Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 2/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku: uchylono decyzje I i II instancji i umorzono postępowanie podatkowe
Powołane przepisy: article: 10 ust. 1 pkt 7, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 9, art. 25 ust. 1 (pkt 1), art. 25a ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2032
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jedn.
article: art. 122, art. 180 § 1, art. 188, art. 197 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz NSA Danuta Małysz (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Julita Kula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2020 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] nr [...], II. umarza postępowanie podatkowe, III. zasądza od Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego na rzecz K. O. kwotę [...]zł ([...]) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r., po rozpatrzeniu odwołania K. O. od decyzji z [...] r. w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. z tytułu dochodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, że Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego przeprowadził wobec K. O., określanego dalej także jako "podatnik" lub "skarżący", kontrolę celno-podatkową w zakresie przestrzegania przepisów prawa podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 rok od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, pożyczonych papierów wartościowych (sprzedaż krótka) lub pochodnych instrumentów finansowych i z realizacji praw z nich wynikających oraz odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część. [...] r. kontrola ta została przekształcona w postępowanie podatkowe, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o KAS", które organ zakończył wydaniem decyzji z [...] r. określającej podatnikowi wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. z tytułu uzyskanego dochodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ podał w szczególności, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że podatnik dokonał transakcji z podmiotem powiązanym, tj. wniósł [...] akcji I. S.A. o wartości rynkowej [...] zł do powstałej [...] r. spółki O. z siedzibą w A. (O. ), której był jedynym właścicielem, w zamian za objęcie udziałów tej spółki o wartości nominalnej [...] zł, z przeznaczeniem nadwyżki na kapitał zapasowy. Organ wyjaśnił, że w złożonym zeznaniu podatkowym podatnik ustalił przychód z wymienionej transakcji w wysokości [...] zł, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032), zwanej dalej "u.p.d.o.f.", natomiast w ocenie organu skutki podatkowe tej transakcji należało ustalić na podstawie art. 25 u.p.d.o.f., gdyż podatnik przeniósł na nowopowstały podmiot powiązany majątek w postaci akcji spółki, którego wartość była znana (spółka giełdowa), w zamian za akcje o wartości nominalnej odbiegającej bez uzasadnionej przyczyny od wartości tego majątku. Wobec tego organ przeprowadził analizę porównywalności i – przy zastosowaniu metody porównywalnej ceny niekontrolowanej - stwierdził, że przychód z tytułu objęcia udziałów spółki O. , jakiego należałoby oczekiwać, gdyby stronami transakcji były podmioty niezależne, przy uwzględnieniu relacji wartości nominalnej obejmowanych akcji do wartości wnoszonego wkładu niepieniężnego, winien wynosić [...] zł. Jednocześnie organ wskazał, że jako koszty uzyskania przychodu, o którym mowa, uwzględnił wykazaną przez podatnika, znajdującą potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, kwotę [...]zł.

W odwołaniu wniesionym od decyzji organu I instancji podatnik zarzucił naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. przez jego niezastosowanie i niezasadne przyjęcie, że przepisem szczególnym względem tego przepisu jest art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f.,

- art. 17 ust. 1 pkt 9 oraz art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że dopuszczalne jest szacowanie "rynkowej" wartości nominalnej udziałów objętych w zamian za wkład niepieniężny, a w konsekwencji oszacowanie parytetu rozdysponowania wartości tego wkładu na kapitał zapasowy oraz zakładowy,

- art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. przez zastosowanie, mimo że powinien być zastosowany art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.,

- art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f. i § 12 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 września 2009 r. w sprawie sposobu i trybu określania dochodów osób fizycznych w drodze oszacowania oraz sposobu i trybu eliminowania podwójnego opodatkowania osób fizycznych w przypadku korekty zysków podmiotów powiązanych (Dz. U z 2014 r. poz. 1176), zwanego dalej "rozporządzeniem", w związku z art. 25 ust. 8 u.p.d.o.f. przez oszacowanie dochodu podatnika metodą porównywalnej ceny niekontrolowanej, mimo że parytet podziału wartości wkładu niepieniężnego na kapitał zakładowy oraz zapasowy nie jest ceną,

- art. 2, art. 7, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 1, art. 64 ust. 3 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez bezpodstawne zakwestionowanie dokonanego przez podatnika zadysponowania majątkiem prywatnym (przedmiotem wkładu) i narzucanie podatnikowi, w jakiej części wkład niepieniężny powinien być przeznaczony na kapitał zakładowy, a w jakiej na zapasowy,

- art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.; od 14.05.2019 r. - Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.), zwanej dalej "o.p.", w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f. w związku z art. 94 ust. 2 ustawy o KAS przez naruszenie zasad przeprowadzenia postępowania dowodowego, w tym przeprowadzenie analizy porównywalności na podstawie danych, do których podatnik nie miał dostępu, a także całkowite zbagatelizowanie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym tez sformułowanych w załączonych przez podatnika opiniach profesorów prawa,

- art. 120 oraz art. 121 § 1 o.p. przez wydanie decyzji będącej w oczywistej sprzeczności z treścią art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., a w efekcie naruszenie fundamentalnych zasad postępowania podatkowego, tj. zasady legalizmu oraz działania organów w sposób budzący zaufanie stron.

Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia podjętego w zaskarżonej decyzji, przytoczonego na wstępie, Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w B. działający jako organ II instancji podniósł, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że podatnik, który w 2016 r. miał miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej, wykazał w zeznaniu PIT-38 w kolumnie "Inne przychody" w pozycjach 22 i 23 przychód w wysokości [...] zł z tytułu wniesienia [...] akcji I. S.A. do spółki O. na podstawie umowy aportowej z [...] r. i objęcia w wymienionej spółce udziałów o wartości nominalnej [...] euro. Przy tym, ponieważ rejestracja podwyższenia kapitału zakładowego spółki O. została ujawniona w holenderskim rejestrze przedsiębiorców [...] r., przy przeliczaniu wartości udziałów podatnik zastosował kurs średni euro ogłoszony przez Narodowy Bank Polski [...] r., tj. [...] PLN/EUR, wobec czego w zeznaniu przychód przyjął w kwocie [...]zł. Natomiast całkowity koszt nabycia akcji I. S.A. przez podatnika wyniósł [...] zł i w takiej kwocie został uwzględniony w zeznaniu.

Organ dodał, że spółka O. została zarejestrowana [...] r., a przed wniesieniem wkładu podatnik posiadał bezpośrednio 100 % udziałów w jej kapitale.

Następnie organ stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika także, że:

. [...] r. podatnik, jako udziałowiec spółki O. podjął uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego z kwoty [...]euro o kwotę [...]euro, tj. do kwoty [...]euro przez utworzenie [...] nowych udziałów, w zamian za wkład niepieniężny oraz wkład pieniężny. Przedmiotem wkładu niepieniężnego (aportu) było [...] zdematerializowanych akcji zwykłych na okaziciela I. S.A. o wartości nominalnej [...] zł za akcję, o łącznej wartości nominalnej [...] zł, oraz jednostkowej wartości rynkowej [...] zł i o łącznej wartości rynkowej [...] zł. Wkład pieniężny stanowiła gotówka w wysokości [...] euro. W uchwale stwierdzono, że wartość rynkowa akcji w połączeniu ze środkami pieniężnymi przekroczy wartość nominalną nowych udziałów, oraz że podatnik polecił powyższą nadwyżkę traktować jako kapitał z emisji udziałów powyżej ich wartości nominalnej (agio).

. [...] r. zawarta została także umowa przeniesienia udziałów (umowa aportowa), w której stwierdzono między innymi, że podatnik jest akcjonariuszem I. S.A. posiadającym [...] akcji w kapitale zakładowym, dających 26,30 % głosów na walnym zgromadzeniu spółki, przy czym akcje te stanowią wyłączną własność podatnika. Jednocześnie strony umowy potwierdziły, że wartość rynkowa wnoszonych akcji została ustalona łącznie na kwotę [...]zł. W umowie zawarto także informację, że przeniesienie praw z akcji następuje w wyniku transakcji dokonanej poza obrotem zorganizowanym w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.

. W wykonaniu umowy aportowej z [...] r. nowe udziały o wartości nominalnej [...] euro zostały pokryte wkładem niepieniężnym odpowiadającym wartości [...] euro, a pozostała wartość wkładu niepieniężnego zasiliła kapitał zapasowy, natomiast udziały o wartości nominalnej [...] euro zostały pokryte wkładem pieniężnym w tej wysokości, pozostała wartość została alokowana na kapitał zapasowy.

. Wniesione przez podatnika wkład niepieniężny oraz wkład pieniężny rozliczone zostały w ten sposób, że z wkładu niepieniężnego pokryty został kapitał zakładowy o wartości odpowiadającej 1,01 % wartości rynkowej tego wkładu.

. [...]. zarząd I. S.A. poinformował, że [...] r. otrzymał od spółki O. zawiadomienie, że w wyniku transakcji wniesienia akcji I. S.A. jako wkładu niepieniężnego na pokrycie nowo utworzonych udziałów w kapitale zakładowym spółki O. poza systemem obrotu spółka ta nabyła [...] akcji I. S.A., co stanowi 26,30 % kapitału zakładowego i daje prawo do [...] głosów na walnym zgromadzeniu spółki I. S.A.

a ponadto że:

. Na pokrycie kapitału zakładowego spółki O. podatnik wpłacił [...] euro i w dniu podwyższenia kapitału zakładowego obejmowanego w zamian za wkład niepieniężny posiadał 100 % udziałów w kapitale zakładowym. W dacie podjęcia uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki O. podatnik miał wpływ na jej funkcjonowanie, jednak nie pełnił w niej funkcji zarządczych.

. W związku z tym, że pierwszy rok obrotowy spółki O. miał upłynąć [...] r., w czasie prowadzenia kontroli celno-podatkowej spółka ta nie miała sporządzonego bilansu i sprawozdania finansowego.

. Przedmiotem działalności spółki O. jest działalność holdingowo-inwestycyjna, która koncentruje się na zarządzaniu kapitałem poprzez utrzymywanie pakietu akcji lub udziałów innych podmiotów, wykonywaniu praw z nich wynikających oraz dysponowaniu nimi. W 2016 r. spółka zawarła umowy z usługodawcami niezbędne do prowadzenia tego typu działalności, nie posiadała natomiast środków trwałych i nie zatrudniała pracowników.

. Na dzień [...] r. spółka O. posiadała kapitał zakładowy w wysokości [...] euro oraz kapitał zapasowy w wysokości [...] euro.

Mając na względzie przywołane okoliczności organ stwierdził, że wniesienie wkładu niepieniężnego skutkuje powstaniem przychodu zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., jednak okoliczności powstania spółki powiązanej, udział kapitałowy podatnika w tej spółce oraz transakcja, jaką między sobą ułożyły obydwa podmioty, wskazują, że w stanie sprawy wystąpiła transakcja z podmiotem powiązanym, mogąca uzasadniać zastosowanie art. 25 u.p.d.o.f., mającego na celu powstrzymanie podatników od swobodnego kreowania istnienia bądź nieistnienia zobowiązań podatkowych w wyniku dokonywanych operacji gospodarczych.

Organ przywołał uregulowania zawarte w art. 25 ust. 1, 2, 3, 5a oraz art. 25a ust. 1 i 2 u.p.d.o.f., a następnie stwierdził, że w związku z tym, że wniesienie wkładu niepieniężnego do spółki O. przez podatnika skutkuje powstaniem przychodu, czynność ta stanowi transakcję w rozumieniu art. 25a u.p.d.o.f., a w przedstawionej przez podatnika dokumentacji sporządzonej stosownie do tego przepisu podano między innymi, że:

o grupa I. jest największym importerem i dystrybutorem części zamiennych do samochodów osobowych oraz pojazdów użytkowych w Europie Środkowo-Wschodniej, oferuje ona także wyposażenie warsztatowe, w szczególności urządzenia do obsługi i naprawy samochodów oraz części do motocykli i tuningu, dystrybuuje towary pochodzące od około 500 dostawców do około 21 tysięcy zarejestrowanych odbiorców, a I. S.A. posiada filie w kraju oraz oddziały w Europie (Czechy, Słowacja, Ukraina, Litwa, Węgry, Chorwacja, Włochy, Rumunia. Łotwa. Estonia. Mołdawia, Bułgaria i Słowenia);

o I. S.A. jest spółką publiczną, której akcje od 2004 r. znajdują się w obrocie na Giełdzie Papierów Wartościowych (GPW) w W.;

o podatnik jest współzałożycielem grupy I., od 2010 r. pełni funkcję członka zarządu I. S.A., kreując strategię firmy, zachowując jednocześnie największy pakiet akcji I. S.A. i posiadając pośrednio, tj. przez spółkę O. (w wyniku przeprowadzenia dokumentowanej transakcji) 26,30 % akcji; podatnik jest właścicielem 100 % udziałów w spółce O.

o O. jest holenderską spółką celową, prowadzącą działalność gospodarczą m.in. w zakresie zarządzania przedsiębiorstwami i spółkami, finansowania przedsiębiorstw oraz spółek, pożyczania, udzielania oraz pozyskiwania funduszy, w tym emitowania obligacji, papierów dłużnych lub innych papierów wartościowych, udzielania porad i świadczenia usług podmiotom powiązanym.

Ponadto w dokumentacji, o której mowa, przedstawiona została analiza funkcjonalna, która stanowi jeden z zasadniczych modułów analizy porównywalności, a jej celem jest określenie ekonomicznie ważnych funkcji pełnionych przez podatnika oraz spółkę O. w ramach przedmiotowej transakcji, z uwzględnieniem zaangażowanych aktywów oraz ryzyka ponoszonego przez strony transakcji. Organ zwrócił uwagę, że jako ryzyko ponoszone przez obie strony transakcji wskazano ryzyko braku zwrotu z inwestycji lub zwrotu niższego od planowanego, przy czym wskazano, że spółka O. ponosi ryzyko, że ze względów niezależnych od niej wartość rynkowa akcji będzie niższa od zakładanych i inwestycja w akcje nie zwróci się w zakładanym okresie, zaś podatnik ponosi ryzyko braku zakładanego zwrotu z inwestycji w udziały O. polegające na pogorszeniu się kondycji finansowej tej spółki, a w konsekwencji na spadku wartości rynkowej udziałów O. . Zatem – według organu - żadne z ryzyk ponoszonych przez strony nie miało wpływu na określenie ceny przyjętej do rozliczenia dokumentowanej czynności prawnej.

Jako uzasadnienie ekonomiczne i biznesowe powołania spółki O. w dokumentacji podano:

. ukształtowanie struktury z wykorzystaniem O. jako bezpośredniego udziałowca I. S.A., pozwalające na odsunięcie na poziom wyższego szczebla właścicielskiego potencjalnych sporów mogących powstać w przypadku sukcesji i rozbieżności poglądów ewentualnych sukcesorów co do sposobu dalszego prowadzenia działalności przez I. S.A.,

. kumulacja kapitału i zapobiegania niekontrolowanej wyprzedaży akcji I. S.A. na giełdzie, a tym samym ochrona przed spadkiem ich wartości,

. objęcie przez spółkę O. roli spółki holdingowej, w ramach której m.in. prowadzone są działania inwestycyjne,

. wykorzystywanie nadwyżek finansowych do realizacji nowych celów inwestycyjnych przez O. ,

. realizowanie działań związanych z rozwojem biznesu i ekspansją zagraniczną.

Jednocześnie stwierdzono, że biorąc pod uwagę potencjalną możliwość objęcia udziałów O. przez sukcesorów podatnika, postanowiono nie podwyższać kapitału zakładowego O. o całą wartość rynkową wkładu niepieniężnego, gdyż ograniczałoby to możliwość przystąpienia nowym udziałowcom w przyszłości, oraz że na wartość przedmiotu transakcji nie miały wpływu inne czynniki.

W kontekście powyższego organ uznał za prawidłowe stanowisko przyjęte w decyzji organu I instancji, że nieuzasadnione jest wskazywanie w dokumentacji, że nowopowstały podmiot gospodarczy (nieznany na rynku) ma niejako działać w obszarze, w którym bardzo dobrze działa znana od wielu lat I. S.A., jako jeden z europejskich liderów jeśli chodzi o szeroko pojęty segment części samochodowych, z wyrobioną marką własną. Zdaniem organu, w przedstawionej przez podatnika dokumentacji wskazano jedynie na motywy i korzyści będące przesłanką dokonanej transakcji, nie wskazano natomiast żadnych obiektywnych przyczyn uzasadniających wniesienie aportu o wartości znacznie przewyższającej wartość nominalną objętych akcji, a tym samym przyczyn, dla których przychód uzyskany z tej transakcji odbiega od wartości rynkowej przedmiotu aportu.

Dalej organ podniósł, że w celu zweryfikowania, czy sporna transakcja została zawarta na warunkach, jakie ustaliłyby między sobą podmioty niezależne, dokonana została analiza warunków transakcji zawieranych przez podmioty niezależne (analiza porównywalności). Analizie tej podlegały wyłącznie transakcje zawierane pomiędzy podmiotami niepowiązanymi w rozumieniu przepisów art. 25 u.p.d.o.f., porównywalne z transakcjami zawartymi przez podatnika w rozumieniu § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia. Jako mogące mieć wpływ na ustalenie relacji pomiędzy ceną emisyjną a ceną nominalną uznano przy tym wniesienie aportu do podmiotu nowopowstałego (pozycja rynkowa), wielkość kapitału własnego podmiotu, do którego wniesiono aport, aktywa tego podmiotu, działalność i przychody tego podmiotu, notowanie tego podmiotu na GPW, wpływ wniesionego aportu na funkcjonowanie spółki, a mając na względzie treść § 4 ust. 3 rozporządzenia, uwzględniono materiał dowodowy dotyczący transakcji wniesienia aportu do spółek kapitałowych w okresach poprzedzających wniesienie aportu przez podatnika, ograniczając dane do transakcji, o których podatnik mógł mieć wiedzę, podejmując decyzję o wniesieniu aportu.

Organ wyjaśnił, że w celu zgromadzenia materiału porównawczego dokonano analizy transakcji, których przedmiotem było objęcie akcji bądź udziałów w zamian za aport wg danych umieszczanych w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, w oparciu o dostępne w Internecie dane z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) wstępnie wytypowano 242 podmioty, które podejmowały przed [...] r. uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego obejmowanego w zamian za aport, włączono do akt sprawy kopie dowodów zebranych w postępowaniu kontrolnym przeprowadzonym przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w L. w tożsamym zakresie, dotyczących 138 podmiotów przeprowadzających transakcje wnoszenia do spółek kapitałowych wkładu niepieniężnego w zamian za objęcie nowych akcji w podwyższonym kapitale zakładowym, i przeprowadzono wstępną analizę tych danych w celu wyłonienia transakcji podobnych ze względu na cechy podmiotów transakcji, cechy przedmiotu transakcji, warunki transakcji, czas i miejsce, w którym dokonano transakcji oraz przyjętą strategię, przy założeniu, że poszczególne emisje konkretnej serii akcji/udziałów uznano za jedną transakcję z udziałem wielu podmiotów (zastosowane były tożsame warunki dla wszystkich uczestników). Następnie wyeliminowano transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi oraz transakcje, w których przedmiotem aportu było przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, albo wyłącznie wkład pieniężny, a także takie, w których aport wnosił wyłącznie podmiot zagraniczny podlegający opodatkowaniu poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W konsekwencji dalszej analizie poddano 34 emisje spełniające wstępne kryteria porównywalności (tabela na str. 106-111 decyzji I instancji), tj.: - dokonane w spółkach kapitałowych, - przeprowadzone przed [...] r., - pokryte aportem niepieniężnym, - skierowane do podmiotów niezależnych, - w których podmiotem wnoszącym aport był podmiot podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym w Polsce.

W kolejnym etapie – jak wskazał organ - wyeliminowane zostały transakcji dotyczące objęcia akcji w 13 spółkach (14 emisji akcji) notowanych na GPW, gdyż, chociaż transakcje te dotyczą podmiotów niepowiązanych, to jednak są one wynikiem wielopłaszczyznowych umów inwestycyjnych, tj. obejmują swym zakresem etapy i zobowiązania poprzedzające wniesienie aportu i objęcie akcji w kapitale zakładowym, a wycenie podlegają w tych przypadkach aktywa wnoszone w formie aportu, jak również spółki, do których te aporty są wnoszone, aby zapewnić odpowiedni poziom parytetu wymiany aktywów, ponadto umowy dotyczą przejęcia całego pakietu (100 %) akcji spółek wnoszonych w ramach realizacji strategii gospodarczej polegającej na przejęciu podmiotów o identycznym profilu w celu koncentracji na rynku, a co do jednej spółki miała miejsce konwersja wierzytelności banków na akcje. Organ zauważył przy tym, że we wszystkich przypadkach, o których tu mowa, przy podwyższeniu kapitału zakładowego wystąpiła modelowa sytuacja zastosowania agio, skutkująca niezaburzeniem dotychczasowych proporcji udziałowych pomiędzy wspólnikami, co jest związane z faktem, że w odniesieniu do podmiotów notowanych na rynku papierów wartościowych znana jest ich wartość rynkowa na dzień zawarcia transakcji, która jest dominującym elementem przesądzającym o warunkach, na jakich zawierane są transakcje, tj. relacji wartości aportu do wartości nominalnej obejmowanych akcji. Transakcje te zapewniły zatem przystąpienie nowych akcjonariuszy na zasadach współmierności do dotychczasowych akcjonariuszy. Zdaniem organu, transakcje, o których tu mowa, należało wyeliminować z porównań, gdyż w przypadku podmiotów notowanych na GPW ich akcje poddane były rzeczywistej ocenie rynku, natomiast spółka O. nie jest notowana na GPW, zatem wartość jej akcji nie została zweryfikowana przez rynek, ponadto zaś jest podmiotem nowopowstałym, bez ugruntowanej pozycji rynkowej, nieposiadającym majątku.

Dalej organ wskazał, że w wyniku analizy pozostałych transakcji zawartych pomiędzy podmiotami niepowiązanymi, które nie były notowane na GPW, stwierdzono, że w przypadku pokrycia udziałów/akcji wkładem niepieniężnym w zdecydowanej większości transakcji, tj. 11 na 19, objęcie udziałów/akcji nastąpiło w wartości nominalnej równej wartości emisyjnej (rynkowej) (zestawienie na str. 150-153 i analiza na str. 159-188 decyzji I instancji).

Organ wyjaśnił, że w przypadku papierów wartościowych agio stanowi nadwyżkę kursu powyżej wartości nominalnej danego instrumentu. Wskazał przy tym, że z art. 154 § 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (w brzmieniu obowiązującym w grudniu 2016 r. - Dz U. z 2016 r. poz. 1578 ze zm.), zwanej dalej "k.s.h.", wynika, że udziały nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej, jeżeli zaś udział jest obejmowany po cenie wyższej od wartości nominalnej, nadwyżkę przeznacza się na kapitał zapasowy. Dodał, że modelowa sytuacja zastosowania agio to np. chęć niezaburzenia dotychczasowych proporcji udziałowych pomiędzy wspólnikami lub chęć uprzywilejowania udziałów lub akcji w zamian za agio. Wskazał, że dzięki zastosowaniu wyższej ceny emisyjnej dotychczasowi akcjonariusze unikają znacznego rozwodnienia się kapitału, jednocześnie pozyskiwany jest do spółki określony kapitał. Organ stwierdził też, że aby ustalić wyższą cenę emisyjną spółka powinna posiadać ugruntowaną pozycję rynkową, a jej wartość powinna być wyceniana powyżej wartości nominalnej wszystkich wyemitowanych akcji, oraz że cena emisyjna jest głównie odzwierciedleniem popytu na dany papier wartościowy, który dokumentuje prawo współwłasności do kapitału spółki akcyjnej, uprawniający do partycypacji w jej zyskach w formie tzw. dywidendy oraz do majątku spółki w razie jej likwidacji.

Organ wyraził pogląd, że parytet wartości nominalnej akcji do jej ceny emisyjnej, jaki ustalono w transakcjach zawartych pomiędzy niezależnymi podmiotami na rynku, stanowi istotną miarę warunków rynkowych. W sytuacji zaś, gdy pomiędzy podmiotami występują powiązania wpływające lub mogące wpływać na ustalenie warunków transakcji, tj. parytetu ceny emisyjnej do ceny nominalnej, szczególnie istotne jest – zdaniem organu - ustalenie, czy przedmiotowa transakcja obrazuje wartości obiektywne, mające odniesienie w powtarzających się prawidłowościach i relacjach na rynku, zgodnie z zasadami prawdopodobieństwa.

Uwzględniając powyższe i korzystając z kalkulatora statystyk opisowych (www.naukowiec.org) oraz programu LibreOffice Cale, z wykorzystaniem formuły kwartyle, po wprowadzeniu danych, tj. relacji ceny emisyjnej do ceny nominalnej oraz parytetów wartości nominalnej emisji do ceny emisyjnej stwierdzonych na rynku, ustalone zostały proporcje, w jakich wartości nominalne akcji pozostają w stosunku do ceny z poszczególnych emisji akcji w transakcjach pomiędzy podmiotami niepowiązanymi i nienotowanymi na GPW:

PARYTET % RELACJA

kwartyl Q1 18,27 1

kwartyl Q3 100 5,38

mediana 100 1

dominanta 100 1

średnia arytmetyczna 69,88 12,66

Zdaniem organu wynika z tego, że w większości przypadków podmioty niepowiązane zawierają na rynku transakcje wniesienia aportu niepieniężnego z zachowaniem parytetu 1/1, czyli wartość nominalna jest równa wartości emisyjnej akcji/udziałów, a na kapitał zakładowy alokowany jest 100 % wartości emisyjnej. Uzasadnia to wniosek, że w transakcjach mieszczących się w przedziale wartości rynkowych nie dochodzi do alokacji znaczących części wartości emisyjnej na agio, gdy w przypadku wniesienia przez podatnika aportu do O. parytet wyniósł 1,01 %.

W ocenie organu, w świetle powyższego uzasadnione jest stwierdzenie, że ustalony przedział wartości rynkowych (warunków rynkowych) dla parytetu stosowanego przez podmioty niepowiązane wskazuje, że transakcja wniesienia aportu do O. została przeprowadzona na warunkach odbiegających od rynkowych. Organ podniósł przy tym w szczególności, że przed wniesieniem wkładu niepieniężnego przez podatnika był on jedynym udziałowcem spółki O. i miał realny wpływ na jej funkcjonowanie, mimo że nie pełnił funkcji w jej zarządzie, a także że kapitał zakładowy tej spółki wynosił [...] euro ([...] udziałów x [...] euro) i była ona podmiotem nowym, który nie funkcjonował uprzednio na rynku i nie cieszył się renomą i doświadczeniem, zaś w związku z tym, że jej rok obrachunkowy kończył się [...] r., w dacie wniesienia aportu brak było informacji o przychodach i kosztach uzyskania przychodów.

Organ zaznaczył, że przy dokonywaniu dalszych analiz uwzględniono uwagi podatnika w zakresie podobieństwa przedmiotu wkładu, wartości przedmiotu wkładu, przyjęcia do ostatecznych wyliczeń mediany (zamiast średniej arytmetycznej), jako lepiej opisującej zgromadzone dane. W konsekwencji, po ponownej analizie zgromadzonych danych pod tym kątem (str. 159-188 decyzji I instancji), wyodrębniono 6 podmiotów, których dane posłużyły do ustalenia mediany wyników (dane podmiotów zawarto na str. 192 decyzji I instancji). Dla tej grupy podmiotów mediana wyniosła 9,56 %.

Ponadto, ze względu na krótki czas pomiędzy powstaniem spółki O. a wniesieniem aportu przez podatnika, dokonano analizy także pod kątem tego kryterium. Kryterium czasu istnienia spółki uznano za istotny o tyle, że w przypadku podmiotu krótko funkcjonującego na rynku występuje dodatkowo element ryzyka, że podmiot taki nie przyniesie oczekiwanego zysku. Jednak, ze względu na dostępny materiał porównawczy, w analizie tej nie było możliwe całkowite zachowanie podobieństwa przedmiotu wkładu. W oparciu o kryterium, o którym mowa, również wyodrębniono 6 podmiotów, których dane posłużyły do ustalenia mediany wyników (dane podmiotów zawarto na str. 193 decyzji I instancji). Dla tej grupy podmiotów mediana również wyniosła 9,56 %.

Organ podkreślił, że niezależnie od tego, czy zastosowano kryterium podobieństwa przedmiotu i wartości wkładu niepieniężnego, czy też krótkiego okresu działalności spółki przed wniesieniem do niej aportu, wyniki analizy porównywalności są zbieżne - w obu przypadkach mediana wyniosła 9,56 %. Organ dodał, że w wyniku opisanych wyżej działań ustalony przedział wartości rynkowych dla parytetu stosowanego przez podmioty niepowiązane pozwolił na wskazanie, że transakcja w wyniku której podatnik wniósł wkład niepieniężny do spółki O. , przeprowadzona została na warunkach odbiegających od warunków rynkowych, jakie ustaliłyby między sobą podmioty niezależne.

Mając powyższe na uwadze oraz stwierdzając, że w stanie sprawy zaistniały okoliczności określone w art. 25 ust. 1, 2, 3, 5a i 5b u.p.d.o.f., organ ocenił jako uzasadnione ustalenie dochodu podatnika w drodze oszacowania, bez uwzględnienia warunków wynikających z istniejących powiązań pomiędzy podmiotami biorącymi udział w transakcjach, przy zastosowaniu przepisów rozporządzenia, w tym jego § 3 ust. 1, 2, 2a, 3, § 4 ust. 1-3, § 12 ust. 1 i 2, metodą porównywalnej ceny niekontrolowanej.

Organ stwierdził, że przedmiotem aportu są akcje spółki notowanej na GPW, znana jest więc ich cena rynkowa ustalona na podstawie transakcji zawieranych na tym rynku w okresie poprzedzającym dokonanie przedmiotowej transakcji (wniesienie aportu). Przy tym, ponieważ wniesienie aportu wiąże się z przeniesieniem jego własności na rzecz podmiotu emitującego udziały, gdzie formą płatności nie są środki pieniężne, a wydanie odpowiedniej ilości udziałów, w przypadku aportu w postaci akcji notowanych na giełdzie, ustalając ich cenę należy oprzeć się na notowaniach giełdowych. Organ stwierdził, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że cena rynkowa wnoszonych akcji spółki I. S.A. wynosiła [...] zł.

Jednocześnie organ wskazał, że z analizy porównywalności wynika, że mediana z wyliczeń proporcji pomiędzy wartością nominalną udziałów/akcji obejmowanych w zamian za aport a wartością rynkową tego aportu wyniosła 9,56 %, zatem odniesienie tej wielkości do wartości rynkowej aportu podatnika uzasadnia ustalenie przychodów podatnika ze spornej transakcji na kwotę [...]zł.

Organ wyjaśnił, że do wyliczeniu prawidłowej wysokości postawy opodatkowania z tytułu spornej transakcji został uwzględniony przychód we wskazanej wyżej kwocie oraz całkowity koszt nabycia akcji I. S.A. w wysokości [...] zł.

W konsekwencji, uwzględniając także niezakwestionowane w toku postępowania przychody i koszty podatnika z tytułu innych transakcji, w decyzji wydanej w I instancji prawidłowo – zdaniem organu - przyjęto wysokości podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. w kwocie [...]zł i podatek w kwocie [...]zł.

W związku z zarzutami odwołania organ wyjaśnił, że w stanie prawnym obowiązującym w 2016 r. regulacją o charakterze podstawowym, stosowaną co do zasady w przypadku objęcia udziałów w zamian za wkład niepieniężny, jest art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., natomiast art. 25 i art. 25a u.p.d.o.f. należy zaliczyć do uregulowań szczególnych. Ostatnio wymienione przepisy mają zapobiegać zjawisku zaniżania bądź unikania obciążeń podatkowych, będących wynikiem zaistnienia transakcji, których warunki zostały ukształtowane przez podmioty powiązane w taki sposób, że odbiegają od warunków przeciętnie stosowanych w tego typu transakcjach, zawieranych przez podmioty od siebie niezależne. Kompetencja organów podatkowych do stosowania art. 25 u.p.d.o.f. dla potrzeb ustalenia przychodu została w sposób wyraźny wskazana przez ustawodawcę w treści tych przepisów. Zdaniem organu operacja objęcia udziałów (akcji) w zamian za wkład niepieniężny jest umową, która wypełnia znamiona "transakcji" w rozumieniu art. 25 i art. 25a u.p.d.o.f., a w niniejszej sprawie wykazane zostało istnienie wszystkich przesłanek oszacowania dochodu podatnika bez uwzględnienia warunków wynikających z wykazanych między nim a spółką O. powiązań, zatem zastosowanie art. 25 u.p.d.o.f. było obowiązkiem organu.

Organ podniósł, że ponieważ w chwili wnoszenia aportu podatnik był powiązany ze spółką O. , przeprowadzono analizę w zakresie cen transferowych i rynkowości transakcji zgodnie z wymogami rozporządzenia, która dowiodła, że wniesienie aportu o wartości [...] zł do nowopowstałego podmiotu, którego majątek stanowiły jedynie udziały o wartości [...] euro, i objęcie w zamian udziałów o wartości nominalnej stanowiącej 1,01 % wartości wnoszonego wkładu nie ma uzasadnienia ekonomicznego i zostało ustalone na warunkach odbiegających od warunków rynkowych, jakie ustaliłyby między sobą podmioty niezależne. Zasadne było zatem – w ocenie organu - stwierdzenie, że wykazane powiązania miały wpływ na kształtowanie warunków stosunku prawnego pomiędzy podmiotami, a podatnik, wykorzystując instytucję agio, doprowadził do wykazania straty z tej transakcji, co w dalszej kolejności wpłynęło na określenie wysokości jego zobowiązania podatkowego.

Zdaniem organu analiza obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wykazała, że wysokość parytetu wymiany odbiega od parytetu ustalanego na rynku w wyniku zawierania transakcji pomiędzy podmiotami niezależnymi, a jednocześnie w dokumentacji cen transferowych podatnik nie wskazał obiektywnych przyczyn uzasadniających taką sytuację.

Odnosząc się do uwag i zastrzeżeń formułowanych przez podatnika w zakresie określenia dochodu ze spornej transakcji z pominięciem art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., organ stwierdził, że zasadniczo ich przedmiotem nie były zagadnienia związane z cenami transferowymi, lecz unormowanie z art. 19 u.p.d.o.f., który nie był w sprawie zastosowany. Organ zauważył, że w sprawie mamy do czynienia z cenami transferowymi oraz dodał, że przeprowadzona analiza porównawcza dowiodła, że powiązania pomiędzy podatnikiem a podmiotem, do którego wniesiony został aport, miały wpływ na ustalenie warunków transakcji, które różniły się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty.

Zgadzając się z tezą zawartą w opiniach prawnych przedstawionych przez podatnika, że wartość nominalna udziału/akcji nie ma charakteru rynkowego, organ podkreślił jednak, że w niniejszej sprawie szacowaniu nie podlegała wartość nominalna udziałów objętych w zamian za aport, lecz – na podstawie art. 25 u.p.d.o.f. – dokonano analizy porównawczej warunków, jakie ustaliły między sobą niezależne podmioty, przeprowadzając transakcję, której przedmiotem jest podwyższenie kapitału zakładowego poprzez emisję udziałów i pokrycie go wkładem niepieniężnym (aportem), w konsekwencji ustalono proporcję podziału wnoszonego aportu na kapitał zakładowy (wartość nominalna) i na kapitał zapasowy (wartość agio), czyli parytet, jaki stosują na rynku podmioty niepowiązane. To zaś pozwoliło na stwierdzenie, że podatnik, korzystając z możliwości wniesienia aportu do spółki zależnej oraz dowolności w kształtowaniu wartości nominalnej objętych udziałów poza ich rzeczywistą wartością rynkową, na przedmiotowej transakcji wykreował stratę.

Organ dodał, że wprawdzie regulacje k.s.h. dopuszczają obejmowanie udziałów (akcji) po cenie wyższej od wartości nominalnej z przeznaczeniem nadwyżki na kapitał zapasowy, ale należy mieć również na uwadze wskazywaną w orzecznictwie granicę dowolności przekazywania aportu o znacznej wartości, którą jest rażąca jej niewspółmierność w stosunku do nabywanych udziałów (akcji), porównywalna z wyzyskiem (wyrok SN z 9.09.2010 r., sygn. akt I CSK 69/10). Organ ocenił, że w rozpatrywanej sprawie objęcie w zamian za aport udziałów o wartości nominalnej stanowiącej 1,01% wartości aportu przekracza tę granicę.

Ponownie podnosząc, że przepis art. 25 u.p.d.o.f. jest przepisem szczególnym i stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., organ wskazał, że ten ostatni przepis nie mógł być w sprawie zastosowany, gdyż zaistniały okoliczności wskazane w art. 25 i art. 25a u.p.d.o.f., które stanowią lex specialis w stosunku do tego przepisu. Poza sporem pozostaje bowiem fakt istnienia powiązań pomiędzy podatnikiem a spółką O. , zaś w toku kontroli celno-skarbowej przeprowadzono czynności pozwalające na stwierdzenie, że w wyniku tych powiązań zostały ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, i w wyniku tego podatnik wykazał dochody niższe od tych, jakich należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały (wykreował stratę na tej transakcji). Zdaniem organu przeprowadzona w sprawie analiza uzasadniała przyjęcie, że ustalenie w umowie aportowej przeniesienia wkładu niepieniężnego o wartości [...] zł w zamian za udziały nowopowstałej spółki zagranicznej, których wartość nominalną podatnik ustaliła w wysokości [...] zł (parytet 1,01 %), było spowodowane wyłącznie faktem wystąpienia powiązań kapitałowych. W tej sytuacji organ kontroli celno-skarbowej był zobligowany do określenia dochodu podatnika oraz należnego podatku bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań. Organ stwierdził, że oszacowania dochodu dokonano nie tylko z uwagi na wysokie agio związane z transakcją, ale wobec spełnieniu wszystkich warunków zawartych w art. 25 u.p.d.o.f.

Organ zauważył, że z przeprowadzonej analizy porównywalności wynika, że podmioty niepowiązane, zawierając na rynku transakcje, nie zawsze stosują jednolite warunki - występują przypadki emisji akcji ze znaczącą różnicą wartości nominalnej w stosunku do ceny emisyjnej (ze znaczącym agio), jednak – jak ustalono – przypadki, w których występowało agio, odbiegają znacznie od sytuacji, jaka była przedmiotem prowadzonego postępowania. Organ podkreślił, że w przedłożonej przez podatnika dokumentacji cen transferowych nie wskazano argumentów uzasadniających objęcie udziałów w O. o wartości nominalnej poniżej wartości rynkowej aportu, a okoliczności związane z utworzeniem i funkcjonowaniem O. (nowopowstały podmiot, którego majątek stanowiły jedynie udziały o wartości [...] euro), wskazują, że nie istnieją przesłanki uzasadniające niższą wartość nominalną akcji wydanych w zamian za aport od wartości rynkowej wnoszonego pakietu akcji, poza uzgodnieniami wynikającymi z podjętej uchwały wspólnika. Organ podniósł, że na rynku występują sytuacje, w których osoby fizyczne przystępują do spółek, w których wartość kapitału zakładowego mierzona nominalną wartością udziałów/akcji jest niższa od wartości wniesionych wkładów i wówczas wartość obejmowanych udziałów/akcji co do zasady odzwierciedla dotychczasowy parytet pomiędzy wartością nominalną udziałów/akcji oraz wartością wkładów dotychczasowych wspólników, w przeciwnym bowiem razie, tj. gdyby wartość całego wniesionego przez te osoby wkładu odniesiona została na kapitał zakładowy, doszłoby do pokrzywdzenia pozostałych wspólników, gdyż ich udział w kapitale zakładowym zostałby pomniejszony nieproporcjonalnie w stosunku do wniesionego wcześniej majątku. Ustalenie wyższej ceny emisyjnej wymaga jednak – zdaniem organu - ugruntowanej pozycji rynkowej spółki, a jej wartość powinna być wyceniana powyżej wartości nominalnej wszystkich wyemitowanych akcji, co nie miało miejsca w stanie niniejszej spray, gdyż podatnik jest jedynym udziałowcem spółki O. , a spółka ta w momencie wniesienia tego aportu była nowopowstałym podmiotem, bez ugruntowanej pozycji.

Podzielając ocenę dokonaną w decyzji I instancji, że w dokumentacji cen transferowych podatnik wskazał na motywy i korzyści będące przesłanką dokonanej transakcji, nie zaś na obiektywne przyczyny uzasadniające objęcie udziałów o wartości nominalnej odbiegającej od wartości rynkowej aportu, organ zauważył, że w dokumentacji tej w głównej mierze skupiono się na aspekcie sukcesyjnym, jednakże nie wyjaśniono, w jaki sposób wniesienie pakietu akcji I. S.A. o znacznej wartości jako aport do spółki prawa holenderskiego miałoby uregulować kwestie sukcesyjne, bądź zniwelować ewentualne spory na tym tle. Organ stwierdził, że efektywna sukcesja biznesu nie jest uzależniona od tego, czy aktywa w postaci akcji osoba fizyczna posiada jako podmiot krajowy czy zagraniczny. Za sprzeczny z ogólnymi zasadami rynkowymi organ uznał także argument, że przedmiotowa transakcja została przeprowadzona ze względu na kumulację kapitału i zapobieganie niekontrolowanej wyprzedaży akcji I. S.A. na giełdzie, a tym samym ochronę przed spadkiem ich wartości, ponieważ to od decyzji inwestora zależy czy będzie chciał sprzedać akcje czy też nie, przeniesienie papierów wartościowych z jednego rachunku na drugi nie jest zabezpieczeniem przed ich ewentualną wyprzedażą, a także podatnik nie wskazał w dokumentacji, w jaki sposób samo przeniesienie do spółki prawa holenderskiego akcji spółki I. S.A. miałoby zapobiec niekontrolowanej wyprzedaży tych akcji, czy ochronić przed spadkiem ich wartości.

W ocenie organu, z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego za racjonalne nie można byłoby uznać takich działań podmiotów działających w warunkach rynkowych, w wyniku których majątek o wartości przekraczającej miliard złotych podmioty te wniosłyby jako aport do nowopowstałego podmiotu, którego majątek przed dokonaniem wniesienia aportu stanowiły jedynie aktywa obrotowe w postaci środków pieniężnych w wysokości [...] euro, a w zamian objęły udziały w wartości nominalnej stanowiącej 1,01 % wartości wnoszonego wkładu. Zdaniem organu faktycznym celem spornej transakcji było przerzucenie majątku podatnika na zagraniczny podmiot zależny i wykorzystanie do tego instytucji agio celem zmniejszenia podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Według organu ocenę tę potwierdza fakt, że w 2016 r. podatnik sprzedał [...] akcji I. S.A., uzyskując z tego tytułu przychód w kwocie [...]zł, przy kosztach w wysokości [...] zł, natomiast dokonując spornej transakcji przeniesienia [...] akcji do spółki O. wygenerował stratę w kwocie (-) [...] zł, czego nie uzasadnia zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane prawo podatnika do utworzenia zagranicznej spółki kapitałowej i przeniesienia do niej swoich aktywów, ocenie podlegały wyłącznie skutki podatkowe transakcji wniesienia aportu z uwzględnieniem art. 25 u.p.d.o.f.

W związku z negowaniem przez stronę możliwość oszacowania parytetu rozdysponowania wartości wkładu niepieniężnego na kapitał zapasowy i zakładowy oraz kwestionowaniem zastosowania metody porównywalnej ceny niekontrolowanej do ustalenia proporcji podziału wnoszonego aportu na kapitał zakładowy (wartość nominalna udziałów) i na kapitał zapasowy (wartość agio) z tego powodu, że parytet podziału wartości wkładu niepieniężnego na kapitał zakładowy oraz zapasowy nie jest ceną, organ podniósł, że ceny transferowe są cenami stosowanymi we wszelkich transakcjach realizowanych przez podmioty, pomiędzy którymi występują powiązania kapitałowe, rodzinne lub osobowe. Przy tym, zgodnie z regułami znaczeniowymi języka polskiego określenie transakcja rozumiana jest jako zawarcie umowy, zwłaszcza handlowej dotyczącej kupna lub sprzedaży; układ, porozumienie jako wynik rokowań, operacja handlowa albo bankowa typu kupno-sprzedaż, ale na większą skalę, także porozumienie, układ w jakiejś sprawie, który jest wynikiem rokowań, przetargów i ustępstw. Ponadto w literaturze spotkać się można także z pojęciem "mechanizm ceny transferowej" jako określeniem mechanizmów opartych na wykorzystywaniu zależności między podmiotami w celu wpływania na wielkość podatku płaconego w państwach, w których są rezydentami. Zatem – zdaniem organu - pojęcie ceny transferowej można odnieść ściśle do wartości transakcji ustalonej między powiązanymi podmiotami, a także do pewnego mechanizmu działania, który przez wykorzystanie zależności między podmiotami prowadzi do zmniejszenia obciążeń finansowych wynikających z konieczności odprowadzenia podatku.

Organ wskazał także, że stosownie do uregulowań § 3 ust. 3 i § 4 rozporządzenia szacowanie, o którym mowa w ust. 1, obejmuje w szczególności wszelkiego rodzaju transakcje, w wyniku których dochodzi do przeniesienia własności lub przekazania do używania dóbr materialnych i niematerialnych oraz udzielania pożyczek (kredytów) i świadczenia usług oraz realizacji wspólnych przedsięwzięć, o których mowa w § 23, natomiast organy podatkowe ustalają wartość rynkową przedmiotu transakcji. Organ zwrócił uwagę, że w stanie niniejszej sprawy przedmiotem transakcji jest przeniesienie własności akcji w ramach podwyższenia kapitału zakładowego w nowoutworzonej spółce poprzez emisję udziałów i pokrycie go wkładem niepieniężnym, a - jak wskazano wyżej - parytet wartości nominalnej akcji do jej ceny emisyjnej, jaki ustalono w transakcjach zawartych pomiędzy niezależnymi podmiotami na rynku, stanowi istotną miarę warunków rynkowych. Organ nie zgodził się przy tym ze stanowiskiem podatnika, że do warunków transakcji mogących mieć wpływ na wartość rynkową przedmiotów porównywanych transakcji nie można zaliczyć parytetu alokacji wartości wkładu na kapitały zakładowy i zapasowy, gdyż – w ocenie organu - zebrany materiał dowodowy pozwala porównać warunki transakcji wniesienia wkładu niepieniężnego (aportu) w zamian za objęte udziały w powiązanej spółce oraz stosowanych na rynku. Na podstawie przeprowadzonej analizy, stosując zasady zawarte w rozporządzeniu, właściwie – zdaniem organu - ustalono proporcję podziału wnoszonego aportu na kapitał zakładowy (wartość nominalna udziałów) i na kapitał zapasowy (wartość agio), czyli określono tzw. parytet, jaki stosują na rynku podmioty niepowiązane. Zestawienie cen emisyjnych udziałów/akcji z ich wartościami nominalnymi, jako wartościami stanowiącymi wspólny punkt odniesienia, umożliwia uzyskanie wyników, które mogą być następnie porównywane.

Organ stwierdził, że w sprawie została dokonana szczegółowa analiza okoliczności mających wpływ na ustalenie relacji pomiędzy cena emisyjna a ceną nominalna, stosownie do § 6 ust. 2 rozporządzenia, jak wniesienie aportu do podmiotu nowopowstałego (pozycja rynkowa), wielkość kapitału własnego podmiotu, do którego wniesiono aport, aktywa tego podmiotu. Ustalono, że w praktyce w przypadku wnoszenia aportu przez podmioty niepowiązane w zamian za udziały/akcje, po pierwsze dokonywana była wycena przedmiotu wkładu niepieniężnego, a po drugie dokonywano sprawdzenia ekonomicznej kondycji firmy, do której wnoszono aport w zamian za udziały, a także że podmioty niepowiązane, zawierając na rynku transakcje, nie zawsze stosują jednolite warunki realizowanych transakcji, jednak powstanie agio w podmiotach, w których ono wystąpiło, było uzasadnione, warunki transakcji uwzględniały bowiem notowania rynkowe spółek (spółki giełdowe) bądź dane wynikające z wielopłaszczyznowych analiz (spółki nie notowane na giełdzie), określających wartość podmiotu dokonującego emisji oraz wartość podmiotu, będącego przedmiotem aportu. Natomiast wniesienie przez podatnika aportu o wartości [...] zł do nowopowstałej spółki, której aktywność pod koniec 2016 r. polegała jedynie na podjęciu decyzji przez jedynego wspólnika o podwyższeniu kapitału zakładowego, w zamian za objęcie udziałów w wartości nominalnej stanowiącej 1,01 % wartości wnoszonego wkładu nie ma – zdaniem organu - uzasadnionej przyczyny.

Organ wyjaśnił, że podstawę opodatkowania ustalono przy zastosowaniu metody porównywalnej ceny niekontrolowanej, co jest zgodne z art. 25 u.p.d.o.f. i § 12 ust. 3 rozporządzenia. Przeprowadzona w związku z tym analiza porównywania warunków zawierania transakcji składała się z kilku etapów:

1. ogólnej analizy informacji dotyczących podatnika i jego otoczenia gospodarczego,

2. analizy warunków ustalonych lub narzuconych pomiędzy podmiotami powiązanymi, w szczególności na podstawie wykonywanych przez nie funkcji, angażowanych aktywów i ponoszonego ryzyka, w wyniku której zidentyfikowano czynniki ekonomiczne istotne w badanych okolicznościach sprawy,

3. analizy, czy istnieje możliwość porównania warunków ustalonych pomiędzy podmiotami powiązanymi z warunkami stosowanymi w transakcjach realizowanych przez podmioty niezależne,

4. identyfikacji i weryfikacji porównywalnych warunków ustalanych przez podmioty niezależne,

5. wyboru metody najbardziej właściwej w danych okolicznościach,

6. identyfikacji danych porównawczych dla wybranej metody na podstawie czynników ekonomicznie istotnych oraz określenia konieczności dokonania poprawek eliminujących istotne efekty różnic,

7. analizy uzyskanych danych porównawczych.

Zastosowane metody statystyczne pozwoliły na wyznaczenie rynkowego przedziału stosowanych parytetów ceny nominalnej do ceny emisyjnej w transakcjach zawartych pomiędzy podmiotami niepowiązanymi nienotowanymi na GPW, przy czym z otrzymanych wyników wynika, że odmienność wnoszonych wkładów niepieniężnych nie wpłynęła na poziom ustalonego parytetu.

Przy wzięciu pod uwagę kryterium krótkiego okresu pomiędzy powstaniem podmiotów, do których wniesiono aport, a podjętą uchwałą o podwyższeniu kapitału zakładowego, przeprowadzona analiza kondycji ekonomiczno-finansowej tych podmiotów oraz O. , wykazała, że porównywalne wyniki ekonomiczne ze spółką holenderską osiągnęło sześć podmiotów, zatem podmioty te mogły być w odniesieniu do transakcji wniesienia aportu przez podatnika najbardziej porównywalne. Zatem – w ocenie organu - dokonany wybór podmiotów ma walor rzeczowości i nie można przypisać mu cech dowolności. W związku z tym organ nie podzielił poglądu podatnika, jakoby oszacowanie zobowiązania podatkowego, jako konsekwencji "wymaganego parytetu" podziału kapitału na zakładowy i zapasowy, miało cechy nieprzewidywalności i arbitralności ingerencji. Zdaniem organu, przyjęta metoda porównywalnej ceny niekontrolowanej była prawidłowa, gdyż spełniała wszelkie warunki jej zastosowania wynikające z rozporządzenia oraz jest uzasadniona okolicznościami sprawy i zmierza do ustalenia ceny w transakcji na poziomie najbardziej zbliżonym do wartości rynkowej przedmiotu transakcji, co umożliwiło dokładniejsze określenie dochodów podatnika.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia norm konstytucyjnych organ wyraził pogląd, że przyjęta w sprawie wykładnia zastosowanych przepisów w żaden sposób nie narusza przepisów Konstytucji. Organ podkreślił przy tym, że art. 217 Konstytucji stanowi nie tylko gwarancję praw podatnika, ale także, w związku z art. 84 Konstytucji, wyraża zasadę władztwa podatkowego, zgodnie z którą państwo (poprzez decyzje ustawodawcze) ma prawo obciążać podatkiem podmioty znajdujące się w zasięgu jego władzy w celu sfinansowania zadań publicznych. Zdaniem organu, wbrew zarzutom odwołania, przedmiot opodatkowania w decyzji I instancji nie wynika z wykładni organu, lecz został uregulowany w ustawie, a organ zastosował obowiązujące w 2016 r. przepisy prawa - art. 25 i art. 25a u.p.d.o.f. oraz § 3, § 4, § 6 i § 12-18 rozporządzenia, które regulują podmiot, przedmiot i warunki opodatkowania, co czyni zadość zasadom zawartym w art. 2 i art. 217 Konstytucji oraz przesądza o braku uzasadnienia dla zarzutu naruszenia przepisów chroniących prawo własności.

Organ za nieuzasadnione uznał także zarzuty o braku możliwości zastosowania przepisu art. 25 u.p.d.o.f. z uwagi na przepisy k.s.h., które regulują specyficzny stosunek prawny pomiędzy udziałowcami i spółką. Wskazał w tym względzie, że w sprawie nie podważano uprawnień wynikających z uregulowań k.s.h. dotyczących możliwości objęcia udziałów/akcji po cenie wyższej niż ich wartość nominalna, a jedynie badano przesłanki dokonanej przez podatnika transakcji oraz skutki jej podatkowe. Organ dodał, że gdyby za zasadną uznać argumentację podatnika, że przepisy prawa handlowego wyłączają możliwość zastosowania art. 25 u.p.d.o.f. oraz że nie da się, stosując przepisy o cenach transferowych, ustalić odpowiedniej alokacji wartości aportu na kapitały zakładowy i zapasowy, to przepisy prawa podatkowego regulujące ceny transferowe byłyby niemożliwe do zastosowania w transakcjach przeniesienia majątku podatników w wykonaniu objęcia udziałów w zamian za aport i alokacji agio na kapitał zapasowy podmiotu powiązanego, co naruszałoby jedno z podstawowych założeń prawidłowej wykładni przepisów - racjonalność ustawodawcy.

Jako nietrafne ocenił także organ zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania podatkowego - art. 120, art. 121 § 1 o.p. (przez wydanie decyzji sprzecznej z treścią przepisu prawa materialnego) oraz art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. (przez naruszenie zasad przeprowadzenia postępowania dowodowego). Zdaniem organu w toku postępowania podatkowego podjęto wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, czym zrealizowano zasadę prawdy obiektywnej, ustalenie, że czynność wniesienia aportu do powiązanej spółki holenderskiej dokonana [...] r. umożliwiła podatnikowi zmniejszenie podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych poprzedziło zakrojone na szeroką skalę postępowanie dowodowe (w tym obszerna analiza porównawcza), zebrany materiał dowodowy rozpatrzono w sposób wyczerpujący, dokonano też prawidłowej, logicznej i wszechstronnej oceny zabranego materiału dowodowego, przy czym rozpatrzono nie tylko poszczególne dowody, ale także ich wzajemne powiązania, zaś ocena zebranego materiału dowodowego oraz jego skutki znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej w I instancji decyzji. Uzasadniając argumentację rozstrzygnięcia podjętego w decyzji wydanej w I instancji organ w szczególności ocenił wskazane w dokumentacji cen transferowych motywy i korzyści będące przesłanką dokonanej transakcji, i stwierdził, że nie zawierają one obiektywnych przyczyn uzasadniających objęcie udziałów w spółce O. o wartości nominalnej odbiegającej od wartości rynkowej aportu.

Organ podkreślił także, że transakcje do przeprowadzonych w sprawie analiz wytypowano na podstawie ogólnie dostępnych danych umieszczonych w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, przy czym wszystkie dane dotyczące każdej transakcji, obejmujące m.in. rodzaj i wartość aportu, wysokość podwyższenia kapitału zakładowego, rodzaj powiązań pomiędzy wnoszącymi a otrzymującymi aport, wynikają ze zgromadzonego materiału dowodowego. Obszernie przedstawiono dane zarówno dotyczące transakcji spełniających, jak i niespełniających kryteria porównywalności (ze wskazaniem, jakie kryteria porównywalności nie są spełnione), a sposób, w jaki przeprowadzono analizę porównawczą, które transakcje uwzględniono, jakie elementy wzięto pod uwagę, w jaki sposób ustalono relacje wartości wnoszonych aportów do wartości obejmowanych udziałów/akcji wyczerpująco uzasadniono w decyzji I instancji. Organ dodał, że - jak wynika z akt sprawy - podczas analizy porównywalności organ korzysta! z publicznych baz danych, tj. z publikowanych w Monitorach Polskich B i bazie KRS sprawozdań finansowych spółek, znajdującej się na stronie www.lex.pl prowadzonej przez Wolters Kluwer Polska Spółka z o.o. (baza LEX Informator Prawno-Gospodarczy), a w toku postępowania podatkowego organ poszukiwał dodatkowych podmiotów, korzystając z danych znajdujących się w KRS. Także dane dotyczące powiązań kapitałowych lub osobowych, o które zwrócił się organ do podmiotów podczas analizy porównawczej, są – według organu - dostępne publicznie (baza KRS). Zgodnie z wymogami prawa, w tym przepisów rozporządzenia, podatnikowi zapewniono możliwość czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w szczególności przedstawienia dokumentów, notatek oraz innych danych, na podstawie których dokonywana była kalkulacja ceny, podatnik miał możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym, sporządzał fotokopie i otrzymał zgrane na płytę DVD skany dokumentów w formacie pdf, mógł również przedstawić podmioty, które stanowiłyby bazę porównawczą. Organ zaznaczył, że przy wydaniu decyzji I instancji uwzględniono większość uwag zgłoszonych przez podatnika - przyjęto uwagę dotyczącą podobieństwa przedmiotu wkładu, uwzględniono aspekty mające wpływ na zastosowany parytet, takie jak wartość przedmiotu wkładu, przyjęcie do ostatecznych wyliczeń mediany.

W odniesieniu do wskazywanych w odwołaniu zapisów Wytycznych Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), organ stwierdził, że Wytyczne te nie są częścią polskiego systemu prawnego, jednak przyjmuje się. iż stanowią one powszechne źródło wykładni przepisów z zakresu cen transferowych, a także że na tych Wytycznych opiera się m.in. lista dostępnych metod szacowania dochodu określona w rozporządzeniu, którego przepisy zostały zastosowane. W tej sytuacji – zdaniem organu – brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących uchybienia Wytycznym OECD.

Jako niezasadny organ ocenił też zarzut, że w decyzji I instancji nie odniesiono się szczegółowo do przedstawionych przez podatnika opinii prawnych. Organ wskazał, że w odpowiedzi na pismo podatnika z [...] r., którego treść opierała się na przedmiotowych ekspertyzach, organ przedstawił szczegółowo swoje stanowisko w wydanej decyzji, zaś fakt, że organ nie podzielił wniosków wyprowadzonych przez podatnika z tych opinii prawnych, nie czyni oceny organu podatkowego wadliwą i nie wskazuje na prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych.

W związku z zarzutami podatnika dotyczącymi nieuzupełnienia materiału dowodowego o:

- ekspertyzę lub opinię biegłego z zakresu prawa holenderskiego odnoszącą się m.in. do tego, czy zawiera ono jakiekolwiek ograniczenia w zakresie przekazywania aportu na kapitał zapasowy oraz czy określa wymogi co do przekazywania określonej części aportu na kapitał zakładowy, zwłaszcza że w sprawie pojawiają się zdarzenia mające bezpośrednie przełożenie na regulacje prawa holenderskiego, bez analizy których materiał dowodowy jest niekompletny,

- zeznania świadków czy wyjaśnienia osób mających wiedzę biznesową pozwalającą ocenić zasadność dokonanej przez podatnika czynności gospodarczej,

- analizy porównywalności oparte o dane, do których podatnik miał/mógłby mieć dostęp;

- opinię profesorów lub biegłych z zakresu prawa podatkowego na okoliczność oceny/konfrontacji tez zawartych w ekspertyzie podatkowo-prawnej z [...] r. sporządzonej przez profesorów B.. B., K.. L.-S. i W.. M., przez innych ekspertów z tego obszaru,

oraz poglądem podatnika, że organ odwoławczy stworzył pozory postępowania odwoławczego, organ podniósł, że w odwołaniu nie złożono żadnych wniosków dowodowych, zawarto zaś tezy i wnioski będące polemiką w sprawie wykładni przepisów, a zarzuty sformułowane w piśmie z [...] r. stanowią powielenie zarzutów zawartych w odwołaniu. Ponadto organ wskazał, że zadaniem organu rozpatrującego sprawę w postępowaniu odwoławczym jest wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, ustalenie jaka norma prawna stanowi podstawę prawną rozstrzygnięcia danej sprawy i jaka jest jej treść, dokonanie subsumcji udowodnionego stanu prawnego pod tą normę, a następnie ustalenie konsekwencji prawnych, jakie norma prawna wiąże z udowodnionym stanem faktycznym, przez co organ odwoławczy wyrabia sobie pogląd co do rozstrzygnięcia jakie powinno zapaść w danej sprawie, następnie zaś organ ten porównuje rozstrzygnięcia, które by wydał, z decyzją, jaka zapadła w I instancji. Organ stwierdził, że przeprowadził w sprawie postępowanie merytoryczne, ocenił obszerny materiał dowodowy oraz przeanalizował wszystkie argumenty zawarte w odwołaniu. W szczególności organ w postępowaniu odwoławczym zapoznał się z charakterystyką podmiotów, źródłami, z których pozyskano informacje, wnikliwie i szczegółowo ocenił motywy i okoliczności przyjęcia, że właśnie transakcje przeprowadzone przez te podmioty są najbardziej porównywalne z transakcją sporną w sprawie, uznał, że materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie oszacowania dochodów podatnika na podstawie art. 25 u.p.d.o.f. Organ ponownie stwierdził, że analizę porównywalności oparto o dane, do których podatnik miał dostęp, organ I instancji korzystał bowiem z publicznych baz danych, a podatnikowi udostępniono zebrany materiał dowodowy, zatem mógł się on do tego materiału odnieść, jak i wskazać podmioty, które stanowiłyby bazę porównawczą do przeprowadzonej przez organ analizy. Żądanie przeprowadzenia ekspertyzy lub opinii biegłego z zakresu prawa holenderskiego, jak i dowodu z zeznań świadków mających wiedzę biznesową, co miałoby – w ocenie podatnika - umożliwić ocenę zasadność dokonanej przez podatnika czynności gospodarczej, nie mogło być – zdaniem organu – uwzględnione, gdyż okoliczności te są bez znaczenia w rozpatrywanej sprawie, a analiza dokumentacji cen transferowych pozwoliła ocenić motywy będące przesłanką dokonanej transakcji, czego wynikiem było stwierdzenie, że podatnik nie wskazał obiektywnych przyczyn uzasadniających objęcie udziałów w spółce O. o wartości nominalnej odbiegającej od wartości rynkowej aportu. Organ wyjaśnił przy tym ponownie, że nie kwestionuje prawa podatnika do utworzenia zagranicznej spółki kapitałowej i przeniesienia do niej swoich aktywów, a także że nie twierdzi, że występują w przepisach prawa polskiego lub holenderskiego ograniczenia w zakresie przekazywania aportu na kapitał zakładowy, ponownie wskazał także, że w sprawie dokonywano wyłącznie oceny skutki podatkowe transakcji wniesienia aportu do tego podmiotu, odnosząc się do art. 25 u.p.d.o.f. Organ stwierdził ponadto, że do tez i opinii zawartych w przedstawionych przez podatnika ekspertyzach odniósł się już w uzasadnieniu decyzji, oraz dodał, że wykładnia przepisów prawa nie wymaga wiedzy specjalistycznej, nie miało więc uzasadnienia wystąpienie o opinię profesorów lub biegłych z zakresu prawa podatkowego.

K. O. wniósł skargę na opisaną wyżej decyzję, zarzucając, podobnie jak w odwołaniu, naruszenie przez organ podatkowy:

1) art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. przez jego niezastosowanie w związku z przyjęciem, że w sprawie istnieje potrzeba odwołania się do reguły kolizyjnej "lex specialis derogat legii generali", w efekcie czego art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. uznano za przepis szczególny względem art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.,

2) art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie, mimo spełnienia przesłanek zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., znajdują zastosowanie regulacje o cenach transferowych,

3) art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że dopuszczalne jest określenie "rynkowości" parytetu rozdysponowania wartości wkładu niepieniężnego do spółki kapitałowej na kapitały zapasowy i zakładowy, a w konsekwencji szacowanie dochodu uzyskanego w wyniku objęcia udziałów w zamian za wkład niepieniężny,

4) art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f. i § 12 rozporządzenia w związku z art. 25 ust. 8 u.p.d.o.f. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na oszacowaniu dochodu skarżącego metodą porównywalnej ceny niekontrolowanej, mimo braku możliwości zastosowanie tej metody, w szczególności w związku z tym, że parytet podziału wartości wkładu niepieniężnego na kapitały zakładowy i zapasowy nie jest ceną,

5) art. 2, art. 7, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 64 oraz art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez arbitralne określenie wysokości zobowiązania podatkowego, a tym samym niedopuszczalną ingerencję w prawo własności oraz bezpodstawne zakwestionowanie dokonanego przez skarżącego zadysponowania majątkiem prywatnym (przedmiotem wkładu) i narzucenia skarżącemu, w jakiej części wkład niepieniężny powinien być przeznaczony na kapitał zakładowy, a w jakiej na zapasowy,

6) art. 122, art. 187 § 1, art. 191 o.p. w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f. w związku z art. 94 ust. 2 ustawy o KAS przez naruszenie zasad przeprowadzenia postępowania dowodowego, w szczególności dokonanie analizy porównywalności za pomocą danych, do których skarżący nie miał dostępu, a także całkowite zbagatelizowanie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym m.in. tez sformułowanych w załączonych przez skarżącego opiniach profesorów prawa,

7) art. 120 oraz art. 121 § 1 o.p. przez wydanie decyzji będącej w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i umorzenie postępowania podatkowego, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził na wstępie, że kwestią sporną w sprawie jest, czy na gruncie przepisów u.p.d.o.f. dopuszczalne jest odrzucenie jako przychodu wartości nominalnej udziałów w spółce kapitałowej objętych przez skarżącego w zamian za wkład niepieniężny i przyjęcia w to miejsce, dla celów wymiaru podatku, innej wartości, zatem spór w istocie ma charakter prawny i prowadzony jest na tle niekontrowersyjnego stanu faktycznego. Skarżący wskazał, że art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. określał zasadę, że przychodem jest wartość nominalna objętych akcji czy udziałów, odrywając się od wartości wkładu niepieniężnego, okoliczności i motywów jego wniesienia, a także alokacji wartości wkładu między kapitał zakładowy a kapitał zapasowy, zaś w zestawieniu z innymi przepisami, w tym w szczególności art. 22 ust. 1f u.p.d.o.f., cel tej regulacji był jasny - odroczyć moment opodatkowania części dochodu do chwili zbycia akcji/udziałów objętych w zamian za aport. Skarżący zwrócił przy tym uwagę, że dochód wykazany na zbyciu składnika majątkowego w formie wniesienie go jako wkładu niepieniężnego ma w istocie charakter rachunkowy, brak jest bowiem realnego przysporzenia, gdyż skutkiem aportu u podatnika jest tylko zmiana posiadanych przezeń składników majątkowych, natomiast faktyczna jego realizacja nastąpi w chwili definitywnego zbycia objętych udziałów/akcji. Skarżący podniósł także, że od [...] r. art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. otrzymał nowe brzmienie, a zmiana ta miała charakter systemowy, na co wskazuje chociażby uzasadnienie ustawy zmieniającej, gdzie zmiany w zakresie opodatkowania dochodu uzyskanego z tytułu wniesienia aportu jako jedyne nie były opisywane jako doprecyzowanie przepisów, a wręcz zaprezentowano je jako określenie zasady ustalania przychodu. Skarżący zauważył przy tym, że zmieniając zasady opodatkowania, ustawodawca nie zdecydował się na wprowadzenie mechanizmu szacowania wartości objętych udziałów (nominalnej, rynkowej, etc.), lecz odniósł się do szacowania wartości wkładu.

Następnie skarżący zauważył, że próby zastąpienia wartości, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., inną wartością, z odwołaniem się do regulacji zawartej w art. 19 u.p.d.o.f., zostały negatywnie ocenione w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w wyroku składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 20 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1772/13, w którym wyjaśniono, że wartość nominalna udziałów (akcji) nie podlega mechanizmom rynkowym. W wyroku tym NSA wyraził pogląd, że organy podatkowe nie były uprawnione do określenia przychodu podatnika wnoszącego aport z tytułu obejmowanych udziałów (akcji) w innej wysokości niż ich wartość nominalna, zaś odesłanie do instytucji zawartej w art. 19 ust. 1 u.p.d.o.f. umożliwiało organom podatkowym badanie wyłącznie poziomu zadeklarowanej wartości wkładu niepieniężnego, co w określonych sytuacjach mogło mieć znaczenie podatkowe (aczkolwiek nie w stosunku do wysokości przychodu). Skarżący zauważył, że skutkiem tego wyroku było powstanie jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych akceptującej, że art. 17 ust. 2 u.p.d.o.f. w związku z art. 19 ust. 1 u.p.d.o.f. nie stanowi podstawy odrzucenia wartości nominalnej udziałów/akcji objętych w zamian za wkład niepieniężny jako przychodu podatnika i zastąpienia jej inną wartością, odzwierciedlają ogólną zasadę opodatkowania dochodu rzeczywistego.

Jako błędne skarżący ocenił także zastosowanie przez organ celno-skarbowy w niniejszej sprawie norm wynikających z art. 25 u.p.d.o.f. oraz przepisów wykonawczych. Stwierdził, że błąd pierwotny wynika z nieprzystającego do sytuacji przyjęcia reguły kolizyjnej i zastosowania w sytuacji skarżącego przepisu wbrew woli ustawodawcy, z naruszeniem zasady lex specialis derogat legi generali, w związku z czym przesłanki zawarte w tym przepisie, których zaistnienie jest konieczne dla zaktywizowania uprawnienia organu do szacowania dochodu, są całkowicie nieadekwatne do szczególnej czynności, jaką jest wniesienie aportu. W konsekwencji użycie przez organ mechanizmów i metod szacowania dochodu podmiotów powiązanych w stosunku do wspólnika wnoszącego aport prowadzi – według skarżącego - do uzyskania abstrakcyjnych rezultatów, niemających uzasadnienia nie tylko w ustawie, ale także w realnym życiu gospodarczym. Skarżący zwrócił uwagę, że w kwestii problematyki wzajemnych relacji art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. oraz art. 25 u.p.d.o.f. w toku postępowania podnosił, że analiza organu co do zakresu zastosowania tych przepisów obarczona jest błędami logicznymi i niezrozumieniem reguł kolizyjnych, gdyż reguła lex specialis derogat legi generali wymagała wykazania, że zakres unormowania bądź zastosowania jednej z kolidujących regulacji był węższy i w konsekwencji bardziej dookreślony, albo też, że jedna regulacja stanowiła wyjątek od drugiej. Zdaniem skarżącego, analiza treści wskazanych przepisów nie pozwala dojść do wniosku, że stosowanie art. 19 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1 pkt 9 oraz art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. wymuszało skorzystanie z reguł kolizyjnych, sam organ dostrzegał bowiem, że zakresy tych przepisów mogą pokrywać się jedynie częściowo, co już powinno poddawać w wątpliwość, czy rzeczywiście można mówić o ich kolizji. Skarżący wskazał, że art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. ma zakres podmiotowy węższy od art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., gdyż dotyczy jedynie podmiotów powiązanych, z drugiej strony art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. obejmuje wszystkie transakcje, a nie tylko wnoszenie wkładów za udziały/akcje, tak jak art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., zaś rozbieżne zakresy podmiotowe i przedmiotowe powodują, że obie normy nie wchodzą w relację lex specialis i lex generali. Skarżący stwierdził, że o ile nie kwestionuje poglądu organu, że przepis art. 25 u.p.d.o.f. ma faktycznie charakter szczególny, wprowadzający wyjątek od podstawowej zasad opodatkowania dochodu rzeczywistego (co samo w sobie ma określone konsekwencje, także dla próby jego stosowania w niniejszej sprawie i co było podnoszone przez podatnika w toku postępowania), to jednak – w jego ocenie - szczególność ta nie odnosi się do zasady zawartej w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., gdyż art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. sam wprowadza wyjątek od wskazanej zasady. Skarżący zauważył, że oba powoływane przepisy dotyczą dochodu odbiegającego od rzeczywiście uzyskiwanego, wprowadzają wyjątki od podstawowej zasady opodatkowania dochodu obowiązującego w polskim systemie podatkowym, nie pozostając względem siebie w relacji podrzędności czy tożsamości zakresów, które uzasadniałyby stosowanie względem nich reguł kolizyjnych. W związku z tym zastosowanie w niniejszej sprawie art. 25 u.p.d.o.f. było błędne, a błąd ten ma charakter rażący. Na taką jego ocenę wpływa – zdaniem skarżącego - także fakt, że w sposób oczywisty widoczne jest, że mechanizmy szacowania dochodu hipotetycznego podmiotów powiązanych, przewidziane regulacjami cen transferowych, są całkowicie nieadekwatne do czynności wniesienia aportu, zaś próby ich stosowania deformują zarówno cel, jak i treść rzeczonych przepisów.

Kontynuując, skarżący podniósł, że w stanie sprawy zastosowanie art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. nie było właściwe, gdyż wniesienie aportu, jako czynność korporacyjna, nie jest transakcją, do której można byłoby stosować przepisy dotyczące cen transferowych. Wskazał, że przesłanką zastosowania wymienionego przepisu jest wystąpienie różnicy między warunkami ustalonymi w konkretnej transakcji między podmiotami powiązanymi, a warunkami, jakie w tej transakcji ustaliłyby między sobą podmioty niezależne. Zdaniem skarżącego oczywiste jest, że standardowy, określony w przepisach wykonawczych dla transakcji podlegających badaniu dla potrzeb regulacji cen transferowych, katalog warunków nie mógł być i nie był przez organ zastosowany, bowiem terminy, warunki i formy płatności, okres, w jakim realizowana jest transakcja, terminowość realizacji transakcji, zabezpieczenia realizacji transakcji, tj. ujęte w rozporządzeniu rodzaje warunków, nie mają żadnego związku i wpływu na wartość nominalną obejmowanych akcji/udziałów, a tym samym cenę rynkową (dochód) realizowany na transakcji wniesienia wkładu niepieniężnego. Skarżący stwierdził, że czynności aportowe nie mają płaszczyzny porównania między sobą pod kątem zastosowanych w nich warunków, o których mowa w art. 25 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f. i przepisach wykonawczych. Ponadto – w ocenie skarżącego - w kontekście wnoszenia aportu z agio nie można mówić o transakcji w rozumieniu regulacji cen transferowych, zgodnie bowiem z § 3 ust. 3 rozporządzenia transakcje to czynności, w wyniku których dochodzi do przeniesienia własności lub przekazania do używania dóbr materialnych i niematerialnych oraz udzielania pożyczek (kredytów) i świadczenia usług oraz realizacji wspólnych przedsięwzięć, o ile zaś samo przeniesienie własności określonych rzeczy czy praw w drodze czynności wniesienia wkładu niepieniężnego może być uznane za transakcję, o tyle alokacja wartości wkładu niepieniężnego (aportu) na kapitał zakładowy i na kapitał zapasowy jest czynnością techniczną, związaną z implementacją decyzji wspólnika w zakresie kształtowania kapitałów własnych. Skarżący podkreślił, że wniesienie wkładu i alokowanie go na poszczególne kapitały jest decyzją właścicielską, na którą składają się zmienne często niemające nic wspólnego z ekonomią i biznesem, takie jak np. emocje, własne doświadczenie życiowe, doświadczenie biznesowe związane z dysponowaniem kapitałem czy wizja rozwoju i nie da się tych okoliczności porównać z innymi, gdyż zawsze mają one charakter unikatowy, jedyny w swoim rodzaju. Wobec tego - według skarżącego - nieprawidłowość utożsamienia warunków transakcji z parytetem alokacji wynika z samej istoty wniesienia aportu, w szczególności w spółce mającej jednego wspólnika, który z jednej strony samodzielnie podejmuje uchwałę w sprawie podwyższenia kapitału, określając jego parametry, z drugiej dokonuje jego wniesienia, a uznanie parytetu alokacji za warunek transakcji, o którym mowa wart. 25 ust. 1 u.p.d.o.f., oznacza błędną wykładnię tego terminu.

Dalej skarżący wyraził pogląd, że uznanie parytetu za warunek transakcji implikuje konieczność wykazania przez organ, że podmioty niepowiązane - przy wkładach niepieniężnych - nie stosują agio i nie dokonują alokacji części wkładu niepieniężnego na kapitał zapasowy lub też nie dokonują tego na określonym poziomie, wtedy bowiem dopiero uzasadnione mogłoby być twierdzenie, że gdyby skarżący nie posiadał przed wniesieniem aportu określonego udziału w kapitale zakładowym spółki, wówczas nie dokonałby określonej alokacji części wartości wkładu na kapitał zapasowy. Zdaniem skarżącego doświadczenie rynkowe wskazuje jednak, że teza o istnieniu takiego związku nie jest uprawniona, a przy tym parytet stosowany przez podmioty niepowiązane wnoszące wkłady niepieniężne ma bardzo szerokie spektrum. Wobec tego skarżący wyraził pogląd, że tezy organu, że powiązania skarżącego i spółki O. miały wpływ na kształtowanie warunków stosunków prawnych pomiędzy tymi podmiotami, które różniły się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, a przy tym skarżący, wykorzystując instytucję agio, doprowadził do wykazania straty z transakcji, nie zostały przez organ udowodnione.

W ocenie skarżącego w sprawie niniejszej nieprawidłowo zostały zastosowane także przepisy rozporządzenia, w tym określające zasady stosowania metody porównywalnej ceny niekontrolowanej. Skarżący wskazał, że zgodnie z definicją tej metody podaną w zbiorze definicji Wytycznych OECD (2015), jest to "metoda ustalenia wyceny transferu porównująca cenę dóbr lub usług przekazanych w transakcji kontrolowanej z ceną naliczoną za dobra lub usługi przekazane w porównywalnej transakcji między przedsiębiorstwami niezależnymi w porównywalnych okolicznościach", zatem definicja ta odnosi się wprost do towarów i usług i nie ma w niej żadnego odniesienia do wyceny udziałów ani ustalania jakichś proporcji ekonomicznych (tzw. parytetu). Zdaniem skarżącego metoda porównywalnej ceny niekontrolowanej mogłaby być zastosowana wyłącznie do określenia wartości akcji I. S.A. na GPW, nie zaś do ustalenia podstawy opodatkowania dochodu podatnika ze spornej transakcji. Ponadto – w ocenie strony - cena to wartość czegoś wyrażana w pieniądzach, zaś parytet to proporcja pewnych wartości, a nie cena. Skarżący stwierdził, że nie można odnieść proporcji, będącej wynikiem ilorazu jakichś wartości, do kategorii ceny, a także że przepisy art. 25 u.p.d.o.f. oraz rozporządzenia nie dają możliwości rozszerzenia interpretacji określenia "cena" na inne kategorie ekonomiczne, w tym na parytet alokacji wartości wkładu na kapitał zakładowy i kapitał zapasowy, co jest – zdaniem skarżącego - kolejnym argumentem przemawiający za niemożnością stosowania w sprawie przepisów o cenach transferowych. W konsekwencji skarżący stwierdził, że nie można zaakceptować stanowiska organu, że pojęcie "cen transferowych" trzeba utożsamiać z wartością transakcji ustalonej między powiązanymi podmiotami, a także jako pewien mechanizm działania, który przez wykorzystanie zależności między podmiotami prowadzi do zmniejszenia obciążeń finansowych wynikających z konieczności odprowadzenia podatku.

Skarżący zauważył także, że pokrycie kapitału zakładowego wkładem niepieniężnym jest operacją występującą powszechnie w obrocie gospodarczym i bardzo często, z różnorodnych powodów i w różnych okolicznościach, wniesieniu wkładu niepieniężnego towarzyszy także alokacja części jego wartości na kapitał zapasowy, przy czym parytet alokacji w praktyce podmiotów niezależnych przyjmuje absolutnie skrajne wartości, co potwierdza także materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, a jednocześnie brak jest klucza (np. przedmiot wkładu niepieniężnego, czas wniesienia, rodzaj wspólnika - osoba fizyczna, osoba prawna, inny podmiot, liczba wspólników lub ich wzajemne relacje, rodzaj spółki kapitałowej, miejsce jej siedziby, prowadzona działalność, jej zakres, rozmiar, czas, etc.) pozwalającego na wiarygodnego dobranie transakcji porównywalnych. W ocenie skarżącego zarówno brak precyzyjnych kryteriów porównywalności, jak i ich wielość uniemożliwia prawidłowe oszacowanie dochodu. Skarżący dodał, że koncepcja "wyzysku", do której Sąd Najwyższy nawiązał w wyroku w sprawie I CSK 69/10, nie da się zastosować w niniejszej sprawie, gdyż po pierwsze wyzysk związany jest z niewspółmiernością świadczeń między dwoma podmiotami, gdy w niniejszej sprawie powstanie agio emisyjnego wynikało z czynności skarżącego, który – jako jedyny wspólnik spółki - objął akcje po cenie, jaką uznał za właściwą biznesowo, a po drugie wymienione orzeczenie zostało wydane na kanwie całkowicie innej sprawy.

Skarżący zajął ponadto stanowisko, że organ bezpodstawnie dokonał oceny biznesowej działań skarżącego, kwestionując racjonalność powołanych przez skarżącego kwestii strategicznych, jak związane z zabezpieczeniem sprawnej i efektywnej sukcesji biznesu, czyli przekazanie biznesu wyznaczonym przez skarżącego sukcesorom. Skarżący podniósł, że proces pełnej i efektywnej sukcesji biznesu jest długotrwały, niejednokrotnie trwa kilka lat, wymaga szczegółowego planowania, dobrania odpowiednich narzędzi oraz uwzględnienia szeregu etapów i czynności, do których należą w szczególności kwestie biznesowe, takie jak zmiany korporacyjne/właścicielskie w strukturze przedsiębiorstwa, przy czym każdy proces sukcesyjny jest inny i w pełni zależny od sytuacji konkretnego przedsiębiorstwa. Według skarżącego, w kontekście niniejszej sprawy należy podkreślić, że tylko odpowiednio niska wartość nominalna udziałów podmiotu holdingowego - spółki O. mogła pozwolić skarżącemu na zachowanie maksymalnej elastyczności w odniesieniu do planów realizacji każdego z potencjalnych scenariuszy sukcesyjno-inwestycyjnych, w momencie wnoszenia aportu nie sposób bowiem przewidzieć, w jakich warunkach gospodarczych i w jakim stanie faktycznym dany scenariusz będzie realizowany. Skarżący dodał, że prawo holenderskie nie reguluje w szczególności proporcji, w jakiej powinna nastąpić alokacja dokonywanego wkładu na kapitał zakładowy i na tzw. agio.

W ocenie skarżącego organ popełnił również błędy w zbieraniu danych potrzebnych do dokonania analizy porównywalności oraz przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego. Skarżący podniósł, że organ wykorzystał w szczególności instrumentarium operacyjne, aby dotrzeć do danych, które uważa za właściwe do wykorzystania w analizowanej sprawie, w tym wykorzystał materiał zbierany już w latach 2014-2015, gdy skarżący nie miał możliwości poświęcenia takiego okresu i zaangażowania sił i środków na zdobycie i dalszą analizę informacji, potencjalnie pomocnych do podjęcia decyzji biznesowych. Zauważył przy tym, że nie miał możliwości skorzystania z podobnych jak organ źródeł danych ani przed, ani w trakcie, ani po dokonaniu wniesienia wkładu niepieniężnego. Jako nieuprawnione skarżący ocenił zatem twierdzenie organu o możliwości wykorzystania przez skarżącego danych dostępnych publicznie, podkreślając jednocześnie, że zgodnie z Wytycznymi OECD korzystanie z danych, które nie mogą być udostępnione podatnikowi, powinno być traktowane jako "nieuczciwe". Skarżący podkreślił, że zagadnienie doboru danych jest kwestią tak dalece "wrażliwą" dla uzyskanych wyników przeprowadzania analizy, że nawet zmiana 1 podmiotu w próbie obejmującej łącznie 6 podmiotów może powodować gigantyczne skutki finansowe, a także że na ostatnim etapie kontroli organ dowolnie włączał i wyłączał z próby podmioty według własnych kryteriów, opierając się częściowo na materiale pierwotnym, uzupełnianym o kolejno pozyskane dane poufne, w tym np. wykluczył z finalnie analizowanej próby dane dotyczące S. S.A., gdzie parytet alokacji wartości wkładu na kapitał zakładowy i kapitał zapasowy wyniósł 0,92 %, a uwzględnił dane dotyczące K. S.A., w której miała miejsce konwersji wierzytelności.

Zdaniem skarżącego analiza danych zgromadzonych przez organ wskazuje, że stosowanie regulacji o cenach transferowych do parytetu podziału wartości wkładu jest działaniem bezprawnym, oraz że każda wartość od 0,92 % do 78 % byłaby możliwa do uzyskania, zależnie od doboru próby i jej interpretacji, co potwierdza, że metody statystyczne nie dają się zaaplikować do realiów niniejszej sprawy. Skarżący zauważył, że sytuacja, w której istnieje w zasadzie nieograniczona ilość tzw. kwot jedynych podatku (nawet niezależnie od zasadniczych różnic w ich wysokościach), a przyjęcie konkretnej kwoty jest swobodną i arbitralną decyzją organu podatkowego, narusza podstawowe zasady konstrukcyjne opodatkowania dochodów, zasady konstytucyjne oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Niezależnie od powyższego skarżący zarzucił, że organ zignorował fakt, że spółka, do której wnoszony był aport, ma siedzibę za granicą, co mogło mieć wpływ na dobór transakcji porównywalnych, potencjalny wpływ regulacji i uwarunkowań miejscowych na poziom parytetu alokacji, znaczenie postanowień właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania dla wykładni zakresu regulacji cen transferowych do transakcji transgranicznych, etc.

Skarżący stwierdził także, że bezpodstawne zastosowanie art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f., mimo istnienia wyraźnej i jednoznacznej normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., narusza zasady legalizmu, a nieuzasadnione i arbitralne szacowanie "rynkowego" parytetu podziału wartości wkładu nie spełnia wymogów państwa praworządnego. Dodał, że planując swoje działania biznesowe, nie mógł przewidzieć, że podjęta przez niego decyzja zostanie zakwestionowana przez organ podatkowy.

W piśmie z [...] r. skarżący podtrzymał zarzuty sformułowane w skardze i argumenty wywiedzione dla ich uzasadnienia. Ponadto zauważył, że przedstawienia przez niego, na żądanie organu, dokumentacji sporządzonej zgodnie z art. 25a u.p.d.o.f. nie można – wbrew sugestiom organu – uznać za okoliczność przemawiającą za słusznością zaskarżonej decyzji.

Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego wniósł o oddalenie skargi, uznając jej zarzuty za nieuzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył co następuje:

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest wysokość uzyskanego przez skarżącego w 2016 r. przychodu z objęcia udziałów w spółce holenderskiej O. w zamian za wkład niepieniężny, a ściślej rzecz biorąc – możliwość ustalenia wysokości dochodu z tego tytułu z zastosowaniem art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f.

Uwzględniając powyższe należy w pierwszej kolejności wskazać, że w sprawie poza sporem pozostaje, że - stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. - jednym ze źródeł przychodów są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c tego ustępu, że art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. stanowi, że przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19, art. 25b i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, a także że w wymienionym art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. ustawodawca określił, że za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się nominalną wartość udziałów (akcji) w spółce albo wkładów w spółdzielni, objętych w zamian za wkład niepieniężny.

Jednocześnie należy zauważyć, że z art. 25 ust. 1 (pkt 1) u.p.d.o.f. wynika, że

- jeżeli osoba fizyczna (...) mająca miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwana "podmiotem krajowym", bierze udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu przedsiębiorstwem położonym poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub w jego kontroli albo posiada udział w kapitale tego przedsiębiorstwa (por. też ust. 5a wymienionego artykułu), i

- jeżeli w wyniku takich powiązań zostaną ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, i

- w wyniku tego podatnik nie wykazuje dochodów albo wykazuje dochody niższe od tych, jakich należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały,

to dochody danego podatnika oraz należny podatek określa się bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań.

Wskazać należy, że nie jest kwestionowane, a ponadto znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, że przed objęciem udziałów w podwyższonym kapitale spółki O. w zamian za wkład niepieniężny skarżący posiadał w tej spółce 100 % udziałów. Nie może zatem - zdaniem sądu - budzić wątpliwości, że skarżący i spółka byli podmiotami powiązanymi w rozumieniu art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f.

W związku z powyższą konstatacją wyjaśnić należy, że sąd nie podziela stanowiska, że skarżącego, jako podmiot obejmujący nowe udziały, i spółkę, stanowiącą w całości własność skarżącego, trudno uznać za odrębne strony operacji biznesowej. Przede wszystkim podnieść w tym względzie należy, że z prawnego punktu widzenia majątek skarżącego jako osoby fizycznej i majątek spółki są odrębne, a wniesienie przez skarżącego wkładu (na pokrycie obejmowanych udziałów spółki) spowodowało, że przedmiot wkładu przestał należeć z majątku skarżącego, stał się natomiast majątkiem spółki. Ponadto zauważyć należy, że spółka, która emituje (tworzy) nowe udziały, czyni to jako podmiot prawa odrębny od jej wspólnika lub wspólników, i oferuje je do objęcia innemu podmiotowi (innym podmiotom), przy czym z rozważanego punktu widzenia nie jest istotne czy tym innym podmiotem jest dotychczasowy wspólnik spółki, czy osoba trzecia. Operacja biznesowa polegająca na objęciu nowych udziałów w kapitale spółki nie jest zatem operacją zawierającą się w wewnętrznej relacji wspólnik - spółka, wynikającej z dotychczasowych praw udziałowych wspólnika, ale jest relacją zewnętrzną pomiędzy spółką a podmiotem obejmującym nowe udziały (w stanie sprawy - skarżącym). Dla oceny tej nie ma – zdaniem sądu – znaczenia, że w sytuacji, gdy skarżący jest jedynym udziałowcem spółki O. , majątek wniesiony jako wkład na pokrycie nowych udziałów ekonomicznie rzecz biorąc nadal pozostanie jego majątkiem.

W ocenie sądu nie są również trafne twierdzenia skarżącego, w których kwestionuje on możliwość uznania operacji biznesowej objęcia udziałów w spółce w zamian za wkład niepieniężny za transakcję w rozumieniu przepisów o cenach transferowych. W związku z tą kwestią zauważyć należy, że w przepisach art. 25 u.p.d.o.f. nazwa "transakcja" nie została użyta, występuje ona natomiast art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f., który w szczególności na podatników dokonujących transakcji, w tym zawierających umowy spółki niebędącej osobą prawną, umowy wspólnego przedsięwzięcia lub umowy o podobnym charakterze, z podmiotami powiązanymi z tymi podatnikami - w rozumieniu art. 25 ust. 1, nakłada obowiązek sporządzenia przewidzianej w tym przepisie dokumentacji. Jednocześnie wyjaśnić należy, że co do rozumienia tego określenia sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd prawny przedstawiony w szczególności w wyroku NSA z 8 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 4000/13, że transakcją w świetle art. 9a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, zwanej dalej "u.p.d.o.p.", w brzmieniu obowiązującym w latach 2009 – 2012, jest także wniesienie do spółki kapitałowej aportu w formie udziałów lub akcji na pokrycie podwyższonego kapitału zakładowego tej spółki. Sąd podziela również argumentację przedstawioną przez NSA w uzasadnieniu wymienionego wyroku i uznaje ją za adekwatną w stanie prawnym mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, chociaż bowiem wyrok, o którym mowa, zapadł na tle art. 9a ust. 1 u.p.d.o.p. w brzmieniu obowiązującym w latach 2009 – 2012, to – zdaniem sądu – nie ma to istotnego znaczenia, gdyż w zakresie istotnym z punktu widzenia niniejszych rozważań pomiędzy normatywną treścią tej regulacji i regulacji z art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f. nie zachodzą różnice.

W uzasadnieniu przedstawionego poglądu prawnego NSA zauważył, że określenie "transakcja" nie zostało zdefiniowane na użytek u.p.d.o.p., jednak ma ono ugruntowane znaczenie zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie, gdzie wskazuje się, że przy rekonstrukcji jego znaczenia konieczne jest odwołania się do reguł znaczeniowych języka polskiego i sięgnięcia do definicji słownikowych. Podniósł, że zgodnie z tymi regułami "transakcja" rozumiana jest jako "zawarcie umowy, zwłaszcza handlowej dotyczącej kupna lub sprzedaży; układ, porozumienie jako wynik rokowań", jak i jako operacja handlowa albo bankowa typu kupno-sprzedaż, ale na większą skalę, także porozumienie, układ w jakiejś sprawie, które jest wynikiem rokowań, przetargów i ustępstw (P. [...]i, M. [...], pkt IV.2 w: Komentarz do art.9a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, publ. LEX/el, w szczególności za "Słownikiem języka polskiego PWN"). Wskazał też na wyroki NSA z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2849/12, i z 30 września 2015 r., sygn. akt II FSK 3137/14, w których zgodnie przyjęto, że ustawodawca, używając określeń "transakcja" i "transakcje", posłużył się naturalnym językiem potocznym, i że w języku potocznym "transakcja" zasadniczo oznacza zawarcie umowy w sprawie kupna - sprzedaży czegoś (Słownik poprawnej polszczyzny, praca zbiorowa pod red. W. [...], Warszawa 1973 r., s. 789; Słownik wyrazów obcych, praca zbiorowa pod red. J. [...], Warszawa 1980 r., s. 769); zawarcie umowy, zwłaszcza handlowej dotyczącej kupna lub sprzedaży; układ, porozumienie jako wynik rokowań (Słownik języka polskiego pod redakcją M. [...], PWN, Warszawa 1998, t. III, s.523), a w konsekwencji że na tle art. 9a ust. 1 i 2 u.p.d.o.p. termin "transakcja" jest synonimem pojęcia "umowa".

Ponadto w uzasadnieniu wyroku w sprawie II FSK 4000/13, w związku z istotą sporu w tej sprawie, NSA podniósł, że literalna wykładnia art. 9a ust. 1 u.p.d.o.p. wskazuje, że normodawca nie wprowadził żadnego dodatkowego warunku, od spełnienia którego uzależniłby obowiązek sporządzania dokumentacji podatkowej, nie zwolnił też ani nie wyłączył od tego obowiązku żadnego kręgu podmiotów będących z mocy art. 1 ust. 1 u.p.d.o.p. podatnikami podatku dochodowego. Wobec tego na gruncie reguł wykładni językowej brak jest - zdaniem NSA - podstaw do przyjmowania, aby z zakresu normowania tego przepisu wyłączono jakiś rodzaj transakcji. Do takiego samego wniosku prowadzi – według NSA – rozważenie celu regulacji, przy czym NSA stwierdził, że przepis art. 9a u.p.d.o.p. pełni funkcję zabezpieczającą dla podatników, gwarantując podmiotom powiązanym, o których mowa w art. 11 ust. 1 i 4 pkt 1 u.p.d.o.p., że sporządzenie poprawnej merytorycznie dokumentacji pozwoli ocenić transakcje między nimi jako spełniające warunki transakcji rynkowych, a także że podstawowym celem tej regulacji jest analiza rynkowych warunków transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi, przy czym chodzi nie tylko o ocenę pojedynczej lub kilku transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi pod kątem jej opodatkowania jako pojedynczego zdarzenia kreującego powstanie obowiązku podatkowego, a następnie jego konkretyzacji w postaci zobowiązania podatkowego, lecz także możliwość ich oceny dokonywanej w przyszłości przy dokonaniu stosownych ustaleń faktycznych w zakresie otwartego stanu faktycznego, jaki charakteryzuje podatek dochodowy od osób prawnych.

W ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawie, przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że transakcją, o której mowa w art. 25a ust. 1 u.p.d.o.f., jest również operacja biznesowa polegająca na wniesieniu wkładu niepieniężnego w celu pokrycia nowych udziałów utworzonych w spółce w związku z podwyższeniem jej kapitału zakładowego. W konsekwencji, przyjmując ten punkt widzenia, nie można podzielić stanowiska skarżącego, że w odniesieniu do operacji biznesowej, o jakiej mowa, już z samej istoty tej operacji wyłączone jest stosowanie przepisów o cenach transferowych.

W ocenie sądu nie ma także racji skarżący, podnosząc, że regulacja z art. 25 u.p.d.o.f. dotyczy w istocie tylko operacji (transakcji) obrotu gospodarczego. Nie kwestionując, że unormowania te mają związek z treścią art. 9 Konwencji Modelowej OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku, co zresztą znajduje wyraz w ust. 8 wymienionego artykułu, należy jednak – zdaniem sądu – stwierdzić, że sam w sobie fakt, że regulacja ta może mieć zastosowanie do powiązanych przedsiębiorstw (przedsiębiorców) nie wyklucza możliwości jej stosowania także w odniesieniu do transakcji zawieranych poza działalnością gospodarczą. Ograniczeń w tym względzie, przynajmniej co do zasady, nie można – w ocenie sądu - wywieść z literalnego brzmienia art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f., nie wynikają też one z komentarza do art. 9 Konwencji Modelowej lub wytycznych OECD w przedmiocie cen transferowych, przeciwnie – w komentarzu przyjęto, że poszczególne państwa będą starały się wdrożyć własne, autonomiczne środki w celu minimalizowanie zjawiska uszczuplania należności podatkowych w rezultacie działań podmiotów powiązanych, które w ocenie tych państw będą najbardziej skuteczne. Nie można nie zauważyć, że z treści art. 9 Konwencji Modelowej i komentarza wynika, że istotą tej regulacji jest, aby środki, o jakich mowa, które są stosowane do transakcji pomiędzy przedsiębiorstwami, były w poszczególnych państwach porównywalne i aby była możliwość dokonywania korekt w celu unikania podwójnego opodatkowania. Zdaniem sądu nie znaczy to jednak, że takie środki mogą być przez państwo stosowane tylko do transakcji między przedsiębiorstwami i nie mogą być stosowane do transakcji niemających charakteru działalności gospodarczej.

Jak wyjaśniono wyżej, w ocenie sądu art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. może być co do zasady stosowany do różnorodnych transakcji, o ile są dokonywane w okolicznościach wskazanych w tym przepisie, którymi – jak wynika z tego przepisu – są:

- istnienie (w szczególności) powiązań kapitałowych pomiędzy podmiotem krajowym i przedsiębiorstwem położonym poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz

- ustalenie lub narzucenie, w wyniku tych powiązań, warunków transakcji, różniących się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, oraz

- taki skutek ustalenia lub narzucenia tych warunków, że podatnik nie wykazuje dochodów albo wykazuje dochody niższe od tych, jakich należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały.

Z art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. wynika także, że w razie zaistnienia tych okoliczności, organ określa dochody danego podatnika oraz należny podatek bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań, stosownie zaś do ust. 2 wymienionego artykułu dochody te ("o których mowa w ust. 1"), określa się w drodze oszacowania, stosując następujące metody:

1) porównywalnej ceny niekontrolowanej,

2) ceny odprzedaży,

3) rozsądnej marży ("koszt plus").

Ponadto, jeżeli nie jest możliwe zastosowanie metod wymienionych w ust. 2, to zgodnie z ust. 3 wymienionego artykułu należy zastosować metodę zysku transakcyjnego.

Chociaż z brzmienia ust. 1 art. 25 u.p.d.o.f. nie wynika wprost (literalnie), że jego zastosowanie ma doprowadzić do ustalenia dochodu podatnika w oparciu o wielkości (ceny) rynkowe, to nie może to budzić wątpliwości zarówno wobec tego, że regulacja ta odwołuje się do porównania transakcji podatnika z transakcjami podmiotów niepowiązanych, jak i w świetle przywołanego wyżej ust. 2 tego artykułu, a także przepisów rozporządzenia (por. w szczególności § 3 ust. 1 i 2, § 4 ust. 1 i 2, § 12 ust. 1 rozporządzenia). Również w literaturze przedmiotu zgodnie wskazuje się, że celem tego unormowania jest wyeliminowanie wpływu powiązań stron transakcji na poziom opodatkowania przez ustalenie takiej podstawy opodatkowania i podatku, jaka wystąpiłaby pomiędzy podmiotami niezależnymi, działającymi w warunkach rynkowych (por. np.: "Komentarz do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych 2015" pod red. W. [...] i A. [...], ODDK Gdańsk 2015, str. 862; A. [...], R. [...] "Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych. Komentarz", Difin W-wa 2006, str. 997; również - w odniesieniu do art. 11 u.p.d.o.p.: W. [...] "Podatek dochodowy od osób prawnych. Komentarz" C.H.Bech W-wa 2015, str. 170; S. Babiarz i in. "Podatek dochodowy od osób prawnych. Komentarz 2012" Unimex Wrocław 2012, str. 271, "Komentarz do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych 2015" pod red. W. [...] i A. [...] ODDK Gdańsk 2015, str. 233).

W świetle powyższego, uwzględniając, że stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. przychodem z transakcji wniesienia wkładu niepieniężnego na pokrycie udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki jest nominalna wartość objętych udziałów, zastosowanie art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. w stanie niniejszej sprawy musiałoby polegać na ustaleniu, że w transakcji o charakterze wolnorynkowym (między podmiotami niezależnymi) wartość nominalna udziałów objętych za taki aport, jaki wniósł skarżący, byłaby wyższa niż ta wartość nominalna udziałów, którą skarżący objął. Zdaniem sądu nie jest jednak ani prawnie dopuszczalne, ani możliwe, gdyż nominalna wartość udziałów nie jest kategorią rynkową (nie ma wartości rynkowej) i wobec tego czynności objęcia udziałów (w zamian za wkład niepieniężny) nie sposób rozpatrywać, w tym kwestionować lub porównywać, z odniesieniem do kategorii rynkowych. Można jedynie rozważać, czy wartość aportu została ustalona adekwatnie do wartości rynkowej jego przedmiotu, co jednak nie ma znaczenia w stanie niniejszej sprawy.

Wyjaśnić należy, że w aspekcie sprawy, o którym tu mowa, sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela pogląd prawny przyjęty między innymi w wyroku 7 sędziów NSA z 20 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1772/13, a także wywiedzioną w jego uzasadnieniu argumentację, pozwalającą na zajęcie stanowiska, że wartość nominalna to taka wartość, która uwidoczniona została na określonym dokumencie (nominale) i ze swej istoty mająca charakter stały, że wartość nominalna udziałów (akcji) co do zasady nie podlega mechanizmom rynkowym, a także że – wobec tego - badanie, jaką wartość rynkową ma wartość nominalna udziałów (akcji) jest po prostu niemożliwe, zatem organy podatkowe nie mogą zmieniać wartości nominalnej udziałów (akcji), także wówczas, gdy wartość ta odbiega od wartości rynkowej przedmiotu wkładu. Przy tym argumentację tę sąd uznaje za adekwatną także w stanie niniejszej sprawy i mogącą podlegać odniesieniu do regulacji z art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. Chociaż bowiem argumentacja ta wywodzona była na tle art. 12 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p. w brzmieniu obowiązującym w 2012 r., to jednak z punktu widzenia prowadzonych tu rozważań różnic pomiędzy regulacjami art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. i art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. (w brzmieniu rozpatrywanym przez NSA w wymienionym wyroku) nie można uznać za istotne.

Podnieść zatem w tym miejscu należy, że w uzasadnieniu wyroku w sprawie II FSK 1772/13 NSA zwrócił uwagę, odwołując się do wcześniejszego orzecznictwa NSA i Trybunału Konstytucyjnego oraz poglądów doktryny, że wśród możliwych reguł interpretacyjnych dyrektywy wykładni językowej powinny mieć zawsze pierwszeństwo, a zasada ta dotyczy szczególnie prawa podatkowego, którego przepisy powinny być interpretowane ściśle, w taki sposób, aby w jak największym stopniu odzwierciedlało to ich literalne brzmienie. NSA dostrzegł przy tym, że w procesie wykładni prawa interpretatorowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu, może się bowiem okazać, że sens przepisu, który się wydaje językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej, a także że jednym z najmocniejszych argumentów o poprawności interpretacji jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają zgodny wynik.

Następnie NSA wskazał, że ustawodawca nie zdefiniował użytego w art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. określenia "wartość nominalna", co - przy braku takiej definicji w innych aktach prawnych - obliguje sąd do poszukiwania jego znaczenia w języku polskim, zgodnie zaś z definicją zawartą w Słowniku języka polskiego PWN, "wartość nominalna" oznacza "wartość emisyjną banknotów, papierów wartościowych, znaczków pocztowych itp. uwidocznioną na nich" (www.sjp.pwn.pl). Należy zatem – według NSA - uznać, że wartość nominalna to taka wartość, która uwidoczniona została na określonym dokumencie (nominale), a więc już ze swej istoty ma charakter stały.

NSA zauważył także, że na gruncie analizowanego przepisu wartość nominalna nie odnosi się wprost do ceny rynkowej, nie musi być więc z nią tożsama, a wskazuje na to również kontekst językowy innych przepisów ustawy. Ich analiza pozwala – według NSA - przyjąć, że ustawodawca rozróżnia znaczenie użytych w ustawie słów, skoro bowiem przy określeniu przychodów podatkowych posługuje się zarówno określeniem wartość rynkowa (np. art. 12 ust. 1 pkt 9, art. 12 ust. 5, art. 14 ust. 1 u.p.d.o.p.), jak i określeniem wartość nominalna (np. art. 10 ust. 1 pkt 6 i ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 19 u.p.d.o.p.), to założyć należy, że zgodnie z zasadami techniki prawodawczej używał on różnych zwrotów na określenie różnych pojęć, a wobec ich niezdefiniowania na potrzeby ustawy podatkowej - używa tych zwrotów w ich podstawowym i powszechnie przyjętym znaczeniu (por. § 8 ust. 1 i § 10 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej"- Dz. U. Nr 100, poz. 908).

Zdaniem NSA istota wartości nominalnej udziałów (akcji), jako wielkości stałej, jeszcze bardziej widoczna jest na gruncie k.s.h., gdzie wartość nominalna wynika wprost z umowy lub statutu danej spółki, a zmiana wartości nominalnej udziałów (akcji) może nastąpić wyłącznie w trybie przewidzianym w k.s.h., na podstawie decyzji podjętej przez zgromadzenie wspólników w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub walne zgromadzenie akcjonariuszy w spółce akcyjnej. NSA podkreślił, że wartość nominalna udziału (akcji) jest określana w momencie tworzenia spółki lub podwyższenia wartości udziału lub obniżenia jego wartości.

Z powyższego – w ocenie NSA - wynika, że wartość nominalna udziałów (akcji) co do zasady nie podlega mechanizmom rynkowym. Niezależnie od tego, jakim spółka dysponuje majątkiem, jaką zajmuje pozycję na rynku, czy wykazuje zyski, czy straty - wartość nominalna jej udziałów (akcji) nie ulega zmianie, poza sytuacją, w której dochodzi do utworzenia spółki, podwyższenia wartości udziałów lub obniżenia jego wartości. Dlatego też badanie, jaką wartość rynkową ma wartość nominalna udziałów (akcji) jest po prostu niemożliwe (J. [...] Przychód z tytułu objęcia udziałów (akcji) w zamian za aport - jak rozumieć przepisy dotyczące odpowiedniego stosowania art. 14 ust. 1 - 3 PDOPrU i odpowiednio art. 19 PDOFizU?, Monitor Podatkowy 2008, nr 5, str. 18).

Przy tym – zdaniem NSA - z uwagi na brak odniesienia do wartości rynkowej, wartość nominalna udziałów (akcji) może być zarówno wartością rynkową, jak i odbiegającą od wartości rynkowej. Z uregulowań zawartych w k.s.h. wynika bowiem, że możliwe jest ustalenie wartości nominalnej udziałów (akcji) spółki kapitałowej wydanych w zamian za wkład niepieniężny w wartości innej niż ich wartość rynkowa. NSA wskazał, że w świetle postanowień art. 154 § 3 oraz art. 309 § 1 k.s.h. udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz akcje w spółce akcyjnej nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej, a contrario, ustawodawca dopuścił możliwość objęcia udziałów lub akcji powyżej ich wartości nominalnej, a w takiej sytuacji spółka kapitałowa otrzyma nadwyżkę (agio). Jednocześnie przepisy art. 154 § 3 oraz art. 396 § 2 k.s.h. obligują spółkę kapitałową, której kapitał jest podwyższany, do przelania nadwyżki na jej kapitał zapasowy.

Z powyższych rozważań – w ocenie NSA - wynika, że organy podatkowe nie mogą zmieniać wartości nominalnej udziałów (akcji), także wówczas, gdy wartość ta odbiega od wartości rynkowej przedmiotu wkładu.

NSA zauważył także, że w przypadku zbycia rzeczy lub praw majątkowych wartość wyrażona w cenie określonej w umowie może odbiegać od wartości rynkowej przedmiotu zbycia ze względu na zamiar zaniżenia przychodu i zniekształcenia w ten sposób rachunku podatkowego. Jednak sytuacja wygląda inaczej w przypadku objęcia udziałów lub akcji w świetle regulacji zawartych w ksh, wśród których brak jest unormowań, które obligowałoby zgromadzenie wspólników lub walne zgromadzenie akcjonariuszy do ukształtowania wartości nominalnej udziałów (akcji) w wysokości równej wartości rynkowej aportu. NSA podkreślił, że w art. 154 § 3 i art. 309 § 1 k.s.h. ustawodawca wprowadził wyraźny zakaz obejmowania udziałów (akcji) poniżej ich wartości nominalnej i uregulował jednocześnie sytuację, gdy wartość aportu przekroczy wartość nominalną udziałów (akcji), tj. nadwyżkę ponad wartość nominalną udziałów lub akcji (tzw. agio) przekazuje się na kapitał zapasowy. Według NSA z powołanych regulacji wyprowadzić należy wniosek, że ustawodawca dopuszcza objęcie udziałów czy akcji w zamian za aport o wartości rynkowej przewyższającej wartość nominalną udziałów lub akcji. Przyczyną wnoszenia aportów o wartości wyższej od wartości nominalnej objętych w zamian udziałów (akcji) może być w szczególności potrzeba (chęć) dokapitalizowania spółki, uprzywilejowania udziału bądź akcji, podwyższenia wartości rynkowej (bilansowej) udziałów (akcji).

Zatem, skoro ustawodawca - na gruncie prawa handlowego- zezwala na wniesienie do spółki kapitałowej wkładu niepieniężnego o wartości rynkowej przekraczającej nominalną wartość objętych udziałów (akcji), wskazując na sposób ujawnienia agio, to nie można – zdaniem NSA - uznać, że jednocześnie obliguje organy podatkowe do podwyższenia wartości przychodu z tytułu objęcia udziałów w każdej sytuacji, gdy wartość rynkowa aportu będzie wyższa od wartości nominalnej udziałów (akcji), ale nadwyżka taka zostanie ujawniona i przeniesiona na kapitał zapasowy. Nie można bowiem założyć, że ustawodawca zastawia na podatnika swoistą pułapkę, wywodząc niekorzystne dla niego skutki podatkowe z zachowania zgodnego z prawem. W tym kontekście NSA podzielił pogląd wyrażony w wyroku z 21 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 480/12, że skoro w przepisach k.s.h. usankcjonowano możliwość obejmowania udziałów powyżej ich wartości nominalnej, przewidując przelanie powstałej w ten sposób nadwyżki na kapitał zapasowy, wskazana różnica wartości nie może być poczytana jako rezultat niedozwolonej manipulacji, będąc w istocie tylko wyrazem zgodnego z prawem tworzenia określonej struktury kapitału spółki.

Odwołując się do konkretnych regulacji zawartych w u.p.d.o.p. (spółki kapitałowe są osobami prawnymi i ich dochody podlegają ustaleniu i opodatkowaniu na postawie przepisów tej ustawy – uwaga sądu), NSA stwierdził, że za przedstawionym poglądem przemawia także wykładnia systemowa.

Ponadto NSA wskazał, że potwierdzenie, że przychodem z tytułu wniesienia aportu do spółki kapitałowej jest wartość nominalna obejmowanych udziałów (akcji) spółki, znajduje się również w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (druk nr 1854), w którym projektodawca określił wprost, iż celem wprowadzenia art. 12 ust. 1 pkt 7 jest wskazanie nowej kategorii przychodu, którym będzie wartość nominalna udziałów lub akcji w spółce (spółdzielni) objętych w zamian za wniesione do spółki lub spółdzielni wkłady niepieniężne w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część. NSA podkreślił przy tym, że w uzasadnieniu tym nie pojawia się żadne odniesienie ani do wartości rynkowej, ani też do przepisów art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p., a celem ustawodawcy było ustalenie nowej kategorii przychodów w wysokości nominalnej akcji lub udziałów. Zdaniem NSA, jeżeli ustawodawca przyjąłby jako zasadę wartość rynkową obejmowanych udziałów (akcji), to nie ujmowałby w przepisach wprost, że przychodem wspólnika wnoszącego do spółki kapitałowej wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część jest nominalna wartość takich obejmowanych udziałów (akcji).

W ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawie, przyjmującego przytoczone argumenty za własne, należy w tym miejscu jedynie dodać, że określenie "wartość nominalna" użyte w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. również nie zostało w tej ustawie zdefiniowane, a otoczenie prawne tej regulacji, podobnie jak regulacji z art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. w analizowanym wyżej brzmieniu, nie pozwala – zdaniem sądu - na zaakceptowanie stanowiska, że możliwe jest odejście od literalnego brzmienia tego przepisu na rzecz wykładni, zgodnie z którą przychodem z tytułu objęcia udziałów w spółce w zamian za wkład niepieniężny mogłaby być inna wartość niż nominalna wartość objętych udziałów.

W konsekwencji powyższego, skoro nominalna wartość udziałów jest wartością stałą, wynikającą z dokumentów, nie ma zaś charakteru (wymiaru) rynkowego, należy – zdaniem sądu – stwierdzić, że z odwołaniem się do mechanizmów rynkowych nie jest też możliwe kwestionowanie tej wartości jako jednego z elementów transakcji. Podkreślić przy tym należy, że nominalna wartość obejmowanych udziałów nie jest ceną, zapłatą za wkład wnoszony na ich pokrycie i brak jest – w ocenie sądu – podstaw, aby tak była traktowana.

W ocenie sądu pogląd, że transakcje objęcia udziałów w podwyższonym kapitale spółki w zamian za wkład, czy też– stosownie do perspektywy k.s.h. – wniesienia wkładu na pokrycie obejmowanych udziałów/akcji, nie podają się analizom rynkowym, potwierdzają także dane zgromadzone przez organ rozpatrujący niniejszą sprawę. Dane te nie wskazują na istnienie powtarzalnych reguł, prawidłowości i relacji rynkowych, które kształtowałyby proporcje, w jakich wartość nominalna obejmowanych udziałów/akcji pozostaje do wartości aportu, a odzwierciedlone w nich wielkości mogą zostać (i zostały) poddane analizie wyłącznie statystycznej. Podnieść należy, że wśród zbadanych przez organ transakcji (według organu - "na rynku") występują transakcje, dokonywane przez podmioty niepowiązane, w których udziały/akcje obejmowane są w zamian za wkład o wartości rynkowej równej wartości nominalnej tych udziałów/akcji, ale również takie, w których nominalna wartość obejmowanych udziałów/akcji wynosi mniej niż 1 % lub około 4 czy 5 % wartości wkładu, a przy tym niektóre spośród tych ostatnich zostały poprzedzone – jak ustalił organ – wnikliwą analizą zarówno sytuacji finansowej i majątkowej spółki podwyższającej kapitał, jak i tej, której akcje/udziały były przedmiotem aportu. W tym kontekście za symptomatyczne można uznać, że organ w przeprowadzonych analizach pominął operację objęcia nowych akcji wyemitowanych przez S. S.A. z siedzibą w W. w zamian za wkład niepieniężny (w postaci udziałów spółki z ograniczoną odpowiedzialności), w której stosunek nominalnej wartości objętych akcji do wartości aportu wyniósł 0,62 %, przy czym wyjaśnił jedynie, że wymieniona spółka w okresie od [...] r. do [...] r. była spółką giełdową, nie wskazał jednak, jaki miało to wpływ na ustalony w transakcji stosunek nominalnej wartości objętych akcji do wartości aportu.

Sąd nie podziela poglądu organu, że przyjęcie stanowiska o braku możliwości zakwestionowania nominalnej wartości udziałów/akcji objętych w zamian za wkład niepieniężny z odniesieniem się do mechanizmów rynkowych narusza jedno z podstawowych założeń prawidłowej wykładni przepisów - racjonalność ustawodawcy. Skoro w art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. ustawodawca postanowił, że przychód z tytułu objęcia udziałów/akcji w zamian za wkład niepieniężny wyznaczać ma nominalna wartość objętych udziałów/akcji, to musiał wiedzieć, że taka właśnie, tj. nominalna, nie zaś rynkowa, wartość będzie wyznaczać poziom przychodu. Zdaniem sądu w oczywisty sposób eliminuje to przychód, o którym mowa, z możliwości weryfikacji w oparciu o kryteria (mechanizmy) rynkowe, a w konsekwencji także dochód, który z tym przychodem jest związany, z kwestionowania na podstawie art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. Podkreślić jednak należy, że to ta właśnie okoliczność, nie zaś samo brzmienie art. 25 ust. 1 u.p.d.o.f. powoduje, że przepisu tego nie można zastosować do weryfikacji dochodu z operacji biznesowej, o jakiej mowa.

Konsekwencją przedstawionych wyżej, przyjętych przez sąd ocen prawnych jest, że za bezprzedmiotowe należy uznać odnoszenie się do zarzutów skargi dotyczących gromadzenia i oceny materiału dowodowego, szczególnie tego zawierającego dane wykorzystane przez organ do przeprowadzonych analiz. Na marginesie zatem jedynie należy wyjaśnić, że sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie co do zasady podziela stanowisko skarżącego, że nie byłby on w stanie dotrzeć do takich materiałów i ich przeanalizować przed podjęciem decyzji o objęciu udziałów w podwyższonym kapitale spółki O. w zamian za wkład niepieniężny. Nawet bowiem jeśli do danych, o których mowa, skarżący mógł mieć dostęp z wykorzystaniem Internetu i dostęp ten byłby darmowy, to nie można nie zauważyć, że organ zaangażował do zbierania i analizy tego materiału dowodowego nie tylko znaczne siły, ale i środki właściwe dla władzy publicznej, przy czym gromadził je przez dłuższy czas, a mimo tego bezpośrednio zwrócił się do ponad 200 podmiotów (w zestawieniu niektóre podmioty ujęto więcej niż 1 raz) o informacje dotyczące podwyższenia kapitału zakładowego, przy czym wskazał, że dostępne publicznie dane "nie zawsze zawierały kompletne informacje związane z podwyższeniem kapitału zakładowego, tj. co do podmiotu wnoszącego wkład (brak możliwości zweryfikowania czy występują powiązania), rodzaju tego wkładu (pieniężny, niepieniężny, zorganizowana część przedsiębiorstwa, czy też doszło do podwyższenia kapitału zakładowego w wyniku połączenia spółek)", w związku z czym na ich podstawie znacznie utrudnione było stwierdzenie, czy dana transakcja jest związana z przeniesieniem majątku, z którym u.p.d.o.f. wiąże powstanie obowiązku podatkowego. Konsekwencją nieudzielenia odpowiedzi na zapytania organu było, że co najmniej część z tych transakcji nie została uwzględniona w przeprowadzonych przez organ analizach, co – w ocenie sądu – oznacza, że przy dołożeniu wysiłku, jakiego można racjonalnie wymagać od starannego, dbającego o swoje sprawy podatnika, nie jest możliwe dotarcie do wszystkich niezbędnych danych, które zgromadził i wykorzystał organ podatkowy.

Jednocześnie, chociaż w świetle przedstawionych wyżej ocen prawnych również jedynie dla porządku, należy stwierdzić, że – zdaniem sądu - organ rozpatrujący sprawę nie uchybił przepisom postępowania przez "zbagatelizowanie tez" wynikających z opinii prawnych przedstawionych przez skarżącego oraz przez brak przeprowadzenia innych opinii (ekspertyz) prawnych. W tym względzie podnieść należy, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ pominął tezy opinii, o których mowa, wynika z niego natomiast, że tez tych nie podzielił. Ponadto wskazać należy, że przedmiotem dowodzenia w postępowaniu podatkowym są fakty (okoliczności faktyczne) mogące mieć wpływ na wynik sprawy (por. np.: art. 122, art. 180 § 1, art. 188 o.p.), nie zaś prawo, a wiedza prawnicza, w tym w zakresie prawa podatkowego, nie stanowi także wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 197 § 1 o.p.

Biorąc powyższe pod uwagę, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w związku z art. 25 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. oraz w związku z art. 135 p.p.s.a., a ponadto umorzył postępowanie podatkowe na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 208 § 1 o.p.

O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 1 lit. i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687) i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 2 pkt 9 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), przy uwzględnieniu uiszczonego wpisu należnego od skargi – [...] zł, uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (jednego pełnomocnika) – [...] zł, wynagrodzenia jednego – [...] zł.