Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 696/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary Asesor Sądowy WSA - Joanna Gierak Protokolant - Marcin Wacławek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2007 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia (...) listopada 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 2 stycznia 2007 r. wniesionej przez C. K. jest decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z (...) listopada 2006 r. nr (...), utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia (...) października 2006 r. nr (...) r. o odmowie potwierdzenia represji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia 27 marca 2006 r. C. K. zwróciła się do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o potwierdzenie przebywania w areszcie w W. w okresie od (...) do (...) sierpnia 1948 r. z przyczyn politycznych tj. represji, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Decyzją z dnia (...) października 2006 r. nr (...) wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 ze zm.) Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu odmówił potwierdzenia, że C. K. przebywała bez wyroku w areszcie w W. w okresie od (...) do (...) sierpnia 1948 r. za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że w wyniku przeprowadzonej korespondencji organ otrzymał z Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych następujące dokumenty:

­ decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów z dnia (...) marca 2001 r. utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia (...) kwietnia 1999 r. odmawiającą przyznania C. K. uprawnień kombatanckich;

­ życiorys wnioskodawczyni z dnia 20 sierpnia 1997 r., w którym stwierdza, iż w latach 1946 -1948 w naszym gospodarstwie przebywały często oddziały WIN , którym wnioskodawczyni wraz z rodziną pomagała kwaterując ich( a tym czasie przygotowując im posiłki , naprawiając odzież).

­ oświadczenie świadka W. W. z dnia 12 sierpnia 1997 r., którym stwierdził, iż wnioskodawczyni przebywała w areszcie śledczym w W. w dniach od (...) do (...) sierpnia 1948 r. za pomoc i współpracę z organizacją WIN w miejscu zamieszkania ;

­ oświadczenie świadka E. K. ( brata wnioskodawczyni) z dnia 11 sierpnia 1997 r. identycznej treści;

­ zaświadczenie Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 1992 r., w którym stwierdza, że E. z K. został skazany wyrokiem byłego Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia (...) sierpnia 1948 r. na mocy Dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. na karę (...) lat więzienia. Z zaświadczenia wynika, że E. K. przebywał w wiezieniu za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Organ wskazał, że z uwagi na to, że w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest dokumentów potwierdzających prowadzenie działalności politycznej oraz pobyt w areszcie śledczym wnioskodawczyni, organ w piśmie z dnia 31 lipca 2006 r. zwrócił się do C. K. o nadesłanie szczegółowej i obszernej relacji dotyczącej przebiegu działalności w nielegalnej organizacji, przyczyn i okoliczności zatrzymania oraz dowodów mogących potwierdzić, iż aresztowanie i przebywanie w areszcie nastąpiło z przyczyn politycznych.

W odpowiedzi z dnia 15 sierpnia 2006 r. C. K. oświadczyła: "jako kilkunastoletnia dziewczyna byłam zaangażowana do działalności na rzecz partyzantów. Nie składałam przysięgi, ale otrzymałam nakaz milczenia w zakresie wiedzy o partyzantach przebywających w naszym domu. Moim zadaniem było dokonywanie zakupów, przyrządzanie posiłków, pranie odzieży". W dalszej części relacji oświadczyła, że w dniu 18 sierpnia 1948r. do naszego domu wtargnęli "ubowcy" i zabrali mnie, ojca oraz braci do powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa w W., gdzie byliśmy przesłuchiwani. W trakcie przesłuchania żądano podania nazwisk partyzantów przebywających w naszym domu. Po upływie dwóch dni zostałam zwolniona razem z ojcem, brat J. został zwolniony w terminie późniejszym, a brat E. zatrzymany i skazany na (...) lat więzienia".

Organ następnie wskazał, że z uwagi na to, że zgromadzony materiał dowodowy w dalszym ciągu nie potwierdzał prowadzenia działalności politycznej oraz pobytu w areszcie wnioskodawczyni, organ przesłuchał C. K. i świadka w dniu (...) września 2006 r. Podkreślił, że w trakcie przesłuchania w dniu (...) września 2006 r. C. K. zeznała: " z uwagi na wiek nie należałam do żadnej organizacji niepodległościowej, należeli do niej (AK, WIN) moi bracia J. i L. K." oraz " moja działalność w trakcie pobytów oddziału (dowódca "(...)") w naszym gospodarstwie w latach 1946- 1948 polegała na : praniu, gotowaniu, reperacji mundurów i robieniu dla nich zakupów". Następnie stwierdziła, iż została zatrzymana przez UB w W. w dniu (...) sierpnia 1948 r. razem z ojcem i braćmi J. i E. K.. Powodem mojego zatrzymania była chęć uzyskania konkretnych informacji dotyczących partyzantów (nazwiska, pseudonimy, miejsca pobytu). Przesłuchania trwały do 20 sierpnia 1948 r. Na zakończenie przesłuchania stwierdziła: "zostałam zwolniona 20 sierpnia 1948 r., bez podania powodu, ojciec został zwolniony dzień wcześniej, brat J. po okresie dwóch tygodni, brat E. został skazany na (...) lat".

Dalej organ podkreślił, że świadek J. K. (brat) w trakcie przesłuchania w dniu (...) września 2006 r. zeznał: " do organizacji niepodległościowej (AK, WIN) należeli : L. K., J. K. oraz C. K." oraz " w dniu (...) sierpnia 1948 r. zostaliśmy zabrani przez UB w W. (J. i E., ojciec oraz siostra), byliśmy oskarżeni o przetrzymywania (kwaterunek) oddziału pod dowództwem "(...)", pytano nas o nazwiska, pseudonimy, miejsca pobytu partyzantów". Nastepnie stwierdził: "C. K. została zwolniona w dniu (...) sierpnia 1948 r., brat J. w terminie późniejszym, brat E. został skazany na (...) lat". Na potwierdzenie zatrzymania i pobytu w areszcie w W. nie posiadam żadnego dokumentu.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu podkreślił, że oceniając zgromadzony materiał dowodowy należy stwierdzić, iż wprawdzie świadek J. K. (brat) w trakcie przesłuchania w dniu (...) września 2006 r. zeznał, że wnioskodawczyni razem z braćmi należała do nielegalnej organizacji (żadnych szczegółów związanych z prowadzeniem działalności nie potrafił udzielić), to jednak sama wnioskodawczyni, osoba bezpośrednio zainteresowana w pozytywnym rozpatrzeniu wniosku w żadnym materiale dowodowym nie potrafiła tego faktu. C. K. w trakcie przesłuchania w dniu (...) września 2006 r. zeznała: "z uwagi na wiek nie należałam do żadnej organizacji niepodległościowej, należeli do niej (AK, WIN) moi bracia J. i L. K.".

Organ I instancji podkreślił, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodu na potwierdzenie faktu zatrzymania i pobytu w areszcie. Zdaniem organu nawet w przypadku przyjęcia za prawdziwą informację zawartą we wniosku i potwierdzoną w trakcie przesłuchania w dniu (...) września 2006 r. dotyczącą zatrzymania i przebywania w areszcie w dniach od (...) do (...) sierpnia 1948 r. należy stwierdzić na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, iż C. K. nie został postawiony zarzut prowadzenia działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość Polski.

Zwrócono uwagę na to, że wnioskodawczyni oświadczyła w piśmie z dnia 15 sierpnia 2006 r. oraz zeznając w trakcie przesłuchania w dniu (...) sierpnia 2006 r., ze powodem zatrzymania była konieczność przesłuchania w kwestii dotyczącej kwaterowania partyzantów w rodzinnym gospodarstwie i uzyskania o nich szczegółowych informacji (nazwiska, pseudonimy, miejsca pobytu) oraz że z zatrzymanych członków rodziny, tylko E. K. postawiony zarzut prowadzenia działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość i skazano na (...) lat więzienia. Pozostali członkowie rodziny po przesłuchaniach zostali zwolnieni.

W ocenie organu represje jakich doznała C. K., w okresie od (...) do (...) sierpnia 1948 r. nie wypełniają dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy, gdyż nie były one związane z działalnością polityczną bądź religijną wnioskodawcy, podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości, a tylko taka przyczyna może leżeć u podstaw wydania decyzji pozytywnej w sprawie.

Pismem z dnia 25 października 2006 r. C. K. zwróciła się Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia (...) listopada 2006 r. nr (...) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r . – kodeks postępowania administracyjnego w zawiązku z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, iż nie kwestionuje faktu przebywania C. K. w areszcie od dnia (...) do(...) sierpnia 1948 r., kwestionuje natomiast przyczynę przebywania. Organ podkreślił, iż jedynym powodem aresztowania była potrzeba uzyskania w trakcie przesłuchania informacji o partyzantach (pseudonimów, nazwisk, miejsc pobytu). Podkreślił również, że przyjmuje do wiadomości, iż wnioskodawczyni jako kilkunastoletnia dziewczyna w ramach pomocy rodzinnej świadczyła pewne usługi na rzecz partyzantów (zakupy, przyrządzanie posiłków, naprawianie odzieży), nie wystarcza to natomiast do uznania, iż wchodzi w grę represjonowanie, o którym mowa a w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Zdaniem organu aby uznać osobę za represjonowaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy nie wystarczy pomocnictwo dla innych osób, niezbędne jest wykazanie własnej działalności politycznej.

Organ reasumując stwierdził, że wnioskodawczyni we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawiła dowodów i argumentów mogących skłonić organ do uchylenia decyzji nr (...) z dnia (...) października 2006 r. i podjęcia decyzji potwierdzającej przebywanie w areszcie C. K. w okresie od dnia (...) do (...) sierpnia 1948 r. z przyczyn wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 stycznia 2007 r. C. K. wniosła o zmianę lub uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu ww. skargi C. K. podkreśliła, że w trakcie przesłuchania relacjonowała przebieg przesłuchania przez UB oraz że oświadczyła, iż zeznała wówczas, że nie należała do żadnej organizacji, nie znała żadnych nazwisk, imion czy pseudonimów ludzi, którzy przebywali w ich domu. Nie interesowała się obcymi ludźmi i nie miała z nimi nic wspólnego. Skarżąca podkreśliła, że w jej ocenie zostało to błdnie zinterpretowane przez organ jako zaprzeczenie przynależności do organizacji i zaprzeczenie jakiejkolwiek działalności.

Następnie skarżąca oświadczyła, że należała do organizacji, a treść jej ówczesnych zeznań w trakcie przesłuchania przez UB była zgodna z instrukcjami "(...)" i innych członków organizacji.

W dalszej części uzasadnienia skarżąca podkreśliła, że okolicznością bezsporna jest fakt, że jej rodzinę aresztowano za działalność polityczną. Jej bracia (aresztowani razem z nią) potwierdzili fakt aresztowania z przyczyn politycznych i w wyniku tego uzyskali uprawnienia kombatanckie. Ojciec nie ubiegał się o uprawnienia - zmarł w 1977 r.

Zdaniem skarżącej, w tych okolicznościach potwierdzenie jednoczesnego aresztowania czterech osób, w tym trzech za działalność polityczną, a czwartej z jakichkolwiek powodów nie znajduje uzasadnienia.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie.

Badając zaskarżoną decyzję w takim zakresie, Sąd podzielił zarzuty skargi. Wbrew bowiem stanowisku organu orzekającego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, iż skarżąca nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 4 ust 1 pkt 4 ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. 2002 nr 42, poz. 371).

Stosownie do art.8 ust 2 pkt 2 w zw z art .4 ust 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będącymi wojennych i okresu powojennego ( tekst jedn. Dz. U. 2002 Nr 42 poz. 371) Prezes IPN- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, na wniosek osoby zainteresowanej, potwierdza okresy przebywania w latach 1944-1956 bez wyroku w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Istotnie art. 4 ust 1 pkt 4 ustawy o kombatantach nie obejmuje wszystkch osób, które w okresie powojennym ( lata 1944 - 1956) podlegały represjom, ani nawet wszystkich osób, które przebywały bez wyroku w aresztach i więzieniach i innych miejscach odosobnienia , a tylko te osoby , które zostały osadzone za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Tym samym dla uzyskania decyzji potwierdzającej podleganie represjom, o których mowa w powołanym wyżej przepisie oprócz faktu osadzenia w więzieniu, areszcie lub innym miejscu odosobnienia we wspomnianym wyżej okresie niezbędne jest wykazanie, że nastąpiło to za działaność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

W sprawie niniejszej jeśli chodzi o fakt i czasokres przebywania wnioskodawczyni w areszcie, organ powyższego nie kwestionuje i w tym zakresie nie ma między skarżącą, a Prezesem IPN rozbieżności. Organ orzekający podkreśla jednakże, iż faktyczym powodem zatrzymania i przesłuchania skarżącej była potrzeba uzyskania konkretnych informacji o stacjonujących w rodzinnym gospodarstwie partyzantach organizacji podziemnej wywodząc dalej, iż skoro wnioskodawczyni nie postawiono zarzutu prowadzenia działalności politycznej związanej z walką o suwerenność niepodległość, gdyż jak sama przyznała nie była członkiem żadnej organizacji niepodległościowej - niekwestionowany przez Prezesa IPN fakt świadczenia przez nią pewnych usług na rzecz kwaterujących w rodzinnym gospodarstwie partyzantów takich jak zakupy, przyrządzanie posiłków, naprawa odzieży, a więc działań o charakterze pomocy dla innych osób, nie wyczerpuje przesłanki własnej działalności politycznej, przez co należy rozumieć "pewien dłużej trwający, przemyślany i prowadzony z określonych pobudek ( walka o suwerenność) proces" - wyrok NSA z 10 października 1995r. SA/Kr 2831/94). Tym samym, jak organ dalej wywodzi, aby uznać osobę za represjonowaną na podstawie art. 4 ust 1 pkt 4 ustawy o kombatanach nie wystarczy pomocnictwo dla innych osób, niezbędne jest wykazanie własnej działalności politycznej,

Nie w pełni można się zgodzić z przytoczoną przez organ w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia argumentacją.

Z zebranych w sprawie dowodów ( zeznań wnioskodawczyni, jej brata J. K. oraz oświadczenia S. W. złożonego na piśmie w 1997r. na potrzeby sprawy wnioskodawczyni ubiegającej się wówczas o uprawnienia kombatanckie ) wynika ,iż cała rodzina K. zaangażowana była w walkę niepodległościową, także po zakończeniu okupacji niemieckiej . Wnioskodawczyni wówczas licząca lat (...), dwóch jej braci oraz ojciec w dniu (...) sierpnia 1948r. zostali aresztowani przez organa bezpieczeństwa pod zarzutem, jak twierdzi skarżąca i jej brat J. K., udzielania kwaterunku członkom organizacji podziemnej oddzału WIN pod dowództwem "(...)". Zatrzymani przewiezieni zostali do aresztu w W.. W trakcie przesłuchań pytano o nazwiska , pseudonimy i miejsca pobytu partyzantów. Ojciec skarżącej został zwolniony następnego dnia po zatrzymaniu, ona zaś po dwóch dniach pobytu w areszcie , brat J. przebywał w areszcie (...) tygodnie, zaś brat E. wyrokiem (...) w W. , na sesji wyjazdowej w W. w dniu (...) października 1948r. tzw procesie pokazowym ( oświadczenie skazanego również w tym procesie W. W. k 36 akt adm. ) skazany został z art.14 par 1 Dekretu z 13 czerwca 1946r. na karę (...) lat więzienia. ( k 44 akt adm.), zaś jak wynika z niekompletnego wyroku Sądu karnego i jego uzasadnienia znajdujących się w aktach administracyjnych, pomoc członkowi organizacji oddziału (...) poprzez dostarczenie cywilnego ubrania. W sprawie tej również ustalono, co wynika z treści uzasadnienia, że u rodziny K. odbyło się przekazanie broni członkom organizacji podziemnej.

Zgodzić należy się z organem, że działalnośc polityczna to, cytując stnowisko organu wyrażone w sprawie o sygn akt V SA175/02 "szereg czynności składających się na przemyślaną i trwąjącą określony czas aktywność polityczną."Jednakże w świetle zebranych w sprawie dowodów nie można uznać, że powojenna działalnośc skarżącej w 1948r. osoby już dorosłej bo pełnoletniej, z rodziny o rodowodzie niepodległościowym, polegająca na zaangażowaniu przy przechowywaniu, wyżywieniu i pomocy członkom organizacji niepodległościowej nie stanowiła w rozumieniu art. 4 ust 1 pkt 4 ustawy o kombatanach działaności politycznej, skoro działanie takie w świetle obowiązującego wówczas prawa stanowiło narażenie się na represje ze strony władz, o czym może świadczyć zatrzymanie skarżącej, a także zarzuty postawione jej bratu E. K. w procesie karnym. Stwierdzeniu istnienia działaności politycznej nie przeszkadzał w tej sytuacji brak przynależności skarżącej do organizacji. Również krótki czas zatrzymania jak i okoliczność wskazana przez organ, że po jego zakończeniu skarżącej nie przedstawiono zarzutu prowadzenia działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość Polski , w ocenie Sądu w okolicznościach sprawy - zatrzymania całej rodziny , a następnie w procesie pokazowym postawienia zarzutu tylko jednemu jej członkowi nie mogą być przesłanką uzasadniającą , iż jej zatrzymanie nie nastąpilo z powodów politycznych , a jedynie w jak zostalo przyjęte przez organ orzekający w celulu potrzeby uzyskania konkretnych informacji o kwaterujacych gospodarstwie członkach organizacji podziemnej.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał nie uzasadniał w świetle art 4 ust1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego rozstrzygnięcia o treści jak zaskarżonej decyzji ( Dz. U 02 Nr 42 poz. 371).

Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit a i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

-----------------------

3