Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1601/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-09-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 136 ust.3
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art.7,64 par.2 i art. 77 par.1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant: Anna Balicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2014 r. sprawy ze skargi T.T. i innych...., na decyzję Wojewody [....] z dnia 10 października 2013 r. nr [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [....] na rzecz skarżących T.T. i innych , kwotę 882 (osiemset osiemdziesiąt dwa) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 17 lipca 2012 r. nr [....] , Starosta K. orzekł, na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) o odmowie zwrotu:

* działek: nr [....] i nr [....] , poł. w obr. [....] jedn. ewid. [....] , m. [....] w

granicach parceli gruntowej l. kat. 73 b. gm. kat. [....] ;

* działki nr [....] , poł. w obr. [....] , jedn. ewid. [....] , m. [....] w granicach parceli

gruntowej l. kat. 71 b. gm. kat. [....] ;

* działki nr [....] ................................

* działki nr [....] ...............................

* części działek: nr [....] i [....] ............

* części działki nr [....] ......................

* części działki nr [....] ..................

* na rzecz: T.D. i innych.....

Organ l instancji ustalił, że w przedmiotowej sprawie pismem z 24 kwietnia 2006 r., skierowanym do Wydziału Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. , radca prawny W.L. , działając na podstawie pełnomocnictwa z 5 kwietnia 2006 r. w imieniu: T.D. i innych......, jako pełnomocnika A.B. na podstawie pełnomocnictwa z [....] 2006 r. Rep. A nr [....] , M.B. (żony zmarłego T.B. ), etc..... jako pełnomocnika K.V. i innych.....(działającego w imieniu własnym oraz z upoważnienia W.S. zgodnie z pełnomocnictwem z [....] 2007 r. Rep. A nr.....), B.B. , M.B.(żony zmarłego R.B. ), i innych...... W.B. (działającej w imieniu własnym oraz z upoważnienia L.B.j zgodnie z pełnomocnictwem z [....] 2006 r. Rep. [....] ), A.B. , M.B. (działającej w imieniu własnym oraz z upoważnienia: K.W. , i innych......, zgodnie z pełnomocnictwem z [....] czerwca 2003 r. Rep. [....] ), W.B. i innych......, wystąpił z wnioskiem o zwrot nieruchomości objętych Lwh [....] i Lwh [....] , b. gm. kat. L. , wywłaszczonych orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z 14 marca 1973 r. nr [....] z przeznaczeniem pod budowę Bulwaru [....] oraz [....] w K.

W załączeniu do pisma z 12 września 2009 r., skierowanego do Wydziału Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. , radca prawny W.l. przedłożył pełnomocnictwo udzielone 8 października 2009 r. przez Panią A.B. oraz oświadczenie Pani K.B. (żony ......) o przyłączeniu się do wniosku o zwrot.

Starosta wskazał, że aktualnie przedmiotem niniejszego postępowania o zwrot w wyniku dokonanego podziału są:

* część działki nr [....] ..........

* działka nr [....] .,................

-część działki nr [....]..........

Starosta K. , po analizie zgromadzonych dokumentów określił krąg osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonych nieruchomości (spadkobierców byłych właścicieli) na podstawie postanowień sądów o stwierdzenie nabycia spadku. Osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot są: T.D. i inni......

W niniejszej sprawie nie wszyscy spadkobiercy byłych właścicieli, wskazani w postanowieniach spadkowych, złożyli stosowne oświadczenia woli w sprawie zwrotu przedmiotowych nieruchomości.

Wobec powyższego pismem z dnia 23 stycznia 2012 r. nr [....] wezwano K.B. (żona zmarłego J.B. ) oraz radcę prawnego W.L. , reprezentującego pozostałych wnioskodawców do uzupełnienia w wyznaczonym terminie złożonego wniosku o zwrot o: pełnomocnictwo I.B. i M.P. dla radcy prawnego W.l. do ich reprezentowania w postępowaniu o zwrot nieruchomości lub o oświadczenie tych osób o dołączeniu się do wniosku o zwrot nieruchomości stanowiących przedmiot niniejszego postępowania, wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości pochodzący od A.B. , która udzieliła pełnomocnictwa radcy prawnemu W.L. w dniu 8 października 2009 r., tj. już po złożeniu w dniu 25 kwietnia 2006 r. wniosku o zwrot przez pełnomocnika w imieniu pozostałych wnioskodawców, wniosek o zwrot nieruchomości stanowiących przedmiot niniejszego postępowania pochodzący od K.B. (żony J.B. ) lub dokument wskazujący, iż w dacie śmierci J.B. , tj. 19 lutego 1988 r, działki objęte niniejszym postępowaniem o zwrot wchodziły w skład gospodarstwa rolnego stanowiącego własność spadkodawcy.

Z uwagi na fakt, iż wniosek o zwrot nie został w wyznaczonym terminie (jak również w okresie późniejszym poprzedzającym wydanie decyzji) uzupełniony o wymagane dokumenty, wydana została zaskarżona decyzja Starosty K. z 17 lipca 2012 r. nr [....] .

Odwołanie od decyzji Starosty K. z 17 lipca 2012 r. nr [....] złożyli T.D. i inni........, -reprezentowani przez radcę prawnego W.L. , podnosząc m. in., iż: "Zarzucam, że zaskarżona decyzja narusza przepisy: - art. 97 § 1 pkt. 1 K.p.a. przez niezawieszenie postępowania pomimo stwierdzenia, że zmarły strony postępowania, których następcami prawnymi są I.B. i inni....., - art. 136 ust 3 i 5 u.g.n. przez niewystąpienie do I.B. i innych..... z informacją że mogą wystąpić z wnioskiem o zwrot nieruchomości".

Decyzją z dnia 10 października 2013 r. znak: [....] Wojewoda [....] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji.

Organ odwoławczy przyjął ustalenia faktyczne organu l instancji jako własne.

Wojewoda wskazał, że z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który ma kluczowe znaczenie w tej sprawie, wynika, że w razie śmierci poprzedniego właściciela, jedynymi uprawnionymi do wystąpienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości osobami są jego spadkobiercy, przy czym z wnioskiem wystąpić muszą wszyscy uprawnieni. Pogląd taki podzielany jest powszechnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, czego przykładem są wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 28 września 2005 r. sygn. akt l SA/Wa 1371/04 - Lex nr 192900 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 27 lutego 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 1227/07 -Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Podobne stanowisko przedstawił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 21 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Kr 1507/10. Zwrócono uwagę, że w opinii sądów administracyjnych organ administracji publicznej nie ma przy tym obowiązku ustalania i poszukiwania zainteresowanych. Nie ciąża na nim również obowiązki w zakresie inicjowania postępowań zmierzających do ustalenia spadkobierców zmarłych współwłaścicieli, albo podmiotów dziedziczących po takich osobach.

Tym samym legitymację procesową w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości posiadają wszyscy poprzedni właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy lub też osoby, które nabyły spadek lub udział w spadku. Jeżeli spadkobierców jest kilku, niezbędna jest zgoda na zwrot nieruchomości wszystkich spadkobierców.

Mając na uwadze powyższe Wojewoda podkreślił, że kwestią podlegającą weryfikacji organu w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w pierwszej kolejności jest ocena faktu czy złożony wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pochodzi od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli), bądź wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości oraz czy przysługuje im legitymacja procesowa w przedmiotowym postępowaniu.

Wojewoda powtórzył ustalenia organu l instancji w kwestii nie wystąpienia z wnioskiem przez wszystkich uprawnionych. Z uwagi na fakt, iż wniosek o zwrot nie został w wyznaczonym terminie jak również w okresie późniejszym poprzedzającym wydanie decyzji) uzupełniony o wymagane dokumenty, wydana została zaskarżona decyzja Starosty K. z 17 lipca 2012 r. nr [....] , o odmowie zwrotu przedmiotowych nieruchomości z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki do ich zwrotu, jaką w świetle art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowił brak zgody wszystkich spadkobierców wywłaszczonych właścicieli nieruchomości na ich zwrot, którą utrzymano w mocy jako prawidłową.

Dodatkowo Wojewoda odnosząc się do podniesionego przez odwołujących się zarzutu niepoinformowania przez organ l instancji K.B. , I.B. i M.P. o możliwości złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, wskazał, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych po stronie organów prowadzących postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości brak jest takiego obowiązku. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1119/08 wskazano m.in.: "Wbrew zarzutom skarżących w postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczętym na skutek wniosku niektórych tylko uprawnionych, organ nie ma obowiązku poszukiwania z urzędu pozostałych uprawnionych. Nie jest to bowiem kwestia ustalenia kręgu osób, których interesu dotyczy postępowanie w rozumieniu art. 28 kpa, lecz spełniania przez osoby ubiegające się o zwrot wymaganej ustawą przesłanki".

Mając na uwadze powyższe uznano wskazany zarzut za niezasadny. Z tych samych przyczyn za niezasadny uznać drugi z zarzutów - niezawieszenia postępowania z powodu śmierci byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości. Nieistnienie po stronie organu l instancji obowiązku poszukiwania spadkobierców byłych właścicieli sprawia, że fakt śmierci jednego z nich przed wszczęciem postępowania o zwrot i brak wniosku o zwrot pochodzącego od jego spadkobiercy nie stanowił podstawy do obligatoryjnego zawieszenia postępowania.

Z przedstawionych powyżej przyczyn rozstrzygnięcie Starosty K. w decyzji z 17 lipca 2012 r. nr [....] , uznano za prawidłowe.

W dniu 15 listopada 2014 r. powyżej opisaną decyzję Wojewody [....] zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: T.T. i inni......, reprezentowani przez pełnomocnika. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty K. z dnia 17 lipca 2012 r. oraz zasądzenie od Wojewody [....] na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucam naruszenie przepisów:

1) art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. przez niezawieszenie postępowania pomimo

stwierdzenia, że nie żyje strona postępowania, której następcą prawnym

jest K.B. (żona J.B. ),

2) art. 136 ust. 3 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez

niewystąpienie do K.B. (żony J.B. ) z informacją że może

wystąpić z wnioskiem o zwrot nieruchomości,

3) naruszenie przepisów art. 50 § 1 K.p.a. i 64 § 2 K.p.a. przez ich

niezastosowanie,

4) naruszenie przepisów art. 7 i 8 K.p.a.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że Wojewoda nie zauważył, że zarówno I.B. jak i M.P. są wnioskodawczyniami postępowania wskazanymi we wniosku o zwrot z dnia [....] 2006 r. Powinny być zatem osobiście wezwane do uzupełnienia wniosku przez jego podpisanie. To brak ich podpisu na wniosku o zwrot jest brakiem formalnych a nie brak pełnomocnictwa od nich, o które wzywał organ administracji l instancji. Tymczasem organ administracji l instancji mając dane obu wnioskodawczyń wzywał pełnomocnika pozostałych wnioskodawców i K.B. (żonę J.B. ) by przedstawili pełnomocnictwo od tych osób. Pełnomocnik pozostałych wnioskodawców nie oświadczył że jest pełnomocnikiem także I.B. i M.P. , więc kolejne wezwania były bezpodstawne. Zatem organ administracji l instancji powinien - zamiast kilkukrotnego wzywania pełnomocnika do oświadczenia czy jest pełnomocnikiem I.B. i M.P. i przedstawienia pełnomocnictwa od tych osób - wezwać I.B. i M/.P. do podpisania wniosku, gdyż obie należą do kręgu wnioskodawców i ich adresy zostały wskazane we wniosku. Bez dochowania tych czynności organ administracji l instancji a za nim organ II instancji nie mogą twierdzić, że osoby te nie wystąpiły z wnioskiem.

Natomiast w stosunku do K.B. żony J. organ l instancji powinien zwrócić się do niej na zasadzie art. 50 § 1 K.p.a. o zajęcie stanowiska czy popiera wniosek o zwrot nieruchomości zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami również pod rygorem pozostawienia sprawy bez rozpoznania z uwagi na niewystąpienie z wnioskiem przez wszystkich współwłaścicieli nieruchomości. Takie postępowanie zgodne byłoby z art. 7 i 8 K.p.a., które zostały naruszone przez organy l i II instancji.

Dalej podniesiono, że gdyby przyjąć, że organ administracji l instancji stwierdził, że z wnioskiem o zwrot nie wystąpiły I.B. , M.P. i K.B. (żona J.B. ), które są następcami prawnymi poprzednich współwłaścicieli nieruchomości, organ administracji l lub II instancji powinien zawiadomić te osoby o toczącym się postępowaniu o zwrot i możliwości złożenia przez nich wniosku o zwrot lub o przyłączeniu się przez nich do toczącego się postępowania. Organ administracji II instancji dostrzeżone przeszkody powinien usunąć w ramach własnych kompetencji lub uchylić decyzję organu l instancji celem uzupełnienia materiału dowodowego w tym przedmiocie a nie zobowiązywać do tego strony postępowania (czy też ich pełnomocnika). Nieusunięcie tej przeszkody powinno skutkować pozostawieniem sprawy bez rozpoznania ewentualnie z tego względu organ II instancji powinien zawiesić postępowanie. Takie stanowisko zajmuje literatura i orzecznictwo, np. "Problemy natury procesowej mogą pojawić się, gdy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zwraca się tylko jeden ze współwłaścicieli nieruchomości. W wyroku z dnia 10 czerwca 1998 r. (SA/Bk 967/97) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że w sytuacji, gdy po poprzednim właścicielu nieruchomości pozostało kilku spadkobierców, wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej powinien pochodzić od nich wszystkich. Brak danych o pozostałych spadkobiercach poprzedniego właściciela nie zwalnia organu od obowiązku ustalenia, czy o zwrot wystąpiły wszystkie legitymowane osoby. Skoro stwierdzono, że o zwrot nie wystąpili wszyscy poprzedni współwłaściciele bądź ich spadkobiercy, organ obowiązany jest zawiesić postępowanie administracyjne" (w "Gospodarka nieruchomościami. Przepisy i komentarz", J. Szachułowicz, M. Krassowska, A. Łukaszewska, WP LexisNexis, W-wa 2002, str. 389).

Skarżący podnieśli, że w prowadzonym przez starostę postępowaniu o zwrot nieruchomości w trybie i na zasadach określonych w art. 136 ust. 3 ustawy, w pierwszej kolejności należy:

a) ustalić właścicieli nieruchomości w dacie jej wywłaszczenia, gdyż tylko oni lub ich

spadkobiercy są uprawnieni do żądania zwrotu takiej nieruchomości. Obowiązek

ustalenia poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców ciąży na organie, który

prowadzi postępowanie o zwrot nieruchomości;

b) sprawdzić czy złożony wniosek o zwrot nieruchomości pochodzi od wszystkich

poprzednich właścicieli (współwłaścicieli), bądź od wszystkich spadkobierców

poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, jako strony niniejszego

postępowania" cytuję z "Gospodarka nieruchomościami. Komentarz" M. Horoszko, D.

Pęchorzewski (red.), wyd. CH Beck, W-wa 2009, str. 373-374.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie umorzył postępowanie z skargi B.N.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z póżn. zm.) zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i 3 ustawy P.p.s.a). W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 P.p.s.a.

W wyniku dokonanej oceny należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie ponieważ zaskarżone decyzje zostały wydane przedwcześnie i tym samym naruszają prawo.

Zgodnie z art. 7 K.p.a. każdy organ administracji w toku postępowania stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zasada ta ma zastosowanie także w postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie z ww. przepisem obowiązkiem organu administracji jest prowadzenie w taki sposób postępowania, w tym postępowania dowodowego, aby ustalić wszystkie istotne w sprawie okoliczności. Nie ma przy tym znaczenia, jakie to są czynności – ważnym jest to, aby ustalenie danych okoliczności miało znaczenie dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Organ administracji tylko wówczas jest zwolniony z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego, gdy: dana okoliczność nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy, została już udowodniona w inny sposób lub też organ administracyjny nie ma kompetencji do samodzielnego ustalenia danej okoliczności i niezbędnym jest udział strony, która odmawia zaangażowania się w ustalenie danej okoliczności.

Sąd wskazał na te okoliczności, ponieważ dotyczą one istoty sporu prowadzonego w tej sprawie. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 z późn. zm.) w razie powzięcia wiadomości o zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części. Z takim wnioskiem musi wystąpić albo były właściciel, albo wszyscy jego spadkobiercy. Jeżeli było kilku współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości, z wnioskiem muszą wystąpić wszyscy poprzedni właściciele lub ich spadkobiercy. Brak złożenia wniosku przez chociażby jednego z uprawnionych, nawet wobec złożenia takiego wniosku przez pozostałych uprawnionych, będzie skutkowało odmową zwrotu danej nieruchomości. Takie stanowisko zostało wyrażone w orzecznictwie sądowym (np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 316/11, opub. w LEX nr 1126280; w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1829/12, opub. w LEX nr 1323529; w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 361/11, opub. w LEX nr 1145107; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 938/12, opub. w LEX nr 1270519).

W tej sprawie w toku postępowania administracyjnego wniosek o zwrot przedmiotowych nieruchomości nie złożyli wszyscy uprawnieni (spadkobiercy po byłych współwłaścicielach). Organy administracji ustaliły, że wniosku nie złożyły: K.B. , I.B. , M.P. i A.B.

Takim ustaleniom nie przeczą skarżący, ale podnoszą, że organy administracji nie podjęły wymaganych czynności celem ustalenia, czy te osoby miały możliwość złożenia wniosku, a w szczególności nie poinformowano je o już złożonym wniosku i nie zwrócono się do nich z pytaniem, czy taki wniosek o zwrot nieruchomości jest przez nich także popierany. Na tak postawione zarzuty organy administracji odpowiadają, że nie mają obowiązku poszukiwania z urzędu wszystkich spadkobierców po osobach uprawnionych a ustalenie kręgu uprawnionych powinno zasadniczo obciążać samych wnioskodawców.

W okolicznościach tej sprawy należy przyznać rację skarżącym.

Z akt sprawy wynika, że jednymi ze spadkobierców po osobach uprawnionych dom domagania się zwrotu wywłaszczonych nieruchomości były K.B. żona zmarłego J.B. i K.B. żona zmarłego J.B. Z akt sprawy wynika, że K.B. (żona zmarłego J.B. ) złożyła wniosek o zwrot wywłaszczonych nieruchomości i kopia tego wniosku zalega w aktach administracyjnych organu I instancji (karta nr 60). W związku z tym zwracanie się do K.B. (żony J.B. ) i pełnomocnika pozostałych wnioskodawców radcy prawnego W.L. o przedłożenie pełnomocnictw od radcy prawnego W.L. do reprezentowania I.B. i M.P. , a także wniosku o zwrot pochodzącego od A.B. i od K.B. żony zmarłego J.B. , było nieuzasadnione.

Jak wynika z treści wniosku z dnia [....] 2006 r., pochodził on, między innymi od I.B. i M.p. . Adresy zamieszkania tych osób były w tym wniosku podane. Wprawdzie część wnioskodawców była reprez4entowana przez pełnomocnika, tym niemniej nie dotyczyło to I.B. i M.P. , które nie ustanowiły radcy prawnego W.L. swoim pełnomocnikiem ani kogokolwiek innego swoim pełnomocnikiem. Także wniosek ten nie zawiera podpisu ww. osób. W takiej sytuacji zgodnie z art. 64 § 2 K.p.a., jak trafnie podnoszą to skarżący, obowiązkiem organu l instancji - po ustaleniu, że I.B. i M.p. nie reprezentuje pełnomocnik radca prawny W.L. - było wezwanie tych osób do usunięcia braku formalnego wniosku. Skoro imiona i nazwiska oraz adresy zamieszania tych osób zostały podane w samym wniosku, to należało je wezwać do podpisania wniosku w terminie 7 dni pod rygorem uznania, że te osoby wniosku nie złożyły i odmowy nadania dalszego biegu tego wniosku wobec tych osób. Powołany art. 64 § 2 K.p.a. nakazuje podejmowanie takich czynności i nie ma tu znaczenia, że pozostałych wnioskodawców reprezentował radca prawny.

Skoro jednak organy zaniechały zastosowania art. 64 § 2 K.p.a. i nie wzywały I.B. oraz M.P. do usunięcia wobec nich braku formalnego wniosku poprzez jego podpisanie - to takie naruszenie przepisów nie pozwala na uznanie, że organy administracyjne trafnie przyjęły brak złożenia wniosku przez te osoby. Brak zwrócenia się do tych wnioskodawczyń o podpisanie wniosku stanowi istotną wadę postępowania, której nie sanowało wezwanie skierowane do innej strony ( K.B. ) o podjęcie starań celem podpisania wniosku przez I.B. i M.P. czy tym bardziej do radcy prawnego W.L. o przedłożenie pełnomocnictwa od ww. osób.

Co do osoby A.B. to w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że także i ta osoba skutecznie złożyła wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Pismem z dnia [....] 2009 r. A.B. przystąpiła jako wnioskodawczyni do postępowania mającego na celu zwrot nieruchomości i dołączyła do akt pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu W.L. do reprezentowania A.B. w tym postępowaniu (akta administracyjne, karty nr 62 i 63).

W ocenie Sądu nawet gdyby organy w tej sprawie miały wątpliwości co do treści oświadczenia A.B. , to należało zwrócić się do jej pełnomocnika o wyjaśnienie, czego dotyczy jej wniosek z daty 12 października 2009 r. Okoliczność zaś, że wniosek A.B. pochodzi z późniejszej daty niż wniosek pozostałych uprawnionych nie ma w kontekście samego złożenia wniosku żadnego znaczenia. Wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości składany na podstawie art. 136 § 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie musi być zawarty w jednym piśmie, może każdy uprawniony do domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości złożyć odrębny wniosek. Ważnym jest to, czy wnioski te, obojętne czy zostały złożone pojedynczo czy jest to wniosek grupowy – pochodzą od wszystkich uprawnionych.

Co do osoby K.B. żony J.B. , to w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Re4jonowego dla [....] w K. z dnia 9 marca 1995 r., sygn. akt I Ns 1647/94/P, zgodnie z którym spadek po zmarłym J.B. nabyła w całości żona K.B. , za wyjątkiem wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego, które nabyli A.B. i T.B. Adres A.B. organy posiadały już w wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, bo A.B. taki wniosek złożył.

Sama okoliczność braku złożenia wniosku przez K.B. budzi wątpliwości. W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu W.L. w dniu 13 grudnia 2007 r., z treści którego wynika, że K.B. upoważniła pełnomocnika do występowania w tej sprawie (akta administracyjne, karta nr 23). Potwierdza to wprost wniosek pełnomocnika z daty 28 grudnia 2007 r. (akta administracyjne, karta nr 24). Najprawdopodobniej to pełnomocnictwo pochodzi od K.B. żony zmarłego J.B.

Z akt sprawy wynika, że K.B. (żona J.B. ) nabyła spadek po zmarłym mężu, z wyjątkiem gospodarstwa rolnego, które nabyli po połowie A.B. i T.B. Mając na uwadze informacje zawarte w piśmie radcy prawnego W.L. z dnia 12 października 2009 r. (akta administracyjne, karta nr 63), zgodnie z którymi wnioskiem o zwrot objęte zostały tylko nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego po zmarłym J.B. , a które to gospodarstwo rolne nabyli w drodze dziedziczenia A.B. i T.B. , obowiązkiem organu administracyjnego było ustalenie, czy działki objęte wnioskiem o zwrot rzeczywiście stanowiły lub nawet obecnie stanowią gospodarstwo rolne. W tym zakresie należało, po podjęciu przez sam organ czynności zmierzających do ustalenia tej okoliczności, także zwrócić się do A.B. i T.B. lub ich następców prawnych bądź ich pełnomocników o złożenie w tym zakresie wyjaśnień.

Nie jest jednak zasadny wniosek zawarty w skardze, że w tej sprawie organy powinny zawiesić postępowanie z uwagi jak się wydaje, na śmierć J.B. Skoro z akt sprawy wynika, że J.B. zmarł i także wynika, kto jest jego spadkobiercą – to ustalenie następstwa prawnego w tym zakresie nie budzi wątpliwości. Czym innym jest wezwanie do sprawy znanych organowi spadkobierców po zmarłym, a czym innym sytuacja, w której znany jest tylko fakt śmierci strony, a nie znani są spadkobiercy.

Mając powyższe na uwadze i dokonując oceny zgodności z prawem działania organów administracji na datę wydania zaskarżonej decyzji organu II instancji Sąd stwierdza, że podjęte decyzje są przedwczesne, a tym samym stanowisko organów zajęte w tej sprawnie nie jest prawidłowe.

Wprawdzie racje mają organy podnosząc, że nie mają one obowiązku z urzędu poszukiwać spadkobierców lub następców prawnych uprawnionych do złożenia wniosku w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, to jednak w tej sprawie taka sytuacji nie zachodziła. W przypadku, gdy uprawniony wnioskodawca składa wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ale taki wniosek albo zawiera usuwalne wady (np. nie jest podpisany, a organ zna adres zamieszkania wnioskodawcy), albo też wniosek budziłby jakiekolwiek wątpliwości co do jego treści lub znaczenia - to wówczas organ administracyjny ma obowiązek w pierwszej kolejności podjąć działania zmierzające do usunięcia wad wniosku oraz do ustalenia istoty złożonego żądania. Dopiero brak usunięcia wad wniosku albo brak udzielenia wyjaśnienia, które uzasadniałoby przyjęcie określonej treści żądania strony pozwalałby organowi na przyjęcie, że wniosek od danej osoby nie pochodzi, albo dana osoba wniosku nie złożyła. Czym innym jest bowiem sytuacja, w której organ administracji nie wie, jakie osoby są spadkobiercą uprawnionego do zwrotu, a innym jest przypadek, gdy organ takie wiadomości posiada. O ile rzeczywiście samodzielne poszukiwanie i ustalanie następców prawnych (spadkobierców) byłoby utrudnione dla organu administracji, o tyle wezwanie znanego organowi spadkobiercy nie powinno organowi sprawiać żadnych problemów.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1949/11, opub, w LEX nr 1339602 zawarł stanowisko, zgodnie z którym "brak wniosku pochodzącego od wszystkich współwłaścicieli o zwrot nieruchomości jest brakiem usuwalnym i rzeczą organu będzie wezwanie składającego wniosek do jego uzupełnienia. Uzupełnienie to będzie mogło polegać na podpisaniu wniosku przez wszystkich byłych współwłaścicieli (bądź ich spadkobierców) bądź upoważnieniu jednego ze współwłaścicieli do występowaniu w imieniu pozostałych". Sąd w tym składzie do tego poglądu się przychyla.

Tym samym w tej sprawie organy administracji naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 64 § 2 K.p.a. poprzez brak wezwania I.B. i M.P. do podpisania wniosku oraz błędne przyjęcie, że A.B. nie złożyła wniosku o zwrot nieruchomości. Organy nie wyjaśniły także, czy w ogóle K.B. żona zmarłego J.B. powinna być stroną postępowania o przerzucenie w całości obowiązku ustalenia tej ostatniej okoliczności na inne strony nie znajduje uzasadnienia. Należało podjąć czynności we własnym zakresie lub zwrócić się do spadkobierców po J.B. o wyjaśnienie ww. wątpliwości.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organy administracji w tej sprawie nie wyjaśniły istotnych okoliczności i w związku z tym decyzje obu organów podlegają uchyleniu.

Stosownie do art. 141 § 4 P.p.s.a., organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę powinien w szczególności ustalić, czy wniosek o zwrot nieruchomości nadal jest popierany przez tych wnioskodawców, którzy albo cofnęli skargę lub których skargi zostały odrzucone. W przypadku ustalenia, że ci wnioskodawcy nadal popierają wniosek o zwrot nieruchomości, obowiązkiem organu I instancji będzie w szczególności zwrócenie się do tych wnioskodawców, którzy wniosku z daty 24 kwietnia 2006 r. nie podpisali o jego podpisanie wraz ze wskazaniem skutków braku podpisania. Organ powinien także wyjaśnić, czy wnioskiem o zwrot objęte są tylko te nieruchomości, które wchodziły w skład gospodarstwa rolnego objętego spadkiem po zmarłym J.B.

Dopiero ustalenie tej kwestii powinno być podstawą do kolejnych czynności w sprawie organu.

Uznając kontrolowaną decyzję za wadliwą Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił decyzję organu odwoławczego i organu pierwszej instancji, ponieważ naruszają one art. 7, art. 64 § 2 i art. 77 § 1 K.p.a. i to naruszenie polegało na przedwczesnym, a wiec i nieuzasadnionym przyjęciu braku spełnienia przesłanek wynikających z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co z kolei miało istotny wpływ na wynik sprawy (przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a.