Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 835/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie NSA Grażyna Radzicka /spr./ WSA Anna Jarosz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2011r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Wydziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w P. z dnia [...] lipca 2009r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w P. Wydział [...]Ubezpieczeń Społecznych w wyniku rozpoznania odwołania M. T. od decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010 r. znak [...] sprostowanej postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. znak [...] w sprawie odwołania M. T. od decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji: uznał się niewłaściwym do rozpoznania odwołania i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Postanowienie wydano w następujących okolicznościach sprawy:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. znak [...] zobowiązał M. T. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia chorobowego w okresie od [...] listopada 2000 r. do [...] lutego 2001 r. w kwocie 7.899,90 zł oraz odsetek w wysokości 2.077,94 zł.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia [...] października 2002 r. zmienił powyższą decyzję i zobowiązał odwołującego się do zwrotu zasiłku chorobowego za okres od [...] listopada 2000 r. do [...] grudnia 2000 r. Na skutek apelacji wniesionej przez M. T. wyrok został uchylony, a sprawa została przekazana Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Następnie decyzją Dyrektora Oddziału ZUS z dnia [...] grudnia 2003 r. odstąpiono od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od [...]grudnia 2000 r. do [...] lutego 2001 r.

W dniu [...] grudnia 2003 r. M. T. wycofał odwołanie po czym [...] lipca 2007 r. złożył kolejny wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu chorobowego od dnia [...] listopada 2000 r. do [...]grudnia 2000 r.

Decyzją ZUS I Oddział w P. nr [...] z dnia [...] września 2007 r. znak [...] nie wyrażono zgody na odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

W wyniku rozpoznania odwołania – Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z dnia [...] lutego 2008 r. sygn. [...] oddalił odwołanie M. T. (k. 70-75), a Sąd Apelacyjny w P. wyrokiem z [...] października 2008 r. sygn. [...] oddalił apelację M. T. (k. 76-81) od wspomnianego wyżej wyroku Sądu Okręgowego.

Ponowny wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części M. T. złożył [...] października 2008 r. (k. 131-133 akt).

Decyzją z dnia [...]lutego 2009 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. odmówił odstąpienia od żądania nienależnie pobranych świadczeń z funduszu chorobowego określonych decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. znak [...] za okres od listopada 2000 do lutego 2001 r. (k. 119-122).

W tych okolicznościach Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. decyzją z dnia [...]lipca 2009 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] lutego 2009 znak: [...].

W decyzji tej zawarto pouczenie o możliwości odwołania do Sądu Rejonowego w P. w terminie 1 miesiąca. Ostatecznie Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wskazał Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ właściwy do rozpoznania odwołania (postanowienie z [...] grudnia 2009 sygn. [...] k. 12-16).

W wyniku tegoż postanowienia Sądu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] sprostowaną postanowieniem z dnia [...]czerwca 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. znak: [...]. Również w tej decyzji pouczono stronę o możliwości złożenia odwołania do Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. w terminie 1 miesiąca. Jakkolwiek decyzję tę wydał Prezes Zakładu Ubezpieczeń, to faktycznie w jego imieniu decyzję wydała Dyrektor I Oddziału ZUS w P. na podstawie upoważnienia udzielonego w trybie 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 nr 205 poz. 1585 ze zm.) oraz 2 § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS stanowiącego załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu ZUS (Dz.U. nr 28 poz. 164), a upoważnienie to znajduje się w aktach administracyjnych.

Wydając postanowienie z dnia [...]sierpnia 2010 r. sygn. [...], w którym Sąd Okręgowy uznał się niewłaściwym do rozpoznania odwołania i przekazał sprawę do rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wskazano, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji toczy się nie w trybie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych lecz w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego, toteż niemożliwym jest orzekanie w tej kwestii przez sąd powszechny.

W istocie skarga M. T., kierowana do Sądu Okręgowego wskazuje na dwie decyzje ZUS I Oddział w P.: pierwsza stwierdzająca nieważność decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. znak [...]– mająca nr [...], druga z tego samego dnia numerze [...] odmawiająca złożenia wniosku do Sądu o wznowienie postępowania w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania nienależnie pobranych świadczeń z funduszu chorobowego wydana na podstawie przepisów art. 83 ust. 1, art. 83a ust. 1 i art. 83a ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2007 nr 11 poz. 74 ze zm.) jednakże tylko decyzja stwierdzająca nieważność decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. jest przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Treść art. 181 Kodeksu postępowania administracyjnego z jednej strony oznacza przyznanie pierwszeństwa w sprawach z ubezpieczeń społecznych przepisom szczególnym, z drugiej zaś wskazuje że postępowanie odwoławcze toczy się poprzez zastosowanie art. 83 ust. 2 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2007 nr 11 poz. 74 ze zm.) na zasadach i w trybie określonym w Kodeksie postępowania cywilnego. Jednoznacznie zatem wynika z przytoczonych regulacji, że w wymienionych sprawach pierwszeństwo w zastosowaniu mają przepisy szczególne, natomiast przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się wtedy, gdy określonej kwestii nie normują przepisy szczególne.

Jest niespornym, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie normuje kwestii stwierdzenia nieważności decyzji toteż w sprawie będą miały zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jest również niespornym, że przedmiotem stwierdzenia nieważności była decyzja jak to określono "odstąpienia od żądania nienależnie pobranych świadczeń z funduszu chorobowego" i że wydał ją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mający siedzibę w W., to na mocy art. 13 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) i treścią § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2008 nr 163 poz. 1016) – właściwym jest wojewódzki sąd administracyjny, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Ponieważ M. T. zamieszkuje w P., właściwym do rozpoznania sprawy był Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.

Decyzja administracyjna obarczona wadami wymienionymi w art. 156 § 1 K.P.A jest aktem administracyjnym indywidualnym istniejącym w obrocie prawnym, a jej eliminacja z niego następuje w trybie i na zasadach określonych w K.P.A. Zgodnie z art. 157 § 1 K.P.A. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez naczelny organ administracji państwowej lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ.

Jest niespornym, że decyzję z [...] lutego 2009 r. nr [...], której nieważność stwierdzono wydał Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. Art. 66 ust. 5 Ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 nr 205 poz. 1585 ze zm.) stanowi, że w postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w stosunku do terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu jest Prezes Zakładu. Stąd też w myśl regulacji o której mowa w art. 157 § 1 K.P.A właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji był Prezes ZUS, a nie ZUS I Oddział w P..

Zdaniem Sądu regulacja art. 66 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie pozwala na przyjęcie aby minister właściwy do spraw ubezpieczenia społecznego był organem wyższym nad Prezesem ZUS w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, to też decyzja wydana przez Prezesa ZUS winna zawierać pouczenie z art. 127 § 3 K.P.A., a więc o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i to w terminie 14 dni. Ponowne rozpoznanie sprawy winno zawierać pouczenie o prawie do złożenie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie 30 dni za pośrednictwem Prezesa ZUS i to zgodnie z Rozporządzeniem Prezydenta RP z 28.08.2008 r.

Już tylko wskazane uchybienie przepisom o właściwości organu uprawnionego do stwierdzenia nieważności decyzji musiało skutkować stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

Kolejnym uchybieniem było stwierdzenie przez Sąd, że uchybiono przepisom art. 157 § 2 w związku z art. 61 KPA. Wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności następuje na wniosek lub z urzędu zgodnie z art. 61 § 4 Kpa. Toteż organ miał obowiązek zawiadomić M. T. o wszczęciu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Takiego zawiadomienia czy też postanowienia w aktach administracyjnych brak.

Wreszcie należy wskazać o czym wspomniano już wyżej, że unormowanie prawne nieważności decyzji administracyjnej jest swoistą konstrukcją procedury administracyjnej. W tej procedurze zastosowanie mają wyłącznie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, toteż wadliwym było przywołanie w decyzji z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] jako podstawy prawnej decyzji przepisów ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ administracyjny, w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny. W związku z tym w swej decyzji rozstrzyga wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, a nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy.

Toteż należy podkreślić, że u podstaw stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny legły wyłącznie stwierdzone uchybienia proceduralne, a nie zarzuty skargi M. T., które z uwagi na istotę sprawy nie mogły i nie były przedmiotem kontroli sądu administracyjnego.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.

jh