Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2722/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Wywłaszczanie nieruchomości
Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15, art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 229
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 153, art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska, Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Kozub-Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 1593/13 w sprawie ze skargi A. H. i M. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 26 maja 2014r., sygn. akt II SA/Bd 1593/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę A.K. i M.R. na decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2008r., wniesioną co do rozstrzygnięcia w zakresie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej działki o nr [...] i [...].

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] 1) orzekł o zwrocie nieruchomości będącej własnością Gminy [...], położonej w B. przy ul. [...] oznaczonej geodezyjnie projektowanymi działkami nr [...] o pow. 0,8540 ha, nr [...] o pow. 0,9025 ha i nr [...] o pow. 0,0135 ha w obrębie [...] , wpisanej w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz: a) A.H. w udziale wynoszącym 12/48 części, b) A.R. w udziale wynoszącym 12/48 części, c) W.D. w udziale wynoszącym 6/48 części, B.L. w udziale wynoszącym 4/48 części, d) D.L. w udziale wynoszącym 4/48 części, e) B.L. w udziale wynoszącym 4/48 części, e) D.K. w udziale wynoszącym 3/48 części i f) T.K. w udziale wynoszącym 3/48 części; 2) jednocześnie stwierdził, że zwrot wymienionej nieruchomości następuje nieodpłatnie; 3) umorzył postępowanie w sprawie zwrotu części nieruchomości położonej obecnie przy ul. [...] nr [...], oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Prezydent [...] wskazał, nie było podstaw prawnych do orzeczenia o zwrocie działek o numerach [...] i [...]. Na podstawie decyzji Zarządu Miasta [...] z dnia [...] lipca 1992 r. zostały one obciążone prawem użytkowania wieczystego na rzecz Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku. Prawo to wpisano do księgi wieczystej w dniu 15 lutego 1993 r., a więc jeszcze przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W takiej sytuacji zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, (Dz. U. z 2015 r. poz.1774 - zwanej dalej u.g.n.), byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercom nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli: Prezydent Miasta [...] oraz W.D., B.L., A.H., M.R. Prezydent Miasta [...] kwestionował zaskarżoną decyzję w części dotyczącej orzeczenia, że zwrot nieruchomości następuje nieodpłatnie. Domagał się uchylenia decyzji w tej części i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia w celu ustalenia kwoty zwaloryzowanego odszkodowania.

Pozostali odwołujący się zaskarżyli decyzję pierwszoinstancyjną w części dotyczącej umorzenia postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...], podnosząc, że prawo użytkowania wieczystego na rzecz Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku w [...] zostało ujawnione w księdze wieczystej dopiero po złożeniu w dniu 28 grudnia 1992 r. wniosku o zwrot omawianej nieruchomości.

Po rozpatrzeniu powyższych odwołań Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i sprawę przekazał organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ odwoławczy podkreślił, że jeżeli chodzi o umorzenie postępowania w sprawie działek o numerach [...] i [...], to organ I instancji orzekł zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 229 u.g.n. Ustalenia faktyczne dotyczące tych działek wypełniają bowiem dyspozycję powołanego przepisu, co przesądza o wygaśnięciu prawa do zwrotu, a w konsekwencji o obowiązku umorzenia postępowania w stosunku do tej części nieruchomości. Organ odwoławczy uznał natomiast, iż na uwzględnienie zasługuje odwołanie Prezydenta Miasta [...], albowiem sprawa rozliczenia odszkodowania za zwracane działki wymaga ponownego rozpatrzenia. Błędne założenia i sporne ustalenia wynikające z operatu szacunkowego, będącego podstawą decyzji Prezydenta Miasta [...], wymagają przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zasadniczej części, co uzasadnia konieczność uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnieśli A.H. i M.R., zaskarżając decyzję Wojewody [...] w części rozstrzygnięcia dotyczącego działek nr [...] i nr [...]. Domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji w części, zarzucając naruszenie art. 229 u.g.n., w zw. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w związku z art. 136 ust. 3 u.g.n. i w związku z art. 7 k.p.a. i art. 9 k.p.a w zw. z art.156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Zdaniem skarżących naruszenie powołanych przepisów polegało na niedokonaniu zwrotu działek nr [...] i [...] w wyniku bezzasadnego powołania się na wyłączenie przewidziane w art. 229 u.g.n. W sprawie w ogóle nie rozważno i nie uwzględniono, że uwłaszczenie tymi działkami nastąpiło z oczywistym naruszeniem praw osób trzecich, gdyż nieruchomość oddano w użytkowanie wieczyste, mimo że przed zakończeniem postępowania uwłaszczeniowego osoby uprawnione złożyły wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Wyrokiem z 23 czerwca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.), oddalił skargę A.H. i M.R.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji podał, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja organu drugiej instancji, uwzględniająca odwołanie jednej ze stron postępowania administracyjnego. Została wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i jest decyzją kasacyjną powodującą przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W sprawie niewątpliwie zachodzi konieczność uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Z tych względów, zdaniem WSA w Bydgoszczy, zasadne było przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem przepisów prawa, na podstawie których została wydana. Efektem wydania tej decyzji jest to, że organ pierwszej instancji będzie rozpoznawał ponownie całą sprawę i nie będąc związany wskazaniami organu drugiej instancji, wyda w sprawie nowe rozstrzygnięcie, od którego stronom postępowania będzie przysługiwało odwołanie. Podkreślono również, że w sytuacji, gdy dochodzi do zgodnego z przepisami prawa uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości, brak jest uzasadnienia do rozstrzygania przez sąd o prawidłowości tej decyzji w jakiejś części, np. w części zaskarżonej przez skarżących.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wnieśli A.H. i M.R., reprezentowani przez adwokata. Skarga kasacyjna M.R. została odrzucona postanowieniem WSA w Bydgoszczy z dnia 11 września 2009r sygn. II SA/Bd 153/09.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 października 2010 r. uchylił ww. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 czerwca 2009 r. Sąd Odwoławczy uznał, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA nie w pełni odpowiada wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż nie zawiera rzetelnego wyjaśnienia podstawy podjętego orzeczenia. WSA w Bydgoszczy nie wyjaśnił bowiem, dlaczego przedmiotem swych rozważań uczynił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w całości, a przy tym ocenił jej legalność wyłącznie z punktu widzenia podstaw do uchylenia przez organ odwoławczy decyzji Prezydenta [...] w zakresie odnoszącym się jedynie do działek nr [...] , nr [...] i nr [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że osnowa decyzji Prezydenta [...] składała się z 3 punktów. Punkt 1 i 2 dotyczył zwrotu, na podstawie art.136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. wymienionych już działek, natomiast pkt. 3 rozstrzygał odrębną kwestię, a mianowicie umorzenia, na podstawie art. 229 u.g.n., postępowania w sprawie zwrotu działek nr [...] i [...]. Powyższa decyzja zawierała zatem dwa różne rozstrzygnięcia, które w istocie mogły być przedmiotem samodzielnych decyzji z uwagi na odmienny przedmiot rozstrzygnięcia i ich podstawę prawną. Wojewoda [...] uchylił decyzję Prezydenta [...] w całości, przyznając jednocześnie, że rozstrzygnięcie objęte punktem 3 tej decyzji było prawidłowe, gdyż spełnione zostały przesłanki do umorzenia postępowania w tym zakresie. Do sygnalizowanych kwestii Sąd pierwszej instancji nie odniósł się w pisemnych motywach swego wyroku i nie wyjaśnił dlaczego uznał, że uchylenie przez organ odwoławczy decyzji z dnia [...] czerwca 2007r. także w punkcie 3 było zgodne z prawem.

Sąd Odwoławczy wskazując na art. 134 § 1 p.p.s.a. podniósł, że określony w skardze przedmiot zaskarżenia wyznacza jednocześnie granice sprawy rozpoznawanej przez sąd. Nie może więc sąd uczynić przedmiotem swego rozpoznania działania lub bezczynności organu administracji w zakresie, w jakim nie zostało ono zaskarżone, ponieważ w tym zakresie nie dochodzi do wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego. Z treści skargi wniesionej w niniejszej sprawie do WSA w Bydgoszczy w sposób jednoznaczny wynika, że dotyczyła ona tylko rozstrzygnięcia organu w zakresie dotyczącym działek nr [...] i nr [...]. W pozostałym zakresie skarżący w ogóle nie kwestionowali decyzji Wojewody [...]. Sąd pierwszej instancji przekroczył zatem granice sprawy sądowoadministracyjnej, co w świetle art.134 § 1 p.p.s.a. jest niedopuszczalne.

Ponownie rozpatrując sprawę WSA w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 13 stycznia 2011 r. zawiesił postępowanie z uwagi na toczące się postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Miasta [...] z dnia [...] lipca 1992 r. nr [...].

Ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r., którą stwierdziło nieważność decyzji Zarządu Miasta [...] z dnia [...] lipca 1992 r. Nr [...]. Wniesiona na tą decyzję skarga została oddalona przez WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2012 r. Wobec umorzenia postępowania toczącego się w związku z wniesioną skargą kasacyjną, ww. wyrok WSA stał się prawomocny w dniu 13 grudnia 2013 r.

Po podjęciu postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 26 maja 2014r. oddalił skargę A.H. i M.R. na decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2008r. nr [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Prezydent Miasta [...] uznając, że należy umorzyć postępowanie odnośnie zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...], powołał się na przepis art. 229 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 (tj. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości), nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami weszła w życie 1 stycznia 1998 r. Istotne zatem dla sprawy było to, że decyzją z dnia [...] lipca 1992 r. nr [...] Zarząd Miasta [...] stwierdził nabycie przez Leśny Park Kultury i Wypoczynku w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntów położonych w [...] przy ul. [...] obejmującej między innymi działki nr [...] i [...]. Decyzja ta w momencie wydawania rozstrzygnięcia przez Prezydenta Miasta [...], jak też w momencie wydawania zaskarżonej decyzji Wojewody, była decyzją ostateczną, pozostającą w obrocie prawnym.

W tej sytuacji, skoro ww. decyzja Zarządu Miasta [...] została wydana przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami – zachodziła określona w art. 229 u.g.n. przeszkoda do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W konsekwencji organ winien merytorycznie rozstrzygnąć sprawę tj. odmówić zwrotu nieruchomości - działek nr [...] i [...]. Przez samo zaistnienie takiej merytorycznej przeszkody do uwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości, sprawa o zwrot nieruchomości nie stała się bezprzedmiotowa, nie było zatem przesłanki do umorzenia postępowania odnośnie działek nr [...] i [...]. Zachodziła zatem potrzeba uchylenia tego rozstrzygnięcia, jak uczynił to Wojewoda w zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r.

Dalej Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ odwoławczy jest organem merytorycznym i stosownie do art. 138 § 3 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w momencie podjęcia zaskarżonej decyzji) mógł przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Wojewoda w uzasadnieniu swojej decyzji nie wskazał w żaden sposób, co jeszcze wymaga wyjaśnienia odnośnie istnienia przeszkody prawnej w zwrocie działek nr [...] i [...]. Z akt sprawy nie wynika, aby konieczne było jakiekolwiek uzupełnienie postępowania wyjaśniającego w tym względzie. Zatem zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Wojewoda winien nie tylko uchylić decyzję organu pierwszej instancji, ale także we własnym zakresie orzec o odmowie zwrotu nieruchomości – działek nr [...] i [...]. Powyższe przemawiałoby za uchyleniem zaskarżonej decyzji ze względu na naruszenie przepisów postępowania (art. 138 § 3 k.p.a.) które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tym niemniej – zdaniem Sądu I instancji - stosownie do art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W momencie orzekania w niniejszej sprawie Sąd musiał mieć zatem na względzie, że doszło do wyeliminowania z obrotu prawnego ww. decyzji Zarządu Miasta [...] z dnia [...] lipca 1992 r. nr [...] i to poprzez stwierdzenie jej nieważności, a więc ze skutkiem ex tunc. Uchylenie decyzji Wojewody oznaczałoby niekorzystne dla strony wydłużenie postępowania, w sytuacji, kiedy organ pierwszej instancji w obecnym stanie prawnym jest już zobowiązany uwzględnić fakt stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1992 r.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 26 maja 2014r. A.H., reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., w zw. z art. 125 § 1 p.p.s.a., w zw. z art. 229 u.g.n., w zw. z art. 151 p.p.s.a., polegającej na bezpodstawnym oddaleniu skargi, w wyniku nieuzasadnionego przyjęcia , iż w realiach przedmiotowej sprawy Sąd I instancji, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej, nie był zobligowany do wzięcia pod uwagę stanu rzeczy, jaki powstał w związku z wyjaśnieniem kwestii prejudycjalnej (stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej) i mógł ograniczyć się przy badaniu legalności decyzji administracyjnej wyłącznie do stanu rzeczy z momentu wydawania zaskarżonej decyzji, podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zobligowany był wziąć pod uwagę stan rzeczy wynikający z rozstrzygnięcia kwestii prejudycjalnej, co w konsekwencji winno skutkować wydaniem orzeczenia o charakterze kasatoryjnym.

2. Naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 229 u.g.n. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych, poprzez bezpodstawne zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, w toku kontroli legalności decyzji administracyjnej, faktu zastosowania przez organy administracji art. 229 u.g.n., podczas gdy w niniejszej sprawie prawidłowa kontrola legalności decyzji administracyjnej powinna skutkować uznaniem, że organy administracji publicznej nie miały podstaw do jego zastosowania, w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji uwłaszczeniowej z [...] lipca 1992r. stwierdzającej nabycie użytkowania wieczystego przez Leśny Park Kultury i Wypoczynku, ze skutkiem ex tunc.

3. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 §1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 2 p.p.s.a., w zw. z art. 125 § 1 pkt. 1 p.p.s.a., w zw. z art. 135 p.p.s.a., w zw. z art. 151 p.p.s.a., polegające na bezpodstawnym oddaleniu skargi, w wyniku nieuzasadnionego przyjęcia, iż wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy orzeczenia kasatoryjnego byłoby rozstrzygnięciem na niekorzyść skarżącego.

W konkluzji autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona, bowiem wyrok Sądu pierwszej instancji mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

W sytuacji, gdy autor skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutów, które dotyczą naruszenia przez sąd tych ostatnich przepisów. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 19 lutego 2008 r., II FSK 1787/06, CBOSA).

Sąd Odwoławczy uznał za niezasadny zarzut podniesiony w pkt. 1 skargi kasacyjnej. Zauważyć należy, iż wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć przepisu art. 125 § 1 p.p.s.a., (nieprawidłowo określony jako stosowany w związku z art. 229 u.g.n.), albowiem dotyczy on wyłącznie podstaw zawieszenia postępowania. Skarżący kasacyjnie w uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego nie zakwestionował samego zawieszenia postępowania sądowego, w związku z oczekiwaniem na rozstrzygnięcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej z [...] lipca 1992 r., w szczególności nie wykazał, aby fakt zawieszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postępowania sądowoadministracyjnego miał jakikolwiek wpływ na treść wyroku. Sąd pierwszej instancji nie naruszył również przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. albowiem wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej Sąd ten wziął pod uwagę okoliczność wyeliminowania z obrotu prawnego - ze skutkiem ex tunc - wyżej opisanej decyzji uwłaszczeniowej, czemu w sposób jednoznaczny dał wyraz na str. 7 uzasadnienia wyroku, konstatując, iż organ pierwszej instancji, w obecnym stanie prawnym jest już zobowiązany uwzględnić fakt stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z [...] lipca 1992r.

Częściowo zasadny okazał się zarzut zawarty w pkt. 2 petitium skargi kasacyjnej. Sąd pierwszej instancji w szczególności błędnie przyjął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że przeciwko uchyleniu zaskarżonej decyzji przemawia wyrażony w art. 134 § 2 p.p.s.a. zakaz reformationis in peius. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ewentualne orzeczenie o uchyleniu zaskarżonej decyzji byłoby niekorzystne dla strony skarżącej bowiem oznaczałoby wydłużenie postępowania, w sytuacji, kiedy organ pierwszej instancji w obecnym stanie prawnym jest już zobowiązany uwzględnić fakt stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1992 r.

Sąd Odwoławczy zważył, iż zakaz reformationis In peius dotyczy zastosowania przez sąd administracyjny wobec aktu lub czynności środków prawnych, w następstwie czego dochodzi do pozbawienia skarżącego korzystnego rozstrzygnięcia w zakresie uprawnień lub obowiązków, (por. wyrok NSA z 10 kwietnia 2013r. sygn. akt I OSK 3089/12, dostępny na stronie internetowej www.nsa.gov.pl - zakładka Orzecznictwo, Baza orzeczeń - orzeczenia.nsa.gov.pl.). Prognozowany, przypuszczalny czas trwania dalszego postępowania administracyjnego nie należy do kategorii uprawnień strony, nie jest więc okolicznością, która miałaby być uwzględniona przez sąd administracyjny w kontekście art. 134 § 2 p.p.s.a. Na marginesie należy przy tym zauważyć, że wnioski Sądu co do prognozy czasowej dalszego postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie opierały się wyłącznie na spekulacji. Tym samym w przedmiotowej sprawie zasada zakazu reformationis in peius nie miała zastosowania, a przepis art. 134 § 2 p.p.s.a. nie przemawiał przeciwko uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd pierwszej instancji prawidłowo oddalił skargę A.H. na decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2008r. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z oceną legalności decyzji dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, niemniej z przyczyn wskazanych powyżej nie w pełni podziela argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu tego wyroku. Wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie mogła mieć jednak wpływu na wynik postępowania kasacyjnego. Zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw, albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W orzecznictwie przyjmuje się, że orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, jeżeli nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, rozstrzygnięcie nie uległoby zmianie (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, opubl. w: ONSAiWSA 2005/5/101, wyrok NSA z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 369/11, dostępny na stronie internetowej www.nsa.gov.pl - zakładka Orzecznictwo, Baza orzeczeń - orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok Sądu pierwszej instancji jest trafny, albowiem w sprawie zaistniała inna przyczyna przemawiająca przeciwko uchyleniu decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2008r. Wobec wyeliminowania z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc decyzji uwłaszczeniowej z [...] lipca 1992r. organy administracji orzekające w sprawie, będą musiały na nowo ustalić stan faktyczny sprawy co do działek oznaczonych nr [...] i [...], mając na względzie brak zaistnienia - przynajmniej w zakresie wyżej opisanej decyzji uwłaszczeniowej – przepisu art. 229 u.g.n. Okoliczność ta powoduje, iż z uwagi na treść art. 15 k.p.a. nie jest możliwe by merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej obecnie działki nr [...] i [...], mogło być wydane przez organ odwoławczy, na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. Stanowiłoby to naruszenie wskazanej powyżej zasady dwuinstancyjności. Podkreślić należy, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego jest zasadą konstytucyjną zawartą w art. 78 Konstytucji RP, oraz posiada rangę zasady ogólnej uregulowanej w art. 15 k.p.a. Istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez stosowne organy, ale konieczne jest aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego, tak by dwukrotnie oceniono dowody, przeanalizowano wszystkie argumenty.

Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, iż trafne było rozstrzygnięcie Sądu, który oddalił skargę, uznając, iż postępowanie administracyjne w tej sprawie winien przeprowadzić organ I instancji.

Zaistniałe w decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2008r. naruszenie prawa nie miało wpływu na treść wydanej decyzji. Zważywszy na fakt stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej z [...] lipca 1992r., ziściły się przesłanki do merytorycznego rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i [...]. Zatem decyzja Wojewody [...] z [...] kwietnia 2008r. uchylająca decyzję organu pierwszej instancji była trafna, chociaż z uwagi na inne przesłanki aniżeli wskazane w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wytyczne kierowane pod adresem organu pierwszej instancji co do konieczności uwzględnienia faktu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Wskazówka ta została sprecyzowana w sposób czytelny i jednoznaczny, w związku z czym jako nieuzasadnione należy ocenić wyrażone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej obawy jej autora, co do związania organów wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Wskazania co do dalszego postępowania to konsekwencje oceny prawnej. Przesądzają one o sposobie działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wyeliminowanie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci uchybień procesowych.

Niezasadny okazał się określony w pkt. 2 petitium skargi kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 229 u.g.n., w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych. Wbrew skarżącemu kasacyjnie Sąd pierwszej instancji nie zaakceptował "faktu zastosowania przez organy administracji art. 229 u.g.n.".

Co prawda – na stronie 6 uzasadnienia wyroku pojawia się nieco mylące zdanie: "Wojewoda winien zatem nie tylko uchylić decyzję organu pierwszej instancji, ale także we własnym zakresie orzec o odmowie zwrotu nieruchomości – działek nr [...] i [...]" – jednakże nie ulega wątpliwości, że zdanie to odnosiło się do stanu prawnego sprzed wydania ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r. stwierdzającą nieważność decyzji Zarządu Miasta [...] z dnia [...] lipca 1992 r. Nr [...]. Dalsza część uzasadnienia przesądza w sposób jednoznaczny o konieczności uwzględnienia przez Sąd I instancji, w toku postępowania sądowoadministracyjnego faktu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej i zawiera w tym zakresie opisane już wytyczne dla organu, który będzie prowadzić przedmiotowe postępowanie administracyjne.

Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.