Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 17/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174, art. 183 § 1, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska, Sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.B., H.C., A.B., C.O., E.A. i B.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 826/13 w sprawie ze skargi M.B., H.C., A.B., C.O., E.A. i B.J. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 826/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. B., H. C., A. B., C. O., E. A., B. J. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] kwietnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., Nr [...], Prezydent Miasta Krakowa - miasta na prawach powiatu orzekł o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia [...] czerwca 1962 r., Nr [...], częściowo uchylonym decyzją Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia [...] lutego 1963 r., Nr [...], w łącznej kwocie 530,96 zł, w tym na rzecz H. O. z domu B. w kwocie 176,99 zł, na rzecz B. J. z domu B. w kwocie 176,99 zł i na rzecz W. B. w kwocie 176,99 zł - z tytułu wywłaszczenia na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] lutego 1955 r., Nr [...], części parceli l. kat. [...], o pow. 301 m2 obj. Lwh 193 Nowa Wieś, stanowiącej własność C. B.. Organ I instancji przyjął, że odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości zostało w jego ocenie wypłacone. W wyniku kwerendy akt [...] ujawniono bowiem kopię postanowienia Sądu Powiatowego dla Miasta Krakowa z dnia 16 października 1964 r., sygn. akt II Ns. I 1168/64, dotyczącego przyjęcia do depozytu sądowego kwoty 530,96 zł tytułem odszkodowania za wywłaszczenie parceli l. kat. [...] o pow. 301 m2 gm. kat. Nowa Wieś ustalonego na rzecz H. O. z d. B. i B. J. z d. B. w kwotach po 176,99 zł i na rzecz W. B. w kwocie 176,98 zł. W uzasadnieniu postanowienia Sądu Powiatowego dla miasta Krakowa z dnia 16 października 1964 r. stwierdzono, że zezwolono na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania przyznanej z tytułu wywłaszczenia części parceli l. kat. [...], ponieważ uczestnicy nie zgłosili się po odbiór należnego im odszkodowania. W ocenie organu skuteczne (ważne) złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia. Dlatego też wykonanie zobowiązania odszkodowawczego (realizacja decyzji odszkodowawczej) może polegać także na złożeniu przez dłużnika (podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania) kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. W tej sytuacji organ I instancji przyjął, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia [...] czerwca 1962 r., częściowo uchylone decyzją Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie z dnia [...] lutego 1963 r. o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia części parceli l. kat. [...] o pow. 301 m2 zostało wykonane poprzez złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania, a tym samym nie ma podstaw do waloryzacji odszkodowania przewidzianej w art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, ze zm.). Po rozpatrzeniu odwołania M. B., H. C., A. B., C. Olszewskiego, E. A. i B. J., Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak: [...]utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Przedstawiając stan faktyczny sprawy oraz przepisy prawa obowiązujące w momencie wywłaszczenia oraz w momencie ustalania odszkodowania, organ odwoławczy stwierdził, że z chwilą złożenia odszkodowania do depozytu sądowego następuje zwolnienie dłużnika ze zobowiązania, a także ze skutków zwłoki lub opóźnienia w wypłacie oraz z waloryzacji na dzień wypłaty, dlatego decyzję organu I instancji uznano za prawidłową.

Oddalając skargę na decyzję organu odwoławczego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że organ I instancji podjął czynności mające na celu ustalenie, czy poprzednicy prawni skarżących pobrali ustalone na ich rzecz odszkodowanie. Poza ujawnieniem przez organ I instancji kopii postanowienia Sądu Powiatowego dla Miasta Krakowa Wydział II Niesporny z dnia 16 października 1964 r., sygn. akt II.Na.I.1168/64 o zezwoleniu Miejskiemu Zjednoczeniu Gospodarki Komunalnej w Krakowie na złożenie do depozytu sądowego kwoty 530,96 zł tytułem odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, ustalonego na rzecz H. O. z domu B. i B. J. z domu B. w kwotach po 176,99 złotych i na rzecz W. B. w kwocie 176,98 zł., organ I instancji zwrócił się do Archiwum Sądu Okręgowego w Krakowie o sprawdzenie, czy w zasobach archiwalnych Sądu Powiatowego dla Miasta Krakowa znajdują się akta II.Ns.I.1168/64, dotyczące przejęcia do depozytu sądowego kwoty 530, 96 zł tytułem odszkodowania za wywłaszczenie przedmiotowej parceli. Z odpowiedzi udzielonej przez Archiwum Sądu Okręgowego w Krakowie w piśmie z dnia 21 maja 2012 r. wynika, że akta zostały wybrakowane za zgodą Archiwum Państwowego z dnia 24 stycznia 1993 r., wydaną w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 1937 r. o przechowywaniu i niszczeniu akt i ksiąg w sprawach sądowych i administracji sądowej (Dz.U. RP Nr 42, poz. 335). Jedynym śladem po przedmiotowej sprawie jest zapis w repertorium.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci postanowienia Sądu Powiatowego dla Miasta Krakowa z dnia 16 października 1964 r. o zezwoleniu na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego pozwala na przyjęcie, że obowiązek realizacji świadczenia wynikający z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] czerwca 1962 r. został zrealizowany. Za przyjęciem, że doszło do realizacji świadczenia (złożenia odszkodowania do depozytu sądowego) przemawiają zasady doświadczenia życiowego. Zgodnie bowiem z art. 236 obowiązującego w czasie wydania decyzji odszkodowawczej rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. Kodeks Zobowiązań ważne złożenie do depozytu sądowego lub na zachowanie zwalnia dłużnika z zobowiązania oraz nakłada na wierzyciela obowiązek zwrotu dłużnikowi wyłożonych kosztów. Skoro zatem złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego zwalniało dłużnika z długu, to niezłożenie odszkodowania do depozytu przez organ zobowiązany do jego wpłaty byłoby w takich okolicznościach zupełnie nieracjonalne. Zupełnie nielogicznym, z punktu widzenia także zasad doświadczenia życiowego, byłoby więc zaniechanie przez organ złożenia sumy odszkodowania do depozytu sądowego, w sytuacji gdy ten sam organ uprzednio wystąpił ze stosownym wnioskiem do Sądu Powiatowego o wyrażenie zgody na jego złożenie i taką zgodę otrzymał. W interesie organu administracyjnego było uzyskanie po pierwsze zezwolenia na złożenie sumy odszkodowania do depozytu sądowego, a po drugie jej fizyczne tam złożenie. Osoba uprawniona do odebrania odszkodowania nie może zatem wystąpić z roszczeniem o odsetki z tytułu opóźnienia w wypłacie odszkodowania, jeżeli złożone ono zostało do depozytu sądowego. Z chwilą złożenia odszkodowania do depozytu sądowego następuje bowiem zwolnienie dłużnika ze zobowiązania, a także ze skutków zwłoki lub opóźnienia w wypłacie oraz z waloryzacji na dzień wypłaty, o ile przekazanie do depozytu sądowego nastąpiło w terminie wypłaty odszkodowania. W ocenie Sądu postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Organy w analizowanej sprawie zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy oraz wyciągnęły z niego prawidłowe wnioski, a także w sposób właściwy zastosowały zasadę swobodnej oceny dowodów. Organy administracyjne w sposób wystarczający wykazały, że należne odszkodowanie zostało wypłacone poprzez jego złożenie do depozytu sądowego, w wyniku czego Skarb Państwa jako dłużnik zwolnił się z powstałego zobowiązania.

W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 826/13, M. B., H. C., A. B., C. O., E. A. i B. J. zarzucili rażące naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym naruszenie art. 3 § 1 pkt. 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej: P.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 86 K.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżących, a ponadto materiał który jedynie uprawdopodabniał, a nie udowadniał istotne dla rozstrzygnięcia fakty. Sąd nie dostrzegł, że materiał ten mógłby zostać uzupełniony o przesłuchanie stron, ze względu na okoliczność, iż istotna okoliczność faktyczna nie została jednoznacznie ustalona na podstawie innych dowodów. Skoro fakt złożenia lub niezłożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego nie mógł być udowodniony na podstawie dokumentów, gdyż zostały one zniszczone, to zasadne było przesłuchać w tym zakresie strony jako osoby mogące posiadać informację w tym zakresie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wszelkie ustalenia faktyczne organ administracji publicznej powinien dokonywać po zaczerpnięciu niezbędnych informacji ze wszystkich dostępnych środków dowodowych, w tym z przesłuchania stron, jeśli jest to niezbędne do prawidłowego zakończenia postępowania, a więc wydania decyzji zgodnie z zasadą prawdy materialnej. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że konieczność przesłuchania stron na podstawie art. 86 K.p.a. zaistniała ze względu na wybrakowanie dokumentacji związanej ze zgodą na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu w Archiwum Sądu Okręgowego w Krakowie. Jedynym dokumentem, który udało się odnaleźć w tej sprawie jest kopia postanowienia Sądu Powiatowego dla Miasta Krakowa Wydział II Niesporny z dnia 16 października 1964 r., sygn. akt II.Ns.1.1168/64, przechowywana w aktach wywłaszczeniowych byłego Urzędu Rejonowego w Krakowie. Wskazane postanowienie jest jedynie dowodem na okoliczność, że Miejskie Zjednoczenie Gospodarki Komunalnej w Krakowie uzyskało zgodę na złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania należnej spadkodawcom skarżących. Organy administracji publicznej obu instancji uznały, że dowód w postaci powyższego postanowienia jest wystarczający do stwierdzenia, iż doszło do ważnego złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, a tym samym do zwolnienia się dłużnika z zobowiązania. W ocenie skarżących tak daleko idące rozumowanie jest bezpodstawne i ma charakter nieuzasadnionego domniemania. W ocenie skarżących materiał dowodowy w sprawie, poprzez pominięcie dowodu z przesłuchania stron, był niekompletny, a więc ustalenia faktyczne zostały dokonane bez wyczerpującego wyjaśnienia wszelkich okoliczności, a zatem w sposób dowolny. Dowolność w ocenie dowodów wyraża się w niniejszej sprawie również w dokonaniu ustaleń w sposób nie wynikający zarówno z logiki, jak i doświadczenia życiowego. Okoliczność, że dłużnik wystąpił o uzyskanie zgody na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego nie jest warunkiem wystarczającym do uznania, iż w rzeczywistości do złożenia kwoty depozytu doszło. Nietrudno przyjąć, że organ mógł uznać, iż złożenie kwoty odszkodowania do depozytu jest niecelowe. Ponadto Sąd całkowicie pominął okoliczność, że cała sytuacja miała miejsce w latach 60. dwudziestego wieku, w okresie kiedy w Polsce panował ustrój socjalistyczny, a organy niekoniecznie działały z poszanowaniem interesów jednostki i obywatela. Fakt ten ma tym większe znaczenie ze względu na brak rzeczywistej możliwości dochodzenia od jednostek państwowych swoich roszczeń, w szczególności na etapie postępowania egzekucyjnego. Zgromadzony przez organy obu instancji materiał dowodowy w niniejszej sprawie nie potwierdza w sposób wystarczający, że kwota odszkodowania została złożona do depozytu sądowego. Natomiast Sąd zaaprobował stanowisko organów administracyjnych w niniejszej sprawie, pomimo że ustalenia stanu faktycznego zostały oparte na przypuszczeniach, a nie na jednoznacznych dowodach, a co więcej organy nie przeprowadziły dowodu z przesłuchania stron, choć mógłby on w istotny sposób wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy. Organy administracji publicznej nie są uprawnione, w przypadku wątpliwości co do istotnych faktów, dokonywać ustaleń na podstawie własnych przekonań i przypuszczeń. W postępowaniu administracyjnym nie ma miejsca na przypuszczenia, a wydane rozstrzygnięcia muszą wynikać z jednoznacznie ustalonego - przy pomocy wszelkich dostępnych środków dowodowych - stanu faktycznego. Wydając decyzję nie można przyjmować istnienia kilku wariantów stanu faktycznego, ani też stosować przepisów prawa materialnego w odniesieniu do stanu faktycznego, który mógł zaistnieć. Nawet gdyby uznać, że Miejskie Zjednoczenie Gospodarki Komunalnej w Krakowie w rzeczywistości wpłaciło kwotę odszkodowania do depozytu sądowego, to nie oznacza to, że doszło do zwolnienia tego dłużnika z długu. Do zwolnienia z zobowiązania, zarówno obecnie, jak i na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 27 października 1933 r. Kodeks Zobowiązań, może dojść w przypadku ważnego złożenia przedmiotu długu do depozytu sądowego. Powyższe oznacza, że co prawda sąd, zezwalając na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu, nie bada prawdziwości twierdzeń dłużnika zawartych we wniosku, jednak aby doszło do zwolnienia dłużnika z zobowiązania muszą w rzeczywistości zaistnieć przesłanki określone w prawie materialnym, czyli w niniejszej sprawie określone w art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W konsekwencji, aby doszło do zwolnienia się Miejskiego Zjednoczenia Gospodarki Komunalnej w Krakowie (dłużnika) z zobowiązania, musiałoby dojść do ważnego złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, czyli z winy spadkodawców skarżących (wierzyciela). Jednakże zarówno organy administracji prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie, ani WSA w Krakowie nie rozważyli tej kwestii, nie stanowiło to przedmiotu ustaleń faktycznych organów administracyjnych prowadzących postępowanie, a w konsekwencji brak jest jakichkolwiek danych uzasadniających przypuszczenie, że spadkodawcy skarżących rzeczywiście nie zgłosili się po odbiór należnego im odszkodowania, a więc Miejskie Zjednoczenie Gospodarki Komunalnej było uprawnione do złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Przy ocenie wartości dowodowej postanowienia o zezwolenie Sądu Powiatowego w Krakowie na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, jako podstawy do domniemania, że kwota ta została faktycznie złożona do depozytu, pominięto, iż zgodnie z art. 7 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o postępowaniu dotyczącym złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu, dłużnik miał prawo zażądać w każdym czasie zwrotu przedmiotu świadczenia, jeśli wierzyciel wcześniej nie wystąpił o jego wydanie. Tym samym w momencie zwrotu dłużnikowi przedmiotu świadczenia z depozytu sądowego złożenie do depozytu uważa się za niebyłe. W takiej sytuacji uchylone zostają wszystkie konsekwencje złożenia przedmiotu do depozytu ze skutkiem wstecznym (ex nunc). Jednakże okoliczność ta nie została wzięta pod uwagę przy kontroli legalności przez Sąd decyzji organów administracyjnych w zakresie prowadzenia postępowania zgodnie z zasadą prawdy materialnej, w tym dokonaniu wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego, a także w zakresie granic swobodnej oceny zebranych dowodów. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że w toku postępowania administracyjnego nie ustalono, czy spadkodawcy skarżących zostali poinformowani o złożeniu kwoty odszkodowania do depozytu, a tym samym czy zostały dopełnione wszelkie formalności skutecznego złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Skarżący kasacyjnie zarzucają uznanie zaskarżonych decyzji przez Sąd pierwszej instancji za prawidłowe pomimo, ich zdaniem, nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób i w zakresie wystarczającym do odmowy uwzględnienia ich wniosku o wypłatę odszkodowania ustalonego w 1962 r.

Z akt sprawy wynika, że organy administracji podjęły wystarczające działania służące wyjaśnieniu, czy kwota ustalonego w przeszłości odszkodowania została złożona do depozytu sądowego. W tym zakresie podjęto próbę odszukania stosownych dokumentów lub dowodów poprzez kwerendę archiwalnych akt sprawy wywłaszczeniowej oraz zwrócono się do Archiwum Państwowego w Krakowie oraz do Archiwum Sądu Okręgowego w Krakowie. W archiwalnych aktach wywłaszczeniowych odnaleziono kopię postanowienia Sądu Powiatowego dla Miasta Krakowa Wydział II Niesporny z dnia 16 października 1964 r. o zezwoleniu wnioskodawcy wywłaszczenia nieruchomości na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Archiwum Państwowe w Krakowie stwierdziło, że nie posiadana akt archiwalnych dotyczących powołanego wyżej postanowienia sądowego z dnia 16 października 1964 r. Natomiast Archiwum Sądu Okręgowego w Krakowie udzieliło odpowiedzi, że akta sądowe dotyczące sprawy, w której wydano powołane postanowienie z dnia 16 października 1964 r., zostały wybrakowane (zniszczone) za zgodą Archiwum Państwowego z dnia 24 stycznia 1993 r. Dalsze poszukiwanie jakichkolwiek dowodów materialnych złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego okazało się zatem niecelowe, skoro Archiwum Sądu Okręgowego w Krakowie jednoznacznie stwierdziło, że stosowne dokumenty sądowe w tym zakresie zostały wybrakowane.

W tej sytuacji pozostało organom administracji dokonanie oceny zgromadzonych dowodów w warunkach określonych art. 80 K.p.a., tj. w kontekście całokształtu okoliczności dotyczących wypłaty odszkodowania uprawnionym stronom albo złożenia kwoty tego odszkodowania do depozytu sądowego.

Skarżący kasacyjnie zarzucają zaniechanie przez organy administracji przesłuchania wnioskodawców na okoliczność złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. W związku z tym należy podkreślić, że obecna aktywność stron w domaganiu się wypłaty odszkodowania świadczy o tym, iż zaniechanie ich przesłuchania przez organy administracyjne na podaną wyżej okoliczność nie miało istotnego wpływu na wynik podjętej decyzji. Z domagania się obecnie wypłaty odszkodowania wynika bowiem, że - w ocenie wnioskodawców - kwota ta nie została dotychczas wypłacona, jak również nie jest im cokolwiek wiadome, aby kwota ta została złożona do depozytu sądowego. Takie twierdzenie podnoszone jest przez samych wnioskodawców w toku obecnego postępowania, dlatego trudno oczekiwać, aby w ramach ich przesłuchania wskazali okoliczności, które w jakikolwiek sposób mogłyby stanowić dowód złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego. Ponadto, złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego jest czynnością dokonywaną w ramach relacji dłużnik – sąd, dlatego przesłuchanie stron na okoliczność ewentualnego dokonania takiej czynności w przeszłości również z tego względu nie miało wpływu w niniejszej sprawie na wynik administracyjnego rozstrzygnięcia.

Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji ocenił zgodność z prawem zaskarżonych decyzji, uznając, że wydanie postanowienia sądowego z dnia 16 października 1964 r. świadczy o podejmowaniu w przeszłości przez dłużnika takich działań, które służyły zwolnieniu się z długu wynikającego z obowiązku wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie części nieruchomości.

Z zachowanych akt administracyjnych wynika bowiem, że właściwy organ podejmował czynności określone ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa normującymi wywłaszczenie nieruchomości i ustalenie odszkodowania. Również jedna ze stron postępowania odszkodowawczego w piśmie z dnia 9 lipca 1962 r., skierowanym do Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych, wniosła odwołanie od decyzji odszkodowawczej, kwestionując podział przez ówcześnie orzekający organ administracji kwoty odszkodowania na 4 osoby, zamiast na trzy osoby, tj. na troje dzieci z wyłączeniem ich matki, ze względu na dokonanie przez nią zapisu swojego udziału w nieruchomości – jak podano w omawianym piśmie – na rzecz swoich dzieci. W piśmie tym wniesiono również o objęcie wywłaszczeniem całej nieruchomości i nadanie nieruchomości zamiennej zamiast wypłaty odszkodowania w formie pieniężnej, szczegółowo opisując okoliczności faktyczne, dlaczego odwołująca się była zainteresowana uzyskaniem nieruchomości zamiennej. Autorka odwołania wystosowała również pismo z dnia 22 listopada 1962 r. do Rady Państwa zawierające wniosek o interwencję w sprawie udzielenia odpowiedzi na złożone odwołanie od decyzji odszkodowawczej. Wskutek przedstawionych działań podejmowanych przez odwołującą się od decyzji ustalającej odszkodowanie, postępowanie odszkodowawcze zostało wznowione i wydana została kolejna decyzja z dnia [...] lutego 1963 r. o ustaleniu odszkodowania na rzecz trojga osób. Natomiast w dniu 9 marca 1964 r. wydana została decyzja organu odwoławczego o nieuwzględnieniu odwołania.

Przedstawiona aktywność i determinacja jednej z ówczesnych stron postępowania odszkodowawczego w kwestionowaniu postępowania wywłaszczeniowego i odszkodowawczego potwierdza, że podejmowanie przez dłużnika odszkodowania wszelkich działań służących jego wypłacie albo złożeniu do depozytu sądowego prawidłowo zostało ocenione w zaskarżonym wyroku, jako racjonalne zachowanie w takich okolicznościach sprawy.

O ile zatem brak jest materialnego dowodu złożenia przez dłużnika kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, o tyle przedstawiony całokształt okoliczności przemawia za prawidłowym uznaniem przez Sąd pierwszej instancji, że niezłożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, pomimo wystąpienia o wydanie postanowienia w przedmiocie udzielenia zgody na takie złożenie kwoty odszkodowania oraz jego uzyskanie, byłoby nieracjonalne.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.