania zgodnie z celem jej wywłaszczenia, przez co stała się zbędna na ten cel i w świetle art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami podlega zwrotowi na rzecz byłych właścicieli. Sąd podzielił powyższe stanowisko.

Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu oględzin przeprowadzonych w dniu 12 czerwca 2008 r. wynika, że teren działki nr [...] (w granicach wywłaszczonej działki nr [...]) stanowi ogród przydomowy porośnięty trawą, drzewami i krzewami owocowymi. Teren jest ogrodzony, a ogrodzenie to, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy pochodzi sprzed daty wywłaszczenia. W części północno – wschodniej usytuowana jest część garażu murowanego. W protokole wskazano, że przedmiotowy teren w związku z występującą na nieruchomości różnicą terenu, zabezpieczony jest przed osunięciem murem oporowym, który powstał także przed datą wywłaszczenia. Jak słusznie wskazały organy prowadzące postępowanie, wywłaszczenie nieruchomości pod zabudowę jednorodzinną, czy też budowę drogi dojazdowej musi wiązać się z wykonaniem konkretnych robót i nakładami inwestycyjnymi. Tymczasem z zebranego w sprawie materiału dokumentacyjnego wynika, iż pomimo upływu ustawowego terminu na nieruchomości objętej treścią zaskarżonej decyzji nie podjęto żadnych prac mających na celu realizację jakiejkolwiek zabudowy jednorodzinnej, czy też drogi, która nie powstała do dnia dzisiejszego. Co więcej w aktach sprawy znajduje się m.in. decyzja Urzędu Dzielnicowego Kraków Podgórze z dnia [...] kwietnia 1983 r. nakazująca rozbiórkę samowolnie wybudowanego ogrodzenia od strony drogi dojazdowej do parceli nr [...], jak również decyzja Urzędu Miasta Krakowa z dnia [...] lipca 1993 r. nakazująca rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku gospodarczego usytuowanego na tej działce. Jak wynika z przytoczonego wcześniej protokołu oględzin przeprowadzonych na przedmiotowej nieruchomości, obiekty te istnieją tam nadal. Skoro zatem na wywłaszczonej nieruchomości nie wykonywano żadnych prac, teren ten nie nosi bowiem śladów żadnej inwestycji, która byłaby związana z realizacją celu wywłaszczenia, oczywiste jest, że nieruchomość stała się zbędna na ten cel w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami

Zgodnie z art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości pociąga za sobą obowiązek zwrotu uprzednio otrzymanego odszkodowania. Podkreślić jednak należy, że nie wystarczy sam fakt przyznania w decyzji wywłaszczeniowej odszkodowania, konieczne jest ustalenie, że takie odszkodowanie zostało faktycznie wypłacone. Postępowanie przeprowadzone w przedmiotowej sprawie, zmierzające do ustalenia, czy odszkodowanie takie zostało H. N. nie tylko przyznane (wobec znajdującej się w aktach sprawy decyzji z dnia [...] listopada 1981 r. o przyznaniu odszkodowania za część działki nr [...]) ale także wypłacone sąd uznał za prawidłowe. Z ustaleń dokonanych przez organy wynika, że kwota odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości nie została złożona do depozytu sądowego. Nie zachowały się żadne dokumenty, potwierdzające fakt odbioru tej kwoty. Także H. N. w oświadczeniu złożonym po pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, stwierdziła, że nie pobrała żadnego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, jak również nie posiada żadnych dokumentów dotyczących tego odszkodowania. Wobec przyjęcia, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone, stwierdzić należy, że niezasadny jest także zarzut naruszenia przez organ art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W ocenie Sądu organy nie dopuściły się w niniejszej sprawie naruszenia zastosowanych przepisów prawa materialnego, dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz właściwie go oceniły. Uzasadnienia decyzji tych organów spełniają zaś wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca są zgodne z prawem, w związku z czym skargę jako bezzasadną oddalił na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Gmina Miejska Kraków wniosła od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparła na zarzutach:

1) naruszenia prawa materialnego:

- przepisu art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji jego niezastosowanie pomimo, że zgodnie z art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel zobowiązany jest do zwrotu ustalonego w decyzji odszkodowania. W ocenie skarżącej redakcja tego przepisu jednoznacznie wskazuje na ustalenie odszkodowania a nie jego wypłacenie, jako faktu, który powinien zostać ustalony przez organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu;

- przepisy art. 140 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię i jego niezastosowanie pomimo, że ustalenia stanu faktycznego wskazują, że na części działek objętych decyzją o wywłaszczeniu po dniu ich wywłaszczenia zostały dokonane nakłady, w postaci wybudowania murowanego garażu;

2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy:

- art. 7, 77, i 107 § 1-3 k.p.a. poprzez naruszenie powołanych przepisów przez organy administracji poprzez nierozpatrzenie wszystkich żądań strony i nieustosunkowanie się do tych żądań w uzasadnieniu decyzji przez organ;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 3 § 1 oraz art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niewłaściwą realizację funkcji kontrolnej sprawowanej przez sąd administracyjny i wydanie wyroku, który sankcjonuje uchybienia proceduralne popełnione w sprawie przez organy administracji tj. art. 107 § 1-3 k.p.a. i niezastosowanie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie skargi zasługującej na uwzględnienie, a tym samym niepodjęcie przewidzianych prawem środków do usunięcia naruszenia prawa przez wydane decyzje administracyjne;

- art. 141 § 4 w związku z art. 3 § 1 oraz art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nierozpatrzenie w zaskarżonym wyroku rzutów sformułowanych w skardze na decyzję Wojewody Małopolskiego, tj. zarzutów naruszenia art. 7, 77 i 107 § 1-3 k.p.a. oraz art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz brak wszechstronnego uzasadnienie rozstrzygnięcia, w szczególności brak wszechstronnego odniesienia się do zarzutów i argumentacji zawartych w skardze.

Na tych podstawach wnosiła o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji

względnie

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi;

2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Hanna Nosal w piśmie procesowym wnosiła o pozytywne zakończenie jej sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Postawiony zarzut naruszenia art. 140 ust.1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) nie jest zasadny. Według art. 140 ust. 1 tej ustawy "W razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania". W sprawie bezsporne jest, że nieruchomość została wywłaszczona w trybie art. 5 ust. 2 ustawy z 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.). Art. 10 ust. 2 tej ustawy stanowił: "Za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa na podstawie art. 5 ust. 2, wypłaca się odszkodowanie na podstawie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości". W zaskarżonym wyroku Sąd w pełni prawidłowo wyprowadził z obowiązującej regulacji prawnej, że obowiązek zwrotu odszkodowania powstaje jeżeli odszkodowanie zostało wypłacone. W uchwale z 27 kwietnia 1995 r., sygn. akt III CZP 46/94, Sąd Najwyższy przyjął: "osoba, której wypłacone zostało odszkodowanie przewidziane w art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.) na podstawie decyzji administracyjnej uznanej za nieważną, obowiązana jest do zwrotu przyjętego świadczenia w granicach bezpodstawnego wzbogacenia (art. 410 k.c. w związku z przepisami artykułów poprzedzających)".

Fakt braku wypłaty odszkodowania H. N. organy administracji publicznej ustaliły zgodnie z przepisami prawa, a zatem nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 107 § 1 i 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Organy podjęły czynności ustalenia tego faktu, następnie odebrały od H. N. oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Oświadczenie złożone przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzysta z przymiotu domniemania prawdziwości jeżeli nie jest oczywiście sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracji publicznej z urzędu. W sprawie organy administracji publicznej przeprowadziły czynności postępowania wyjaśniającego, które nie dają podstawy do podważenia prawdziwości oświadczenia H. N. Zarzuty postawione w skardze kasacyjnej, powołujące się na fakt wydania decyzji przez Naczelnika Dzielnicy Kraków – Podgórze z [...] listopada 1981 r. nr [...] nie dają podstaw do podważenia okoliczności faktycznej objętej oświadczeniem H. N. Tym samym nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Nie jest również zasadny zarzut pominięcia ustaleń co do nakładów. Gmina Miejska Kraków nie wskazała, że na nieruchomości objętej zwrotem dokonała czynności, z którymi związane były nakłady. Z akt sprawy takie okoliczności nie wynikają, a ogólnikowe powoływanie się na konieczność ustaleń nie daje podstaw do wyprowadzenia nakładów przez Gminę Miasto Kraków na przedmiotową nieruchomość.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzeczeniach powołanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazywano na potrzebę ustalenia przesłanki, czy przedmiotowa nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia. Czynności ustalenia tego faktu zostały dokonane zgodnie z zaleceniami, które wynikają z przytoczonych uzasadnień organów administracji publicznej, oraz z uzasadnienia zaskarżanego wyroku.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.