Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1052/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1, art. 145 pkt 1 lit. b, art. 152, art. 153, art. 183 § 2 pkt 5, art. 190, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 156 § 1pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1918 nr 21 poz 67
law: Dekret w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego.
article: art. 44, art. 75 ust. 2
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.
article: art. 2, art. 9
journal: Dz.U. 1958 nr 11 poz 37
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.
article: art. 2 ust. 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 40 ust. 3, art. 43
journal: Dz.U. 1985 nr 22 poz 99
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości F. Przedsiębiorstwo Państwowe z siedzibą w P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...]; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego Syndyka Masy Upadłości F. Przedsiębiorstwo Państwowe z siedzibą w P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 1052/09

Uzasadnienie

Zaskarżoną do Sądu przez syndyka masy upadłościowej! F. Przedsiębiorstwo Państwowe w P. decyzją z dnia [...] października 2007 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r. o stwierdzeniu nieważności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem B. w P. oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] listopada 1959 r. w sprawie jego przejścia na własność Państwa.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2007 r. organ podniósł, że z wnioskiem z dnia 28 listopada 1991 r. następcy prawni byłych właścicieli przedmiotowego przedsiębiorstwa – B. B., U. P. i H. P. - zwrócili się do Ministra Przemysłu o stwierdzenie nieważności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1951 r.

Minister Gospodarki ustalił, iż w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego przedmiotowe przedsiębiorstwo było własnością spółki jawnej handlowej, której wspólnikami byli L. i K. P. Organ podniósł, że następcami prawnymi wspólników i stronami postępowania administracyjnego byli: B. B., H. P., W. B., E. B., A. H., M. H., E. F., S. F. oraz M. K.

Organ wskazał, iż w odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa równolegle zostały podjęte dwa różne tryby administracyjne zmierzające do pozbawienia jego właścicieli nad nim faktycznego władztwa. Mimo że przedmiotem postępowania jest zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1951 r. o ustanowieniu nad przedmiotowym przedsiębiorstwem przymusowy zarząd państwowy, to istotnym było w sprawie odniesienie się do okoliczności jego ustanowienia w trybie przepisów dekretu z dnia 28 stycznia 1947 r. o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych, za ciążące nad przedsiębiorstwem zaległości podatkowe oraz uchylenia tego zarządu. W wykonaniu powyższego zarządzenia z dnia [...] marca 1951 r. objęcie poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu 24 kwietnia 1951 r. Zgodnie z treścią dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. nr 21, poz. 67 ze zm.), zwanego dalej "dekretem z 1918 r.", przymusowy zarząd państwowy ustanawia się nad przedsiębiorstwami nieczynnymi albo zagrożonymi bezruchem, jeśli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Ocena zasadności prawnej zastosowania w odniesieniu do przedmiotowej fabryki przepisów dekretu z 1918 r. wymagała w pierwszej kolejności rozważenia, czy funkcjonowanie przedsiębiorstwa leżało w interesie Państwa - w rozumieniu art. 1 pkt 3 dekretu z 1918 r. - a dopiero w następnej określenia, czy groził mu bezruch, bądź czy było w bezruchu. Głównym wyznacznikiem dla ustanowienia przymusowego zarządu było więc istnienie interesu Państwa, dzięki czemu lista podmiotów gospodarczych została zawężona jedynie do tych, bez których Państwo nie mogłoby wypełniać swoich podstawowych funkcji. Minister uznał, że przedmiotowe przedsiębiorstwo produkujące różnego typu noże nie mogło mieć znaczenia strategicznego dla Państwa. Oceny tej nie zmieniał fakt, iż przedsiębiorstwo to mogło prowadzić w większym udziale procentowym produkcję noży przemysłowych, czego nie czyniło z braku zamówień z sektora uspołecznionego. Tym samym utrzymanie go w ruchu nie mogło mieć bezpośredniego związku z interesem Państwa, szczególnie gdy się zważy, że sektory państwowy i uspołeczniony nie wykazywały szczególnego zapotrzebowania na produkty przedmiotowego przedsiębiorstwa i w związku z tym nie składano z ich strony zamówień.

W ocenie organu braku zamówień na wyroby przedmiotowego przedsiębiorstwa z sektora państwowego nie można było interpretować jako przesłanki wystarczającej do uznania, że przedsiębiorstwo to było zagrożone bezruchem. Sam fakt braku zamówień nie mógł wskazywać na to, że produkcja przedsiębiorstwa mogłaby obiektywnie ustać, szczególnie gdy się zważy, że posiadało ono znaczne zapasy surowca, jak i możliwości produkcyjne. Zdaniem organu wynikało to z pisma B. P. z dnia 9 stycznia 1951 r. Interpretowanie zatem tego stanu rzeczy jako chęci oddania przez współwłaścicieli przedmiotowego przedsiębiorstwa w ręce Państwa jest zbyt daleko idące, szczególnie że postępowanie administracyjne w sprawie, które zostało zakończone omawianym zarządzeniem z dnia [...] marca 1951 r. było prowadzone z urzędu, a nie na wniosek i nie służyło realizacji woli właścicieli. Minister nie zgodził się również z sugerowaną przez skarżącego tezą uzasadniającą ustanowienie na przedmiotowym przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego, sprowadzającą się do tego, iż tylko jednostka państwowa była zdolna utrzymać właściwy i niezakłócony tok jego produkcji. Istotą ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nie było uspołecznienie sektora prywatnego, a jedynie rzeczywista potrzeba kontynuowania działalności przedsiębiorstwa, ze względu na jego strategiczny i mający kluczowe znaczenie dla interesów Państwa profil produkcji.

Zdaniem organu o braku interesu Państwa w ustanowieniu nad przedmiotowym przedsiębiorstwem przymusowego zarządu państwowego świadczy wiele innych dowodów przywołanych w skarżonej decyzji, wśród których organ wymienił pismo Państwowego Przemysłu Miejscowego - Dyrekcji Metalowej i Elektrotechnicznej w P. z dnia [...] października 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem; pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. - Wojewódzka Komisja Planowania Gospodarczego z dnia [...] października 1950 r., akt zdawczo-odbiorczy z dnia [...] kwietnia 1951 r. z przekazania przedmiotowego przedsiębiorstwa pomiędzy Dyrekcją Metalową i Elektrotechniczną Państwowego Przemysłu Miejscowego w P. (przymusowym zarządcą państwowym), a Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. Analizując treść powyższych dokumentów organ stwierdził, iż przesłanki jakimi się kierowano przy ustanawianiu zarządu państwowego w żaden sposób nie wypełniają przesłanek określonych w dekrecie z 1918 r., a niejednokrotnie im zaprzeczają. Jak wynika ze wskazanych powyżej dokumentów były problemy ze zbytem produkcji w sektorze uspołecznionym z uwagi na brak zapotrzebowania, a więc nie było uzasadnionych podstaw do zwiększania produkcji i zatrudnienia. Skoro zatem brak było zamówień ze strony Państwa na produkty przedmiotowego przedsiębiorstwa, to Państwo nie miało żadnego interesu w ustanowieniu nad nim przymusowego zarządu państwowego, bowiem jak należy to logicznie rozumieć, sytuacja ta miałaby również miejsce, kiedy zakład ten byłby pod przymusowym zarządem państwowym.

O braku interesu Państwa w ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem świadczyć miał według Ministra także fakt, że w dacie wydania zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1951 r. zakład ten pozostawał już we władaniu jednostki reprezentującej Skarb Państwa na mocy decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Wydział Przemysłu w P. z dnia [...] marca 1951 r., a zatem mógł skutecznie realizować cele przymusowego zarządu państwowego, tj. kontynuować produkcję. Oznacza to, iż w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego przedsiębiorstwo to nie znajdowało się w sytuacji wymagającej ze względu na interes Państwa dodatkowej ingerencji w kierunku utrzymania go w ruchu lub puszczenia w ruch. Było ono bowiem już w tej dacie we władaniu jednostki państwowej, stąd należy domniemywać, że prowadziło ono w przedmiotowej fabryce własną, zgodną z profilem produkcji i interesem Państwa, działalność gospodarczą.

Organ podniósł także, iż w zarządzeniu z dnia [...] marca 1951 r. ustanawiającym przymusowy zarząd państwowy nie wskazano na istnienie zależności pomiędzy przedsiębiorstwem a interesem Państwa uzasadniającym zastosowanie przepisów dekretu z 1918 r. Zarządzenie o ustanowieniu przymusowego zarządu zostało wydane w okresie obowiązywania rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. nr 36, poz. 341 ze zm.). Zgodnie z art. 75 ust. 2 tego rozporządzenia decyzja niekorzystna dla strony powinna zawierać prawne i faktyczne uzasadnienie, szczególnie w sytuacji, gdy nakładała określone obowiązki lub ograniczała posiadane prawa. Tymczasem powyższe zarządzenie nie zawiera żadnego uzasadnienia, mimo iż ograniczało właścicieli w ich prawie własności omawianego przedsiębiorstwa, naruszając w ten sposób przepisy art. 44 i 75 ust. 2 tego rozporządzenia.

Zdaniem Ministra Gospodarki nie bez znaczenia dla oceny prawidłowości zastosowania w odniesieniu do przedmiotowego przedsiębiorstwa przepisów dekretu z 1918 r. pozostaje fakt zastosowania w stosunku do tego przedsiębiorstwa przepisów dekretu z dnia 28 stycznia 1947 r. o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych. Organ wskazał, że niecelowość ustanowienia zarządu przymusowego w trybie przepisów dekretu z dnia 28 stycznia 1947 r. o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych została potwierdzona decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] marca 1951 r., tj. 14 dni po ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego i 17 dni po ustanowieniu zarządu państwowego w trybie przepisów o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych, na podstawie której uchylony został tymczasowy zarząd przymusowy nad przedmiotowym przedsiębiorstwem oraz decyzjami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] października 1951 r. i dnia [...] lipca 1952 r. przedmiocie uchylenia wymiaru podatkowego. Powyższe decyzje potwierdziły, że władza finansowa nie widziała konieczności dalszego utrzymywania zarządu nad przedmiotowym przedsiębiorstwem, a co za tym idzie nie dostrzegała zagrożenia dla bytu lub dalszej działalności fabryki z uwagi na jej zadłużenie. Zadłużenie zostało zresztą całkowicie anulowane w wyniku odwołań właścicieli licznymi decyzjami Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] października 1951 r. i [...] lipca 1952 r. Na tym tle według Ministra dowolne jest stanowisko skarżącego, iż przedmiotowe decyzje jedynie korygowały i to niewielkie kwoty nałożonych na przedsiębiorstwo podatków.

Organ wskazał, że zarządzenie, na podstawie którego ustanowiony został nad przedmiotowym przedsiębiorstwem przymusowy zarząd państwowy podjęte zostało niezgodne z art. 1 pkt 3 dekretu z 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, a ponadto z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o zakładaniu nowych przedsiębiorstw i popieraniu inicjatywy w przemyśle i handlu oraz przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, a zatem nosiło cechy rażącego naruszenia prawa.

Badając skutki prawne, jakie wywołał powyższy akt Minister stwierdził, iż nie rodził on skutku rzeczowego, a jedynie ograniczał prawo swobodnego dysponowania przedmiotowym przedsiębiorstwem przez jego właścicieli, co powodowało skutek wyłącznie w sferze faktycznej. Organ podniósł, iż fakt ograniczenia prawa swobodnego dysponowania przedsiębiorstwem nie ma zatem znaczenia dla możliwości stwierdzenia nieważności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości, albowiem zaistniałe skutki faktyczne nie są przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu nadzorczym. W związku z tym organ orzekający stwierdził, że był zobligowany do stwierdzenia nieważności przedmiotowego zarządzenia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.".

Minister Gospodarki podkreślił, że orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] listopada 1959 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa nie tworzyło nowego stanu prawnego, lecz potwierdzało jedynie zaistniały stan faktyczny. Miało charakter deklaratoryjny i stanowiło podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i innych rejestrach publicznych Państwa jako właściciela przedsiębiorstwa i jego mienia. Stwierdzenie zatem nieważności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1951 r., wywołując skutek ex tunc spowodowało, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. nr 11, poz. 37), zwanej dalej "ustawą z 1958 r.", a co za tym idzie, w dniu wydania orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] listopada 1959 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedmiotowej fabryki nie była ona już objęta przymusowym zarządem państwowym. W związku z tym orzeczenie to nie miało podstawy prawnej z art. 2 i 9 ustawy z 1958 r. i z tego względu również to orzeczenie kwalifikowało się do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a.

Minister wskazał, że jedynym obecnie istniejącym składnikiem majątkowym znacjonalizowanego przedsiębiorstwa jest nieruchomość, na której było ono zorganizowane. Istnieje więc przedmiot unieważnianych decyzji, którym jest ta nieruchomość, a co za tym idzie może być względem niego dokonana ocena, czy orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] listopada 1959 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne związane z ewentualnym późniejszym obrotem prawnym. Zgodnie z wypisem z ewidencji gruntów przejęta na własność Państwa nieruchomość położona w P. przy ul. [...] o powierzchni 1840 m2, zapisana w k. w. [...], obecnie objęta jest k. w. [...] i zawiera powierzchnię 1.797 m2 obejmując działki nr [...]; [...] (powstałe z podziału działki nr [...] i [...], a jej właścicielem jest Skarb Państwa w użytkowaniu wieczystym skarżącego, a działka [...] o pow. 78 m2 stanowi fragment drogi publicznej. Podstawą uwłaszczenia na rzeczonym gruncie P. w P. (poprzednika prawnego F. Przedsiębiorstwo Państwowe w P.) stanowiła deklaratoryjna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 1993 r. wydana na podstawie art. 2 ust. 1, 2, 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464 ze zm.) oraz art. 40 ust. 3, art. 43 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (t. j: Dz. U. nr 30, poz. 127). Decyzja ta jest jedynym rozstrzygnięciem rodzącym skutki materialne wydanym po wyżej wymienionych decyzjach upaństwawiających przedmiotowe mienie. Minister stwierdził, że nieodwracalnych skutków prawnych nie może wywołać - potwierdzone deklaratoryjną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 1993 r. - nabycie z dniem [...] grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności budynków przez poprzednika skarżącego. Organ podkreślił również, iż nieodpłatne obciążenie nieruchomości prawem powstałym z mocy powyższych ustaw z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie może stanowić negatywnej przesłanki dla stwierdzenia nieważności przedmiotowych decyzji nacjonalizacyjnych, bowiem - jak wynika z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. i z dnia 7 października 1992 r. uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich. Nadto Minister podniósł, że zdarzenia faktyczne zaistniałe po wydaniu przedmiotowej decyzji nacjonalizacyjnej, w tym zarówno dokonane nakłady, jak i wydzielenie części nieruchomości pod drogę, nie będąc bezpośrednim skutkiem tych decyzji, kwalifikują się wyłącznie do sfery faktów, a nie prawa i w konsekwencji nie mogą stanowić wystarczającej przeszkody do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji obarczonych ciężkimi wadami.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2007 r. wniósł syndyk masy upadłości F. Przedsiębiorstwo Państwowe w upadłości w P. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie art. 7, art. 8 art. 77 § 1 i art. 80 k. p. a. poprzez dokonanie

ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego tak w zakresie oceny

rzeczywistej kondycji gospodarczej przedmiotowego przedsiębiorstwa, jak i w

zakresie znaczenia jego funkcjonowania dla interesów Państwa,

2) naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.),

zwanej dalej "p. p. s. a.", poprzez niezastosowanie się organu do wskazań oraz

oceny prawnej wyrażonych w wyrokach NSA z dnia 10 października 2000 r. i z dnia 6

kwietnia 2004 r. oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2005 r.,

3) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a. poprzez stwierdzenie nieważności

kwestionowanych decyzji mimo braku ku temu podstaw oraz naruszenie zasad

obowiązujących przy rozpatrywaniu sprawy w trybie postępowania

nieważnościowego.

W uzasadnieniu podniesiono, że dowody w sprawie nie dają podstaw do przyjęcia, iż działalność przedsiębiorstwa była stabilna i nienaruszony był jego zrównoważony bilans. W wyniku odwołań B. P. podatek został uchylony tylko w wymiarze podatku obrotowego za 1945 r. oraz podatku wymierzonego każdemu ze wspólników za ten sam rok. W odniesieniu do podatku obrotowego za 1949 r. uchylono wyłącznie wymiar dodatkowy zaś w pozostałych 11 decyzjach uwzględniono odwołania jedynie częściowo i ustalono podatki w nowej wysokości. Brak jest w materiale dowodowym decyzji ustalających wysokość podatków w poszczególnych latach, w odniesieniu do których wniesiono odwołania, co nie pozwalało na sumowanie odpisów oraz na odliczenie tej sumy od łącznej kwoty podatków wynikającej z decyzji z dnia [...] lutego 1951 r. zarządzającej zajęcie przedsiębiorstwa. Organ, badając stan zadłużenia firmy [...] P. w kontekście zagrożenia bezruchem ustalenia w tym przedmiocie dokonał w oparciu o zdarzenia, które wystąpiły po dniu wydania decyzji w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego, a zatem nie zastosował się do reguł rządzących postępowaniem nieważnościowym, lecz prowadził w istocie postępowanie zwykłe, czym naruszył art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a. Nieuzasadnione jest więc stwierdzenie, że przesłanka zagrożenia przedsiębiorstwa bezruchem nie została spełniona.

W ocenie skarżącego dowolne jest ustalenie organu, że kondycja finansowa przedmiotowego przedsiębiorstwa nie zagrażała jego bezruchem, skoro właściciele wnosili o rozłożenie należności na raty. Ponadto organ nie zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku NSA z dnia 10 października 2000 r. oraz WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2005 r. i nie dokonał w sposób obiektywny ustaleń rzeczywistej kondycji gospodarczej przedmiotowego przedsiębiorstwa na dzień wydania orzeczenia ustanawiającego przymusowy zarząd państwowy, a ponadto nie ocenił we właściwy sposób, czy i jakie znaczenie produkcja ta miała dla interesu Państwa w dacie wydania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie można doszukać się argumentów, które miałyby przemawiać za brakiem interesu Państwa w utrzymaniu przedmiotowego przedsiębiorstwa w ruchu. Przyjęte w tym zakresie założenia były, zdaniem skarżącego, błędne i niepoparte dowodami, a to oznacza, że teza o braku interesu Państwa jest całkowicie chybiona.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 lutego 2008 r. oddalił skargę zauważając, iż nie można podzielić zarzutu skarżącego, że organ wbrew postanowieniom art. 153 p. p. s. a. nie zastosował się do wskazań oraz oceny prawnej wyrażonych w wydanych w tej sprawie wyrokach. Zdaniem Sądu Minister Gospodarki podjął wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, określoną w art. 7 k. p. a.

Sąd uznał także, iż wbrew zarzutom strony materiał dowodowy został oceniony prawidłowo, a strona skarżąca w istocie nie przeczy okolicznościom ujawnionym w toku postępowania, które naprowadziły organ administracji do uznania, że ustanowienie przymusowego zarządu nad zakładem nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Dla oceny legalności tej decyzji nie miały znaczenia podnoszone w skardze okoliczności w jakim zakresie i w jaki sposób był wykonywany przymusowy zarząd, bowiem istotą jest jedynie to, czy w ogóle istniały przesłanki ustanowienia przymusowego zarządu na podstawie przepisów dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Zdaniem Sądu prawidłowa jest ocena organu, iż materiał dowodowy uzasadnia stwierdzenie nieważności zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] listopada 1959 r. w sprawie przejścia tego przedsiębiorstwa na własność Państwa.

W ocenie Sądu akta sprawy potwierdzają ocenę niespełnienia się przesłanek do objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa przymusowym zarządem państwowym na podstawie przepisów dekretu z 1918 r., skoro w dacie ustanowienia zarządu przymusowego pozostawało ono w ruchu, a z uwagi na asortyment produkcji oraz brak zamówień z sektora publicznego na produkcję noży do maszyn rolniczych nie mogło być traktowane w świetle art. 1 ust. 3 dekretu z 1918 r. za mające znaczenie dla interesu Państwa. Sąd podzielił utrwalone w tym względzie poglądy dotychczasowego orzecznictwa sądowego, że przepisy dekretu dotyczyły przedsiębiorstw mających znaczenie dla gospodarki narodowej, bez działania których Państwo nie mogłoby spełniać swoich podstawowych funkcji, dlatego wykorzystywanie tych przepisów do małych, lokalnych zakładów przemysłowych lub usługowych wychodzi daleko poza cele wspomnianego dekretu i pozostaje w sprzeczności z treścią jego przepisów.

Ponadto Sąd wskazał, iż decyzja o ustanowieniu przymusowego zarządu była dotknięta kwalifikowaną wadą prawną w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a., która również prowadziła do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Jak bowiem trafnie zauważył Minister Gospodarski w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, art. 75 ust. 2 obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym wymagał, aby decyzja odmowna w całości lub w części zawierała prawne i faktyczne uzasadnienie. W szczególności w przypadku działania z urzędu, jak to miało miejsce w tej sprawie przy ustanowieniu przymusowego zarządu, należało uzasadnić tę decyzję, która tworzyła niekorzystną sytuację dla jej adresata, tj. nakładała obowiązki lub ograniczała prawa. Tymczasem zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1951 r. nie zawiera żadnego uzasadnienia, mimo że pozbawiało właścicieli prawa do władania przedsiębiorstwem.

Skarżący wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wniósł o uwzględnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu przesłanki nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji, wymienionej w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy p. p. s. a. przez pominięcie jako strony w postępowaniu spółki jawnej mającej odrębną podmiotowość, w której to formie prowadzone było przedmiotowe przedsiębiorstwo.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 czerwca 2009 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania wskazując, że w postępowaniu sądowym zaszły przesłanki jego nieważności z uwagi na pominięcie Prezydenta Miasta P. będącego reprezentantem Skarbu Państwa.

NSA wskazał, iż zarządzenie Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1951 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem obejmowało nieruchomość gruntową położoną w P. przy ul. [...] o pow. 1.840 m2 zapisaną w księdze wieczystej [...] wraz z usytuowanymi na niej budynkami, urządzeniami przemysłowymi i mieniem ruchomym stanowiącym wyposażenie zakładu i własność F. w P. Orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] listopada 1959 r. stwierdzono przejście na własność Państwa powyższego przedsiębiorstwa. Na gruncie położonym przy ul. [...] w P., objętym obecnie k. w. [...] o pow. 1.797 m2 oznaczonym nr działek [...] i [...], stanowiącym własność Skarbu Państwa decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 1993 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464 ze zm.) potwierdzono ustanowienie prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa oraz własność budynków i innych urządzeń na rzecz P. w P. Następcą prawnym tego przedsiębiorstwa jest F. Przedsiębiorstwo Państwowe w P., obecnie w upadłości. Prowadząc postępowanie nadzorcze w tej sprawie organ centralny doręczał decyzje wnioskodawcom oraz reprezentantowi skarżącego, a następnie syndykowi masy upadłości, a także Starostwu Powiatowemu w P. Również decyzję ostateczną z dnia [...] października 2007 r. i poprzedzającą ją decyzję z [...] czerwca r., które stały się przedmiotem skargi syndyka masy upadłości F. Przedsiębiorstwo Państwowe w P. zostały doręczone Prezydentowi Miasta P. za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Udział Prezydenta Miasta P. wykonującego zadania starosty, jako reprezentanta Skarbu Państwa pozostającego nadal właścicielem gruntu wynika wprost z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.: Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.) ustanawiającym taką reprezentację Skarbu Państwa. W myśl art. 33 § 1 p. p. s. a. Prezydent Miasta P. wykonujący zadania starosty, będąc stroną postępowania administracyjnego, jest uczestnikiem postępowania sądowoadministracyjnego. Podmiot ten nie został jednak powiadomiony o toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie powiadomiono go o terminie rozprawy, która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 12 lutego r. i poprzedzała wydanie zaskarżonego wyroku. Brak udziału reprezentanta Skarbu Państwa w postępowaniu sądowym oznacza, iż podmiot ten został pozbawiony możności obrony swych praw.

Odnosząc się do stanowiska pełnomocnika skarżącego w kwestii konsekwencji prawnych braku udziału reprezentanta spółki jawnej, w której to formie prowadzone było przedsiębiorstwo B. P., z uwagi na brak materiałów w tej kwestii w postępowaniu administracyjnym i pominięcie tego aspektu w postępowaniu sądowoadministracyjnym zarzuty skargi kasacyjnej w tym względzie winny zdaniem NSA podlegać rozpatrzeniu przez Sąd pierwszej instancji. Odniesienie się do powyższego zarzutu, który z braku odpowiednich ustaleń nie mógł być uwzględniony z urzędu przez Sąd odwoławczy wymagać będzie podjęcia dodatkowych ustaleń, co przekracza granice postępowania kasacyjnego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy - po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że należy uchylić zaskarżoną decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2007 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r.

Sąd zważył, co następuje.

Uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2008r. przez NSA w następstwie wniesionej skargi kasacyjnej powoduje, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną przez sąd drugiej instancji (art. 190 p. p. s. a.).

Powyższe oznacza, że Sąd zawiadomił o toczącym się postępowaniu sądowym jego uczestnika - Skarb Państwa, który reprezentuje Prezydent Miasta P.

Przyczyną uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. było niewyjaśnienie w postępowaniu administracyjnym kwestii właściwej reprezentacji wnioskodawców.

Zważyć bowiem należy że, co podkreślił w swoim wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, przedmiotowe przedsiębiorstwo pod nazwą B. w P. prowadzone było w formie spółki jawnej. Okoliczność ta wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a także z nadesłanej przez Sąd Rejonowy w P. informacji (k. 179), iż spółka ta została zarejestrowana w rejestrze handlowym w dniu [...] września 1922 r., a ujawnionymi w rejestrze wspólnikami są - obecnie już nieżyjący – L. P. i K. P.

Na rozprawie przed WSA w dniu 3 grudnia 2009 r. pełnomocnik organu -wnosząc o oddalenie skargi - stwierdził, iż kwestia udziału w postępowaniu administracyjnym spółki jawnej nie była rozważana. Natomiast uczestnik postępowania M. K. - będąca również kuratorem sądowym L. P. - na rozprawie wyjaśniła, że z treści umowy spółki wynikało, iż w razie śmierci wspólnika w jego miejsce wstępuje osoba wyznaczona spośród spadkobierców. Spadkobierca został wskazany przez wuja w testamencie, a był nim H. P. Z kolei H. P. testamentowo upoważnił do działania w imieniu spółki uczestnika postępowania M. K.. Informacje te nie zostały zamieszczone w Krajowym Rejestrze Sądowym. Spółka nie jest też odnotowana w tym rejestrze, gdyż nie zachował się oryginał umowy spółki. Posiadany przez strony oryginał umowy spółki został zniszczony w trakcie wojny przez Niemców, natomiast w rejestrze handlowym nie ma jego egzemplarza, chociaż musiał być składany, na co zwracał uwagę wuj skarżącej kiedy jeszcze żył.

Powyższe wskazuje w ocenie Sądu na konieczność poczynienia przez organ dodatkowych ustaleń w przedmiocie podmiotu (podmiotów) uprawnionych obecnie do reprezentowania w postępowaniu administracyjnym przedmiotowej spółki jawnej, będącej byłym właścicielem przejętego przez Państwo przedsiębiorstwa.

Z uwagi na powyższe Sąd nie odniósł się do kwestii merytorycznych dotyczących zaistnienia przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności orzeczeń objętych zaskarżoną decyzją i poprzedzającą ją decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p. p. s. a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku zapadło na podstawie art. 152 p. p. s. a., a w pkt 3 - na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p. p. s. a.