Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 706/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 6 lit.a, art. 23 ust. 1 pkt 38, art. 30 a ust. 3, art. 30b ust.7
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (sprawozdawca) sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Protokolant starszy referent Monika Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi M. K. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 13 listopada 2014 r. nr IPPB2/415-624/14-2/PW w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 21 sierpnia 2014 r. M. K. (dalej: "Skarżący") złożył wniosek o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych wniesienia akcji do zamkniętego funduszu inwestycyjnego w zamian za wydanie certyfikatów inwestycyjnych funduszu.

We wniosku zostało przedstawione następujące zdarzenie przyszłe.

Skarżący będący osobą fizyczną, podlegającą w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, posiada akcje w spółce akcyjnej z siedzibą na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, nie będącej spółką publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. nr 184, poz. 1539). Wnioskodawca objął akcje w spółce akcyjnej po ich wartości nominalnej. Akcje nie są notowane na żadnej giełdzie ani nie jest ustalana ich wartość rynkowa.

Wnioskodawca zamierza wpłacić ww. akcje do funduszu inwestycyjnego zamkniętego (w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych - Dz. U. nr 146, poz. 1546 z późn. zm. – dalej: u.f.i.) W zamian Wnioskodawca otrzyma jednostki uczestnictwa albo certyfikaty inwestycyjne. Ilość przyznanych jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych będzie zależała od wyceny wpłaconych akcji. Wycena zostanie dokonana przez fundusz inwestycyjny. Sama umowa inwestycyjna nie będzie zawierała informacji o wartości akcji wpłaconych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego.

Jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne stanowią tytuł inwestycyjny, uprawniający na warunkach określonych przez fundusz do uzyskania w przyszłości potencjalnych korzyści. Na dzień wpłaty akcji korzyści te nie będą znane.

Wplata nastąpi w oparciu o umowę inwestycyjną. Pomiędzy Wnioskodawcą a funduszem dojdzie do przeniesienia praw z akcji ale w umowie tej nie zostanie określone wynagrodzenie za te akcje. W zamian Wnioskodawca otrzyma jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne, które na dzień wydania nie będą posiadały wartości rynkowej a ich ostateczna wartość zostanie ustalona dopiero po zakończeniu inwestycji.

Posiadane jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne będą podlegały rygorom opisanym w u.f.i. i regulaminie funduszu inwestycyjnego. Będą one miały charakter niepodzielny i niezbywalny. Ich realizacja przez fundusz inwestycyjny zamknięty będzie ściśle określona przepisami u.f.i. i regulaminem funduszu inwestycyjnego. Do czasu wykupu nie będzie znana ich wartość (nie będzie możliwe również ustalenie czy przyniosą one zysk czy stratę). Wnioskodawca nigdy nie nabędzie uprawnienia do swobodnego dysponowania tytułami inwestycyjnymi w inny sposób niż poprzez złożenie żądania wykupu (umorzenia) ich przez fundusz inwestycyjny (wyłącznie po spełnieniu wymagać przewidzianych przepisami ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz regulaminem funduszu).

Na dzień dokonania wpłaty akcji do funduszu inwestycyjnego nie będzie znana wartość jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych. Wartość ta zostanie ustalona dopiero w dniu ich wykupu przez fundusz inwestycyjny a zatem w przyszłości.

W związku z powyższym Skarżący zadał pytanie:

Czy w związku z opisanym stanem faktycznym, wpłacenie akcji do zamkniętego funduszu inwestycyjnego (w rozumieniu u.f.i.), w zamian za wydanie certyfikatów inwestycyjnych funduszu, jest zdarzeniem, które skutkuje powstaniem przychodu po stronie Wnioskodawcy?

Zdaniem Skarżącego, odpowiedź na tak postawione pytanie powinna być przecząca. Na uzasadnienie swojego stanowiska Skarżący powołał się na treść art. 17 ust. 1 pkt 6 lit a) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm. – dalej: "u.p.d.o.f.") i wskazał, iż w ramach wpłaty akcji do zamkniętego funduszu inwestycyjnego nie dochodzi do ich zbycia a jedynie do zamiany na certyfikaty inwestycyjne. Wskazuje na to chociażby okoliczność, że w momencie wpłaty nie jest znana wartość jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych a zatem nie da się w ogóle określić czy świadczenie ma charakter ekwiwalentny.

Skarżący zwrócił uwagę na wykładnię historyczną przepisu art. 17 ust. 1 pkt 6 lit a) u.p.d.o.f. Podkreślił, że z dniem 1 stycznia 2000 r. ustawodawca zastąpił słowo ,.przeniesienie" słowem "zbycie". Według Skarżącego, ustawodawca tym samym zawęził zakres stanów faktycznych, podpadających pod normę prawną wskazaną w opisanym przepisie. Do takiego wniosku nakazuje dojść słownikowe znaczenie pojęć "przeniesienia" i "zbycie" (przeniesienie jest w przekonaniu Wnioskodawcy pojęciem szerszym, w którym mieści się pojęcie zbycia). Biorąc pod uwagę domniemanie działania rozsądnego ustawodawcy, oznacza to, że zmiana przepisu nie mogła oznaczać chęci objęcia opodatkowaniem wszystkich sytuacji w których dochodzi do zmiany właściciela akcji, bez względu na sposób tego przeniesienia i jego podstawę prawną.

Skarżący podniósł, iż u.f.i. dopuszcza dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi (akcjami), w wyniku czego dochodzi do przejścia własności tych papierów na fundusz inwestycyjny. Zaznaczył, iż jest to jednak specyficzna transakcja, która zawiera w sobie dwa elementy będące częścią tej samej transakcji, tj. wpłatę do funduszu oraz nabycie tytułów inwestycyjnych. Czynność ta nie jest jednak jedyną czynnością procesu inwestycyjnego, bowiem o powodzeniu lub niepowodzeniu inwestycji inwestor dowiaduje się nie w momencie zamiany akcji na certyfikaty/jednostki uczestnictwa (wtedy nie może mieć nawet pewności, że fundusz odkupi jego certyfikaty według wartości zamienionych akcji), ale dopiero w momencie wykupu ich przez fundusz. Transakcja ta jest unikalną czynnością prawną o charakterze złożonym, przewidzianą jedynie przez przepisy ustawy o funduszach inwestycyjnych, Jednocześnie wskazał, iż podatnikowi - w związku z zawartą transakcją - nie przysługuje prawo do żądania od funduszu zapłaty za akcje ale uzyskuje tytuły inwestycyjne co do których uzyska prawo żądania ich wykupu w określonych warunkach, a zatem w przedstawionej we wniosku sytuacji nie można w żaden sposób mówić o przychodzie należnym, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. bowiem nie jest uchwytna jego wysokość. W wyniku przystąpienia do funduszu inwestycyjnego zamkniętego inwestor nie uzyskuje bowiem ani konkretnej sumy pieniężnej ani prawa którym może swobodnie zadysponować a co za tym idzie swobodnie wymienić na pieniądze. Podatnik uzyskuje jedynie tytuł inwestycyjny, uprawniający na warunkach określonych przez fundusz do uzyskania w przyszłości potencjalnych korzyści. W tym sensie zdaniem Skarżącego nie można uznać certyfikatów inwestycyjnych za zamiennik pieniądza ale jedynie dokument potwierdzający ekspektwatywę sukcesu inwestycyjnego, który w przyszłości może przełożyć się na konkretny przychód.

Skarżący zwrócił uwagę na to, że w świetle art. 9 i 10 u.p.d.o.f. wniesienie przez wnioskodawcę akcji i udziałów do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za certyfikaty inwestycyjne nie jest równoznaczne z ich odpłatnym zbyciem, a w konsekwencji nie stanowi przychodu z kapitałów pieniężnych podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym, ponieważ objęte certyfikaty inwestycyjne/jednostki uczestnictwa nie stanowią pieniędzy, wartości pieniężnych ani też różnic kursowych i nie mogą być traktowane jako przychód, a w konsekwencji po stronie podatnika w momencie objęcia certyfikatów nie powstaje żaden przychód podatkowy - taki przychód powstaje natomiast dopiero w momencie zbycia lub umorzenia tych certyfikatów inwestycyjnych. Na potwierdzeni swojego stanowiska przywołał wyrok NSA II FSK 1047/09.

Według Skarżącego wywodzenie przedmiotów opodatkowania w sposób pośredni, a takim jest konstruowanie norm prawnych na podstawie treści innych norm prawnych, zawartych w tekście prawa, w drodze rozumowań inferencyjnych, byłoby naruszeniem zasad konstytucyjnych. Skarżący zwrócił uwagę, że w Polsce nie obowiązuje zasada, że wątpliwości w zakresie interpretacji przepisów należy zawsze rozstrzygać na niekorzyść podatnika. Stanowisko to zostało potwierdzone w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym niedopuszczalne jest w razie wątpliwości stosowanie przez organ podatkowy zasady in dubio pro fisco. Skarżący podniósł ponadto, przy rozpoznaniu "przychodu"- na pierwszym etapie inwestycji nie jest jeszcze jasne w jakiej wysokości miałby on być ustalony.

Minister Finansów w interpretacji indywidualnej z dnia 13 listopada 2014 r. uznał stanowisko Skarżącego za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu Organ odwołał się do treści art. 3 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1, 2 i 3, art. 28 u.f.i. i art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2014 r., Nr 94). Z przepisów tych wynika, zdaniem Organu, że wniesienie akcji spółki akcyjnej do funduszu inwestycyjnego jest równoznaczne z wpłatą do funduszu, a więc należy przyjąć, że w momencie dokonania wpłaty w postaci akcji spółki akcyjnej udziałów za certyfikaty inwestycyjne, nastąpi odpłatne przeniesienie tytułu własności tychże akcji na rzecz funduszu.

Organ wskazując na treść art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f., stwierdził, iż żaden z przepisów tej ustawy nie zwalnia z opodatkowania przychodów uzyskanych z tytułu wniesienia akcji spółek akcyjnych do funduszu inwestycyjnego. Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., do źródeł przychodów zalicza się kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a) - c). Natomiast w myśl art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ww. ustawy, za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych.

Organ stwierdził, iż wniesienie akcji do funduszu inwestycyjnego powoduje zmianę ich właściciela - właścicielem staje się bowiem fundusz inwestycyjny - stąd mamy do czynienia z odpłatnym zbyciem wniesionych akcji, papierów wartościowych. Wniesienie przez Wnioskodawcę papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego będzie równoznaczne z ich odpłatnym zbyciem. Wnioskodawca otrzyma w zamian jednostki uczestnictwa lub certyfikaty inwestycyjne w ilości odpowiadającej wartości akcji, która zostanie określona poprzez wycenę dokonaną przez fundusz inwestycyjny. Wartość otrzymanych jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych odpowiadająca wartości wnoszonych przez Wnioskodawcę akcji w spółce kapitałowej stanowić będzie podlegający opodatkowaniu przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.

Zauważył, że ustawodawca definiując przychód w art. 11 ust. 1 ww. u.p.d.o.f. wyłączył z tej ogólnej definicji niektóre rodzaje przychodów i zdefiniował je odrębnie, w tym przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6. W świetle cytowanego powyżej przepisu art. 17 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy przychód ten powstaje w momencie odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych niezależnie od daty faktycznej zapłaty.

Organ wyjaśnił, iż do przychodów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy zastosowanie mają ogólne zasady ustalania dochodu określone w art. 9 ust. 2 u.p.d.o.f. stanowiące, iż dochodem ze źródła przychodów jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym.

Reasumując, Organ wskazał, iż skoro konsekwencją otrzymania jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych będzie przeniesienie własności akcji w spółce kapitałowej poprzez wniesienie powołanych walorów (wpłatę) do funduszu inwestycyjnego u Wnioskodawcy zostanie rozpoznany przychód z kapitałów pieniężnych, opodatkowany stosownie do treści art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) w zw. z art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.

W skardze na tę interpretację indywidualną Skarżący wniósł o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej interpretacji zarzucił:

- naruszenie art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit.a u.p.d.o.f. w związku z art. 535, art. 603 i art. 604 k.c., poprzez uznanie, że wniesienie akcji do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za certyfikaty inwestycyjne winno być kwalifikowane jako czynność zrównana z odpłatnym zbyciem akcji (co tym samym, implikuje powstanie obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych).

- naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a w związku z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., poprzez uznanie, że dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi lub udziałami podlega opodatkowaniu, w sytuacji, gdy uzyskanie (objęcie) z tytułu tych wpłat certyfikatów inwestycyjnych nie stanowi przychodu podatkowego, o którym w ww. przepisach mowa.

- błędną wykładnię art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. prowadzącą do podwójnego opodatkowania jego dochodów, tj. w momencie nabycia certyfikatów zamkniętego funduszu inwestycyjnego oraz w momencie zbycia tych certyfikatów. Przy czym w tym ostatnim przypadku dokonana wykładnia prowadzi do faktycznego opodatkowania przychodu, a nie dochodu.

- naruszenie zasadę nullum tributum sine lege, którą wyraża art. 217 Konstytucji RP oraz zasadą praworządności, zawartą w art. 2 i 7 Konstytucji RP, poprzez wywodzenie przedmiotów opodatkowania w sposób pośredni, w drodze rozumowań inferencyjnych.

- naruszenie art. 14a z wz. z art. 121 par. 1 oraz art. 14h Ordynacji podatkowej poprzez nie uwzględnienie w ramach wydanej interpretacji orzecznictwa sądów administracyjnych;

- naruszenie art. 14c §2 ordynacji podatkowej, poprzez nieprawidłową ocenę stanowiska podatnika. Gdyby bowiem Minister Finansów prawidłowo ocenił implikacje prawne powołanych powyżej przepisów prawa materialnego, musiałby uznać, że stanowisko podatnika przedstawione w jego zapytaniu jest prawidłowe.

W uzasadnieniu wskazał, iż zaskarżona interpretacja zawiera nieprawidłową ocenę stanowiska skarżącego oraz błędne uzasadnienie prawne tej oceny, jak też pomija obowiązujące orzecznictwo sądów.

W ocenie Skarżącego w momencie wniesienia udziałów/papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego, inwestor nie uzyskuje automatycznie realnego przysporzenia trwale powiększającego jego aktywa i stanowiącego przychód w rozumieniu art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. Przychód taki - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - powstaje dopiero na drugim etapie procesu inwestycji, tj, w razie umorzenia certyfikatów (także w przypadku likwidacji funduszu), zbycia certyfikatów na rzecz osoby trzeciej albo - wyjątkowo - w następstwie wypłaty dochodów funduszu bez umarzania certyfikatów inwestycyjnych. Skarżący zaznaczył, iż podzielił stanowisko orzecznictwa, że akceptacja poglądu organu interpretacyjnego prowadziłaby w prostej linii do dopuszczenia podwójnego opodatkowania tego samego dochodu.

Według Skarżącego nieprawidłowość interpretacji jakiej dokonał organ jest widoczna przede wszystkim w zestawieniu art. 17 ust. 1 pkt 6 w związku z art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f.

Zdaniem Skarżącego w niniejszej sprawie na zasadzie analogii kluczowe znaczenie ma również treść uchwały składu 7 sędziów NSA w sprawie II FPS 8/10. Uchwała ta dotyczy co prawda implikacji podatkowych wniesienia aportem udziałów w spółce z o.o. do spółki jawnej, jednakże wnioski płynące z treści tej uchwały mogą być transponowane również na grunt niniejszej sprawy. Dotyczą również tego samego przepisu tj. art. 17 ust. 1 pkt 6a u.p.d.o.f. Zaznaczył, iż w kontekście tej uchwały - na zasadzie bliskiej i całkowicie dopuszczalnej analogii - należy dojść do wniosku, że w przypadku wniesienia akcji do funduszu inwestycyjnego zamkniętego w zamian za certyfikaty inwestycyjne nie powstaje przyrost majątkowy po stronie wnoszącej je osoby. W zamian za wniesiony akcje osoba fizyczna otrzymuje bowiem jedynie certyfikaty inwestycyjne. Stąd, do czasu aż nastąpi zbycie certyfikatów inwestycyjnych, dotąd po stronie akcjonariusza nie nastąpi dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Według Skarżącego aby móc mówić o sytuacji "odpłatnego zbycia", uregulowanej w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f., w zamian za świadczenie polegające na przeniesieniu własności akcji, osoba je wnosząca do funduszu inwestycyjnego winna otrzymać ekwiwalent świadczenia w postaci zapłaty ceny nabycia. Taka sytuacja miałaby więc miejsce jedynie w razie sprzedaży akcji w rozumieniu cywilnoprawnym (art. 535 k.c.). Tymczasem w przypadku wniesienia akcji do funduszu nie występuje pojęcie "ceny", które jest właściwe dla wynagrodzenia z umów sprzedaży. Tym samym przy ewentualnym obliczeniu przychodu, którego źródłem miałoby być wniesienie akcji do funduszu, nie można zastosować ogólnych zasad dla ustalenia przychodu, które uregulowano w art. 19 u.p.d.o.f. Przepis ten jednoznacznie posiłkuje się pojęciem "ceny".

Skarżący powołał się także na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2013 roku (sygn. II FSK 1479/11) i zaznaczył, iż wniosek Naczelnego Sądu Administracyjnego co do opodatkowania dokonywania wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi art. 17 ust. 1 pkt 6 lit, a w związku z art. 11 ust. 1 ustawy, jest wprost sprzeczny ze stanowiskiem organu, który wydał interpretację.

Skarżący stwierdził, że w zamian za akcje wnoszone do funduszu inwestycyjnego zamkniętego wnosząca je osoba fizyczna otrzymuje certyfikaty inwestycyjne. One zaś, mimo, że istotnie posiadają wartość materialną, nie stanowią ceny nabycia. Otrzymując bowiem certyfikaty inwestycyjne podatnik nabywa całokształt praw i obowiązków związanych z uczestnictwem w przedsięwzięciu gospodarczym sformalizowanym w ramach funduszu inwestycyjnego zamkniętego. Po jego stronie nie pojawia się jednak dochód mogący podlegać opodatkowaniu. Taka generalna sytuacja nie może, w ocenie skarżącego - w kontekście ww. uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego - zostać skutecznie zakwalifikowana jako spełniająca kryteria przepisów u.p.d.o.f., mówiących o osiągnięciu dochodu lub przychodu z odpłatnego zbycia. Dochodem jest bowiem stan faktyczny polegający na przysporzeniu majątkowym, który w tak zarysowanej sytuacji faktycznej nie zajdzie.

Według Skarżącego rozpoznając wniosek o udzielenie interpretacji Organ obowiązany był więc uwzględnić przedstawione stanowisko skarżącego, jak również odnieść się do powołanych we wniosku orzeczeń sądów administracyjnych. Skarżący zarzucił, iż treść uzasadnienia Indywidualnej Interpretacji zdradza brak znajomości prawa gospodarczego i handlowego oraz podatkowego. Cechuje je też bezzasadna chęć ingerowania przez służby skarbowe w rozliczenia, które regulują przepisy prawa cywilnego, a nie podatkowego.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargę, podtrzymując swoje stanowisko, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

Kontroli Sądu poddano interpretację indywidualną z zakresu podatku dochodowego od osób fizycznych, dotyczącą opodatkowania przychodu powstałego z tytułu wniesienia do zamkniętego funduszu inwestycyjnego posiadanych przez Skarżącego akcji, w zamian za które Skarżący miałby otrzymać certyfikaty inwestycyjne.

Skarżący uważał, że w przypadku objęcia certyfikatów inwestycyjnych za wpłatę w postaci akcji przychód nie powstanie.

W ocenie Ministra Finansów w momencie wniesienia akcji do funduszu inwestycyjnego powstanie przychód opodatkowany na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.

Przepis powyższy stanowi, że za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych.

Zdaniem Sądu Minister Finansów dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu uznając, iż na jego podstawie opodatkowaniu podlega również wniesienie akcji do zamkniętego funduszu inwestycyjnego.

Zagadnienie opodatkowania wniesienia akcji do funduszu inwestycyjnego było już przedmiotem wypowiedzi judykatury. Sąd podziela wyrażony m.in. w orzecznictwie tut. Sądu pogląd, że pojęcie "zbycie" użyte w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. oznacza każdą formę przeniesienia własności udziałów lub akcji. (tak: WSA w Warszawie w wyroku z dnia 11 stycznia 2012 r., III SA/Wa 1697/11, CBOSA). Pogląd ten został też zaaprobowany przez NSA w wyroku z dnia 21 marca 2014 r., II FSK 924/12 (CBOSA), w którym Sąd ten uznał za prawidłową wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. sprowadzającą się do utożsamienia ze "zbyciem" każdej formy przeniesienia własności udziałów lub akcji.

We wspomnianym wyroku NSA szeroko objaśniono, dlaczego nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, jakoby certyfikatów inwestycyjnych nie można uznać za zamiennik pieniądza, ale jedynie – jak to podkreślał Skarżący – za dokument potwierdzający ekspektatywę sukcesu inwestycyjnego, który w przyszłości może przełożyć się na konkretny przychód. Jak wskazano, pojęcie "wartości pieniężne" nie zostało wprawdzie na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zdefiniowane, jednakże ustawa ta rozróżnia określenia: "środki pieniężne" (np. art. 14 ust. 2 pkt 7g lit. a i b i pkt 16), "kapitały pieniężne" (art. 17 ust. 1 in principio) i właśnie "wartości pieniężne" (art. 12 ust. 1 i ust. 2, art. 11 ust. 1 i ust. 2a). W przypadku określonym w art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. zostały one przeciwstawione "pieniądzom", zaś w art. 11 ust. 2 u.p.d.o.f. zostały sprowadzone do obowiązku ustalania wartości pieniężnej świadczeń w naturze, a w art. 11 ust. 2 a) u.p.d.o.f. w stosunku do obowiązku ustalania świadczeń nieodpłatnych. Z rozróżnienia tych pojęć oraz z porównania ich treści można wywieść pogląd, że określenie "wartości pieniężne" jest pojęciem szerszym od pojęć: "pieniądze" i "środki pieniężne". O określeniu "wartości pieniężne" jest także mowa w art. 4 ust. 6, ust. 6a, ust. 8 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o denominacji złotego (Dz. U. nr 84, poz. 386 ze zm.) także bez zdefiniowania tego określenia, ale w odesłaniu do obowiązku przeliczania na nowe złote, jeżeli jest o nich mowa w ustawach i uchwałach Sejmu lub innych przepisach prawa. Sąd podkreślił, że jest to także określenie szersze niż jednostki, środki czy należności pieniężne, którymi także ta ustawa się posługuje. Najbardziej zbliżoną przedmiotowo ustawą do rozważanego określenia "wartości pieniężne" jest u.f.i., która także rozróżnia pojęcia: "środki pieniężne" (art. 3 ust. 1, art. 29 ust. 3) i "instrumenty rynku pieniężnego" (art. 2 pkt 21), przez które rozumie papiery wartościowe lub prawa majątkowe, inkorporujące wyłącznie wierzytelności pieniężne. Pojęcie to jednak z uwagi na treść art. 11 ust. 2 i 2a) u.p.d.o.f. jest pojęciem węższym w stosunku do pojęcia "wartości pieniężne". W rezultacie, zdaniem NSA, na gruncie art. 11 ust. 1, ust. 2 i ust. 2a) u.p.d.o.f. określenie "wartości pieniężne" jest pojęciem szerszym od określenia "pieniądze" i obejmuje świadczenia o różnym charakterze, w tym nie tylko papiery wartościowe, ale i świadczenia w naturze, czy świadczenia nieodpłatne. Są one przychodem wówczas, gdy zostały przez podatnika otrzymane lub postawione do jego dyspozycji. Jednakże nie wszystkie wartości pieniężne, o których mowa w art. 11 ust. 1- ust. 2a) u.p.d.o.f., muszą – by je uznać za przychód - być otrzymanymi lub postawionymi do dyspozycji podatnika, gdyż przepis art. 11 ust. 1 in principio wyraźnie stanowi, że tak jest, ale z zastrzeżeniem m.in. art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. To oznacza, że wskazane w tym przepisie przychody mogą zostać uznane za przychód podatkowy w innym momencie jego powstawania. Z art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.do.f. wynika bowiem, że: "Za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się (...) należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane (a więc niezależnie od sytuacji z art. 11 ust. 1 in principio) przychody z (...) odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych (...)". W tym przypadku przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną - by być uznanymi za uzyskane - wystarczy, że będą przychodami należnymi.

Sąd odwołał się dalej do treści art. 128 ust. 1 u.f.i., zgodnie z którym statut funduszu inwestycyjnego zamkniętego może przewidywać dokonywanie wpłat na certyfikaty inwestycyjne papierami wartościowymi, udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością lub prawami, o których mowa w art. 147 ust. 1 pkt 1 lit a i b oraz pkt 2 . Udziały te (papiery wartościowe i prawa z art. 147 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2, jak stanowi art. 128 ust. 2 u.f.i.) będą wycenione według metody przyjętej przez fundusz dla wyceny aktywów. Nie dotyczy to oczywiście wpłat pieniężnych. W przypadku zaś wpłat do funduszu dokonywanych w innych - niż zdematerializowane - papierach wartościowych, udziałach w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością lub prawach, o których mowa w art. 147 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2, osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne przenosi, w drodze umowy, zgodnie z odrębnymi przepisami prawa z tych papierów, udziałów lub prawa, o których mowa w art. 147 § 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 2 na fundusz oraz składa u depozytariusza kopię tej umowy, a w przypadku papierów wartościowych - także te papiery, jeżeli papiery wartościowe nie mają formy dokumentu - dokument potwierdzający ich posiadanie na podstawie właściwych przepisów. Jak wskazano, w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (jedn. tekst Dz. U. z 2002 r., nr 49, poz. 447 ze zm.), pojęcie "papieru wartościowego" wprowadza przepis art. 3 ust. 1 - 3, stwierdzając, że 1) papierami wartościowymi w rozumieniu ustawy są akcje, prawa do akcji, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne, jak również inne papiery wartościowe wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego. Papierami wartościowymi w rozumieniu ustawy są również zbywalne prawa majątkowe wynikające z papierów wartościowych, o których mowa w art. 1 (ust. 2). Papierami wartościowymi są również inne, niż wymienione w ust. 2 prawa majątkowe, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny papierów wartościowych, wymienionych w ust. 1 i 2 (prawa pochodne) (ust. 3). Żadnego z tych warunków nie spełnia udział w spółce z o.o. Nie ulega zatem wątpliwości, że certyfikat inwestycyjny jest papierem wartościowym.

Zdaniem NSA, umowa przeniesienia własności praw z udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością na fundusz jest więc umową zbycia tych praw, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. (wyroki NSA z dnia 5 marca 2013 r., sygn. akt II FSK 1310 i 1311/11, z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FSK 2056/09, z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 873/08, wyroki WSA w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Bk 517/08, WSA w Krakowie z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 671/07, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 3 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Bd 844/07, CBOSA).

Dlatego też podniesione przez Skarżącego argumenty dotyczące wykładni historycznej, nie mogły zasługiwać na uwzględnienie.

NSA wskazał dalej, że osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne powinna otrzymać potwierdzenie wpłaty, a zapisanie się na certyfikaty jest nieodwołalne i bezwarunkowe oraz nie może nastąpić z zastrzeżeniem terminu. Ponadto do umowy zbycia udziałów stosuje się ogólne zasady zbywania udziałów wynikające z k.s.h. dotyczące formy prawnej (art. 180 k.s.h.) lub ewentualnych ograniczeń zbywalności udziałów (art. 182 k.s.h.). W zamian za zbywane udziały wspólnik uzyskuje papiery wartościowe - certyfikaty inwestycyjne. W wyniku tej transakcji to nie posiadacz certyfikatów inwestycyjnych - a zamknięty fundusz inwestycyjny - staje się wspólnikiem w spółce z o.o., a ten pierwszy tylko uczestnikiem funduszu. Stopień ingerencji funduszu w działalność spółki zależy natomiast od charakteru funduszu.

To wszystko uzasadnia przekonanie, że umowa przeniesienia własności praw udziałowych jest umową sprzedaży (art. 155 § 1 w związku z art. 535 k.c.). Zgodnie z art. 536 § 1 k.c., cenę, która należy do istotnych postanowień umowy, można także określić przez wskazanie podstaw do jej ustalenia. Zatem okoliczność, że w umowie zbycia udziałów w zamian za nie wspólnik uzyskuje certyfikaty inwestycyjne nie prowadzi do wniosku, że umowa tego rodzaju będzie jakąś unikalną czynnością prawną przewidzianą jedynie przez przepisy u.f.i. i nieprzewidzianą w kodeksie cywilnym, jak i w kodeksie spółek handlowych. Na jej charakter nie wpływa w żadnym stopniu to, że nie kreuje ona rodzaju aportu ani to, że nie wspólnik - a spółka - stanie się wspólnikiem i przysługiwać jej będą określone prawa związane z jej udziałem. W zamian za to dotychczasowy wspólnik stanie się uczestnikiem funduszu inwestycyjnego i wykonywać będzie prawa jego uczestnika w zależności od rodzaju funduszu. Na charakter tej umowy nie ma istotnego wpływu to, że zgodnie z art. 131 u.f.i., fundusz inwestycyjny zamknięty ma obowiązek dokonywać wyceny aktywów funduszu i ustalania jego wartości netto oraz wartości netto przypadającej na certyfikat inwestycyjny z częstotliwością określoną w statucie, nie rzadziej jednak niż raz na 3 miesiące oraz na 7 dni przed rozpoczęciem przyjmowania zapisów na certyfikat kolejnej emisji, a także w dniu wykupywania certyfikatów. Ten obowiązek w powiązaniu z jednolitą metodą wyceny aktywów funduszu i udziałów w spółce z o.o. lub prawami, o których mowa w art. 147 ust. 1 pkt 1 lit a i b oraz pkt 2 u.f.i. prowadzi do wniosku, że cena zbycia udziałów będzie ekwiwalentna w stosunku do wartości certyfikatów. Nie zmienia tego fakt, że certyfikaty są niepodzielne.

W konsekwencji NSA, a za nim tut. Sąd, nie podzielił przywołanego przez Skarżącego poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1047/09, że "w momencie wniesienia udziałów/ papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego zamkniętego, inwestor nie uzyskuje automatycznie realnego przysporzenia trwale powiększającego jego aktywa i stanowiącego przychód w rozumieniu art. 12 ust. 1 u.p.d.o.p. Przychód taki powstaje dopiero na drugim etapie procesu inwestycji, tj. w razie umorzenia certyfikatów (także w przypadku likwidacji funduszu), zbycia certyfikatów na rzecz osoby trzeciej albo w następstwie wypłaty dochodów funduszu bez umarzania certyfikatów inwestycyjnych". Zauważyć bowiem trzeba, że w omawianym przypadku art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f. stanowi, że od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną pobiera się podatek w wysokości 19 % uzyskanego dochodu. Dochodem zaś jest tu różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną, a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art. 22 ust.1f lub art. 23 ust. 1 pkt 38. Powyższe zróżnicowanie objęte alternatywą "lub" wynika z tego, że art. 30b ust. 1 u.p.o.f. ma zastosowanie także i do obrotu zbycia certyfikatów inwestycyjnych nabytych w zamian za udział w spółce z o.o. (art. 30b ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.f.). Stąd w rozpoznanej sprawie – zgodnie z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. - w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółce albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny (jakim jest certyfikat inwestycyjny), na dzień zbycia tych udziałów (akcji) albo wkładów, koszt uzyskania przychodów ustala się w wysokości: a) nominalnej wartości objętych udziałów (akcji) albo wkładów z dnia ich objęcia - jeżeli te udziały (akcje) albo wkłady zostały objęte za udziały niepieniężne w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część. W konsekwencji także i w tej transakcji powstanie koszt uzyskania przychodu.

Wbrew obawom Skarżącego, nie zachodzi więc tutaj niebezpieczeństwo podwójnego opodatkowania, skoro akt zbycia tych certyfikatów jest odrębną czynnością prawną i odrębnym - niezależnym od poprzedniego - aktem obrotu, które podlegają niezależnemu opodatkowaniu. Odpłatne zbycie certyfikatów inwestycyjnych, jako papierów wartościowych (art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f.) będzie też generowało przychód z kapitałów pieniężnych, a koszty jego uzyskania zostały określone w art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. Za powyższą interpretacją przemawia także art. 30b ust 7 u.p.d.o.f., nakazujący tu stosować odpowiednio art. 30a ust. 3 u.p.d.o.f., który dotyczy możliwości identyfikowania certyfikatów inwestycyjnych w funduszach inwestycyjnych i wykazuje, że przyjąć należy, iż są to tzw. certyfikaty.

Z wymienionych wyżej powodów nie znalazły także potwierdzenia podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 2, art. 7 i art. 217 Konstytucji RP.

Reasumując należy więc podkreślić, że rację miał Minister Finansów twierdząc, że zbycie akcji występuje w każdym przypadku zmiany ich właściciela. Z kolei zmiana właściciela może być wynikiem szeregu różnych zdarzeń prawnych, w tym również umów sprzedaży lub zamiany. Wniesienie akcji do funduszu inwestycyjnego w zamian za wydanie jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych funduszu będzie się mieścić w kategorii "odpłatnego zbycia", o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ustawy, dlatego też powstanie z tego tytułu przychód do opodatkowania.

Sąd nie dopatrzył się zarzucanych w skardze naruszeń prawa procesowego, bowiem zaskarżona interpretacja wpisuje się w nurt prezentowany w orzecznictwie sądowym. Z kolei z uwagi na wyjaśniony wyżej brak naruszeń prawa materialnego nie sposób też było uznać zasadności zarzutu naruszenia prawa procesowego przez nieprawidłową ocenę stanowiska wnioskodawcy.

W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).