Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 241/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2a
journal: Dz.U. 2021 poz 305
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie: Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Asesor sądowy Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) Protokolant: Referent stażysta Dagmara Jugo po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 6 maja 2022 r., nr 1601-IEW.4268.15.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez H. K. (dalej jako: Skarżący, Strona, Wnioskodawca, Zobowiązany) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 6 maja 2022 r. nr 1601-IEW.4268.15.2022, którą organ ten, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 - dalej jako kpa) oraz art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm. - dalej jako "ustawa o finansach publicznych") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu nr 1609-SCM-4.4268.775.2021.46.AHA, sprostowaną postanowieniem z 1 kwietnia 2022 r., nr 1609-SCM-4.4268.775.2021.50.AHA, w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego seria [...] nr [...] z 3 października 2020 r. w wysokości 200 zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 16 zł.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 20 stycznia 2021 r., uzupełnionym pismami z 5 marca, 19 lipca, 26 listopada i 14 grudnia 2021 r. Skarżący zwrócił się "o zwolnienie w całości od kosztów wykroczenia drogowego", tj. o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego seria [...] nr [...] w wysokości 200 zł oraz kosztów upomnienia w wysokości 16 zł. Wskazał na sytuację majątkową potwierdzoną postanowieniem WSA w Poznaniu z 7 stycznia 2021 r. sygn. akt III SPP/Po 126/20 oraz przekazem pocztowym z 25 marca 2018 r. - wypłata świadczenia z ZUS [...] Oddział w P. w wysokości 595,78 zł. Skarżący stwierdził, że nie jest "w stanie ponieść kosztów wykroczenia drogowego (200 zł) bez uszczerbku utrzymania koniecznego". W oświadczeniu o stanie majątkowym, jako źródło dochodu Skarżący wskazał emeryturę w wysokości 678,83 zł. Wydatki na bieżące utrzymanie w łącznej wysokości 1.138,27 zł, w tym: czynsz - 779,67 zł, energia elektryczna - 145,05 zł, gaz - 45 zł, woda i kanalizacja - 55,03 zł, wywóz nieczystości - 70,97 zł, Internet - 27,22 zł, telefon - 15,33 zł. Skarżący wskazał także na obciążenie z tytułu kredytów w wysokości 1.328.309,43 zł i alimentów w wysokości 66.920 zł oraz na koszt butli gazowej w wysokości 760 zł (pismo z 14 grudnia 2021 r.). Nadto podał, że jest właścicielem/współwłaścicielem domu jednorodzinnego w O., mieszkania spółdzielczego lokatorskiego w T. oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 26 arów w O. Nieruchomość w O. zabezpieczona jest hipoteką wpisaną przez B. w T. Do 19 lipca 2021 r. z nieruchomości prowadzona była egzekucja związana z prowadzoną przez Skarżącego działalnością gospodarczą. Jak wynika z twierdzeń Skarżącego zawartych w ww. pismach, w tamtym czasie Skarżący zarabiał po 15.000 zł miesięcznie i stać go było na zapłacenie mandatu w wysokości 200 zł. Obecnie Skarżący nie godzi się, by Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu stosował wobec niego metody terroru, znęcał się nad nim i przemocą wymuszał na nim zapłatę należności. Tym bardziej, że Prezydent Miasta O.1 w decyzji z 27 października 2021 r. przyznał Skarżącemu rację i umorzył opłatę skarbową. Ponadto, podał, że ma 72 lata i nie jest w stanie wywiązać się z zobowiązania, a sytuacja jest trwała.

Do wniosku Skarżący załączył kserokopie dokumentów, w tym:

1) postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z 1999 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (dochodzona należność za energię elektryczną w wysokości 4.360,78 zł),

2) wyroku Sądu Okręgowego w K. [...] Wydziału Cywilnego z 30 maja 2006 r. orzekającego o separacji Zobowiązanego i jego żony

3) pisma B. z 29 października 2012 r. o wysokości zadłużenia (łącznie 1.328.309,43 zł),

4) decyzji z 11 kwietnia 2012 r. o przyznaniu jednorazowego zasiłku celowego w wysokości 120 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, gazu i żywności

5) decyzji z 4 stycznia 2013 r. o przyznaniu jednorazowego zasiłku celowego w wysokości 100 zł na zakup leków,

6) zawiadomienia komornika sądowego z 21 października 2016 r. o zmianie wysokości zaległych alimentów (66.920 zł)

7) wysokości wypłaconej 21 czerwca 2021 r. przez ZUS emerytury (678,83 zł)

8) rozliczenia za energię (145,05 zł - za okres 21 stycznia - 21 marca 2021 r., 143,95 zł - za okres 20 września -19 listopada 2021 r.)

9) wysokości opłat za mieszkanie (od 1 kwietnia 2021 r. - 779,67 zł, od stycznia 2022 r. - 819,07 zł)

10) decyzji Prezydenta Miasta O.1 z 27 października 2021 r. o umorzeniu opłaty skarbowej w wysokości 10 zł

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu decyzją nr 1609-SCM-4.4268.775. 2021.46.AHA sprostowaną postanowieniem z 1 kwietnia 2022 r. nr 1609-SCM-4.4268.775.2021.50.AHA, odmówił Skarżącemu przyznania ulgi we wnioskowanym zakresie. Zaskarżoną decyzją z 6 maja 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Zobowiązanego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo opisał dotychczasowy przebieg postępowania i dokonał oceny sytuacji życiowej, w tym majątkowej i finansowej Zobowiązanego. Analizując, czy w sprawie zachodzą przesłanki udzielenia wnioskowanej ulgi, organ zwrócił uwagę na szczególny charakter należności, z tytułu której Skarżący został zobowiązany do zapłaty na rzecz budżetu państwa kwoty 200 zł. Wskazywał na wynikającą z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483, ze zm. - dalej Konstytucja RP) zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej, wywodząc, iż przypadku nałożenia na konkretną osobę grzywny, powinno dojść do rzeczywistego poniesienia przez nią wydatku. Zgodnie bowiem z art. 42 ust. 1 Konstytucji RP - odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dopuścił się czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia (...). Zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu mandatu prowadzi natomiast do sytuacji przeczącej założeniom i istocie kary grzywny. Umorzenie grzywny byłoby zatem w pewien sposób poparciem dla dążenia przez ukaranego do uniknięcia kary. Organ akcentował, że ukaranie grzywną za wykroczenie związane było z zawinionym naruszeniem prawa (przekroczenie dozwolonej prędkości 81/50 km/h), którego Skarżący mógł uniknąć przestrzegając przepisów prawa. Natomiast nie przestrzegając ich, był świadomy popełniania czynu zabronionego, wobec czego powinien był liczyć się z możliwością poniesienia z tego tytułu sankcji, która obciąży jego budżet domowy. Organ wskazywał, że umorzenie należności z mandatu spowodowałoby uchylenie skutków kary, która tym mandatem została nałożona. Udzielenie ulgi w takiej postaci nie leży więc zdaniem organu w interesie publicznym, bowiem grzywna jako dolegliwość ma zapobiegać popełnianiu wykroczeń na przyszłość nie tylko przez sprawcę, na którego grzywnę nałożono, ale i przez ogół społeczeństwa. W interesie publicznym leży natomiast dbałość o zachowanie porządku i bezpieczeństwa publicznego, respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa i skuteczne karanie sprawców wykroczeń, a interes fiskalny ma znaczenie drugorzędne (wyrok WSA z 11 marca 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 1135/13).

Oceniając natomiast ważność interesu Zobowiązanego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wskazał, iż podobnie jak organ pierwszej instancji, wziął pod uwagę przede wszystkim aktualną sytuację finansową i materialną Zobowiązanego. Organ wskazywał, że z informacji zawartych w materiale dowodowym wynika, że źródłem utrzymania Skarżącego jest świadczenie emerytalne, z tytułu którego w 2021 r. uzyskał dochód brutto w wysokości 34.645,32 zł. Według dowodu wypłaty z 25 czerwca 2021 r. emerytura wynosi 2.922,02 zł - do wypłaty 678,83 zł. Różnica między tymi kwotami wskazuje, że ze świadczenia emerytalnego prowadzona jest egzekucja. Organ zaznaczył również, że z zaświadczenia Zobowiązanego wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe. Zaś suma podanych w oświadczeniu o stanie majątkowym miesięcznych wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie wynosi 1.138,27 zł (bez wyżywienia). Dyrektor Izby podkreślił przy tym, iż ponoszone przez Zobowiązanego wydatki znacznie przewyższają zadeklarowane dochody, co w ocenie organu, sugeruje, że Zobowiązany posiada dodatkowe źródło dochodu, bądź część kosztów pokrywana jest przez inne osoby zamieszkujące wraz z Zobowiązanym. Pod tym samym adresem, mieszka bowiem żona Zobowiązanego, z którą pozostaje w separacji oraz ich dorosła córka. Dokonując analizy sytuacji finansowej Zobowiązanego organ wskazał, że Zobowiązany posiada do spłaty kredyty w łącznej wysokości 1.328.309,43 zł oraz zaległe alimenty w wysokości 66.920 zł. Podkreślił również, że w oświadczeniu o stanie majątkowym Zobowiązany wykazał, że jest właścicielem/współwłaścicielem domu jednorodzinnego położonego w O., mieszkania spółdzielczego lokatorskiego w T. i gospodarstwa rolnego o powierzchni 26 arów w O. Na nieruchomości w O. B. Oddział T. ustanowił hipotekę umowną zwykłą w łącznej wysokości 140.000 zł.

Mając powyższe na uwadze, orany obu instancji doszły do przekonania, iż z uwagi na wysokość zadłużenia Zobowiązanego z innych tytułów, umorzenie należności w wysokości 216 zł (mandat + koszty upomnienia) nie poprawi jego sytuacji finansowej. A brak udzielenia ulgi nie wpłynie realnie na sytuację majątkową Skarżącego, ponieważ udzielenie ulgi nie sprawi w tych konkretnych okolicznościach, że będzie Zobowiązany będzie dysponował wyższą kwotą na pokrywanie codziennych wydatków. Już w chwili obecnej, w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, dokonano bowiem zajęcia wierzytelności (emerytury) z uwzględnieniem przepisów o ograniczeniach w egzekucji. Niezależnie natomiast od łącznej kwoty zadłużenia wobec różnych wierzycieli, organ egzekucyjny zawsze ma obowiązek uwzględnić, że zobowiązanemu muszą pozostać środki do życia, a zatem musi z urzędu wziąć pod uwagę ograniczenia wynikające z postępowania egzekucyjnego. Organ w oparciu o powyższe wywiódł, że rozpatrywanej sprawie Zobowiązany nie zostanie obciążony wyższą kwotą zajęcia w ujęciu miesięcznym niż jest to ocenie. W ocenie organu również okoliczność, że w przeszłości umorzone zostało postępowanie egzekucyjne w zakresie dochodzonej należności z tytułu opłaty za energię elektryczną (1999 r.) oraz, że w latach 2012-2013 Zobowiązany otrzymywał jednorazowy zasiłek celowy nie ma bezpośredniego wpływ na wynik niniejszego postępowania, bowiem analizy sytuacji finansowej organy dokonały/dokonują według stanu na dzień orzekania. Również to, że WSA w Poznaniu postanowieniem z 7 stycznia 2021 r. sygn. akt III SPP/Po 126/20 zwolnił Zobowiązanego od kosztów sądowych w wysokości 100 zł, a Prezydent Miasta O.1 decyzją z 27 października 2021 r. umorzył Zobowiązanemu opłatę skarbową w wysokości 10 zł, nie stanowi uzasadnienia do umorzenia należności z tytułu mandatu karnego. Każdy z organów dokonuje bowiem własnej oceny w zakresie wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego. Zdaniem organu, dokonana na podstawie posiadanych dowodów ocena aktualnej sytuacji Zobowiązanego wykazała, że z uwagi na niski dochód (do wypłaty emerytura w wysokości 678,83 zł) i posiadane zadłużenia znajduje się w on trudnym położeniu, niemniej jednak nie jest to równoznaczne z wystąpieniem w sprawie ważnego interesu Zobowiązanego, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych. Organ wskazał, iż, w jego ocenie, za niewystarczające należy uznać powołanie się na trudności finansowe powodujące aktualnie brak możliwości jednorazowej zapłaty przedmiotowej należności i przedłożenie w tym zakresie stosownych dokumentów uzasadniających trudną sytuację finansową, w tym orzeczenia różnych instytucji o rezygnacji z należnych im zobowiązań. Organy mają bowiem prawo domagać się zapłaty należności do czasu jej przedawnienia (do 3 października 2023 r.) i nie mogą z góry zakładać, że do tego terminu sytuacja nie ulegnie poprawie w stopniu umożliwiającym jej uregulowanie, chociażby w systemie ratalnym. Zatem w ocenie organu nie można z całą pewnością stwierdzić, że mandat nie zostanie przez Zobowiązanego uregulowany. Nadto organ podkreślił, że obowiązek zapłaty należności publicznoprawnych zawsze wiąże się z uciążliwością natury finansowej. Brak dochodów lub ich niski poziom nie może być sam w sobie przesłanką do zastosowania ulgi w tak ostatecznej formie, jaką stanowi umorzenie. W przeciwnym wypadku każdy zobowiązany z tytułu mandatu, znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej spełniałby warunki do udzielenia ulgi. Umorzenie należności publicznoprawnych jest natomiast rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić jedynie incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach - a takich, w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania się nie dopatrzyłem. Nie sposób bowiem przyjąć, że gdyby wystarczającą podstawą do udzielenia ulgi była trudna sytuacja finansowa, osoby ukarane znajdujące się w takiej sytuacji czułyby się bezkarne. Umorzenie stanowiłoby bowiem przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia. W powszechnym odczuciu powodowałoby przekonanie o możliwości lekceważenia nakazów i zakazów prawnych, skoro wskazując na brak dochodów lub ich niski poziom, można byłoby się od konsekwencji ich naruszenia uwolnić.

Podsumowując organ wskazał, że nie dopatrzył się okoliczności, które świadczyłyby o wystąpieniu interesu publicznego uzasadniającego udzielenie wnioskowanej ulgi. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że w ubiegłym roku był Zobowiązany uprawniony był do otrzymania dodatkowych rocznych świadczeń pieniężnych dla emerytów i rencistów (tzw. 13 i ewentualnie 14 emerytury), które były wypłacone w kwietniu 2021 r. oraz w listopadzie 2021 r., w wysokości kwoty najniższej emerytury obowiązującej od 1 marca 2021 r., tj. 1.250,88 zł brutto (1.022,30 zł netto). W 2021 r. otrzymał zatem dodatkowe środki pieniężne, które mógł przeznaczyć na opłacenie mandatu w kwocie 200 zł.

W skardze z 22 lipca 2022 r. Skarżący, reprezentowany prze pełnomocnika z urzędu wystąpił o uchylenie decyzji organu drugiej, jak i pierwszej instancji i umorzenie w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego wraz z kosztami upomnienia, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonej decyzji pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie:

1) przepisu prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 1a ustawy o finansach publicznych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do umorzenia należności wymagane jest współistnienie interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego, podczas gdy wystarczy stwierdzenie interesu zobowiązanego, co doprowadziło do odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu oraz kosztów upomnienia,

2) przepisów postępowania, tj. art. 7 w związku z art. 77 ust 1 kpa poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego zebranego w sprawie, co skutkowało stwierdzeniem, że nie ma żadnych podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku Skarżącego oraz art. 8 kpa poprzez brak pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez ustalenie, że Skarżący znajduje się w tragiczniej sytuacji finansowej, umorzenie nie poprawi jego sytuacji finansowej, przy jednoznacznym przyjęciu, że wydanie decyzji odmawiającej umorzenia należności nie narusza ważnego interesu Skarżącego i nie wpłynie na jego sytuację materialną.

W uzasadnieniu skargi Skarżący nie zgodził się z argumentacją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu. Podniósł, że celem wniosku o umorzenie mandatu karnego nie jest kwestionowanie ważności kary, a umorzenie nie oznacza stwierdzenia, że kara nie była zasadna, a jedynie zaakceptowanie niemożności jego spłaty. Według Skarżącego błędne jest przyjęcie, że do umorzenia należności wymagane jest współistnienie interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego, albowiem wystarczy stwierdzenie istnienia interesu zobowiązanego. Odnośnie stwierdzenia, czy w sprawie zaistniał ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, co uzasadniałoby pozytywne rozstrzygnięcie pełnomocnik Skarżącego przywołał treść wyroku NSA z 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 170/12. Następie podkreślił, że sytuacja Skarżącego (dysponuje kwotą 862,22 zł netto miesięcznie) nie pozwala na uregulowanie mandatu. Zapłata uszczupli bowiem jego dochód w sposób uniemożliwiający zaspokojenie potrzeb materialnych. Skarżący nie zgadza się więc ze stanowiskiem organu, że umorzenie nie jest konieczne, bowiem nie poprawi jego sytuacji finansowej. Skarżący wskazał na art. 56 ust. 1 pkt 5 (pojęcie ważnego interesu dłużnika) i art. 55 ustawy o finansach publicznych (decyzja uznaniowa). Stwierdził, że decyzje wydawane w tym trybie nie mogą być dowolne, a rozstrzygnięcie negatywne powinno być szczególnie przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno, co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Argumentacja, że umorzenie należności z tytułu mandatu karnego oraz kosztów upomnienia nie poprawi jego sytuacji finansowej nie powinna mieć miejsca, bowiem odmowa umorzenia niewątpliwie pogorszy i tak bardzo trudną sytuację finansową Zobowiązanego. Skarżący zarzucił, że nie ustalono czy wskutek zapłaty należności, Skarżący mógłby pozostać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej. Mimo, że kwota nie jest wysoka zasadne jest rozważenie, czy nie zachwieje ona podstawami egzystencji z uwagi na niewielki budżet domowy i brak jakichkolwiek możliwości zarobkowych. Według Skarżącego istnieją podstawy do udzielania ulgi w żądanym zakresie, albowiem Skarżący spełnia przesłanki ustawowe.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej jako: [ppsa], zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, Sąd nie stwierdził, by została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi.

Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia Skarżącemu ciążącej na nim należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego w wysokości 200 zł.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowej należności stanowił prawidłowo powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a ustawy o finansach publicznych, którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (wśród których ustawodawca wymienił m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe - pkt 6a art. 60) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 kpa. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 kpa, tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.

Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się do zbadania czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 kpa). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 kpa) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 kpa) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 kpa, w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ.

Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2a ustawy o finansach publicznych wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione.

Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków.

Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Sąd uznał, że organy prawidłowo przeanalizowały sytuację Strony Skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a ustawy o finansach publicznych i w sposób logiczny uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły, w ocenie Sądu, przepisom prawa procesowego ani materialnego. Zdaniem Sądu, powody, jakimi kierował się organ odmawiając Stronie umorzenia należności, zostały poparte, co do zasady racjonalną, przekonującą argumentacją, z zachowaniem należytej proporcji pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony. Wbrew też stawianym w skardze zarzutom, organ należycie rozważył wskazane przez Stronę okoliczności i zgromadzone dowody, a odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułował wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 1a ustawy o finansach publicznych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do umorzenia należności konieczne jest współistnienie interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego, podczas gdy wystarczy stwierdzenie istnienia interesu zobowiązanego, co doprowadziło do odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, należy, zdaniem Sądu, w pierwszej kolejności zauważyć, że organ nie dokonał, w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji, wykładni przepisu art. 64 ust. 1 pkt 1 a ustawy o finansach publicznych, w sposób wskazany w skardze. Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ przywołał treść art. 64 ust. 1a ustawy o finansach publicznych, a następnie dokonał analizy, czy w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek w nim wskazanych, tj. ważny interes zobowiązanego albo ważny interes publiczny. Organ wyjaśnił również prawidłowo, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek nie obliguje organu do wydania decyzji pozytywnej dla wnioskodawcy, bowiem w takim przypadku, gdy wystąpi przesłanka ważnego interesu zobowiązanego albo ważnego interesu publicznego, organ podejmuje decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego a wydanie decyzji o umorzeniu należność nie ma charakteru związanego. Organ w toku postępowania dokonał analizy obu z ww. przesłanek wskazując, że w jego ocenie żadna z nich nie wystąpiła, co uzasadniało wydanie decyzji odmownej. Mając powyższe na uwadze podniesiony w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnie uznać należało za nieuzasadniony.

Przechodząc do dalszych rozważań, zaznaczyć należy, że nie są sporne między stronami ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej, bytowej i życiowej Skarżącego, które wynikają z przedłożonych przez stronę dowodów i składanych oświadczeń. Z akt sprawy wynika, że Skarżący posiada zadłużenie wobec innych wierzycieli i otwarte tytuły w egzekucji. Skarżący wskazał na obciążenie z tytułu kredytu w wysokości 1.328.309, 43 zł i alimentów w wysokość 66.920 zł co nie było kwestionowane przez organy. Skarżący wskazał również, że jest właścicielem/współwłaścicielem domu jednorodzinnego w O., na którym B. Oddział w T. ustanowił hipotekę zwykłą w wysokości 140.000 zł, mieszkania spółdzielczego lokatorskiego w T. oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 26 arów. Z materiału znajdującego się w aktach sprawy wynika również, że źródłem utrzymania Skarżącego jest świadczenie emerytalne, z tytułu którego skarżący w roku 2021 r. uzyskał dochód w wysokości 34.645, 32 zł. Według dowodu wypłaty z 25 czerwca 2021 r. emerytura Skarżącego wynosi 2.922, 02 zł – do wypłaty 678,00 zł. W skardze natomiast skarżący podał, ze dysponuje miesięcznie kwotą 862,24 zł netto. Równica między wysokością świadczenia, jakie przysługuje Skarżącemu, a kwotą jak jest mu wypłacana sugeruje, że świadczenia prowadzona jest egzekucja, zaś wysokość kwoty przeznaczonej do wypłaty sugeruje, że jest to egzekucja z tytułu zaległych świadczeń alimentacyjnych.

Przechodząc do oceny ważnego interesu zobowiązanego, jak wynika z treści uzasadnienia decyzji, organ wziął pod uwagę niewątpliwie trudną aktualną sytuację finansowo - materialną i życiową Skarżącego. Nie negując, że z uwagi na powyższe problemy finansowe Skarżący znajduje się w trudnym położeniu, organ dokonał analizy całości wszystkich okoliczności sprawy i uznał, iż pomimo tych niewątpliwych trudności, nie wystąpił, ważny interes zobowiązanego, który uzasadniałby obecnie zastosowanie wobec niego najdalej idącej formy pomocy, w postaci umorzenia mu należności z tytułu nieopłaconego mandatu karnego. Organ argumentował, że iż z uwagi na wysokość zadłużenia Zobowiązanego z innych tytułów, umorzenie należności w wysokości 216 zł (mandat + koszty upomnienia) nie poprawi jego sytuacji finansowej. A brak udzielenia ulgi nie wpłynie realnie na sytuację majątkową Skarżącego, ponieważ udzielenie ulgi nie sprawi w tych konkretnych okolicznościach, że będzie Zobowiązany będzie dysponował wyższą kwotą na pokrywanie codziennych wydatków. Już w chwili obecnej, w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, dokonano bowiem zajęcia wierzytelności (emerytury) z uwzględnieniem przepisów o ograniczeniach w egzekucji . Niezależnie natomiast od łącznej kwoty zadłużenia wobec różnych wierzycieli, organ egzekucyjny zawsze ma obowiązek uwzględnić, że zobowiązanemu muszą pozostać środki do życia, a zatem musi z urzędu wziąć pod uwagę ograniczenia wynikające z postępowania egzekucyjnego. Organ w oparciu o powyższe wywiódł, że rozpatrywanej sprawie Zobowiązany nie zostanie obciążony wyższą kwotą zajęcia w ujęciu miesięcznym niż jest to ocenie

W ocenie Sądu organ posiadał usprawiedliwione podstawy, by uznać, iż z uwagi na wysokość zadłużenia Zobowiązanego z innych tytułów, umorzenie należności w wysokości 216 zł (mandat + koszty upomnienia) nie poprawi jego sytuacji finansowej, a brak jej udzielenia nie wpłynie realnie na sytuację majątkową Skarżącego, a udzielenie ulgi nie sprawi w tych konkretnych okolicznościach, że Zobowiązany będzie dysponował wyższą kwotą na pokrywanie codziennych wydatków, a odmowa umorzenia nie zachwieje podstawami egzystencji zobowiązanego. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo wywiódł,, że rozpatrywanej sprawie Zobowiązany nie zostanie obciążony wyższą kwotą zajęcia w ujęciu miesięcznym niż jest to ocenie, a odmowa umorzenia nie pociągnie dla Zobowiązanego ciężkich skutków finansowych.

W ocenie Sądu, organy słusznie przyjęły, iż niewystarczające dla udzielenia ulgi jest wykazanie przez Skarżącego, że aktualnie nie może jednorazowo zapłacić należności wynikającej z mandatu karnego. Powyższej oceny nie zmienia okoliczność, iż sytuacja to ma w pewnym sensie charakter trwały. Organy mają bowiem prawo domagać się zapłaty należności do czasu ich przedawnienia i nie mogą z góry zakładać, że do tego terminu sytuacja skarżącego nie poprawi się w takim stopniu, który umożliwi ich uregulowanie. Słusznie także zauważono, że Skarżący, co prawda posiada wysokie zadłużenie, ale posiada również nieruchomości, w tej sytuacji nie można zatem wykluczyć, że uzyska on w przyszłości środki pozwalające na zapłatę zadłużenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, nie negując, podobnie jak organy podatkowe, bardzo trudnej sytuacji skarżącego, w jakiej się on obecnie znajduje, zauważa, że całościowa ocena wszystkich okoliczności sprawy prowadzi do wniosku, iż umorzenie dochodzonych obecnie należności mandatowych, poza oczywistym zmniejszeniem wysokości zadłużenia, nie będzie miało znaczącego wypływu na poprawę jego sytuacji finansowej i nie wywoła też znaczących negatywnych skutków dla Skarżącego. Poza obecnie rozpatrywanymi obciążeniami mandatowymi ciążą bowiem na skarżącym zaległości także z innych tytułów i to one stanowią podstawową przyczynę trudnej sytuacji finansowej Skarżącego. Odnosząc się w natomiast do kwestii związanych z kredytami i zaległościami płatniczymi dotyczącymi należności o charakterze cywilnoprawnym wskazać przyjdzie, iż zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą spłata prywatnych zobowiązań, mimo że ograniczająca posiadane środki finansowe, nie jest pozytywną przesłanką do udzielenia ulgi. W przypadku bowiem posiadania długów, z pierwszeństwa w spłacie korzystają długi wobec budżetu państwa, a nie zaciągnięte na podstawie własnych decyzji zobowiązania wobec banków czy innych wierzycieli. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 3 czerwca 2014 r, sygn. akt III SA/Po 1780/13). Natomiast w chwili obecnej, o ile będą prowadzone wobec Skarżącego czynności egzekucyjne z tytuł grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, to działania organów egzekucyjnych nie będą mieć istotnego wpływu na bieżącą zdolność Skarżącego do zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. Postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzone jest bowiem zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, mającą na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa. Mając na uwadze, iż obecnie prowadzona jest już egzekucja z tytułu innych zobowiązań oraz wysokość tych potrąceń do wysokości owego minimum, to działania organów egzekucyjnych nie będą mieć też istotnego wpływu na bieżącą jego zdolność do zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. Inaczej mówiąc sytuacja Skarżącego będzie utrzymywała się na niezmienionym poziomie, a kwota pozostając w dyspozycji Skarżącego nie ulegnie zmianie na skutek umorzenie lub odmowy umorzenia należności z tytułu mandatu karnego. Podkreślić również należy, że powstanie przedmiotowej należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, nie było skutkiem nieoczekiwanego, losowego zdarzenia o nadzwyczajnym charakterze, a zostało w całości zawinione przez skarżącego, co nie jest bez znaczenia przy rozstrzyganiu spraw w przedmiocie udzielenia ulgi.

W tym stanie rzeczy Sąd nie stwierdził, aby ocena istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" w umorzeniu należności z tytułu mandatu karnego, oraz braku wystąpienia "interesu publicznego" w takim umorzeniu, dokonana przez organ nie uwzględniała obiektywnych kryteriów, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Tym samym brak jest podstaw do podważenia stanowiska organu, zarówno co do braku wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego, jak i interesu społecznego, albowiem całokształt okoliczności faktycznych, w tym względy sprawiedliwości społecznej i zasada równego traktowania obywateli, na obecnym etapie życiowym skarżącego przemawia za odmową udzielenia wnioskowanej ulgi. Zaakcentować również należy, że trudna sytuacja finansowa Skarżącego nie została spowodowana nałożeniem na niego mandatu karnego, a nadto umorzenie kwoty wynikającego z mandatu karnego, nie wpłynie w sposób realny na sytuację Skarżącego. Ponadto dostrzec należy, iż w toku postępowania nie dołączono do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku z powyższym organy słusznie wywiodły, iż w tej sytuacji można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie. Skarżący zaś nie wykazał, że odmowa umorzenie przedmiotowej należności przyczyni się do pogorszenia jego sytuacji bytowej i uniemożliwi zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Inaczej mówiąc, z akt sprawy ni wynika, aby w sytuacji Skarżącego umorzenie kwoty wynikającej z nałożonego mandatu karnego w sposób efektywny mogło przyczynić się do zwiększenia środków, jakim realnie i faktycznie dysponuje Skarżący w ujęciu miesięcznym. W przypadku odmowy umorzenia należności, dług wprawdzie istnieje, ale jego przymusowa spłata w obecnych warunkach, ponad już egzekwowane kwoty z innych tytułów, jest wstrzymana. Tym samym organ miał podstawy by uznać, iż odmowa umorzenia należności nie wpłynie w sposób istotny na sytuację Skarżącego i nie pozbawi go bieżących środków na utrzymanie, a tym samym nie spowoduje też zagrożenia jego egzystencji, czy sięgnięcia przez stronę do pomocy ze dodatkowych środków budżetu państwa. (por. wyrok WSA w Opolu z 29 września 2021 r., sygn. akt I SA/Op 266/21). Nadto organ słusznie zauważył, że wykazane przez Skarżącego wydatki przewyższają dochody. Skarżący też nie wykazał zaległości w podstawowych bieżących opłatach np. media. Odnosząc się do tego organ słusznie podniósł, iż pomimo powołanej trudnej sytuacji finansowej i wykazanego deficytu finansowego, nie wykazano, że skarżący podjął obecnie działania, mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia w formie zasiłków lub innych form pomocy materialnej ze środków instytucji socjalnych, co sugerować może że Skarżący pozostaje na częściowym utrzymaniu innych osób, bowiem pod tym samym adresem zamieszkuje żona skarżącego, z którą co prawda skarżący pozostaje w separacji, ale pod adresem tym zamieszkuje również dorosła córka skarżącego.

Ponownie przy tym podkreślić należy, że w przypadku decyzji wydawanych w przedmiocie umorzenia należności Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, a kontrola sądowa tego rodzaju decyzji administracyjnej obejmuje jedynie zbadanie, czy wydanie decyzji w sprawie ulgi poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozważył materiał dowodowy. Wyjaśnić również trzeba, że wystąpienie nawet jednej przesłanki umorzenia z art. 64 ust. 1 pkt 2a ustawy o finansach publicznych, daje dopiero organom podstawy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego i nie nakłada obowiązku umorzenia należności. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, "działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12). Zatem wybór sposobu załatwienia wniosku strony zależy wyłącznie od uznania organu podatkowego, nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości podatkowej. Sąd administracyjny nie może więc poddawać ocenie tego, czy dokonany przez organ wybór jest słuszny i celowy. Takie kompetencje ustawodawca przyznał wyłącznie organom.

Uwzględniając zatem fakt, że trudna sytuacja finansowa Skarżącego utrzymuje się co prawda od dłuższego czasu, a ewentualna egzekucja ze względu na zastosowane już ograniczenia egzekucyjne, nie spowoduje, by w ujęciu miesięcznym zmianie uległa kwota jaka pozostaje do dyspozycji skarżącego, trudno przyjąć, by odmowa umorzenia stanowiła bezpośrednią przyczynę pogorszenia aktualnej sytuacji życiowej Skarżącego i zachwiała jego podstawami bytowymi. Jednocześnie z uwagi na posiadane przez Skarżącego nieruchomości, nie można wykluczyć, że w budżecie Skarżącego nie pojawi się kwota umożliwiająca zapłatę przedmiotowej należności.

Odnosząc się z kolei do kwestii umorzenia należności z tytułu opłaty skarbowej oraz udzielenia Skarżącemu prawa pomocy w celu realizacji prawa do sądu, Sąd wyjaśnia, iż przesłanki wynikające z udzielenia Skarżącemu w wskazanych form pomocy, było odmienne aniżeli przesłanki dotyczące umorzenie należność z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego. W szczególności zdaniem Sądu należy podkreślić, iż w przypadku przyznanego prawa pomocy, w tym przyznania pełnomocnika z urzędu, zasadnicza odmienność okoliczności sprawy, wynikała z rodzaju wnioskowanej pomocy. W ramach postępowania w sprawie dotyczącej przyznania prawa pomocy poprzez przyznanie pełnomocnika z urzędu, chodziło bowiem o ocenę, czy Skarżący jest w stanie obecnie, w czasie wynikającym z toku toczącego się postępowania administracyjnego i związanego z nim prawa do wniesienia skargi do sądu, skorzystać z tego prawa bez spowodowania utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Także zdaniem Sądu sytuacja skarżącego uniemożliwia mu, ze względu na toczące się już wobec niego postępowania egzekucyjne, ponoszenie efektywnych, dodatkowych wydatków. W ocenie Sądu, sytuacje, w których brak poniesienia określonych wydatków w określonym czasie, grozi Skarżącemu, wystąpieniem negatywnych konsekwencji, np. ograniczeniem prawa do sądu, lub niepodjęciem przez organ określonej czynności, należy jednak postrzegać odmiennie od sytuacji, w której odmowa umorzenia mandatu karnego z uwagi na zastosowane już ograniczenia egzekucyjne, nie spowoduje, by w ujęciu miesięcznym zmianie uległa kwota jaka pozostaje do dyspozycji skarżącego. I ową odmienność sytuacji należy zdaniem Sądu w analizowanej sprawie szczególnie uwypuklić. Jak już wskazano powyżej, dług wprawdzie istnieje ale jego przymusowa spłata w obecnych warunkach, ponad już egzekwowane kwoty z innych tytułów, jest wstrzymana. Tym samym odmowa umorzenia należności w żaden sposób nie wpływa realnie na sytuację Skarżącego. Nie pozbawi go bieżących środków na utrzymanie, nie spowoduje też zagrożenia jego egzystencji, nie wpłynie też negatywnie na sytuację prawną Zobowiązanego. Natomiast brak umorzenia spełnia istotną funkcję, bowiem stanowi pewnego rodzaju barierę i nie generuje poczucia bezkarności w popełnianiu ewentualnych wykroczeń, czy innych naruszeń prawa.

W rozpatrywanej sprawie, mając na względzie całokształt jej okoliczności – w ocenie Sądu - organ zasadnie przyjął, iż pomimo trudnej sytuacji materialnej oraz wskazywanego deficytu finansowego, Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób ewentualne umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu lub odmowa tego umorzenia wpłynie na jego sytuację bytową i możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, iż z materiału dowodowego nie wynika, aby Skarżący, pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji, w jakiej się znalazł, posiadał zaległości w regulowaniu ciążących na nim zobowiązań związanych z ponoszeniem wydatków życia codziennego. Jednocześnie organ słusznie zauważył, że ocenie podlega aktualna sytuacja finansowa i bytowa skarżącego. To że w przeszłości, Skarżący korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej, nie wpływa w sposób bezpośredni na ocenę jego obecnej sytuacji.

W rezultacie Sąd nie dopatrzył się przekroczenia zasad postępowania administracyjnego, w ramach którego odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu grzywien. W rezultacie zgodzić się należy z oceną organu, że w przypadku Skarżącego definitywna rezygnacja, w chwili obecnej, z należności przysługujących budżetowi państwa nie znajduje uzasadnienia. Zgodzić się również należy z argumentacją organu, że dla oceny zasadności wniosku Skarżącego nie bez znaczenia pozostaje fakt, że udzielenie ulgi jest wyjątkiem od zasady płacenia należności publicznoprawnych, a kara pieniężna ma na celu wymuszenie na ukaranym przestrzegania przepisów prawa oraz ma być dolegliwością dla ukaranego, zaś uzasadniony interes Skarbu Państwa w takich przypadkach wymaga, ażeby kara stanowiąca jego dochód była przez zobowiązanego poniesiona w całości. Również w ocenie Sądu, nie można całkowicie abstrahować od szczególnego charakteru należności nałożonych w drodze mandatów karnych, jak i faktu, że nałożenie na skarżącego grzywien było konsekwencją określonego jego zachowania, traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako podlegające karze wykroczenia, zaś celem wystawienia mandatu karnego było obciążenie skarżącego obowiązkiem poniesienia konkretnego wydatku, który jest karą za to wykroczenie. Dodatkowo w tym miejscu Sąd zauważa, że ukaranie grzywną w drodze mandatu karnego wymaga zgody ukaranego na taką karę - tak co do formy, jak i wysokości grzywny i terminu zapłaty. Sprawca wykroczenia, który przyjmuje karę, zobowiązuje się zatem do zapłaty określonej kwoty. Skarżący, oceniając swoją sytuację majątkową jako uniemożliwiającą zapłatę grzywny, nie godząc się z rodzajem kary - nie powinien przyjmować zobowiązania finansowego, lecz dążyć do rozpatrzenia sprawy przez sąd karny, który ma możliwość zastosowania również innych rodzajów kar, w tym takich, które nie wiążą się z wydatkami. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie Skarżący nie skorzystał z prawa odmowy przyjęcia mandatu i ustalenia ewentualnej wysokości grzywny w drodze postępowania sądowego, a niejako automatycznie wystąpił o jej umorzenie. Tym samym Skarżący nie wykorzystał swoich argumentów dotyczących trudnej sytuacji osobistej i finansowej w celu odmowy przyjęcia mandatu i dania możliwości rozpoznania sprawy przez sąd karny, który oprócz okoliczności popełnienia zarzucanego czynu wziąłby pod uwagę także jego sytuację indywidualną i na podstawie tak zgromadzonego materiału miałby możliwość wyrokowania najpierw co do winy lub niewinności i następnie np. nałożenia kary innego rodzaju niż grzywna. Trzeba też wskazać, że sytuacja materialna strony w chwili popełnienia czynu była podobna do sytuacji w dacie złożenia wniosku o umorzenie należności. W ocenie Sądu, organ nie naruszył przepisów prawa przyjmując, że w takiej sytuacji premiowanie wyżej opisanego zachowania poprzez udzielenie ulgi w postaci całkowitego umorzenia należności wynikającej z mandatu karnego, prowadziłoby w istocie do wyrażenia zgody na swoistego rodzaju unikanie odpowiedzialności za wykroczenia i godziłoby w poczucie sprawiedliwości, a umorzenie stanowiłoby przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia. Konsekwencją powyższego byłby stan, w którym osoby ukarane, znajdujące się w trudnym położeniu, czułyby się bezkarne, tym bardziej, że sytuacja skarżącego nie uległa zasadniczym zmianom od dnia nałożenia grzywny w drodze mandatu, zaś wniosek o jej umorzenie nie wynika z nadzwyczajnych okoliczności, które wystąpiły już po nałożeniu grzywny. W tej sytuacji, w ocenie Sądu organ był uprawniony do przyjęcia, że trudne położenie Skarżącego, związane z brakiem środków finansowych, nie może być wystarczającym argumentem do tego, aby automatycznie przerzucać ciężar uiszczenia należności wynikającej z nałożonej kary grzywny za popełnione wykroczenie na inne osoby, czy Skarb Państwa. Powyższe prowadziłoby to do akceptacji działań polegających na naruszaniu przepisów prawa i utwierdzać osoby będące w trudnej sytuacji finansowej i materialnej o swoistego rodzaju bezkarności w przypadku popełniania jak w przypadku Skarżącego wykroczeń drogowych.

W konsekwencji Sąd stwierdza, że dokonane ustalenia zasadnie doprowadziły organ odwoławczy do prawidłowego wniosku, iż w sprawie nie wystąpił ważny interes zobowiązanego, ani interes publiczny. Jednocześnie organ uzasadnił dlaczego, odmówił udzielenia ulgi. Ustalenia i wnioski organu nie mogą zostać uznane za dowolne, gdyż dokonane zostały na podstawie kompletnego, prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego. Użyta przez organ argumentacja została uznana przez Sąd za prawidłową.

Podsumowując Sąd stwierdził, że organ odwoławczy prawidłowo, tj. w sposób logiczny, spójny, w nawiązaniu do ustalonych prawidłowo (w dacie podejmowania rozstrzygnięcia) okoliczności sprawy, uzasadnił odmowę zastosowania wnioskowanej przez Skarżącego ulgi. W ocenie Sądu organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Organ przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi nie naruszył również przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2a ustawy o finansach publicznych. Nie zachodzą zatem podstawy do tego, aby uchylić zaskarżoną decyzję, jak o to wnioskuje Skarżący.

Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że wniosek o umorzenie należności publicznoprawnych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zawodowej, zdrowotnej lub bytowej zainteresowanego i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów wnioskodawca może ponownie wystąpić do organów administracyjnych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności w przypadku pojawienia się nowych okoliczności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Ma to znaczenie w szczególności w przypadku przedstawienia przez wnioskodawcę nowych dowodów, które dotychczas nie były przedmiotem analizy przez organy, gdyż albo nie zostały przez wnioskodawcę poprzednio przedstawione, albo też, co istotniejsze dotyczą one okoliczności zaistniałych już po wydaniu decyzji.

Z tych przyczyn faktycznych i prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Końcowo Sąd wskazuje, że orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w treści niniejszego uzasadnienia, dostępne są w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl.