Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1257/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Janusz Walawski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2012 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Prezes ZUS) decyzją

nr [...] z dnia [...] maja 2012 r., wydaną na podstawie art. 138

§ 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2012 r., o odmowie przyznania A. P. świadczenia w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

Wnioskiem z dnia [...] października 2009 r. A. P. wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie jej świadczenia rentowego w drodze wyjątku. We wniosku powołała się na fakt, że została uznana przez lekarza orzecznika ZUS za całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] lutego 2009 r., a niezdolność do pracy powstała u niej od roku 1992, gdyż od tego czasu choruje na [...] oraz choroby [...]. Podkreśliła, że łączny okres jej zatrudnienia wynosi 17 lat i jeden miesiąc okresów składkowych i nieskładkowych. Wielokrotnie ubiegała się o pracę, jednak jej stan zdrowia oraz podeszły wiek były nie do zaakceptowania przez pracodawców. Poinformowała też, że ZUS decyzją z dnia [...] października 2009 r. odmówił jej przyznania renty w trybie zwykłym.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Prezes ZUS orzekł o odmowie przyznania A. P. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Decyzja ta została utrzymana w mocy, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2010 r.

A. P. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 516/10 oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podzielił stanowisko organu, że wnioskodawczyni nie wykazała szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym. Podkreślił przy tym, że skarżąca na przestrzeni [...] lat życia – na dzień orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy – posiada łącznie jedynie 11 lat, 3 miesiące i 11 dni okresów składkowych oraz 3 lata, 9 miesięcy i 3 dni okresów nieskładkowych. Zaś w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udowodniła zaledwie 11 dni okresów składkowych. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy dopiero od maja 2009 r., natomiast ostatnie jej zatrudnienie ustało już w 1992 r.

Sąd za nietrafny uznał także zarzut skargi dotyczący rozpoznania i podpisania obu decyzji przez tego samego pracownika organu.

Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej przez A. P. powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 383/11 i sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził ze stanowiskiem Sądu I instancji, że problemy zdrowotne skarżącej, występujące jeszcze przed wydaniem orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, które mogły jej utrudniać podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi nie stanowiły szczególnej okoliczności, wskutek której skarżąca nie spełniła warunków wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych. W ocenie Sądu II instancji, wręcz przeciwnie, problemy te mogły mieć wpływ na brak możliwości podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej, a w konsekwencji możliwości nabycia prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Co prawda samo pozostawanie w stanie bezrobocia nie może zostać uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., ale w stanie faktycznym sprawy niniejszej, gdy skarżąca zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia rentowego w trybie wyjątku, jak i wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazywała, że jej choroba była już wcześniej zaawansowana, tj. (przed orzeczeniem niezdolności do pracy) i uniemożliwiała podjęcie pracy, gdyż jej stan zdrowotny był nie do przyjęcia przez pracodawców - organ orzekający w sprawie niniejszej powinien był poczynić w tym zakresie niezbędne ustalenia. Istotne jest bowiem wyjaśnienie, czy pozostawanie w stanie bezrobocia przez skarżącą i brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej był wynikiem okoliczności, których skarżąca nie mogła przezwyciężyć, czy też wynikiem trudnej sytuacji na rynku pracy, bądź też nieumiejętności znalezienia pracy.

Wobec tego, ponieważ weryfikacja powyższej okoliczności mogła mieć wpływ na uznanie, że skarżąca znajdowała się w sytuacji, która uniemożliwiała lub znacznie utrudniała znalezienie pracy i nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, a organ orzekający w sprawy niniejszej nie poczynił w tym zakresie koniecznych ustaleń, choć powinien to był zrobić sięgając choćby do dokumentacji medycznej przedstawionej komisji lekarskiej ZUS, która orzekła o niezdolności do pracy skarżącej lub przeprowadzając stosowne postępowanie dowodowe z udziałem skarżącej, należało uznać za uzasadnione podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania czyli m.in. brak podjęcia przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 2 i art. 78 Konstytucji RP w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., stwierdzając, iż w powyższej sprawie nie ma zastosowania stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję organu jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając ponownie sprawę wyrokiem z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1593/11 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa ZUS z dnia

[...] grudnia 2009 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji, kierując się wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdził, iż miało miejsce przekroczenie przez organ granic uznania administracyjnego, ponieważ nie uwzględniono podnoszonych przez skarżącą problemów zdrowotnych istniejących jeszcze przed wydaniem orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, które mogły jej utrudniać podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, a tym samym stanowić szczególną okoliczność, wskutek której skarżąca nie spełniła warunków wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych.

Wobec tego, ponieważ weryfikacja powyższej okoliczności mogła mieć wpływ na uznanie, że skarżąca znajdowała się w sytuacji, która nie uniemożliwiała lub znacznie utrudniała znalezienie pracy i nabycie uprawnień w trybie zwykłym, organ orzekający powinien poczynić niezbędne ustalenia, sięgając do dokumentacji medycznej, przedstawionej komisji lekarskiej ZUS, która orzekła o niezdolności do pracy skarżącej, bądź też przeprowadzając stosowne postępowanie dowodowe

z udziałem skarżącej.

Ponadto Sąd wskazał na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez wydanie decyzji w wyniku rozpatrzenia odwołania przez tego samego pracownika organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji.

Prezes ZUS rozpoznając ponownie sprawę, kierując się wytycznymi zawartymi w wyroku Sądu, skierował sprawę do lekarza orzecznika ZUS w celu wydania aktualnego orzeczenia ustalającego stopień niezdolności do pracy wnioskodawczyni, datę jej powstania oraz przewidywany okres trwania, a także w celu dokonania analizy dokumentacji medycznej pod kątem ustalenia, od kiedy ubezpieczona w ogóle choruje oraz ustalenia, czy w okresie od zachorowania do czasu ustalenia całkowitej niezdolności do pracy była co najmniej częściowo niezdolna do pracy, a jeśli tak to od kiedy.

W wyniku przeprowadzonego badania przez lekarza orzecznika ZUS orzeczeniem z dnia [...] lutego 2012 r. A. P. został uznana za całkowicie niezdolną do pracy do dnia [...] sierpnia 2012 r. W orzeczeniu tym nie ustalono dokładnej daty powstania częściowej niezdolności do pracy. Wskazano jedynie, że niezdolność ta istniała przed lutym 2009 r., ale nie można ustalić od kiedy.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] marca 2012 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania A. P. świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. W ocenie organu w stanie faktycznym niniejszej sprawy przepis art. 83 ww. ustawy nie może być zastosowany, gdyż nie stwierdzono szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły nabycie przez wnioskodawczynię warunków do świadczenia ustawowego.

Organ wskazał, iż po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni udokumentowała okresy składkowe i nieskładkowe w ilości 14 lat, 11 miesięcy i 16 dni. Natomiast w 10-leciu przypadającym przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – nie udowodniono żadnego okresu ubezpieczenia. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe zaś tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Z akt sprawy wynika natomiast, że po zaprzestaniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych w okresie od [...] września 1993 r. do powstania całkowitej niezdolności do pracy w 2009 r., wnioskodawczyni nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2012 r. ustalono, że częściowa niezdolność do pracy istniała u wnioskodawczyni przed lutym 2009 r., ale nie można ustalić od kiedy. Zgodnie zaś z art. 14 ust. 2 ww. ustawy, jeżeli nie ma możliwości ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, natomiast ustalono okres, w którym niezdolność powstała, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę końcową tego okresu. Zatem należy uznać, że datą powstania częściowej niezdolności do pracy jest [...] lutego 2009 r., a Prezes ZUS jest związany powyższym orzeczeniem lekarza orzecznika.

Organ zaznaczył jednocześnie, że problemy zdrowotne przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy mogły ograniczać, natomiast nie uniemożliwiały całkowicie wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi i nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla ponad 15-letniej przerwy w ubezpieczeniu. Natomiast podnoszona przez wnioskodawczynię trudna sytuacja panująca na rynku pracy sama w sobie nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy, co potwierdza ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych.

Ponadto sytuacja materialna wnioskodawczyni nie wskazuje, aby pozostawała ona bez niezbędnych środków utrzymania. Podnoszony przez wnioskodawczynię fakt pozostawania z mężem w separacji nie stanowi bowiem podstawy do uznania, iż nastąpiło zerwanie łączącej małżonków więzi ekonomicznej. Zatem uwzględniając posiadane środki utrzymania z tytułu otrzymywanej przez wspólnie zamieszkałego z wnioskodawczynią męża, renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 2721,00 zł (brutto) należ uznać, że w sprawie nie zachodzi brak niezbędnych środków utrzymania.

W złożonym do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. P. zarzuciła, że decyzję w jej sprawie po raz kolejny sporządziła i podpisała ta sama osoba. Podkreśliła, że organ rozpoznając sprawę był związany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2011 r., a zatem powinien go zrealizować. Wyjaśniła, że po utracie zatrudnienia od kwietnia 1992 r. otrzymywała świadczenie dla bezrobotnych oraz bezskutecznie poszukiwała zatrudnienia. Nie zgodziła się z ustaleniami organu, że skoro częściowa niezdolność do pracy powstała u niej przed lutym 2009 r. to za datę jej powstania należy przyjąć [...] lutego 2009 r. Podniosła ponadto, iż też sam lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] sierpnia 2010 r. poczynił inne ustalenia. Nie zgodziła się też z ustaleniami organu odnośnie jej sytuacji materialnej, wskazując, że są z mężem w separacji. Wprawdzie mieszkają w jednym lokalu, ale w innych pokojach, ze wspólnym korzystaniem z kuchni i łazienki. Mąż mieszka w tym lokalu ze swoją konkubiną, ponosi koszty utrzymania lokalu, ale nie pomaga jej finansowo.

Prezes ZUS w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] maja 2012 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2012 r. odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał swoją wcześniejszą argumentację, wskazując, iż świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane, ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności.

Organ podkreślił, iż z przedłożonej dokumentacji wynika, że w okresach od [...]., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawczyni nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi zaś do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawczyni w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ wskazał też ponownie, iż lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2010 r. ustalił, że wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolna do pracy od [...] lutego 2009 r. do [...] sierpnia 2012 r. i orzeczeniem z dnia [...] lutego 2012 r., iż częściowa niezdolność do pracy istniała przed lutym 2009 r., ale nie można ustalić od kiedy. Zgodnie zatem z art. 14 ust. 2 ww. ustawy należy uznać, iż częściowa niezdolność do pracy powstała u wnioskodawczyni [...] lutego 2009 r., tj. w ostatnim dniu wskazanego okresu.

Podnoszona przez wnioskodawczynię we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy sama trudna sytuacja panująca na rynku pracy, jak również długotrwały stan bezrobocia bez wykazanej aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji nie ma natomiast charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy, co potwierdza ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych.

Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. P. podkreśliła, iż zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS częściowa niezdolność do pracy wystąpiła u niej przed lutym 2009 r., a zatem mogła istnieć już od kwietnia 1992 r. kiedy ustało jej zatrudnienie. Podniosła też, iż od czasu ustania zatrudnienia kilkanaście razy składała do różnych pracodawców dokumenty o przyjęcie do pracy, jednakże jej oferty nie zostały uwzględnione ze względu na wiek, stan zdrowia oraz posiadane kwalifikacje. Pracodawcy, do których składała dokumenty nie mieli natomiast obowiązku odpowiadania na jej oferty pisemnie. W jej ocenie, spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2011 r., zarzucając, że organ potraktował ten wyrok lekceważąco, a był przecież zobowiązany do jego wykonania.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów skargi, organ wyjaśnił, iż wbrew przekonaniu skarżącej, żaden z wydanych w sprawie wyroków, korzystnych dla niej, nie obliguje organu wprost do przyznania jej jakichkolwiek świadczeń. Przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku należy bowiem do wyłącznej kompetencji Prezesa ZUS, nie zaś do jakiegokolwiek sądu. Organ był zobligowany jedynie, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wziąć pod uwagę i zastosować się do wszystkich wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku sądu – w tym, w niniejszej sprawie, uzupełnić materiał dowodowy i poddać go ocenie w sposób wskazany przez sąd. Organ wymogom tym uczynił zadość. Jednak sam fakt, iż po wykonaniu zaleceń sądu i ponownym rozpoznaniu sprawy organ nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia, nie oznacza ani, iż decyzja z definicji narusza prawo, ani też, że Prezes ZUS lekceważy wyrok sądu wydany w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy nie może być więc sama trudna sytuacja materialna wnioskodawcy. Świadczenie to nie ma bowiem charakteru socjalnego i nie może być oderwane od wysokości opłacanych przez ubezpieczonego składek. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest zatem możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia jest zasadne.

Z brzmienia art. 83 ust. 1 wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w przypadku skarżącej nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełniła ona warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym.

Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była przerwa, jaka wystąpiła w ubezpieczeniu skarżącej w okresie od [...] września 1993 r. do powstania całkowitej niezdolności do pracy w lutym 2009 r. Przy czym należy podkreślić, że w latach 1993-2009 A. P. nie miała orzeczonej częściowej ani całkowitej niezdolności do pracy.

W toku ponownego postępowania przed organem skarżąca została poddana procesowi orzeczniczemu i lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] lutego 2012 r., po ponownej analizie całości przedłożonej dokumentacji lekarskiej ustalił, iż częściowa niezdolność do pracy istniała u wnioskodawczyni przed lutym 2009 r., ale nie można ustalić od kiedy.

W tej sytuacji organ, kierując się dyspozycją z art. 14 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo przyjął, że skoro nie ma możliwości ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, natomiast ustalono okres, w którym niezdolność powstała, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę końcową tego okresu, czyli [...] lutego 2009 r.

Należy w tym miejscu podkreślić, iż zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 ww. ustawy, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Zatem same zapewnienia skarżącej, że nie mogła pracować z uwagi na stan zdrowia już od 1993 r. są dla organu rentowego niewystarczające.

Należy oczywiście zgodzić się ze skarżącą, że występujące u niej problemy ze zdrowiem przed 2009 r., posiadane niskie kwalifikacje zawodowe oraz wysoki stopień bezrobocia, ograniczały w pewnym stopniu możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia po roku 1993, nie usprawiedliwiało to jednak braku po jej stronie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez tak wiele lat. Całkowitą niezdolność do pracy ustalono bowiem u skarżącej dopiero od lutego 2009 r. Brak natomiast jakichkolwiek dowodów na to, że skarżąca w latach 1993-2009 podejmowała próby znalezienia zatrudnienia.

Na dzień ustalenia całkowitej niezdolności do pracy skarżąca, mając [...] lata, miała udokumentowane okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 14 lat, 11 miesięcy i 16 dni. Natomiast w 10-leciu przypadającym przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – nie udowodniono żadnego okresu ubezpieczenia.

Organ prawidłowo zatem wywiódł, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym nie mógł uwzględnić wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia w tym trybie.

Skarżąca znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione.

Należy jednocześnie zaznaczyć, iż wbrew zarzutom skargi, Prezes ZUS rozpoznając ponownie sprawę zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1593/11 i podjął działania mające na celu uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym przez Sąd zakresie, natomiast w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił wyczerpująco, dlaczego problemy zdrowotne skarżącej istniejące jeszcze przed wydaniem orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, nie mogły zostać uznane przez organ za szczególną okoliczność, wskutek której skarżąca nie spełniła warunków wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2012 r. odpowiadają prawu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.