Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 801/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3, 6
journal: Dz.U. 2010 nr 95 poz 613
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity.
article: art. 21
journal: Dz.U. 2000 nr 100 poz 1086
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 14 marca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Mirella Ławniczak Protokolant: sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi M C na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L z dnia ... r. nr .... w przedmiocie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości za 2012 rok I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta K z dnia 30 stycznia 2012 r.; II. przyznaje doradcy podatkowemu W N od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę ... złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie ... złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 stycznia 2012 r. Burmistrz Miasta K ustalił M C wymiar w podatku od nieruchomości za 2012 r. w kwocie 952 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że strona jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w K przy ul. P. Wysokość podatku ustalono na podstawie informacji w sprawie podatku od nieruchomości i ewidencji gruntów.

Z uzasadnienia wynika też rodzaj i powierzchnia nieruchomości, od których nastąpił wymiar podatku, tj.: mieszkania, piwnice itp. wg zeznania – 88, 71 m2, pozostałe cele – 115,25 m2, pozostałe grunty – 387,00 m2.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł pełnomocnik strony-J C podnosząc przede wszystkim zarzuty dotyczące sposobu sprawowania zarządu nad przedmiotową nieruchomością przez jednego ze współwłaścicieli. Do odwołania załączył sprawozdanie finansowe za 2010 r. z przychodów i rozchodów nieruchomości położonej w K przy ul. P. Pełnomocnik odwołującej wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wszystkich współwłaścicieli.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L decyzją z dnia 10 maja 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że organ podatkowy prawidłowo dokonał wymiaru podatku w zakresie podmiotu i przedmiotu opodatkowania oraz zastosował właściwe stawki podatkowe. Wysokość podatku od nieruchomości ustalono na podstawie informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych oraz danych z ewidencji gruntów. Na podstawie art. 165 § 5 Ordynacji podatkowej w sprawie ustalenia zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie, jeżeli stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie, organ podatkowy nie jest zobowiązany do wszczęcia postępowania podatkowego poprzez wydanie postanowienia. Organ podatkowy dokonuje wymiaru podatku kierując się ostatnią informacją złożoną przez podatnika, o ile żadne zmiany co do przedmiotu opodatkowania nie zostały zgłoszone przez podatnika. Strona złożyła informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych dnia 30 marca 2010 r. i po tej dacie nie informowała o nowych okolicznościach uzasadniających powstanie lub wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości ani też o zaistnieniu zdarzenia mającego wpływ na wysokość opodatkowania, wskazanego w art. 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010, Nr 95, poz. 613 ze zm.). Zarzuty odwołania nie dotyczyły ustaleń decyzji, gdyż strona odniosła się jedynie do kwestii sporów w zakresie realizacji zarządu nad nieruchomością wspólną i sporów pomiędzy współwłaścicielami dotyczącymi rozliczania przychodów z tytułu wydzierżawienia obiektów handlowych na spornej nieruchomości.

Reasumując organ odwoławczy uznał, że decyzja Burmistrza Miasta K wydana została w zgodzie z obowiązującymi przepisami.

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego pełnomocnik strony J C wskazał, że organ nie dokonał wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, nie przesłuchał świadków, nie zbadał dokumentacji zgromadzonej między innymi w Urzędzie Miejskim w K. Zarzucił współwłaścicielom nieruchomości - S traktowanie jej jako wyłącznej ich własności. Skrytykował sposób, w jaki pobierane są pieniądze z wynajmowanej nieruchomości. W ocenie strony skarżącej całość podatku od nieruchomości winni płacić S. Podniesiono też zarzut wydania w 2009 roku przez SKO dwóch sprzecznych ze sobą decyzji.

Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i wskazał, że kwestie związane z zarządem nieruchomością wspólną nie dotyczą bezpośrednio ustalania podatku od nieruchomości. SKO wyjaśniło też, że w 2009 r. organ I instancji wydał w trybie wznowienia postępowania decyzję, w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości, którą to Kolegium uchyliło ze względów proceduralnych.

W piśmie procesowym z dnia 11 października 2012 r. J C wniósł o zwrócenie się do organu I instancji o przesłanie całej dokumentacji podatkowej w niniejszej sprawie.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej (J C) podniósł, że ma wątpliwości co do powierzchni przyjętych gruntów pozostałych. Podkreślił, że skarżąca sporządziła informację o nieruchomościach i obiektach budowlanych w oparciu o dane uzyskane od S, ale nie miała wglądu w żadną dokumentację. Pełnomocnik z urzędu – doradca podatkowy wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta K oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Oboje pełnomocnicy podnieśli ponadto, że akta sprawy są niekompletne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

Jak podał w uzasadnieniu decyzji organ I instancji wymiar podatku za 2012 rok został dokonany zgodnie z danymi zawartymi w informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych (złożonej przez stronę 30 marca 2010 r.) oraz na podstawie ewidencji gruntów. Wysokość przyjętych stawek podatkowych wynikała zaś z uchwały Rady Miejskiej Kościana Nr X/91/11 z dnia 27 października 2011 r. w sprawie podatku od nieruchomości na 2012 r. Po tej dacie, jak wskazał organ odwoławczy, M C miała nie informować organu o nowych okolicznościach uzasadniających powstanie lub wygaśniecie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości ani też o zaistnieniu zdarzenia mającego wpływ na wysokość opodatkowania, wskazanego w art. 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (j. t. - Dz. U. z 2010, Nr 95, poz. 613 ze zm.).

Z informacji podatkowej złożonej 30 marca 2010 r. wynika, że w ramach nieruchomości położonej w K przy ul. P wyodrębnia się mieszkanie własne strony (KW nr [...]) oraz część wspólną, będącą współwłasnością skarżącej i innych podmiotów. Strona powołała się na umowę darowizny z dnia 24 lutego 2010 r. nr [...], zawartą z ojcem J C. W aktach sprawy znajduje się też pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego z dnia 23 września 2011 r. rep. A nr [...], z którego wynika, że lokal mieszkalny nr [...] stanowi odrębną nieruchomość, z którym związany jest udział wynoszący ¼ część nieruchomości wspólnej (grunt i części budynku oraz urządzenia nie służące wyłącznie do użytku właścicieli lokali) objętej KW nr [...]. Na podstawie powyższego aktu notarialnego skarżąca upoważniła swojego ojca, między innymi, do uczestniczenia w podziale nieruchomości wspólnej, celem wydzielenia działki zabudowanej budynkami gospodarczymi i wyodrębnienia znajdujących się na parterze budynku lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego. Udziały przysługujące stronie skarżącej miały być zbyte w drodze jednej lub kilku czynności prawnych na rzecz małżonków K i G K.

Pomimo powyższej dokumentacji organ odwoławczy ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że podstawą opodatkowania za 2012 r. są dane z informacji podatkowej za 2010 rok i że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Nie wskazał jednak i nie wyjaśnił podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia. Organ I instancji powołał natomiast ogólnie przepisy art. 2, 3, 4, 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, choć winien co najmniej wskazać, który z ustępów art. 3 (4 czy 5) zastosował i wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji dlaczego. Organy nie podały żadnych danych na temat aktualnego stanu praw właścicielskich do przedmiotowej nieruchomości. Nie wezwano strony skarżącej, ani innych współwłaścicieli do dokonania odpowiednich wyjaśnień w tej kwestii. W aktach administracyjnych sprawy nie ma wypisu z ewidencji gruntów i budynków. Organy obu instancji nie wskazały też z jakiej daty pochodzi wypis z ewidencji, w oparciu o który wydano decyzję wymiarową i co z niego wynikało.

Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2000 r., nr 100, poz. 1086 ze zm.) podstawą wymiaru podatku od nieruchomości powinny być dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków. W ewidencji tej zawarty jest też opis praw podmiotów do gruntów, budynków i lokali oraz informacja o dokumentach, które stanowiły podstawę wpisu. Prawa te uwidacznia się w ewidencji na podstawie wpisów dokonanych w księgach wieczystych, prawomocnych orzeczeń sądowych i umów zawartych w formie aktów notarialnych dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, ostatecznych decyzji administracyjnych, dyspozycji zawartych w aktach normatywnych oraz umów dzierżawy zgłoszonych do ewidencji. Dane z ewidencji gruntów i budynków są więc dla organów podatkowych urzędowym źródłem informacji o osobie właściciela (posiadacza samoistnego) oraz o samej nieruchomości t.j. gruncie, budynku, lokalu.

Brak w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy wypisów z ewidencji gruntów i budynków, ewentualnie wypisów z księgi wieczystej, aktów notarialnych (np. umowy darowizn z dnia 24 lutego 2010 r.) oraz odpowiednich wyjaśnień organów dotyczących istotnych kwestii (w szczególności jaki jest zakres przedmiotu opodatkowania) uniemożliwia w zasadzie Sądowi przeprowadzenie pełnej kontroli legalności zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta K. Sąd nie może zastępować organów i czynić za nie ustaleń faktycznych, a istotne dla sprawy okoliczności faktyczne nie mogą pozostawać w sferze domysłów.

Obowiązkiem organu jest zebranie i wszechstronne zbadanie materiału dowodowego, zgodnie z regułami określonymi w art. 122 i art. 187 O.p. W myśl zasady dwuinstancyjności postępowania w przypadku zaś wniesienia odwołania sprawa jest w całości przedmiotem postępowania przed organem II instancji, co tworzy obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dwukrotnego ustalenia stanu faktycznego i dwukrotnej wykładni przepisów prawa. Chodzi więc o dwukrotne rozpoznanie i rozstrzygnięcie tej samej sprawy, a nie tylko o ocenę zasadności zarzutów i argumentów podniesionych w odwołaniu (zob. m. in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1745/08, Lex nr 530387, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1361/10, Lex nr 1069238).

Zdaniem Sądu z powyższego obowiązku nie zwalnia organu II instancji okoliczność, że w odwołaniu, tak jak w rozpoznawanej sprawie, brak zarzutów merytorycznych, gdyż działanie organu odwoławczego (o czym wyżej), nie może ograniczać się tylko do kontroli decyzji I instancji.

Decyzja administracyjna powinna zatem wskazywać ustalony przez organ stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej, a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać, jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają którym z fragmentów normy prawnej zastosowanej w sprawie. Uzasadnienie prawne to bowiem nie tylko powołanie przez organ artykułu (paragrafu) danego przepisu prawa, lecz powinno zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa i wskazywać jaki zachodzi związek między tą oceną a treścią rozstrzygnięcia. Powyższego zaś zabrakło w decyzjach obu instancji. Podatnik nie może być zdany na domyślanie się intencji organu administracyjnego. Nie jest też rzeczą Sądu poszukiwanie uzasadnienia dla stanowiska organu, skoro uzasadnienia takiego organ w pełni nie przedstawił. Jeśli decyzja w istocie nie zawiera uzasadnienia prawnego, to Sąd nie ma możliwości oceny jego prawidłowości.

Przepis art. 124 O.p. określa zasadę przekonywania, która wyraża się między innymi w prawidłowym uzasadnieniu decyzji wyjaśniającym podstawę faktyczną i prawną decyzji. Organ winien więc wyjaśnić wszystkie przesłanki, którymi się kierował wydając decyzję (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 328/09, Lex nr 744751).

Zauważyć w tym miejscu należy, że zgodnie z treścią art. 3 ust. 5 u.p.o.l., jeżeli wyodrębniono własność lokali, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości od gruntu oraz części budynku stanowiących współwłasność ciąży na właścicielach lokali w zakresie odpowiadającym częściom ułamkowym wynikającym ze stosunku powierzchni użytkowej lokalu do powierzchni użytkowej całego budynku. Ustawodawca powiązał bowiem obowiązek podatkowy od gruntu oraz części budynku stanowiących współwłasność z lokalem stanowiącym odrębną własność.

Warto wskazać też na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 439/2011, Lex Polonica nr 3081485, w którym podkreślono, że obowiązkiem organu podatkowego jest nie tylko powołanie powierzchni przyjętych jako podstawa opodatkowania. "Obowiązkiem organu jest weryfikacja twierdzeń podatników, ocena dowodów, dokonanie ustaleń i na tej podstawie w pierwszej kolejności określenie powierzchni niezbędnych do zastosowania art. 3 ust. 5 u.p.o.l. Informacja podatników podlega weryfikacji organu podatkowego w postępowaniu podatkowym, który ma obowiązek wymierzyć zobowiązanie podatkowe zgodnie z prawem. Tego wymaga art. 120 i art. 122 O.p."

Sąd w niniejszej sprawie podziela także pogląd wyrażony w powyżej powołanym wyroku, że jeśli informacja złożona przez podatnika, w ocenie organu jest prawidłowa, to organ powinien wskazać podstawę tej treści stanowiska.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem organu będzie uwzględnienie powyższych rozważań i wskazań.

Przede wszystkim konieczne będzie prawidłowe ustalenie aktualnego stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienie przyjętej kwalifikacji prawnej rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone zgodnie z wymogami określonymi w art. 210 § 1 O.p., albowiem dopiero wówczas decyzja realizuje zasadę zaufania do organów państwa i zasadę przekonywania.

Należy też uzupełnić akta administracyjne o niezbędne dokumenty, a w szczególności o wypis z ewidencji gruntów i budynków stanowiący podstawę orzekania w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości.

W tym stanie rzeczy, ponieważ zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji naruszały prawo procesowe (art. 120, 122, 187, 210 § 1 O.p.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) w zw. z art. 135 cytowanej ustawy orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oraz o wykonalności skarżonej decyzji Sąd postanowił natomiast w oparciu o art. 250 p.p.s.a. i przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U.Nr 31, poz. 153) i na podstawie art. 152 p.p.s.a. – jak w punktach II i III orzeczenia.