Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1981/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 21 ust.1
journal: Dz.U. 2017 poz 278
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - teskt jedn.
article: art. 25 ust.1, art. 27 ust. 1 pkt 3 i ust.2
journal: Dz.U. 2015 poz 349
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 487 art.29 ust.1
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich  przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art.9 ust.2
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. Sp. z o.o. Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 2979/16 w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. w Warszawie na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności ekologicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od G. Sp. z o.o. w Warszawie na rzecz Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) wyrokiem z 9 listopada 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 2979/16, oddalił skargę G. Sp. z o.o. w Warszawie (dalej: spółka) na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie dalej: Dyrektor AriMR) z [...] września 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania płatności ekologicznej.

WSA orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu [...] czerwca 2015 r. spółka złożyła wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na 2015 r. wraz z załącznikami graficznymi.

Podczas kontroli wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że spółka prowadzi działalność nierolniczą w rozumieniu art. 9 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013, co mogło stanowić okoliczność wyłączającą przyznanie płatności. Równocześnie organ zauważył, że spółka nie wypełniła wniosku w zakresie pola nr 08. Na wezwanie organu spółka wyjaśniła, że nie prowadziła żadnej z wykluczonych działalności oraz złożyła wymagane dokumenty.

Decyzją z [...] lipca 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił spółce wnioskowanej płatności. Uzasadniając odmowę, wyjaśnił, że we wskazanym w ustawie terminie składania wniosku, tj. do 15 czerwca 2015 r. spółka prowadziła działalności nierolniczą z tzw. "negatywnej listy" określonej w art. 9 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013, nie zaznaczyła we wniosku pola 08 oraz nie przedstawiła w terminie złożenia wniosku dokumentów, o których mowa w § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu.

Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w przypadku złożenia wniosku po 15 czerwca 2015 r. lecz do 10 lipca 2015 r. wobec wnioskodawcy stosuje się sankcje terminowe w wysokości stanowiącej 1% za każdy dzień roboczy kwot, do których beneficjent byłby uprawniony, gdyby wniosek został złożony w terminie. W przypadku złożenia wniosku po 10 lipca 2015 r. wniosek uznaje się za niedopuszczalny, a beneficjentowi nie przyznaje się pomocy lub wsparcia.

Dyrektor ARiMR wskazał, że spółka prowadziła działalność nierolniczą z "negatywnej listy", a mianowicie administrowała stałymi terenami sportowymi i rekreacyjnymi oraz prowadziła działalność obiektów sportowych. Dodatkowo we wniosku o przyznanie płatności nie zaznaczyła pola 08, w którym wnioskodawca oświadcza, czy jest rolnikiem aktywnym zawodowo prowadzącym działalność nierolniczą objętą "negatywną listą" oraz nie załączyła dokumentów potwierdzających status rolnika aktywnego zawodowo. Prowadzenie negatywnej działalności nie musi prowadzić do odmowy przyznania płatności, o ile wnioskodawca spełnia kryteria rolnika aktywnego zawodowo i uprawdopodobni tę okoliczność przedstawiając stosowne – wskazane we właściwych przepisach prawa dokumenty. W sprawie spółka przedłożyła dokumenty już po wygaśnięciu terminu składania wniosków, co stanowi o niedopuszczalności wniosku i skutkuje odmową przyznania płatności.

WSA oddalił skargę spółki na powyższą decyzję.

W motywach wyroku WSA wskazał, że spór w sprawie dotyczy zagadnienia, czy organ zasadnie odmówił przyznania płatności ekologicznej w związku z niezłożeniem w ustawowym terminie kompletnego wniosku oraz dokumentów wymaganych przepisami prawa, pomimo że spółka spełniała w dniu jego wniesienia przesłanki przyznania płatności, a więc była rolnikiem aktywnym zawodowo w rozumieniu art. 9 rozporządzenia 1307/2013, co zostało stwierdzone w toku postępowania kontrolnego przeprowadzonego przez organy już po złożeniu wniosku.

WSA podzielił stanowisko organów, zgodnie z którym pomoc w postaci płatności ekologicznej może zostać przyznana jedynie podmiotowi, który złoży wniosek wraz z wymaganymi oświadczeniami oraz dokumentami w przewidzianym przepisami prawa terminie, tj. do 15 czerwca 2015 r.

W sprawie nie jest sporne, że we wniosku spółka nie wypełniła pola 08, a więc nie wskazała, że jest rolnikiem czynnym zawodowo wykonującym negatywną działalność rolną. Złożenie oświadczenia o wskazanej treści, poprzez zaznaczenie właściwego pola na formularzu warunkowało przyznanie płatności, pomimo występowania przesłanki wykluczającej, tj. prowadzenia przez spółkę działalności negatywnej wymienionej w art. 9 ust 2 rozporządzenia 1307/2013. Nie jest również sporne, że do wniosku spółka nie załączyła dokumentów, o których mowa w § 4 rozporządzenia MRiRW w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu, pozwalających uznać, że jest ona rolnikiem czynnym zawodowo.

WSA stwierdził, że wniosek o przyznanie płatności ekologicznej nie mógł zostać oceniony pozytywnie, ponieważ nie został kompletnie złożony w koniecznym do jego uwzględnienia terminie. W konsekwencji nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy wynik postępowania w sprawie spełnienia przez spółkę kryteriów przyznania płatności, w tym kryterium rolnika aktywnego zawodowo.

WSA nie uwzględnił zarzutu naruszenia przez organy prowadzące postępowanie art. 59 ust. 6 rozporządzenia 1306/2013, art. 4 rozporządzenia 809/2014 oraz art. 9 rozporządzenia 1307/2013.

W ocenie WSA, brak wypełnienia pola nr 08 wniosku należy potraktować jako brak – wadę treści merytorycznej wniosku. Nie wypełniając wskazanej części wniosku, strona nie złożyła pełnego oświadczenia co do swojej sytuacji prawnej, istotnej w procedurze weryfikacji wniosku. Niezakreślenie pola 08 wniosku było równoznaczne z oświadczeniem, że spółka nie jest rolnikiem aktywnym zawodowo prowadzącym działalność negatywną, co determinowało dalsze czynności organów administracji. WSA uznał, że nie był to błąd oczywisty, który mógł zostać stwierdzony, skorygowany i dostosowany przez właściwy organ bezpośrednio po złożeniu wniosku, tym bardziej, że strona pierwotnie nie dołączyła do wniosku dokumentów wymaganych od rolnika aktywnego zawodowo prowadzącego działalność wykluczoną.

WSA za niezasadny uzna zarzut naruszenia art. 4 rozporządzenia 809/2014. Z wniosku nie wynikało wprost, że spółka jest rolnikiem aktywnym zawodowo, ani też nie wynikało, że prowadzi jedną z wykluczonych działalności. Wobec złożenia przez spółkę wniosku o określonej treści nieracjonalne byłoby oczekiwanie, że organ w terminie jego złożenia wiedział, że spółka jest rolnikiem czynnym zawodowo w rozumieniu art. 9 rozporządzenia 1307/2013. Istotne jest to, że spółka do złożonego 15 czerwca 2015 r. wniosku nie załączyła dokumentów potwierdzających spełnienie kryterium rolnika aktywnego zawodowo. W świetle powyższego organ rozpoznający wniosek nie mógł bezpośrednio zidentyfikować, czy brak zakreślenia pola nr 08 stanowi oczywisty błąd. W konsekwencji WSA nie zgodził się ze stanowiskiem, że wskazany błąd powinien zostać stwierdzony przez organ w toku kontroli wniosku oraz skorygowany i poprawiony przez spółkę w dowolnym czasie po jego złożeniu.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 9 rozporządzenia 1307/2013 w zw. z art. 27 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, poprzez wydanie decyzji o odmowie przyznania płatności pomimo ustalenia, iż strona spełnia wszystkie kryteria konieczne dla przyznania płatności, w tym kryterium rolnika aktywnego zawodowo, WSA podkreślił, że opisana ocena dokonana została już po upływie terminu do złożenia wniosku, tj. po 15 czerwca 2015 r. Ustalenie, że spółka spełniała kryterium rolnika aktywnego zawodowo pomimo prowadzenia "działalności negatywnej" nie mogło przesądzić o pozytywnej weryfikacji wniosku w sytuacji, w której wniosek nie został wniesiony prawidłowo, ponieważ złożono go po upływie zawitego terminu.

Skargę kasacyjną od wyroku złożyła spółka, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie:

1) art. 59 ust. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 549 ze zm.);

2) art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 227, str. 69 ze zm.);

3) art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenia Rady (WE) nr 637/008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 608 ze zm.) w zw. z art. 27 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 349 ze zm.);

4) art. 23 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2017 r. poz. 278 ze zm.) w zw. z art. 21 ustawy z dnia 20 lutego o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju

- poprzez ustalenie w zaskarżonym wyroku, że jest zgodna z prawem odmowa przyznania płatności, pomimo ustalenia przez organ oraz WSA, że spółka spełnia wszystkie kryteria konieczne dla przyznania płatności w tym kryterium rolnika aktywnego zawodowo.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej spółka wskazała, że w świetle tego, iż ARiMR przeprowadziła kontrolę poprzez sprawdzenie kodów PKD spółki, a kontrolę taką pracownicy organu mogli przeprowadzić w dowolnym momencie (również przy składaniu wniosku), brak stanowiący podstawę odmowy przyznania pomocy był brakiem oczywistym, który mógł zostać stwierdzony przez organ bezpośrednio po złożeniu wniosku.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) oraz stosownego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA z 18 maja 2021 r.

Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. II OPS 6/19 i II OPS 1/20, zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: ppsa). Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnienie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 ppsa i wnioskami skargi. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż – z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej – Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie.

Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 ppsa, można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu, mylne odczytanie dyspozycji lub sankcji. Z kolei, naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej.

Podstawa prawna skargi kasacyjnej polegająca na naruszeniu przepisów postępowania powinna natomiast zawierać wskazania, w jakiej postaci przejawia się naruszenie prawa procesowego oraz uprawdopodobnienie istnienia potencjalnego związku przyczynowego między uchybieniem procesowym a rozstrzygnięciem sprawy.

W sprawie niniejszej zarzuty skargi kasacyjnej wskazane zostały jako mające oparcie wyłącznie w podstawie wynikającej z art. 174 pkt 1 ppsa, tj. naruszeniu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie wskazanych w petitum środka prawnego przepisów: art. 59 ust. 6 rozporządzenia 1306/2013, art. 4 rozporządzenia 809/2014, art. 9 rozporządzenia 1307/2013 w zw. z art. 27 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, art. 23 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 21 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.

Spółka nie podnosi zarzutów naruszenia prawa procesowego. Za taki można jednakże uznać ostatni zarzut, tj. dotyczący naruszenia art. 23 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 21 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Należy jednakże zauważyć, że art. 23 ustawy o płatnościach bezpośrednich nie ma zastosowania w powyższej sprawie, gdyż dla sprawy dotyczącej płatności ekologicznej zastosowanie ma odpowiedni przepis ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, tj. art. 25 ust 1-2 tego aktu, którego naruszenia skarżąca nie zarzuca. Wskazany zaś przez spółkę jako naruszony art. 21 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, dotyczy stosowania przepisów ustawy o płatnościach bezpośrednich ale w zakresie przestrzegania wymogów w zakresie wzajemnej zgodności. Natomiast reguły dotyczące postępowania w sprawie przyznania pomocy w ustawie o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich wyznacza art. 27 tego aktu.

Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie odnosi się do kwestii prawidłowości stanowiska WSA, który stwierdził zgodność z prawem decyzji Dyrektora ARiMR w Warszawie z [...] września 2016 r. utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania spółce płatności ekologicznej na 2015 r.

WSA podzielił stanowisko organów, zgodnie z którym pomoc w postaci spornej płatności może zostać przyznana jedynie podmiotowi, który złoży wniosek wraz z wymaganymi oświadczeniami oraz dokumentami w przewidzianym przepisami prawa terminie, tj. do 15 czerwca 2015 r.

W sprawie nie jest sporne, że we wniosku spółka nie wypełniła pola 08, a więc nie wskazała, że jest rolnikiem czynnym zawodowo wykonującym negatywną działalność rolną. Nie jest również sporne, że do wniosku spółka nie załączyła dokumentów, o których mowa w § 4 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu, pozwalających uznać, że jest ona rolnikiem czynnym zawodowo. W tej sytuacji WSA stwierdził, że wniosek o przyznanie płatności za 2015 r. nie mógł zostać oceniony pozytywnie, ponieważ nie został kompletnie złożony w koniecznym do jego uwzględnienia terminie. W konsekwencji nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy wynik postępowania w sprawie spełnienia przez spółkę kryteriów przyznania płatności, w tym kryterium rolnika aktywnego zawodowo.

Spółka natomiast swoje uprawnienie do płatności opiera na działaniu organu I instancji, który pomimo upływu terminu na składanie wszelkich dokumentów świadczących o spełnieniu warunków do otrzymania płatności wzywał spółkę do przedstawienia takich dokumentów, a skarżąca w wykonaniu tych wezwań złożyła dokumentację świadczącą o kwalifikowalności do płatności. Ponadto skarżąca zarzuca organowi, że mógł wezwać stronę wcześniej do uzupełnienia braków wniosku, co spowodowałoby uzupełnienie braków w terminie. Podnosi również, że brak zakreślenia pola 08 wniosku stanowił błąd oczywisty.

Powyższe zarzuty są nieusprawiedliwione.

Wskazać należy, że zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 370 ze zm.) płatność ekologiczną przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 29 ust. 1 rozporządzenia 1305/2013.

W myśl art. 29 ust. 1 rozporządzenia 1305/2013 – wsparcia w ramach tego działania udziela się na hektar użytków rolnych rolnikom lub grupom rolników, którzy dobrowolnie podejmują się konwersji na praktyki i metody rolnictwa ekologicznego lub utrzymania takich praktyk i metod określonych w rozporządzeniu (WE) nr 834/2007 i którzy są rolnikami aktywnymi zawodowo w rozumieniu art. 9 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, zgodnie z zastosowaniem w danym państwie członkowskim.

Zgodnie z art. 9 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 – nie przyznaje się płatności bezpośrednich osobom fizycznym lub prawnym ani grupom osób fizycznych i prawnych, które administrują portami lotniczymi, wodociągami, stałymi terenami sportowymi i rekreacyjnymi, jak również świadczą usługi przewozu kolejowego lub usługi w zakresie obrotu nieruchomościami. W stosownych przypadkach państwa członkowskie mogą na podstawie obiektywnych i niedyskryminujących kryteriów zadecydować o dodaniu do listy w akapicie pierwszym wszelkich innych podobnych nierolniczych przedsiębiorstw lub rodzajów działalności, a następnie mogą zadecydować o usunięciu tych dodatków. Osobę lub grupę osób objętych zakresem akapitu pierwszego lub drugiego uważa się jednak za rolnika aktywnego zawodowo, jeżeli za pomocą możliwych do zweryfikowania dowodów, w formie wymaganej przez państwa członkowskie, udokumentuje, że:

- roczna kwota płatności bezpośrednich wynosi co najmniej 5% całości przychodów uzyskanych przez na z działalności pozarolniczej w ostatnim roku obrotowych, za który dowody są dostępne;

- jej działalność rolnicza nie ma charakteru marginalnego; lub

- jej główną działalnością gospodarczą lub przedmiot działalności stanowi wykonywanie działalności rolniczej.

Za taką osobę uznano skarżącą spółkę czego zresztą sama nie kwestionuje.

Konsekwencją zaś przyjęcia, że spółka jako rolnik aktywny zawodowo prowadziła działalność wykluczającą w rozumieniu art. 9 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 był obowiązek wypełnienia przez nią w chwili składania wniosku o przyznanie płatności na 2015 r. pola nr 08 wniosku - oświadczenia, że jest rolnikiem aktywnym zawodowo, pomimo, że prowadzi działalność wykluczoną i dołączenia do wniosku dowodów określonych w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz art. 13 rozporządzenia 809/2014 wnioski oraz wymagane dokumenty wraz z wnioskiem o przyznanie płatności w 2015 r. należało złożyć w terminie do 15 czerwca 2015 roku.

Z wyjątkiem działania siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu art. 4 rozporządzenia 640/2014, złożenie wniosku o przyznanie płatności po 15 czerwca 2015r. lecz do 10 lipca 2015 r. prowadzi do zmniejszenia o 1% za każdy dzień roboczy kwot, do których rolnik był uprawniony, jeżeli wniosek o pomoc został złożony w terminie. Natomiast wniosek złożony po 10 lipca 2015 r. nie jest rozpatrywany, czego konsekwencją jest pozbawienie rolnika płatności na 2015 r. Z uwagi na powyższe po 10 lipca 2015 r. – zarówno na podstawie przepisów unijnych jak i krajowych – niedopuszczalne jest dokonanie przez beneficjenta (z własnej inicjatywy lub po otrzymaniu informacji od organu o stwierdzonych brakach) poprawek (usunięcie braków) w złożonym wniosku o płatność. Termin ten dotyczy również dokumentów, które należy złożyć, jeżeli dokumenty te stanowią o kwalifikowalności wnioskowanej płatności (art. 13 ust 1 akapit drugi rozporządzenia 640/2014). Intencja ustawodawcy unijnego nakazująca dokonanie takiej wykładni przepisów dotyczących terminów składania wniosków o przyznanie płatności została wyrażona w motywie 15 preambuły do powyższego rozporządzenia. Zgodnie z tym wskazaniem przestrzeganie terminów składania wniosków o przyznanie pomocy, wniosków o płatność i innych deklaracji, terminów zgłaszania poprawek do wniosków o przyznanie pomocy obszarowej lub wniosków o płatność oraz terminów składania dokumentów uzupełniających lub umów jest niezbędne, aby organy krajowe miały możliwość planowania, a następnie przeprowadzania skutecznych kontroli poprawności wniosków o przyznanie pomocy, wniosków o płatność lub innych dokumentów. Należy zatem ustanowić przepisy dotyczące terminów, w których będą przyjmowane spóźnione dokumenty. Aby skłonić beneficjentów do przestrzegania terminów, w przypadku wniosków złożonych po terminie należy stosować zniechęcające zmniejszenie, z wyjątkiem opóźnień wynikających z przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Jednocześnie, zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich – na organy ARiMR nałożono obowiązek niezwłocznego poinformowania rolnika – w przypadku gdy złożony przez niego wniosek o przyznanie płatności w ramach działań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10-12, nie czyni wymaganiom innym niż wskazane w art. 64 § 2 kpa – o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z art. 13 ust. 3 rozporządzenia 640/2014. Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich na strony (beneficjentów pomocy) został nałożony obowiązek przedstawiania dowodów oraz składania wyjaśnień, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek: ciężar udowodniania faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Jedynie zgodnie z art. 27 ust. 1 pkt 3 organ udziela stronom na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Nie budzi zatem wątpliwości, że po 10 lipca 2015 r. zarówno na podstawie przepisów prawa unijnego, jak i prawa krajowego, niedopuszczalne było dokonanie przez spółkę (z własnej inicjatywy lub po otrzymaniu informacji od organu o stwierdzonych brakach) usunięcie tych braków w złożonym wniosku o płatność. Jak wynika z akt sprawy, wniosek o przyznanie płatności wpłynął do biura organu 15 czerwca 2015 r. (notabene niewłaściwego miejscowo) co oznaczało skrócenie terminu do usuwania braków (zgłoszenia poprawek, uzupełnień). Tym samym beneficjent, z przyczyn leżących po jego stronie, zwiększył ryzyko uchybienia terminowi do usuwania braków, a równocześnie skrócił termin do skutecznego stwierdzenia przez organ braków wniosku, a tym samym – do poinformowania strony o stwierdzonych brakach i do dokonania uzupełnień (poprawek) po otrzymaniu takiej informacji – z uwagi na nieprzekraczalny termin do ich dokonywania (10 lipca 2015 r.) Ponadto jeżeli nawet organ żądał od spółki dokumentów świadczących o kwalifikowalności po terminie ostatecznym na składanie takich dokumentów, to powyższe nie może sankcjonować sytuacji będącej naruszeniem art. 13 rozporządzenia 640/2014, tj. możliwości skutecznego złożenia takich dokumentów po ostatecznym terminie wskazanym w przepisie unijnym.

Nie okazały się też skuteczne zarzuty naruszenia art. 59 ust. 6 rozporządzenia 1306/2013 i art. 4 rozporządzenia 809/2014 dotyczące możliwości korygowania oczywistych błędów.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sprawie trafnie przyjęto, iż nie występowały błędy oczywiste, o których mowa w art. 4 rozporządzenia 809/2014. Zgodnie z tym przepisem wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym.

O kwalifikowalności błędu jako oczywistego decydują obiektywne okoliczności i charakter błędu. W sprawie błąd zaś został wykryty nie na podstawie informacji zawartych we wniosku, lecz podczas weryfikacji wnioskodawcy w zakresie prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej według kodów PKD.

Niewypełnienie przez spółkę rubryki nr 08 i niezłożenie dowodów określonych w przepisach o płatnościach nie miało więc charakteru oczywistego, możliwego do wykrycia na podstawie na podstawie dokumentacji wniosku. Brak wniosku złożonego przez spółkę polegał na niewypełnieniu spornego pola 08, które to pole jest wypełniane tylko w sytuacji gdy beneficjent wykonuje działalność wykluczoną i jest rolnikiem aktywnym zawodowo. Tym samym niewypełnienie tego pola wniosku nie świadczy o braku wniosku w przypadku, gdy organ na danym etapie postępowania nie posiada informacji o prowadzeniu takiej działalności przez beneficjenta. Nie jest bowiem możliwe stwierdzenie takiego braku na etapie kontroli formalnej wniosku sprowadzającej się do sprawdzenia, czy wszystkie konieczne rubryki zostały wypełnione. Brak wypełnienia pola 08 wniosku i niezłożenie dowodów określonych w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie ma więc charakteru oczywistego, nie można zatem przyjąć, że jest łatwy do stwierdzenia. Brak taki zostaje ujawniony przez organ jedynie na dalszym etapie sprawdzania wniosku i to już w trakcie kontroli administracyjnej.

Rolnik ubiegający się o płatność nie jest bowiem, jak słusznie zauważa organ, zobowiązany bezwzględnie do zakreślenia pola 08. Zakreślić pole 08 wniosku o płatność rolnik winien wówczas gdy prowadzi tzw. działalność wykluczoną.

Tym samym skoro skarżąca spółka jako rolnik aktywny zawodowo prowadząc usługi w zakresie działalności wykluczonej – nie wypełniła pola 08 wniosku oraz w terminie zakreślonym do składania wniosku o przyznanie płatności, (a tylko w tym terminie mogła to uczynić), nie przedłożyła dowodów określonych w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcie bezpośredniego na okoliczność spełnienia przesłanek do otrzymania płatności ekologicznej na 2015 r., mimo prowadzenia działalności wykluczonej), nie spełniła warunków do przyznania wnioskowanej pomocy.

W konsekwencji powyższego niezasadny staje się zarzut naruszenia art. 9 rozporządzenia 1307/2013 w zw. z art. 27 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów, który skarżąca, jak wynika z jego uzasadnienia, upatruje wyłącznie w tym, że mimo iż spełniła przesłanki do przyznania płatności (w tym kryterium rolnika aktywnego) WSA uznał negatywne dla niej rozstrzygnięcia organów za zgodne z prawem.

W efekcie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 ppsa, skargę kasacyjną oddalił.

Orzeczenie o kosztach stanowiących wynagrodzenie pełnomocnika organu w kwocie 360 zł wydano stosownie do art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).