Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 582/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 199 ust. 4 w zw. z art. 175 ust. 2, art. 199 ust. 1 pkt 3 oraz art. 199 ust. 5
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: art. 24 par. 1 pkt 5 w zw. z art. 127 par. 3 kpa oraz art. 145 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Adam Lipiński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 października 2017 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Rektora Szkoły [...] w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie stypendium dla najlepszych doktorantów 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Rektora Szkoły [...] w [...] na rzecz skarżącej E. L. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Rektor Szkoły [...] w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], na podstawie art. § 5 ust. 2 pkt 7 Zarządzenia Nr [...] Rektora [...] w [...] z dnia [...] września 2016 r. w sprawie zakresów działania Rektora i Prorektorów [...], art. 199 ust. 4 w zw. z art. 175 ust. 2, art. 199 ust. 1 pkt 3 oraz art 199 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) w zw. z art 104 § 1, art 107 i art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) oraz Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów [...] wprowadzonego zarządzeniem Rektora [...] nr [...] z dnia [...] września 2016 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów [...]; zwanego dalej "Regulaminem", po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. (omyłkowo wskazując datę [...] grudnia 2016 r.) nr [...] o odmowie przyznania E.L. stypendium dla najlepszych doktorantów w roku akademickim 2016/2017.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z § 10 ust. 5 i 6 Regulaminu, stypendium dla najlepszych doktorantów przyznawane jest przez Rektora lub upoważnionego przez Rektora Prorektora, na wniosek zainteresowanego doktoranta. Rektorska komisja stypendialna ds. pomocy materialnej dla doktorantów przygotowuje materiały dla Rektora lub upoważnionego przez Rektora Prorektora niezbędne do wydania decyzji o przyznaniu bądź nieprzyznaniu stypendium dla najlepszych doktorantów, tworząc listę doktorantów (osobno dla każdego rocznika studiów doktoranckich), spośród tych, którzy złożyli wnioski o przyznanie stypendium dla najlepszych doktorantów. Kolejność na liście określona jest na podstawie sumy punktów uzyskanych przez doktoranta za części E, G, H i I sprawozdania oraz po spełnieniu warunków określonych w § 10 ust. 1 pkt 1 i 2 Regulaminu. W myśl § 10 ust. 7 Regulaminu, punkty, o których mowa wyżej, doktorant uzyskuje na podstawie indywidualnego rocznego sprawozdania doktoranta z przebiegu studiów doktoranckich za poprzedni rok akademicki, a w przypadku uczestników I roku studiów w wyniku postępowania rekrutacyjnego. Z kolei zgodnie z § 11 ust. 5 Regulaminu, kolejność przyznawania stypendiów dla najlepszych doktorantów na Wydziale jest następująca: przyznawanie stypendium zaczyna się od uczestników studiów doktoranckich z IV roku, a następnie w kolejności III, II, I rok studiów. W przypadku, gdy na Wydział przypada więcej niż 4 stypendia, każde następne stypendium przyznawane jest pozostałym osobom z największą liczbą punktów bez uwzględniania roczników studiów doktoranckich włącznie z osobami, które uzyskały przedłużenie studiów doktoranckich, o którym mowa w § 10 ust. 3 i złożyły wniosek.

Zdaniem organu 4 stypendia powinny zostać rozdysponowane pośród uczestników studiów doktoranckich kształcących się na czterech rocznikach studiów doktoranckich tj. I, II, III i IV. Ustalona zgodnie z § 11 Regulaminu liczba stypendiów przypadających w roku akademickim 2016/2017 na Wydział [...] wynosiła 4. Na tej podstawie rozdysponowano stypendia w następujący sposób: po jednym stypendium na IV rok (135,93 pkt), III rok (166,73 pkt) i I rok (15,42 pkt). Podkreślił, że wobec braku II roku studiów doktoranckich, kolejne stypendium z puli 4 przypadających na Wydział zostało przyznane na IV rok (72,68 pkt). Wobec tego limit stypendiów przyznanych na Wydział został wyczerpany, a stosownie do treści § 11 ust. 6 Regulaminu, nie przyznaje się większej liczby stypendiów dla Wydziału, niż obliczona zgodnie z § 11 ust. 2 Regulaminu, z zastrzeżeniem § 11 ust. 3 i 4 Regulaminu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E.L. wniosła o uchylenie decyzji Rektora [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], a także zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła nieścisłość i nierówne traktowanie uczestników studiów doktoranckich, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Wskazała, że zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. Nr 225, poz. 1351), doktorant w okresie przedłużenia studiów zachowuje status uczestnika studiów doktoranckich, co tym samym upoważnia go do korzystania ze wszystkich uprawnień i obliguje do realizacji wszelkich obowiązków związanych ze studiami doktoranckimi. Ponadto ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym w art. 199 ust. 1 i ust. 4 jednolicie definiuje pojęcie doktoranta, z którym wiąże wszystkie jego obowiązki i uprawnienia (jako uczestnika studiów doktoranckich). Nie rozróżnia przy tym tego statusu zależnie od roku studiów, bądź faktu korzystania z przedłużenia studiów doktoranckich. Tym samym dyskryminowanie uczestników studiów doktoranckich na przedłużeniu nie ma miejsca i potwierdzenia w powołanej ustawie. Regulamin przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla doktorantów [...] z dnia [...] września 2016 r. nie określa dokładnie w jaki sposób studenci studiów doktoranckich będących na przedłużeniu mogą otrzymać stypendium dla najlepszego doktoranta, co powoduje dezinformacje oraz uznaniowość w procesie przyznawania stypendiów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych powodów niż w niej podniesione.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.); zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w razie wystąpienia w sprawie jednej z przesłanek wznowieniowych, określonych w przepisach k.p.a., sąd administracyjny jest zobligowany do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w powyższym przepisie.

Sprawa administracyjna została przez organ rozstrzygnięta na podstawie przepisów prawa materialnego wyrażonych w art. 200 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1842 ze zm.); zwanej dalej P.s.w. Na mocy tego przepisu ustawodawca zadecydował o wyposażeniu organów uczelni w kompetencje do decydowania o przyznaniu doktorantowi stypendium. Decyzja w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego jest tzw. decyzją uznaniową. Słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma w sprawie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi wynikać z zebranego w sprawie materiału dowodowego a w następnej kolejności jego wyczerpującego uzasadnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. II SA/Rz 1438/15, dostępny pod adresem: https://cbois.nsa.gov.pl).

W świetle art. 200 § 3 P.s.w., decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej - jej dyrektor. Wskazać też należy, że według art. 207 § 2 P.s.w. decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Na mocy tej regulacji kodeksu, od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z powyższych przepisów wynika ponad wszelką wątpliwość, że od decyzji rektora wydanej przez ten organ w pierwszej instancji, służy stronie prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ działając w niniejszej sprawie naruszył przepisy postępowania administracyjnego dając podstawę do wznowienia postępowania, co obligowało Sąd do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.

W myśl art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 k.p.a.

W świetle art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, bowiem zarówno decyzję wydaną w dniu [...] stycznia 2017 r., jak i decyzję wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu [...] lutego 2017 r., wydał i podpisał w imieniu Rektora prof. M.B. Prorektor ds. Nauki I Zastępca Rektora [...] w [...], działający na podstawie § 5 ust. 1 Zarządzenia Nr [...] Rektora [...] w [...] z dnia [...] września 2016 r., zgodnie z którym prorektor do spraw nauki pełni funkcję pierwszego zastępcy rektora i w czasie nieobecności rektora podejmuje w jego imieniu decyzje. Z kolei w ramach kompetencji własnych prorektor do spraw nauki odpowiada za sprawy studiów doktoranckich i podyplomowych (§ 5 ust. 2 pkt 7 powołanego wyżej Zarządzenia).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09 (publ. ONSAiWSA 2010/5/82; LEX nr 579940) przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Należy zatem a contrario przyjąć, na podstawie rozważań zawartych w przedmiotowej uchwale, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie w postępowaniu o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a., w przypadku, gdy funkcję organu wykonuje upoważniony pracownik organu, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Przywołany art. 24 k.p.a. łącznie z art. 25 k.p.a., regulują kwestie wyłączenia pracownika organu administracji publicznej oraz wyłączenia organu od załatwienia sprawy, stwarzając przy tym warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji. Uregulowanie to ma na celu uniknięcie sytuacji, w której dana osoba, działając z upoważnienia piastuna funkcji organu, dwukrotnie bierze udział w wydaniu rozstrzygnięcia. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy, co z kolei może budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu.

Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie przyjmuje się, że reguła wyłączenia ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zatem także do sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (m. in. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II; B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 213/06, publ. LEX nr 235133; uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, publ. ONSAiWSA 2007, nr 3, poz. 61). Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej wyżej uchwale z dnia 20 maja 2010 r. stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Zatem osobą, której nie dotyczy zakaz ponownego rozpatrzenia sprawy przez tę samą osobę jest wyłącznie piastun funkcji ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Dalej Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 36/10, (publ. Lex nr 595359), przy jednoczesnym przywołaniu powyższej uchwały, stwierdził że "pracownik organu upoważniony do działania w imieniu ministra, w żadnym wypadku nie może być uznany za osobę piastującą funkcję ministra, która nie podlegałaby wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pojęcie pracownika organu administracji publicznej w rozumieniu art. 24 § 1 k.p.a. ma szeroki zakres znaczeniowy, który obejmuje również upoważnionego do działania w imieniu ministra podsekretarza stanu w ministerstwie".

Reasumując, wydanie zaskarżonej decyzji na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez tę samą osobę upoważnioną do działania w imieniu Rektora [...] w [...], która brała udział w wydaniu wcześniejszej decyzji, stanowi istotne naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i jest podstawą do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 36/10, publ. Lex nr 595359), która uzasadnia uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wykazane naruszenie przepisów prawa procesowego, dające podstawę do wznowienia postępowania, uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji, a tym samym odniesienie się do zarzutów skargi.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a. Na koszty te składa się uiszczony przez skarżącą wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł.