Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 358/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budżetowe prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 50, art. 51 ust. 106, art. 48 ust. 1, art. 49b ust. 1, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1333
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2021 r. sprawy ze skargi K. Z. i U. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] lutego 2021 r. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z 1 lutego 2021 r., [...], Ś. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (ŚWINB) w K., po rozpatrzeniu odwołania K. Z. oraz U. K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane utrzymał

w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) w B. Z. z dnia 13 października 2020 r., którą odmówiono K. Z. oraz U. K. wydania nakazu rozbiórki odcinka sieci gazowej DN [...] zlokalizowanej na działkach o nr ewid. [...] i [...] w m. Busko - Zdrój przy ul. [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji, wydanej na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, skarżące podniosły m.in., że domagają się "odcięcia" rury gazowej. Strony odwołujące się dodały, że ich budynki nie są podłączone do sieci gazowej, a właściciele działek sąsiednich, którzy są podłączeni do sieci niech "przeciągną gaz przez swoje działki". Stwierdziły, że muszą mieć dojazd do swojej posesji.

Organ II instancji ustalił, że w wyniku interwencji K. Z., po przeprowadzonych w dniu 30 października 2018 r. oględzinach w sprawie sieci gazowej i linii energetycznej usytuowanych na działce o nr ewid. [...] w B. Z. , pismem z dnia 19 listopada 2018 r. PINB w B. Z. wystąpił do [...] S. G. Sp. z o.o. Oddział Zakład Gazowniczy w K. Gazownia w B. Z. w sprawie gazociągu fi 40 usytuowanego na działce nr ewid. [...] i [...] z zapytaniem, kiedy został wybudowany przedmiotowy gazociąg, czy na jego budowę było wydawane pozwolenie na budowę oraz zwrócił się o wskazanie, czy przewiduje się możliwość przebudowania gazociągu usytuowanego na ww. działkach.

[...] S. G. sp. z o.o. Oddział Zakład Gazowniczy w K. pismem z 11 grudnia 2018 r., poinformowała, że gazociąg stalowy DN 40 usytuowany na działkach o nr ewid. [...], [...] został wybudowany i oddany do użytku w 1984 r. Spółka poinformowała również, że nie jest w posiadaniu pozwolenia na budowę ponieważ inwestorem budowy gazociągu był Urząd Miasta i Gminy w B. Z. , a inwestorem budowy przyłączy gazowych Społeczny Komitet Budowy. W piśmie poinformowano także, że możliwość przebudowy gazociągu jest przewidziana ale jedynie w sytuacji częstych awarii.

W aktach sprawy znajduje się również pismo [...] S. G. Oddziału Zakładu Gazowniczego w K. z dnia 7 lutego 2019 r. adresowane do K. Z., z treści którego wynika m.in., że ostatnia kontrola sieci gazowej miała miejsce w dniu 21 listopada 2018 r., a stan techniczny sieci oceniono jako dobry.

Następnie postanowieniem z dnia 8 marca 2019 r. organ I instancji nałożył na [...] Spółkę Gazownictwa Sp. z o.o. Oddział Zakład Gazowniczy w K. obowiązek przedłożenia ekspertyzy technicznej dotyczącej stanu sprawności technicznej i użytkowej odcinka sieci gazowej DN 40 usytuowanego na ww. działkach.

Opracowanie techniczne zatytułowane "Opinia" dotyczące stanu technicznego gazociągu DN 40 posadowionego na posesji zlokalizowanej przy ul. [...] w Busku - Zdroju, opracowane zostało przez mgr inż. K. S. upr. bud. [...] Wynika z niego, że w dniach 19 września 2019 r. i 23 września 2019 r. przeprowadzono wizje terenowe oraz dokonano wizualnej oceny stanu technicznego gazociągu, dokonano czterech odkrywek, których usytuowanie przedstawiono na planie sytuacyjnym. Autor opracowania stwierdził, że gazociąg jest w ciągłej eksploatacji, a od czasu jego włączenia do czynnej sieci gazowej nie zgłaszano wystąpienia awarii. Stwierdzono, że gazociąg jest ułożony na głębokości ok. 0,7- 0,8m, spełnia warunki minimalnego przykrycia, jak również odległości od istniejących obiektów budowlanych. Nie stwierdzono odspojenia izolacji od powierzchni rury, izolacja bitumiczna wygląda prawidłowo, nie stwierdzono zmian glebowych charakterystycznych w przypadku występowania korozji gazociągu, nie stwierdzono występowania stężenia metanu (pomiary wykonano eksplozymetrem). W końcowych wnioskach stwierdzono, że stan techniczny gazociągu jest dobry, gazociąg można bezpiecznie eksploatować.

Dnia 9 grudnia 2019 r. PINB w Busku - Zdroju wydał decyzję, którą umorzono postępowanie w sprawie stanu technicznego odcinka sieci gazowej DN 40 usytuowanego na działce o nr ewid. [...] i [...].

W wyniku złożenia odwołania, Ś. decyzją z dnia 14 lutego 2020 r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na konieczność usystematyzowania zebranego materiału dowodowego w kontekście żądań stron odwołujących się.

Następnie organ I instancji przeprowadził w dniu 18 czerwca 2020 r. oględziny, podczas których stwierdzono, że na ww. działkach, od strony południowej biegnie sieć gazowa DN 40, nie stwierdzono wykonywania robót budowanych.

Uczestnicząca w oględzinach K. Z. wniosła o usunięcie usytuowanego gazociągu ponieważ w tym miejscu zamierza wykonać drogę dojazdową. W piśmie z 18 czerwca 2020 r. skierowanym do PINB w Busku - Zdroju U. K. zwróciła się o całkowite odcięcie rur gazowych biegnących przez jej posesję oraz wydanie decyzji uniemożliwiającej korzystanie z rur gazowych,

z których sama nie korzysta.

W piśmie z 3 sierpnia 2020 r. P. sp. z o.o. w odpowiedzi na zapytanie organu wskazała, że sieć gazowa została zinwentaryzowana przez służby geodezyjne i przekazana do ewidencji. Przyłącze gazowe (nieczynne) zostało odcięte nieodpłatnie na wniosek K. Z. w 2020 r. Nie jest możliwe usunięcie gazociągu DN 40 usytuowanego na działkach o nr ewid. [...] i [...] ponieważ gazociąg zasila odbiorców z ul. [...] i Wojska [...].

Następnie organ I instancji wydał decyzję z 13 października 2020 r., będącą przedmiotem postępowania odwoławczego.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Świętokrzyski Inspektor wskazał, że stanowiący przedmiot sprawy gazociąg średniego ciśnienia został wybudowany

i oddany do użytkowania w 1984 r. Dokumentacja techniczna projektowanej sieci gazowej średniego ciśnienia fi 40mm z przyłączami w ul. [...] została uzgodniona. Natomiast z protokołu Nr [...]/13 z odbioru technicznego odcinków sieci gazowej oraz dopływów domowych z dnia 7 września 1983 r. wynika, że inwestycja została wykonana zgodnie z projektem technicznym. Z protokołu zdawczo - odbiorczego spisanego w dniu 11 listopada 1983 r. w sprawie przekazania sieci gazowej w ul. [...] wynika, że inwestor - Urząd Miasta i Gminy B. - Z. przekazał użytkownikowi Posterunkowi Gazowniczemu Busko Karpackiego Okręgowego Zakładu Gazownictwa Rejonowego Zakładu Gazowniczego K. sieć gazową przy ul. [...] w Busku - Zdroju. Natomiast z protokołu z dnia 29 lutego 1984 r. z odbioru technicznego odcinków sieci gazowej oraz dopływów domowych wynika, że odbiór dotyczy gazu średniego ciśnienia fi 40 przy ul. [...] wraz z przyłączami. Z protokołu zdawczo - odbiorczego spisanego w dniu 6 września 1984 r. wynika, że sieć gazową średnio prężną znajdującą się na terenie ul. [...] w Busku – Zdroju, Urząd Miasta i Gminy B.-Z. przekazał KZG K. Rejon Gazowy w Busku - Zdroju.

Organ odwoławczy podniósł, że przesłane na etapie postępowania odwoławczego przez [...] Spółkę Gazownictwa sp. z o.o. dokumenty przy piśmie

z dnia 28 grudnia 2020 r. mogą wskazywać, że inwestycja polegająca na budowie sieci gazowej DN 40 przy ul. [...] w B. Z. została wykonana zgodnie z obowiązującymi w czasie jej budowy przepisami i chociaż w aktach sprawy nie znalazło się pozwolenie na budowę obiektu linowego, ani dokumentacja techniczna, to w przesłanych przez P. sp. z o.o. protokołach mowa jest o uzgodnionej z Wojewódzkim Biurem Projektów dokumentacji technicznej sieci gazowej średniego ciśnienia fi 40 mm z przyłączami w ul. [...]. Tym samym należy stwierdzić, że w ówczesnym czasie inwestycja analizowana była na szczeblu wojewódzkim.

Zdaniem Ś. Inspektora, organ I instancji prawidłowo zastosował w sprawie przepisy art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1994 r. do obiektu budowlanego wykonanego w czasie obowiązywania ustawy - Prawo budowlane z 1974 r.

Za zasadne uznał organ odwoławczy odniesienie się do sporządzonej w przez inż. K. S. opinii dotyczącej stanu technicznego gazociągu, w której autor opracowania ocenił stan techniczny gazociągu jako dobry.

W związku z powyższym opracowaniem nie można uznać, aby oceniany gazociąg zagrażał bezpieczeństwu i tym samym nie ma możliwości wydania nakazu jego rozbiórki. Organ zauważył, że w wyroku Sądu Rejonowego w Busku - Zdroju

Wydziału I Cywilnego z dnia 29 marca 2018 r., sygn. akt: I C [...], w sprawie

z powództwa K. Z. i U. K. przeciwko [...] Spółce Gazownictwa sp. z o.o. w W. o nakazanie usunięcia gazociągu, którym oddalono powództwo (apelacja od powołanego wyroku została oddalona przez Sąd Okręgowy w K., II Wydział Cywilny Odwoławczy wyrokiem z dnia 25 czerwca 2018 r., sygn. akt: II Ca [...]) uznano, że żądanie K. Z. i U. K. o usunięcie gazociągu przebiegającego przez działki o Nr ewid. [...]

i [...] nie ma uzasadnionych podstaw. Sąd oparł swoje stanowisko o zebrany materiał dowodowy w sprawie, w tym wyrażoną zgodę poprzednika prawnego nieruchomości - zmarłego W. Z. na przejście gazociągu przez jego nieruchomość, a także późniejszą decyzję Naczelnika Urzędu Miasta i Gminy w Busku- Zdroju z dnia 21 stycznia 1984 r., którą udzielono W. Z. zezwolenia na wykonanie instalacji gazowej wewnętrznej w jego budynku mieszkalnym usytuowanym przy ul. [...] oraz przyłącza do tego budynku. Sąd uznał, że powyższe w wystarczającym stopniu dowodzi, że były właściciel nieruchomości wyraził zgodę na usytuowanie gazociągu na terenie jego działki.

Organ odwoławczy dodał, że gazociąg przebiegający przez działki o nr ewid. [...] i [...] ma istotne znaczenie dla funkcjonowania znacznej części gazociągu,

z którą pozostaje w ścisłej zależności. Jego usunięcie prowadziłoby do czasowego ograniczenia 42 odbiorców z korzystania z gazu (za wyrokiem SO w K. z dnia 25 czerwca 2018 r., sygn. akt II Ca [...]).

Świętokrzyski Inspektor wskazał również na postanowienie Sądu Rejonowego w B. Z. Wydziału I Cywilnego z dnia 24 lipca 2020 r., sygn. akt: I Ns [...],

w którym Sąd ustanowił na rzecz [...] S. G. sp. z o.o. służebność przesyłu polegającą na prawie korzystania z części nieruchomości o Nr ewid. [...]

i [...]. Orzeczono o prawie korzystania przez P. sp. z o.o. z ww. nieruchomości

w zakresie pasa gruntu o szerokości po 1,5 m z każdej strony licząc od osi gazu

w zakresie niezbędnym do przesyłania gazu, wykonywania prac eksploatacyjnych sieci gazowej, dostępu służb gazowniczych do linii, wykonywania prac kontrolnych, konserwacyjnych, modernizacyjnych, remontowych, rozbiórkowych linii oraz przyłączania nowych odbiorców do istniejącej linii gazociągowej wraz z prawem wejścia/wjazdu na teren nieruchomości. Za ustanowienie służebności przesyłu współwłaściciele ww. nieruchomości zostali stosownie wynagrodzeni.

Odnosząc się do treści odwołania i późniejszych pism kierowanych do organów przez K. Z. i U. K. organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego w sprawie nie wynika, aby stan techniczny gazociągu był "fatalny", wręcz przeciwnie osoba posiadająca stosowne uprawnienia w tym zakresie - mgr inż. K. S. ocenił stan techniczny gazociągu jako dobry. Natomiast fakt, iż na chwilę obecną strony odwołujące się nie korzystają z gazu z gazociągu nie wpływa na uznanie, iż żądanie usunięcia go z terenu działek [...] i [...] zasługuje na uwzględnienie.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze K. Z. i U. K. wniosły o zmianę decyzji z 1 lutego 2021 r.

i nakazanie rozbiórki odcinka sieci gazowej DN [...] zlokalizowanego na działce [...]

i [...] w B. Z. przy ul. [...] ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji. Skarżące zarzuciły:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 50 w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nie nakazanie rozbiórki odcinka sieci gazowej DN 40 w sytuacji, gdy na tych nieruchomościach było tylko przyłącze gazowe;

2) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 75, 77 i 80 k.p.a. i dokonanie pobieżnej oceny materiału dowodowego, co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych poprzez przyjęcie, że inwestycja została wykonana zgodnie

z obowiązującymi wówczas przepisami prawa, a gazociąg jest do chwili obecnej wykorzystywany do zaopatrzenia mieszkańców ul. [...], nadto W. Z. udzielił zgody na budowę spornego gazociągu, a jego następcy prawni tj. K. Z. i U. K. wyraziły zgodę na ustanowienie służebności przesyłu otrzymując z tego tytułu wynagrodzenie, które to naruszenie przepisów miało istotny wpływ na treść wydanej decyzji.

W uzasadnieniu skarżące wskazały, że w aktach sprawy nie ma dokumentu potwierdzającego udzielenie przez W. Z. zgody na budowę gazociągu na nieruchomości nr [...]. Działka została zakupiona jako całość budowlana aktem notarialnym nr [...], gdzie już w 1967 r. stał dom mieszkalny rodziców. W 1974 r. działka została zwężona do 14 metrów, co potwierdza mapa z 1974 r., wg której na działce jest dom mieszkalny nr [...] i stodoła z oborą. W 1989 r. W. Z. wystąpił o budowę nowego domu, a Urząd MiG B. Z. nie wyraził zgody na budowę od ul. [...], lecz od strony ul. [...] w odległości 40 m od osi jezdni. Od strony ul. [...] był już jeden dom Z. K., natomiast postanowieniem z 11 października 1993 r. podzielono działkę nr [...] na [...] i [...] stwierdzając, że położona jest ona na terenie przeznaczonym pod zabudowę zagrodową, z dopuszczeniem zabudowy jednorodzinnej. Urząd MiG odmówił budowy od ul. [...], strona zachodnia, z uwagi na to, że część działki jest przeznaczona pod uprawy rolne, co nie polegało na prawdzie.

Skarżące wyjaśniły, że W. Z. nie mogąc budować się z uwagi na sprzeciw brata E. Z., przeniósł pozwolenie na budowę decyzją z 3 października 1989 r. na swoją wnuczkę U. Z. – obecnie Kułakowską. Został wykonany projekt budowlany, w którym jest przewidziany wjazd od strony ul. [...]. Aby dotrzeć do działki nr [...], trzeba przejechać przez działkę nr [...].

Również plan zagospodarowania przestrzennego z 1974 r. przewidywał wjazd od strony ul. [...].

Skarżące podniosły, że istniejąca sieć gazociągowa została wybudowana

w 1984 r. bez wymaganego pozwolenia na budowę. W 1984 r. W. Z. uzyskał pozwolenie na wykonanie przyłącza gazowego do jego budynku. Decyzja ta została wydana w ramach gazyfikacji miasta B. Z. . Gaz nie jest dostarczany do nieruchomości skarżących.

Podkreślono, że gazociąg był gazociągiem ulicznym i nie zostały zachowane właściwe odległości rury gazu od budynku obowiązujące w chwili budowy. Obecna sieć gazowa negatywnie wpływa na użytkowanie nieruchomości, nie spełnia ona norm przeciwpożarowych, a właściciele nieruchomości nie mogą urządzić drogi wjazdowej.

Powyższe potwierdziła biegła E. M. w opinii z marca 2020 r., z treści której wynika, że gazociąg winien być poddany remontowi, polegającemu na wybudowaniu nowej nitki w nowych technologiach materiałowych, ale już przebiegających przez inne tereny nie zagospodarowane, których w przedmiotowym obrębie nie brakuje, a czego organy obu instancji nie wzięły pod uwagę.

W sytuacji gdyby gazociąg był wybudowany zgodnie z planem, to przebiegałby w linii prostej na jednakowej głębokości, a nie wchodził w działkę W. Z. i posiadałby odpowiednie oznaczenia. Gazociąg D 40 jest nieczynny, rury są skorodowane i wyrwane przy moście, a rura od głównego gazociągu ulicznego przy ul. [...] od strony wschodniej, miała dołączoną pod mostem rurę, która biegła w kierunku zachodnim w celu podłączenia od strony ul. [...], przed rurociągiem wody od głównego gazociągu. Gazociąg biegnący spod mostu nie mógł być posadowiony w drodze wjazdowej, bowiem rosły tam trzy duże topole

o obwodach 2,5-3 metrów, dość ukorzenione.

Odnośnie kwestii ustanowienia służebności skarżące podniosły, że nie wyrażają zgody na jej ustanowienie, a sprawa sądowa nie została prawomocnie zakończona. Wniosek o ustanowienie służebności został cofnięty. Nie otrzymały żadnego wynagrodzenia i nie wyrażają zgody na jego wypłacenie. Wobec tego organy błędnie przyjęły, że służebność ta została ustanowiona, a wynagrodzenie z tego tytułu zostało wypłacone właścicielom nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że skarga nie odbiega w sposób istotny od treści odwołania, nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zaś zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

W obszernych pismach z 4 marca 2021 r., 14 kwietnia 2021 r., 28 czerwca

2021 r. oraz 7 lipca 2021 r., złożonych wraz z licznymi załącznikami, skarżące podtrzymały swoje stanowisko w sprawie domagając się usunięcia gazociągu z ich działek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach i kontrolując zgodność

z prawem zaskarżonej decyzji także w tym zakresie, w jakim skarżące nie sformułowały konkretnych zarzutów w treści skargi, Sąd uznał, że zgromadzony materiał dowodowy oraz poczynione przez organy ustalenia faktyczne nie są wystarczające dla dokonania oceny prawidłowości zastosowania w sprawie art. 50

i 51 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (wedle stanu prawnego opublikowanego w t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1333, przy uwzględnieniu treści art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. poz. 471 z późn. zm.), zwanej w dalszym ciągu Prawem budowlanym lub ustawą. Oba przepisy stanowiły bowiem podstawę materialnoprawną orzekania przez organy obu instancji, aczkolwiek art. 50 tej ustawy przywołał jedynie organ odwoławczy.

Art. 51 ustawy Prawo budowlane reguluje etapy procedury naprawczej, którą wdraża organ nadzoru budowlanego w razie zaistnienia jednego z przypadków określonych w art. 50 ust. 1 pkt 1-4. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49b ust. 1, organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych:

1) bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia lub

2) w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska, lub

3) na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 30 ust. 1, lub

4) w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych

w pozwoleniu na budowę, projekcie budowlanym lub w przepisach.

Przepis art. 51 ust. 1 stanowi natomiast, że przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji:

1) nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo

2) nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego

z prawem, określając termin ich wykonania, albo

3) w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę - nakłada, określając termin wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem; przepisy dotyczące projektu budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian.

W art. 51 ust. 2 – 6 uregulowane zostały kolejne etapy postępowania naprawczego, w zależności od zastosowanych przez organ nadzoru budowlanego środków, o jakich mowa w ust. 1. Gdy roboty budowlane, w przypadkach przewidzianych w art. 50 ust. 1, zostały już wykonane, organ może orzec jedynie

o środkach naprawczych opisanych w art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz w art. 51 ust. 3 ustawy (art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego).

Z treści omawianych przepisów wynika, że warunkiem zastosowania art. 51

i wdrożenia przez organ nadzoru budowlanego trybu naprawczego jest uprzednie ustalenie, że zachodzi jedna z sytuacji wymienionych w art. 50 ust. 1 pkt 1-4. Każda

z nich musi natomiast stanowić przypadek inny niż określony w art. 48 ust. 1 lub w art. 49b ust. 1. Te dwa ostatnie przepisy określają z kolei procedurę legalizacyjną przeprowadzaną przez organ nadzoru budowlanego w razie stwierdzenia samowoli budowlanej, czyli wzniesienia obiektu budowlanego bądź jego części:

1/ bez wymaganego pozwolenia na budowę albo

2/ bez wymaganego zgłoszenia dotyczącego budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1a, 2b i 19a, albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia (art. 48 ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego):

3/ bez wymaganego zgłoszenia bądź pomimo wniesienia sprzeciwu przez organ administracji architektoniczno-budowlanej (art. 49b ust. 1 ustawy).

W razie ustalenia, że w danym stanie faktycznym mamy do czynienia

z obiektem budowlanym (lub jego częścią) wybudowanym w warunkach określonych w art. 48 ust. 1 lub 49b ust. 1, ustawa przewiduje więc szczególny rodzaj postępowania mającego na celu umożliwienie legalizacji obiektu wzniesionego samowolnie. Tym samym, wobec takich obiektów lub ich części nie ma podstaw do zastosowania postępowania naprawczego z art. 51, gdyż nie stanowią one przypadków innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49b ust. 1, o jakich mowa w art. 50 ust. 1 tej ustawy.

Mając na uwadze treść przywołanych wyżej przepisów, organ nadzoru budowlanego - o ile w prowadzonym postępowaniu administracyjnym ma do czynienia z obiektem już wybudowanym lub jego częścią, co do którego legalności bądź prawidłowości posadowienia istnieją wątpliwości (tak jak w sprawie niniejszej) – winien w pierwszej kolejności zbadać, czy na realizację tego obiektu w dacie jego budowy wymagane było uzyskanie pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, a następnie czy takie pozwolenie (zgłoszenie) inwestor uzyskał. Dopiero po wyeliminowaniu możliwości przeprowadzenia postępowania legalizacyjnego przewidzianego w art. 48 ust. 1 lub w art. 49b ust. 1, organ może sięgnąć do regulacji zawartych w art. 51 Prawa budowlanego, jeżeli ustalenia faktyczne dają ku temu podstawy i zachodzi jeden z przypadków określonych w art. 50 ust. 1. Wyjaśnienie powyższych okoliczności jest obowiązkiem organu nadzoru budowlanego bez względu na to, czy postępowanie prowadzone jest z urzędu czy zostało zainicjowane przez stronę występującą o skontrolowanie określonych robót budowlanych wykonywanych lub już wykonanych.

Z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi w niniejszej sprawie wynika, że przedmiotem postępowania była część obiektu budowlanego, tj. sieci gazowej średniego ciśnienia z przyłączami przy ul. [...] w Busku – Zdroju, wybudowanej i oddanej do użytku w roku 1984. Inwestorem budowy gazociągu był Urząd Miasta i Gminy w Busku – Zdroju, a inwestorem budowy przyłączy gazowych - Społeczny Komitet Budowy. Gazociąg przebiegający przez działkę nr [...] i [...] nie stanowi przyłącza i - jak ustalił organ - zasila w gaz 42 odbiorców. Przepisy obowiązujące w dacie budowy, tj. ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz.U.1974.38.229) oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej

i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (Dz.U.1974.8.48), wymagały dla budowy tego typu obiektu uzyskania pozwolenia na budowę. Sieci gazowe to sieci uzbrojenia terenu, które w art. 2 ust. 1 ustawy z 24 października 1974 r. zakwalifikowane były do obiektów budowlanych. Tym samym gazociąg przebiegający przez działki skarżących to niewątpliwie część obiektu budowlanego. Konieczność uzyskania pozwolenia na budowę sieci gazowej w roku 1984 wynika natomiast z art. 28 ust. 1 i 4 ww. ustawy w zw. z § 19 ust. 1 pkt 1 i § 9 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego.

Przenosząc na grunt niniejszej sprawy zaprezentowane wyżej rozważania dotyczące relacji między art. 50 i 51 oraz art. 48 i 49b Prawa budowlanego, należy podkreślić, że organy nie ustaliły, czy na budowę sieci gazowej przy ul. [...] w B. Z. , którego częścią jest gazociąg usytuowany na działkach skarżących, wydane zostało pozwolenia na budowę. Wprawdzie zwrócono się w tej kwestii do [...] S. G. sp. z o.o., jednak po uzyskaniu informacji, że spółka nie jest inwestorem i nie jest w posiadaniu pozwolenia na budowę, organ zaniechał wyjaśnienia powyżej okoliczności, od której zależy prawidłowa kwalifikacja prawna rozstrzyganej sprawy. Poprzestał jedynie na przedłożonej dokumentacji związanej z odbiorem technicznym odcinków sieci gazowej (protokoły z odbioru technicznego odcinków sieci gazowej oraz dopływów domowych z 7 września 1983 r., z 29 lutego 1984 r. oraz protokoły zdawczo-odbiorcze w sprawie przekazania-przyjęcia sieci gazowej z 6 września 1984 r., z 11 listopada 1989 r.) oraz uzgodnieniem projektu technicznego sieci gazowej w Busku- Zdroju (pismo z 30 listopada 1981 r. skierowane przez Karpackie Zakłady Gazownictwa w T. do Wojewódzkiego Biura Projektów w T.).

Organ II instancji dostrzegł wprawdzie, że w aktach sprawy nie ma decyzji

o pozwoleniu na budowę tej inwestycji, jednak nie wyciągnął z tego faktu stosownych wniosków poprzestając na stwierdzeniu, że dokumenty te "mogą wskazywać" na jej zrealizowanie zgodnie z obowiązującymi w czasie budowy przepisami. Oczywistym jest, że brak w aktach sprawy decyzji o pozwoleniu na budowę sieci gazowej przy ul. [...] w Busku Zdroju nie świadczy o tym, że takiego pozwolenia nie wydano. Rzecz jednak w tym, że organy nie poczyniły należytych starań w kierunku wyjaśnienia tej okoliczności, w szczególności nie zwróciły się o udzielenie informacji

w tym zakresie do Urzędu Miasta i Gminy w B. Z. czy też do jakichkolwiek innych organów i urzędów w celu ustalenia, że takie pozwolenie było wydane. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że istnienie pozwolenia na budowę sieci gazowej w ulicy [...] w B. Z. nie jest w sprawie okolicznością niesporną, gdyż skarżące w swoich pismach podkreślały, że gazociąg został zrealizowany nielegalnie.

Tymczasem wyjaśnienie tego, czy obiekt, którego część jest objęta przedmiotem postępowania, został zrealizowany na podstawie pozwolenia na budowę, ma znaczenie kluczowe do zastosowania w sprawie art. 50 i 51 Prawa budowlanego, w oparciu o które orzekały organy obu instancji. Z mocy art. 103 ust. 2 tej ustawy, przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy (czyli przed 1 stycznia 1995 r.), lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe. W stanie faktycznym kontrolowanego przypadku oznacza to, że zgodność z prawem zrealizowanej części inwestycji, która jest przedmiotem postępowania, należy

w pierwszym rzędzie ocenić w aspekcie możliwości zastosowania art. 37 ustawy z 24 października 1974 r., gdyż to właśnie ta ustawa stanowi przepisy dotychczasowe,

o jakich mowa wyżej. Artykuł 37 przewiduje procedurę legalizacyjną w stosunku do obiektów lub ich części, wybudowanych niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, które podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, w sytuacji gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego (aktualnie organ nadzoru budowlanego stopnia powiatowego) stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część:

1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub

2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia (art. 37 ust. 1).

Obiekty budowlane lub ich części wybudowane są niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, jeżeli roboty budowlane mające na celu zrealizowanie takiego obiektu, wykonane zostały bez pozwolenia na budowę.

Z treści przywołanych wyżej art. 50 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 1, art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego w zw. z art. 37 ustawy z 24 października 1974 r. Prawo budowlane wynika zatem, że w stosunku do obiektów budowlanych lub ich części, wybudowanych przed 1 stycznia 1995 r., postępowanie naprawcze przewidziane w art. 51 Prawa budowlanego może być wdrożone jedynie po ustaleniu, że obiekt został zrealizowany na podstawie pozwolenia na budowę. Tylko wówczas można przyjąć, że chodzi o przypadek inny niż określony w art. 48 ust. 1, o jakim mowa w art. 50 ust. 1 ustawy. Z tych przyczyn brak wyjaśnienia, czy gazociąg przebiegający przez działki skarżących wybudowano na podstawie pozwolenia na budowę, uniemożliwia Sądowi ocenę, czy art. 51 Prawa budowlanego zastosowany został w stanie sprawy prawidłowo. Obie decyzje podjęte zostały więc przedwcześnie, a nieustalenie powyższej okoliczności stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c

w zw z art. 135 p.p.s.a.

Odnośnie do argumentacji podniesionej w skardze wskazać należy, że

w postępowaniu administracyjnym prowadzonym czy to w oparciu o art. 37 ustawy

z 24 października 1974 r., czy o art. 50 i 51 Prawa budowlanego, bez znaczenia prawnego pozostaje to, czy poprzednik prawny skarżących W. Z. wyraził zgodę na konkretny przebieg gazociągu przez obie działki objęte przedmiotem sporu. Brak takiej zgody nie powoduje, że ta część kontrolowanego obiektu zrealizowana została niezgodnie z obowiązującymi w czasie budowy przepisami w rozumieniu art. 37 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., gdyż okolicznością istotną z punktu widzenia tego przepisu jest fakt wydania na wykonanie inwestycji decyzji o pozwoleniu na budowę (zrealizowanie budowy gazociągu bez pozwolenia na budowę skarżące zarzucają w uzasadnieniu skargi). Brak zgody W. Z. (nawet przy przyjęciu, że jej nie było, jak twierdzą skarżące) nie oznacza jednak, że nie było pozwolenia na budowę, gdyż w sprawie chodzi przede wszystkim o wyjaśnienie, czy została wydana decyzja w przedmiocie pozwolenia na budowę sieci gazowej przy ul. [...] w B. Z. . Również art. 50 ust. 1 i art. 51 Prawa budowlanego, o ile będą podstawy do orzekania przez organy na tej podstawie, nie uzależnia możliwości zastosowania procedury naprawczej (bądź stwierdzenia, że żadna z przesłanek określonych w art. 50 ust. 1 nie zaistniała) od ustalenia, że właściciel nieruchomości wyraził (nie wyraził) zgodę (zgody) na realizację na terenie jego działki robót budowlanych.

Z tych samych przyczyn bez istotnego znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje to, że gazociąg przebiegający przez działki skarżących, nie zasila należących do nich budynków mieszkalnych.

Nie można również podzielić twierdzenia, że gazociąg D 40 jest nieczynny. Przedmiotem postępowania administracyjnego był gazociąg przebiegający przez działki oznaczone nr [...] i [...]. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych pisma z 9 listopada 2018 r. [...] S. G. sp. z o.o. Oddział Zakład Gazowniczy w K. skierowanego do K. Z. (skarżące załączyły zresztą kopię tego pisma do jednego z pism procesowych złożonych do akt sądowych) wynika, że w roku 2010 został przebudowany gazociąg na PE dn [...] zlokalizowany w pasie drogowym drogi krajowej nr [...] (tj. na odcinku od budynku nr [...] - działka nr [...] przy ul. [...] do budynku nr [...] - działka nr [...] przy ul. [...] wraz z przejściem gazociągu przez ulicę na wysokości działki nr [...]). Do tego gazociągu został przypięty istniejący czynny gazociąg stalowy DN 40 przebiegający przez działki nr [...] i [...] od ulicy [...] w kierunku ul Mikułowickiej, czyli ta część sieci, o której orzekały organy w niniejszej sprawie. Natomiast gazociąg stalowy znajdujący się pod przepustem ulicy [...] został odcięty i jest obecnie nieczynny. Ten ostatni nie był jednak przedmiotem kontrolowanego postępowania.

Wyjaśnienia również wymaga, że rozstrzygnięcia zapadłe w sprawach cywilnych toczących się przed sądami powszechnymi, w tym sprawa o ustanowienie służebności przesyłu, do której nawiązują skarżące w treści skargi, mają w sprawie niniejszej znaczenie jedynie pomocnicze. Sądy powszechne orzekają na podstawie przepisów prawa cywilnego, którego nie stosują organy nadzoru budowlanego. Podstawą orzekania w sprawie kontrolowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny były natomiast przepisy prawa administracyjnego, konkretnie Prawa budowlanego, a organy zobowiązane były zbadać, czy zachodzą przesłanki do zastosowania rozwiązań przewidzianych w tych konkretnych przepisach.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji będzie miał na uwadze wskazania i stanowisko prawne zaprezentowane wyżej. W szczególności ustali

w pierwszej kolejności, czy budowa sieci gazowej, której częścią jest gazociąg przebiegający przez działki skarżących, została zrealizowana na podstawie decyzji

o pozwoleniu na budowę. Jeśli decyzja taka nie była wydana, organ zastosuje

w sprawie art. 37 ustawy z 24 października 1974 r. Prawo budowlane i oceni, czy spełnione są przesłanki określone w tym przepisie, konieczne do legalizacji samowolnie wybudowanej części obiektu budowlanego. W razie zaś ustalenia, że sieć gazowa zrealizowana została na podstawie pozwolenia na budowę, organ zobowiązany będzie do zbadania, czy zachodzi jedna z sytuacji, o których mowa

w art. 50 ust. 1 pkt 1-4 Prawa budowlanego, przy czym mając na uwadze stan sprawy i obiekt budowlany, będący przedmiotem postępowania, w grę wchodzą przede wszystkim przesłanki z art. 50 ust. 2 i 4 tej ustawy. W zależności od poczynionych ustaleń, organ wyda stosowne rozstrzygnięcie.