Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2058/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151 ppsa
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2019 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] maja 2018 r. Nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, po rozpatrzeniu wniosku [...]o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - odmówił potwierdzenia, iż Ww spełnia wskazane w art. 4 cyt. ustawy warunki.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny.

Wnioskiem z dnia 7 grudnia 20187 r. [...]zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ww ustawy z dnia 20 marca 2015 r. (Dz.U. z 2018. poz.690), zwanej dalej ustawą "o działaczach opozycji".

W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, przeprowadzonej celem rozpoznania przedmiotowego wniosku, odnaleziono dokumenty dotyczące [...], w tym min.:

- akta tajnego współpracownika ps. "[...]"- nr rej. [...];

- Kwestionariusz Ewidencyjny kryptonim "[...]"- nr rej. [...]., sygn. akt IPN [...];

- deklarację z dnia [...] maja 1980 r. podpisaną imieniem i nazwiskiem wnioskodawcy - [...]o następującej treści: "Ja [...], s. [...], ur. [...]marca 1959 r. dobrowolnie deklaruję się nieoficjalnie współpracować z organami kontrwywiadu Wojska Polskiego w celu wykrywania i zwalczania wszelkiej wrogiej działalności skierowanej przeciwko Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i jej Siłom Zbrojnym. Przekazywane mi zadania zobowiązuję się wykonywać wnikliwie i sumiennie. Jednocześnie zobowiązuję się zachować w ścisłej tajemnicy fakt mojej nieoficjalnej współpracy z kontrwywiadem wojskowym i nie rozgłaszać tego w żądnych okolicznościach. Dla zachowania tajności współpracy wszystkie pisane przeze mnie meldunki podpisywał będę pseudonimem [...]". Deklarację przyjął osobiście mjr. [...] w dniu [...] maja 1980 roku;

- notatkę służbową sporządzoną w dniu [...]grudnia 1983 r. przez por. [...], z której wynika, że [...] s. [...] został pozyskany w dniu [...] maja 1980 r. do współpracy przez maj. [...] z Wydz. [...]Zarządu V MSW jako tajny współpracownik ps. "[...]", nr rej. [...], w celu rozpoznawania żołnierzy Kompanii, w tym rozpoznawania powiązań szer. [...]i szer. [...]. Informacje przekazywane przez tajnego współpracownika nie budziły zastrzeżeń. Przejawiał inicjatywę we współpracy, przestrzegał zasad konspiracji. Czterokrotnie wynagradzany kwotami: 500 zł, 500 zł, 500 zł oraz 1000 zł. W dniu 27 grudnia 1982r. po uzgodnieniu z Naczelnikiem Wydz. [...] WUSW materiały dotyczące tajnego współpracownika przekazano do ww. jednostki. W dniu 6 stycznia 1983 roku, materiały złożono do archiwum Wydz. "C";

- kartę osobową tajnego współpracownika, z której wynika, że [...], s. [...] został pozyskany do współpracy w dniu [...] maja 1980 r. jako tajny współpracownika ps. "[...], ewidencyjny [...]. Tajny współpracownik "[...]za współpracę został nagrodzony czterokrotnie kwotami: 3 x 500 zł. oraz 1000 zł.

W ocenie Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, opisana wyżej deklaracja z dnia [...] maja 1980 r. znajdująca się w aktach o sygn. IPN [...]spełnia kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Powyższy dokument zawiera elementy zobowiązania skarżącego do współpracy z kontrwywiadem wojskowym.

Odnosząc się do zgromadzonych dowodów w sprawie organ wyjaśnił, iż w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia się całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Rolą organu wyznaczoną przez wskazany przepis ustawy nie jest zatem ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Zakres działania Prezesa IPN, ogranicza się wyłączenie do ustalenia, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące danej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 cyt. ustawy.

Ostatecznie, w ocenie organu brak było podstaw do uznania złożonego wniosku za zasadny.

Uznając powyższe rozstrzygnięcie za niezgodne z ww regulacja prawną, [...] wystąpił do tut. Sądu ze skargą zarzucając obrazę prawa oraz błędy w ustaleniach faktycznych, mające zasadniczy wpływ na wydanie ww decyzji. Wniósł także o przesłuchanie Go w charakterze strony.

Pismem z dnia 26 kwietnia 2019 roku, działając poprzez wyznaczonego mu pełnomocnika z urzędu, uzupełnił skargę wskazując na naruszenie:

- art. 7, 77 § 1, 80 i 107 kpa w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej (...) poprzez niedostateczne zbadanie, czy zachowane w archiwum IPN dokumenty zostały "wytworzone przez lub wytworzone przy udziale" Skarżącego, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu przez organy bezpieczeństwa państwa, podczas gdy sam fakt istnienia dokumentów z danymi Skarżącego nie świadczy o jego udziale w wytworzeniu takiego dokumentu

- art. 8 i 107 § 3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na ograniczenie się do zacytowania treści przekazanych dokumentów, bez uzasadnienia, jakie czynności wykonywane przez Skarżącego miałyby wypełnić przesłankę z art. 5 ust. 1 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji;

- art. 4 pkt. 2 cyt. ustawy poprzez jego nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, że w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zachowały się dokumenty "wytworzone przez lub przy udziale" Skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa podczas gdy dokładnie ich zbadanie prowadzi do wniosku, że Skarżący nie dokonywał i nie podejmował żadnych czynności, które miałby charakter operacyjny.

Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2018 r. w całości i o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sadowego.

W obszernym uzasadnieniu skargi Skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone we wniosku.

Wskazał, iż był działaczem opozycji antykomunistycznej, który w okresie od dnia października 1987 r. do dnia [...] czerwca 1989 r., prowadził, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. Informacje o działalności antykomunistycznej znajdują się też w samych aktach IPN w części D - k. 17 akt administracyjnych. Podniósł, iż prowadził taką działalność także w okresie od września 1980 r. do października 1987 r., jednakże nie w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, z uwagi na fakt, iż od dnia [...] października 1979 r. do dnia [...] grudnia 1981 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową, i tym samym był izolowany w jednostce wojskowej. Nie mógł mieć kontaktu ze strukturami, o których mowa w ustawie, gdyż powstały one w tym okresie poza wojskiem. Nadto, jak wskazał, w okresie od września 1987 r. do czerwca 1989 r. skarżący był zarówno redaktorem, wydawcą i kolporterem czasopisma podziemnego - młodzieży solidarnej "[...]". Niemal wszystkie publikacje zawarte w ww piśmie są Jego autorstwa (dostępne na stronie [...]). Powyższy fakt potwierdzają posiadane przez Skarżącego listy do redakcji, które dołączył do uzupełnienia skargi, w tym zeznania świadka - [...]- jednego z liderów NSZZ Solidarności na [...] (wyrok [...] w [...] z dnia [...] maja 2015 r., sygn. akt [...]str. 9 i 10 uzasadnienia).

Skarżący również wskazał, iż odegrał kluczową rolę zapewniającą sukces strajkowi [...] ówczesnej [...] "[...]" w sierpniu 1988 r. - był w składzie pierwszej delegacji strajkujących, prowadzących rozmowy z dyrekcją kopalni, a następnie jako łącznik komitetu strajkowego wyszedł kanałami z obstawionej przez ZOMO kopalni i pojechał do [...]po pomoc, do działaczy Regionu "[...]" NSZZ Solidarność.

Podkreślił, iż działał także w strukturach Biura Wyborczego [...]Komitetu Obywatelskiego "[...]", pełniąc funkcję kierownika, co potwierdzają załączone do ww pisma dokumenty (upoważnienie nr [...], protokół z [...].05.1989 r., dokument [...], zaświadczenie podpisane przez [...], rozliczenie z [...] maja 1989 r., upoważnienie podpisane przez [...]).

W dniu [...]czerwca 1985 r. Skarżący został przyjęty do Zakonu [...], Prowincji [...]w Polsce i skierowany do nowicjatu celem ukrycia się po otrzymaniu gróźb pozbawienia go życia, które miały miejsce w budynku MSW na [...]w [...], po zatrzymaniu Skarżącego w sprawie oznaczonej jako "[...]" (dekret z dnia [...]czerwca 1985 roku). Skarżący był także bezprawnie przetrzymywany przez trzy dni w więzieniu przy ul. [...]w [...]jako "więzień nr [...]".

Skarżący spotkał się również trzykrotnie z II-gim sekretarz ambasady USA w [...] , po trzecim spotkaniu został nieformalnie aresztowany. Skarżący wznowił kontakty z placówką dyplomatyczną USA w latach 1987 -1989, spotykał się bowiem co około dwa miesiące z Konsulem Generalnym USA w [...], przekazywał paczki z prasą bezdebitową oraz składał relacje o sytuacji w kraju i działaniach opozycji.

Ostatecznie Skarżący zarzucił, iż organ nie dokonał oceny całego materiału dotyczącego Jego osoby, który zachował się w archiwum IPN. W ocenie Skarżącego postępowanie prowadzone przez organ powinno polegać nie tylko na wyszukaniu dokumentów ale i sprawdzeniu ich treści pod kątem, czy dokumenty te zostały wytworzone przez lub przy udziale Skarżącego, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Sam bowiem fakt istnienia danego dokumentu, na którym widnieją dane Skarżącego nie świadczy o Jego udziale w jego wytworzeniu.

Jednocześnie zarzucił, iż organ nie uzasadnił swojego stanowiska odnośnie powołanej wyżej deklaracji z dnia [...] maja 1980 r. poza przytoczeniem informacji o braku zobowiązania do badania prawdziwości dokumentu. Tymczasem, jak wyjaśnił, oświadczenie te zostało złożone przez Skarżącego dla pozoru, w celu uchronienia się przed grożącą sprawą karną, którą miała zamiar wszcząć prokuratora wojskowa. Oficer kontrwywiadu groził Skarżącemu oskarżeniem go o współudział w kradzieży paliwa z MPS (magazynu paliw i smarów jednostki). Podkreślił, iż data na wskazanej deklaracji także jest niezgodna z prawdą.

Skarżący kwestionuje, by wykonywał jakąkolwiek działalność w charakterze tajnego współpracownika, a notatka pracownika służby bezpieczeństwa dotycząca powierzenia zadania "rozpracowywania szeregowców" lub odbioru zapłaty wynagrodzenia nie powstała przy Jego udziale. Wbrew treści "zobowiązania", Skarżący nie wykonywał żadnych "zadań", nie składał żadnych meldunków i nie pobierał żadnych pieniędzy. Poza samym oświadczeniem funkcjonariusza służby bezpieczeństwa, który mógł napisać wszystko, brak jakichkolwiek dokumentów, które potwierdzałyby odbiór pieniędzy przez Skarżącego (np. pokwitowań).

Reasumując w ocenie strony skarżącej, organ dokonał nieprawidłowej oceny zgromadzonych dokumentów, w tym ww deklaracji z [...] maja 1980 r. uznając, że samo jej podpisanie przez Skarżącego wypełnia przesłankę podejmowania czynności wykonywanych przez Skarżącego w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Tymczasem sama deklaracja, jeżeli nie poszły za nią konkretne działania, nie może zostać uznana za współpracę z organami bezpieczeństwa państwa i tym samym być traktowana jako podstawa do odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu.

W myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy. W contrario należy wywodzić, że osoba, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, nie może takiego statusu uzyskać. Jednocześnie z uwagi na kumulatywne ujęcie przesłanek z art. 4 pkt 1 i 2 przedmiotowej ustawy, wystąpienie jedynie przesłanki z art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji nie jest wystarczające do uzyskania statusu.

W powyższym kontekście należy wskazać ponad wszelką wątpliwość, że w archiwum IPN zostały odnalezione ww dokumenty dotyczące osoby skarżącego, w tym deklaracja z dnia [...] maja 1980 r.

Jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji wskazane dokumenty spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co stanowi negatywną przesłankę do wydania decyzji potwierdzającej, że [...]spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Odnosząc się do argumentacji skarżącego należy zwrócić uwagę na ograniczony zakres działania Prezesa IPN, którego zadaniem jest wyłącznie ustalenie, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby, spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było więc, wbrew twierdzeniom Skarżącego, wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę ze służbami bezpieczeństwa, czy wojskowymi (organami kontrwywiadu Wojska Polskiego) i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Taka okoliczność w sprawie niniejszej została stwierdzona. Stanowi ona negatywną przesłankę do uznania wniosku Skarżącego za zasługujący na uwzględnienie (a contrario art. 4 pkt 2 ustawy, o czym była wyżej mowa), niezależnie od subiektywnej oceny tej przesłanki dokonanej przez Skarżącego. Okoliczność współpracy jest kryterium obiektywnym a jednocześnie wystarczającym do stwierdzenia, że brak jest możliwości uznania osoby współpracującej za działacza opozycji. Ustawodawca nie uzależnił prawnego znaczenia tej okoliczności w powyższym kontekście od jakiegokolwiek innego aspektu np. motywów podjęcia współpracy. Zaś motywy i charakter postępowania Skarżącego, oraz dokonanie oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w innym postępowaniu, tj. postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez Sąd w rozpatrywanej sprawie.

W wyroku z dnia 3 lipca 2015 r., sygn. I OSK 551/15, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organ w postępowaniu o udostępnienie dokumentów, na podstawie ich treści ocenia jedynie, czy dotyczyły one skarżącego oraz czy zostały wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w związku z jego pracą lub służbą w organach bezpieczeństwa państwa albo w związku z czynnościami wykonywanymi w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. W tym postępowaniu organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w tych dokumentach. Nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów.

Nie podważając działalności ani zaprzeczając represjom i szykanom ówczesnych władz stosowanym wobec [...] należy stwierdzić, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa i nie ocenia, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy mniej albo bardziej licznego grona osób. zatem ze względu na ograniczony zakres właściwości rzeczowej, Prezes IPN w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie mógł oceniać całej działalności wnioskodawcy, ani analizować potencjalnych dowodów przedstawionych przez wnioskodawcę jak np. zeznań świadka. Organ nie badał bowiem faktów, a jedynie sprawdzał, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach.

W ocenie Sądu przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji nie naruszono również przepisów prawa procesowego. Stosownie do treści art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej podjął wszystkie niezbędne czynności mające na celu zebranie całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie i dokonały jego rzetelnej oceny. Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z wymogiem przepisu art. 107 § 3 kpa zaskarżona decyzja została wyczerpująco uzasadniona, zawarto w niej podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu odmawiającego uwzględnienie przedmiotowego wniosku z prawidłowym przytoczeniem przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie.

Konsekwencją powyższych ocen jest nie uwzględnienie zarzutów skargi.

Z powyższych względów, Sąd uznając skargę za niezasadną, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.