Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 259/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 lit a, c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Referent-stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi G. M. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego przymusowe zatrudnienie w ramach zastępczej służby wojskowej uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] r. G. M. zwrócił się do Wojskowej Komendy Uzupełnień w K. z prośbą o wydanie zaświadczenia o jakim mowa w art. 5 ust. 1 i 1a ustawy z dnia z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla kamiennego, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych, tj. zaświadczenia organu wojskowego potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej, o której mowa w art. 1 ust. 1 w/w ustawy. W uzasadnieniu wnioskodawca akcentował, że jako syn "kułaka" został skierowany do odsłużenia zastępczej służby wojskowej do Kopalni [...] . Wyjaśnił, że pracę pod ziemią podjął "z wojskowego werbunku i nakazu oraz szantażem". Stwierdził, że zgodnie z uchwałą Prezydium Rządu [...] wszystkim poborowym zaliczono 20 miesięcy nieprzerwanej pracy w górnictwie jako równoznaczne z odbyciem zasadniczej służby wojskowej i przepisano do rezerwy. Podkreślił, że spełnił obywatelski obowiązek wobec Ojczyzny, a obowiązujące w latach 50-tych przepisy nie pozwalały mu na podjęcie innej decyzji niż praca w górnictwie. Do wniosku załączył umowę o pracę w przemyśle węglowym z dnia 25 lipca 1958 r. oraz kserokopie: legitymacji [...] , książeczki wojskowej, Dziennika Rozkazów MON nr [...] z [...] r. oraz karty potwierdzającej zatrudnienie G. M. w kopalni w J. .

Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. postanowieniem nr [...] z dnia [...]r. odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści. Postanowienie zostało wydane na podstawie art. 219 w związku z art. 218 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2017 r., poz. 1257- dalej "K.p.a.") oraz § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionych w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz.U. z 1994 r., nr 136, poz. 707 z późn. zm.- dalej "rozporządzenie"). Organ I instancji nie kwestionował pracy wnioskodawcy w kopalni, jednakże w ocenie organu wnioskodawca nie był żołnierzem zastępczej służby wojskowej i praca ta nie była przymusowa z czym wiąże ustawa, prawo do świadczenia pieniężnego oraz ryczałtu energetycznego (art. 5 ust. 1 w związku z art.1 ust. ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz zakładach pozyskiwania rud uranu i batalionach budowlanych (t.j.Dz. U. z 2014 r., poz 1373 - dalej "ustawa"). Zaakcentował, że art. 1 ust. 2 ustawy stanowi, że świadczenie pieniężne i uprawnienia przewidziane ustawą nie przysługują żołnierzom Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Wojsk Ochrony Pogranicza odkomenderowanym w 1956 r. do kopalń węgla bez selekcjonowania politycznego określonego kategorią zastępczej służby wojskowej oraz żołnierzom, którzy w ramach werbunku ochotniczego zawarli umowę o pracę w górnictwie węglowym dlatego też organ wojskowy nie mógł wystawić zaświadczenia o żądanej treści.

W zażaleniu skarżący wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Podkreślił ponownie, że nie był on ochotnikiem zatrudnionym w kopalni węgla lecz przymusowo został tam skierowany do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Ponadto podniósł, iż jest członkiem [...] o czym Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. wydając postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia nie zasięgnął opinii wskazanego związku wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 5 ust. 1a ustawy. Stwierdził dalej, że organ I instancji nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności faktu, że skarżący jako syn rolnika, był traktowany jako wróg ludu, którego należało wyeksploatować i resocjalizować.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. (dalej organ odwoławczy) postanowieniem z dnia 8 stycznia 2018 r. nr 139/18 wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) oraz art. 1 ust. 2 ustawy postanowił zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. Zdaniem organu odwoławczego postanowienie organu I instancji odmawiające wydania zaświadczenia o żądanej treści zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Organ odwoławczy w pełni akceptując ustalenia organu I instancji w trybie art. 218 § 2 K.p.a. wskazał, że u podstaw takiego rozstrzygnięcia, legł fakt, że skarżący w ramach uchwały nr [...] Prezydium Rządu z dnia [...] r. w sprawie ochotniczego werbunku do pracy w górnictwie węglowym pod ziemią wśród poborowych i ponadkontygentowych - zawarł w 1958 roku jako ochotnik - umowę o pracę w przemyśle węglowym z przedsiębiorstwem państwowym pod nazwą Kopalnia Węgla Kamiennego [...] w J. . Podkreślił, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy świadczenie pieniężne i uprawnienia przewidziane ustawą nie przysługują żołnierzom Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Wojsk Ochrony Pogranicza odkomenderowanym w 1956 r. do kopalń węgla bez selekcjonowania politycznego określonego kategorią zastępczej służby wojskowej oraz żołnierzom, którzy w ramach werbunku ochotniczego zawarli umowę o pracę w górnictwie węglowym.

Organ odwoławczy wskazał, że skarżący w 1958 r. w ramach werbunku ochotniczego zawarł umowę o pracę w górnictwie węglowym i jako ochotnik zobowiązał się podjąć pracę w ciągu 14 dni od daty podpisania umowy i przepracować 20 miesięcy w kopalni w charakterze robotnika dołowego. Zdaniem organu odwoławczego skarżący nie może być on zaliczony do jednej z grupy wymienionej w art. 1 ust. 1 ustawy, gdyż nie był on żołnierzem służby zastępczej i nie był przymusowo zatrudniony w kopalni węgla, a nadto z mocy art. 1 ust. 2 ustawy, jest wyłączony do otrzymania świadczenia pieniężnego i uprawnień przewidzianych ustawą.

Odnosząc się do zarzutu braku zasięgnięcia przez organ wojskowy opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników bądź stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy batalionów budowlanych, w tym wypadku [...] , organ odwoławczy stwierdził, iż taka opinia zgodnie z art. 5 ust. 1a ustawy, jest niezbędna tylko przy wydaniu zaświadczenia, a nie przy jego odmowie, co ma miejsce w tym przypadku. Ponadto w zaistniałej sytuacji, kiedy świadczenie pieniężne i uprawnienia przewidziane ustawą nie przysługują skarżącemu, gdyż w ramach werbunku ochotniczego zawarł umowę o pracę w górnictwie węglowym (art. 1 ust. 2 ustawy), jest ono bezprzedmiotowe. W ocenie organu odwoławczego zebrany w toku postępowania materiał dowodowy w postaci umowy o pracę w górnictwie węglowym oraz pozostałej dokumentacji wojskowej, nie daje podstaw do wydania zaświadczenia o żądanej treści, a zatem odmowa wydania żądanego zaświadczenia skarżącemu była zasadna.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego A.K. zaskarżył w całości w całości postanowienie Szefa WKU w K. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, dające podstawę do wznowienia postępowania, a to art. 106 § 1 K.p.a. w związku z art. 5 ust. 1a ustawy, poprzez niezasięgnięcie stanowiska [...] , w sytuacji gdy taki obowiązek wynikał z art. 5 ust. 1a ustawy; naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 1 ust. 2 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie z uwagi na istnienie umowy z 1958 r., że skarżący był ochotnikiem, wykonującym pracę dobrowolnie oraz naruszenie prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy t.j. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., z uwagi na to, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w zakresie zbadania przesłanek przymusowego skierowania skarżącego do odbycia zasadniczej służby wojskowej w kopani węgla, przez co organ nie mógł zawrzeć w orzeczeniu uzasadnienia odpowiadającego art. 107 § 3 K.p.a.; błąd w ustaleniach faktycznych podlegający na ustaleniu, że skarżący nie został skierowany przymusowo do odbycia zasadniczej służby wojskowej w kopalni węgla, a był jedynie ochotnikiem, podczas gdy skarżący wielokrotnie wskazywał, że został do pracy zmuszony a nie podejmował jej dobrowolnie; art. 218 § 1 i 2 K.p.a., z uwagi na to że organ w sposób niedostateczny przeprowadził postępowania wyjaśniające oraz odmówił wydania zaświadczenia, pomimo istnienia takiego obowiązku sprecyzowanego w art. 218 § 1 K.p.a. i niezaistnieniu przesłanek temu się sprzeciwiających; art. 138 K.p.a. poprzez błędne utrzymanie przez organ II instancji postanowienia wydanego przez organ i instancji, mając na uwadze zarzuty powyżej wskazane. Wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w całości.

W uzasadnieniu nie zgodził się z rozstrzygnięciami organów obu instancji wskazując, że organy uchybiły obowiązkowi wynikającemu z art. 5 ust. 1a ustawy i wbrew obowiązkowi wynikającymi z tego przepisu nie uzyskały opinii [...] , co daje podstawę do wznowienia postępowania. W ocenie skarżącego nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, a organy obu instancji nie poczyniły żadnych ustaleń w kwestii podnoszonych przez skarżącego twierdzeń o przymusowym charakterze jego pracy i to wobec powszechnej wiedzy, że dokumenty dotyczące pracy przymusowej nie były skrupulatnie archiwizowane. Skarżący zauważył dalej, że rozporządzenie wykonawcze do ustawy nakazuje organom świadczyć pomoc wnioskodawcom przy ustaleniu ich statusu jako osób wykonujących pracę przymusową. Ponadto podkreślił, że ustawa posługuje się szerokim pojęciem osoby uprawnionej do świadczeń. Zauważył, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2000 r" sygn. akt SK 9/00 (OTK 2000/8/297) odnosząc się do pierwotnej wersji ustawy wskazał m.in.: "zakwestionowana ustawa z 1994 r. z niezrozumiałych względów przyznała określone prawa jedynie tym żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu, którzy służbę tę odbywali w okresie do 1956 r. Te same polityczne motywy, jak i zasady dotyczyły żołnierzy, którzy taką służbę odbywali do końca 1959 r. Najlepszym tego dowodem jest, że ustawodawca, dostrzegając dyskryminację żołnierzy odbywających służbę w okresie późniejszym, dokonał nowelizacji ustawy z 1994 r. W uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizującej, zamieszczonego w druku sejmowym nr 526 z dnia 4 czerwca 1998 r., podkreślano m.in., iż "zatrudnianie żołnierzy górników miało charakter represji politycznej, co wiąże się ściśle z tajnym rozkazem z dnia [...] r. [...]. Rozkaz ten dotyczył określonych grup społecznych (...)". Odniósł się również do materiałów znajdujących się na stronach internetowych Senatu związanych z pracami nad kolejnymi nowelizacjami ustawy, wskazując, że wolą ustawodawcy było szerokie ujęcie pojęcia żołnierzy zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianych w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach rud uranu. Zwrócił uwagę na zmiany ustawodawstwa w zakresie powszechnego obowiązku wojskowego wskazując, że dokumenty oparte na danych pochodzących z okresu lat 1949- 1959 odczytywać należy w historycznym kontekście, a samo skierowanie skarżącego do odbycia służby zastępczej czyni prawdopodobnym twierdzenie, że odbyło się to przymusowo.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. W ocenie organu odwoławczego twierdzenia skarżącego, że był on żołnierzem zastępczej służby wojskowej, który w latach 1949-1959 był przymusowo zatrudniony w kopalni węgla są niezasadne bowiem przeczą temu dokumenty zgromadzone w aktach sprawy. Rozstrzygnięcie organu znajduje umocowanie w przepisach K.p.a, ustawy oraz rozporządzenia. Nie zgodził się z zarzutem skarżącego, że organ zawsze musi uzyskać opinię właściwego stowarzyszenia, gdyż zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia zaświadczenie wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, dowodów przedłożonych przez wnioskodawcę, opinii właściwego stowarzyszenia, archiwów, instytucji i innych podmiotów, które potwierdzają okoliczność przymusowego zatrudnienia. Zgodnie z literalną wykładnią przepisu art. 5 ust. 1a ustawy opinia taka, jest niezbędna tylko przy wydaniu zaświadczenia, a nie przy jego odmowie, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Odwołując się do dokumentów przedstawionych przez skarżącego ponownie zauważył, że praca świadczona przez skarżącego nie była przymusowa, o czym świadczy zarówno uchwała Nr [...] Prezydium Rządu ale również treść zawartej umowy, z której wynika, że zawarta jest ona z ochotnikiem, a kopalnia m.in. zobowiązuje się na rzecz pracownika wypłacać wynagrodzenie za wykonaną pracę według postanowień Zbiorowego Układu Pracy i innych przepisów płacowych obowiązujących w przemyśle węglowym.

W ocenie organów administracji wojskowej zebrany w toku postępowania materiał dowodowy, a w szczególności w postaci umowy o pracę w górnictwie węglowym na którą powołuje się skarżący, karty pracy w zakładzie i książeczki wojskowej, nie daje podstaw do wydania zaświadczenia o żądanej treści. Żądanie skarżącego nie znalazło oparcia w prowadzonej ewidencji i dokumentach posiadanych przez organy orzekające w sprawie, orzeczenie o odmowie wydania zaświadczenia o żądanej przez niego treści było zasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (patrz J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2004, str. 197).

Kontroli sądowej w niniejszej sprawie podlegały postanowienia wydane w przedmiocie odmowy wydania G. M. zaświadczenia potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przez niego przymusowego zatrudnienia w kopalni węgla w ramach zastępczej służby wojskowej.

Żądanie skarżącego dotyczy wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o dodatku i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (Dz.U. z 2014 r., poz. 1373 – dalej również: "ustawa").

Zauważyć należy, iż z treści powołanej ustawy, jak i z samej jej nazwy wynika, że świadczenie w niej wskazane przysługuje żołnierzom. W preambule do tej ustawy wskazano, że przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych.

Powołany przepis stanowi, że świadczenie pieniężne oraz ryczałt energetyczny są przyznawane na podstawie zaświadczenia organu wojskowego potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej, o której mowa w art. 1 ust. 1. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy żołnierzom: 1) zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, 2) z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach, 3) przymusowo zatrudnianym w batalionach budowlanych w latach 1949-1959 – przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 2, świadczenie pieniężne.

Zgodnie z art. 5 w ust. 1a ustawy wydanie zaświadczenia, o którym mowa w ust. 1, powinno być poprzedzone zasięgnięciem przez organ wojskowy opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników bądź stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy batalionów budowlanych; opinia sporządzana jest nieodpłatnie. Na postawie art. 5 ust. 2 ustawy Minister Obrony Narodowej wydał rozporządzenie z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. z 1994 r., nr 136, poz. 707 z późn. zm. – dalej "rozporządzenie"). Zaświadczenia potwierdzające rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranu przez żołnierzy powołanych w okresie do dnia 31 grudnia 1959 r. do odbycia zastępczej służby wojskowej oraz przez żołnierzy z poboru 1949 r. wcielonych do ponadkontyngentowych brygad "Służba Polsce" i przymusowo zatrudnionych w kopalniach węgla i kamieniołomach, a także żołnierzy przymusowo zatrudnionych w batalionach budowlanych w latach 1949-1959 wydaje się na wniosek osoby ubiegającej się o to zaświadczenie ( § 1 ust. 1 rozporządzenia). Powołane rozporządzenie w § 1 ust. 2 przewiduje, że zaświadczenia, o których mowa w ust. 1, wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku – na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przy tym organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji. Natomiast w § 1 ust. 3 rozporządzanie stanowi, że jeżeli w ewidencji nie ma szczegółowych danych o pracy, o której mowa w ust. 1, i w razie braku możliwości ustalenia ich w toku postępowania wyjaśniającego, gdy można potwierdzić jedynie fakt jej wykonywania w czasie odbywania służby wojskowej – należy w zaświadczeniu podać ogólny czas trwania tej służby oraz okres i rodzaj wykonywania pracy przymusowej, licząc od dnia złożenia przysięgi wojskowej do końca służby wojskowej.

Ze względu na charakter sprawy przypomnieć należy, że przepisy działu VII Kodeksu postępowania administracyjnego "Wydawanie zaświadczeń" określają sposób postępowania administracyjnego w sprawie wydawania zaświadczeń, które jest rodzajem postępowania administracyjnego o charakterze uproszczonym i częściowo odformalizowanym. Przepis art. 217 § 2 K.p.a. stanowi, że zaświadczenie wydaje się, jeżeli: 1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa, 2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Natomiast art. 218 § 1 K.p.a. przewiduje, że w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2, organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Z art. 218 § 2 K.p.a. wynika, że organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające.

W niniejszej sprawie ustawa w art. 5 ust. 1 wymaga urzędowego potwierdzenia określonego faktu, a skarżący niewątpliwie ma interes prawny w urzędowym potwierdzeniu faktu przebiegu służby wojskowej, którą według swojego oświadczenia odbywał od 1958 r. będąc skierowany na komisji poborowej, do służenia zastępczej służby wojskowej w Kopalni [...] pełnionej w warunkach przymusu. Zauważyć przy tym należy, że jedynymi ocenianymi przez organy obu instancji dokumentami były dokumenty dołączone do wniosku przez skarżącego. Zdaniem skarżącego, jako syn "kułaka" został on zmuszony do pracy w kopalni umową została przez niego zawarta z wojskowego werbunku i nakazu, a wbrew zapisom umowy nie był on ochotnikiem.. W ocenie organów obu instancji przedłożone przez skarżącego dokumenty, a w tym umowa o pracę z dnia 25 lipca 1958 r. wskazują, że pracę w przemyśle węglowym skarżący wykonywał jako ochotnik, była ona równoznaczna z odbyciem zasadniczej służby wojskowej, a po przepracowaniu 20 miesięcy w kopalni jako ochotnik skarżący został zaliczony do rezerwy.

Należy zauważyć, że postępowanie w zakresie wydawania zaświadczeń reguluje nie tylko art. 5 ust. 1 ustawy ale przede wszystkim wydane na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz.U. z 1994 r., nr 136, poz. 707 z późn .zm.- dalej jak dotychczas "rozporządzenie). Przepis § 1 ust. 2 rozporządzenia wskazuje na podstawowe źródło dowodowe jakim jest ewidencja wojskowa, a w dalszej kolejności takie źródła jak przedstawione przez wnioskodawcę dowody oraz wyniki przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, przy czym nie ulega wątpliwości, że chodzi tu o postępowanie wyjaśniające, o którym mowa w art. 218 § 2 K.p.a. Natomiast § 1 ust. 3 rozporządzenia przewiduje, że jeżeli w ewidencji nie ma szczegółowych danych o pracy, o której mowa w ust. 1, i w razie braku możliwości ustalenia ich w toku postępowania wyjaśniającego, gdy można potwierdzić jedynie fakt jej wykonywania w czasie odbywania służby wojskowej – należy w zaświadczeniu podać ogólny czas trwania tej służby oraz okres i rodzaj wykonywania pracy przymusowej, licząc od dnia złożenia przysięgi wojskowej do końca służby wojskowej.

Z treści § 1 ust. 2 rozporządzenia wynika także, że organ wojskowy w razie potrzeby powinien również skorzystać z opinii (danych) Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji. Przy tym organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany do zasięgnięcia opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników bądź stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy batalionów budowlanych. Dodać należy, że o zasięgnięciu opinii pierwszej z wymienionych organizacji stanowią art. 5 ust. 1a ustawy oraz § 1 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia, zaś o zasięgnięciu opinii drugiej z wymienionych organizacji stanowi wyłącznie przepis art. 5 ust. 1a. Przepisy art. 5 ust. 1 i 1a ustawy oraz § 1 rozporządzenia wykonawczego stanowią lex specialis wobec art. 218 § 2 K.p.a., istotnie poszerzając obowiązki organu wojskowego jako organu wydającego zaświadczenie.

W ocenie Sądu, nie można się zgodzić ze stanowiskiem organu odwoławczego, zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organy wojskowe było wyczerpujące. Sąd w składzie orzekającym stwierdza, że z uzasadnień rozstrzygnięć organów obydwu instancji nie można wywieść, czy istnieje ewidencja wojskowa skarżącego, na podstawie której zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia wydano by zaświadczenie. W realiach rozpatrywanej sprawy, co wynika z akt administracyjnych, organy obu instancji oparły się jedynie na dokumentach przedstawionych przez wnioskodawcę, nie wyjaśniły czy istnieją inne dowody wskazujące na ochotniczy, bądź też przymusowy charakter pracy wykonywanej przez skarżącego w kopalni, a zatem nie przeprowadziły postępowania w pełnym zakresie. W sprawie również miało miejsce uchybienie polegające na zaniechaniu wykonania obowiązku ustawowego (art. 5 ust. 1a ustawy) co do zasięgnięcia opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników bądź stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy batalionów budowlanych. Zasięgnięcie takiej opinii nie jest uzależnione od uznania organu, a może mieć szczególnie doniosłe znaczenie w razie rozstrzygania na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę dowodów oraz materiału procesowego uzyskanego w drodze przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w trybie art. 218 § 2 K.p.a. Zwolnienie z takiego obowiązku mogłoby mieć miejsce jedynie w przypadku, gdyby z danych ewidencyjnych (rejestrowych) posiadanych przez organ wojskowych wynikał w sposób oczywisty fakt, którego potwierdzenia domaga się żądający wydania zaświadczenia o wykonywaniu pracy przymusowej w ramach zastępczej służby wojskowej.

Sąd wskazuje również, że postępowanie, o jakim mowa w art. 218 § 2 K.p.a. powinno respektować niektóre zasady ogólne postępowania administracyjnego, które odnoszą się wyraźnie do strony, to jest w praktyce zasady: uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), zaufania obywatela do organów administracji publicznej (art. 8 K.p.a.), udzielania pomocy prawnej (art. 9 zd. drugie K.p.a.).

Analiza przywołanych przepisów ustawy oraz rozporządzenia wskazuje na to, że w rozpatrywanej sprawie organy nie przeprowadziły w sposób wnikliwy i wyczerpujący postępowania wyjaśniającego w celu wydania zaświadczenia, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy. Ponadto w sprawie doszło do naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które znajdują odpowiednie zastosowanie z uwagi na brzmienie § 1 ust. 2 zd. pierwsze rozporządzenia.

Należy przy tym podkreślić, że nakierowanie na ustalenie prawdy materialnej powinno dotyczyć przede wszystkim danych z ewidencji wojskowej, a dopiero w dalszej kolejności dokumentów przedstawionych przez skarżącego. Trzeba ewentualnie wziąć pod uwagę podnoszone już na etapie postępowania sądowego twierdzenia skarżącego, że umowa nie byłą w pełni realizowana i nie otrzymywał on wynagrodzenia za pracę. Należy ustalić, czy istnieją ewentualni świadkowie mogący potwierdzić wykonywanie i warunki wykonywania przez skarżącego pracy, jak twierdzi skarżący, w warunkach przymusu.

Niemniej jednak, przy braku innych niż sam skarżący źródeł osobowych organy wojskowe powinny były na podstawie zbadania całokształtu okoliczności sprawy rozstrzygnąć o żądaniu wnioskodawcy przy uwzględnieniu opinii odpowiedniej organizacji, o której mowa w art. 5 ust. 1a ustawy, ewentualnie również opinii innych instytucji niż archiwa państwowe, a które to instytucje mogłyby przedstawić organowi informacje pozwalające na zweryfikowanie twierdzeń skarżącego co do warunków wykonywania pracy ( ochotniczej bądź przymusowej).

Zdaniem Sądu, stosując się do dyrektyw zawartych w wymienionych zasadach Kodeksu postępowania administracyjnego, organ wojskowy powinien był podjąć szersze działania dowodowe, a w szczególności wystąpić o opinię do [...] , którego członkiem jest skarżący. Pozyskanie w sprawie opinii wskazanego stowarzyszenia mogło naprowadzić organ wojskowy na takie źródła dowodowe lub okoliczności, które pozwoliłyby na rozstrzygnięcie co do zasadności wydania zaświadczenia zgodnego z żądaniem wnioskodawcy.

Stwierdzone naruszenia prawa, dotyczące art. 5 ust. 1 i 1a ustawy oraz § 1 ust. 2 rozporządzenia, a także art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 218 § 2 K.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro zdeterminowały jej (odmowne) rozstrzygnięcie.

W toku ponowionego postępowania organy wojskowe uwzględnią wszystkie powyżej przedstawione rozważania prawne i wskazania co do dalszego postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.