Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1359/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 79 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne oddala skargę


UZASADNIENIE

Rektor Uniwersytetu [...] w dniu [...] maja 2020 r. na podstawie art. 79 ust. 3 ustawy z 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85) w związku z § 11 ust. 1 i 2 uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne (t.j. Monitor U[...] z 2015 r. poz. 173) w związku z § 14 zarządzenia Rektora Uniwersytetu [...] z [...] września 2019 r. w sprawie zasad pobierania oraz warunków i trybu zwalniania z opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie [...] (Monitor U[...] z 2019 r., poz. 306) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) po rozpatrzeniu odwołania M. K. z [...] marca 2020 r. od decyzji Prodziekana ds. studenckich Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] z [...] marca 2020 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne w jakimkolwiek stopniu, wydał decyzję nr [...], utrzymującą zaskarżoną decyzję w mocy.

W dniu [...] września 2019 r. M. K. studentka czwartego roku jednolitych niestacjonarnych (wieczorowych) studiów magisterskich na kierunku prawo Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] złożyła podanie o zwolnienie z opłat z tytułu czesnego za studia niestacjonarne. W treści wniosku wskazała, że jest również studentką czwartego roku prawa na Uniwersytecie [...], a w roku akademickim 2018/2019 studiowała na WPiA U[...] w ramach programu krajowej wymiany akademickiej MOST. Swoją prośbę o zwolnienie z opłaty umotywowała faktem bycia studentką wyróżniającą się bardzo dobrymi wynikami oraz osiągnięciami naukowymi – zarówno podczas studiów na Uniwersytecie [...], jak i [...]. Wskazała, że aplikowanie na studia niestacjonarne było jedyną możliwością na pozostanie na Uniwersytecie [...] ze względu na upływ terminu do rejestracji na studia stacjonarne. Gdyby M. K. formalnie była studentką U[...], a nie Programu MOST, to uzyskałaby zwolnienie z opłat z uwagi na bardzo dobre wyniki z egzaminów. Nadmieniła, że jej rodzice są nauczycielami, a studiowanie na czwartym roku studiów z koniecznością uzupełnienia różnic programowych nie pozwoli jej na podjęcie pracy i samodzielne utrzymywanie się, w związku z czym nie będzie w stanie sfinansować studiów niestacjonarnych.

W dniu [...] września 2019 r. strona złożyła również podanie w przedmiocie przeniesienia na czwarty rok studiów niestacjonarnych na kierunku prawo z obowiązkiem uzupełnienia różnic programowych, na które otrzymała zgodę rozstrzygnięciem Prodziekana ds. studenckich WPiA U[...] z [...] października 2019 r.

W dniu [...] listopada 2019 r. strona otrzymała "Wezwanie do zapłaty (pierwsze wezwanie)" za czesne za cały rok akademicki 2019/2020, w wysokości 8 500 zł wraz z odsetkami ustawowymi na dzień wystawienia wezwania w wysokości 19,56 zł, płatne w ciągu 7 dni od otrzymania wezwania.

W dniu [...] listopada 2019 r. M. K. złożyła oświadczenie o rezygnacji ze studiów, wskazując w treści pisma, że nie podjęła studiów. Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. strona została skreślona z listy studentów z powodu złożenia rezygnacji ze studiów. Decyzja ta została skutecznie doręczona w dniu [...] listopada 2019 r. Od ww. decyzji odwołanie nie zostało wniesione, zatem w dniu [...] grudnia 2019 r. stała się ostateczna.

W dniu [...] stycznia 2020 r. do M. K. zostało skierowane "Wezwanie do zapłaty (pierwsze wezwanie)" za czesne do dnia złożenia rezygnacji, w wysokości 1700 zł wraz z odsetkami ustawowymi na dzień wystawienia wezwania w wysokości 24,13 zł, płatne w ciągu 7 dni od otrzymania wezwania.

Decyzją z [...] stycznia 2020 r. Prodziekan odmówił M. K. zwolnienia z opłaty za naukę na czwartym roku niestacjonarnych jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo w roku akademickim 2019/2020. Biorąc pod uwagę okoliczności zawarte we wniosku oraz opinię Zarządu Samorządu Studentów Wydziału z [...] października 2019 r., zgodnie z którą sytuacja materialna strony nie pogorszyła się w trakcie studiów, organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. W myśl § 11 ust. 2 Uchwały w sprawie opłat podstawą do zwolnienia lub rozłożenia opłaty na raty może być w szczególności: 1) osiągnięcie przez studenta wybitnych wyników w nauce; 2) uczestnictwo studenta w międzynarodowym programie stypendialnym; 3) istotne pogorszenie sytuacji materialnej studenta w trakcie studiów; 4) działalność studenta na rzecz uczelni wykonywana społecznie, ważna dla uczelni i wymagająca poświęcenia znacznej ilości czasu. Prodziekan nie uznał przedstawionych okoliczności za odpowiadające powołanym przesłankom zwolnienia z opłaty. Sam upływ terminu do rejestracji (na studia stacjonarne) na platformie IRK nie został wymieniony w ww. przepisie. Chęć studiowania na WPiA U[...] i zżycie się ze społecznością akademicką, nie mogą przesłaniać treści uchwały nr [...].

Przedmiotowa decyzja została stronie skutecznie doręczona [...] stycznia 2020 r. W dniu [...] lutego 2020 r. M. K. wniosła odwołanie od decyzji z [...] stycznia 2020 r. W jego treści wskazała, że jest studentką czwartego roku prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...], zaś w minionym roku akademickim, "dzięki bardzo dobrym wynikom w nauce" została zakwalifikowana do Programu MOST na WPiA U[...]. Uzyskiwała bardzo dobre wyniki na WPiA U[...] (otrzymała 8 ocen bardzo dobrych i 1 dobrą) i była doceniana przez pracowników dydaktycznych WPiA U[...]. Również na Uniwersytecie [...] była studentką wyróżniającą się bardzo dobrymi wynikami i osiągnięciami naukowymi. Od I roku studiów była nagradzana stypendium rektora Uniwersytetu [...] dla najlepszych studentów. Została także laureatką konkursu z Prawa cywilnego. W trakcie roku akademickiego wyniknęły problemy z przepisaniem jej bardzo dobrej oceny z prawa karnego uzyskanej na U[...] do USOSu U[...]. W konsekwencji strona musiała jeszcze raz przystąpić do tego egzaminu na U[...] w sesji wrześniowej. Powyższe pokrzyżowało jej plany zamknięcia IV roku z końcem czerwca i skomplikowało próbę przeniesienia się na WPiA U[...]. Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna WPiA U[...] zaproponowała jej rekrutację na pierwszy rok studiów niestacjonarnych. Następnie złożenie podania do Prodziekana o przeniesienie na IV rok po uzupełnieniu różnic programowych oraz o zwolnienie z opłat za studia na podstawie bardzo dobrych wyników w nauce. Strona złożyła ww. podania w dniu [...] września 2019 r., w oczekiwaniu jednak na odpowiedź nie podjęła studiów na I roku na WPiA U[...] i nie złożyła ślubowania. Nie była zainteresowana studiowaniem na pierwszym roku, tym bardziej, że łączyło się to z uiszczeniem dużych opłat. Dopiero [...] października 2019 r. otrzymała pozytywną odpowiedź na podanie o przeniesienie na IV rok. Kwestia finansowa nie została rozpatrzona, więc w połowie listopada 2019 r. strona była zmuszona zrezygnować ze studiów w Uniwersytecie [...].

M. K. stwierdziła, że po złożeniu oświadczenia o rezygnacji, zapewniono ją w dziekanacie o tym, że nie będzie ponosiła jakichkolwiek kosztów. Jednak w dniu [...] stycznia 2020 r. otrzymała wezwanie do zapłaty za studia.

Podkreśliła, że jej zamiarem nie było podjęcie studiów na pierwszym roku. M. K. zarzuciła Prodziekanowi, iż nie wziął pod uwagę całokształtu stanu faktycznego sprawy. Pominął bardzo dobre wyniki w nauce zarówno na Uniwersytecie [...], jak i Uniwersytecie [...]. Nie uwzględnił faktu, że pomysł rekrutacji na studia niestacjonarne wyszedł od Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej.

Zdaniem Prodziekana powołane we wniosku okoliczności nie odpowiadały przedstawionym przesłankom zwolnienia od opłat, upływ terminu do rejestracji na platformie IRK nie został wymieniony w paragrafie 11 uchwały w sprawie opłat. Strona formalnie nie była studentką U[...]. Studentka uchybiła terminom rekrutacyjnym na studia stacjonarne. Już po zakończeniu postępowania rekrutacyjnego i złożeniu wniosku o zwolnienie z opłaty strona w dniu [...] października 2019 r. odebrała opinię Samorządu Studentów WPiA U[...], który negatywnie zaopiniował jej wniosek o zwolnienie z opłaty. Tego samego dnia na dyżurze Prodziekana, w obecności przedstawicieli WPiA U[...], radcy prawnego i kierownika dziekanatu WPiA U[...] M. K. oświadczyła, że w takiej sytuacji nie pozostaje jej nic innego, jak zrezygnować ze studiów, co ostatecznie uczyniła w dniu [...] listopada 2019 r.

Prodziekan skonstatował, że nie ma podstaw twierdzenie M. K., iż pracownik dziekanatu "doradził" jej złożenie podania o rezygnację ze studiów, skoro z takim zamiarem strona nosiła się już wcześniej.

Decyzją z [...] marca 2020 r. Prorektor ds. studentów i jakości kształcenia Uniwersytetu [...] uwzględniła rzeczone odwołanie i uchyliła decyzję z [...] stycznia 2020 r. oraz przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prorektor wskazała na niedostateczne uzasadnienie decyzji organu I instancji.

Decyzją z [...] marca 2020 r. wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prodziekan ponownie odmówił M. K. zwolnienia z opłaty za usługi edukacyjne w jakimkolwiek stopniu. Wskazał, że nie znalazł okoliczności odpowiadających przesłankom wynikającym z § 11 ust. 2 Uchwały w sprawie opłat. Zaznaczył, że wskutek upływu terminu rekrutacji na studia stacjonarne, Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna przedstawiła rozwiązanie, które umożliwiłoby jej studiowanie na WPiA U[...]. Odnosząc się do daty wydania uchylonej przez Prorektor decyzji, Prodziekan zaznaczył, że [...] października 2019 r. strona odebrała opinię samorządu studenckiego z [...] października 2019 r. i tego samego dnia Prodziekan poinformował ją o braku możności wydania decyzji w sprawie zwolnieniowej z przyczyn technicznych – zablokowania możliwości wydawania decyzji w sprawie opłat w systemie USOS. Po zapoznaniu się z negatywną opinią samorządu studenckiego strona oświadczyła o chęci rezygnacji ze studiów, w związku z czym pouczoną ją o konieczności złożenia podania w tym przedmiocie.

Prodziekan zaakcentował, że trudno jest tym samym mówić o naruszeniu przez organ zasady zaufania, skoro strona była na bieżąco i w pełnym zakresie informowana o sposobie procedowania w sprawie, w tym także o braku możności wydawania decyzji w sprawie opłat w systemie USOS.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego uznano, że strona nie osiągnęła wybitnych wyników w nauce, które czyniłyby możliwym uwzględnienie wniosku o zwolnienie z opłaty za usługi edukacyjne.

Słowo "wybitny" oznacza "wybijający się ponad przeciętność". Uwzględniając specyfikę programu MOST, a także uzyskane np. na Uniwersytecie [...] oceny dostatecznej z przedmiotów: Dzieje parlamentaryzmu polskiego i Prawo cywilne, czy dostateczne plus z przedmiotu język angielski B2+; oceny dobre na Uniwersytecie [...] np. z Prawa prasowego uznano, że strona nie osiągnęła wybitnych wyników w nauce.

Odnośnie przesłanki z pkt 3 ust. 2 § 11 Uchwały w sprawie opłat nie stwierdzono, by nastąpiło istotne pogorszenie sytuacji materialnej studentki w trakcie trwania studiów. Z powyższych względów organ nie znalazł podstaw dla zwolnienia z opłaty.

W dniu [...] marca 2020 r. M. K. wniosła odwołanie od wskazanej wyżej decyzji z [...] marca 2020 r. Zaznaczyła, że Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna zasugerowała aplikowanie na studia niestacjonarne oraz złożenie podania o przeniesienia na IV rok. Gdyby otrzymała od Prodziekana jakąkolwiek decyzję odnośnie złożonych wniosków przed rozpoczęciem roku akademickiego lub przynajmniej w przewidzianym ustawowo terminie, nigdy nie doszłoby do otrzymania wezwania do zapłaty za studia, których nie podjęła.

Skarżąca podniosła, że jest laureatką konkursu z Prawa cywilnego oraz znalazła się w piątce wyróżnionych uczestników konkursu z postępowania cywilnego organizowanego przez Uniwersytet [...] podczas wymiany MOST.

Rektor U[...] w decyzji z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] stwierdził, że wniesione odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Niniejsza sprawa została wszczęta wnioskiem o zwolnienie z opłat za usługi edukacyjne złożonym [...] września 2019 r., czyli w okresie obowiązywania Uchwały w sprawie opłat, którą dopiero [...] października 2019 r. zastąpiły przepisy Zarządzenia w sprawie opłat. Zgodnie zaś § 14 Zarządzenia w sprawie opłat – do spraw wszczętych, a niezakończonych przed dniem wejścia w życie Zarządzenia (tj. [...] października 2019 roku), stosuje się przepisy dotychczasowe. W niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy Uchwały w sprawie opłat. W odniesieniu zaś do trybu wydania decyzji o zwolnieniu z opłat (przepisy proceduralne) Rektor zastosował przepisy Zarządzenia w sprawie opłat, które zastąpiło przepisy Uchwały w sprawie opłat.

Stosownie do brzmienia § 8 ust. 1 i ust. 3 Zarządzenia w sprawie opłat, Kierownik Jednostki Dydaktycznej wydaje decyzję w sprawie zwolnienia z opłaty w całości lub części, przy czym decyzja ta powinna zawierać uzasadnienie prawne i faktyczne. Zgodnie z ust. 4 powołanego przepisu od decyzji tej student może w terminie 14 dni od daty jej doręczenia wnieść za pośrednictwem KJD odwołanie do Rektora. Powyższe przepisy w związku z art. 79 ust. 3 u.p.s.w.n. przesądzają o decyzji administracyjnej jako formie działania organu administracji publicznej w sprawach dotyczących zwolnienia z opłat.

Zgodnie z dyspozycją wskazaną w § 11 ust. 2 Uchwały w sprawie opłat, podstawą do zwolnienia lub rozłożenia opłaty na raty może być w szczególności: 1) osiągnięcie przez studenta wybitnych wyników w nauce; 2) uczestnictwo studenta w międzynarodowym programie stypendialnym; 3) istotne pogorszenie sytuacji materialnej studenta w trakcie studiów; 4) działalność studenta na rzecz uczelni wykonywana społecznie, ważna dla uczelni i wymagająca poświęcenia znaczącej ilości czasu.

Katalog zwolnień z opłat za usługi edukacyjne wskazany w § 11 ust. 2 Uchwały w sprawie opłat ma charakter otwarty, o czym świadczy użycie przez prawodawcę uczelnianego sformułowania "w szczególności". Decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłaty ma charakter uznaniowy.

W ocenie Rektora organ I instancji spełnił te wymogi i w decyzji z [...] marca 2020 r. zrealizował wytyczne decyzji kasatoryjnej z [...] marca 2020 r. W § 11 ust. 2 pkt 1 Uchwały w sprawie opłat posłużono się wyrażeniem niedookreślonym "wybitne" wyniki w nauce. Oznacza to, że z woli prawodawcy uczelnianego, zaistnienie tej przesłanki podlega każdorazowej ocenie dokonywanej przez organ uczelni prowadzący postępowanie, na podstawie okoliczności konkretnego stanu faktycznego. Powyższe prowadzi do wniosku o współwystępowaniu na gruncie relewantnej dla niniejszej sprawy normy prawnej, wywodzonej z § 11 ust. 2 pkt 1 Uchwały w sprawie opłat oraz z § 7 ust 1 Zarządzenia w sprawie opłat, wyrażenia niedookreślonego oraz konstrukcji uznania administracyjnego.

Prodziekan nie uznając uzyskanych przez stronę wyników w nauce za wybitne, uczynił to w ramach przysługującej mu w tym zakresie władzy interpretacyjnej. Uwarunkowana tą oceną odmowa zwolnienia z opłaty nie przekroczyła zaś granic przyznanej organowi możliwości wyboru konsekwencji prawnych stosowanej normy, tj. uznania administracyjnego sensu stricto. Niewielka liczba ocen dostatecznych oraz dobrych z egzaminów z przedmiotów kursowych w stosunku do ocen bardzo dobrych, pobieranie stypendium Rektora dla najlepszych studentów, status laureata "bardzo prestiżowego Konkursu z Prawa cywilnego", wyróżnienie w konkursie z Postępowania cywilnego zorganizowanego przez Uniwersytet [...], nie należy uznać za wybitne, szczególnie ponadprzeciętne i tym samym – uzasadniające zwolnienie z opłaty za usługi edukacyjne.

Organ I instancji przeanalizował również sytuację skarżącej pod kątem zaistnienia przesłanki istotnego pogorszenia sytuacji materialnej podczas trwania studiów. Nie znalazł przesłanek uzasadniającą zwolnienie z opłaty. Z wniosku o zwolnienie nie wynika, aby sytuacja materialna skarżącej znacząco pogorszyła się w trakcie trwania studiów. W świetle powyższego Rektor nie uznał za uzasadnione zwolnienie studentki z opłaty na podstawie § 11 ust. 2 pkt 3 Uchwały w sprawie opłat. Katalog przesłanek wymienionych w § 11 ust. 2 Uchwały w sprawie opłat ma charakter otwarty, zatem ewentualne uwzględnienie innych okoliczności, niewymienionych w katalogu, pozostawione jest uznaniu organu. Rektor nie znalazł ich w niniejszej sprawie.

W ocenie Rektora organ I instancji wydając decyzję odmowną, skorzystał z przysługującej mu władzy administracyjnej w jej granicach i w sposób zgodny z przepisami prawa.

M. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] oraz zażądała jej uchylenia.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. § 11 ust. 2 Uchwały w sprawie opłat poprzez nieuwzględnienie otwartego charakteru katalogu przesłanek, bez odniesienia się do bezczynności organu oraz utrzymywania w przeświadczeniu o przyszłym zwolnieniu z opłat, które doprowadziły do niezasadnego obciążenia opłatą,

2. naruszenie prawa procesowego – art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wybiórcze rozpatrzenie tylko niektórych okoliczności, przy braku odniesienia się do faktu wielomiesięcznej bezczynności organu, poprzez brak odniesienia się do okoliczności i skutków bezczynności organu.

Skarżąca podkreśliła, że w decyzji pominięto kwestie: opieszałości organu, niepodjęcia przez nią studiów oraz wpływu utrzymywania jej w przekonaniu o możliwości odstąpienia od obciążenia opłatą. W niniejszej sprawie istotę sporu stanowi okoliczność, iż działania skarżącej związane z podjęciem studiów na U[...] były wynikiem wspólnych ustaleń i sugestii pracowników oraz władz uczelni co do możliwości kontynuowania studiów na IV roku na zasadzie nieodpłatności.

Pomimo niepodjęcia studiów zaniechano wydania decyzji o skreśleniu z listy studentów, przerzucając tę kwestię na stronę. Podsumowując, stwierdziła, że gdyby przedstawiciel Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej WPiA Uniwersytetu [...] nie zasugerował podjęcia studiów niestacjonarnych, a wniosek o zwolnienie z opłat z [...] września 2019 r. został rozpatrzony bez zbędnej zwłoki, złożyłaby rezygnację ze studiów od razu po uzyskaniu decyzji negatywnej. Zaniechania organu doprowadziły zatem do wymuszenia opłaty za usługi edukacyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), dalej: "P.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668 ze zm.) oraz § 11 ust. 1 i 2 uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne (t.j. Monitor U[...] z 2015 r., poz. 173).

Stosownie do art. 79 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce uczelnia publiczna może pobierać opłaty za usługi edukacyjne związane z: 1) kształceniem na studiach niestacjonarnych; 2) powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych z powodu niezadawalających wyników w nauce; 3) kształceniem na studiach w języku obcym; 4) prowadzeniem zajęć nieobjętych programem studiów; 5) kształceniem cudzoziemców na studiach stacjonarnych w języku polskim.

Uczelnia publiczna może pobierać opłaty również za: 1) przeprowadzenie rekrutacji; 2) przeprowadzenie potwierdzenia efektów uczenia się; 3) wydanie indeksu i legitymacji studenckiej oraz duplikatów tych dokumentów; 4) wydanie odpisu w języku obcym dyplomu ukończenia studiów i suplementu do dyplomu, innych niż wydane na podstawie art. 77 ust. 2; 5) wydanie duplikatu dyplomu ukończenia studiów i suplementu do dyplomu; 6) korzystanie z domów studenckich i stołówek studenckich (art. 79 ust. 2).

Zgodnie z art. 79 ust. 3 ww. ustawy uczelnia publiczna ustala warunki i tryb zwalniania z opłat, o których mowa w ust. 1 i 2.

Z kolei przepis § 11 ust. 1 załącznika do obwieszczenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne, stanowi, iż student może wystąpić z wnioskiem o zwolnienie z opłat w całości lub w części, albo o rozłożenie opłat na raty. Podstawą do zwolnienia lub rozłożenia opłaty na raty może być w szczególności: 1) osiągnięcie przez studenta wybitnych wyników w nauce; 2) uczestnictwo studenta w międzynarodowym programie stypendialnym; 3) istotne pogorszenie sytuacji materialnej studenta w trakcie studiów; 4) działalność studenta na rzecz uczelni wykonana społecznie, ważna dla uczelni i wymagająca poświęcenie znaczącej ilości czasu (§ 11 ust. 2).

Wniosek o zwolnienie z opłat, którego podstawę stanowią okoliczności określone w ust. 2 pkt 1, 2, i 4, składa się do kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie później niż 30 dni przed rozpoczęciem zajęć dydaktycznych będących przedmiotem tego wniosku. Wniosek o zwolnienie z opłat, którego podstawę stanowi okoliczność określona w ust. 2 pkt 3, składa się do kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie później niż 3 miesiące od dnia pogorszenia sytuacji materialnej. Z poważnych powodów kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może przyjąć do rozpatrzenia wniosek złożony w późniejszym terminie (§ 11 ust. 3).

Zgodnie z § 12 ust. 1 i 1a uchwały nr [...] Senatu U[...] kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej wydaje decyzję w sprawie zwolnienia z opłaty w całości lub w części, bądź rozłożenia jej na raty, po wcześniejszym uzyskaniu pisemnej opinii właściwego organu samorządu studenckiego. Opinię, o której mowa w ust. 1, właściwy organ samorządu studenckiego sporządza i przekazuje kierownikowi podstawowej jednostki organizacyjnej w terminie 14 dni od dnia, w którym zwrócono się do tego organu o zaopiniowanie wniosku studenta. W przypadku nie przedstawienia opinii w tym terminie kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej rozstrzyga sprawę samodzielnie.

Wskazać w tym miejscu należy, co podkreślał również organ II instancji, że decyzja w przedmiocie zwolnienia studenta z opłaty lub częściowe jej obniżenie, podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Kontroli sądowej podlega uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Sąd bada, czy podejmując rozstrzygnięcie, organ uzasadnił je dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami oraz czy rozważył interes społeczny i słuszny interes strony stosownie do zasady wynikającej z art. 7 k.p.a. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK1981/14; publ. CBOSA).

Przepis art. 107 § 3 k.p.a. stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik, jest wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne. W przeciwnym wypadku organ naraża się na skuteczny zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) oraz wadliwie sporządzonego uzasadnienia, a więc dowolności (arbitralności) rozstrzygnięcia. Ponadto, w przypadku gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, jego obowiązkiem jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 225/97, publ. Biul. Skarb. 1999, nr 1, poz. 20; wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r. sygn. akt III ARN 49/93, publ. OSNC 1994/0/181).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ dokonał oceny sytuacji skarżącej w odniesieniu do dwóch przesłanek określonych w § 11 ust. 2 uchwały nr [...] Senatu U[...], a mianowicie przesłanki osiągnięcia przez studenta wybitnych wyników w nauce (§ 11 ust. 2 pkt 1) oraz przesłanki istotnego pogorszenia sytuacji materialnej studenta w trakcie studiów (§ 11 ust. 2 pkt 3).

W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do tych przesłanek jest sporządzone w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a., organ przeanalizował przede wszystkim wyniki, jakie osiągnęła skarżąca w trakcie studiów stacjonarnych na Wydziale Prawa i Administracji – kierunek prawo Uniwersytetu [...] oraz jej aktualną sytuację materialną. Poddanie ocenie wyników nauki skarżącej uzyskanych na studiach na innym niż Uniwersytet [...] uniwersytecie, jest – w okolicznościach faktycznych sprawy – zrozumiałe, bowiem skarżąca dążyła do przeniesienia swojej nauki na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] na Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu [...]. Organ dokonując oceny osiągniętych przez skarżącą wyników w nauce, przytoczył dwie uzyskane przez skarżącą oceny dostateczne z przedmiotów: "Dzieje parlamentaryzmu polskiego" i "Prawo cywilne" oraz ocenę dostateczną plus z przedmiotu "Język angielski B2+". Ponadto organ wskazał, iż w trakcie nauki na Uniwersytecie [...] (w ramach wymiany akademickiej MOST) skarżąca uzyskiwała oceny dobre. Organ wyjaśnił, iż wskazane okoliczności nie mogą zostać uznane za wybitne, szczególnie ponadprzeciętne. Skarżąca nie zgadza się z taką oceną swoich osiągnięć, co jest zrozumiałe. Skarżąca winna jednak brać pod uwagę, iż poddając swoje dokonania ocenie osób trzecich, może uzyskać wynik, który nie będzie odpowiadał jej subiektywnemu przekonaniu.

Odnosząc się z kolei do kwestii sytuacji materialnej skarżącej, to trafnie organ stwierdził, że w sprawie brak dowodów na istotne pogorszenie tej sytuacji. Dlatego też zasadnie przyjęto, że w sprawie nie zachodzi przesłanka z § 11 ust. 2 pkt 3 uchwały nr [...] Senatu U[...].

Dodać należy, iż okoliczność, na którą M. K. powołała się w skardze, a mianowicie okoliczność niepodjęcia studiów niestacjonarnych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] nie może – jak trafnie zauważył organ – być oceniana w świetle § 11 ust. 2 uchwały nr [...] Senatu U[...], ponieważ sytuacja taka została odrębnie uregulowana w § 6 Zarządzenia nr 130 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] września 2019 r. w sprawie zasad pobierania oraz warunków i trybu zwalniania z opłat za usługi edukacyjne na Uniwersytecie [...]. Przepis ten ma zastosowanie do skarżącej, bowiem przyjęta ona została na I rok niestacjonarnych studiów jednolitych magisterskich na kierunku Prawo na WPiA Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2019/2020, a skreślono skarżącą z listy studentów decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. z powodu rezygnacji ze studiów. Zauważyć też należy, iż Sąd nie jest uprawniony do badania w niniejszej sprawie zarzutów skarżącej odnoszących się do kwestii niepodjęcia przez nią studiów w roku akademickim 2019/2020 na WPiA U[...]. Sąd w tym zakresie opiera się na przywołanych powyżej ostatecznych decyzjach administracyjnych, z których wynika, iż powodem skreślenia skarżącej z listy studentów była inna okoliczność aniżeli niepodjęcie studiów. Słusznie zatem organ kwestii tej nie poddał ocenie w zaskarżonej decyzji, bowiem jej podstawę materialnoprawną stanowił § 11 ust. 2 uchwały nr [...] Senatu U[...].

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.