Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 914/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 1, par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej k.p.a., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...]. o odmowie umorzenia M. K. należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP oraz odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie 153 283,94 zł.

Organ przyjął następujący stan faktyczny sprawy:

W dniu 20 marca 2009 r. M. K. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należnych za okres od 1 czerwca 2002 r. do 31 stycznia 2006 r. składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 105 170,42 zł, ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 23 151,52 zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 7 675,74 zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz dodatkową opłatą, ewentualnie – o rozłożenie ww. należności na raty. We wniosku wskazała, że zostały spełnione przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko niej przez komornika sądowego, zostało umorzone z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] r. dwie decyzje: nr [...] będącą przedmiotem kontroli sadowej i nr [...], którą umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe w zakresie wniosku odnoszącym się do składek finansowanych w części przez ubezpieczonych.

Decyzją nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie 153 283,94 zł, w tym:

ubezpieczenia społeczne w kwocie 60 273,91 zł za okres 03.2003r., 04.2004r.-10.2006r., odsetek za zwłokę liczonych na dzień 20.03.2009r. w kwocie 27 058,00 zł, kosztów upomnień w wysokości 35,20 zł oraz dodatkowej opłaty w kwocie 10 520,00 zł,

ubezpieczenie zdrowotne za okres 05.2004r.-10.2004r. w wysokości 9 561,72 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 20.03.2009r. w kwocie 4 258,00 zł oraz dodatkowej opłaty w kwocie 2 320,00 zł,

FP i FGŚP za okres 05.2004r.-10.2004r., 12.2004r, 02.2005r.-02.2006r., 04.2006r.-10.2006r. w kwocie 6 957,11 zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień 20.03.2009r. w kwocie 3 069,00 zł oraz dodatkowej opłaty w kwocie 770,00 zł,

odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonego w łącznej wysokości 28 461,00 zł.

Pełnomocnik strony w dniu 15 lipca 2009r. wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy i o uchylenie powyższej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wydanie decyzji o umorzeniu w całości wnioskowanych należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją nr [...] z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek z dnia [...]. nr [...].

Na powyższą decyzję w dniu 28 października 2009r. strona wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 4 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/Łd 1146/09 uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że ZUS nie rozstrzygnął o całości żądania strony skarżącej, to jest nie rozstrzygnął wniosku o rozłożenie na raty posiadanych przez wnioskodawczynię zaległości.

ZUS zaskarżył powyższy wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 czerwca 2011 r. sygn. akt II GSK 661/10 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Łodzi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wyroku NSA uznał, iż Sąd I instancji błędnie ocenił, że zaskarżona decyzja nie rozstrzyga o całości żądania wniosku, bowiem jak wynika z treści decyzji organ jednoznacznie i zupełnie rozstrzygnął sprawę administracyjną z wniosku o umorzenie należności z tytułu zaległych składek, informując dodatkowo skarżącą o stanie sprawy z inicjującego odrębną sprawę wniosku o rozłożenie na raty przedmiotowych należności. Zakład w sentencji decyzji precyzyjnie określił, iż dotyczy ona umorzenia należności, określając jakich należności i jakiego okresu dotyczy odmowa.

Wyrokiem z dnia 16 września 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 781/11 Sąd uchylił zaskarżoną decyzję uzasadniając, że Zakład powinien się odnieść do sytuacji rodzinnej i majątkowej w szerszym zakresie. Przede wszystkim winien wezwać stronę do podania informacji w tym zakresie. Dopiero po otrzymaniu i zweryfikowaniu tych informacji będzie w stanie dokładnie określić sytuację rodzinną oraz majątkową wnioskodawczyni oraz podjąć decyzję w sprawie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej i interes społeczny wyrażający się koniecznością gromadzenia środków na wypłaty osób ubezpieczonych. Jeśli skarżąca nie udzieli odpowiedzi na wezwanie organu do przedstawienia dokładnych informacji o sytuacji w jakiej znajduje się jej rodzina organ będzie uprawniony podjąć decyzję w oparciu o materiał dowodowy dotychczas zebrany w sprawie.

W ponownie prowadzonym postępowaniu ZUS zobowiązał stronę do dostarczenia wypełnionego "oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej", kserokopii oraz oryginałów do wglądu dokumentów wskazanych w załączonym wykazie.

W dniu 2 marca 2012r. M. K. załączyła do akt sprawy następujące dokumenty: kserokopię raportu ZUS RMUA z dnia 10.02.2012r., kserokopię faktury VAT z PGE Obrót S.A. Oddział I z siedzibą w Łodzi z dnia 10.11.2011 r. wystawionej na W. S., kserokopię faktury VAT z Telekomunikacji Polskiej S.A. z dnia 4.01.2012r., kserokopię umowy najmu lokalu mieszkalnego zawartej w dniu 1.10.2008r. pomiędzy K. S. a stroną (oryginał powyższych dokumentów strona przedstawiła do wglądu w dniu 4.04.2012r.), kserokopię rachunku z Pracowni Optycznej w Łodzi z dnia 29.12.2011r. wystawionej na K. K. wraz z kserokopią paragonu na kwotę 288,00 zł z dnia 30.12.2011r., oświadczenie H. K. z dnia 27.02.2012r. o udzielanej comiesięcznie pomocy materialnej w wysokości 600,00 zł, oświadczenie T. K. z dnia 27.02.2012r., kserokopię decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.- G. z dnia [...] (oryginał przedstawiono do wglądu w dniu 4.04.2012r.), pismo z dnia 2.03.2012r., w którym ponownie strona wnosiła o rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto M. K. podała, że jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w A. w Ł. z wynagrodzeniem 1 100,00 zł. Mąż T. K., z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe dzięki wykonywanym drobnym pracom wspomaga gospodarstwo domowe kwotą około 500,00 zł miesięcznie. W utrzymaniu rodziny pomaga również teściowa H. K., która przekazuje 600,00 zł miesięcznie. Uzyskany w ten sposób budżet pokrywa się z niezbędnymi miesięcznymi kosztami prowadzenia gospodarstwa domowego. Oświadczyła również, że ww. dochody pozwalają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Opłacenie należności z tytułu składek będzie miało znaczący wpływ na pogorszenie i tak trudnej sytuacji oraz pozbawi ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej podała wnioskodawczyni podała, że: działalność gospodarcza została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej w kwietniu 2007r., jest mężatką, mieszka w Ł. przy ul. A. 38 m. 10, pracuje w A. na podstawie umowy o pracę w wysokości 1 500,00 zł brutto, nie pobiera renty, ani emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku lub innego świadczenia z urzędu pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, brak środków pieniężnych na rachunku BGŻ, posiada zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli: zaległości podatkowe o w wysokości 9 759,90 zł, które spłacane są w 11 ratach po 50,00 zł, a pozostała należność w jednej racie, zobowiązania wobec Kancelarii Adwokackiej M. G. w wysokości 600,00 zł+ VAT, wierzytelności nie posiada, ponosi stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat: czynsz-500,00 zł, wynajem - 400,00 zł, telefon-150,00 zł, energia - 130,00 zł, ponosi koszty związane z leczeniem-coroczny zakup okularów dla syna 300,00 zł, ponadto ponosi wydatki na żywność - 600,00 zł, dojazdy 150,00 zł oraz inne koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego w kwocie 200,00 zł, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z: mężem T. K. oraz synem K. K.. Jako prognozę wyjścia z kryzysu finansowego zobowiązana wskazała znalezienie lepiej płatnej pracy, o którą jest coraz trudniej ze względu na jej wykształcenie oraz ogólną sytuację na rynku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w sytuacji wnioskodawczyni nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Zdaniem ZUS w sytuacji M. K. nie zachodzą przesłanki do umorzenia zadłużenia na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 3a). Wskazane uregulowania mają charakter zamknięty, co oznacza iż Zakład nie jest uprawniony do swobodnego rozszerzania warunków umorzenia zdefiniowanych przez ustawodawcę. Ciężar udowodnienia wystąpienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek spoczywa na zobowiązanym, dlatego też powołując się na rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. § 3 ust. 1 pkt 1-3, to strona powinna przedstawić dokumentację obrazującą ciężką sytuację materialną lub zły stan zdrowia. Ocenie podlega między innymi dokumentacja dotycząca sytuacji majątkowej i osobistej zobowiązanego, dostarczona przez niego w trakcie trwającego postępowania. Postępowanie dowodowe przeprowadzane jest na podstawie dokumentacji dostarczonej przez stronę oraz zgromadzonej przez Zakład z urzędu. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez Zakład sprowadza się do ustalenia istnienia lub nieistnienia przesłanek określonych w art.28 ust. 2 oraz art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z uwzględnieniem szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wymienionych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Wszystkie te działania mają na celu dokładne ustalenie faktów i dokonanie trafnej ich oceny prawnej, bowiem stan faktyczny stanowi podstawę podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Zastosowanie powyższych kryteriów jest przejawem zasady równego traktowania wszystkich zobowiązanych, niezależnie od przyczyn powstania zadłużenia. Trudności finansowe dłużnika nie mogą bowiem stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. Zakład nie może z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia płatnika z obowiązku opłacania składek, głównie i przede wszystkim z powodu braku majątku lub dostatecznych środków do zrealizowania zaległości. Tak więc umorzenie należności jest wyrazem ostatecznej rezygnacji z określonych kwot, które wolą ustawodawcy, jako powinności publicznoprawne powinny zasilać poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego i traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której zaistnienie uzależnione jest od zaistnienia konkretnych przesłanek.

Organ wskazał, że zadłużenie, które figuruje na koncie wnioskodawczyni, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Należności z tytułu składek nadal są dochodzone w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, a więc nie można stwierdzić braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nawet gdy organ egzekucyjny ustali, że strona nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, to i tak nie oznacza, że zadłużenie zostanie umorzone.

ZUS wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że działalność gospodarczą strona prowadziła do dnia 6.04.2007r. Obecnie zatrudniona jest w A. z wynagrodzeniem w wysokości 1 500,00 zł brutto, 1 111,55 zł netto. Ponadto cyklicznie uzyskuje dochody z tytułu umowy zlecenia w B., których nie wskazała w przedstawionych dokumentach. Zgodnie z ustaleniami w marcu 2012r. osiągnęła z tego tytułu dochód w wysokości 2 950,00 zł brutto, natomiast dochód w styczniu 2012r. wyniósł 2 400,00 zł brutto, a w sierpniu 2011r. wynosił 13 041,00 zł brutto. Mąż, który prowadzi działalność gospodarczą, na utrzymanie gospodarstwa domowego przekazuje 500,00 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawczyni otrzymuje pomoc finansową od rodziny w wysokości 600,00 zł miesięcznie. Z uwagi na powyższe nie można stwierdzić, że rodzina jest pozbawiona środków finansowych na utrzymanie. Na sytuację finansową rodziny składają się dochody wszystkich jej członków prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, a więc jest to również pomoc finansowa, którą rodzina otrzymuje oraz dochody męża. Organ wskazał też, że spłata zobowiązania z tytułu należności w podatkach, które reguluje w ratach po 50,00 zł miesięcznie oraz należności wobec Kancelarii Adwokackiej wskazanych nie jest okolicznością uzasadniającą umorzenie zadłużenia. Wywiązywanie się z innych zobowiązań jest ważne, ale uregulowanie należności wobec ZUS również jest bardzo istotne i nie może być pomijane. Nawet gdyby ZUS umorzył należności, to inni wierzyciele w dalszym ciągu dochodziliby swoich należności. Organ wskazał, że oprócz powyższych zobowiązań wnioskodawczyni nie wykazała zaległości z innego tytułu, co może oznaczać, że inne należności reguluje terminowo. Ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem, zakupem okularów oraz kosztami dojazdu, łącznie około 1405,00 zł nie jest również przesłanką uzasadniającą umorzenie, albowiem nie są to nadzwyczajne lub nieprzewidziane wydatki. Zdaniem ZUS wnioskodawczyni nie udowodniła, że brakuje jej środków finansowych na ten cel. Średnia wysokość dochodów rodziny z okresu 03.2012r.-05.2012r. z przedstawionych dokumentów oraz ustalona w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynosi 3583,34 zł brutto miesięcznie, tj. 3 040,83 zł netto, a dochód dyspozycyjny rodziny wynosi 1 635,83 zł brutto. Średni miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny jest wyższy od minimum socjalnego dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego. ZUS stwierdził, że obecna sytuacja materialna strony nie nosi znamion wyjątkowej. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby ze względów zdrowotnych miała przeciwwskazania do wykonywania pracy zarobkowej lub z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie mogła pozyskiwać dochodów niezbędnych do płacenia należności z tytułu składek.

Ponadto Zakład wskazał, że stan zdrowia syna wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z leczeniem (zakupem okularów), oraz że sytuacja ta powoduje pewne utrudnienia w codziennej egzystencji, jednak strona nie wykazała, że stan zdrowia dziecka uniemożliwia jej wykonywanie pracy i osiąganie z tego tytułu dochodu. Zakład wyjaśnił, że nie kwestionuje i nie bagatelizuje trudności finansowych oraz sytuacji zdrowotnej syna, jednak opłacanie należności z tytułu składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak możliwości jednorazowej zapłaty nie daje podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Jako podmiot prowadzący działalność strona powinna wiedzieć, że zgodnie z przepisami powołanej ustawy osoba prowadząca działalność gospodarczą zobowiązana jest do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania. W okresie prowadzenia działalności wnioskodawczyni powinna zabezpieczać środki na jej funkcjonowanie uwzględniając przy tym wysokość składek. Niepowodzenia finansowe związane z prowadzoną na własną odpowiedzialność działalnością gospodarczą nie stanowią podstawy do umorzenia, lecz są ryzykiem ponoszonym przez przedsiębiorcę. Z uwagi na to, że nie opłaciła należnych składek w ustawowym terminie, to obecnie musi uregulować je wraz z odsetkami za zwłokę.

ZUS wyjaśnił też, że umorzenie zaległości jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, że wnioskodawca nie może uregulować należności z tytułu składek z powodu nadzwyczajnych zdarzeń losowych lub klęsk żywiołowych. Zaległości powstały z uwagi na to, że nie opłacała w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 46 ust. 1 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek zobowiązany jest potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać składki za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Potrącanie składek z wynagrodzenia pracownika i nie odprowadzanie ich do ZUS stanowi naruszenie obowiązujących norm prawa. Niewywiązywanie się z powyższych obowiązków przez pracodawcę stanowi naruszenie obowiązujących norm prawnych i nie może być premiowane umorzeniem należności z tytułu składek. Podejmując rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia należności, Zakład obok interesu strony ma obowiązek uwzględnienia także interesu publicznego, który można rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi zarządza. ZUS jako organ zobowiązany do poboru należności z tytułu składek oraz uwzględniając ich publicznoprawny charakter, a także cele na jakie są one przeznaczone, zobligowany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umorzenia zadłużenia z tytułu składek. Uznanie interesu strony za ważny, powinno wynikać z obiektywnej oceny sytuacji zobowiązanego, a nie z jego własnego przekonania opartego na poczuciu krzywdy, czy nie zrozumienia przez organ jego trudnej sytuacji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa materialnego oraz procesowego: art. 40 § 2 w zw. art. 6 w zw. z art. 8, w zw. z art. 9, w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, podczas, gdy powinny one zostać zastosowane, tj. poprzez pominięcie pełnomocnika skarżącej przy prowadzeniu niniejszego postępowania, w szczególności zebranie materiałów dowodowych z pominięciem pełnomocnika skarżącej i wydanie na ich podstawie zaskarżonej decyzji; art. 107 § i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, podczas, gdy powinny one zostać zastosowane, tj. poprzez sporządzenie niepełnego uzasadnienia prawnego i faktycznego, poprzez przytoczenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji samych przepisów ustawy, bez wyjaśnienia sposobu ich interpretacji, jak również poprzez wadliwe uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji; art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, podczas, gdy powinny one zostać zastosowane, tj. poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia, a w szczególności ogólnikowość powołania się na uznanie administracyjne oraz brak należytego uzasadniania dla przyznania nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym; art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 5) u.s.u.s., w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 3) u.s.u.s., poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, podczas, gdy powinny one zostać zastosowane, tj. poprzez wydanie decyzji odmawiającej umorzenia należności w łącznej kwocie 153 283,94, pomimo spełnienia przez skarżącą przesłanek do ich umorzenia; art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, podczas, gdy powinien on zostać zastosowany, tj. poprzez jego pominięcie przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy.

Pełnomocnik skarżącej wnosił o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., (nr: [...]), oraz o stwierdzenie, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że podnoszony w skardze zarzut pominięcia pełnomocnika skarżącej przy prowadzeniu postępowania administracyjnego nie znajduje uzasadnienia w świetle załączonych dokumentów. Wprawdzie organ przystępując ponownie do rozpoznania niniejszej sprawy wysłał pismo z dnia 2 lutego 2012 r. wzywające do złożenia określonych dokumentów, dowodów, bezpośrednio do skarżącej, ale skarżąca przystąpiła do realizacji wskazanego pisma poprzez złożenie stosownych dokumentów. Następnie Zakład pismem z dnia 31 maja 2012 przesłanym na adres pełnomocnika skarżącej poinformował pełnomocnika, że w wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego została zgromadzona dokumentacja dotycząca sytuacji majątkowej i rodzinnej M. K., oraz że strona ma prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z prawa takiego zarówno sama skarżąca, jak i pełnomocnik działający w jej imieniu nie skorzystali. Następnie na adres pełnomocnika skarżącej została doręczona decyzja nr [...]. Uznać więc należy, że cel ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym, tj. ochrona interesów strony przed skutkami nieznajomości prawa nie został w żaden sposób zagrożony. Strona miała możliwość, przed wydaniem przez organ decyzji uzupełnienia materiału dowodowego, złożenia dodatkowych wyjaśnień i pism.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 107 k.p.a. poprzez sporządzenie niepełnego uzasadnienia prawnego i faktycznego organ wskazał, odnosząc się do podnoszonej w uzasadnieniu skargi okoliczności braku wezwania skarżącej do wyjaśnienia dochodów uzyskiwanych z umowy zlecenia ze Spółką B., że ustalenia co do uzyskiwania przez skarżącą dochodów z realizacji ww. zlecenia zostały dokonane w ramach ustaleń własnych Zakładu w związku ze składaną dokumentacją dotycząca odprowadzanych składek na ubezpieczenia społeczne. Dochody uzyskiwane ze współpracy skarżącej z ww. spółką mają charakter regularny i w miarę podobnej wysokości w rozbiciu na okresy miesięczne. Jednocześnie co do zarzutu interpretacji postanowienia Komornika Sądowego przy Sadzie Rejonowym dla Ł.-W. z dnia [...] r. Zakład wskazał, że w zaskarżonej decyzji organ opisuje szczegółowo poszczególne etapy zakończenia postępowania egzekucyjnego co do poszczególnych składników majątkowych skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012. 270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]. Powyższa decyzja wydana została po uchyleniu poprzedniej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 września 2009 r. sygn. akt III SA/Łd 781/11. Stosownie do treści art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Dz. U. nr 141, poz. 1365).

W myśl art. 28 ust. 1 powołanej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (28 ust. 2).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (28 ust. 3).

W tym miejscu wskazać należy, że decyzja w przedmiocie umorzenia opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznej decyzji, mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, a także czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Podkreśla się zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. 98, poz. 1071 ze zm.) dalej jako k.p.a. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność a Sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

Sąd dokonując oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego i wyprowadzonych z niego konsekwencji prawnych stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał dogłębnej oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego, nie naruszając przepisów postępowania administracyjnego. Wykonał tym samym zalecenia WSA zawartego w wyroku z dnia 16 września 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 781/11.

Organ, wbrew zarzutom skargi, z zachowaniem obowiązujących zasad przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zbadał sytuację materialną wnioskodawczyni i poddał ocenie okoliczności, na które powoływała się strona.

W ocenie Sądu, analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do spostrzeżenia, że stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wyczerpujący. Organ nie przeczy, że sprostanie obciążeniu wymaga znacznego wysiłku, jednakże na obecnym etapie postępowania ocenił, że skarżąca jest w stanie spłacić zadłużenie. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono bowiem, że skarżąca pracuje i osiąga dochód brutto 1500 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i synem. Mąż uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżąca nie podała jaki dochód osiąga mąż oraz nie przedstawiła zaświadczenia o wysokości miesięcznego dochodu męża, mimo że zgodnie z załącznikiem do pisma z dnia 2 lutego 2012 r. była do tego zobowiązana. Natomiast załączyła oświadczenie męża z dnia 27 lutego 2012 r., że miesięcznie dokłada do gospodarstwa 500 zł. W ocenie Sądu, po wezwaniu przez Zakład do przedstawienia sytuacji majątkowej, na skarżącej ciążył obowiązek przedstawienia wszelkich dokumentów pozwalających organowi ocenić sytuację majątkową jej rodziny.

Skarżąca podała też, że korzysta z pomocy H. K., otrzymuje od niej kwotę 600 zł. Za niezasadny uznać należy zarzut skargi dotyczący tego, że organ błędnie przyjął, iż pomoc od teściowej jest pomocą cykliczną. Z oświadczenia teściowej H. K. z dnia 27 lutego 2012 r. wynika bowiem, że comiesięcznie udziela synowej pomocy w wysokości 600 zł.

Podkreślić należy, że skarżąca nie wykazała w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej z dnia 2 marca 2012 r. swoich dochód z tytułu umowy zlecenia w Spółce B.. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego błędnego przyjęcia przez organ, że dochody z umowy zlecenia w Spółce B. skarżąca osiąga cyklicznie oraz że organ nie wezwał skarżącej do wyjaśnienia ww. okoliczności, tylko a priori przyjął, że dochody te są cykliczne, stwierdzić należy, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. To na skarżącej ciążył bowiem obowiązek prawidłowego udokumentowania swojej sytuacji majątkowej, do czego została prawidłowo zobowiązania przez organ. Skoro skarżąca w ogóle nie ujawniła powyższego dochodu, to organ dokonał własnych ustaleń.

W ocenie Sądu, Zakład prawidłowo wyjaśnił dlaczego odmówił skarżącej umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przypomnieć też należy, że zgodnie z tym przepisem organ może umorzyć dług, ale nie ma obowiązku jego umorzenia. Wprawdzie skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, ale jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę i osiąga z tego tytułu stały dochód oraz osiąga dochód z umowy zlecenia. Ponadto pozostaje z mężem we wspólnym gospodarstwie domowym, a mąż posiada stały dochód. Uzyskiwanie w gospodarstwie domowym skarżącej comiesięcznego dochodu przemawia za odmową wydania na jej rzecz, niewątpliwie uznaniowej w swym charakterze, decyzji na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem Sądu, na rozstrzygniecie organu nie miało istotnego wpływu błędne wskazanie przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej przez komornika sądowego nie zostało zakończone. Z akt sprawy wynika bowiem, że w ramach prowadzonej egzekucji Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Ł. W., po dokonaniu sprzedaży prawa do lokalu mieszkalnego, przekazał na konto ZUS kwotę 43 717. Natomiast postanowieniem z dnia [...] r. komornik umorzył postępowanie egzekucyjne wobec bezskuteczności egzekucji. zauważyć jednak należy, że zakończenie postępowania egzekucyjnego poprzez jego umorzenie wobec bezskuteczności egzekucji nie oznacza, że ZUS ma obowiązek umorzyć dług. W szczególności, gdy ustalona w toku postępowania administracyjnego sytuacja materialna zobowiązanej nie daje do tego podstaw.

Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umorzenia, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, określił w drodze rozporządzenia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne).

Z mocy § 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zgodnie zaś z pkt 3 § 3 umorzenie może nastąpić z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonana przez organ analiza sytuacji finansowej skarżącej, szczegółowo przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w ocenie organu daje podstawy do przyjęcia, że miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącej i jej męża, po odliczeniu wydatków, powoduje, że sytuacja materialna rodziny jest trudna. Jednakże sytuacja ta nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w ratach o dowolnej wysokości lub poprzez zawarcie układu ratalnego.

Zdaniem Sądu, ww. stanowisko organu jest prawidłowe. Za powyższym przemawia również to, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, nie pobiera zasiłku lub innego świadczenia z urzędu pracy. Skarżąca oraz jej mąż osiągają dochód, rodzinie pomaga teściowa. Wobec powyższego opłacenie należności z tytułu składek w ratach nie pozbawiłoby zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Argumentem przemawiającym za odmową umorzenia należności na podstawie § 3 pkt 3 powołanego rozporządzenia jest zaś to, że skarżąca wprawdzie ponosi wydatki związane z leczeniem, tj. corocznym zakupem okularów dla syna, jednakże powyższe nie stanowi przeszkody w uzyskiwaniu przez skarżącą dochodu umożliwiającego opłacanie należności. A zatem nie może stanowić przesłanki umorzenia należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia).

Za nieuzasadniony należy uznać zarzut skargi dotyczący nieuwzględnienia przez organ interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Wskazać należy, że za ustaleniem czy w danym przypadku występuje ważny interes zobowiązanego przemawiający za umorzeniem zobowiązania z tytułu ubezpieczenia społecznego, winny przemawiać określone zobiektywizowane wartości, społecznie akceptowalna hierarchia tych wartości, a nie subiektywne odczucia zobowiązanego. Uznanie interesu strony za ważny powinno wynikać z obiektywnej oceny sytuacji zobowiązanego, a nie z własnego przekonania strony opartego na poczuciu krzywdy, czy nierozumienia przez organ trudnej sytuacji faktycznej. Niewątpliwie, za słuszny interes zobowiązanego należy uznać także zobiektywizowaną sytuację ekonomiczną, wysokość uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków, posiadany majątek.

Z akt administracyjnych wynika, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącą na okoliczność jej sytuacji finansowej. Przeprowadził również szczegółowe postępowanie wyjaśniające dotyczące ww. okoliczności. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Brak zatem uzasadnienia dla zarzutu naruszenia art. 11 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Wskazać należy, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma wyjątkowy charakter, albowiem zasadą jest ich regulowanie, co ponad wszelką wątpliwość koresponduje z interesem społecznym. Organ administracji publicznej uwzględnił w pełni zobiektywizowane kryteria oceny spraw tego rodzaju, ze wskazaniem na sytuację osobistą, rodzinną i majątkową strony, w tym również na źródło oraz okres powstania zaległości w opłacie składek - działalność gospodarczą prowadzona przez skarżącą.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 6, 8, 9 i 10 § 1 k.p.a. przypomnieć należy, że zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a., jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi.

Wprawdzie w niniejszej sprawie, w toku postępowania wyjaśniającego, prowadzonego po wyroku WSA z dnia 16 września 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 781/11, ZUS wezwał skarżącą, a nie jej pełnomocnika do dostarczenia stosownych dokumentów oraz oświadczenia o stanie rodzinnym oraz o sytuacji materialnej, a więc doszło do naruszenia art. 40 § 2 k.p.a. Jednak fakt wezwania w dniu 31 maja 2012 r., przed wydaniem zaskarżonej decyzji z dnia 8 sierpnia 2012 r., pełnomocnika skarżącej do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, powoduje, że ww. naruszenie nie wywołało dla strony ujemnych skutków. Powyższe uchybienie nie mogło więc mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko takie mogłoby stanowić podstawę do uwzględnienia skargi. Ponadto zaskarżona decyzja ZUS została prawidłowo doręczona pełnomocnikowi skarżącej, umożliwiając wniesienie skargi do sądu w wyznaczonym terminie.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnej oceny dowodów. Odmawiając umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie mieści się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowuje proporcje pomiędzy ważnym interesem strony i interesem społecznym. Dokonano oceny sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącej, odniesiono się do jej rzeczywistych dochodów i potrzeb.

W sytuacji więc, gdy organ wszechstronnie rozważył i ocenił wszystkie aspekty faktyczne i prawne i w wyniku tej oceny podjęta została decyzja mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej niezgodności z prawem.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.

e.o.