Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1438/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c oraz  art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu ponownego odwołania T. N., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką – J. N. w okresie zasiłkowym 2006/2007.

Z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wyrokiem z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1651/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi T. N., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ II instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] uchyliło decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] czerwca 2007 r. i przekazało sprawę organowi I instancji do rozpatrzenia. Organ I instancji ponownie odmownie rozstrzygnął wniosek T. N. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką w okresie zasiłkowym 2006/2007. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że po ponownym przeliczeniu dochodu skarżącej uznać należy, że kryterium dochodowe [...] rodziny skarżącej nie przekracza kryterium z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.), jednakże obecnie pojawiła się w sprawie nowa istotna okoliczność, bowiem wnioskodawczyni [...]. W takim stanie rzeczy w ocenie organu I instancji nie zostały spełnione warunki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dniu podejmowania decyzji z [...] maja 2008 r. rozstrzygającej ponownie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie można zdaniem organu I instancji przyjąć, że wnioskodawczyni jest "osobą rezygnującą z pracy" w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konkluzji organ I instancji stwierdził, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, choć z innych przyczyn niż przy pierwszym rozpoznawaniu sprawy.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem T. N. złożyła odwołanie. W uzasadnieniu podniosła, że uważa tę decyzję za niesprawiedliwą. Zdaniem odwołującej się organ I instancji powinien przyznać jej świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką J., a przy rozstrzyganiu sprawy dotyczącej okresu zasiłkowego 2006/2007 brać pod uwagę sytuację, w jakiej rodzina znajdowała się wówczas a nie obecnie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpatrując odwołanie stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że argumenty odwołania nie mogły stanowić podstawy do weryfikacji zaskarżonej decyzji, ponieważ organ I instancji prawidłowo ocenił sytuację rodziny skarżącej przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie zasiłkowym 2006/2007. Organ I instancji nie mógł brać pod uwagę tylko sytuacji materialnej rodziny w dacie złożenia wniosku, tj. w dniu [...] marca 2007 r., ponieważ od tej daty toczyło się postępowanie administracyjne i sądowe w przedmiotowej sprawie. W 2008 r. (po wyroku WSA Warszawie i decyzji SKO) zaistniała, zdaniem organu II instancji, konieczność ponownego rozpoznania sprawy. Organ I instancji przesądził tę kwestię (z wniosku z [...] marca 2007 r.) decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. i brał pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy istniejące w dacie orzekania, zatem nie mógł pominąć faktu, że skarżąca [...], a przez ten fakt nie mogła być uznana za "osobę która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła T. N. W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że jej zdaniem fakt, iż w [...] 2008 r. [...], nie ma nic wspólnego ze sprawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za rok 2006/2007 a więc okres, w którym pozostawała bez pracy.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem obu decyzji.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1651/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi T. N., uchylił wcześniejszą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd wyjaśnił, że organ administracji orzeka w oparciu o stan prawny obowiązujący w dniu orzekania (art. 6 kpa), skoro w rozpatrywanej sprawie w dacie orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze obowiązywał przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881, ze zm.) zmieniony rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 czerwca 2007 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 114, poz. 783), to organ odwoławczy był zobowiązany zastosować przy rozpatrywaniu odwołania skarżącej przepis ten w zmienionym brzmieniu, zwłaszcza że skarżąca podnosiła, że zarobek jej męża w miesiącu [...] odbiegał w znaczny sposób od kwoty wynagrodzenia ustalonej w umowie o pracę i osiąganej w następnych miesiącach. Obowiązkiem organu odwoławczego było więc obliczenie dochodu rodziny na nowo, z uwzględnieniem zmienionego przepisu § 18 ust. 1 rozporządzenia i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pominięcie znowelizowanego uregulowania spowodowało naruszenie prawa materialnego przez niezastosowanie przy rozpoznawaniu sprawy znowelizowanego przepisu określającego sposób ustalenia dochodu rodziny, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. W zaleceniach Sąd zobowiązał organ by ponownie rozpatrując sprawę uwzględnił zmianę stanu prawnego i ustalił dochód rodziny skarżącej w sposób wskazany w znowelizowanym § 18 ust. 1 rozporządzenia, a następnie rozstrzygnął w przedmiocie wniosku skarżącej z dnia [...] marca 2007 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla córki J. N. W ocenie Sądu rozpoznającego obecnie sprawę organ II instancji częściowo zastosował się do wytycznych zawartych w powołanym wyroku, ponieważ co prawda nie dokonał samodzielnie ponownego rozpatrzenia sprawy, jednakże na skutek wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] sprawa ta została przekazana Prezydentowi Miasta W. do ponownego rozpatrzenia. W wyniku tego przekazania organ I instancji ponownie odmownie rozstrzygnął przedmiotowy wniosek. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, że działając zgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przeliczył dochód rodziny skarżącej i uznał, że w świetle znowelizowanego (z dniem 6 lipca 2007 r. przez § 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 czerwca 2007 r., Dz. U. Nr 114, poz. 783) brzmienia § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881, ze zm.) kryterium dochodowe rodziny skarżącej "nie zostało przekroczone". Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organy obu instancji uzasadniły natomiast pojawieniem się nowej, istotnej dla sprawy okoliczności w postaci [...] przez skarżąca z dniem [...] 2008 r. [...].

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia przez skarżącą w dniu [...] marca 2007 r. wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla córki J. N. Materialno-prawną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił zatem art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 992, ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem nie ma charakteru uznaniowego. Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie przesłanki określone w przywołanym przepisie (wraz z warunkiem, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza tzw. kryterium dochodowego) a nie zachodzą okoliczności określone w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to organ ma obowiązek przyznać wnioskowane świadczenie.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] marca 2007 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla córki J. N. na okres zasiłkowy 2006/2007, czyli zgodnie z treścią art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych na okres do dnia 31 sierpnia 2007 r. Orzeczeniem z dnia [...] lutego 2007 r. J. N. została zaliczona do osób [...] oraz uznana za osobę, która [...]. Orzeczenie to ważne jest do dnia [...] 2011 r. Nadto w sprawie niesporne jest, że w dniu składania wniosku skarżąca w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem pozostawała bez pracy i nie była zarejestrowana jako bezrobotna w Urzędzie Pracy. Jedynym powodem, dla którego organy odmawiały skarżącej dotychczas przyznania wnioskowanego świadczenia, był fakt, że w ich opinii dochód jej rodziny przekroczył tzw. ustawowe kryterium dochodowe, od którego uzależniona jest możliwość uzyskania pomocy społecznej w tym świadczeń rodzinnych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy (uwzględniającym zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) ustalenie to okazało się jednak błędne, co wynika z uzasadnień wydanych decyzji.

W tej sytuacji w rozpatrywanej sprawie pozostała do oceny jedynie prawidłowość przyjęcia przez organy orzekające, że [...] przez skarżącą z dniem [...] 2008 r. [...] jest przesłaną powodującą utratę prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego dla córki J. N. na okres zasiłkowy 2006/2007, czyli do dnia 31 sierpnia 2007 r. W tym zaś właśnie zakresie zdaniem Sądu, organy rozpatrując sprawę błędnie zinterpretowały obowiązujące przepisy prawa. Dążąc do uwzględnienia w wydanych rozstrzygnięciach zmian jakie zaszły w stanie prawnym i faktycznym sprawy organy obu instancji nie wzięły pod uwagę, że [...] przez skarżącą [...], które miało miejsce po dniu 31 sierpnia 2007 r., czyli po zakończeniu okresu zasiłkowego, na który wnioskowane było przedmiotowe świadczenie, nie może wywierać wpływu na jej uprawnienia do tak określonego świadczenia. Okoliczność ta nie jest i nie może być elementem stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy dotyczącej okresu zasiłkowego 2006/2007. [...] przez skarżącą [...] od dnia [...] 2008 r. może mieć natomiast wpływ dopiero przy rozpatrywaniu ewentualnego wniosku skarżącej dotyczącego analogicznego świadczenia w nowym okresie zasiłkowym 2007/2008. Miałoby także znaczenie prawne, gdyby skarżąca podjęła pracę w trakcie okresu zasiłkowego, na który miała przyznane świadczenie. Jednak w rozpatrywanej sprawie taka sytuacja również nie zaistniała.

Należy podkreślić, że z obowiązujących przepisów wynika, że ewentualne zmiany sytuacji świadczeniobiorcy w trakcie okresu zasiłkowego mogą skutkować utratą prawa do świadczenia rodzinnego, jednakże moment utraty prawa do świadczenia jest powiązany z momentem zmiany sytuacji, powodującej ten skutek i nie powoduje uznania za nienależne świadczeń uzyskanych w czasie, gdy świadczeniobiorca spełniał określone w ustawie kryteria. Ponadto zwrócić należy uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne ma odmienny charakter niż świadczenia, które udzielane są doraźnie, w celu pomocy osobom znajdującym się "chwilowo" w trudnej dla siebie sytuacji. Ma ono rekompensować rodzinie utratę dochodu, wynikającą z konieczności sprawowania bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem nie tylko formą pomocy rodzinie o niskich dochodach, ale jednocześnie formą pomocy Państwa dla osób niepełnosprawnych. Rodzina, która spełnia określone w ustawie przesłanki i złożyła wniosek o takie świadczenie, ma prawo oczekiwać, że je uzyska, niezależnie od ewentualnego opóźnienia wynikającego z rozpatrywania przez różne organy jej sprawy.

Podsumowując stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji poczyniły błędne ustalenia wpływu na sytuację prawną skarżącej w okresie zasiłkowym 2006/2007 [...] przez nią [...] po zakończeniu tego okresu, przez co naruszyły przepisy art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisy art. 6 i art. 7 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę powyższe wywody Sądu oraz zalecenia zawarte w poprzednim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2008 r., organ powinien ponownie ocenić wszystkie okoliczności sprawy, które mogą mieć wpływ na uprawnienia skarżącej do uzyskania wnioskowanego świadczenia, a swoje ustalenia i rozstrzygnięcie wyczerpująco wyjaśnić w motywach uzasadnienia wydanego orzeczenia.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.