Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 815/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie AWSA Wojciech Jakimowicz AWSA Janusz Kasprzycki ( spr.) Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 r. w sprawie ze skargi C. S. i I. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji, II. zasądza od Wojewody M. na rzecz skarżących C. S. i I. K. kwotę 285 zł. ( dwieście osiemdziesiąt pięć złotych ) tytułem zwrotu koszt postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2003 r., znak:[...], wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. Nr 46 poz. 543, zwanej dalej ustawą

o gospodarce nieruchomościami) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U.

z 1980 r., Nr 9 poz. 26 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) Starosta po rozpatrzeniu wniosku C. S. i I. K. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości odmówił zwrotu części działek nr 63/16, nr 63/21, nr 63/23, nr 63/24, nr 63/25, nr 63/26, nr 63/27 położonych w K. – os. C., w granicach wywłaszczonych parcel gruntowych położonych w byłej gminie katastralnej K. oznaczonych: l. kat. 334/1 o po w. 3095 m2, l. kat. 334/3 o pow. 542 m2, l. kat. 327 o pow. 94 m2, l. kat. 326 o pow. 158 m2, l. kat. 326/2 o pow. 643 m2, l. kat. 330 o pow. 623 m2 i l. kat. 331 o pow. 216 m2, wszystkie objęte liczbą wykazu hipotecznego Lwh [...] C. oraz l. kat. 325 o pow. 7898 m2 objętej Lwh [...] C. położonej w gminie katastralnej K. - na rzecz C. S. i I. K.

W uzasadnieniu tej decyzji Starosta K. wskazał, iż pismem z dnia

[...] 2002 r. C. S. wystąpiła do Ministra Gospodarki z wnioskiem dotyczącym roszczenia z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonej w K. - os. C., należącej do jej matki H. B. W dniu [...] 2002 r. pismem Wojewody, znak:[...], przedmiotowy wniosek został przekazany do Starosty K. celem rozpoznania według właściwości. W odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] 2002 r , znak: [...] o jednoznaczne sprecyzowanie zgłoszonego roszczenia, wnioskodawczyni C. S. wystąpiła o zwrot nieruchomości położonej w byłej gminie katastralnej C. objętej Lwh [...],[...] i[...].

Starosta ustalił, że roszczenie wnioskodawczyni, do którego przyłączyła się następnie I. K., dotyczy zwrotu nieruchomości położonych w byłej gminie katastralnej C. objętych liczbami wykazu hipotecznego: Lwh[...], Lwh [...] i Lwh [...], które orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Społeczno-Administracyjny, znak:[...], z dnia [...] 1951 r. zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na cele budownictwa przemysłowego.

Organ I instancji wyjaśnił, iż podstawą do wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości były przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu

i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Parcele objęte Lwh [...] w całości stanowiły własność H. B., parcele objęte Lwh [...] stanowiły współwłasność po 1/2 części H. B. i M. J. natomiast współwłaścicielami parcel objętych Lwh [...] były H. B. w 1/2 części i S. B. w 1/2 części.

Na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w C. (sygn.[...]) z dnia [...]1972 r. i postanowienia Sądu Rejonowego dla K. (sygn.[...]) z dnia [...] 2000 r. spadek po zmarłej H. B. nabyły C. S. i I. K. po 1/2 części.

W dniu [...] 2002 r. wnioskodawczynie ograniczyły roszczenie i wystąpiły

o zwrot parcel gruntowych l. kat. 334,l. kat. 326/2, l. kat.330, l. kat.327, l. kat.326/3,

l. kat. 331 i l. kat. 325 objętych Lwh [...], które ich zdaniem stanowiły poprzednio w całości własność H. B.

Organ I instancji wskazał, iż jak wynika z treści orzeczenia z dnia [...] 1951 r. (znak: [...]) na rzecz Skarbu Państwa zostały wywłaszczone m.in. parcele gruntowe położone w byłej gminie katastralnej C., objęte liczbą wykazu hipotecznego: Lwh [...] oznaczone: l. kat. 334/1 o pow. 3095 m2, l. kat. 334/3 o pow. 542 m2, l. kat. 327 o pow. 94 m2, l. kat. 326 o pow. 158 m2, l. kat. 326/2 o pow. 643 m2, l. kat. 330 o pow. 623 m2 i l. kat. 331 o pow. 216 m2 oraz cały dom mieszkalny o 20 ubikacjach. Parcele te oraz dom mieszkalny w całości stanowiły własność H. B. Natomiast wymieniona we wniosku parcela l. kat. 325 o pow. 7898 m2 b. gm. kat. C., także została wywłaszczona wymienionym wyżej orzeczeniem z [...] 1951 r. (kompleks IV poz. 28), lecz objęta była liczbą wykazu hipotecznego Lwh [...] i stanowiła współwłasność H. B. i M. J. ze po 1/2 części.

Organ dodał, iż wymienione wyżej parcele gruntowe w operacie ewidencji gruntów dla gminy K. odpowiadają częściom działek ewidencyjnych oznaczonych nr: 63/16, 63/21, 63/23, 63/24, 63/25, 63/26 i 63/27 położonych

w K. - os. C. gmina K. Działki te w dniu 1 stycznia 1998 r. nie pozostawały we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego ze względu na ustanowione na nich prawo użytkowania wieczystego osoby trzeciej. Organ ustalił powyższe na podstawie odpisów z ksiąg wieczystych: Kw [...], Kw [...], Kw [...] i Kw [...], prowadzonych dla wymienionych wyżej działek ewidencyjnych, wydanych przez Sąd Rejonowy dla K. Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w K. w dniu [...] 2002 r. oraz treści umowy przenoszącej użytkowanie wieczyste i własność budynków (Rep. [...]) z dnia [...] 1996 r. i wypisu z rejestru gruntów dla gminy K.

Organ I instancji stwierdził, iż przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 46 póz. 543) przewiduje, iż roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje,

jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 1 stycznia 1998 r.), nieruchomość została sprzedana lub oddana w wieczyste użytkowanie osobie trzeciej a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Starosta wskazał, że z poczynionych ustaleń wynika, iż wnioskowane do zwrotu nieruchomości w dniu 31 grudnia 1997 r. pozostawały w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej, a prawa te zostały ujawnione w księgach wieczystych. Osoba trzecia, która nabyła prawo do nieruchomości jest chroniona rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, a byłemu właścicielowi, zgodnie z treścią cytowanego wyżej przepisu, nie przysługuje prawo ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Organ I instancji wskazał również na treść art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem

o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, zawiadamiając o tym właściwy organ.

W przedmiotowej sprawie ustalono, iż wnioskowana do zwrotu parcela gruntowa l. kat. 325 o po w. 7898 m2 objęta liczbą wykazu hipotecznego Lwh [...] byłej gminy katastralnej C. stanowiła współwłasność H. B. i M. J. po 1/2 części.

Organ wyjaśnił, iż pismem z dnia [...] 2002 r. poinformowano pełnomocnika wnioskodawczyń, że w przypadku, gdy przedmiotem żądania zwrotu jest nieruchomość stanowiąca w dacie wywłaszczenia współwłasność kilku osób, to każdy

z poprzednich współwłaścicieli lub ich spadkobierców jest w takiej sprawie stroną postępowania administracyjnego, a ewentualny zwrot nieruchomości lub jej części może nastąpić tylko za zgodą tych osób. Zatem, w przekonaniu organu I instancji, złożony wniosek należało uzupełnić poprzez dołączenie się do niego wniosku M. J. lub, w przypadku jej śmierci, wszystkich jej spadkobierców.

Jednakże pełnomocnik wnioskodawczyń w piśmie złożonym w Starostwie w K. w dniu [...] 2002 r., w ocenie organu, podtrzymał zgłoszone roszczenie o zwrot parceli l. kat. 325 byłej gminy katastralnej C., nie uzupełniając wniosku wymaganymi dokumentami.

Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, iż złożenie wniosku o zwrot nieruchomości jedynie przez spadkobierców jednego z poprzednich współwłaścicieli stanowi negatywną przesłankę do orzekania o jej zwrocie i musi prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Odwołanie od powyższe decyzji złożyły C. S. i I. K., zastępowane przez pełnomocnika. Wniósł on o uchylenie decyzji organu I instancji w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o zwrocie nieruchomości na rzecz wnioskodawczyń. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przez organ I instancji art. 7 i 77

k.p.a., nie przeprowadzenie wizji lokalnej w terenie oraz ewentualnie naruszenie art. 97

§ 1 pkt 4 k.p.a. przez zaniechanie zawieszenia postępowania do czasu uzyskania rozstrzygnięć w przedmiocie usunięcia użytkowania wieczystego. Podniósł, iż wywłaszczone byłe parcele l. kat. 334, 327, 326, 326/2, 330, 331 objęte Lwh [...] C. do chwili obecnej znajdują się w takim samym stanie jak w chwili wywłaszczenia. Przed wywłaszczeniem stanowiły teren dla zlokalizowanego na nim dużego budynku wybudowanego przez II wojną przez rodziców odwołujących się, mającego być przeznaczonym na pensjonat. Teren ten do chwili obecnej nie został niczym zabudowany. Pełnomocnik wskazał także, iż przedmiotowe nieruchomości wywłaszczone zostały, zgodnie z orzeczeniem o wywłaszczeniu z dnia [...] 1951 roku na cele budownictwa przemysłowego. Zwrócił uwagę na unormowanie przepisu art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wskazując, iż

w świetle tego przepisu nieruchomości wywłaszczone powinny im być bezsprzecznie zwrócone. Dodał, iż obszar wywłaszczony stanowi obecnie część działki 63/24 o powierzchni 72 ary objętej Kw [...] oraz nieznaczną część działki nr 63/25 o pow. 16.2900 ha objętej

Kw [...]. Na tej działce znajduje się wspomniany budynek, który miał być pensjonatem rodziców odwołujących się. Zarzucił, iż organ I instancji powinien przeprowadzić wizję w terenie gdyż w ten sposób stwierdziłby, że teren objęty byłym Iwh [...] ewidentnie nadaje się do zwrotu na podstawie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stwierdził, iż w takiej sytuacji organ I instancji powinien był postąpić zgodnie z normą zawartą w art. 240 k.c. oraz art. 33 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto wskazał, iż organ I instancji mógł na podstawie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. stwierdzić wygaśnięcie decyzji o ustanowieniu użytkowania wieczystego na rzecz spółki C. Sp. z o.o. W ocenie pełnomocnika organ I instancji uchylił się od rozpoznania sprawy ograniczając się jedynie do zebrania kilku dokumentów. W odwołaniu wskazano również, iż wnioskodawczynie wystąpiły o rozwiązanie użytkowania wieczystego oraz zarzucono, iż organ I instancji powinien rozwiązać użytkowanie wieczyste nawet bez tego wniosku. Zdaniem pełnomocnika odwołujących się zachodziły podstawy do zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Odwołanie to nie zostało uwzględnione. Decyzją z dnia [...] 2003 r., znak:[...], wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda po przytoczeniu przebiegu dotychczasowego postępowania, wskazał, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei stosownie do przepisu art. 229 ustawy roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione

w księdze wieczystej. Organ odwoławczy stwierdził zatem, iż w kontekście cytowanych przepisów, na Skarbie Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Obowiązek ten znosi jednak przepis art. 229 ustawy w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie jest już w dniu 1 stycznia 1998 r. właścicielem nieruchomości albo też nie włada tą nieruchomością, gdyż oddana ona została w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej ( tzn. innemu podmiotowi niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego ), a prawa te zostały ujawnione przed 1 stycznia 1998 r. w księdze wieczystej. Organ wskazał w tym przedmiocie na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt II SA/Kr 1893/01 nie publik.). Organ II instancji wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie wnioskowane do zwrotu przez C. S. i I. K. parcele gruntowe objęte Lwh[...], a wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] 1951 r. (nr[...]) tj.: l. kat. 334/1, l. kat. 334/3, l. kat. 327,l. kat. 326, l. kat. 326/2, l. kat. 330,

l. kat. 331 stanowią obecnie części działek nr 63/24, nr 63/25. Organ odwoławczy wskazał, iż powyższe ustalenia poczyniono na podstawie zgromadzonej w sprawie przez organ I instancji dokumentacji geodezyjnej oraz akt archiwalnych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Urząd Spraw Wewnętrznych dotyczących wywłaszczenia nieruchomości w gminie katastralnej C., C., N., Ż. z przeznaczeniem na rozbudowę Zakładów Wapienniczych. Organ II instancji dodał, iż chociaż działki te stanowią własność Skarbu Państwa to nie pozostają w jego władaniu. Obciążone zostały bowiem ustanowionym na nich prawem wieczystego użytkowania na rzecz osoby trzeciej tj. Kopalni Wapienia w C., a wpis tego prawa ujawniony został w księgach wieczystych przed dniem 1 stycznia 1998 roku, tzn. istniał on w chwili wejścia w życie ustawy. Ustaleń tych dokonano na podstawie wypisów z ksiąg wieczystych Kw Nr [...] oraz Kw Nr [...] prowadzonych dla wyżej wymienionych działek ewidencyjnych wydanych przez Sąd Rejonowy dla K. Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych

w K. w dniu [...] 2002 roku (Dz. Odp.[...], Dz. Odp.[...]) oraz umowy przenoszącej użytkowanie wieczyste i własność budynków Rep. A. Nr [...]

z [...] 1996 roku. Organ odwoławczy wskazał, iż z tego powodu zatem, roszczenie o zwrot wnioskowanych nieruchomości nie przysługuje i słusznie organ pierwszej instancji odmówił zwrotu tych nieruchomości.

W kwestii żądania zwrotu wywłaszczonej parceli gruntowej l. kat. 325 objętej Lwh [...] stanowiącej w dniu wywłaszczenia współwłasność H. B. w 1/2 części i M. J. w 1/2 części, wchodzącej obecnie w skład działek nr 63/16, nr 63/26, nr 63/21, nr 63/27, nr 63/23, nr 63/24 organ II instancji stwierdził, iż orzeczenie przez organ I instancji o odmowie zwrotu również jest zasadne. Wskazał, iż przesłanką odmowy zwrotu tej nieruchomości jest wystąpienie o jej zwrot tylko przez spadkobierców jednego z poprzednich współwłaścicieli. Stosownie bowiem do przepisu art. 136 ust. 3 ustawy, ewentualny zwrot tej nieruchomości może nastąpić wyłącznie na wniosek wszystkich współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Organ odwoławczy dodał, iż pełnomocnik wnioskodawczyń został nawet o wymogu tym pouczony pismem z dnia 23 września 2002 roku.

Zarzut niezawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu uzyskania rozstrzygnięć w przedmiocie usunięcia użytkowania wieczystego organ II instancji uznał za bezzasadny. Wskazał, iż zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy

i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przepis ten, dotyczy zatem zagadnienia wstępnego wymaganego przepisem prawa tj. takiego, którego treść wiązać będzie organ rozpoznający sprawę główną. Tymczasem w chwili złożenia wniosku o zwrot z mocy art. 229 ustawy

o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot nieruchomości oddanych

w użytkowanie wieczyste nie przysługiwało wnioskodawczyniom.

Z tego samego powodu organ II instancji ocenił jako bezzasadne czynienie ustaleń, co do zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia poprzez przeprowadzanie oględzin nieruchomości. Organ odwoławczy wskazał na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia 1998 roku (Sygn. akt IV SA 615/97 (nie publik.)), w myśl którego podstawowym zagadnieniem, które należy wyjaśnić przed stwierdzeniem, że dana nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu, jest ustalenie aktualnego stanu prawnego nieruchomości. Jest to istotne w każdej tego typu sprawie, gdyż zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego

i Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrotowi mogą podlegać tylko te nieruchomości, które pozostają we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z tym poglądem, nie mogą więc podlegać zwrotowi nieruchomości wywłaszczone, które stały się zbędne na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu, jeżeli zostały sprzedane lub oddane w użytkowanie wieczyste (wyrok NSA z 27 czerwca 1991 r. SA/Ka 60/91, OSP 1993/7-8/147, uchwała SN z dnia 22 grudnia 1993 r., PUG 1994 r. nr 7-8, wyrok SN z dnia 12 maja 1994 r. III ARN 22/94, Zb. Urz. 1994/7/108).

W przedmiocie zarzutu naruszenia przez organ I instancji art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez uchylanie się od wnikliwego rozpoznania sprawy i ograniczenie się jedynie do zebrania kilku dokumentów organ odwoławczy zważył, iż z przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a. wynika, iż postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, czyli że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Stosownie zaś do art. 78 § 1 k.p.a. organ zobowiązany jest również przeprowadzić dowody wskazane przez stronę. Tymczasem w postępowaniu toczącym się przed organem I instancji od marca 2002 roku wnioskodawczynie reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika

z uprawnienia tego nie skorzystały. Organ wskazał na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 1997 roku ( sygn. akt I SA/Gd 1144/97, LEX nr 31868 ), w którym Sąd stwierdził, iż w sytuacji, gdy strona prawidłowo jest reprezentowana przez pełnomocnika, a zwłaszcza gdy nie można stwierdzić, aby pełnomocnik działał na szkodą swojego mocodawcy, to skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań - tak pozytywne jak i negatywne - obciążają reprezentowanego.

Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego

Ośrodka Zamiejscowego w K. złożyły C. S.

i I. K. reprezentowane przez pełnomocnika - radcę prawnego, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatowego w K. z dnia [...] 2003 r., znak: [...] oraz zasądzenie od Wojewody na rzecz skarżących kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił on naruszenie art.7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 33 ust.3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Imieniem skarżących zarzucił, iż organ odwoławczy nie rozpoznał wszystkich zarzutów odwołania. Nie została bowiem rozważona możliwość rozwiązania użytkowania wieczystego na zasadach art. 240 kc i art. 33 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami z uwagi na niezabudowanie gruntu w wyznaczonym terminie. Wskazał, iż na wniosek skarżących wszczęte zostały postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji oraz o rozwiązanie użytkowania wieczystego. Oba postępowania nie zostały zakończone do chwili wydania decyzji przez organ II instancji. Tymczasem ich wynik ma znaczenie dla sprawy o zwrot nieruchomości, bowiem w przypadku ustania użytkowania wieczystego na przedmiotowych nieruchomościach nie było by już przeszkody do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Zatem, zdaniem skarżących, wskazane było zawieszenie postępowania o zwrot wywłaszczonych nieruchomości do czasu zakończenia postępowań dotyczących użytkowania wieczystego. Tym samym, organ orzekający, odmawiając zawieszenia postępowania administracyjnego naruszył art. 97§ 1 pkt 4 k.p.a. Ponadto zarzucił, iż nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy np. w jaki sposób grunt jest użytkowany, jakie są jego składniki, jaka zabudowa. Powyższe ustalenia mogły zostać poczynione podczas przeprowadzania wizji lub w drodze dowodu

z dokumentacji architektoniczno budowlanej lub też zwrócenie się o to do użytkownika wieczystego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Organ II instancji ponownie przedstawił treść art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazując, iż wskutek oddania części działek, a to o nr 63/24

i 63/25 w użytkowanie wieczyste Kopalni Wapienia w C. nie jest możliwe dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organ wskazał ponadto, iż przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami uniezależnia rozstrzygnięcie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości od rozstrzygnięcia w kwestii zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zdaniem organu odwoławczego weryfikacja możliwości rozwiązania prawa użytkowania wieczystego nie może być przedmiotem postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości. Odmowę zwrotu działek o nr: 63/16, 63/21, 63/23, 63/24, 63/26, 63/27 organ odwoławczy ponownie uzasadnił brakiem wniosku o zwrot pochodzącego od wszystkich uprawnionych osób, gdy tymczasem brak takiego wniosku stanowi negatywną przesłankę wydania decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie bowiem z przytoczonym przez organ II instancji wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] 1995 roku orzeczenie zwrotu nieruchomości jedynie na rzecz jednego ze współwłaścicieli – bez zgody oraz udziału w postępowaniu pozostałych współwłaścicieli powodowałoby, iż decyzja taka zostałaby wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Również pozostałe zarzuty skargi organ II instancji uznał za niezasadne wskazując, iż skarżące nie złożyły żadnego wniosku o przeprowadzenie dowodu, a art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje konieczności rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.).

W świetle art. 1 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, w tym w zakresie - legalności decyzji administracyjnych ( art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie

z art. 134 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, dlatego też kontroli legalności dokonują również z urzędu.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale nie do końca z przyczyn w niej wywiedzionych.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie był art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu

wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamiając

o tym właściwy organ.

Przepis art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami określa okoliczności stanowiące o zbędności nieruchomości jako przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Uprawnienie poprzedniego właściciela do żądania zwrotu nieruchomości jest wyłączone mimo istnienia przesłanki z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami w przypadku zaistnienia negatywnej przesłanki przewidzianej

w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Rozpatrując sprawę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, oznaczonych

l. kat. 334/1, 334/3, 327, 326, 326/2, 330, 331, objętych Lwh [...] oraz działki l. kat. 325, objętej Lwh [...] obowiązkiem organów było w pierwszym rzędzie dokonanie zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, któryby odzwierciedlał prawdziwy obraz sprawy, a następnie jego rozpatrzenie, w myśl postanowień art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Przede wszystkich zgromadzone w niniejszej sprawie dokumenty w postaci: kopii aktów notarialnych umów sprzedaży, map uzupełniających podziału, postanowienia Sądu Rejonowego w K., Wydział Ksiąg Wieczystych; Dzkw [...] o założeniu księgi wieczystej, odpisów z księgi wieczystej, orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej o wywłaszczeniu z 5 czerwca 1951 r.,

L: [...], wyrysu z mapy ewidencyjnej, nie pozwalają na pełne i pewne ustalenie, że żądane do zwrotu parcele gruntowe są tożsame z działkami oznaczonymi nr 63/16, nr 63/21, nr 63/23, nr 63/24, nr 63/25, nr 63/26, nr 63/27 położonych w K. – os. C.

Mimo wezwań o uściślenie wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości organy orzekające w dalszym ciągu w sposób jednoznaczny nie ustaliły, których to działek spadkobierczynie ich poprzedniej właścicielki domagają się zwrotu.

Organy administracji uznały natomiast, że skoro w piśmie pełnomocnika skarżących, które wpłynęło do Starostwa Powiatowego w K. w dniu [...] 2002 r. znalazła się wśród wymienionych działka nr 325 wchodząca

w skład Lwh [...], to domagają się one zwrotu nie tylko nieruchomości objętych Lwh [...] ale i Lwh [...], do czego wymagany byłby wniosek nie tylko skarżących ale również i M. J. lub jej następców prawnych.

Istotnie, we wzmiankowanym wyżej piśmie pełnomocnika wnioskodawczyń znalazła się jako wymieniona działka oznaczona nr 325, która w świetle dokumentów pozostawała we współwłasności H. B. – matki wnioskodawczyń i M. J. po 1/2 części, to jednak pełnomocnik wnioskodawczyń wyraźnie w tym piśmie określił, że domagają się one zwrotu działek o liczbie wykazu hipotecznego Lwh 147, w której skład wchodziły działki wymieniając je z numeru, w tym wspomnianą już działkę nr 325.

Z dokumentów wynika, że działka nr 325 nie wchodziła jednak w skład nieruchomości oznaczonej Lwh [...] lecz Lwh [...]. Należało zatem zwrócić się do pełnomocnika skarżących o wyjaśnienie tych kwestii, a nie na tej podstawie opierać decyzję odmowną. Przypomnieć należy, że to strona rozporządza swoim prawem – żądania zwrotu określonych działek. W tym nie może zastępować jej organ i to

w taki sposób, iż z przyczyn być może błędnego określenia działek wchodzących

w skład nieruchomości oznaczonej Lwh [...] wyciąga w stosunku do podmiotów żądających zwrotu działek negatywne konsekwencje.

Sąd nie podziela stanowiska organów orzekających, że istnienie w tym przypadku prawa wieczystego użytkowania i ujawnienia jego wpisu w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998 r. było bezwzględną przeszkodą do wydania pozytywnej decyzji o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości.

Trzeba bowiem podkreślić, iż w niniejszej sprawie na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami

i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) doszło do nabycia

z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Kopalnię Wapienia

w C. prawa użytkowania wieczystego dz. nr 63/13. decyzję tą następnie zmieniono za zgodą stron m. in. w pkt 1 w ten sposób, że doszło do nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego, stanowiącego własność Skarbu Państwa, składającego się z działek: nr 63/21, 63/22, 63/23, powstałych z podziału działki nr 63/13.

Z kolei z aktu notarialnego z [...] 1996 r. wynika, iż doszło do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego i własności budynków.

W związku z powyższym po jednoznacznym ustaleniu, że żądane do zwrotu działki odpowiadają działkom oznaczonym nr 63/16, 63/21, 63/23, 63/24, 63/25, 63/26, 63/27 obowiązkiem organów było rozważenie wobec których z nich ustanowienie prawa wieczystego użytkowania, a następnie jego przeniesienie, stanowi ewentualnie przeszkodę w wydaniu orzeczenia o ich zwrocie.

"Należy przyjąć – jako generalną zasadę postępowania w takich przypadkach – że wydanie negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego jest możliwe wówczas, gdy w drodze dostępnych środków prawnych przeszkoda ta nie została usunięta."

W odniesieniu do wszystkich decyzji może chodzić o rażące naruszenie art. 47 ust. 4 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a następnie art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli użycie nieruchomości na inne cele niż określone w decyzji o jej wywłaszczeniu, istniało w momencie właściwym dla ustalenia stanu faktycznego

i prawnego sprawy, która tą decyzją – ustanawiająca lub stwierdzająca nabycie użytkowania wieczystego – została rozstrzygnięta (por. T. Woś w: Wywłaszczenie

i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s. 232.).

W odniesieniu do decyzji stwierdzających nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 2, 2a, 2e i 2f ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości może wchodzić w grę zarzut naruszenia postanowień art. 2 ust. 1 media parte w/w ustawy, który stanowi, że przewidziane

w tym przepisie możliwości wywłaszczenia określonych podmiotów nie mogą naruszać interesu osób trzecich, którymi na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami są poprzedni właściciel lub jego spadkobierca.

Starosta Krakowski jako organ właściwy do orzekania w I instancji zobligowany był do ustalenia przesłanek z art. 136 ust 3 i z art. 137 ust. 1 ustawy

o gospodarce nieruchomościami.

Nie może być akceptowana taka praktyka organów, że stwierdzając ustanowienie prawa wieczystego użytkowania organ administracji bez ustalenia przesłanek z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. co do jej zbędności na cel wywłaszczeniowy, wydają decyzję odmawiającą jej zwrotu. Postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości winno być, na podstawie art. 97 § 4 k.p.a. zawieszone do czasu zakończenia sporu dotyczącego przedterminowego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego lub stwierdzenia nieważności decyzji o stwierdzeniu nabycia lub oddania nieruchomości

w użytkowanie wieczyste oraz powinny być podjęte właściwe czynności w celu usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania ( art. 100 § 1 k.p.a.).

Zaznaczyć jednak należy, że nie można traktować jako nie istniejącej decyzji o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 2, 2a, 2e i 2f ustawy zmieniającej ustawę o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Dopóki decyzja taka istnieje i nie zostanie pobawiona mocy obowiązującej, to decyzja orzekająca o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości powodowałaby stan sprzeczności z prawem. Oznaczałoby to stan, w którym prawo wieczystego użytkowania istniałoby na nieruchomości niestanowiącej własności Skarbu Państwa i jednostki samorządu terytorialnego, co byłoby niedopuszczalne

w świetle art. 232 k.c. skutkiem tego byłoby istnienie w takiej decyzji wady powodującej jej nieważność.

W takim stanie rzeczy po ustaleniu powyższych okoliczności, mając na względzie istnienie decyzji o nabyciu z mocy prawa wieczystego użytkowania przy jednoczesnym stwierdzeniu pozostawania tej decyzji w obrocie prawnym, właściwe w niniejszej sprawie organy zobowiązane będą dopiero do wydania stosownego orzeczenia pozytywnego bądź negatywnego w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych przedmiotowych nieruchomości.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo

o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.).

O kosztach orzeczono natomiast, w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97

§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo

o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.).