Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1916/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Po 776/18 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie skierowanie na badania lekarskie oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Po 776/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Starosta K. (dalej Starosta lub organ I instancji) decyzją z [...] r. nr [...] (dalej decyzja z [...] r. lub decyzja I instancji), na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. 2017 r. poz. 978 ze zm.; dalej ukp bądź ustawa o kierujących pojazdami), skierował na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami J. J. G., posiadającego uprawnienia do kierowania w zakresie prawa jazdy kategorii A, B, B+E, T, C, C+E.

W uzasadnieniu Starosta uznał, na podstawie informacji i ustaleń stanu faktycznego uzyskanych w ramach wykonywania zadań własnych, że zaistniały uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy. Starosta uwzględnił wniosek Prokuratora Prokuratury Rejonowej w K. z 10 kwietnia 2018 r. nr [...] z o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami z uwagi na prowadzone postępowanie w sprawie wystąpienia z wnioskiem w przedmiocie zastosowania leczenia odwykowego wobec J. G. (sygn. [...]) i opinię biegłych psychiatrów z 1 kwietnia 2016 r. w przedmiocie uzależnienia od alkoholu J. G. (dalej skarżący), u którego rozpoznano zespół zależności alkoholowej. Organ uwzględnił orzeczenie lekarskie z 2 maja 2018 r. o braku przeciwwskazań zdrowotnych u J. G. i jego zdolności do wykonywania pracy na stanowisku "kierowcy" i wyznaczeniu daty następnego badania okresowego na 2 maja 2019 r. Zdaniem Starosty, orzeczenie z 2 maja 2018 r. wydano w oparciu o przepisy Kodeksu pracy, a nie na podstawie ustawy o kierujących pojazdami i nie było wydane przez uprawnionego lekarza [...] Centrum Medycyny Pracy w P. (dalej [...]CMP w P.), który winien stwierdzić istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, wiedząc o stwierdzonym u J. G. zespole zależności alkoholowej i na podstawie przeprowadzonego badania lekarskiego. Zdaniem organu I instancji, stwierdzony stan chorobowy mógł mieć istotny wpływ na zdolność psychofizyczną do kierowania pojazdami, która wymaga prawidłowej koordynacji wzrokowo-ruchowej, co wymagało dodatkowych badań lekarskich. W tym stanie faktycznym i prawnym Starosta uznał opinię wydaną przez biegłego psychiatrę i biegłego psychologa w przedmiocie uzależnienia od alkoholu za wystarczający dowód do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności upoważniające do skierowania kierowcy na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia [k. 75-74 akt administracyjnych].

W odwołaniu J. G. stwierdził, że ponowne badanie, po przedłożeniu orzeczenia o zdolności do pracy, nie jest merytorycznie uzasadnione, a jest jedynie nadmierną dolegliwością. Wskazał na trudną sytuację materialną (utrzymuje się z renty wynoszącej 1039,33 zł miesięcznie), co stanowiło ograniczenie w wykonywaniu kolejnych kosztownych badań i to w sytuacji, kiedy aktualne orzeczenie lekarskie przedłożył organowi. Wskazał, że termin ważności jego prawa jazdy został określony do 2020 r. [k. 81-77, 70, 69 akt administracyjnych].

Decyzją z [...] r. nr [...] (dalej decyzja z [...] r. lub decyzja II instancji) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej Kolegium lub organ odwoławczy), na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U z 2018 r. poz. 570) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257) w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 55, art. 99 ust. 1 pkt 2 lit b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U z 2017 r. poz. 978 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję z [...] r.

Zdaniem Kolegium, wniosek Prokuratora Prokuratury Rejonowej w K., który został oparty na opinii biegł[ych] z 1 kwietnia 2016 r. [k. 60-58 akt administracyjnych], wskazującej na rozpoznanie u J. G. zespołu uzależnienia od alkoholu i na orzeczeniu Sądu Rejonowego w K. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z 28 kwietnia 2016 r. sygn. akt III RNs [...] o zastosowaniu wobec J. G. obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu w systemie stacjonarnym, stanowił informację wiarygodną, która mogła stanowić podstawę do wydania decyzji w przedmiocie skierowania strony na badania lekarskie. Skoro zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego pochodziły z wiarygodnego źródła i były uprawdopodobnione stosowną dokumentacją, należało uznać, że stan faktyczny sprawy został w toku postępowania administracyjnego prawidłowo wyjaśniony, a zatem nie doszło do istotnego uchybienia przez organ I instancji art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Przyjęta przez Starostę wykładnia art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ukp była prawidłowa, gdyż o tym, jakie badania winny być w tym konkretnym przypadku przeprowadzone może zdecydować dopiero zespół uprawnionych lekarzy.

Kolegium uznało, że wydanie decyzji o skierowaniu na badanie lekarskie było zasadne, gdyż jedynie uprawniony lekarz WCMP w Poznaniu, mając wiedzę o stwierdzonym przez biegłych u J. G. zespole zależności alkoholowej i na podstawie przeprowadzonego badania lekarskiego, może stwierdzić brak lub istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Tymczasem, dostarczone orzeczenie zostało wydane w oparciu o przepisy Kodeksu pracy, a nie na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 5 ukp i nie przez uprawnionego lekarza [...]CMP w P.. Badanie lekarskie w przedmiocie ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami winno zostać wykonane w placówce medycznej, określonej w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2014 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz.U. z 2017 r. poz. 250, dalej rozporządzenie) i jedynie przez uprawnionych lekarzy spełniających wymagania określone w art. 77 ust. 1 ukp, wpisanych do ewidencji prowadzonej przez marszałka województwa, którzy mogą wydać osobie badanej orzeczenie lekarskie po przeprowadzeniu badania lekarskiego. Orzeczenia lekarskiego z badania przeprowadzonego w jednostkach medycznych wskazanych w rozporządzeniu nie może zastąpić jakiekolwiek inne orzeczenie lekarskie. Ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii powierzono uprawnionym do tego lekarzom, którzy przeprowadzają w trybie art. 75 ust. 1 pkt 5 ukp stosowne badania i oceniają, czy badany jest zdolny do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Okoliczności dotyczące wstrzemięźliwości od picia napojów alkoholowych i przebytego leczenia odwykowego skarżącego pozostawały bez wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Stwierdzony przez biegłych zespół zależności alkoholowej mógł mieć wpływ na samopoczucie psychiczne, emocjonalne czy sprawność intelektualną i ruchową [w aktach II instancji].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. G. zaskarżył w całości decyzję Kolegium z [...] r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty z dnia [...] r. w przedmiocie skierowania na badania lekarskie przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ukp przez błędną wykładnię polegającą na błędnym przyjęciu istnienia uzasadnionego zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy i skierowanie J. G. na badanie lekarskie przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami;

2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 7, 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa przez niewyjaśnienie istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy okoliczności faktycznych i dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego polegającą na ustaleniu, że istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy (skarżącego).

Skarżący wniósł o: uwzględnienie skargi w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w całości w przedmiotowej sprawie; zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W ocenie skarżącego organ dokonał błędnej wykładni art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ukp, przyjmując, że została spełniona przesłanka istnienia uzasadnionego zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Szczególnie, że przepis posługuje się pojęciem niedookreślonym i nie wskazuje precyzyjnie jakie zastrzeżenia są wystarczające do skierowania kierowcy na badania lekarskie. Okoliczności ustalone przez organ muszą przynajmniej z dużym prawdopodobieństwem wskazywać, że z uwagi na stan zdrowia w stosunku do kierującego mogą występować przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami, co nie znajduje potwierdzenia na tle przedmiotowej sprawy. Organ nie uwzględnił wskazanego przez skarżącego orzeczenia lekarskiego z 2 maja 2018 r. ważnego do 2 maja 2019 r., które pozwalało wykonywać pracę kierowcy. Organ dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, nie uwzględniając aktualnego stanu rzeczy i niesłusznie odmówił dowodom wskazanym przez skarżącego wiarygodności i mocy dowodowej. Organ nie miał na względzie słusznego interesu skarżącego. Zaświadczeniem z 13 lipca 2018 r. Wojewódzki Szpital Zespolony w K. Ambulatorium Poradnia Leczenia Uzależnień potwierdził, że skarżący zakończył terapię uzależnienia od alkoholu. Organy nie miały podstaw faktycznych ani prawnych do prowadzenia postępowania i skierowania na badania lekarskie, a ich działania nosiły znamiona wywołania uciążliwości względem skarżącego, bo nie zaistniały ku temu żadne podstawy tak faktyczne, jak i prawne. Organy przeprowadziły analizę zupełnie innego stanu rzeczy, nie odpowiadającego rzeczywistemu, aktualnemu stanowi (k. 3-5 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem II SA/Po 776/18, na podstawie art. 151 ppsa, oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 ppsa, dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że ustalenia dokonane w sprawie przez organy administracji były prawidłowe. Niewątpliwie, nie każde leczenie daje podstawę do kierowania na badanie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Z akt administracyjnych wynika, że pismem z 10 kwietnia 2018 r. nr [...] Prokurator Prokuratury Rejonowej w K. wniósł o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie skierowania J. G. na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, do których wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii A, B, B+E, T, C, C+E. Prokurator Rejonowy w K. prowadził wcześniej postępowanie Pc 59.2016 w sprawie wystąpienia z wnioskiem w przedmiocie zastosowania leczenia odwykowego wobec J. G.. Opinia biegłych psychiatrów z 1 kwietnia 2016 r. potwierdziła u J. G. rozpoznany zespół zależności alkoholowej i występowanie u niego psychologicznych mechanizmów uzależnienia. Postanowieniem Sądu Rejonowego w K. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z 28 kwietnia 2016 r. [...] zastosowano wobec J. G. obowiązek poddania się leczeniu odwykowemu w systemie stacjonarnym. Wywiad środowiskowy przeprowadzony przez funkcjonariusza Komisariatu Policji w Ś. nie stwierdził następnie nieprawidłowego zachowania skarżącego w życiu codziennym. Łączne okoliczności sprawy uzasadniały wszczęcie postępowania zmierzającego do ustalenia, czy uczestnik jest osobą sprawną pod względem zdrowotnym do prowadzenia pojazdu i czy spełnia ustawowe wymogi niezbędne do posiadania uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. Zgromadzone w sprawie okoliczności stanowiły informację, która mogła stanowić podstawę do wydania decyzji w przedmiocie skierowania skarżącego na badania lekarskie, ale wymagały uprzedniej weryfikacji medycznej. W ocenie Sądu I instancji, organy administracji prawidłowo oceniły stan faktyczny i trafnie uznały w świetle informacji Prokuratora Rejonowego w K., że zaistniała przesłanka o której mowa w art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ukp. Celem tego rozwiązania jest dokonanie oceny stanu zdrowia kierującego pojazdem w celu wykluczenia mogących pojawiać się zagrożeń w ruchu drogowym stąd wynikających. W tego typu sprawach nie chodzi o zachowanie abstynencji, ale także o to, czy choroba alkoholowa nie poczyniła takich zmian w organizmie kierowcy, które wskazują na zmniejszenie jego sprawności do kierowania pojazdami mechanicznymi. Istotą takiego skierowania jest zbadanie, czy nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Skierowanie na badania lekarskie ma charakter prewencyjny, a nie sankcyjny. Dla bezpieczeństwa ruchu niezbędne jest czuwanie nad tym, by osoby mające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o uprawnienia, ale także w okresie późniejszym, kiedy z tych uprawnień korzystają. W interesie społecznym jest, by wszyscy kierowcy mieli predyspozycje zdrowotne do prowadzenia pojazdów silnikowych, w sposób który nie będzie zagrażał nie tylko ich zdrowiu i życiu, lecz również zdrowiu i życiu wszystkich innych użytkowników dróg. Skierowanie na takie badania nie oznacza jeszcze, że zostaną cofnięte uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi (wyrok NSA z 3.12.2015 r. I OSK 605/14). Celem badań jest weryfikacja powziętych przez organ wątpliwości, a decyzja o skierowaniu na takie badania lekarskie ma na celu ochronę zdrowia i życia uczestników ruchu drogowego przed następstwami złego stanu zdrowia kierującego pojazdem. Dopiero negatywna ocena stanu zdrowia skarżącego przez upoważnionych lekarzy będzie mogła stanowić w konsekwencji podstawę do pozbawienia go uprawnień do kierowania pojazdami.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd I instancji uznał za wystarczający do wydania decyzji i co do zasady za bezsporny. Skarżący powoływał się na nadmierną uciążliwość spowodowaną dodatkowymi badaniami, mimo przedstawionego orzeczenia lekarskiego potwierdzającego zdolność do pracy, ale Sąd I instancji zgodził się z organami administracji, że postępowanie w przedmiocie zdolności do pracy ma innych charakter, zostało wydane w innej procedurze i nie zostało poprzedzoną analizą dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego przez lekarzy specjalistów ds. uprawnień w ruchu drogowym. Sąd nie ocenił przy tym jednoznacznie, czy skarżący może prowadzić pojazdy mechaniczne, czy nie, gdyż wymaga to wiedzy specjalistycznej. Zgodnie z § 10 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2014 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz.U. 2017 r. poz. 250 [ze zm.]), jednostkami uprawnionymi do przeprowadzania badań osób o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt 3-5 ustawy są wojewódzkie ośrodki medycyny pracy, właściwe ze względu na miejsce zamieszkania osoby badanej. Obawy skarżącego, że nie otrzyma zdolności do kierowania pojazdami są przedwczesne i nieuzasadnione. Wojewódzkie ośrodki medycyny pracy są wyspecjalizowanymi jednostkami powołanymi do dokonywania takich ocen, a zapoznanie się zarówno z dokumentacją medyczną obrazującą leczenie i wynik leczenia pozwoli na jednoznaczną ocenę i weryfikację występujących wątpliwości. W tym celu wydano zaskarżony akt, by osoba kompetentna dokonała stosownych ustaleń. Jeżeli skarżący jest zdrowy i sprawny, to będzie mógł dalej prowadzić pojazdy.

Sąd I instancji stwierdził, że uzasadnienie decyzji I instancji było oparte na zgromadzonych dokumentach, a samo rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odnosiło się do ustalonego stanu faktycznego i oceny prawnej, a także zarzutów zawartych w odwołaniu. Nie doszło do naruszenia art. 7, 77 § 1, art. 80, 107 § 3 kpa, art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b i art. 75 ust.1 pkt 5 ukp ani innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi (k. 47, 53-60 akt sądowych).

Skargę kasacyjną wywiódł J. G., reprezentowany przez adw. R. M., zaskarżając wyrok II SA/Po 776/18 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

1. prawa materialnego - art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami przez przyjęcie, że istnieją przesłanki w postaci uzasadnionych i poważnych zastrzeżeń co do stanu zdrowia skarżącego i skierowanie na badania lekarskie, podczas gdy nie istnieją przesłanki do skierowania go na przedmiotowe badania;

2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 8, 9, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa, polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji II instancji, mimo że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w tej sprawie.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie (k. 68-71 akt sądowych).

Pismem z 23 maja 2022 r. Prokurator Rejonowy w K. wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym (k. 101 akt sądowych).

Pismem z 23 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wyraziło zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym (k. 103 akt sądowych).

Pismem z 25 maja 2022 r. skarżący kasacyjnie, reprezentowany przez pełnomocnika, wobec braku możliwości uczestnictwa w rozprawie zdalnej wniósł o skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne i podtrzymał skargę (k. 105 akt sądowych).

Zarządzeniem z 30 maja 2022 r. I OSK 1916/19 Przewodniczący I Wydziału Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie art. 182 § 2 ppsa, skierował sprawę na posiedzenie niejawne (k. 100 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji II instancji (Dz.U. z 2017 r. poz. 978 ze zm.), badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega, z zastrzeżeniem ust. 4, osoba posiadająca prawo jazdy [...], jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia.

W myśl art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ukp, starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy [...] na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia.

Przepisy te nie wskazują precyzyjnie, jakie zastrzeżenia należy uznać za wystarczające do skierowania danego kierowcy na badania lekarskie. Oznacza to, że właściwy organ administracji, po otrzymaniu informacji poddającej w wątpliwość należytą zdolność psychofizyczną kierowcy, winien przeprowadzić postępowanie celem oceny, czy w konkretnym, badanym przypadku zastrzeżenia te rzeczywiście są tego rodzaju, że uzasadniają wydanie decyzji na podstawie powołanych przepisów. Sformułowanie, że mają być one uzasadnione oznacza, że winny być one oparte na wiarygodnych podstawach.

Sposób rozumienia przesłanek do skierowania kierowcy [...] na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami w związku z powziętymi uzasadnionymi i poważnymi zastrzeżeniami co do stanu jej zdrowia był wielokrotnie wyjaśniany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazywano w szczególności, że "uzasadnione" to tyle, co oparte na konkretnych, wiarygodnych podstawach, zaś "poważne" to dotyczące takich aspektów zdrowia, które mogą mieć bezpośredni wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdu. Uzasadnione i poważne zastrzeżenia winny mieć źródło w tego rodzaju informacjach o stanie zdrowia, z których z dużym prawdopodobieństwem wynika, że u posiadacza prawa jazdy mogą występować przeciwwskazania zdrowotne co do możliwości jego dalszego bezpiecznego udziału w ruchu drogowym. Takie informacje mogą wynikać np. z orzeczeń lekarskich, z karty informacyjnej leczenia szpitalnego czy opinii o stanie zdrowia sporządzonej przez lekarzy specjalistów. Przesłanką zastosowania art. 75 ust. 1 pkt 5 ukp nie jest uzyskana w toku tego postępowania pewność co do istnienia takich przeciwwskazań, gdyż ta kwestia podlega weryfikacji dopiero w toku specjalistycznego badania, na które kierowca zostanie skierowany (wyroki NSA z: 3.12.2015 r. I OSK 605/14; 2.2. 2018 r. I OSK 1938/17; 12.9.2018 r. I OSK 2501/16, 18.5.2020 r. I OSK 514/19, 26.5. 2020 r. I OSK 1739/19; 22.2.2021 r. I OSK 2528/20, cbosa).

Powołany w skardze kasacyjnej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 30 listopada 2017 r. II SA/Gl 819/17, Lex 2418529, nie odbiega od przywołanej linii orzeczniczej w zakresie przesłanek do skierowania kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badania lekarskie w trybie art. art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 ukp. Wyrok II SA/Gl 819/17 jest spójny z zaprezentowaną wyżej dominującą linią orzeczniczą sądów administracyjnych. Przyczyną uchylenia decyzji w sprawie kontrolowanej wyrokiem II SA/Gl 819/17 było naruszenie zasad wyrażonych w art. 7 i art. 77 kpa, bowiem "z treści wymienionego wniosku Prokuratora wynika jedynie, że została przygotowana opinia psychologiczno- psychiatryczna z dnia 17 stycznia 2017 r. do prowadzonego odrębnie w Sądzie Rejonowym w T. III Wydział Rodzinny i Nieletnich postępowania w przedmiocie zastosowania leczenia odwykowego. Nie została ona jednak dołączona do tego wniosku, a z treści samego wniosku nie wynika jakiego typu zastrzeżenia co do stanu zdrowia psychicznego skarżącego zgłaszali biegli lekarze psychiatrzy", a organy nie uzupełniły materiału dowodowego (art. 106 § 5 kpa w zw. z art. 228 § 2 kpc; cbosa). Sytuacja taka nie zaistniała w sprawie kontrolowanej wyrokiem II SA/Po 776/18.

Przesłanki uzasadniające skierowanie kierowcy na badania lekarskie, które z dużą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem to innymi słowy przesłanki odpowiadające zastrzeżeniom o charakterze uzasadnionym i poważnym co do stanu zdrowia kierującego pojazdem (art. 75 ust. 1 pkt 5 ukp).

W niniejszej sprawie podstawą dla uznania, że istnieją poważne i uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego był dołączony do wniosku z 10 kwietnia 2018 r. Prokuratora Prokuratury Rejonowej w K. o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie skierowania go na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, do których wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii A, B, B+E, T, C, C+E, odpis opinii psychologiczno-psychiatrycznej z 1 kwietnia 2016 r. w sprawie PR Pc 59.2016, w której biegli stwierdzili u Opiniowanego zespół uzależnienia od alkoholu - F 10.2. Postępowanie [...] dotyczyło zastosowania leczenia odwykowego wobec skarżącego. Opinia biegłych: psychologa i psychiatry z 1 kwietnia 2016 r. potwierdziła u skarżącego istnienie zespołu zależności alkoholowej i występowanie u niego psychologicznych mechanizmów uzależnienia. Postanowieniem z 28 kwietnia 2016 r. [...] Sąd Rejonowy w K. zastosował wobec uczestnika J. G. obowiązek poddania się leczeniu odwykowemu w systemie stacjonarnym (k. 60a, 60-58 akt administracyjnych).

Opinia psychologiczno-psychiatryczna sporządzona dla potrzeb innego postępowania może stanowić podstawę dla uznania zaistnienia poważnych i uzasadnionych wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącego, a tym samym dla wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie (wyroki NSA z: 24.4.2020 r. I OSK 1170/19; 21.9.2021 r. II GSK 747/21, cbosa). W niniejszej sprawie organy prawidłowo wyjaśniły, z jakich przyczyn przedłożona im opinia może zostać uznana za uzasadniającą powzięcie uzasadnionych i poważnych wątpliwości.

Warunkiem uzyskania prawa jazdy jest, m.in., uzyskanie orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem (art. 11 ust. 1 pkt 2a ukp). W dacie wydawania kontrolowanej w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzji obowiązywało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2014 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz. U. z 2017 r. poz. 250 ze zm.). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia, w ramach badania lekarskiego uprawniony lekarz dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie; a zgodnie pkt 10 ust. 1 § 4 rozporządzenia - objawów wskazujących na uzależnienie od środków działających podobnie do alkoholu lub ich nadużywanie. Z załącznika Nr 4 pkt 7 do rozporządzenia wynika, że w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu lub niemożności powstrzymania się od picia alkoholu i kierowania pojazdem lub uzależnienia od środków działających podobnie do alkoholu orzeka się istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zgodnie z pkt 8 załącznika Nr 4, w przypadku stwierdzenia w przeszłości uzależnienia od alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu, można orzec brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, jeżeli osoba badana: 1) udokumentuje co najmniej roczny okres abstynencji; 2) przedstawi opinię lekarza lub terapeuty prowadzącego leczenie odwykowe potwierdzającą leczenie i utrzymywanie abstynencji oraz przeprowadza regularne kontrolne badania lekarskie. Zgodnie z pkt 9 załącznika Nr 4, oceniając stan zdrowia osoby badanej w zakresie uzależnienia od alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu uwzględnia się środki wymienione w wykazie określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 129j ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 128 i 60).

Z przytoczonych regulacji wynika, że w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu istnieją przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami, a tylko w szczególnych przypadkach istnieje możliwość orzeczenia braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami osoby uzależnionej. Skoro w przypadku ubiegania się o prawo jazdy warunkiem jest badanie lekarskie, w trakcie którego lekarz obowiązany jest stwierdzić istnienie lub brak przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie, to oczywiste jest, że w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu u osoby posiadającej już prawo jazdy również konieczne jest przeprowadzenie badania lekarskiego. Dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym niezbędne jest bowiem czuwanie nad tym, by osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o takie uprawnienie, ale także w okresie późniejszym, kiedy z tych uprawnień korzystają (wyrok NSA z 3.12.2015 r. I OSK 605/14, cbosa). Ujawnienie, że osoba kierująca pojazdami jest uzależniona od alkoholu - wbrew zarzutowi skarżącego kasacyjnie - wypełnia przesłanki poważnej i uzasadnionej wątpliwości co do stanu zdrowia kierującego pojazdami. Uzależnienie od alkoholu stanowi szczególną jednostkę chorobową, która nie znika w okresie pozostawania przez osobę cierpiącą na tę chorobę w trzeźwości. Nawet wówczas należy mieć na uwadze to schorzenie. Jak powszechnie wiadomo, alkohol może wywoływać negatywne skutki u osób go spożywających, które polegają na trwałym osłabieniu funkcji psychofizycznych, takich jak refleks przekładający się na czas reakcji w sytuacji zagrożenia na drodze. Przy zespole zależności alkoholowej - wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie - istnieje prawdopodobieństwo powrotu do czynnego nałogu. Prawdopodobieństwo wystąpienia danego zjawiska oznacza, że w obiektywnych okolicznościach może ono zaistnieć. Schorzenie to uzasadnia powzięcie zastrzeżeń co do istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, do których wymagane jest posiadanie prawa jazdy określonych kategorii. W niniejszej sprawie zaistniały okoliczności do skierowania skarżącego na badania lekarskie w celu ustalenia, czy jest on osobą sprawną pod względem zdrowotnym do prowadzenia pojazdu i czy spełnia ustawowe wymogi niezbędne do posiadania uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi.

Odnośnie do dostarczonego przez skarżącego orzeczenia lekarskiego z 2 maja 2018 r. o braku przeciwwskazań zdrowotnych i jego zdolności do wykonywania pracy na stanowisku "kierowcy", ważnego do dnia następnego badania okresowego wyznaczonego na 2 maja 2019 r., w uzasadnieniach decyzji obu instancji i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku trafnie wskazano, że orzeczenie to zostało wydane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.; dalej kp), a nie na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 5 ukp. Orzeczenie to zostało wydane nie przez uprawnionego lekarza [...] Centrum Medycyny Pracy w P., lecz przez lekarza medycyny pracy A. K. w ramach prowadzonej przez niego praktyki w formie prywatnego gabinetu lekarskiego. W treści tego orzeczenia lekarskiego wprost wskazano, że zostało ono wydane stosownie do art. 43 pkt 2 i art. 229 § 4 kp. Badania lekarskie w przedmiocie ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami winny zostać wykonane w placówce medycznej, określonej w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 17 lipca 2014 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz.U. z 2017 r. poz. 250 ze zm.), jedynie przez uprawnionych lekarzy spełniających wymagania określone w art. 77 ust. 1 ukp i wpisanych do ewidencji prowadzonej przez marszałka województwa, którzy mogą wydać osobie badanej orzeczenie lekarskie po przeprowadzeniu badania lekarskiego. Orzeczenia lekarskiego z badania przeprowadzonego w jednostkach medycznych wskazanych w rozporządzeniu nie może zastąpić jakiekolwiek inne orzeczenie lekarskie, nawet jeżeli zostało wydane przez lekarza medycyny pracy. Ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii powierzone zostało uprawnionym do tego lekarzom, którzy przeprowadzają w trybie art. 75 ust. 1 pkt 5 ukp stosowne badania i oceniają, czy badany jest zdolny do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Przedłożenie przez skarżącego orzeczenia lekarskiego z 2 maja 2018 r. nie mogło wywrzeć oczekiwanego przez niego skutku. Innymi słowy, nie mogło wyeliminować obowiązku przeprowadzenia stosownych badań lekarskich przez wskazanego w przepisach lekarz. Zarzuty skarżącego kasacyjnie w tym zakresie pozostawały zatem bezzasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.