Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 744/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 3, art. 28  ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Joanna Sieńczyło – Chlabicz (spr.) Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 3 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 24 stycznia 2012 r. sygn. akt III SA/Wr 536/11 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wyrokiem z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 536/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, oddalił skargę.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

I

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. - po rozpatrzeniu wniosku [...] (dalej: skarżący) z dnia 21 kwietnia 2011 r., organ rentowy odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

Skarżący nie zgodził się z decyzją tej treści i w ustawowym terminie wystąpił do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W konsekwencji decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. organ rentowy utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. W postępowaniu ustalono, że skarżący prowadził działalność gospodarczą, której przedmiotem były usługi budowlane (na podstawie wystawionego przez Urząd Miasta w G. zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej – od dnia 20 maja 2001 r.). Wyrejestrowanie skarżącego nastąpiło z dniem 1 stycznia 2007 r. Z tym też dniem wykreślono skarżącego z ewidencji działalności gospodarczej.

Natomiast skarżący argumentował, że w okresie październik 2003 r. – grudzień 2006 r. nie pracował ze względu na zły stan zdrowia (depresją, lęk) i to choroba sprawiła, że nie pamiętał o wyrejestrowaniu płatnika składek. Skarżący zauważył, że za rok 2002 uzyskał ujemny wynik bilansowy. Stwierdził również, iż jego choroba trwa i jak zapewniają lekarze – trwać będzie jeszcze przez dłuższy czas.

Skarżący ma 73 lata i jest uprawniony do świadczenia emerytalnego w wysokości 1.705,36 zł netto miesięcznie. Z tego świadczenia prowadzona jest egzekucja, potrącenia miesięczne wynoszą 513,56 zł. Zatem skarżącemu wypłaca się 1.191,80 zł. Prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną [...], która uprawniona jest do świadczenia emerytalnego (otrzymywanego z KRUS) w wysokości 747,54 zł netto miesięcznie. Rodzina zamieszkuje w G. przy ul. [...], co stanowi nieruchomość, której współwłaścicielem jest obecnie [...], syn skarżącego. Skarżący zaś jest współwłaścicielem (na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej) w 1/2 nieruchomości rolnej zabudowanej, znajdującej się w [...], o obszarze 12,99 ha.

Zdaniem ZUS zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia należności składkowych określone w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej "u.s.u.s.") – co wynika z art. 30 u.s.u.s. według którego należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpił żaden z przypadków całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Odnosząc się natomiast do przesłanek umorzenia wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem"), organ podkreślił, że unormowanie to stanowi wyjątek od generalnej zasady umarzania należności na podstawie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Tylko w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem strony organ rentowy może umorzyć zaległości składkowe, pomimo ich całkowitej nieściągalności, tj. jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie organu, mając na uwadze złożone przez skarżącego dokumenty i złożone oświadczenia, skarżący nie wykazał, aby w stosunku do niego zastosowanie miały przepisy rozporządzenia.

Organ rentowy może umorzyć należności z tytułu składek na podstawie § 3 pkt 1 rozporządzenia w przypadku wykazania przez osobę zobowiązaną ubóstwa własnego, jak również członków rodziny, które to ubóstwo uniemożliwia spłatę istniejącego zadłużenia. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny tego kryterium jest kwota określająca minimum socjalne. Kierując się obliczeniami Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych opartymi na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS (aktualnymi na dzień złożenia wniosku), minimum socjalne osoby pozostającej w dwuosobowym gospodarstwie emeryckim zostanie zachowane, jeżeli łączny miesięczny dochód stanowić będzie kwota 1.547,07 zł. Przyjęta granica niedostatku stanowi, że dochody poniżej tej kwoty zagrażają ubóstwem. Tymczasem miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi ok. 2.452,90 zł i przewyższa wskazane dochodowe, a więc zapewnia minimum socjalne. Nawet długotrwała egzekucja, przy tak ustalonym dochodzie, gwarantuje skarżącemu niezbędne minimum. Zobowiązania skarżącego wobec innych wierzycieli nie mogą uzasadniać wniosku o umorzenie, ponieważ w przypadku prowadzenia egzekucji, należności wobec ZUS mają pierwszeństwo w zaspokojeniu przed innymi zobowiązaniami.

W konkluzji wywodów organ podkreślił, że w sprawie tej nie ma podstaw do umorzenia należności skarżącego z tytułu nieopłaconych składek według art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia. Nie występuje bowiem uzasadniony przypadek, a zatem wyjątkowy, powstały z przyczyn całkowicie obiektywnych, niezależnych od dłużnika.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji lub o zmianę tych decyzji i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalił skargę. Według Sądu I instancji organ dostatecznie wykazał, że w sprawie nie wystąpił żaden z przypadków całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. WSA nie miał również zastrzeżeń do wywodów organu dotyczących przesłanek umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia. Oceniając przedstawione przez skarżącego dokumenty i złożone oświadczenia, organ nie naruszył zasady oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), wykazał bowiem niewadliwie, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki przewidziane w tych regulacjach.

Zdaniem Sądu I instancji w granicach swobodnej oceny dowodów pozostaje konstatacja organu, że miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego (2.452,90 zł) nie wyklucza uiszczenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, skoro skarżący - jak sam przyznał - spłaca długi wobec banków i osób fizycznych w kwocie ok. 1.100 zł miesięcznie, mimo że zobowiązania względem ZUS mają pierwszeństwo przed wskazanymi przez skarżącego zobowiązaniami. Jeżeli porównać wielkość zadłużenia skarżącego z tytułu ubezpieczenia społecznego z wielkością zobowiązań cywilnoprawnych, to w przypadku umorzenia zaległych składek doszłoby w istocie do nieznajdującego dostatecznej podstawy prawnej - preferowania długów cywilnoprawnych skarżącego kosztem wierzytelności publicznoprawnych przysługujących ZUS.

Według Sądu I instancji organy niewadliwie przyjęły i oceniły, że skarżący nie jest pozbawiony możliwości płatniczych, skoro świadczy około 1.100 zł miesięcznie na rzecz swoich wierzycieli. Trafne jest także - ujęte w części końcowej uzasadnienia zaskarżonej decyzji - spostrzeżenie organu, że argumenty skarżącego, które (w ocenie organu) nie są dostatecznym powodem do umorzenia zaległych składek, mogą stanowić przesłankę do rozważenia ewentualnej ulgi w postaci układu ratalnego.

II

[...] wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W.

Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności przepisów art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. polegające na przyjęciu, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu całkowitej nieściągalności w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności;

2) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 3 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia polegające na uznaniu, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ ich spłata pozbawiłaby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a ponadto na przyjęciu, iż skarżący nie jest chory na przewlekła chorobę;

3) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 154 § 1 k.p.a. polegające na uznaniu, że za uchyleniem decyzji ZUS nie przemawia słuszny interes skarżącego;

4) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. w zakresie swobodnej oceny dowodów polegającej na przyjęciu, że miesięczne dochody w gospodarstwie domowym skarżącego nie wykluczają możliwości spłaty należności z tytułu ubezpieczeń społecznych.

Argumentację na poparcie zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że z przepisów art. 174 i art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, iż postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wywołane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że strona skarżąca oparła ja na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a.

Ze sposobu, w jaki skonstruowane i uzasadnione zostały zarzuty skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii oceny prawidłowości przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli wykładni i zastosowania przez organ administracji przepisów określających i ustanawiających prawne wymogi ustalania faktów, ich kwalifikacji prawnej oraz ustalania ich konsekwencji prawnych, w postępowaniu prowadzonym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przy tym zasadniczą oś tego sporu stanowi kwestia odnosząca się do przyjętego przez organ i zaakceptowanego przez Sąd I instancji, jako nienaruszający prawa, kierunku rozstrzygnięcia sprawy z wniosku skarżącego o umorzenie należności, w sytuacji gdy według autora skargi kasacyjnej, okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy uzasadniały wydanie zupełnie odmiennego rozstrzygnięcia. Źródła tego stanu rzeczy strona skarżąca kasacyjnie upatruje bowiem - jak wynika z zarzutów kasacyjnych oraz argumentów przedstawionych w ich uzasadnieniu - w błędnej ocenie dowodów przeprowadzonych przez organy z naruszeniem art. 80 k.p.a. To natomiast wyraziło się w niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 3 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia.

Przed odniesieniem się do istoty sprawy stanowiącej przedmiot orzekania Sądu - należy w pierwszej kolejności odnieść się do twierdzeń skarżącego przedstawionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, według którego nie ciążą na nim zaległości pieniężne z tytułu nieopłaconych składek na własne ubezpieczenia społeczne – objęte wnioskiem o umorzenie. Jak podnosi skarga kasacyjna po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej skarżący popadł w ciężką depresję i chorował od grudnia 2002 r. do 5 lipca 2003 r. Po tym okresie od dnia 18 lipca 2003 r. nabył uprawnienia emerytalne. Wskutek zachorowania i stresu oraz spraw sądowych skarżący nie dopełnił obowiązku wyrejestrowania działalności gospodarczej oraz zgłoszenia do ZUS. W tym kontekście wymaga podkreślenia, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przedmiotem tego postępowania nie jest zaś kwestia przyczyn niewyrejestrowania przez skarżącego działalności gospodarczej i zgłoszenia tej okoliczności do ZUS oraz ustalenie, czy na skarżącym w związku z tym ciążą zaległości pieniężne z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Istotą postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wywołanego wniesioną skargą kasacyjną jest weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Te zaś dotyczyły odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Decyzja ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych. Prawidłowość tego działania podlega kontroli sądowej, w ramach której Sąd ocenia, czy w sposób wystarczający został zgromadzony materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy ten materiał został prawidłowo oceniony.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. określone są granice przedmiotowe możliwego umorzenia, zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana jest zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana jest dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Dotyczy ona tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej i zaległe należności w przypadku takich podmiotów mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w rozporządzeniu.

Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej i jednocześnie mieć na uwadze, że prymat interesu społecznego nie może zastąpić rozważenia kwestii zastosowania zasady ogólnej postępowania administracyjnego, określonej w art. 7 k.p.a.

Zgodnie z § 3 omawianego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Ustawodawca wymienia przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Są to m.in.: pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) oraz przewlekła choroba zobowiązanego (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Zatem te dwie okoliczności ustawodawca sam wymienił, jako mogące powodować, że dochodzenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Wskazane rozumienie powołanych przepisów prawa materialnego pozwala ocenić właściwie zakres koniecznego postępowania dowodowego i dokonanych w nim ustaleń.

Przy ocenie legalności decyzji uznaniowych istota problemu sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników oraz należytego, wnikliwego uzasadnienia decyzji. Organ dla podjęcia prawidłowej decyzji musi mieć bowiem jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ, w postępowaniu z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, musi zatem ustalić, czy zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zapłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, m.in. z uwagi na to, że zapłata pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz z uwagi na to, że zobowiązany dotknięty jest przewlekłą chorobą. Ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, ale to organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń. Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której Sąd ocenia, czy materiał dowodowy zgromadzony został w sposób wystarczający dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

Przenosząc te ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie stanowiska Sądu I instancji.

Zdaniem NSA, prawidłowe jest stanowisko ZUS, zaakceptowane przez Sąd I instancji, że w wypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Sąd I instancji trafnie wskazał, że organ orzekający podnoszone przez skarżącego okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r.

Z ustaleń ZUS zaakceptowanych przez Sąd I instancji wynika, że skarżący uprawniony jest do świadczenia emerytalnego w wysokości 1.705,36 zł netto miesięcznie. Z tego świadczenia prowadzona jest egzekucja, potrącenia miesięczne wynoszą 513,56 zł. Zatem skarżącemu wypłaca się 1.191,80 zł. Prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną [...], która uprawniona jest do świadczenia emerytalnego (otrzymywanego z KRUS) 747,54 zł netto miesięcznie. Rodzina zamieszkuje w [...]. Wnioskodawca oświadczył, że ma zobowiązania względem: Gminy Gaworzyce z tytułu podatku – ok. 1.800 zł; banków z tytułu kredytów – ok. 13.925 zł; osób fizycznych – ok. 9.700 zł i że spłaca je w kwocie ok. 1.100 zł miesięcznie. Skarżący wskazał na stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego: wywóz nieczystości za okres trzech miesięcy - 63,28 zł; opłata za usługi telekomunikacyjne – 69,94 zł; woda – 42,85 zł; koszty leczenia – ok. 120 zł. Skarżący powołał się na przysługującą mu względem [...] wierzytelność, dochodzoną przed Sądem Apelacyjnym we W., której realizacja umożliwi wyjście z kryzysu.

Skarżący kwestionuje te ustalenia, twierdząc, że Sąd I instancji nie zwrócił uwagi na błędne ustalenia organów w zakresie dochodów rodziny skarżącego oraz wydatków skarżącego i jego żony. Na tę okoliczność skarżący przedstawił wraz ze skargą kasacyjną rachunki za wywóz odpadów, gaz, wodę, usługi telekomunikacyjne oraz dowód zapłaty za energię elektryczną.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie nie podziela argumentacji skarżącego. Należy bowiem przypomnieć, że ZUS powyższe okoliczności ustalił w oparciu o materiały źródłowe oraz oświadczenia złożone przez samego skarżącego (k. 53-58, k. 59-62 akt administracyjnych). Pismem z dnia 28 kwietnia 2011 r. ZUS Odział w L. poinformował wnioskodawcę o toczącym się postępowaniu wyjaśniającym celem rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności składkowych (k. 6 akt administracyjnych) Poinformowano skarżącego, iż na podstawie art. 9 i 10 k.p.a. na każdym etapie toczącego się postępowania, wnioskodawcy przysługuje prawo wglądu do dokumentacji na podstawie której rozpatrywany jest wniosek oraz do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. W odpowiedzi na to pismo w dniu 28 kwietnia 2011 r. skarżący dostarczył m.in. kopie recept, kopie faktur za leki, kopię decyzji KRUS, kopię umowy konsumenckiej, kopię umowy o kredyt gotówkowy, kopię faktury za gaz, kopię rachunku za wywóz odpadów, kopię faktury za wodę oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, zestawienie podstawowych danych ekonomiczno – finansowych. Pismem z dnia 18 maja 2011 r. ZUS poinformował wnioskodawcę o zebraniu dowodów i materiałów w toczącym się postępowaniu i w związku z tym o możliwości zapoznania i wypowiedzenia się w tym zakresie (k. 75 akt administracyjnych). W dniu 25 maja 2011 r. telefonicznie z ZUS skontaktował się skarżący. Podczas przeprowadzonej rozmowy poinformował, że nie wnosi nowych okoliczności do sprawy (k. 76 akt administracyjnych). W tym kontekście wymaga podkreślenia, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie ustala stanu faktycznego sprawy, lecz bada, czy w trakcie postępowania administracyjnego zostały ujawnione wszystkie istotne dla wydania decyzji okoliczności, czy były one wzięte pod uwagę i ocenione przez organy administracji przy wydawaniu rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 16 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 554/07, Legalis).

Poza tym przedstawione przez kasatora rachunki nie mogą zmienić ustaleń faktycznych poczynionych przez ZUS. Po pierwsze rachunki te dotyczą 2012 r., tj. ponad półtorarocznego okresu po wydaniu zaskarżonej decyzji lub roku 2002 r., tj. blisko dziewięciu lat przed wydaniem decyzji objętej skargą do WSA. Natomiast sądy administracyjne kontrolują m.in. decyzje administracyjne pod kątem zgodności z prawem, zatem badają, czy decyzja była prawidłowa w stanie faktycznym i prawnym istniejącym w dacie jej wydania. Okoliczności występujące po wydaniu decyzji nie mogą być brane pod uwagę. Po drugie twierdzenie przez kasatora, że przedstawione przez niego rachunki mają obrazować miesięczne wydatki jest nieuzasadnione. Z załączonej kopii przelewu tytułem opłaty za energię elektryczną nie wynika jakiego okresu rozliczeniowego dotyczy. Zaś z rachunku za wywóz odpadów wynika, że dotyczy on okresu od 1 stycznia 2012 r. do 31 marca 2012 r., tj. za okres trzech miesięcy.

Wobec analizy sytuacji finansowej oraz zdrowotnej skarżącego, opierając się na materiale źródłowym oraz oświadczeniach skarżącego należy przyjąć, że właściwie ustalono i oceniono stan faktyczny, a organ słusznie uznał, że opłacanie należności w trybie toczących się postępowań egzekucyjnych, nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nadto jak słusznie wskazał Sąd I instancji należności z tytułu składek ZUS są należnościami publicznoprawnymi i jako takie mają pierwszeństwo przed należnościami z tytułu pożyczek i kredytów o charakterze prywatnym. Natomiast miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego w wysokości 2.452,90 zł nie wyklucza uiszczenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, skoro skarżący - jak sam przyznał - spłaca długi wobec banków i osób fizycznych w kwocie ok. 1.100 zł miesięcznie, mimo że zobowiązania względem ZUS mają pierwszeństwo przed wskazanymi przez skarżącego zobowiązaniami. Tym bardziej, że część tych zobowiązań skarżący spłaca w stosunku do najbliższej rodziny (syna i córki). Jeżeli porównać wielkość zadłużenia skarżącego z tytułu ubezpieczenia społecznego z wielkością zobowiązań cywilnoprawnych, to w przypadku umorzenia zaległych składek doszłoby w istocie do - nie znajdującego dostatecznej podstawy prawnej - preferowania długów cywilnoprawnych skarżącego kosztem wierzytelności publicznoprawnych przysługujących ZUS.

Natomiast zgodzić się należy z kastorem, że syn skarżącego [...] jest właścicielem zabudowanej nieruchomości położonej w G., przy ul. [...], nie zaś jak stwierdzono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jej współwłaścicielem. Niemniej jednak ta okoliczność w istotny sposób nie zmienia kierunku rozstrzygnięcia ZUS zaakceptowanego przez Sąd I instancji, bowiem ani organy ani też Sąd I instancji nie wskazywały, że jednym ze współwłaścicieli ww. nieruchomości jest skarżący.

Już tylko na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości (ew. z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 29 u.s.u.s.), bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na uwadze - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie - Sąd I instancji prawidłowo dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.