Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 276/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.122 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2021 poz 1082
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu na rzecz skarżącej M. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w E. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez A. Sp. z o.o. (dalej jako: "Spółka" lub "Skarżąca"), decyzją z 10 listopada 2021 r. nr 38/2021 wydaną przez Prezydenta Miasta Elbląg (dalej jako: "organ I instancji") na podstawie art. 122 ustawy z 14 grudnia z 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U z 2021 r. poz. 1082 ze zm.) dalej jako: "P.o.", odmówiono dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika K. T. Spółka zawarła z Młodocianym umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu, zgodnie z którą w okresie od 1 września 2018 r. do 31 sierpnia 2021 r., (tj. 36 m-ce nauki zawodu) odbywał on kształcenie w zawodzie [...], a obowiązek dokształcania teoretycznego wypełniał w Branżowej Szkole I Stopnia w [...]. W dniu 1 września 2021 r. Młodociany zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie w Warmińsko - Mazurskiej Izbie Rzemiosła i Przedsiębiorczości i uzyskał zaświadczenie stwierdzające nabycie umiejętności do wykonywania pracy w zawodzie [...]. Podkreślono, że wspólnik Spółki spełnia warunki do prowadzenia przygotowania zawodowego w zakresie wymagań zawodowych i pedagogicznych tj.: posiada tytuł mistrza w zawodzie [...] oraz ukończony kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu. Jednakże, w ocenie organu, zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 2 i ust. 7 pkt 3 P.o. pracodawca powinien przedłożyć kopię dyplomu, świadectwa lub zaświadczenia potwierdzającego ukończenie nauki zawodu i zdanie właściwego egzaminu przez młodocianego pracownika. Wskazano nadto, że wprawdzie we wniosku Spółka oświadczyła, że jest rzemieślnikiem, ale zdaniem organu spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie może być uznana za rzemieślnika i dla takiego podmiotu zastosowanie będą mieć regulacje dotyczące pracodawców niebędących rzemieślnikami. Reasumując pracodawca nie może uzyskać, dofinansowania kosztów przygotowania zawodowego młodocianego pracownika, gdyż nie został spełniony warunek określony w art. 122 ust 1 pkt 2 P.o.

Od tej decyzji Spółka złożyła odwołanie wnosząc o jej uchylenie w całości oraz przyznanie wnioskowanego dofinansowania kosztów kształcenia Młodocianego w pełnej wysokości. Zarzucono, że kwestionowaną decyzję organu wydano z naruszeniem art. 122 ust. 1 P.o. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na:

- mylnym przyjęciu, że do rozpatrzenia wniosku Spółki o dofinansowanie powinna znaleźć zastosowanie regulacja art. 122 ust. 1 P.o. w brzmieniu określonym ustawą z 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2245) dalej jako: "ustawa o zmianie P.o.", w sytuacji, gdy w sprawie należało zastosować art. 122 ust. 1 P.o. w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy o zmianie P.o., tj. przed dniem 1 września 2019 r. wobec okoliczności, że umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu pomiędzy Spółką a Młodocianym została zawarta 1 września 2018 r. i z tym dniem w Spółce rozpoczęto kształcenie pracownika w zawodzie [...];

- mylnym przyjęciu, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o. mowa jest wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy z 22 marca 1989 r. o rzemiośle (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2159 ze zm.) dalej jako: "u.o.rz." w sytuacji, gdy rzemieślnikiem w rozumieniu tego przepisu jest również pracodawca, w imieniu którego zakład prowadzi albo u którego zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem, a kryterium to spełnia Spółka, gdyż zatrudnionym na podstawie umowy o pracę w Spółce jest wspólnik Spółki, który posiada tytuł mistrza w zawodzie [...] oraz spełnia wymagania pedagogiczne.

Podano, że odmowa przyznania wnioskowanego dofinansowania jest konsekwencją niewłaściwej interpretacji art. 122 ust. 1 P.o., nieuwzględniającej aktualnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Wyjaśniono, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w sytuacji zmiany przepisów na mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych, uwzględniając normę art. 2 Konstytucji RP należy stosować normę względniejszą. W związku z tym uznano, że nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby do sytuacji w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie, z uwagi na brak przepisów intertemporalnych, zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. W związku z powyższym odmowa przyznania dofinansowania nie jest zasadna. Jednocześnie zwrócono uwagę, że wniosek Spółki zasługuje na uwzględnienie nawet w oparciu o znowelizowany przepis art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a P.o., gdyż w Spółce zatrudniony jest wspólnik Spółki, który posiada tytuł mistrza w zawodzie [...] oraz spełnia wymagania pedagogiczne. Spółkę należało potraktować jako "rzemieślnika" w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o., zaś Młodociany zdała wymagany egzamin czeladniczy i w związku z tym spełnione zostały przesłanki zastosowania powołanego przepisu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 3 stycznia 2022 r. nr Rep. 2767/OŚ/21 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach uzasadnieniu podano, że podstawą rozstrzygnięcia był art. 122 ust. 1 P.o., który w brzmieniu przywołanym w decyzji obowiązuje od 1 września 2019 r., czyli od nowelizacji wprowadzonej przez art. 1 pkt 55 lit. a) ustawy o zmianie P.o. Podniesiono, że wprowadzając zmianę do ustawy P.o. ustawodawca nie zamieścił przepisów intertemporalnych, co zdaniem Kolegium - na gruncie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego - oznacza obowiązek stosowania przepisów nowego prawa. Skoro z dniem 1 września 2019 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego, to organ pierwszej instancji, kierując się treścią art. 6 k.p.a., prawidłowo zastosował przepis w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku o dofinansowanie. Wskazano, że w umowie o pracę w celu przygotowania zawodowego jest zapis, że nauka zawodu - przyuczenia do określonej pracy - kończy się egzaminem czeladniczym, składanym przed komisją egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej. W ocenie Kolegium Spółka miała czas na dostosowanie łączącej strony umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego do stanu prawnego obowiązującego od 1 września 2019 r., który uzależnił przyznanie dofinansowania od statusu pracodawcy i rodzaju zdanego przez młodocianego pracownika egzaminu. Zmiana treści art. 122 P.o. wprowadziła w sprawach dotyczących dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika obowiązek weryfikacji przez organ, czy pracodawca jest rzemieślnikiem w rozumieniu u.o.rz., czy takiego przymiotu jest pozbawiony oraz czy w związku z wynikami takiego ustalenia młodociany pracownik zdał właściwy egzamin wyszczególniony rozłącznie w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) oraz lit. b) P.o. Podano, że Spółka nie może być uznana za rzemieślnika w rozumieniu art. 2 u.o.rz.

Spółka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w terminie wniosła na powyższe rozstrzygnięcie skargę, zarzucając:

- naruszenie art. 122 ust. 1 P.o. poprzez zastosowanie tego przepisu w brzmieniu ustalonym ustawą o zmianie P.o. w sytuacji, gdy w sprawie należało zastosować art. 122 ust. 1 P.o. w wersji obowiązującej przed dniem wejścia w życie tej nowelizacji, tj. przed dniem 1 września 2019 r., gdyż umowa o pracę pomiędzy Spółką a Młodocianym w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu została zawarta w dniu 1 września 2018 r., z tym też dniem w Spółce rozpoczęto kształcenie pracownika w zawodzie [...], które to naruszenie wynikowo doprowadziło do uchybienia zasadom ogólnym postępowania administracyjnego ustanowionym w art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. i miało charakter "rażący" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

- naruszenie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę przyznania Spółce dofinansowania na skutek uznania, że dofinansowanie w myśl tego przepisu otrzymać może wyłącznie rzemieślnik w znaczeniu określonym definicją wynikającą z art. 2 ust. 6 w zw. z art. 2 ust. 1 u.o.rz. w sytuacji, gdy rzemieślnikiem w rozumieniu tego przepisu może być również pracodawca, w imieniu którego zakład prowadzi albo u którego zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem, a kryterium to spełnia Spółka, gdyż zatrudnionym na podstawie umowy o pracę w Spółce jest wspólnik Spółki, który posiada tytuł mistrza w zawodzie [...], a ponadto posiada wymagane uprawnienia pedagogiczne;

- naruszenie art. 8 § 1, art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na braku odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu i niewyjaśnieniu, z jakich przyczyn organ odrzucił interpretację art. 122 ust. 1 P.o., zaprezentowaną przez Spółkę, w oparciu o powołane orzecznictwo sądowe.

Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, ewentualnie - na wypadek uznania, że decyzje te nie są obarczone wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - o ich uchylenie w całości, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Podniesiono, że Spółka zawarła umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z Młodocianym w dniu 1 września 2018 r. i z tym dniem przedmiotowe przygotowanie się rozpoczęło. Wyjaśniono, że w Spółce zatrudniony na podstawie umowy o pracę jest wspólnik Spółki posiadający uprawnienia pedagogiczne i - jako rzemieślnik - tytuł mistrza w zawodzie [...], do którego przyuczony został Młodociany. Zdał on egzamin czeladniczy, a następnie Spółka złożyła wniosek o dofinansowanie kosztów jego kształcenia w terminie określonym w art. 122 ust. 7 P.o. W związku z tym, wniosek o dofinansowanie winien być rozpatrywany według treści art. 122 ust. 1 P.o. sprzed dnia wejścia w życie ustawy o zmianie P.o. Powołano się na orzeczenia sądów administracyjnych i wypowiedzi judykatury. Wskazano, że obligatoryjne zastosowanie uprzedniej wersji art. 122 ust. 1 P.o. wynika z konieczności prokonstytucyjnej wykładni tej normy, a w szczególności dokonywanej w świetle art. 2 Konstytucji RP i wywodzonej z niej zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zasada ta wiąże się ściśle z bezpieczeństwem prawnym jednostki i przejawia się przede wszystkim niedopuszczalnością nieuzasadnionej konstytucyjnie zmiany "reguł gry". Wskazano, że zawarcie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, rozpoczęcie jej wykonywania w dniu 1 września 2018 r. sprawiło, że już w tej dacie powstała po stronie Spółki ekspektatywa nabycia uprawnienia administracyjnoprawnego. Poza tym trwający już rok, w dacie wejścia w życie ustawy o zmianie P.o., stosunek prawny prowadzący do uzyskania dofinansowania spełniał cechy "interesu w toku". Interpretacja przedstawiona przez organy mogłoby pozbawić Spółkę możliwości refundacji kosztów kształcenia młodocianego, co nie daje się pogodzić z zasadami demokratycznego państwa prawa i sprawiedliwości społecznej. Dlatego wniosek Spółki o przyznanie dofinansowania należało rozpatrzeć na podstawie art. 122 ust. 1 P.o., w brzmieniu ustalonym przed wejściem w życie ustawy o zmianie P.o. i na tej podstawie podlegał on uwzględnieniu wobec spełnienia wszystkich kryteriów wynikających z tego przepisu. Ponadto, wnioskowane dofinansowanie winno zostać Spółce przyznane nawet w razie hipotetycznego przyjęcia, że w sprawie należy zastosować aktualnie obowiązujące unormowania art. 122 ust. 1 P.o. Organy mylnie bowiem przyjęły, że Spółki nie można potraktować jako "rzemieślnika" w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o., co było konsekwencją założenia, że pojęcie "rzemieślnika", użyte w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o., należy odnosić wyłącznie do "rzemieślnika" w znaczeniu ustalonym definicją z art. 2 ust. 6 w zw. z art. 2 ust. 1 u.o.rz. W orzecznictwie natomiast wskazuje się, że skoro ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 P.o. dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba prowadząca zakład w jego imieniu albo osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o. mówi wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu u.o.rz. Rzemieślnikiem w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o. jest nie tylko rzemieślnik w rozumieniu u.o.rz., ale również pracodawca, w imieniu którego zakład prowadzi albo u którego zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem. W związku z tym Spółkę należy traktować jako "rzemieślnika", o którym mowa w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o., gdyż bezsporna jest okoliczność, że zatrudnionym na podstawie umowy o pracę w Spółce jest wspólnik Spółki, który posiada tytuł mistrza w zawodzie [...]. Dlatego, wbrew stanowisku organów, do Spółki nie należało odnosić wymogu z art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b) P.o. w postaci zdania egzaminu zawodowego (nie czeladniczego). Skarżąca zarzuciła nadto, że uzasadnienie skarżonej decyzji nie spełnia wymagań określonych przepisami k.p.a., gdyż Kolegium nie wyjaśniło, z jakich przyczyn argumentacja Spółki miałaby nie być zasadna i nie zajęło żadnego stanowiska wobec przytoczonych przez Spółkę poglądów orzeczniczych, a także nie odniosło się do drugiego zarzutu odwołania, zgodnie z którym Spółkę należy traktować jako "rzemieślnika" w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wyjaśniono, że Kolegium znane jest orzecznictwo sądów administracyjnych, które rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników, stosowały wykładnię rozszerzającą, kierując się zasadą sprawiedliwości społecznej oraz stosując normę względniejszą w sytuacji, gdy zmiany przepisów były mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych. Podano jednak, że orzecznictwo to ukształtowało się w sytuacjach, gdy wnioski o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników składane były w drugiej połowie 2019 roku i na początku roku 2020, zatem krótko po wejściu w życie nowych przepisów, a obecnie stan taki nie występuje.

Pismem procesowym z 21 kwietnia 2022 r. pełnomocnik Skarżącej wyjaśnił, że wbrew twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na skargę, orzecznictwo przytoczone w skardze dotyczy także takich sytuacji, gdy przed wejściem w życie ustawy o zmianie P.o. rozpoczęto kształcenie młodocianego, czy zawarto umowy o pracę z młodocianym. Zatem data złożenia wniosku o refundację kosztów nie jest kluczowa ani decydująca. Poza tym zakwestionowano twierdzenie Kolegium, że Spółka powinna była dostosować umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego do znowelizowanego brzmienia art. 122 P.o. Wskazano, że umowa o pracę, w tym zawierana z pracownikiem młodocianym w celu przygotowania zawodowego, jest aktem o charakterze dwustronnym, a Spółka - jak każdy inny pracodawca - nie może dowolnie i arbitralnie zmieniać ("dostosowywać") jej postanowień. Młodociani są szczególnie chronioną grupą pracowników, a w art. 196 Kodeksu pracy zawarto zamknięty katalog przyczyn, w których dopuszczalne jest wypowiedzenie młodocianemu umowy o pracę. Analogicznie przyjmuje się, że wyłącznie z tych przyczyn dopuszczalne byłoby wypowiedzenie zmieniające w trybie art. 42 § 4 k.p., tj. jedyna podstawa prawna, w której Spółka jako pracodawca mogłaby teoretycznie jednostronnie "zmienić" umowę o pracę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga nadto, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając wniesioną w rzeczonej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Wyjaśnić pozostaje, że podstawę skarżonej decyzji odmawiającej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika stanowił art. 122 ust. 1 P.o. w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2019 r. - znowelizowany na skutek wejścia w życie przepisów ustawy o zmianie P.o. (art. 1 ust. 55 lit. a ustawy o zmianie P.o.). Przy czym w przedmiotowej sprawie istotna pozostaje zmiana jednej z przesłanek uprawniających do uzyskania dofinasowania, która określona została w art. 122 ust. 1 pkt 2 P.o. Zgodnie bowiem z art. 122 ust. 2 P.o. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych na tle tego przepisu przyjęto, że przez zdanie egzaminu zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 122 ust. 1 pkt 1 należy rozumieć zdanie egzaminu na podstawie któregokolwiek z przepisów, na podstawie których funkcjonują komisje egzaminacyjne wymienione w § 11 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt I OSK 271/09; wyrok z 7 października 2009 r., sygn. akt I OSK 273/09; czy wyrok z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2942/17, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzeczeniach tych podkreślano, że jeżeli młodociany ukończy naukę zawodu złożeniem egzaminu na podstawie któregokolwiek z przepisów regulujących zdawanie egzaminów kończących naukę zawodu, spełniony zostanie warunek do uzyskania przez pracodawcę dofinansowania.

Natomiast zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 2 P.o., w brzmieniu nadanym przepisami ustawy o zmianie P.o., pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał: a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy o rzemiośle, b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy. Przy czym w ustawie o zmianie P.o. nie zostały zawarte żadne przepisy intertemporalnych.

W rozpoznawanej sprawie umowa z Młodocianym została zawarta w dniu 1 września 2018 r., a zatem w stanie prawnym obowiązującym przed 1 września 2019 r. W umowie tej określono m.in., że nauka zawodu trwa 36 miesięcy (od 1 września 2018 r. do 31 sierpnia 2021 r.) i kończy się egzaminem czeladniczym, składanym, przed komisją egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej. Z przekazanych akt sprawy wynika, że po zakończeniu okresu nauki zawodu Młodociany przystąpił do egzaminu czeladniczego, który zdał 1 września 2021 r. Jednak organy administracji orzekające w tej sprawie, kierując się treścią art. 6 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, zastosowały przepis w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku o dofinansowanie i odmówiły przyznania wnioskowanego dofinasowania stojąc na stanowisku, że warunkiem koniecznym do jego uzyskania było zdanie przez pracownika młodocianego egzaminu zawodowego na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b) P.o., nie zaś egzaminu czeladniczego na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a) P.o., ponieważ - jak uznały organy - skarżąca Spółka posiada status pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem.

W pierwszej kolejności pozostaje wskazać w tej sprawie, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2008 r. (sygn. K 30/06, OTK-A 2006/10/149) wyraził stanowisko, że milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba że przeciw jej zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne. Zatem w przypadku braku przepisów przejściowych, co do zasady, należy stosować przepisy nowe, jednak jak już wskazano powyżej, zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego. Pozostaje zwrócić uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w swoich orzeczeniach wypowiadał się na temat ochrony tzw. interesów w toku, czyli przedsięwzięć gospodarczych i finansowych rozpoczętych na gruncie dotychczasowych przepisów. Zgodnie z orzecznictwem TK ochrona taka występuje w sytuacji, gdy prawodawca wyznacza pewien okres na podejmowanie czynności według z góry ustalonych zasad lub reguł gry (zob. postanowienie TK z 18 lipca 2006 r. Tw 52/04) Wskazano także, że ustawodawca, dokonując kolejnych modyfikacji stanu prawnego, nie może tracić z pola widzenia interesów, które ukształtowały się przed dokonaniem zmiany stanu prawnego (zob. wyrok TK z 30 maja 2005 r. P 7/04, publ. OTK-A 2005 nr 5 poz. 53). Najczęstszą przyczyną naruszenia obowiązku poszanowania "interesów w toku" jest brak jakichkolwiek przepisów przejściowych (zob. I. Wróblewska, Zasada państwa prawnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego RP, Toruń 2010, s. 164–165). Skutkuje to naruszeniem zasady zaufania obywatela do państwa i do prawa, określanej także mianem zasady lojalności państwa wobec obywatela, która wyraża się w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, że jego działania podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem będą także w przyszłości uznawane przez porządek prawny. W konsekwencji przyjmowane przez ustawodawcę nowe unormowania nie mogą zaskakiwać ich adresatów, którzy powinni mieć czas na dostosowanie się do zmienionych regulacji i spokojne podjęcie decyzji co do dalszego postępowania (zob. wyrok z 7 lutego 2001 r. K 27/00, publ. OTK ZU 2001 nr 2 poz. 29). Także w uchwale z dnia 10 kwietnia 2006 r. (sygn. akt I OPS 1/06) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zakaz działania prawa wstecz stanowi podstawową zasadę obowiązującą w państwach demokratycznych. Polega ona na tym, że nie należy stanowić norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione regulacje prawne do zdarzeń, które wystąpiły przed wejściem w życie normy prawnej. Zasada niedziałania prawa wstecz jest zatem dyrektywą legislacyjną skierowaną do organów stanowiących prawo, jak również dyrektywą interpretacyjną do organów stosujących prawo, dokonujących wykładni przepisów prawnych. Mimo że nie została ona wyrażona wprost w Konstytucji, stanowi podstawową zasadę porządku prawnego w państwie, opartym na założeniu, że "każdy przepis normuje przyszłość, nie zaś przeszłość".

Biorąc pod uwagę powyższe wywody uznać pozostaje, że w okolicznościach tej sprawy zastosowanie winien znaleźć przepis art. 122 ust. 1 P.o. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy z Młodocianym, czyli przed jego nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2245). Takie stanowisko, dające prymat ochronie racji aksjologicznych, jest wyrażane w zdecydowanej większości orzeczeń sądów administracyjnych (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z 29 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1362/21, WSA w Gdańsku z 3 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 333/21, WSA w Rzeszowie z 10 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 787/21 oraz z 18 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 46/21; WSA w Krakowie z 24 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 558/20; WSA w Poznaniu z 8 lipca 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 230/21 oraz z 20 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 793/20; WSA w Lublinie z 10 października 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 266/19, dostępne w CBOSA). Należy przy tym zwrócić uwagę, że oprócz wyżej wskazanej argumentacji, w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 3 marca 2022 r. (sygn. akt III SA/Gd 333/21, dostępny w CBOSA) wskazano dodatkowo, że w sytuacji braku reguł intertemporalnych, konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby Spółka, która spełniła wymagania przewidziane w art. 122 ust. 1 P.o. pod rządami prawa obowiązującego przed 1 września 2019 r., miała możliwość podejmowania starań według tego stanu prawnego i otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Podkreślono, że stosowanie zasad prawa może doprowadzić do ich kolizji, mając z jednej strony obowiązującą zasadę praworządności wyrażoną w art. 6 k.p.a. (a także w art. 7 Konstytucji RP), a z drugiej zasadę sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. Argumentem przemawiającym za przyznaniem warunkowego pierwszeństwa zasadzie sprawiedliwości społecznej w tym przypadku jest ratio legis art. 122 ust. 1 u.p.o., zgodnie z którym ustawodawca dąży do wynagradzania pracodawców, którzy podejmują się dodatkowo, oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej, kształcenia młodocianych pracowników, a także orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do stanu prawnego sprzed 1 września 2019 r., w świetle którego nie jest istotne, czy młodociany pracownik zda egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia, jak i wówczas, gdy zda egzamin z pominięciem tego rozporządzenia, a wyłącznie na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 24 sierpnia 2017 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 18 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (orzecznictwo w wyroku tym przytoczone). WSA w Gdańsku podkreślił ponadto, że sądy administracyjne kontrolując legalność działalności administracji publicznej, czynią to w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości (art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a.). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości - w realiach rozpoznawanej sprawy - byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, w sposób który prowadziłby do sytuacji, w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r., poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie – z uwagi na brak przepisów intertemporalnych - zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę w pełni podziela stanowisko zaprezentowane we wskazanym powyżej wyroku.

Wobec tego stwierdzić pozostaje, że interpretacja przepisów prawa przyjęta przez organy w tej sprawie jest nieprawidłowa. Nie ma przy tym znaczenia - wbrew stanowisku przedstawionemu przez Kolegium w odpowiedzi na skargę - czy wniosek o dofinansowanie kosztów kształcenia został złożony niedługo po wejściu w życie znowelizowanych przepisów, czy też po upływie znacznego czasu od tej daty. Dla rozstrzygnięcia, w jakim brzmieniu przepisy mają być stosowane, istotna pozostaje wyłącznie data zawarcia umowy z młodocianym pracownikiem.

Natomiast odnosząc się do podniesionej w skardze kwestii dotyczącej spełnienia przez Spółkę wymogów niezbędnych do przyznania jej statusu rzemieślnika, stwierdzić należy, że okoliczność powyższa pozostaje wobec przedstawionego powyżej stanowiska Sądu, poza wpływem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sąd uznał bowiem, że w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy obowiązujące przed dniem 1 września 2019 r., a te nie czyniły rozróżnienia co do rodzaju wymaganego egzaminu, w zależność od statusu pracodawcy.

Sąd nie znalazł także podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji. Ich wadliwość wynika bowiem wyłącznie z przyjęcia niewłaściwej interpretacji przepisów, które jednak - w ocenie Sądu - nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa.

W związku z powyższym organ winien ponownie rozpoznać wniosek Spółki z uwzględnieniem wykładni przepisów przedstawionego przez Sąd.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wysokość uiszczonego wpisu oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).