Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 588/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2009-10-26 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 26 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia wysokości zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2001 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 15 września 2009 r. skarżący H. P. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną I. P. i dwójką dzieci. Nie uzyskuje żadnych dochodów, natomiast żona wnioskodawcy miesięcznie uzyskuje dochód 2.680 zł brutto. Nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych, jak również zasobów pieniężnych. Argumentując wniosek skarżący wskazał, że nie jest w stanie zapłacić zarówno kwoty określonej decyzją organu podatkowego jak i również kosztów sądowych. Wskazał, że brak pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku pozbawi go ustawowego dochodzenia swych praw przed sądem. Uzasadniając swój wniosek skarżący podkreślił, że decyzja organu podatkowego została wydana z naruszeniem prawa i jest bardzo krzywdząca. W ocenie wnioskodawcy istnieje "duże prawdopodobieństwo", że Sąd uchyli wadliwy akt. Wyjaśnił, że jego żona aktualnie przebywa na urlopie wychowawczym, zaś cała rodzina utrzymuje się z dochodów żony uzyskiwanych, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ponadto oświadczył, że od 2005 r. pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony, z którą od chwili zawarcia związku małżeńskiego pozostaje w rozdzielności majątkowej. Zobowiązany jest do płacenia alimentów w kwocie 5.270 zł miesięcznie, na dwoje dzieci z pierwszego małżeństwa, których z powodu braku jakichkolwiek środków nie płaci. Nie posiada żadnej pracy ani nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych.

Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 30.09.2009r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak:

1. oświadczenie w zakresie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego,

2. przedłożenie odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków,

3. oświadczenie o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach przez osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie od 01.01.2007 r. do 15.09.2009r. ( tj.: żonę I. P. , oraz córkę N. P. i syna H. P.),

4. wyjaśnień w kwestii terminu i sposobu rozporządzenia majątkiem nabytym na wyłączną własność przez H. P. na mocy umowy o podział części majątku wspólnego – akt notarialny z dnia 4.08.2005 r.,

5. wyjaśnień czy i ewentualnie jak zakończyło się postępowanie sądowe z wniosku M. P. o podział majątku wspólnego,

6. oświadczenie na jakiej podstawie prawnej (ewentualnie faktycznej) skarżący zamieszkiwał (zamieszkuje) przy ul. U., B. i wskazanie kto jest właścicielem ( użytkownikiem wieczystym) ww. nieruchomości, oraz określenie podstawy prawnej (ewentualnie faktycznej) na jakiej zamieszkuje przy ul. W. , B. i wskazanie kto jest właścicielem (użytkownikiem wieczystym) ww. nieruchomości,

7. przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy albo oświadczenia o braku takowych rachunków, posiadanych przez wnioskodawcę jak i żonę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona złożyła oświadczenie, że wydatki związane z utrzymaniem czteroosobowej rodziny wynoszą ok. 2.500 – 3.000 zł. Dzieci wnioskodawcy nie posiadają żadnego majątku, natomiast odnosząc się do kwestii posiadanego majątku przez żonę, stwierdził, że z uwagi na istniejącą między nimi rozdzielność majątkową "nie może wypowiedzieć się na ten temat". Przypadający wnioskodawcy majątek na mocy umowy o podział majątku wspólnego z dnia 4.08.2005r. wniósł aportem do "A" Sp. z o.o. , udziały w tej Spółce sprzedał za kwotę 9.000 zł. Przy czym zaznaczył, że przed wniesieniem aportu rzeczowego komornik US dokonał ich zajęcia. Postępowanie o podział majątku jest w toku. Wyjaśnił, że nie zamieszkuje w B. przy ul. U., nie posiada ani stałego ani tymczasowego zameldowania, adres ten jest miejscem zameldowania żony I. P.. Oświadczył, że nie posiada rachunków, kont i lokat dewizowych. Nadto wskazał, że załącza dokument opłaty za mieszkanie I. P.

Jak wynika z adnotacji potwierdzającej wpływ pisma do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pismo nie posiadało załączników.

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzić należy, iż wykazane przez H. P. okoliczności budzą wiele wątpliwości co do rzeczywistej sytuacja materialnej wnioskodawcy. Na podstawie bowiem złożonych oświadczeń nie jest możliwe dokonanie rzetelnej analizy możliwości płatniczych wnioskodawcy. Skarżący bowiem pomimo wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń uchylił się od odpowiedzi na zasadnicze pytania dotyczące jego sytuacji majątkowej jak i jego rodziny. Stwierdzając wyłącznie, że od 2005 r. nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada żadnego majątku, pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną, jednakże prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe i pozostaje na jej utrzymaniu. Przy czym nie wykazał jaki majątek posiada żona. Odmowę udzielenia odpowiedzi na to pytanie uzasadnił pozostawaniem z nią w ustroju rozdzielności majątkowej. Także nie wyjaśnił gdzie zamieszkuje pomimo, że w korespondencji do Sądu wskazywał dwa adresy, nie określił także komu przysługuje tytuł własności do ww. nieruchomości. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, że na podstawie umowy o podział majątku wspólnego z dnia 4.08.2005 r., nieruchomość przy ul. W., w B. przypadła H. P., zauważyć przy tym należy, że ten adres do korespondencji skarżący wskazał w formularzu wniosku PPF. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie z dnia 30.09.2009 r. wskazał, że udział, który mu przypadł wniósł aportem do Spółki "A", a następnie w dniu 30.01.2006 r. sprzedał. Nie odpowiedział także na jakiej podstawie obecnie posługuje się adresem tej nieruchomość jak i nieruchomość przy ul. U. w B. Stwierdzając jedynie, że nie zamieszkuje w B. na ul. U., nie posiada miejsca zameldowania. Potwierdza to unikanie przez skarżącego złożenia wszystkich dokumentów i wyjaśnień dotyczących jego aktualnej sytuacji życiowej i materialnej, do przedstawienia których został wezwany, a które miały nie tylko ustalić rzeczywiste okoliczności faktyczne niezbędne do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji niemożliwe jest też ustalenie czy sytuacja, w której się znajduje rzeczywiście wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. Nie wyjaśniona pozostaje również kwestia posiadanego majątku przez żonę wnioskodawcy. Zauważyć przy tym należy, że skarżący wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Powoływana przez skarżącego okoliczność pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej nie uzasadnia odmowy udzielenia odpowiedzi na to pytanie. Odnosząc się do utrwalonej linii orzecznictwa w tym przedmiocie stwierdzić należy że "z przepisu art. 246 p.p.s.a. wywieść można obowiązek wykazania nie tylko sytuacji majątkowej strony, ale również sytuacji majątkowej jej rodziny. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 23 i 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 Kodeks rodzinnego i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Zarówno konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze stroną ubiegającą się o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym jest zatem niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Na stan majątkowy strony niewątpliwie ma zaś również wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny - postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2009 r. sygn. akt II FZ 382/09, niepubl., postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008 r. o sygn. II FZ 146/08, niepubl.. Stąd też brak przedstawienia pełnej sytuacji o dochodach rodziny uniemożliwiło ocenę złożonego przez skarżącego wniosku i przyznanie prawa pomocy.

Nadto wskazać należy, że wnioskodawca pomimo wezwania nie przedłożył także żadnych dokumentów potwierdzających zarówno wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, nie udzielając w tym zakresie żadnych wyjaśnień. Jak i nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazał jedynie, że koszty utrzymania czteroosobowej rodziny wynoszą ok. 2.500-3.000 zł miesięcznie, przy czym dochód z którego utrzymuje się rodzina określił na kwotę 2.660 zł brutto.

W sytuacji zatem gdy wnioskodawca, nie przedłożyć żądanych dokumentów i nie dołożył należytej staranności w ich dostarczeniu, tym bardziej, że skarżący w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności jego sytuacji materialnej i rodzinnej, akcentując te z nich, które mają świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej, np. wysokość alimentów, brak pracy ignorując natomiast wezwanie do udokumentowania pełnej wysokości wydatków, czy też określenia majątku żony brak było podstaw do uznania, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Postawa taka nie zasługuje na aprobatę także dlatego, że wykazanie istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży w świetle przytoczonych wyżej przepisów na wnioskodawcy.

Odnosząc się do kwestii zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że okoliczność ta nie ma wpływu na ocenę zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy.

W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.