Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1278/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 152
journal: Dz.U. 1990 nr 65 poz 385
law: Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.
article: art. 181
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia NSA Anna Lech Sędzia WSA del. Jolanta Rudnicka (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 365/08 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od E. S. na rzecz Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 365/08 oddalił skargę E. S. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] stycznia 2008 r. [...] utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania E. S., studentce Wyższej Szkoły [...] w Ł. stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za osiągnięcia w nauce na rok akademicki 2006/2007.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wskazał, co następuje:

Decyzją z dnia [...] października 2007 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego odmówił przyznania studentce E. S. wnioskowanego stypendium. Organ stwierdził, iż studentka spełniła warunki określone w § 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 listopada 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków, trybu przyznawania i wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz. U. Nr 245, poz. 2458). Oceniając przedmiotowy wniosek organ wziął jednak pod uwagę głównie osiągnięcia naukowe za okres 2005/2006 r. z uwagi na fakt, iż studentka otrzymywała stypendium ministra w latach akademickich 2004/2005 i 2005/2006. Ponadto organ podkreślił, iż środki finansowe z budżetu państwa przeznaczone na stypendia ministra za osiągnięcia w nauce nie pozwoliły, aby takie stypendium otrzymał każdy student, który spełnił przesłanki do jego uzyskania. Środki finansowe umożliwiły przyznanie stypendium w pierwszym terminie, tj. do dnia [...] września 2006 r. - 709 studentom. Biorąc jednak pod uwagę fakt, iż wniosek o przyznanie stypendium E. S. został sklasyfikowany na [...] miejscu wydał decyzję odmowną.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem E. S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, iż organ przy rozpoznawaniu sprawy nie odniósł się do zarzutu, iż cztery studentki Wyższej Szkoły [...] w Z. mając niższą średnią i mniejszą aktywność naukową otrzymały stypendium ministra na rok akademicki 2006/2007. W ocenie wnioskodawczyni niezrozumiałe jest również działanie organu, który przy ocenie jej wniosku wziął pod uwagę głównie osiągnięcia z roku akademickiego 2005/2006.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzją. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ podkreślił, iż średnia ocen uzyskanych w zaliczonych latach studiów nie decydowała o pozycji w rankingu wniosków uszeregowanych według największych osiągnięć naukowych, lecz była jednym z warunków niezbędnych do ubiegania się o stypendium, określonych w § 2 powołanego rozporządzenia. W ocenie organu o pozycji w rankingu decydowały głównie osiągnięcia naukowe i aktywność naukowa. Ponadto przy ocenie wniosku dotychczasowego stypendysty nie mogą być brane pod uwagę te osiągnięcia naukowe, za które student już otrzymał stypendium. Organ uznał, iż stypendium ministra ma charakter motywacyjny, a jego kwota ma zapewnić studentowi środki na realizowanie się w sferze naukowej i uzyskiwanie dalszych osiągnięć naukowych. Powołane przez wnioskodawczynię studentki Wyższej Szkoły [...] w Z. uzyskały wyższe miejsce w rankingu osiągnięć naukowych, gdyż brano pod uwagę osiągnięcia uzyskane w ciągu dwóch lat studiów, z uwagi na fakt, iż nie otrzymywały one wcześniej stypendium ministra za osiągnięcia w nauce.

Na powyższą decyzję E. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, iż w roku akademickim 2005/2006 otrzymywała stypendium ministra w kwocie [...] zł miesięcznie i wówczas brane były pod uwagę zarówno osiągnięcia naukowe uzyskiwane w latach 2004/2005, jak i 2005/2006. Dlatego z tych przyczyn niezrozumiałe jest dla niej dlaczego, mimo obowiązywania tego samego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 listopada 2004 r., zmieniły się kryteria oceny. Ponadto skarżąca zakwestionowała stwierdzenie organu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż przy ocenie wniosku dotychczasowego stypendysty nie mogą być brane pod uwagę te osiągnięcia naukowe, za które student otrzymał już stypendium.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2008 r. oddalił skargę wskazując, że decyzja w sprawie przyznania stypendium ma charakter uznaniowy. Stypendium ministra za osiągnięcia w nauce może być przyznane studentowi szczególnie wyróżniającemu się w nauce oraz posiadającemu osiągnięcia naukowe. Z uwagi na fakt, iż student może ubiegać się o taką pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, przesłanką warunkującą przyznanie stypendium jest również odpowiednia ilość zabezpieczonych środków przeznaczonych na stypendia w budżecie państwa. Zatem nie zawsze środki finansowe z budżetu państwa przeznaczone na stypendia ministra za osiągnięcia w nauce pozwolą, aby każdy student, który spełnia ustawowe przesłanki pozwalające na uzyskanie takiego stypendium, mógł je otrzymać.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że organ dokonując oceny spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie stypendium wziął pod uwagę § 2 pkt 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 listopada 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków, trybu przyznawania i wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia sportowe. Zgodnie z jego treścią stypendium ministra za osiągnięcia w nauce może otrzymać student, który spełnia łącznie następujące warunki: uzyskał wpis na kolejny rok, nie powtarzał roku studiów w okresie zaliczonych lat studiów oraz uzyskał w okresie lat studiów odpowiednią średnią ocen. Dlatego zasadnie organ uznał, że powyższe warunki zostały przez skarżącą spełnione. Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, iż przy ocenie wniosku dotychczasowego stypendysty nie mogą być brane pod uwagę te osiągnięcia naukowe, za które student już otrzymał stypendium. W ocenie Sądu I instancji słusznie stwierdził organ, iż stypendium ma charakter motywacyjny i jego kwota ma zapewnić studentowi środki na realizowanie się w sferze naukowej i uzyskiwanie dalszych osiągnięć naukowych. Dlatego Sąd nie podzielił zarzutów skarżącej, iż z uwagi na to, że w roku akademickim 2005/2006 otrzymywała ona stypendium ministra i wówczas brane były pod uwagę zarówno osiągnięcia naukowe uzyskiwane w latach 2004/2005 i 2005/2006, to tym samym w roku akademickim 2006/2007 powinny być wzięte pod uwagę wszystkie osiągnięcia naukowe skarżącej uzyskiwane w poprzednich latach.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej, dotyczącego czterech studentek Wyższej Szkoły [...] w Z., które mając niższą średnią i mniejszą aktywność naukową uzyskały stypendium ministra na rok 2006/2007, Sąd I instancji zgodził się z organem, iż powołane studentki nie otrzymywały wcześniej stypendium ministra i głównie z tych przyczyn znalazły się wyżej niż skarżąca w rankingu osiągnięć naukowych w roku akademickim 2006/2007. Uzasadnione było to tym, iż w ich przypadku organ brał pod uwagę osiągnięcia uzyskane w ciągu dwóch lat, a nie tak jak w przypadku skarżącej za rok ostatni i to zadecydowało, że zostało przyznane im wnioskowane stypendium. Sądu I instancji podkreślił, że przyznanie stypendium ministra za osiągnięcia w nauce za dany rok akademicki nie oznacza automatycznego przyznawania takiego stypendium za każde kolejne lata, zwłaszcza, że środki finansowe z budżetu państwa przeznaczone na stypendia nie pozwalają na to, aby otrzymał je każdy student wnioskujący o dane stypendium.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła E. S., reprezentowana przez adwokata.

Skarżąca zarzuciła rażące naruszenie prawa materialnego - art.152 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym przez zastosowanie dowolnych kryteriów przyznawania stypendium i art.181 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Powołując się na tak sformułowane podstawy skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wywodzi, że należy oceniać dorobek studenta kompleksowo w ciągu całego okresu studiowania, a nie tylko na przestrzeni jednego roku. Zastosowane przez organ administracji kryteria oceny dorobku skarżącej za okres jednego roku prowadzą, zdaniem skarżącej, do wypaczenia idei promocyjno - naukowej wypływającej z ustawy o szkolnictwie wyższym. Organ administracji orzekający w sprawie, a także Sąd I instancji kierował się ideą sprawiedliwościowo - pomocową. Skarżąca kwestionuje prawidłowość przyjęcia przez Sąd, że jednych studentów ocenia się za okres dwóch lat poprzedzających przyznanie stypendium, a innych za okres jednego roku.

W ocenie skarżącej, skoro organ z uwagi na ograniczoną ilość środków finansowych odmówił przyznania jej stypendium, mimo iż spełniała ku temu wszelkie warunki, to powinien udokumentować stosownym wyliczeniem ilość przyznanych środków na cele stypendialne i sposób ich wydatkowania. W skardze kasacyjnej podkreślono, że uznaniowość w podejmowaniu decyzji nie może usprawiedliwiać stosowania różnych kryteriów w ocenach poszczególnych osób. Nie może też być stosowana zasada przyznawania stypendium w równej wysokości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wnosił o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że oceniając wnioski o stypendia ministra na dany rok akademicki kierował się zasadą, że w przypadku ubiegłorocznych stypendystów brane były pod uwagę nowe osiągnięcia naukowe. Osiągnięcia rozpoczęte w latach wcześniejszych mające charakter ciągły, corocznie podlegały ocenie ministra. Zasada ta pozwala uniknąć sytuacji, kiedy do otrzymywania stypendium przez cały okres studiów wystarczyłoby uzyskać wysokie osiągnięcia jedynie podczas jednego roku studiów. Jest możliwe coroczne uzyskiwanie osiągnięć naukowych wystarczających do otrzymania stypendium. Organ podał, że 31,5 % stypendystów, którzy otrzymali stypendium w roku akademickim 2007/2008 to ubiegłoroczni stypendyści. Skarżąca E. S. otrzymywała stypendium ministra w roku 2005/2006, a we wniosku o stypendium na rok 2006/2007 studentka uzupełniła o kilka pozycji osiągnięcia, które były już podstawą przyznania stypendiów w roku 2005/2006. Nowe osiągnięcia nie wystarczyły, aby studentka mogła ponownie otrzymać stypendium. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego podkreślił, że o ile w 2006 r. środki z budżetu państwa na realizację stypendiów wynosiły 15.745.000 zł, o tyle w 2007 r. Minister dysponował na ten cel kwotą 5 707 000 zł. W 2007 r. o stypendium ministra ubiegało się 3298 studentów, ale kwota przeznaczona na stypendium wystarczyła jedynie na przyznanie 1463 stypendiów, czyli dla 44 % studentów ubiegających się o stypendium. W ocenie organu skarga jest bezzasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Jej wniesienie obwarowane jest szeregiem wymogów odnoszących się do możliwych podstaw i formy tej skargi. Podstawy kasacyjne określone zostały w art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), powoływanej dalej jako P.p.s.a. Stosownie do art.174 pkt 1 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego. Natomiast w myśl punktu 2 tego przepisu podstawą skargi kasacyjnej może być także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art.174 pkt 1 P.p.s.a. przewiduje dwie postaci naruszenia prawa materialnego: błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W tych samych postaciach może przejawiać się druga podstawa kasacyjna określona w art.174 pkt 2 P.p.s.a., z tym że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie należy dodatkowo wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Należy też mieć na uwadze, że zgodnie z art.183 §1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, co oznacza, że bierze z urzędu pod uwagę tylko nieważność postępowania. Jeżeli zatem, jak w niniejszej sprawie, nie zachodzą przyczyny nieważności postępowania, to dokonywana przez Naczelny Sąd Administracyjny kontrola zaskarżonego orzeczenia może odnosić się wyłącznie do powołanych w skardze kasacyjnej norm prawnych oraz wskazanego w tej skardze sposobu i skutków naruszenia przepisów w kwestionowanym wyroku.

Wymaga podkreślenia, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do korygowania, uzupełniania czy uściślania zarzutów skargi kasacyjnej. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim ( art.175 §1 - 3 P.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Sformułowanie zarzutów pod adresem zaskarżonego orzeczenia nie może być ogólnikowe, należy dokładnie określić, jaki przepis prawa, zdaniem skarżącego, został naruszony. Jeśli natomiast przepis, którego dotyczy zarzut ma rozbudowaną strukturę wewnętrzną, składa się z kilku jednostek redakcyjnych, zawiera kilka norm prawnych, to w skardze kasacyjnej trzeba wyraźnie wskazać, która z tych norm prawnych została naruszona.

Skarga kasacyjna wniesiona w rozpatrywanej sprawie nie odpowiada przedstawionym wyżej wymogom.

Skarga kasacyjna oparta została na zarzucie rażącego naruszenia prawa materialnego tj. art.152 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym i art.181 Prawa o szkolnictwie wyższym ( bez wskazania daty tej ustawy). Nie określono, jaką formę przybrać miało naruszenie prawa materialnego ( czy chodziło o błędną wykładnię przepisów, czy też o niewłaściwe ich zastosowanie w stanie faktycznym sprawy). Z kolei ocena, czy naruszenie prawa miało charakter rażący może mieć znaczenie w postępowaniu nadzwyczajnym, a w takim trybie nie było prowadzone postępowanie w rozpoznawanej sprawie.

Wskazany w zarzutach skargi kasacyjnej art.152 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym ( Dz.U. Nr 65, poz.385 z późń. zm) oprócz tego, że był kilkakrotnie nowelizowany, to składa się z trzech ustępów, a ustęp pierwszy z 5 punktów, z których każdy dotyczy innego rodzaju pomocy materialnej dla studentów ( stypendium socjalnego, stypendium za wyniki w nauce i sporcie, stypendium ministra za osiągnięcia w nauce, stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe, zapomogi), przyznawanej przez różne organy określone w ustawie. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał, którą z tych norm naruszył Sąd I instancji.

Również art.181 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawa o szkolnictwie wyższym ( Dz.U. Nr 164, poz.1365) ma złożoną strukturę wewnętrzną, składa się z kilku jednostek redakcyjnych. Przepis art.181 zawiera sześć punktów, stanowiących regulacje prawne dotyczące: stypendiów za wyniki w nauce lub sporcie ( pkt 1), stypendiów za osiągnięcia w nauce lub wybitne osiągnięcia sportowe( pkt 2), warunków ubiegania się o przyznanie stypendiów( pkt 3, 4 i 6 ), stypendiów przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej ( pkt 5). Przywołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej art.181 ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym dotyczy stypendium przyznawanego za wyniki w nauce lub sporcie dla studenta, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub osiągnął wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym. Jedną z istotnych różnic między regulacją art.181 ust.1 a regulacją art.181 ust.2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym jest m.in. to, że art.181 ust.1 tej ustawy dotyczy stypendiów za wyniki w nauce za rok studiów, zaś stypendia za osiągnięcia w nauce przyznawane są po spełnieniu dodatkowych wymogów określonych w przepisach wykonawczych, a to m.in. aktywności naukowej, udziału w pracach naukowo - badawczych, konferencjach naukowych, praktykach, stażach i kursach nieobjętych programem nauczania. Stypendium za wyniki w nauce i sporcie, o którym mowa w powołanym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej art.181 ust.1 wymienionej ustawy, przyznawane jest przez rektora uczelni ( art. 173 ust.1 pkt 3 w zw. z art.176 pkt 1 ustawy), natomiast w przedmiocie przyznania stypendium, o którym mowa w art.181 ust.2 ustawy, a wymienionym również w art. 173 ust.1 pkt 4 ustawy, orzeka minister ( art.178 ust.1 ustawy). Powołanie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej art.181 ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym jest nietrafne z tego powodu, że skarżąca nie ubiegała się o przyznanie stypendium za wyniki w nauce, o którym ten przepis stanowi i nie taki rodzaj stypendium był przedmiotem wniosku skarżącej i Rektora Wyższej Szkoły [...] w Łodzi z dnia [...] lipca 2006 r., o którym orzekały organy administracji w rozpoznawanej sprawie.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 P.p.s.a., orzekł, jak w wyroku.