Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 156/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2013-03-25 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 199, art. 211, art. 255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 27, art. 23
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. znak [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za [...] r. wraz z odsetkami za zwłokę od wpłat dziennych p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Skarżący A. M. (ur. w [...] r.), wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Celnej, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I ustalono wpis od skargi

w sprawie w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami ([...] i [...] lat), źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto, które wystarcza jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Rodzice otrzymują emerytury w kwotach [...] zł i [...] zł.

Skarżący oświadczył, że nie posiada innych źródeł utrzymania. Nie może też skorzystać z pomocy rodziców (są schorowani i potrzebują pieniądze na leki).

Odnośnie do stanu majątkowego wskazał na mieszkanie o powierzchni [...] m² oraz zgromadzone środki pieniężne o wartości [...] zł.

W piśmie z dnia [...] b.r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Powyższe zobowiązanie obejmowało: zeznanie podatkowe skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w [...] roku; zeznania podatkowe rodziców skarżącego o wysokości osiągniętego dochodu w [...] roku; zaświadczenie pracodawcy skarżącego o wysokości wynagrodzenia za ostatnie

3 miesiące; dowody potwierdzające wysokość emerytur rodziców skarżącego za ostatni miesiąc; wyciągi z wszystkich rachunków bankowych skarżącego (osobistych

i firmowych) za okres od [...] r. do [...] b.r.; dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i rodziców z okresu ostatnich trzech miesięcy (w szczególności wydatki na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania (domu), itp.); oświadczenie o tytule prawnym skarżącego lub rodziców skarżącego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oraz w [...] przy ul. [...] wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe; dokumenty potwierdzające likwidację działalności gospodarczej N. A. M., Firma Handlowo – Usługowa C. s.c. A. M., T. S., ul. [...], [...] albo, w przypadku kontynuowania działalności, dokumentów potwierdzających wysokość przychodów i dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. ewidencja przychodów, kosztów, dochodów); dodatkowe oświadczenie o stanie rodzinnym, t.j. czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim oraz, w przypadku pozostawania w związku małżeńskim, do podania jaki jest stan majątkowy oraz wysokość dochodów żony skarżącego wraz z dokumentami to potwierdzającymi (zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia lub ewidencja przychodów, kosztów i dochodów, za ostatnie 3 miesiące albo zaświadczenie właściwego powiatowego urzędu pracy potwierdzające status osoby bezrobotnej),

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył, że nie ma żadnych osobistych, ani firmowych rachunków bankowych, w [...] r. nie uzyskał żadnych dochodów i nie był zobowiązany do złożenia zeznania podatkowego za [...] rok, a ponoszone wydatki na utrzymanie (wyżywienie, zakup odzieży, detergentów oraz dojazd do pracy) wynoszą [...] zł.

Skarżący przedłożył :

- decyzję o wykreśleniu z dniem [...] r. działalności gospodarczej zgłoszonej przez M. A. "N." w [...] oraz z dniem [...] r. działalności zgłoszonej przez A. M., zam. w [...], ul. [...], Firmę Handlowo – Usługową "C.",

- zeznania podatkowe rodziców skarżącego (PIT-40) za [...] rok z wykazanymi przychodami z renty/emerytury w kwotach [...] zł oraz [...] zł oraz decyzje ZUS ( z [...] r.) o waloryzacjach emerytur,

- zaświadczenie pracodawcy (B. Sp. z o.o. z siedzibą w [...], ul. [...]) potwierdzające, że skarżący pełni w tej spółce funkcję prezesa zarządu, jest zatrudniony od [...] r. z wynagrodzeniem za ostatnie 3 miesiące w wysokości [...] zł brutto,

- sporządzone przez matkę skarżącego zestawienie wydatków na utrzymanie, częściowo udokumentowane, w łącznej kwocie [...] zł wraz z jej oświadczeniem, że pozostałe pieniądze przeznacza na życie,

- dokumenty potwierdzające, że właścicielem mieszkania w [...] jest ojciec skarżącego, a wykazanej jako adres do korespondencji nieruchomości w [...] przy ul. [...] – A. S., przy czym z treści wypisu z księgi wieczystej dotyczącej tej nieruchomości wynika, że A. S. otrzymała ją na podstawie umowy darowizny, a żona skarżącego B. M. dysponuje prawem nieodpłatnej, dożywotniej służebności osobistej polegającej na prawie korzystania z całego domu mieszkalnego znajdującego się na działce o pow. [...] ha, przy ul. [...] w [...]; dom nieujawniony w księdze wieczystej –brak wpisu pod poz. 1.4.2 –Budynek.

Dopiero w odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim z B. M., z którą od [...] r. pozostaje w rozdzielności majątkowej, co zostało potwierdzone nadesłanym aktem notarialnym z dnia [...] r. Rep. A [...]. Skarżący oświadczył, że ma na utrzymaniu dwóch synów w wieku [...] i [...] lat. Żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą i w okresie ostatnich trzech miesięcy z działalności gospodarczej A. M. B., [...], ul. [...] uzyskała dochód w kwotach: [...] zł za [...] r., [...] zł za [...] r., [...] zł za [...] r. Z przedłożonych wyliczeń podatku dochodowego A. M. B., [...], ul. [...] za opisane wyżej okresy, wynika, że żona skarżącego wykazała dochód brutto w kwotach odpowiednio: [...] zł; [...] zł; [...] zł, a przychody w kwotach: [...] zł; [...] zł; [...] zł. Skarżący oświadczył, że na stan majątkowy żony składają się nieruchomości o wartości ok. [...] zł, ruchomości ok. [...] zł. Innych, szczegółowych danych dotyczących nieruchomości (powierzchnia, miejsce położenia), nie podał. Przedłożył nadto sporządzony przez żonę skarżącego wykaz miesięcznych kosztów utrzymania – częściowo udokumentowany – na kwotę ok. [...] zł (w tym min. na spłatę kredytów hipotecznych w wysokości [...] zł, ubezpieczenie domu i wnętrza domu na kwotę [...] zł, [...] zł zajęcia pozaszkolne, [...] zł koszty utrzymania domu – środki chemiczne, opryski, nawozy, pielęgnacja, faktury za energię elektryczną dostarczaną do nieruchomości położonych w [...], przy ul. [...] – stacja paliw, ul. [...], wydatki na ochronę budynku przy ul. [...] w [...]).

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje

w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko

w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.

Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia

(art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału

w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej.

Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć

o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa.

Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia wpisów od skarg w ośmiu zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie sprawach, sygn. akt I SA/Sz 154- I SA/Sz 161/13 w łącznej wysokości [...] zł.

W niniejszej sprawie koszty sądowe sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie [...] zł.

Wniosek złożony w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem, że poniesienie przez niego kosztów sądowych jest niemożliwe

i spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i rodziny.

W formularzu skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami emerytami, jego wynagrodzenie za pracę na wynosi brutto [...] zł.

Dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim i ma na utrzymaniu dwóch synów w wieku [...] i [...] lat i przedstawił sytuację majątkową i finansową żony.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że A. M. pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach – średnie miesięczne przychody z działalności prowadzonej pod firmą ABM M. B. sięgają [...] zł, a dochody do opodatkowania kwoty [...] zł (średnia miesięczna za okres od [...] r. do [...] r.).

Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 2 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 216/09, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, Lex nr 582903, postanowienie NSA z 23 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 113/11, Lex 783804, postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12 Lex 1240477).

Dlatego też przy ocenie możliwości płatniczych skarżącego referendarz sądowy uwzględnił sytuację finansową żony skarżącego, pomimo istniejącej w małżeństwie skarżącego rozdzielności majątkowej małżeńskiej.

Przedłożone dokumenty potwierdzają, że żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów (średnie przychody z trzech miesięcy sięgają rzędu [...] zł).Niezależnie od tego, że w aktach sprawy brak jest zeznania podatkowego B. M. potwierdzającego, że działalność prowadzona pod firmą A. M. B. [...], ul. [...] stanowi jedyne źródło utrzymania żony skarżącego, to dane dotyczące tej działalności (przychody i dochody), stan majątkowy żony skarżącego oraz wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków, pozwalają przyjąć, że jej sytuacja finansowa jest bardzo dobra.

Oceniając sytuację skarżącego należy pamiętać, że nie udokumentował on należycie swojej osobistej sytuacji finansowej. Wbrew wezwaniu nie przedłożył zeznania podatkowego o wysokości dochodów uzyskanych w [...] r. Skarżący oświadczył jedynie, że w [...] roku nie uzyskał żadnych dochodów. Zdaniem referendarza, właściwym potwierdzeniem braku złożenia rozliczenia podatkowego za [...] byłoby zaświadczenie naczelnika właściwego urzędu skarbowego albo zeznanie podatkowe z zadeklarowanym brakiem przychodów i dochodów do opodatkowania.

Dodać też należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego/Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689).

Mając na uwadze wszystko powyższe, w szczególności opisaną wyżej sytuację finansową i majątkową żony skarżącego, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak

w sentencji.