Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 774/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5  pkt 21,  art. 83  ust. 1 pkt 1,  ust. 2c
journal: Dz.U. 2013 poz 627
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2015 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2015 r. znak: [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].02.2015 r., nr [...] Starosta T. działając na podstawie art. 83 ust. 1, 2c, 3, 4 art. 84 ust. 1-4, art. 85, art. 90 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 627 z późn. zm.)- zwanej dalej jako "ustawa", § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz.U. Nr 228, poz. 2306), załącznika nr 2 do obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 24 października 2014 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2015 (M.P. z 2014 r., poz. 958) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., Nr 267 z późn. zm), po rozpatrzeniu wniosku spółki A. I. Sp. z .o.o., ul. M. [...],[...]-[...] T., z dnia [...].12.2015 r. w sprawie wydania zezwolenia na usunięcie drzew z działek nr [...],[...],[...] obręb [...], przy ul. Św. J. w T., w związku z planowaną realizacją inwestycji "Budową budynku mieszkalnego wielorodzinnego 4-kondygnacyjnego z usługami w parterze, parkingiem podziemnym i infrastrukturą towarzyszącą":

1. w pkt I decyzji zezwolił na usunięcie drzew przy ul. Św. J. w T., z działek nr [...],[...],[...] obręb [...], wymienionych w tabeli 1 - lokalizacja według załącznika nr 1- w związku z ww. zamierzeniem budowlanym. W tabeli nr I wskazał: gatunek drzewa, obwód pnia na wys. 1,30 m (cm), ilość drzew (szt.), stawkę jednostkową za 1 cm obwodu pnia/* współczynnik różnicujący (zł), opłatę za usunięcie drzewa (zł) oraz opłatę za usunięcie drzewa o 100% podwyższoną art. 85 ust. 6. Suma opłaty wyniosła 211681,40 zł.

2. w pkt II rozstrzygnięcia odmówił A. I. Sp. z o.o. w T. wydania zezwolenia na usunięcie drzew przy ul. Św. J. w T., z działki nr [...] obręb [...] o gatunku jedna sztuka lipa szerokolistna obwód pnia na wys. 1,30 m 157 cm i jedna sztuka lipa drobnolistna obwód pnia na wys. 1,30 m - 203 cm wymienionych w tabeli 2 - lokalizacja według załącznika nr 1,

3. w pkt III rozstrzygnięcia określone zostały warunki udzielonego w pkt I zezwolenia z terminem usunięcia drzew - do [...].07.2015 r.

Powyższa decyzja została wydana na podstawie wniosku A. I. Sp. z o.o. w T. o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew i jednocześnie zezwolenia na zastąpienie wskazanych drzew innymi drzewami – w trybie art. 83 ustawy o ochronie przyrody bez jednoczesnego naliczania opłat za ich usunięcie (wniosek z dnia [...] lipca 2014 r. oraz [...] grudnia 2014 r.)

Zgodnie z wykazem załączników wniosku, odnośnie drzew o nr od 1 do 10 do wniosku załączona została zgoda Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr [...][...] Liceum Ogólnokształcące w T. z dnia [...] sierpnia 2014 r. oraz zgoda Prezydenta Miasta T. z dnia [...] sierpnia 2014 r. Odnośnie drzew o nr 14 i 15 załączono do wniosku zgodę Prezydenta Miasta T. z dnia [...] grudnia 2014 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T, postanowieniem znak: [...] z dnia [...].12.2014 r. (data wpływu [...].01.2015 r.) wyznaczyło Starostę T. do załatwienia sprawy dotyczącej wydania zezwolenia na usunięcie drzew z przedmiotowych działek. Ze względu na to, że właścicielem działek jest Gmina Miasta T., Prezydent, jako strona postępowania, nie mógłby być jednocześnie organem wydającym decyzję w sprawie.

Do wniosku dołączono zgodę właściciela tj. Gminy Miasta T. - pismo znak: [...] z dnia [...].08.2014 r.

W dniu [...].01.2015 r. przeprowadzono wizję lokalną w miejscu lokalizacji drzew objętych wnioskiem w obecności przedstawiciela Starostwa Powiatowego w T. oraz UM w T. Organ przyjął, że przeznaczone do usunięcia drzewa posiadają lekki posusz w koronie, pojedyncze suche i połamane gałęzie. Przedmiotowe drzewa kolidują z budową budynku mieszkalnego wielorodzinnego, z parkingiem podziemnym i infrastrukturą towarzyszącą. Dla przedmiotowej inwestycji uzyskano pozwolenie na budowę wydane przez Prezydenta Miasta T. znak: [...];[...] z dnia [...].10.2014 r. Zgodnie z art. 85 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody opłata za usunięcie drzew została podwyższona o 100% ze względu na to, że drzewa będą usuwane z terenów zieleni towarzyszącej.

Podczas oględzin przeprowadzonych w terenie, nie stwierdzono obecności chronionych gatunków roślin, zwierząt, grzybów, gniazd ptasich i dziupli zasiedlonej przez pachnicę dębową, a planowane do usunięcia drzewa wymienione w Tab. 2 cechują się dobrym stanem fitosanitarnym, nie mają zachwianej statyki, nie mają oznak chorobowych i posiadają lekki posusz, który świadczy o naturalnych procesach życiowych drzew, nie utrudniają wykonania prac ziemnych i budowy przyłącza wodociągowego.

Podczas wykonania budowy przyłącza wodociągowego jak i prac ziemnych organ nałożył obowiązek zabezpieczenia korzeni drzew przed uszkodzeniem.

Starosta, uzasadniając pkt II rozstrzygnięcia o odmowie wydania zezwolenia na usunięcie dwóch lip stwierdził jedynie, że nie podziela argumentu przedstawionego we wniosku uzasadniającego wycinkę tych drzew.

A. l. sp. z o.o. wniosła odwołanie od decyzji Starosty T. z dnia [...].02.2015 r., znak [...] zaskarżając decyzję w całości. W zarzutach strona odwołująca się podniosła:

1. naruszenie art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 83 ust. 3 i art. 84 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody poprzez ich niezastosowanie i nieodniesienie się w ogóle w decyzji do wyraźnego wniosku strony o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew w zamian za zastąpienie ich innymi drzewami lub krzewami, w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew,

2. naruszenie art. 85 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że drzewa od nr 1 do 10 rosną na terenie zieleni, podczas gdy zgodnie z ostateczną decyzją o warunkach zabudowy oraz decyzją o pozwoleniu na budowę dołączonymi do wniosku wynika, że drzewa te rosną na terenie przeznaczonym pod garaż podziemny, a sam fakt rośnięcia trawy wokół drzew nie kwalifikuje tych terenów jako terenów zieleni,

3. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie przez organ I instancji istotnych okoliczności faktycznych w niniejszej sprawie wskutek nieuzasadnionej oceny dowodów z pominięciem zasady ich swobodnej oceny, a także z pominięciem obowiązku uwzględnienia zasady słusznego interesu strony, co doprowadziło do błędnego ustalenia przez organ I instancji, że drzewa oznaczone nr 14 i 15 nie utrudnią wykonania prac ziemnych i zachowają żywotność po zakończonych pracach budowlanych, podczas gdy okoliczności wskazane we wniosku wskazują, że wykop pod budowę garażu podziemnego przebiegał będzie w linii pnia drzew, a więc drzewa utracą połowę korzeni i stracą jakąkolwiek stabilność umożliwiającą ich bezpieczne wzrastanie w chodniku na krawędzi jezdni i w bliskiej odległości od budynku mieszkalnego,

4. naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji powodów pominięcia okoliczności zgłaszanych przez stronę w szczególności dotyczących powodów i konieczności wycinki drzew nr 14 i 15 oraz nieuwzględnienia tego, że art. 82 ust. 1 a pkt 1) ustawy o ochronie przyrody zezwala jedynie na pielęgnację korony drzew, a usunięcie korzeni kolidujących z budową, które jest niezbędne w niniejszej sprawie, możliwe jest jedynie w oparciu o decyzję o zezwoleniu na usunięcie drzew,

5. naruszenie art. 83 ust. 2a ustawy o ochronie przyrody w zw. z art. 106 § 1 kpa poprzez ich niezastosowanie i niezwrócenie się przez organ I instancji do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska o uzgodnienie decyzji w zakresie wycinki drzew o nr 14 i 15 rosnących w pasie drogi publicznej.

W świetle podniesionych zarzutów odwołująca się wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji w punkcie I w części dotyczącej wyliczenia opłaty oraz jej powiększenia o 100% za usunięcie drzew od nr 1 do 10 i orzeczenie co do istoty sprawy w tym zakresie poprzez:

zezwolenie wnioskodawcy na wycinkę drzew od nr 1 do nr 10 w zamian za zastąpienie ich innymi drzewami zastępczymi w miejscu, terminie i ilości uzgodnionej z organem I instancji zgodnie z zasadami sztuki ogrodniczej po uprzednim uzgodnieniu planu nasadzeń z organem I instancji, ewentualnie

udzielenie wnioskodawcy zezwolenia na usunięcie drzew od nr 1 do nr 10 w zamian za uiszczenie przez wnioskodawcę opłaty za wycinkę tych drzew w stawce podstawowej bez jej powiększania o 100%,

2. uchylenie zaskarżonej decyzji w punkcie II w całości i orzeczenie co do istoty

sprawy w tym zakresie poprzez:

udzielenie wnioskodawcy zezwolenia na usunięcie drzew oznaczonych nr 14 i 15 w zamian za zastąpienie ich innymi drzewami zastępczymi w miejscu, terminie i ilości uzgodnionej z organem I instancji zgodnie z zasadami sztuki ogrodniczej po uprzednim uzgodnieniu planu nasadzeń z organem I instancji, ewentualnie, udzielenie wnioskodawcy zezwolenia na usunięcie drzew oznaczonych nr 14 i 15 w zamian za uiszczenie przez wnioskodawcę opłaty za wycinkę tych drzew w stawce podstawowej bez jej powiększania o 100%, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w punkcie II w całości i przekazanie organowi I instancji sprawy do ponownego rozpoznania w tym zakresie,

3. uchylenie zaskarżonej decyzji w punkcie III. 1. i orzeczenie co do istoty sprawy w tym zakresie poprzez:

odroczenie na okres 3 lat od dnia wydania zezwolenia, terminu uiszczenia opłaty za usunięcie drzew od nr 1 do 10 oraz nr 14 i 15 ze wskazaniem, że opłata za usunięcie drzew jest w wysokości stawki podstawowej bez jej powiększania o 100% i zobowiązanie wnioskodawcy do zgłoszenia na piśmie do organu I instancji w terminie do [...].10.2015r. wykonania nasadzeń drzew zastępujących usuwane na warunkach określonych w decyzji, ewentualnie poprzez ustalenie opłaty za usunięcie drzew w stawce podstawowej bez jej powiększania o 100%.

Odwołanie strona szczegółowo uzasadniła.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 oraz art. 85 ust. 6 w związku z art. 5 pkt 21 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 627 ze zm.) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w pkt I decyzji utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie zezwolenia udzielonego spółce z ograniczoną odpowiedzialnością "A. I." na usunięcie jednego drzewa gatunku lipa holenderska, czterech drzew gatunku grochodrzew i pięciu drzew gatunku klon jesionolistny z terenu działek nr [...],[...] obręb [...] przy ulicy Św. J. w T. W pkt II utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie warunków udzielonego w punkcie I zezwolenia poprzez ustalenie opłaty za usunięcie drzew w wysokości 211.681,40 zł oraz ustalenie terminu usunięcia drzew do [...] lipca 2015 r. W pkt III uchyliło zaskarżoną decyzję w części odmowy wydania zezwolenia na usunięcie dwóch drzew gatunku lipa szerokolistna z terenu działki nr [...] obręb [...] przy ulicy Św. J. w T. i umorzyło w tej części postępowanie pierwszej instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. uzasadniając wydaną decyzję przytoczyło treść powołanych w podstawie prawnej przepisów. Kolegium podkreśliło, że decyzja w sprawie wycinki drzew zależy od uznania organu, którego obowiązkiem jest szeroko rozumiana dbałość o przyrodę czyli ochrona składników przyrody, w tym zieleni w miastach i wsiach. Przepis art. 83 u.o.p. nie określa żadnych szczegółowych przesłanek określających przypadki, które obligują organ administracji do udzielenia zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów bądź do odmowy jego wydania. Organ administracji, działając w granicach uznania administracyjnego, winien wobec tego rozważyć, które spośród prawnie dopuszczalnych rozstrzygnięć jest w danym wypadku celowe. Organ odwoławczy stwierdził, że Starosta T. zezwalając na usunięcie dziesięciu drzew z terenu działki nr [...],[...] nie naruszył obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa materialnego i procesowego, a decyzja z [...] lutego 2015 r. (znak: [...]) została podjęta w warunkach uznania administracyjnego. SKO nie dopatrzyło się oznak dowolności rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. Postępowanie wyjaśniające uwzględniało, wymagane przepisem art. 83 ust. 2c u.o.p., przeprowadzenie oględzin terenu i drzew objętych wnioskiem z [...] grudnia 2014 r., a wyniki tych oględzin wpłynęły na treść decyzji Starosty T.

Kolegium podzieliło zasadność podwyższenia opłaty za usunięcie drzew o 100%, ponieważ usunięcie dziesięciu drzew z działek nr [...],[...] nastąpi z terenów zieleni w rozumieniu przepisów u.o.p. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (wyników oględzin oraz zdjęć) należy stwierdzić, że wzmiankowane drzewa (jako zieleń towarzysząca budynkom zlokalizowanym w centrum miasta) pełnią przede wszystkim funkcje estetyczne i osłonowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. stwierdziło, że decyzja organu I instancji w punkcie II zasługuje na uchylenie, a postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie należy umorzyć z uwagi na to, że w świetle art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p. stroną postępowania w przedmiocie usunięcia drzew jest posiadacz nieruchomości, a jeżeli nie jest on jednocześnie właścicielem - to także jej właściciel. Tym samym podmiot nie będący posiadaczem, ani właścicielem nieruchomości, której dotyczy wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew, nie może być stroną postępowania w przedmiocie wydania tego zezwolenia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że działka nr [...], na której rosną dwa drzewa gatunku lipa szerokolistna objęte wnioskiem spółki z [...] grudnia 2014 r., jest własnością Gminy Miasta T., a "A. I." sp. z o.o. nie jest posiadaczem tej nieruchomości w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p.

Wobec powyższego stwierdzono, że spółka nie mogła skutecznie wnosić o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew z terenu działki nr [...], a Starosta T. nie miał podstaw, aby wydawać decyzję w tym zakresie w stosunku do podmiotu, który nie jest ani posiadaczem, ani właścicielem tej nieruchomości.

A. I. sp. z o.o. w T. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...].04.2015 r., sygnatura [...] zarzucając:

- naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa w zw. z art. 80 kpa i 107 § 3 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez wydanie decyzji pomimo tego, że nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a zgromadzony materiał dowodowy został oceniony z pominięciem wszechstronnej i swobodnej oceny dowodów oraz słusznego interesu strony, co doprowadziło do nieodniesienia się w ogóle w decyzji do wyraźnego wniosku strony o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew w zamian za zastąpienie ich innymi drzewami lub krzewami, w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew;

- naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 kpa i 9 kpa poprzez prowadzenie postępowania wbrew zasadzie pogłębiania zaufania jego uczestników do władzy publicznej i wbrew zasadzie udzielania informacji;

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16.04.2004 r. o ochronie przyrody (zwanej w dalszej treści skargi "u.o.p.") w zw. z art. 336 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca nie jest posiadaczem nieruchomości, podczas gdy posiada ona umowę zawartą z właścicielem na korzystanie z nieruchomości, z której wynika, że skarżąca jest posiadaczem zależnym działki nr [...] obręb [...] położonej w T. na czas prowadzenia prac, a ponadto pominięcie, że właściciel nieruchomości udzielił zgody skarżącej na wycinkę drzew.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Starosty T. z dnia [...].02.2015 r. oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Podkreślono, że wniosek o nasadzenia zastępcze został już zgłoszony na wstępie we wniosku o wydanie decyzji na wycinkę drzew, zgodnie z art. 83 ust. 3 ustawy. Nie podzielono w skardze stanowiska, że drzewa od nr 1 do 10 rosną na terenie zieleni. Przyjęcie, że drzewa od nr 1 do 10 rosną na terenie zieleni, musiałoby doprowadzić do przyjęcia, zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i o pozwoleniu na budowę (w aktach sprawy) w miejscu, w którym rosną drzewa od nr 1 do 10 powstanie parking podziemny. Decyzja o warunkach zabudowy wskazuje, że teren ten nie jest terenem zielonym i kwalifikuje ten teren jako przeznaczony pod zabudowę. Decyzja o warunkach zabudowy ma kluczowe znaczenie dla ustalenia charakteru nieruchomości i uznania części nieruchomości za tereny zielone. Jest tak dlatego, że zastępuje ona ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i w przypadku braku takiego planu to ta decyzja określa przeznaczenie danej nieruchomości pod zabudowę. Tym bardziej, że z ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę wynika, że skarżąca zamierzała rozpocząć budowę budynku w miejscu, w którym rosną drzewa od nr 1 do 10. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza w ocenie skarżącej przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ w zaskarżonej decyzji nie podzielając poglądu organu I instancji odnośnie odmowy zezwolenia na wycięcie drzew wskazał, iż skarżąca nie jest posiadaczem nieruchomości i umorzył postępowanie w sprawie wycinki drzew nr 14 i 15. Zdaniem skarżącej jest to pogląd niezasadny, gdyż w dniu [...].12.2014 r. podpisała umowę na przebudowę chodnika na działce nr [...] obręb [...] w T., a w § 2 ust. 2 tej umowy wskazano, że Miasto T. udostępnia Inwestorowi nieodpłatnie nieruchomości (lub ich części) niezbędne do zrealizowania inwestycji drogowej, tj. działki nr [...] i [...] (obręb [...] w T.), przy czym załącznik graficzny do tej umowy wskazuje, że w skarżąca i właściciel działki ustalili, iż w miejscu w którym rosną drzewa będzie przebiegał chodnik, a więc bez wycinki drzew nie jest możliwa realizacja chodnika. Przepisy u.o.p. nie zawierają definicji posiadacza nieruchomości. Wobec czego należy odnieść się w tym zakresie do pojęć wskazanych w Księdze Drugiej, Tytuł IV ustawy kodeks cywilny. Tytuł IV Posiadanie określa, kiedy osobę fizyczną lub prawną można uznać za posiadacza nieruchomości. Przepisy zawarte w tym tytule tworzą swoiste definicje legalne i wobec braku autonomicznego uregulowania tych pojęć w innych ustawach należy zawsze odnosić się do przepisów kodeksu cywilnego. Art. 336 k.c. wymaga, aby posiadacz zależny miał prawo z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Przy czym katalog zawarty w tym przepisie jest otwarty.

Powyższe okoliczności zdaniem skarżącej sugerują, że na podstawie umowy z dnia [...].12.2014 r. skarżąca jest co najmniej posiadaczem zależnym nieruchomości - działka nr [...] obręb [...] w T., a treść umowy z dnia [...].12.2014 r. wskazuje, że skarżąca będzie miała władztwo nad nieruchomością na czas wykonywania prac budowlanych. Trudno bowiem przyjąć, że realizowanie prac budowlanych nie jest wykonywaniem władztwa na nieruchomości w zakresie odpowiadającym zależnemu posiadaniu. To skarżąca odpowiedzialna jest za wykonanie prac, ich nadzór itp. i skarżącej udzielono zgody na dysponowanie tą działką na cele budowlane. Właściciel określając w umowie, że skarżąca ma wykonać prace, powierzył część swoich uprawnień właścicielskich skarżącej, które dają jej prawo władztwa nad nieruchomością. Jest to władztwo ograniczone do czasu zakończenia prac, ale art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p. nie wymaga, aby posiadanie było nieograniczone i aby było posiadaniem samoistnym.

Jak wskazano, zgodnie z postanowieniami art. 84 ust. 1 u.o.p. generalną regułą jest, że to posiadacz nieruchomości ponosi opłaty za usunięcie drzew lub krzewów. Także w tym przepisie nie ma rozróżnienia co do rodzaju posiadania nieruchomości i brakuje ograniczenia posiadania jedynie do posiadania samoistnego. Trudno więc zgodzić się z poglądem wyrażonym w zaskarżonej decyzji, iż skarżąca nie jest posiadaczem nieruchomości. Skarżąca nie będzie mogła zrealizować chodnika w sposób uzgodniony z właścicielem nieruchomości i określony w załączniku graficznym do umowy, ponieważ uniemożliwiają to drzewa nr 14 i 15 rosnące na działce nr [...] obręb [...].

Zdaniem skarżącej konieczne jest więc przeprowadzenie dowodu z dokumentu dołączonego do niniejszej skargi - umowy z dnia [...].12.2014 r. - ponieważ przyczyni się to do wyjaśnienia okoliczności istotnej dla sprawy i nie wpłynie na przedłużenie postępowania sądowego.

Ponadto skarżąca w dniu [...].12.2014 r. uzyskała zgodę właściciela nieruchomości na wycinkę drzew z działki nr [...] obręb [...], która znajduje się w aktach sprawy. Ten fakt w jej ocenie także powinien skłonić organy I i II instancji do wszechstronnego ustalenia, czy skarżąca jest posiadaczem nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 627 z późn. zm.).

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w przedmiotowej sprawie dotknięte było uchybieniami, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 83 ust. 2c ustawy o ochronie przyrody, organ właściwy do wydania zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, przed jego wydaniem dokonuje oględzin w zakresie występowania w obrębie zadrzewień gatunków chronionych. W aktach sprawy znajduje się protokół z wizji lokalnej. Zawiera on dane co do obecności przedstawicieli oraz stron i ich pełnomocników. W treści znajdują się miejsca na ustalenia oględzin, załączniki do protokołu, podpisy obecnych, którym protokół odczytano. Dokument ten mimo, że wykonano załączniki w postaci fotografii, nie wymienia ich. Udział w oględzinach brali jedynie przedstawiciel Starostwa Powiatowego w T. oraz Urzędu Miasta w T. Strony i ich pełnomocnicy byli nieobecni, a akta sprawy nie potwierdzają w ogóle zawiadomienia o oględzinach tych osób.

W oględzinach przeprowadzonych w przedmiotowym postępowaniu nie brały udziału strony postępowania. Było to skutkiem niezachowania przez organ wymogów przepisu art. 79 k.p.a., zgodnie z którym strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem (§ 1); strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (§ 2). Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, iż strony postępowania nie zostały zawiadomione o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z oględzin, zatem uznać należało, że organ I instancji nie zapewnił stronom możliwości udziału w przeprowadzeniu tego dowodu, zaś organ odwoławczy uchybienia tego nie uwzględnił. Tymczasem w trakcie tych oględzin dokonano najbardziej istotnych dla sprawy ustaleń, dotyczących między innymi lokalizacji wycinanych drzew na terenach zielonych stanowiących podstawę do podwyższenia stawek opłat o 100% .

Analizując treść wydanych decyzji Sąd stoi na stanowisku, że nie wyjaśniono, dlaczego organy przyjęły, że przewidziane do wycięcia drzewa znajdują się na terenie zieleni. Stosownie do treści art. 5 pkt 21 ustawy o ochronie przyrody pod pojęciem zieleni należy rozumieć tereny wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nimi związanymi, pokryte roślinnością, znajdujące się w granicach wsi o zwartej zabudowie lub miast, pełniące funkcje estetyczne, rekreacyjne, zdrowotne lub osłonowe, a w szczególności parki, zieleńce, promenady, bulwary, ogrody botaniczne, zoologiczne, jordanowskie i zabytkowe oraz cmentarze, a także zieleń towarzyszącą ulicom, placom, zabytkowym fortyfikacjom, budynkom, składowiskom, lotniskom oraz obiektom kolejowym i przemysłowym.

Jak zauważa się w orzecznictwie sądów administracyjnych, definicja pojęcia terenu zielonego nie uprawnia do oceny, że każde drzewo, czy drzewa usytuowane w terenie zwartej zabudowy, towarzyszące budynkowi, posiadające niewątpliwie walor estetyczny stanowią teren zieleni. Stąd fakt istnienia zespołu zieleni na nieruchomości stanowiącej prywatną własność, czy nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste nie uprawnia do przypisania tej formie zieleni statusu terenu zieleni, właśnie z tego powodu, że istniejąca na tym terenie roślinność nie jest przeznaczona do pełnienia żadnych publicznych funkcji i nie musi być publicznie dostępna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 476/10, Baza NSA). Organy nie dokonały oceny, czy drzewa przeznaczone do usunięcia faktycznie znajdują się na terenie zieleni. Powyższa okoliczność i do tego wadliwie przeprowadzone oględziny mają istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie, ponieważ bezpośrednio przekładają się na wysokość ustalonej opłaty z tytułu wycinki. Stąd, obowiązkiem organów, wynikającym wprost z ogólnych zasad postępowania administracyjnego było wyjaśnienie, czy teren na którym ma być dokonana wycinka faktycznie spełnia warunki kwalifikujące go, jako teren zieleni oraz wyczerpujące przedstawienie swojego stanowiska w uzasadnieniu wydanych decyzji.

Stanowisko organu wskazujące, że drzewa znajdują się na terenach zielonych należy uznać za dowolne i pozbawione argumentacji, skoro organ nie przedstawił jakiejkolwiek argumentacji potwierdzającej powyższe twierdzenie.

Ustalenie o zaliczeniu terenów z drzewami od 1 do 10 do terenów zieleni pełniących funkcje wskazane w przepisie art. 5 pkt. 21 w/w ustawy, nie znajduje uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym sprawy. Jeżeli bowiem omawiany teren przeznaczony zostały pod zabudowę, to trudno by jednocześnie twierdzić, że te same tereny przeznaczone zostały pod zieleń miejską. W dotychczasowym orzecznictwie sądowadministracyjnym, pojęcie terenów zieleni nie było rozumiane jednolicie. Nie oznacza to jednak, że można rozumieć to pojęcie dowolnie i aby zachodziła możliwość uznania każdego drzewa rosnącego na terenach miejskich, jako znajdującego się na terenach zieleni.

Należy podzielić stanowisko przedstawione w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1989 r. II ARN 13/89 (nie publ.), że zieleń miejska nie jest sumą zieleni znajdującej się w mieście, lecz celowo ukształtowanym w planie miejscowym układem zespołów roślinności, mającym do spełnienie określone funkcje. O terenach zieleni w pojęciu prawnym można mówić wówczas, gdy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego wprost i jednoznacznie tworzy takie tereny. Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z dnia 27 marca 2003 r., SA/Bd 516/03, OSP 2004, z. 2, póz. 15) przyjął, że "O terenach zieleni miejskiej jako o pojęciu prawnym można mówić wówczas, gdy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego tworzy takie tereny". Wydaje się, że pogląd ten zachował swoją aktualność również pod rządami obecnych przepisów i można go rozszerzyć również na inne rodzaje przeznaczenia nieruchomości. Niestety w praktyce może okazać się, że dla wielu terenów, na których rosną drzewa i krzewy, plany te nie będą opracowane. W takiej sytuacji organ winien zbadać, jakie było przeznaczenie nieruchomości w dacie sadzenia drzew, w jakiś sposób przesądza to, bowiem również o przeznaczeniu nieruchomości. W przypadku gdyby plan nie był uchwalony, a nie dałoby się również ustalić przeznaczenia nieruchomości w dacie sadzenia drzew, o przeznaczeniu nieruchomości powinna decydować funkcja, dla której jest ona aktualnie wykorzystywana.

W ocenie Sądu ustawowa definicja pojęcia terenu zielonego nie uprawnia do oceny, że każde drzewo, czy drzewa usytuowane w terenie zwartej zabudowy, towarzyszące budynkowi, posiadające niewątpliwie walor estetyczny stanowią teren zieleni. Zdaniem Sądu definicja ustawowa terenu zieleni wskazuje na dwie zasadnicze cechy, a mianowicie formę zorganizowania jaką teren taki powinien wykazywać tworząc pewien kompleks, czy zespół zieleni oraz publiczne jego przeznaczenie i dostępność ze względu na pełnienie funkcji estetycznych, rekreacyjnych, zdrowotnych lub osłonowych. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał jedynie na definicję terenu zieleni, nie odnosząc się w żaden sposób do stanu faktycznego istniejącego w niniejszej sprawie i nie wskazując jaką funkcję pełnią przedmiotowe drzewa na tym terenie, a w szczególności czy są one częścią składową jakiegoś zaplanowanego układu roślin, czy też są pojedynczym drzewami. Organ odwoławczy podtrzymał to stanowisko wskazując na prawidłowość tej oceny. W konsekwencji błędnych ustaleń faktycznych organy administracji publicznej ustaliły wysokość należnej opłaty za usunięcie drzew z naruszeniem art.85 ust. 6 ustawy o ochronie przyrody.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd ocenę prawną oraz konieczność uzupełnienia postępowania w zakresie wyżej opisanym.

Spółka podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego tj. art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy z uwagi na nieuznanie jej za posiadacza nieruchomości. Przepis ten stanowi, że usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości. Skarżąca zatem podważa ocenę materiału dowodowego oraz ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji, które dotyczą nie uznania jej za posiadacza zależnego. Zarzuty naruszenia prawa materialnego nie odnoszą się do stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji, lecz do stanu faktycznego, jaki zdaniem skarżącej powinien zostać ustalony, i jaki w jej ocenie jest prawidłowy. Kwestia uznania skarżącej za "posiadacza zależnego" nie jest kwestią prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego, tylko kwestią prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie.

Pojęcie posiadania określa przepis art. 336 K.c. Przepis ten stanowi, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Z powyższego przepisu wynika, że przedmiotem posiadania jest przede wszystkim rzecz, a samo posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą.

Stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie usunięcia drzew i krzewów jest posiadacz nieruchomości, a jeżeli nie jest on jednocześnie właścicielem - to także jej właściciel. Każdy z tych podmiotów ma swój interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a. do uczestniczenia w takim postępowaniu. Podkreślić jednak należy, iż art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody wprost nie określa, kogo należy uważać za posiadacza nieruchomości. Celowe w tej kwestii będzie więc sięgnięcie i posiłkowanie się przepisami prawa cywilnego, w szczególności wyżej przytoczonym art. 336 k.c.

W przedmiotowej sprawie została udzielona zgoda właściciela (pismo Prezydenta Miasta T.). Ponadto organy powinny mieć na uwadze, że inwestor zawarł w dniu [...].12.2014 r. umowę z Gminą Miasta T. – Miejskim Zarządem Dróg o szczegółowych warunkach przebudowy chodnika w ciągu ulic Św. J. i P. w T. w związku z realizacją inwestycji. Umowa wyraźnie w § 2 określa, że Miasto T. udostępnia Inwestorowi nieodpłatnie nieruchomość lub ich części niezbędne do zrealizowania inwestycji drogowej, tj. działki nr [...] i [...].

W ocenie Sądu powyżej przedstawione dowody w wystarczający sposób potwierdzają uprawnienia inwestora jako posiadacza zależnego.

Z tych powodów, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).