Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1134/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1, art. 5 ust. 1 i 2, art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Krystyna Witt po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej w skrócie "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] odmawiającą przyznania skarżącej M. P. zasiłków rodzinnych na czworo dzieci wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla czworga dzieci, z tytułu wychowywania dwojga dzieci w rodzinie wielodzietnej oraz z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres zasiłkowy 2011/2012.

Decyzja ta poprzedzona była następującym postępowaniem:

Decyzją z [...] Prezydent [...] na podstawie art. 20, art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 z ze zm., zwanej w skrócie "u.ś.r."), § rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r., Nr 129, poz. 1058) i art. 104 Kpa, po rozpatrzeniu wniosku M. P. odmówił przyznania świadczeń rodzinnych - zasiłków rodzinnych na czworo dzieci wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla czworga dzieci, z tytułu wychowywania dwojga dzieci w rodzinie wielodzietnej oraz z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres zasiłkowy 2011/2012.

Przyczyną odmowy było ustalenie, że średni miesięczny dochód przypadający na jedną osobę w sześcioosobowej rodzinie w roku 2010 r. wyniósł 842,79 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 583 zł. Ustalając dochód rodziny organ uwzględnił dochody nie podlegające opodatkowaniu w łącznej kwocie 10.502 zł (w tym 8850 zł jako świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz stypendium szkolne - 1.752 zł), a także dochód męża skarżącej w wysokości 50.078,57 zł (po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz należny podatek). Organ ustalił, że dochód męża powstał w wyniku umorzenia zaległości czynszowych przez Wojskową Agencję[...]. Według organu dochód ten nie może być potraktowany jako dochód utracony, gdyż ten rodzaj dochodu nie znajduje się w katalogu dochodów utraconych wymienionych w art. 3 pkt 23 u.ś.r. W rezultacie organ stwierdził, że w roku 2010 rodzina uzyskała dochód w łącznej wysokości 60.680,57 zł, co stanowi 5.055,77 zł miesięcznie, a w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie - 842,79 zł. Przekroczenie dochodu było na tyle wysokie, że brak było podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3 u.ś.r.

W odwołaniu skarżąca zakwestionowała doliczenie do dochodu rodziny kwoty 50.078 zł, podkreślając, że tych pieniędzy nigdy fizycznie nie otrzymała, a nie zdawała sobie sprawy z konsekwencji umorzenia długu męża. Odwołująca podniosła, że pozbawienie ją świadczeń będzie się równało z pozbawieniem dzieci środków do życia, z uwagi na bardzo trudną sytuację bytowo - rodzinną bowiem nie pracuje, opiekuje się czworgiem dzieci w wieku 15,13,12 i 9 lat, w tym troje z nich posiada orzeczenie o niepełnosprawności.

Decyzją z [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...], na podstawie art. 3 pkt 1, 2 i 23 w zw. z art. 5 ust. 1 i 3, art. 23 ust. 4 u.ś.r., § 2 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...].

Kolegium wskazało, że jednym z warunków ubiegania się o przyznanie zasiłku jest spełnienie kryterium dochodowego. W przedmiotowej sprawie kryterium to wynosi 583 zł. Tak jak organ pierwszej instancji Kolegium ustaliło, że łączny dochód rodziny wnioskodawczyni w roku 2010 wyniósł 60.680,57 zł, tj. średnio miesięcznie 5.056,71 zł. Na osobę przypadało zatem po 842,79 zł. Kryterium ustawowe - 583 zł zostało przekroczone o 259,79 zł. Przepis ust. 3 art. 5 u.ś.r. nie mógł być zastosowany, bowiem przekroczenie kryterium jest zbyt wysokie - przekracza kwotę odpowiadającą najniższemu zasiłkowi rodzinnemu tj. 48 zł. Treść art. 3 pkt 23 u.ś.r. nie daje natomiast podstaw do uznania dochodu 50.07857 zł za dochód utracony a tym samym odliczenia od pozostałych dochodów.

W wyniku skargi M. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 13 marca 2012 r. uchylił decyzję Kolegium z dnia [...] r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...]r.

Sądu wskazał, że organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak też naruszenia art. 3 ust. 1 u.ś.r. Organ nie dokonał bowiem analizy tego ostatniego przepisu uznając, że dochodem skarżącej i jej rodziny jest także kwota umorzonego czynszu. Jedynie w odpowiedzi na skargę organ usiłował uzasadnić zaliczenie umorzonego czynszu do uzyskanego dochodu, zwracając jednakże uwagę na inne przepisy przy całkowitym pominięciu treści przepisu art. 3 ust. 1 u.ś.r.

Sąd zauważył ponadto, że w kontrolowanej sprawie do wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych skarżąca dołączyła zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] r. W świetle obowiązującego prawa dane dotyczące dochodu podatnika wykazywane w zaświadczeniu urzędu skarbowego nie podlegają ocenie organów administracji właściwych w sprawach ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Zaświadczenie stanowi bowiem urzędowe potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 217 § 2 i art. 218 § 1 kpa). Dane zawarte w zaświadczeniu są więc wiążące tak dla organu jak i dla sądu administracyjnego. Zatem organy orzekające w przedmiocie prawa do zasiłku rodzinnego nie były uprawnione do samodzielnego ustalania znaczenia danych zawartych w treści ww. zaświadczenia. Wobec zamieszczenia w zaświadczeniu o dochodach rodziny skarżącej danych dotyczących umorzonego czynszu obowiązkiem organu orzekającego w sprawie było zwrócenie się do właściwego organu o wyjaśnienie, w świetle przepisów podatkowych, charakteru tego dochodu. Tymczasem organy administracji, bez koniecznej w tym wypadku analizy treści zaświadczenia w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ww. rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. przyjęły, że dochód z umorzonego czynszu jest dochodem powodującym przekroczenie kryterium dochodowego.

W wyniku ponownego postępowania Prezydent [...] decyzją z [...] odmówił przyznania skarżącej zasiłków rodzinnych na czworo dzieci wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla czworga dzieci, z tytułu wychowywania dwojga dzieci w rodzinie wielodzietnej oraz z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres zasiłkowy 2011/2012.

Organ wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], odpowiadając pismem z dnia [...] r. przekazał informacje o dochodach męża skarżącej. Obejmują one informacje zawarte w PIT – 11 wystawionym przez Powiatowy Urząd Pracy w [...] oraz w PIT-8C za 2010 r. wystawionym przez Wojskową Agencję[...]. W tym ostatnim wykazano:

— przychód: umorzenie z tytułu opłat za lokal - 31.836,57 zł,

— przychód: umorzenie odsetek - 27.136,36 zł,

— przychód:umorzenie kosztów egzekucyjnych – 456,48 zł.

Organ podniósł, że zarówno świadczenie wypłacone mężowi skarżącej z funduszu pracy (wykazane w PIT – 11), jak też umorzenie z tytułu opłat za lokal oraz umorzenie odsetek, a także umorzenie kosztów egzekucyjnych wykazany został jako przychód męża skarżącej uzyskany w roku 2010. W świetle art. 3 pkt 1a u.ś.r. nie ma zatem możliwości pominięcia tego dochodu, nie jest to ponadto dochód utracony w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r. W konsekwencji dochód na osobę w rodzinie, wyliczony z uwzględnieniem ww. dochodów męża skarżącej tj. 842.79 zł, przekracza kryterium dochodowe (583 zł) uprawniające do wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu skarżąca, podkreślając swoją trudną sytuację finansową i rodzinną, zakwestionowała sposób wyliczenia dochodu polegający na zaliczeniu do dochodu kwoty 50.078,57 zł tj. kwoty umorzenia przez Wojskową Agencję [...] należności czynszowych.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] r.

Kolegium ustaliło, że w skład rodziny skarżącej wchodzi – oprócz niej – mąż i czworo dzieci. Powołując się na definicję dochodu zawartą w art. 3 pkt 1 u.ś.r. organ ustalił dochód rodziny w oparciu o zaświadczenie Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] r. o wysokości dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych pomniejszony o składki na ubezpieczenie zdrowotne zarówno w części odliczonej od podatku jak i w części odliczonej od dochodu (50078,57 zł) oraz dochód wykazany w oświadczeniu o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu uzyskanym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (10602 zł). Tak ustalony dochód wyniósł 60680,57 zł, tj. miesięcznie na osobę w rodzinie 842,79 zł – a więc przekroczył kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego (583 zł).

Kolegium podkreśliło, że okoliczności powstania spornego dochodu męża skarżącej, jednorazowy charakter tego dochodu – pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie, nie stanowią także o możliwości zakwalifikowania tegoż dochodu jako dochodu utraconego w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r.

W skardze do sądu administracyjnego M. P. zarzuciła brak uwzględnienia przez organ wyroku Sądu z dnia 13 marca 2012 r. i zakwestionowała zaliczenie do dochodu kwoty 50078,57 zł wskazanej przez Urząd Skarbowy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Istotną kwestią sporną w sprawie jest możliwość zaliczenia do dochodu rodziny skarżącej kwoty 50078,57 zł tj. kwoty odpowiadającej wartości umorzonych zaległości czynszowych, które ciążyły na mężu skarżącej, po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz należny podatek.

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w art. 3 zawiera słowniczek wyrażeń normatywnych na użytek postępowań w sprawach o świadczenia rodzinne. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a) u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza, to po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Konsekwencją powyższej definicji jest konieczność oceny, czy mamy do czynienia z "dochodem" (przychodem podlegającym opodatkowaniu), w świetle przepisów podatkowych.

Z treści art. 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (w skrócie "u.p.d.o.f.") wynika, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody z wyjątkiem wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Oznacza to, że ustawodawca co do zasady nie dopuszcza wyjątków od zasady powszechności opodatkowania wszelkich dochodów. Wyrazem tego jest także przepis art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., który wprowadza pojecie "innych źródeł" jako źródła przychodów podlegających opodatkowaniu.

Konkretyzując pojęcie "innych źródeł przychodów", przepis art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. wskazuje przykładowo te inne źródła używając określenia "w szczególności". Zgodnie z tym przepisem należą do nich m.in. "inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12 - 14 i 17".

Pojęcie nieodpłatnego świadczenia nie zostało zdefiniowane w ustawie podatkowej, jednakże w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że ma ono szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono bowiem wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. nie związane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., sygn. akt II FPS 1/06, wyrok NSA z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II FSK 716/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09). Tego rodzaju "nieodpłatnym świadczeniem" jest także umorzenie wymagalnych należności ciążących na osobie fizycznej, wynikłych z zawartej przez nią umowy. Rezygnacja z tych świadczeń przez wierzyciela stanowi w istocie zwolnienie dłużnika z długu (art. 508 Kodeksu cywilnego) i oznacza uzyskanie po stronie dłużnika, podlegającego opodatkowaniu nieodpłatnego świadczenia wyrażającego się w zmniejszeniu określonych ciężarów majątkowych. Gdyby nie fakt umorzenia spornych należności, dłużnik byłby zobowiązany do ich uiszczenia, co powodowałoby uszczuplenie jego majątku (por. ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09 i powoływane tam orzecznictwo).

Wykazywaniu przychodów z innych źródeł służy formularz PIT-8C (por. § 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie określenia niektórych wzorów oświadczeń, deklaracji i informacji podatkowych obowiązujących w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych; Dz. U. z 2011 r. Nr 11 poz. 131).

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że wartość umorzonych należności z tytułu opłat za lokal (czynsz), wynikających z zawartej umowy cywilnoprawnej, wykazanych w PIT-8C, jest dochodem w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie zatem z prawem organy w kontrolowanej sprawie zaliczyły do dochodu skarżącej dochód jej męża, który został wykazany w formularzu PIT-8C wystawionym przez Wojskową Agencję [...] w związku z umorzeniem opłat za lokal mieszkalny.

Uzyskując w organie podatkowym informację o rodzaju dochodu - wykazaniu go w formularzu PIT-8C, organy wykonały ponadto wskazanie sądu, zawarte w wyroku z dnia 13 marca 2012 r. (sygn. akt II SA/Bd 45/12) o konieczności zasięgnięcia informacji w organach podatkowych co do charakteru dochodu uzyskanego przez męża skarżącej. W kontrolowanej sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.