Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 244/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.), , Protokolant referent Edyta Brzezicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2022 r. sprawy ze skargi W.L. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. C., działając w imieniu małoletniego syna W. L. (ur. [...] listopada 2003 r.), w piśmie z [...] sierpnia 2021 r. zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie renty specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu wniosku matka małoletniego wskazała, że wniosek motywuje tym, że ojciec W. L. (Z. L.) został śmiertelnie uderzony przez koparko-ładowarkę i zginął na miejscu [...] października 2019 r. Podała, że operator koparki został uznany winnym nieumyślnego spowodowania śmierci i skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] marca 2020 r. sygn. akt [...]. Firma ubezpieczeniowa [...] odmówiła wypłacenia odszkodowania, zadośćuczynienia oraz renty alimentacyjnej dla W. L., argumentując, że w chwili wypadku koparko-ładowarka była wykorzystywana jako narzędzie pracy, a nie pojazd mechaniczny, mimo to, że transportowała w chwili zdarzenia betonowy krąg do wykopu. A. C. wskazała też, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania renty rodzinnej wypadkowej, gdyż jak stwierdził, w dniu wypadku nie został sporządzony przez pracodawcę protokół z wypadku oraz karta wypadku. Operator koparko-ładowarki był jednocześnie organizatorem prac ziemnych i zatrudniał Z. L. bez umowy o pracę. Matka małoletniego stwierdziła, że bezskuteczne okazały się również starania o uzyskanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Nadmieniła, że W. L. z chwilą śmierci ojca utracił prawo do świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego, w roku szkolnym 2021/2022 jest uczniem trzeciej klasy Technikum [...]. A. C. poinformowała, że obecnie samotnie wychowuje dwóch synów, tj. W. L. oraz P. L. (ur. [...] kwietnia 2000 r.). Wskazała, że jest zatrudniona jest w Urzędzie [...] jako [...], gdzie nie osiąga dochodów. Rodzina utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych w wysokości 817 zł oraz zasiłku celowego 450 zł.

Do wniosku A. C. dołączyła kopie:

1. odpisu skróconego aktu urodzenia W. L.;

2. odpisu skróconego aktu zgonu Z. L.;

3. powołanego we wniosku wyroku Sądu Rejonowego w [...];

4. decyzji [...] o odmowie wypłaty odszkodowania;

5. odpowiedzi [...] na odwołanie;

6. decyzji ZUS Odział [...] z [...] grudnia 2019 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej wypadkowej dla W. L. po zmarłym Z. L.;

7. decyzji Prezesa ZUS z [...] sierpnia 2021 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku;

8. decyzji Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2020 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego;

9. informacji Prezydenta [...] o przyznaniu świadczenia wychowawczego (500+);

10. zaświadczenia Urzędu [...] z [...] czerwca 2021 r. potwierdzającego zatrudnienie A. C. w okresie od [...] maja 2021 r. do [...] września 2021 r. w charakterze [...], z przewidywanym terminem wypłaty wynagrodzenia w lipcu i października 2021 r. o wysokości zależnej od ilości ankiet spisanych podczas [...];

11. zaświadczenia Dyrektora Zespołu Szkół Nr [...] z [...] czerwca 2020 r. potwierdzającego, że W. L. jest uczniem tej szkoły.

Prezes Rady Ministrów w piśmie z [...] sierpnia 2021 r. poinformował A. C. o wynikających z art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych warunkach przyznania renty specjalnej i zwrócił się o szczegółowe przedstawienie i udokumentowanie okoliczności uzasadniających uznanie sytuacji W. L. za szczególną w rozumieniu wskazanego przepisu, tj. wykazanie swoich lub zmarłego ojca małoletniego wybitnych zasług w jakiejś dziedzinie aktywności (jeżeli takie posiadają) lub zdarzeń losowych o charakterze nadzwyczajnym, które spowodowały, że W. L. znajduje się w obecnej sytuacji.

A. C., w odpowiedzi na pismo z [...] sierpnia 2021 r., w piśmie z [...] września 2021 r. stwierdziła, że we wniosku z [...] sierpnia 2021 r. wyraźnie wskazała, że zdarzenie losowe o charakterze nadzwyczajnym, które spowodowało obecną sytuację W. L., to śmierć jego ojca w wyniku nieszczęśliwego wypadku w dniu [...] października 2019 r. Matka małoletniego ponownie przywołała okoliczności opisane we wniosku z [...] sierpnia 2021 r. i stwierdziła, że wszystkie posiadane dokumenty dotyczące opisanego wypadku oraz obecnej sytuacji finansowej zostały dołączone do wniosku.

Prezes Rady Ministrów w piśmie z [...] września 2021 r. zwrócił się do Dyrektora Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego [...] o ustalenie aktualnej sytuacji socjalno-bytowej A. C. i członków jej najbliższej rodziny oraz o nadesłanie stosownych informacji niezbędnych do rozpatrzenia sprawy, a także oświadczenia majątkowego podpisanego przez A. C. i informacji, czy korzysta ona ze świadczeń z pomocy społecznej oraz innych informacji, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie przyznania renty specjalnej.

Prezes Rady Ministrów w piśmie z [...] września 2021 r. ponownie wyjaśnił A. C., jakie są przesłanki przyznania renty specjalnej i jakie okoliczności są brane pod uwagę podczas wydawania decyzji w tym przedmiocie. Ponadto zwrócił się do niej o:

1. przesłanie wszelkich udokumentowanych informacji, które w aspekcie przedstawionych w piśmie kryteriów przyznawania świadczeń specjalnych mogłyby być pomocne oraz istotne w ocenie sprawy, a przede wszystkim o:

a. wskazanie i udokumentowanie wybitnych, indywidualnych dokonań A. C. lub Z. L., które wyróżniałyby ich z grona innych osób, wykraczających poza obowiązki zawodowe,

b. wskazanie i udokumentowanie okoliczności wyróżniających A. C. w gronie innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji bytowej, samotnie wychowujących małoletnie dzieci bez prawa do renty rodzinnej po zmarłym rodzicu;

1. udokumentowanie wykształcenia A. C. oraz Z. L. i opis aktywności zawodowej wraz z kopiami posiadanych świadectw pracy;

2. wskazanie i udokumentowanie przyczyn, które spowodowały, że ojciec dziecka nie legitymował się okresem składkowym i nieskładkowym niezbędnym do nabycia przez W. L. prawa do renty rodzinnej;

3. nadesłanie oświadczenia o wszystkich miesięcznych dochodach osiąganych przez A. C. oraz przez wszystkie osoby prowadzące wspólnie z nią gospodarstwo domowe;

4. nadesłanie kosztorysu stałych miesięcznych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym.

A. C. w piśmie z [...] września 2021 r., w odpowiedzi na wezwanie z [...] września 2021 r., po raz kolejny poinformowała, że wniosek o przyznanie renty specjalnej złożyła w związku ze zdarzeniem losowym, w wyniku którego śmierć poniósł ojciec W. L., a nie w związku z wybitnymi osiągnięciami zmarłego lub swoimi. Po raz kolejny też matka małoletniego przywołała okoliczności powołane już we wniosku z [...] sierpnia 2021 r. i w piśmie z [...] września 2021 r.

Ponadto A. C. stwierdziła, że nie czuje się szczególnie wyróżniona wśród osób znajdujących się w trudnej sytuacji bytowej i samotnie wychowujących małoletnie dzieci bez prawa do renty rodzinnej po zmarłym rodzicu. Jak stwierdziła, każda sytuacja jest jednak inna, a w jej przypadku faktem zasługującym na uwzględnienie jest to, że samotnie wychowywała trzech synów w czasach, kiedy nie było tak dużej pomocy ze strony państwa w wychowaniu dzieci, jakiej udziela się obecnie.

A. C. oświadczyła, że nie posiada dokumentów dotyczących Z. L., ponieważ od 2007 r. nie zamieszkiwali wspólnie. Wskazała, że ojciec W. L. miał wykształcenie zawodowe, a w czasie trwania małżeństwa i po jego ustaniu, podejmował prace w branży budowlanej. Z powodu uzależnienia od alkoholu "został wyrzucony" poza rynek pracy, stąd nie legitymuje się wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym. Wskazała także, że obecnie oczekuje na przyznanie lokalu socjalnego.

Do pisma z [...] września 2021 r. (poza dokumentami dołączonymi do wniosku z [...] sierpnia 2021 r.) A. C. dołączyła:

1. oświadczenie zawierające opis aktywności zawodowej;

2. oświadczenia zawierające kosztorys miesięcznych wydatków;

3. kopie:

a. notatki urzędowej z [...] października 2019 r. sporządzonej przez funkcjonariusza Posterunku Policji w [...] na okoliczność zdarzenia, w wyniku którego śmierć poniósł Z. L.,

b. zaświadczenia Dyrektora Zespołu Szkół nr [...] z [...] września 2021 r. potwierdzającego, że W. L. jest uczniem trzeciej klasy technikum,

c. oświadczenia P. L. z [...] września 2021 r. o uczęszczaniu do policealnej szkoły zawodowej,

d. wyroku Sądu Okręgowego [...] z [...] kwietnia 2010 r. sygn. akt [...] rozwiązującego przez rozwód małżeństwo A. L. (z domu C.) i Z. L.,

e. wyroku Sądu Rejonowego dla [...] sygn. akt [...] nakazującego A. C., P. L. i W. L. opuszczenie, opróżnienie i wydanie lokalu mieszkalnego, a także orzekającego o przysługiwaniu uprawnienia do lokalu socjalnego i wstrzymującego opróżnienie lokalu do czasu złożenia oferty zawarcia umowy lokalu socjalnego,

f. świadectwa ukończenia liceum przez A. C.,

g. opisu doświadczenia zawodowego A. C.,

h. zaświadczenia Urzędu [...] z [...] września 2021 r. o wysokości dochodu A. C.,

i. dwóch decyzji Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2021 r. o przyznaniu zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu leków,

j. decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2021 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

W dniu [...] października 2021 r. do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wpłynęło pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z [...] października 2021 r. zawierające informacje o sytuacji rodzinnej i majątkowej A. C., a także oświadczenie majątkowe A. C. z [...]października 2021 r.

Prezes Rady Ministrów decyzją z [...] listopada 2021 r. znak: [...] odmówił przyznania małoletniemu W. L. renty specjalnej.

Organ administracji stwierdził, że z nadesłanych przez A. C. dokumentów wynika w szczególności, że:

1. wyrokiem Sądu Okręgowego [...] z [...] kwietnia 2010 r. orzeczono rozwiązanie małżeństwa A. L. (z domu C.) i Z. L. z jego winy. Wykonanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami M. L. (ur. [...].06.1996 r.), P. L. i W. L. powierzono matce, a uprawnienia ojca dzieci ograniczono do współdecydowania w istotnych sprawach dzieci w zakresie wychowania, wykształcenia, leczenia i do osobistych z nimi kontaktów. Zasądzono również alimenty po 500 zł na każde z dzieci;

2. wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] listopada 2017 r. nakazano A. C., P. L. i W. L., aby opuścili i wydali [...] [...] sp. z o.o. [...], lokal mieszkalny położony [...] przy ul. [...]. Orzeczono również, że przysługuje im prawo do lokalu socjalnego i wstrzymano wykonanie opróżnienia lokalu do czasu złożenia przez Gminę [...] oferty zawarcia z A. C. i jej synami umowy najmu lokalu socjalnego;

3. wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] marca 2020 r. oskarżonego K. G. uznano za winnego popełnienia przestępstwa nieumyślnego spowodowania śmierci Z. L. w ten sposób, że uderzył go łyżką koparko-ładowarki w okolicę szyi i prawej strony klatki piersiowej, w czasie gdy Z. L. pomagał w układaniu w wykopie betonowych kręgów zawieszonych na łyżce ww. koparko-ładowarki i wymierzono mu karę 1 roku pozbawienia wolności. Wykonanie kary zostało zawieszone na okres próby wynoszący 2 lata. Zasądzono również od oskarżonego tytułem częściowego naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody na rzecz poszkodowanego P. L. - 3500 zł, M. L. - 3500 zł, W. L. - 20.000 zł, B. L. - 3000 zł;

4. ZUS Oddział [...] decyzją z [...] grudnia 2019 r. odmówił przyznania renty rodzinnej wypadkowej, gdyż do wniosku nie zostały dołączone wymagane dokumenty tj. protokół powypadkowy i karta wypadku sporządzona na okoliczność wypadku, któremu uległ Z. L.;

5. Prezes ZUS decyzją z [...] sierpnia 2021 r. odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że udokumentowano jedynie 3 lata, 8 miesięcy i 11 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który zmarł w wieku 43 lat. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci dziecka zamiast 5 lat tych okresów udokumentowano jedynie 5 miesięcy i 26 dni okresów składkowych. Ponadto nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych;

6. zgodnie z zaświadczeniem z [...] czerwca 2021 r. A. C. zatrudniona była w charakterze [...] na podstawie umowy zlecenia od [...] maja 2021 r. do [...] września 2021 r. Wysokość wynagrodzenia zależała od ilości spisanych ankiet podczas [...];

7. zgodnie z zaświadczeniem Dyrektora Zespołu Szkół Nr [...] z [...] czerwca 2021 r., w roku szkolnym 2020/2021 W. L. był uczniem drugiej klasy Technikum nr [...];

8. rodzina otrzymuje świadczenie wychowawcze 500+ oraz zasiłek rodzinny w wysokości 124 zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka - 193 zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2021/2022 - 100 zł (jednorazowy, przyznany we wrześniu 2021 r.);

9. A. C. udokumentowała ukończenie Liceum Ekonomicznego [...] w 1994 r. Z CV wynika, że była zatrudniona w [...] Urzędzie [...] w ramach prac [...], w [...] S.A. jako asystent, w [...] S.A. w [...] jako pracownik logistyki i w [...] jako pomoc pracownika biurowego i referent ds. administracji.

Następnie Prezes Rady Ministrów stwierdził, że z informacji przekazanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej [...] wynika, że:

1. A. C. i jej rodzina objęta jest pomocą ze strony Ośrodka od 2005 r.;

2. zajmuje mieszkanie będące w zasobie [...];

3. jest matką samotnie wychowującą dwoje dzieci;

4. utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych (zasiłek rodzinny - 124 zł, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka - 193 zł oraz świadczenie wychowawcze

– 500 zł);

5. do września 2021 r. była zatrudniona na umowę zlecenie, otrzymując bardzo niskie wynagrodzenie;

6. A. C. i jej najmłodszy syn chorują przewlekle, z tego tytułu zwiększone są wydatki na zakup leków i koszty leczenia;

7. w związku z trudną sytuacją materialną rodzinie przyznawana jest regularnie pomoc finansowa w formie zasiłków celowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, jak zakup żywności, środków czystości i higieny oraz leków;

8. średnia wysokość udzielanej pomocy wynosi 500 zł miesięcznie.

W oparciu o powołane wyżej informacje i dokumenty nadesłane przez A. C. oraz otrzymane z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...], Prezes Rady Ministrów stwierdził, że nie dają one podstaw do stwierdzenia, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który dawałby podstawę do przyznania małoletniemu synowi A. C. świadczenia specjalnego.

Organ administracji zauważył, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności (w przypadku rent po osobach zmarłych mogą to być zasługi członka rodziny, po którym miałoby być przyznane świadczenie specjalne). Taka okoliczność w sprawie nie zachodzi, bowiem A. C. nie wskazała i nie udokumentowała żadnych osiągnięć zmarłego ojca dziecka, które nosiłyby znamiona działalności wybitnej i wyjątkowej.

Jak zaznaczył Prezes Rady Ministrów, drugą przesłanką mogącą uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego w trybie powołanego przepisu jest wystąpienie zdarzeń losowych o charakterze nadzwyczajnym, jednak i w tym wypadku A. C. nie wykazał zaistnienia takich zdarzeń.

Odnosząc się do okoliczności wskazywanej przez matkę małoletniego, organ administracji stwierdził, że śmierć ojca dziecka w wyniku nieszczęśliwego wypadku, który może być dramatycznym zdarzeniem dla rodziny i bliskich, nie stanowi zdarzenia losowego o nadzwyczajnym charakterze w rozumieniu powołanego przepisu. Jak wywiódł, nieszczęśliwe wypadki spowodowane nieprawidłowym zabezpieczeniem lub organizacją miejsc pracy są odnotowywane przez policję i nie są one wyjątkowe i jednostkowe. Świadczenia specjalne nie stanowią natomiast odszkodowania, bądź zadośćuczynienia za wypadki przy pracy.

Następnie Prezes Rady Ministrów stwierdził, że okoliczności szczególnej, mogącej uzasadniać przyznanie renty specjalnej, nie stanowi też brak prawa do renty rodzinnej należnej w zwykłym trybie lub w trybie wyjątku. Sam fakt pogorszenia się sytuacji materialnej rodziny, nie może stanowić przesłanki mogącej uzasadniać przyznanie renty specjalnej, ponieważ celem tego świadczenia nie jest wyrównywanie strat materialnych poniesionych wskutek śmierci członka rodziny.

W ocenie Prezesa Rady Ministrów, także fakt samotnego wychowania dzieci, jak i pozostałe okoliczności wskazane przez A. C., w tym chęć zapewnienia dziecku możliwie najlepszych warunków życia, nie stanowią takich okoliczności.

Organ administracji podniósł, że świadczenie przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie stanowi alternatywy dla sytuacji, w których organ rentowy odmówił przyznania prawa do emerytury lub renty, w tym renty rodzinnej w zwykłym trybie. Nie zostało też przewidziane dla sytuacji, w których osoby samotnie wychowujące dzieci pozostają w trudnym położeniu socjalno-bytowym, czy zdrowotnym. Świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie mają bowiem charakteru socjalnego, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Sam więc fakt, że obecna sytuacja życiowa i materialna jest trudna nie uzasadnia przyznania świadczenia w trybie powołanego przepisu.

Prezes Rady Ministrów zauważył, że rodzina małoletniego otrzymuje pomoc ze strony państwa w postaci świadczeń i zasiłków z pomocy społecznej. Ponadto A. C. jest w wieku aktywności zawodowej i nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy. Uznanie, że okoliczności takie jak śmierć jednego z rodziców małoletniego dziecka, brak prawa do renty rodzinnej w zwykłym trybie, samotne wychowywanie dziecka, trudna sytuacja materialna i zdrowotna, chęć zapewnienia dziecku możliwie najlepszych warunków, mogłyby uzasadniać przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia w szczególnym trybie, prowadziłoby w jego ocenie do tego, że świadczenia specjalne utraciłyby swój szczególny, przewidziany przez ustawodawcę charakter.

Konkludując, Prezes Rady Ministrów stwierdził, że pomimo zrozumienia sytuacji życiowej A. C. i jej małoletniego syna, wobec niewykazania istnienia jednej z wymienionych wyżej przesłanek mogących uzasadniać przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów renty lub emerytury w trybie szczególnym na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie było podstaw do przyznania małoletniemu W. L. renty specjalnej.

W. L. (który [...] listopada 2021 r. ukończył 18 lat), reprezentowany przez pełnomocnika (matkę A. C.) w piśmie z 1 stycznia 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Rady Ministrów z [...] listopada 2021 r., stwierdzając, że nie zgadza się z zaskarżonym rozstrzygnięciem i jego uzasadnieniem.

Skarżący wywiódł, że we wniosku o przyznanie renty specjalnej zostało opisane nadzwyczajne zdarzenie losowe, które uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia. W ocenie W. L., twierdzenie, że śmiertelny wypadek jego ojca nie ma nadzwyczajnego charakteru jest niesprawiedliwe społecznie, ponieważ Prezes Rady Ministrów przyznaje świadczenia specjalne po osobach, które giną w wypadkach drogowych oraz w wyniku przestępstwa, a Policja rejestruje tysiące takich zdarzeń. W ocenie skarżącego, przyznawanie świadczeń we wskazanych sytuacjach spowodowało, że już dawno utraciły one swój specjalny charakter.

Zdaniem W. L., niezasadne jest także skupianie się w uzasadnieniu decyzji na sytuacji zawodowej A. C., ponieważ to nie ona wystąpiła o przyznanie renty specjalnej. A. C. wprawdzie jest w wieku aktywności zawodowej, ale nie może podjąć pracy z powodów zdrowotnych, które nie uprawniają jednak do orzeczenia o niezdolności do pracy.

Prezes Rady Ministrów wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w odpowiedzi na skargę stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 11 marca 2022 r. skarżący, reprezentowany przez A. C., podtrzymał stanowisko zawarte w skardze, konkludując, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z przepisami ustawy i jest niesprawiedliwa społecznie.

Referendarz sądowy postanowieniem z 22 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SPP/Wa 43/22 przyznał W. L. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie rady prawnego.

Wyznaczony przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] pełnomocnik skarżącego w piśmie z 17 czerwca 2022 r. podtrzymał zarzuty i wnioski skargi, a ponadto uzupełnił ją, zarzucając naruszenie:

1. art. 6 i art. 8 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób skutkujący utratą zaufania obywateli do organów państwa w szczególności poprzez brak rzetelnej i wnikliwej oceny materiału zgromadzonego w sprawie;

2. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy w kontekście oceny występowania w rozpoznawanym przypadku przesłanek warunkujących wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia, o których mowa w art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

3. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia faktycznego, a w szczególności przez niewskazanie motywów podjętego rozstrzygnięcia.

Podnosząc powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącego wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji,

2. przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie podlegała uwzględnieniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm. – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji). Zgodnie z nim, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.

Rozstrzygnięcie podejmowane na podstawie powołanego przepisu ma charakter uznaniowy. Kontrola sądowoadministracyjna obejmuje w tym przypadku ustalenie, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, a zwłaszcza ze szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. W postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji w przedmiocie emerytury lub renty specjalnej, Prezes Rady Ministrów musi bowiem kierować się, określonymi w K.p.a., ogólnymi zasadami postępowania oraz przepisami określającymi jego obowiązki w postępowaniu dowodowym. Stosownie do treści art. 7 K.p.a. w toku postępowania powinnością organu jest zatem stanie na straży praworządności i podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 77 § 1 K.p.a. obliguje zaś do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zebrane przez organ administracji dowody podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, która nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 K.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).

Ocena rozstrzygnięcia Prezesa Rady Ministrów pod kątem kryteriów słuszności i celowości pozostaje natomiast poza kontrola sądu administracyjnego.

Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (OTK-A z 2006 r. nr 9 poz. 123), celem ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Trybunał zaznaczył przy tym, że z uwagi na różnorodność, wyjątkowość, a często nieporównywalność tego typu zasług użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione.

Trybunał odwołał się w uzasadnieniu powołanego wyroku także do ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, w którym "szczególnie uzasadniony przypadek" konsekwentnie łączy się z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej czy też politycznej, a ponadto ze zdarzeniami losowymi. Brana jest oczywiście pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże nie może być ona jedyną przesłanką przyznania świadczenia (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 14 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3600/21, z 9 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 2052/16, z 21 października 2015 r. sygn. akt I OSK 869/15, z 23 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 3110/12, z 28 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2282/12

– niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy bowiem zaznaczyć, że świadczenie przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla tego typu przypadków przewidziana jest instytucja emerytury lub renty wyjątkowej, o której mowa w art. 83 ust. 1 powoływanej ustawy, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym.

Analiza akt sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją pozwala stwierdzić, że Prezes Rady Ministrów właściwie wywiązał się z obowiązków spoczywających na nim mocą powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, a także prawidłowo zakwalifikował należycie ustalony stan faktyczny sprawy, jako niepodlegający hipotezie normy prawnej zawartej w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ administracji dwukrotnie (w pismach z [...] sierpnia 2021 r. i z [...] września 2021 r.) szczegółowo objaśnił działającej w imieniu małoletniego wówczas skarżącego A. C. warunki, w jakich może zostać przyznane świadczenie specjalne, zaznaczając w szczególności, że świadczenie to nie ma charakteru odszkodowania, rekompensaty, bądź zadośćuczynienia, oraz że może być przyznane w przypadku zaistnienia zdarzeń losowych, ale jedynie takich, które mają nadzwyczajny charakter.

Prezes Rady Ministrów dwukrotnie (we wskazanych wyżej pismach) wezwał też A. C. do nadesłania, szczegółowo wymienionych w części sprawozdawczej uzasadnienia wyroku, dokumentów i oświadczeń niezbędnych do ustalenia, czy w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponadto organ administracji wystąpił do Wydziału Zdrowia i Polityki Społecznej Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego [...] (w piśmie z [...] września 2021 r.) o ustalenie aktualnej sytuacji socjalno-bytowej A. C. i członków jej najbliższej rodziny oraz o nadesłanie informacji niezbędnych do rozpatrzenia sprawy, a także oświadczenia A. C. oraz informacji, czy korzysta ona ze świadczeń z pomocy społecznej oraz innych informacji, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie przyznania renty specjalnej.

A. C., najpierw we wniosku z [...] sierpnia 2021 r., a następnie w pismach z [...] i [...] września 2021 r. jednoznacznie i konsekwentnie wskazywała, że zdarzeniem losowym o charakterze nadzwyczajnym, które w jej ocenie uzasadnienia przyznanie świadczenia specjalnego W. L., jest śmierć Z. L. - ojca skarżącego - w wyniku nieszczęśliwego wypadku, który miał miejsce [...] października 2019 r. Wywodziła, że w związku z tym zdarzeniem W. L. przestał otrzymywać świadczenia alimentacyjne, co negatywnie wpłynęło na jego sytuację życiową, a w piśmie z [...] października 2021 r. podniosła ponadto, że faktem zasługującym na uwzględnienie jest to, iż samotnie wychowywała trzech synów w czasach, kiedy nie było tak dużej pomocy ze strony państwa w wychowaniu dzieci, jakiej udziela się obecnie. W tym samym piśmie A. C. jednoznacznie też stwierdziła, że nie wnioskuje o przyznanie reny wyjątkowej dla małoletniego syna ze względu na wybitne osiągnięcia zmarłego Z. L.

W opisanych okolicznościach, właściwie ustaliwszy stan faktyczny sprawy, Prezes Rady Ministrów prawidłowo ocenił zdarzenie, w wyniku którego śmierć poniósł Z. L. i konsekwencje tego zdarzenia dla małoletniego W. L., jako niestanowiące zdarzenia losowego, które można zakwalifikować, jako przypadek szczególnie uzasadniony. Zaznaczyć bowiem należy, że art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter wyjątkowy w tym sensie, że może znajdować zastosowanie jedynie w sytuacjach jednostkowych. Wprowadzając możliwość przyznania świadczenia w trybie tego przepisu, ustawodawca posłużył się nieostrym pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", czego skutkiem jest nałożenie na organ obowiązku wypełnienia hipotezy normy prawnej konkretną treścią. Prezes Rady Ministrów dokonuje zatem wyboru pewnych kryteriów, które bierze pod uwagę przy ocenie, czy występuje "szczególnie uzasadniony przypadek" usprawiedliwiający przyznanie świadczenia specjalnego. Oznacza to, że ustawodawca pozostawił organowi administracyji ocenę, czy sytuacja podmiotu ubiegającego się o świadczenie specjalne nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku.

Biorąc powyższe pod uwagę, za prawidłową należy uznać konstatację Prezesa Rady Ministrów, że śmierć ojca W. L. w wyniku nieszczęśliwego wypadku, jakkolwiek stanowiła zdarzenie losowe, które mogło skutkować dla małoletniego wówczas skarżącego traumatycznymi przeżyciami i niewątpliwie, wskutek utraty prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pogorszyło sytuację majątkową A. C. i pozostających na jej utrzymaniu synów, to nie stanowiła zdarzenia o nadzwyczajnym charakterze. Nie ma bowiem podstaw, by uznać za dowolne i arbitralne twierdzenia organu administracji, że wypadki spowodowane nieprawidłowym zabezpieczeniem lub organizacją miejsca pracy - a w wyniku takiego wypadku poniósł śmierć Z. L.- nie są zdarzeniami wyjątkowymi i jednostkowymi.

Nie kwestionując w żadnej mierze tego, że wskutek śmierci Z. L. jego rodzina doświadczyła tragedii, nie można także nie dostrzec, że (1) zgodnie z informacją udzieloną przez A. C. w piśmie z [...] września 2021 r., od 2007 r. nie zamieszkiwała wspólnie z W. L. (2) zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego [...] z [...] kwietnia 2010 r. sygn. akt [...] wykonanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami M. L., P. L. i W. L. powierzono matce i zasądzono alimenty po 500 zł na każde z dzieci, a (3) zgodnie z informacją udzieloną przez A. C. we wniosku z [...] sierpnia 2021 r. W. L. w związku ze śmiercią ojca utracił prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Mając to na uwadze, należy przypomnieć, że sytuacja materialna i rodzinna, czy stan zdrowia nie są same w sobie równoznaczne z zaistnieniem w życiu skarżącego szczególnego zdarzenia losowego, które mogłoby stanowić podstawę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Prezes Rady Ministrów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (strony 2 i 3 decyzji) szczegółowo opisał sytuację rodzinną i majątkową A. C. i pozostających na jej utrzymaniu synów, tj. skarżącego W. L. i P. L.. Organ administracji trafnie dostrzegał, że rodzina otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych, korzysta też ze świadczeń rodzinnych i świadczeń wychowawczych, zajmuje mieszkanie będące w zasobie [...] z o.o. [...], a wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w [...] sygn. akt [...] nakazującym opuszczenie, opróżnienie i wydanie tego lokalu mieszkalnego, orzeczono o przysługiwaniu uprawnienia do lokalu socjalnego i wstrzymano opróżnienie lokalu do czasu złożenia oferty zawarcia umowy lokalu socjalnego. Prezes Rady Ministrów zasadnie wskazał też na fakt, że A. C. jest osobą wieku aktywności zawodowej, a w aktach sprawy nie ma dokumentów świadczących o tym, że jest niezdolna do pracy. Wynika z nich natomiast, że podejmowała ona zatrudnienie

- ostatnio Urzędzie [...] w okresie od grudnia do września 2021 r. w charakterze [...]. Należy przy tym zaznaczyć, że obecnie obaj synowie pozostający z nią w gospodarstwie domowym, tj. skarżący i P. L. są osobami pełnoletnimi.

Za trafne należało uznać też stanowisko Prezesa Rady Ministrów, zgodnie z którym, okoliczności szczególnej, mogącej uzasadniać przyznanie renty specjalnej, nie stanowi również brak prawa do renty rodzinnej w zwykłym trybie lub w trybie wyjątku. Jak wynika z akt sprawy (decyzje ZUS Oddział [...] z [...] grudnia 2019 r. i Prezesa ZUS z [...] sierpnia 2021 r.), prawo do renty rodzinnej wypadkowej nie zostało ustalone z powodu niedołączenia wymaganych dokumentów. Renty rodzinnej w drodze wyjątku nie przyznano natomiast, stwierdzając brak dowodów na to, że przyczyną niespełniania warunków do uzyskania renty w trybie zwykłym przez Z. L. były szczególne okoliczności uniemożliwiające mu podjęcie zatrudnienia. Z pisma A. C. z 27 września 2021 r. wynika zaś, że ojciec W. L. nie legitymuje się wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym, ponieważ z powodu uzależnienia od alkoholu "został wyrzucony" poza rynek pracy.

Mając wszystkie powołane wyżej okoliczności na uwadze, należy stwierdzić, że Prezes Rady Ministrów dokonał wszechstronnej i wyczerpującej oceny właściwie zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, dochodząc do trafnego wniosku, że śmierć jednego z rodziców małoletniego dziecka, brak prawa do renty rodzinnej w trybie zwykłym, czy w trybie wyjątkowym, samotne wychowywanie dziecka, trudna sytuacja materialna i zdrowotna, jak również chęć zapewnienia dziecku możliwie najlepszych warunków życia, nie mogły stanowić podstawy przyznania W. L. świadczenia w szczególnym trybie. W takiej sytuacji świadczenie przewidziane w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, które

– co należy jeszcze raz podkreślić – nie jest świadczeniem o charakterze odszkodowania, zadośćuczynienia, czy świadczeniem socjalnym, utraciłoby bowiem swój szczególny charakter.

Reasumując, kontrola zaskarżonej decyzji Prezesa Rady Ministrów z [...] listopada 2021 r. nie dała podstaw do stwierdzenia, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania lub przepisów prawa materialnego. Brak jest podstaw do uznania, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono wszystkich kwestii mających wpływ na rozstrzygnięcie o wniosku o przyznanie renty specjalnej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada prawu. Zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.