Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 573/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Anna Mruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2007 r. sprawy ze skargi L. B. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2007 r. bez numeru w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia [...] grudnia 2006r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącej L. B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 573/07

Uzasadnienie

L. B. wnioskiem z dnia [...] grudnia 2006 r., który wpłynął do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. w dniu [...] grudnia 2006 r., wystąpiła na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) – dalej powoływanej jako ustawa - o skreślenie z listy adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w W.. Powodem złożenia wniosku było, jak uzasadniała, wybranie jej w dniu [...] grudnia 2006 r. przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej na sędziego Trybunału Konstytucyjnego.

Okręgowa Rada Adwokacka w W. uchwałą podjętą w dniu [...] grudnia 2006 r., na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy, skreśliła L. B. z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. z dniem [...] grudnia 2006 r.

Uchwała została doręczona L. B. w dniu [...] grudnia 2006 r.

Pismem z dnia [...] grudnia 2006 r. (złożonym w Okręgowej Radzie Adwokackiej w W. w dniu [...] grudnia 2006 r.) L. B. wnosiła o nierozpoznawanie jej wniosku o skreślenie z listy adwokatów do dnia złożenia ślubowania przed Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej i objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. L. B. wskazywała, że do dnia złożenia tego pisma nie otrzymała aktu powołania i nie odebrano od niej ślubowania. Termin ślubowania wyznaczono na dzień [...] grudnia 2006 r. jednakże został odwołany, a nowego terminu jej nie podano. Tym samym nie objęła jeszcze stanowiska sędziego Trybunału, bowiem objęcie tego stanowiska następuje po otrzymaniu aktu powołania i złożeniu ślubowania.

Następnie po otrzymaniu uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] grudnia 2006 r. o skreśleniu L. B. z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. z dniem [...] grudnia 2006 r., L. B. złożyła odwołanie w dniu [...] stycznia 2007 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości.

Skarżąca podkreślała, iż wystąpiła z wnioskiem o skreślenie z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy – w związku z objęciem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości – tymczasem Okręgowa Rada Adwokacka w W. za podstawę uchwały przyjęła art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy – wystąpienie z adwokatury.

Powołując się na treść swojego wniosku o skreślenie z listy adwokatów – art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy – podkreślała, iż podjęcie uchwały przez Okręgową Radę Adwokacką w W. na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy (wystąpienie z adwokatury) było bezpodstawne oraz sprzeczne z jej wnioskiem. Nigdy bowiem intencją skarżącej nie było wystąpienie z adwokatury, a złożony wniosek podyktowany był jej wyborem przez Sejm na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Nadto wskazywała, iż pismem z dnia [...] grudnia 2006 r. wystąpiła o nierozpoznawanie jej wniosku o skreślenie do dnia złożenia ślubowania i objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Jednocześnie powołała się na swoje pisemne oświadczenie złożone Okręgowej Radzie Adwokackiej w W. w dniu [...] stycznia 2007 r. o cofnięciu wniosku, złożonego w tym organie w dniu [...] grudnia 2006 r., o skreślenie z listy adwokatów. W ocenie skarżącej, wobec złożenia powyższego oświadczenia oraz nie objęcia stanowiska sędziego Trybunału Konstytucyjnego, powołując się również na art. 26 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym w związku z art. 6 ust. 4 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym dowodziła, iż brak było podstaw do skreślenia jej z listy adwokatów zarówno na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o adwokaturze, jak i na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] lutego 2007 r. uchyliło zaskarżoną uchwałę w całości i skreśliło L. B. z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze.

Odnosząc się do odwołania, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej stwierdziło, iż wskazana w zaskarżonej uchwale podstawa prawna faktycznie była niewłaściwa. Dlatego Prezydium NRA uchyliło tę uchwałę i orzekło zgodnie z wnioskiem skarżącej. Odnosząc się do jej wniosku z dnia [...] grudnia 2006 r. o nie rozpoznawaniu sprawy do dnia złożenia ślubowania i objęcia stanowiska sędziego Trybunału konstytucyjnego, organ zauważył, iż wniosek wpłynął po podjęciu w dniu [...] grudnia 2006 r. uchwały przez Okręgową Radę Adwokacką w W.. Skreślenie L. B. z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy uzasadniono tym, że w dniu podejmowania uchwały przez organ odwoławczy, zgodnie z decyzją Sejmu skarżąca była sędzią Trybunału Konstytucyjnego i w każdej chwili mogło zostać odebrane od niej ślubowanie. W sytuacji natomiast zmiany tego stanu faktycznego będzie skarżącej przysługiwało prawo złożenia wniosku o ponowny wpis na listę adwokatów, zgodnie z art. 73 ustawy Prawo o adwokaturze.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. B. wnosiła o uchylenie zaskarżonej uchwały i poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonym uchwałom zarzucono naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze w związku z art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegające na przyjęciu, że Trybunał Konstytucyjny należy do organów wymiaru sprawiedliwości.

Zdaniem skarżącej zastosowanie przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy było nieprawidłowe. Trybunał Konstytucyjny nie jest organem wymiaru sprawiedliwości o jakim mowa w tym przepisie, na co wskazuje art. 175 Konstytucji RP wymieniający jakie organy sprawują wymiar sprawiedliwości. W związku z tym nie było podstawy do skreślenia skarżącej z listy adwokatów, gdyż mogła pozostawać na tej liście jako adwokat nie wykonujący zawodu. Skarżąca przed podjęciem uchwały w postępowaniu odwoławczym oraz przed doręczeniem jej uchwały organu I instancji cofnęła swój wniosek o skreślenie z listy adwokatów. W związku z powyższym podjęcie uchwały o skreśleniu jej z listy adwokatów nastąpiło z naruszeniem ustawy Prawo o adwokaturze i Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wnosiło o jej oddalenie.

Po wniesieniu odpowiedzi na skargę L. B. złożyła pismo procesowe, które wpłynęło w dniu [...] maja 2007 r. W piśmie tym dodatkowo podniesiono zarzut naruszenia art. 72 i art. 58 pkt 8 ustawy w związku z art. 15 k.p.a. Skarżąca stwierdziła, że Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w wydanej uchwale dokonało zmiany podstawy prawnej rozstrzygnięcia w stosunku do tej, jaką powołał organ pierwszej instancji. Zdaniem skarżącej spowodowało to zmianę przedmiotu postępowania skutkującą tym, że organ odwoławczy, z naruszeniem art. 15 k.p.a., orzekał jako organ I instancji, przez co pozbawił skarżącą możliwości wniesienia odwołania. To działanie Prezydium NRA, w ocenie skarżącej, było podstawą do stwierdzenia nieważności uchwały tego organu.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej złożyła pismo z dnia [...] stycznia 2007 r. zawierające oświadczenie L. B. o cofnięciu wniosku o skreślenie z listy adwokatów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna.

L. B. postawiła obu uchwałom kilka zarzutów. Jej zdaniem objęcie stanowiska sędziego Trybunału Konstytucyjnego następuje z chwilą wydania aktu powołania i odebrania ślubowania. Jednocześnie skarżąca wskazywała, iż został naruszony przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy ze względu na to, że Trybunał Konstytucyjny nie jest organem wymiaru sprawiedliwości o jakim mowa w tym przepisie. Nadto, powołując się na treść swojego pisma z dnia [...] stycznia 2007 r. podnosiła, że złożyła w nim oświadczenie o cofnięciu wniosku o skreślenie z listy adwokatów, a w związku z tym podjęcie uchwały o skreśleniu nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa. Należało zatem pozostawić ją na liście adwokatów Izby W., jako adwokata nie wykonującego zawodu. Wreszcie w swoim ostatnim piśmie podniosła naruszenie przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, jako organ odwoławczy, art. 15 k.p.a., co miało skutkować stwierdzeniem nieważności uchwały tego organu.

W myśl art. 173 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Sądy i Trybunały wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej (art. 174 Konstytucji). Natomiast zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe.

Ostatni powołany przepis Konstytucji miałby, zdaniem skarżącej wskazywać, iż art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze nie ma zastosowania do adwokatów obejmujących stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, albowiem Trybunał nie jest organem wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu art. 175 Konstytucji.

Skoro zatem, jak podnosiła to skarżąca, Trybunał Konstytucyjny nie jest organem wymiaru sprawiedliwości, należałoby odpowiedzieć na pytanie, jaki cel miał ustawodawca wprowadzając do ustawy Prawo o adwokaturze art. 67, zgodnie z którym osoby, które wykonywały zawód sędziego lub prokuratora, nie mogą w ciągu dwóch lat od zaprzestania wykonywania tego zawodu wykonywać zawodu adwokata w okręgu tej izby adwokackiej, w której zajmowały powyższe stanowisko. Zakaz ten nie dotyczy sędziów Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu, sędziów Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz prokuratorów Prokuratury Krajowej.

Jedyną właściwą odpowiedzią na to pytanie jest wskazanie na związek tego przepisu z art. 72 ust. 1 pkt 4 i z art. 73 ustawy, zgodnie z którym adwokat skreślony z listy adwokatów z przyczyn wymienionych w art. 72 ust. 1 pkt 2 i 4-5 podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, chyba że przestał odpowiadać warunkom przewidzianym w art. 65 pkt 1 i 2. W tym miejscu można przytoczyć pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony na bazie przepisów art. 67 i art. 73 ustawy, w wyroku z dnia 16 października 1992 r. w sprawie I SA 7/92, zgodnie z którym, przewidziane w art. 67 Prawa o adwokaturze wyłączenie możliwości uzyskania wpisu na listę adwokatów przez osoby, które wykonywały zawód sędziego lub prokuratora, przed upływem dwóch lat od zaprzestania wykonywania tego zawodu, nie ma zastosowania do ponownego wpisu na listę adwokatów uregulowanego w art. 73 tego prawa.

Z powyższego daje się wyprowadzić jeden wniosek, iż przejście do pracy na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, z braku innych przepisów w ustawie Prawo o adwokaturze, obliguje organ samorządu adwokackiego do zastosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy, natomiast ewentualny powrót byłego sędziego Trybunału do adwokatury następuje stosownie do art. 73 tej ustawy.

Innymi słowy brak jest uzasadnienia dla poglądu wyrażanego przez skarżącą, a sprowadzającego się do stwierdzenia, iż objęcie stanowiska sędziego Trybunału Konstytucyjnego nie zmienia sytuacji zawodowej adwokata w tym znaczeniu, iż może on być sędzią Trybunału, pozostając jednocześnie członkiem adwokackiej korporacji zawodowej. Należy bowiem zauważyć, iż stosownie do art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) w zakresie nie uregulowanym w tej ustawie do praw i obowiązków (...) sędziów Trybunału Konstytucyjnego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące praw i obowiązków (...) sędziów Sądu Najwyższego. Zgodnie z art. 37 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) sędzia Sądu Najwyższego nie może pozostawać w innym stosunku służbowym lub stosunku pracy, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach. Sędziemu nie wolno także podejmować innego zajęcia ani sposobu zarobkowania, które przeszkadzałoby w pełnieniu obowiązków sędziego, mogło osłabiać zaufanie do jego bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu sędziego.

W świetle powołanych przepisów nie do obrony jest teza skarżącej, iż sędzią Trybunału Konstytucyjnego może być osoba pozostająca jednocześnie adwokatem (także adwokatem nie wykonującym zawodu), a w konsekwencji w sytuacji dokonania przez Sejm wyboru takiej osoby na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego i objęcia przez nią tej funkcji, organy samorządu adwokackiego nie mają obowiązku zastosowania art. 71 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze.

Powoływanie się przez skarżącą na oświadczenie z dnia [...] stycznia 2007 r., złożone Okręgowej Radzie Adwokackiej w W. o cofnięciu wniosku o skreślenie z listy adwokatów, w sytuacji gdyby doszło do spełnienia przesłanki wskazanej w art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy, nie mogło być skuteczne. Zgodnie z tym przepisem okręgowa rada adwokacka dokonuje z urzędu skreślenia adwokata z chwilą powzięcia wiadomości o objęciu przez niego stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości - odpowiednio sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Nie złożenie zatem przez adwokata wniosku o skreślenie z listy adwokatów w sytuacji określonej w art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy, lub cofnięcie tego wniosku, nie ma wpływu na obowiązek zastosowania przez organy adwokatury tego przepisu.

Zarzut skarżącej naruszenia przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej art. 15 k.p.a. nie był zasadny. Organ I instancji powołał niewłaściwą podstawę prawną rozstrzygnięcia (art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy), która to podstawa prawna była sprzeczna z wnioskiem skarżącej, a jednocześnie odnosiła się do innego stanu faktycznego, natomiast organ odwoławczy dokonał jej zmiany. Należy bowiem mieć na uwadze, że organ odwoławczy rozstrzygając sprawę rozpatruje ją ponownie. Natomiast błędne powołanie podstawy prawnej przez organ pierwszej instancji nie zwalnia organu odwoławczego od skorygowania tej wady prawnej do czego jest upoważniony w szczególności, gdy ten sam akt normatywny w innym przepisie przewiduje wydanie decyzji tej samej treści (przykładowo por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2000 r. – sygn. akt I SA 1110/99; z dnia 6 maja 2005 r. – sygn. akt OSK 1548/04 i z dnia 1 lipca 2005 r. – sygn. akt OSK 1552/04 i).

Niemniej jednak powyższa okoliczność nie miała wpływu na wynik sprawy z uwagi na naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze.

W myśl bowiem art. 5 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, sędziego Trybunału wybiera Sejm na wniosek co najmniej pięćdziesięciu posłów lub Prezydium Sejmu (art. 5 ust. 4 w/w ustawy). Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 5 tej ustawy, osoba co do której Sejm podjął uchwałę o wyborze na stanowisko sędziego Trybunału składa wobec Prezydenta Rzeczypospolitej ślubowanie.

Z powołanych przepisów wynika, iż wybór na stanowisko sędziego Trybunału następuje mocą uchwały Sejmu. Wybór jednakże nie jest równoznaczny z objęciem tej funkcji, gdyż ustawa wymaga jeszcze złożenia ślubowania. Złożenie lub nie złożenie ślubowania ma istotne znaczenie dla objęcia stanowiska sędziego Trybunału Konstytucyjnego, albowiem w myśl art. 5 ust. 6 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym odmowa złożenia ślubowania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska sędziego Trybunału.

Innymi słowy, odmowa złożenia ślubowania powoduje nie objęcie stanowiska sędziego Trybunału Konstytucyjnego oraz skutki wskazane w art. 11 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym – wygaśnięcie mandatu sędziego Trybunału. Natomiast osoba wybrana przez Sejm na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, nie obejmuje tego stanowiska do czasu złożenia ślubowania. Rozumowanie przeciwne byłoby nie do pogodzenia z przesłanką warunkująca objęcie stanowiska sędziego Trybunału wyrażoną w art. 5 ust. 6 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym.

Sytuacja taka wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca przed podjęciem uchwały przez Okręgowa Radę Adwokacką w W. i przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej ślubowania jeszcze nie złożyła. Nie zaistniały zatem przesłanki z art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze do podjęcia uchwały o skreśleniu jej z listy adwokatów na podstawie tego przepisu.

W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 152, art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.