Wyrok NSA oz. w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 1909/98
NSA oz. w Szczecinie
Data orzeczenia: 1999-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 19 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 11 poz. 50
law: Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
article: par. 54 ust. 4 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 1995 nr 154 poz. 797
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
Teza: Ryzyko wyboru niewłaściwego /nieuczciwego/ kontrahenta obciąża nabywcę towarów i usług. Nabywca towarów i usług może potrącić tylko podatek uiszczony przez zbywcę. Podatek nieuiszczony obciąża nabywcę choćby był on w dobrej wierze, co nie stoi na przeszkodzie dochodzenia przez niego odszkodowania od zbywcy za poniesioną szkodę.

TEZY

Ryzyko wyboru niewłaściwego /nieuczciwego/ kontrahenta obciąża nabywcę towarów i usług. Nabywca towarów i usług może potrącić tylko podatek uiszczony przez zbywcę. Podatek nieuiszczony obciąża nabywcę choćby był on w dobrej wierze, co nie stoi na przeszkodzie dochodzenia przez niego odszkodowania od zbywcy za poniesioną szkodę.


UZASADNIENIE

Izba Skarbowa decyzją z dnia 15 października 1998 r., wydaną w postępowaniu odwoławczym, utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego z dnia 10 lipca 1996 r., mocą której organ ten określił Andrzejowi C. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym za lipiec 1996 r. w kwocie 5.257 zł zamiast wykazanej w deklaracji VAT-7 kwoty 7.616 zł.

Za podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 2, art. 5, art. 10 ust. 2, art. 19, art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. "a", art. 27 ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./ oraz par. 36, par. 38, par. 54 ust. 4 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (...) /Dz.U. nr 154 poz. 797 ze zm./.

Z dokonanych ustaleń wynika, że podatnik w ewidencji zakupów oraz w deklaracji VAT-7 za czerwiec 1996 r. obniżył podatek należny o podatek naliczony wynikający z faktur VAT z 10 czerwca 1996 r. i z 17 czerwca 1996 r. (...), wystawionych przez Przedsiębiorstwo Zaopatrzenia i Zbytu "P.", w łącznej kwocie 15.793,80 zł. Rezultatem tego odliczenia była nadwyżka podatku naliczonego nad należnym w kwocie 2.359 zł do przeniesienia na następny miesiąc. Tymczasem Urząd Skarbowy ustalił, że ww. faktury zawierają fałszywy numer identyfikacyjny i pochodzą od nieistniejącej firmy, wobec czego, zgodnie z par. 54 par. ust. 4 pkt 1 lit. "a" nie mogły być podstawą odliczenia. W odniesieniu do czerwca 1996 r. wydana została decyzja 12 grudnia 1997r. określająca Andrzejowi C. zobowiązanie podatkowe w kwocie 13.434 zł oraz sankcję.

W konsekwencji Urząd Skarbowy skorygował rozliczenie podatkowe za lipiec 1996 r. wyłączając kwotę 2.359 zł wykazanej nadwyżki podatku naliczonego z czerwca 1996 r. Izba Skarbowa wyjaśniła, że w świetle powołanych przepisów ustawy o VAT oraz rozporządzenia wykonawczego podstawą do odliczenia podatku naliczonego może być jedynie faktura spełniająca szczególne wymagania i wystawiona przez rzeczywiście istniejący podmiot. Odbiorca faktury obowiązany jest wiedzieć z kim zawiera dany kontrakt i sprawdzić prawidłowość faktury pod każdym względem, bowiem ponosi skutki w postaci niemożności odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktury wystawionej przez nieistniejący /podatkowo/ podmiot. Załączone do odwołania oświadczenie Marka K., który zajmował się dostawą towarów od firmy "P.", organ odwoławczy uznał za nie mające znaczenia prawnego, gdyż fizycznie działająca firma, lecz nie figurująca w ewidencji podatników podatku VAT i posługująca się fikcyjnym numerem ewidencyjnym nie jest podatnikiem VAT w rozumieniu ustawy, jest więc podmiotem nieistniejącym podatkowo /fikcyjnym/.

Od decyzji Izby Skarbowej Andrzej C. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jej uchylenia. Skarżący podnosi, że uwzględnił w rozliczeniu podatkowym faktury prawidłowo wystawione przez rzeczywiście istniejącą i działającą jednostkę gospodarczą oraz dotyczące rzeczywiście dokonanych transakcji. Faktyczna i prawna możliwość kontroli zgodności faktur z art. 32 ustawy o VAT i przepisami rozporządzenia ogranicza się do tego czy faktury zawierają wszystkie wymagane informacje. Sprawdzenie rzetelności kontrahenta, a w szczególności czy dopełnił on obowiązku zgłoszenia rejestracyjnego w urzędzie skarbowym, wykracza - zdaniem skarżącego - poza możliwości kupującego, a ponadto obowiązek taki nie wynika z przepisów prawa. W ocenie skarżącego to sprzedający powinien ponieść konsekwencje niedopełnienia swoich obowiązków, a nie kupujący, który w możliwym do spełnienia zakresie sprawdził prawidłowość wystawionych faktur.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 czerwca 1998 r. U 9/97 przewidziane w art. 19 ust. 1 ustawy o VAT prawo podatnika - nabywcy do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony przy nabyciu towarów i usług nie jest prawem samoistnym, lecz jest to prawo warunkowe. Skorzystanie z tego prawa uzależnione jest od tego, czy poprzedni podatnik /sprzedawca/, we wcześniejszej fazie obrotu podatek ten uiścił. Przepisy ustawy o VAT nie przewidują sytuacji, w której nabywca odbiera naliczony na fakturze, a nie zapłacony przez zbywcę podatek. Przyjmujący fakturę w dobrej, czy złej wierze od zbywcy, który nie zapłacił podatku od sprzedanych towarów, nie może liczyć na obniżenie podatku należnego o podatek naliczony przez takiego zbywcę. Ryzyko wyboru niewłaściwego /nieuczciwego/ kontrahenta obciąża nabywcę towarów i usług. Nabywca towarów i usług może potrącić tylko podatek uiszczony przez zbywcę. Podatek nieuiszczony obciąża nabywcę choćby był on w dobrej wierze, co nie stoi na przeszkodzie dochodzenia przez niego odszkodowania od zbywcy za poniesioną szkodę. Przedstawiony wyżej pogląd Trybunału Konstytucyjnego zbieżny jest z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które jednolicie przyjmuje, iż cała filozofia podatku od wartości dodanej polega na tym, że nabywca towarów i usług może potrącić podatek uiszczony przez zbywcę. Jeśli więc zbywca - jak w niniejszej sprawie - nie dokonał zgłoszenia rejestracyjnego w urzędzie skarbowym i nie płacił podatku od sprzedanych towarów i usług, nabywca nie może odliczyć podatku naliczonego nie zapłaconego przez zbywcę. Przepis par. 54 ust. 4 pkt 1 lit. "a " rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r., wyłączający możliwość odliczenia podatku naliczonego na fakturze wystawionej przez nie istniejący podmiot, ma na celu właśnie zapobieżenia sytuacji, w której Skarb Państwa zwracałby wykazany w fakturze podatek mimo, iż podatek ten nie został w rzeczywistości zapłacony.

Z tych wszystkich względów zaskarżona decyzja w pełni odpowiada prawu, a skarga z braku podstaw do uwzględnienia podlega oddaleniu z mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.