Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 221/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 26 ust.4, art. 28 ust.1-5, art. 128 ust.1 i 1a, art. 130 ust.4
journal: Dz.U. 2021 poz 709
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - t.j.
article: art. 16b ust.2 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 553
law: Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 23 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Protokolant Starszy asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi B. G. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 13 stycznia 2022 roku nr SO-II.6231.29.2021 w przedmiocie odmowy udostępnienia aktów małżeństw zarejestrowanych w parafii rzymskokatolickiej w Skórkowicach 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ż. z dnia 22 listopada 2021 roku nr USC.5364.25.2021; 2. zasądza od Wojewody Łódzkiego na rzecz B. G. kwotę 100,- (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 13 stycznia 2022 r. nr SO-II.6231.29.2021 Wojewoda Łódzki, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) i art. 130 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 709 ze zm.) w związku z art. 16b ust. 1 pkt 2 i art. 16e ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 164 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania B.G. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ż. z 22 listopada 2021 r. nr USC.5364.25.2021 w przedmiocie odmowy udostępnienia aktów małżeństw zarejestrowanych w parafii rzymskokatolickiej S. w latach 1931-1932 w postaci reprodukcji (skanów lub zdjęć tych aktów), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Wnioskiem z 7 listopada 2021 r. B.G. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ż. o przekazanie informacji zawartych w księgach metrykalnych małżeństw, włącznie ze skorowidzami z lat 1931-32 parafii rzymskokatolickiej S., w postaci reprodukcji tych materiałów archiwalnych - skanów lub zdjęć tych aktów.

Decyzją z 22 listopada 2021 r. nr USC.5364.25.2021 Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Ż. orzekł o odmowie udostępnienia aktów małżeństw zarejestrowanych w parafii rzymskokatolickiej S. w latach 1931-1932 w postaci reprodukcji (skanów lub zdjęć tych aktów).

Na powyższą decyzję B.G. złożył odwołanie, zarzucając, iż przedmiotowe rozstrzygnięcie ogranicza jego konstytucyjne i ustawowe prawa. Odwołujący podkreślił, że zaskarżona decyzja oparta została na błędnych przepisach ustawy o aktach stanu cywilnego. Od marca 2015 r. udostępnianie jawnych materiałów archiwalnych, jakimi są akty metrykalne małżeństw i zgonów po 80 latach i urodzeń po 100 latach następuje w drodze prostej czynności materialno-technicznej, opartej na przepisach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i udostępnianie to jest obowiązkiem podmiotu zobowiązanego. B.G. wyjaśnił, iż na stronach Polskiego Towarzystwa Genealogicznego opublikowane będą indeksy wykonane na bazie udostępnionych materiałów, tj. podstawowe fakty genealogiczne, czyli kto, z kim, gdzie i kiedy zawarł związek małżeński.

Wskazaną na wstępie decyzją z 13 stycznia 2022 r. nr SO-II.6231.29.2021 Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę wydanej w niniejszej sprawie decyzji stanowią przepisy art. 16b ust. 1 pkt 2 i art. 16e ust. 2 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach w związku z art. 130 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Odesłanie wyrażone w art. 130 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego do trybu udostępniania niektórych aktów stanu cywilnego na podstawie ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach stanowi wyjątek od zasad udostępniania aktów stanu cywilnego na podstawie ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego i nie może prowadzić do prostego stosowania zasad udostępniania materiałów archiwalnych do aktów stanu cywilnego. Przepis art. 16b ust. 1 pkt 2 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach uzależnia możliwość ograniczenia udostępnienia materiałów archiwalnych ze względu na ochronę dóbr osobistych oraz danych osobowych.

Dalej organ zauważył, że jak wynika z notatki służbowej sporządzonej w dniu 12 listopada 2021 r. przez Zastępcę Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ż., księgi małżeństw, o udostępnienie których wniósł B.G., znajdują się w księdze łączonej, co oznacza, że w księdze z danego roku znajduje się księga urodzeń, małżeństw i zgonów. Przepisy ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nakładają na kierownika urzędu stanu cywilnego obowiązek przechowania aktu urodzenia lub aktu małżeństwa danej osoby do czasu sporządzenia dla tej osoby aktu zgonu lub zarejestrowania informacji o zgonie, mimo upływu okresów przechowywania (100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów). Zgodnie natomiast z art. 128 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze, czyli 100 lat, co ma miejsce w tym przypadku. Jak wynika z powyższego, zgodnie z aktualnym stanem prawnym dopóki nie sporządzono aktu zgonu (bądź nie zarejestrowano informacji o zgonie) osoby, której akty stanu cywilnego oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego dotyczą, nie jest możliwe przekazanie ksiąg do właściwego archiwum państwowego, a w konsekwencji zastosowanie zasad udostępniania dokumentów archiwalnych. W takim przypadku nie znajduje zastosowania art. 130 ust. 4 ww. ustawy. Tylko w odniesieniu do ksiąg stanu cywilnego, co do których okres przechowywania już upłynął i powstał obowiązek ich przekazania do archiwum państwowego, dopuszczalne jest udostępnienie przez właściwego kierownika urzędu stanu cywilnego tego rodzaju ksiąg oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych, przed przekazaniem księgi stanu cywilnego do właściwego archiwum państwowego, na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Sytuacja, w której upłynęły maksymalne okresy, o których mowa w art. 128 ust. lit a ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, a pomimo to księgi stanu cywilnego nie zostały jeszcze przekazane do właściwego archiwum państwowego, powoduje, że kierownik właściwego urzędu stanu cywilnego w okresie przed przekazaniem ksiąg do archiwum jest zobowiązany do stosowania przepisów o udostępnianiu materiałów archiwalnych z ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. Stosowanie przepisów tej ustawy jest konsekwencją zmiany statusu prawnego ksiąg stanu cywilnego. Po upływie maksymalnych okresów ich przechowywania we właściwym urzędzie stanu cywilnego stają się one materiałami archiwalnymi, a zatem ich udostępnianie podlega przepisom ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Odnosząc się do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy organ wskazał, że zgodnie z art. 129 ust. 3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie ww. ustawy (1 marca 2015 r.), dla których po dniu jej wejścia w życie upłynie okres przechowywania, przekazuje się do właściwego archiwum państwowego w ciągu 2 lat po upływie terminu ich przechowywania. W tym właśnie okresie przekazywania, księgi stanu cywilnego jako materiały archiwalne mogą być udostępniane w urzędzie stanu cywilnego na zasadach przewidzianych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Ponadto przepis art. 130 ust. 3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego przewiduje, że z ksiąg stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia w życie ww. ustawy, po upływie okresów, o których mowa w art. 128 ust. 1 i 1a, odpisów nie wydaje się (nawet jeśli księgi te znajdują się jeszcze we właściwym urzędzie stanu cywilnego).

Wojewoda Łódzki zauważył, że jeśli w sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 130 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, to tym samym brak jest również podstaw do stosowania w zakresie wynikającym z tych przepisów zasad wynikających z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, w tym z art. 16a i kolejnych tej ustawy. W niniejszej sprawie wnioskodawca po wykazaniu przesłanki legitymacyjnej z art. 45 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego (w zakresie posiadania interesu prawnego w uzyskaniu odpisu aktu stanu cywilnego), może na podstawie art. 130 ust. 5 ww. ustawy żądać umożliwienia nieodpłatnego wykonania fotokopii aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie ww. ustawy, jeżeli wykonanie fotokopii nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów stanu cywilnego.

W związku z powyższym Wojewoda Łódzki uznał, iż Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Ż. zasadnie wydał w niniejszej sprawie decyzję o odmowie udostępnienia materiałów archiwalnych - aktów małżeństw zarejestrowanych w parafii rzymskokatolickiej S. w latach 1931 - 1932 wskazanych we wniosku z 7 listopada 2021 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję B.G. podniósł, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem przepisów prawa, bowiem jej argumentacja opiera się na niewłaściwej interpretacji przepisów prawa, tj. art. 45 ust. 1, art. 128 ust 1 i art. 130 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego oraz art. 16b ust. 1 pkt 2 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Zdaniem skarżącego decyzja Wojewody ignoruje treść art. 2 ust. 1 oraz art. 22 c ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Narusza również Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ograniczenie wolności i praw zapewnionych przez art. 73. Nie kieruje się zasadą zaufania do władzy, utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw wyrażoną w art. 8 k.p.a.

Skarżący podkreślił, że wnioskowane księgi małżeństw z lat 1931-32 są materiałem archiwalnym. Każdy rzetelnie i prawidłowo sporządzony akt metrykalny staje się materiałem archiwalnym z chwilą sporządzenia. Jednak z uwagi na ich charakter, konieczność sporządzania odpisów tych dokumentów, uzupełnień czy zaświadczeń dla obrotu prawnego, nie są one przekazywane do archiwów. Ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach w art. 23 dokładnie precyzuje, jaki jest katalog czynności podejmowanych w stosunku do materiałów archiwalnych (takimi są akty małżeństw z lat 1931-32) w trakcie prowadzenia działalności archiwalnej. Wymienia między innymi przechowywanie i udostępnianie. Przechowywanie w urzędach stanu cywilnego aktów metrykalnych określają dokładnie przepisy ustawy o aktach stanu cywilnego, będące przepisami szczególnymi w stosunku do ustawy o narodowym zasobie archiwalnym. Z kolei udostępnianie dokładnie precyzują przepisy ustawy o narodowym zasobie archiwalnym. Czym innym jest przechowywanie materiałów archiwalnych, a czym innym ich udostępnianie, co znalazło swoje odzwierciedlenie w brzmieniu art. 130 ust. 4 ustawy o aktach stanu cywilnego, który stanowi wprost o stosowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego zasad udostępniania akt stanu cywilnego uregulowanych w przepisach ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Ustawa o aktach stanu cywilnego określa dokładnie jakie rodzaje dokumentów wydawane są na bazie aktów metrykalnych, nie ma tam reprodukcji aktów, reprodukcje aktów będących materiałami archiwalnymi, a podlegającymi udostępnianiu, wydawane są tylko na bazie przepisów ustawy o narodowym zasobie archiwalnym. Wniosek skarżącego dotyczył reprodukcji takich materiałów. Błędne jest więc twierdzenie Wojewody, iż art. 130 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie może prowadzić do prostego stosowania zasad udostępniania materiałów archiwalnych do aktów stanu cywilnego. Przepis ten jest jednoznaczny i powinien być stosowany wprost.

Ponadto strona zauważyła, że zgodnie z art. 16b ust. 2 pkt 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym tylko jedna przesłanka determinuje konieczność udostępniania aktów lub ksiąg małżeństw po 80 latach - od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi musi upłynąć 80 lat. Żądanie strony formalnie spełnia ten warunek.

Skarżący podkreślił również, że z art. 22c ust. 2 pkt 2 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym wynika, iż nie ma potrzeby anonimizacji danych osobowych w przypadku gdy osoba, której dane dotyczą dobrowolnie i świadomie podała je uprzednio do publicznej wiadomości. Śluby były ceremoniami publicznymi, standardowo wszystkie śluby odbywały się na nabożeństwach w ogólnie dostępnych kościołach, w obecności nieprzypadkowych, ale i też przypadkowych osób. Wszystkie akty małżeństw w swej treści zawierają też informacje o ogłoszonych tzw. zapowiedziach przedślubnych. Jeśli w samej treści aktu występują informacje ponadstandardowe, to należało te informacje metodami technicznymi usunąć, np. anonimizując reprodukcję. Tymczasem w przedmiotowej sprawie takich czynności nie podjęto.

Zdaniem skarżącego błędna jest również interpretacja przez Wojewodę art. 128 ust. 1 i 1c ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, w stosunku do tzw. ksiąg łączonych. Według Wojewody udostępnić akty metrykalne małżeństw z ksiąg łączonych można tylko gdy upłynie 100 lat dla aktów urodzeń. Fakt, że księgi łączone należy przechowywać minimum 100 lat nie ma jednak znaczenia dla udostępniania akt małżeństw parafii S. z lat 1931 i 1932, szczególnie, gdy udostępnianie następuje w drodze przekazania reprodukcji, a nie poprzez osobisty wgląd osób zainteresowanych w księgi. Każda z ksiąg: małżeństw, zgonów, urodzeń z 1931 r., czy też 1932 r., pomimo iż fizycznie znajduje się w jednej, introligatorskiej oprawie to stanowi odrębny byt, każdy rodzaj akt spisany jest odrębnie, akty mają swoją własną numerację. Każda z tych trzech ksiąg zakończona jest tzw. protokołem zamknięcia. Jeden okres przechowywania księgi łączonej nie oznacza jednak, że jest także wspólny okres udostępniania akt, art. 128 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie uzasadnia takiego wniosku. Przenoszenie przepisów dotyczących przechowywania akt na ich udostępnianie stanowi błędną interpretację.

Nadto wnoszący skargę podkreślił, że błędna jest interpretacja przez Wojewodę innych przepisów ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, tj. art. 45 ust. 1, art. 130 ust. 5. Przepisy te dotyczą aktów stanu cywilnego, które nie podlegają udostępnianiu, a więc takich aktów małżeństw, dla których nie minęło 80 lat od daty sporządzenia czy zamknięcia księgi. Nie takie akty były przedmiotem żądania skarżącego. Ponadto Wojewoda w swojej decyzji pominął milczeniem argumentację skarżącego związaną z art. 73 Konstytucji, który gwarantuje obywatelom wolność korzystania z dóbr kultury, a takimi niewątpliwie są materiały archiwalne, również żądane akty metrykalne małżeństw z lat 1931- 32. Wojewoda pominął również argumenty skarżącego odnoszące się do art. 8 k.p.a. Jest to szczególnie ważne, gdyż w tych samych warunkach prawnych szereg podmiotów realizuje swój obowiązek udostępniania materiałów archiwalnych, również z okresu międzywojennego.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylnie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ż. z 22 listopada 2021 r. oraz orzeczenie o obowiązku ponownego rozpoznania żądania udostępnienia przez Wójta Gminy Ż. reprodukcji aktów małżeństw zawartych w księgach stanu cywilnego z parafii rzymskokatolickiej S. z lat 1931-1932. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia, gdy zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle ww. kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody Łódzkiego z 13 stycznia 2022 r., którym to rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 22 listopada 2021 r. o odmowie udostępnienia aktów małżeństw zarejestrowanych w parafii rzymskokatolickiej S. w latach 1931-1932 w postaci reprodukcji.

Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: "p.a.s.c.") w związku z przepisami ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 164 ze zm., dalej: u.n.z.a.).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 p.a.s.c., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy, akty stanu cywilnego oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego kierownik urzędu stanu cywilnego przechowuje przez okres:

1) 100 lat - akty urodzenia oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego dotyczące aktu urodzenia;

2) 80 lat - akty małżeństwa, akty zgonu oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego dotyczące aktu małżeństwa i aktu zgonu.

Okresy, o których mowa w ust. 1, są liczone od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło sporządzenie aktu stanu cywilnego (ust. 2). Jeżeli osoba, której dotyczy akt urodzenia lub akt małżeństwa, żyje dłużej niż okres przechowywania tego aktu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, akt jest przechowywany do czasu sporządzenia dla tej osoby aktu zgonu lub zarejestrowania informacji o zgonie tej osoby (ust. 3). Ponadto, w myśl ust. 4 ww. przepisu, po upływie okresów, o których mowa w ust. 1 i 3, akty stanu cywilnego oraz akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje w ciągu 2 lat do właściwego archiwum państwowego. Z kolei ust. 5 stanowi, że po upływie okresów, o których mowa w ust. 1 i 3, a przed przekazaniem akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego do właściwego archiwum państwowego, ich udostępnianie następuje zgodnie z art. 26 ust. 4. Przepis art. 26 ust. 4 p.a.s.c., do którego odsyła wskazana wcześniej unormowanie przewiduje zaś, że dokumenty z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, na żądanie sądu, prokuratora, osoby, której akt stanu cywilnego dotyczy, lub osoby mającej interes prawny, mogą być wydawane w formie dokumentu elektronicznego, kopii lub wydruku dokumentu elektronicznego poświadczonych za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego.

Jednocześnie art. 130 ust. 4 p.a.s.c. wskazuje, że akty stanu cywilnego sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, po upływie okresów, o których mowa w art. 128 ust. 1 i 1a, nie podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego. Udostępnianie ich oraz akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego przed przekazaniem księgi stanu cywilnego do właściwego archiwum państwowego odbywa się na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Nadto na zasadzie art. 128 ust. 1 p.a.s.c., kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje do właściwych archiwów państwowych księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy wraz z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego oraz skorowidzami alfabetycznymi po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, a po upływie 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów. Jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. Przy czym, zgodnie z ust. 1a, Jeżeli dla osoby, dla której sporządzono akt urodzenia lub akt małżeństwa w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nie sporządzono aktu zgonu lub nie zarejestrowano informacji o zgonie, księgę urodzeń i księgę małżeństw, mimo upływu okresów, o których mowa w ust. 1, przechowuje się do czasu sporządzenia dla osoby, której akt dotyczy, aktu zgonu lub zarejestrowania informacji o zgonie tej osoby.

W ocenie Sądu treść powołanych wyżej regulacji prowadzi do następujących wniosków.

Z przepisu art. 130 ust. 4 p.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika urzędu stanu cywilnego udostępniania materiałów archiwalnych w postaci aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego w oparciu o reguły wynikające z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Obowiązek ten powstaje każdorazowo w odniesieniu do aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia w życie p.a.s.c., a więc przed 1 marca 2015 r., w sytuacji gdy księga stanu cywilnego nie została jeszcze przekazana do archiwum państwowego, a upłynęły okresy, o których mowa w art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. Przy czym podkreślenia wymaga, że istota tej regulacji polega na wskazaniu podmiotu odpowiedzialnego za udostępnienie wskazanych nią materiałów w okresie przejściowym, tj. do czasu ich przekazania właściwemu archiwum, a nie terminów otwierających lub zamykających możliwość takiego udostępnienia.

Ponadto, zdaniem Sądu, w odniesieniu do księgi stanu cywilnego, w stosunku do której nie upłynął jeszcze okres jej przechowywania w urzędzie stanu cywilnego, choćby z uwagi na łączne prowadzenie w księdze zarówno księgi małżeństw, jak i urodzeń oraz zgonów, lecz jest ona księgą zamkniętą, co do zasady, również nie stosuje się przepisów p.a.s.c., gdy chodzi o udostępnianie zgromadzonych w niej zasobów, ponieważ wraz z zamknięciem tej księgi stanowi ona materiał archiwalny. Kwestię udostępniania materiałów archiwalnych reguluje zaś ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Wobec powyższego Sąd zauważa, że błędna jest interpretacja organów administracji, które kwestię udostępniania wnioskowanych przez skarżącego materiałów z ksiąg stanu cywilnego wiązały z okresem ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Trzeba zauważyć, że art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. nie reguluje zasad udostępniania zawartości ksiąg stanu cywilnego, lecz normuje obowiązki kierownika urzędu stanu cywilnego związane z przekazaniem tych ksiąg do właściwych archiwów państwowych po upływie oznaczonych w tym przepisie terminów. Taka konstrukcja sama w sobie nie ustanawia zatem żadnych reguł dotyczących udostępniania ww. materiałów, a więc nie można było wywodzić z niej podstawy prawnej do odmowy ich udostępnienia. Jednocześnie z treści art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniej powołanych przepisów nie można wywnioskować więcej niż to, że po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. akty stanu cywilnego sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed 1 marca 2015 r. (przed dniem wejścia w życie p.a.s.c.) z jednej stronny nie podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego, z drugiej zaś podlegają przekazaniu do właściwego archiwum państwowego, co jednak nie oznacza, że upływ okresów przekazania determinuje kwestię udostępnienia takich materiałów, w tym akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Przepisy te stanowią bowiem o przechowywaniu a nie udostępnianiu ww. materiałów. Innymi słowy, art. 128 ust. 1, w szczególności zd. 2 oraz ust. 1a p.a.s.c. nie wprowadzają zmian w odniesieniu do zasad udostępniania aktów stanu cywilnego, bo okres przechowywania ksiąg nie oznacza, że wspólny jest także okres ich udostępniania.

Być może niefortunnym zabiegiem ustawodawczym było wskazanie w zd. 2 art. 130 ust. 4 p.a.s.c., że udostępnianie ww. materiałów przed przekazaniem księgi stanu cywilnego do właściwego archiwum odbywa się na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, co mogłoby sugerować związek między upływem terminu przechowywania księgi w urzędzie stanu cywilnego a jej udostępnianiem, jednak nie może umykać uwadze, że przepisy wspomnianej ustawy o narodowym zasobie archiwalnym należy traktować w charakterze lex specialis względem unormowań p.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Dlatego właśnie wykładnia przywołanego art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniejszych unormowań musi odbywać się w ścisłym powiązaniu przede wszystkim z art. 16a i 16b ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, gdyż w innym przypadku niweczyłoby to przewidziane w art. 16a ust. 1 ww. ustawy powszechne prawo dostępu każdego do materiałów archiwalnych.

Nie może przy tym umykać uwadze, że z przepisu art. 16b ust. 2 pkt 1 u.n.z.a. jasno wynika, iż materiały archiwalne w postaci aktów stanu cywilnego podlegają udostępnieniu nie wcześniej niż od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących: a) urodzeń – po 100 latach; b) małżeństw i zgonów – po 80 latach. Skoro więc ustawodawca sprecyzował, kiedy wspomniany zasób archiwalny podlega udostępnieniu na zasadach przedmiotowej ustawy, to nie można wywodzić z przepisów o przechowywaniu ksiąg stanu cywilnego zawartych w p.a.s.c. skutków przeciwstawnych w stosunku do unormowania zawartego w art. 16a ust. 1 oraz art. 16b ust. 2 pkt 1 lit. "a" i "b" u.n.z.a.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie jednocześnie w pełni podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku NSA z 22 stycznia 2019 r., II OSK 417/17, wyroku WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r. III SA/Kr 925/19, a także wyroku WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r. IV SA/Wa 538/19 (dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), że brak jest podstaw do uznania, iż trudności techniczne w udostępnianiu materiałów archiwalnych, w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i akt akty zgonu stanowiące materiał archiwalny, mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu. Sposób prowadzenia ksiąg nie może bowiem ograniczać zasady powszechnego dostępu wynikającej z art. 16 ust. 1 u.n.z.a. Oceny tej nie podważa zmiana stanu prawnego w zakresie art. 28 ust. 4 p.a.s.c., choćby z tego powodu, że przedmiotem niniejszej sprawy była kwestia udostępnienia aktów stanu cywilnego sporządzonych przed dniem wejścia w życie aktualnie obowiązującego Prawa o aktach stanu cywilnego, a więc do tych aktów przepis art. 28 ust. 4 nie znajduje zastosowania. Jedynymi adekwatnymi unormowaniami w tym zakresie są art. 16a-16b oraz 22c ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, przy czym ostatni z wymienionych wprowadza zabezpieczenia wolności i praw osób, których dotyczą dane zawarte w materiałach archiwalnych, np. w formie anonimizacji, w zw. z art. 130 ust. 4 zd. 2 p.a.s.c.

W ocenie Sądu, organy dokonały zatem nieprawidłowej wykładni art. 128 ust. 1 oraz art. 130 ust. 4 p.a.s.c. Ponownie rozpoznając sprawę konieczne będzie uwzględnienie przez organ administracji rozważań Sądu w zakresie przedstawionej w niniejszym wyroku oceny prawnej, a następnie rozpoznanie wniosku skarżącego przy uwzględnieniu reguł wskazanych w ustawie z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Procedując w sprawie, organ powinien przy tym ocenić, czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające ograniczenie powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych w zakresie i na zasadach wynikających z art. 16b ust. 1 ww. ustawy, stosując przy tym ewentualnie instrumenty wskazane w art. 22c.

Końcowo Sąd wskazuje, że nie podzielił zarzutów skargi co do naruszenia przez organy administracji wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady budzenia zaufania obywateli do organów władzy publicznej w zw. z art. 73 Konstytucji i wynikającej z tego przepisu zasady wolności dostępu do dóbr kultury. Trzeba bowiem wskazać, że z akt sprawy nie wynika, aby negatywne rozstrzygnięcia organów obu instancji podyktowane były świadomą złą wolą tych organów, czy też chęcią złośliwego działania przeciwko interesowi skarżącego, lecz ich przyczyną było wyłącznie przyjęcie błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, co w rezultacie nie może prowadzić do tak daleko idących wniosków, jakie skarżący sformułował w skardze.

W świetle powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji.

O kosztach postępowania, na które złożył się wpis od skargi w kwocie 100 zł, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

k.ż.