Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 293/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. A. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 1182/12 w sprawie ze skargi J. A. O. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 7 - 9 września 2011 r. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. A. O. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 7 - 9 września 2011 r. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 1182/12, oddalił skargę J. A. O. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 7-9 września 2011 r., z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], ustalającą wynik egzaminu notarialnego.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

W dniach 7-9 września 2011 r. J. A. O. przystąpił do egzaminu notarialnego.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2011 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. stwierdziła, że J. A. O. uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Wynik ten spowodowany był faktem, że z drugiej części egzaminu, polegającej na sporządzeniu dwóch projektów aktów notarialnych zdający otrzymał łączną ocenę niedostateczną, gdyż za pierwszy projekt aktu uzyskał ocenę dostateczną, zaś za drugi ocenę niedostateczną, co dało ocenę niedostateczną z części drugiej i łączny negatywny wynik egzaminu notarialnego na podstawie art. 74f § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.)

W odwołaniu od powyższej uchwały J. A. O. zakwestionował oceny otrzymane z obu projektów aktów notarialnych, podjął polemikę z argumentacją egzaminatorów przedstawioną w uzasadnieniu wystawionych ocen i wniósł o ich podwyższenie.

J. A. O. przedstawił również zastrzeżenia co do przebiegu egzaminu oraz sposobu oceniania prac egzaminacyjnych.

Uchwałą z dnia [...] marca 2012 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 7-9 września 2011 r., zwana dalej Komisją Odwoławczą, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że Prawo o notariacie nakazuje ustalenie oceny z drugiej części egzaminu w dwóch etapach, poprzez ustalenie oceny średniej z pierwszego zadania oraz oceny średniej z drugiego zadania. Następnie ustala się ocenę średnią z całej części egzaminu. Komisja Odwoławcza podzieliła uwagi egzaminatorów co do oceny obu aktów notarialnych sporządzonych przez zdającego i uznała, że wystawione oceny są właściwe z uwagi na występujące błędy i uchybienia.

Odnośnie projektu pierwszego aktu notarialnego, organ nie podzielił zarzutów odwołania co do bezzasadnego wskazania przez egzaminatorów wad pracy.

Komisja Odwoławcza uznała za trafny pogląd egzaminatorów z Komisji Egzaminacyjnej w P., że projekt ten powinien zawierać odniesienie się do kwestii jego rejestracji w Repertorium A, gdyż powinien spełniać wymogi przewidziane w art. 7, 80, 85 i 92 Prawa o notariacie, czyli zawierać wszelkie niezbędne elementy, jakie zawiera sam akt notarialny. Osoby egzaminowane były zwolnione wyłącznie z zamieszczania podpisów fikcyjnych stron i notariusza pod treścią pracy.

Komisja Odwoławcza podniosła, że projekt aktu powinien w pełni zrealizować polecenia egzaminacyjne i stanowić dokładne odzwierciedlenie przedstawionego stanu faktycznego (casusu). Jego zmiana, w tym zmiana nieświadoma, brana jest pod uwagę przy wystawianiu oceny za sporządzony projekt zwłaszcza, jeśli ma wpływ na zakres dokonywanych czynności, bądź rodzaj powoływanych dokumentów. Zdający wprowadził zmianę stanu faktycznego co do podstawy prawnej nabycia własności nieruchomości (umowy sprzedaży zamiast darowizny). Zmiana ta była istotna, ponieważ powodowała zwolnienie od konieczności żądania dodatkowego zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego, stwierdzającego uregulowanie ewentualnego podatku od darowizny.

W ocenie Komisji Odwoławczej, oczywistym błędem było przyjmowanie oświadczeń stron umowy o zrzeczeniu się rozporządzenia opróżnionym miejscem hipotecznym w odniesieniu do wygasłej hipoteki, która była ustanowiona na podstawie umowy kredytu z 2009 r. Przyjęcie odmiennego stanowiska, niż wynika z art. 10 ustawy z dnia 26 czerwca 2009r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 131 z 2009r. poz.1075), stanowi jego naruszenie i uzasadnia zarzut braku znajomości przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz ustawy ją nowelizującej.

Ponadto organ uznał, że podatek od czynności cywilnoprawnych został naliczony i pobrany w nieprawidłowej wysokości. Błędnie obliczony podatek jest, konsekwencją pomieszania w jednym paragrafie różnych instytucji prawnych, częściowo wykluczających się wzajemnie z uwagi na tożsamość podmiotową stron każdej czynności. Należało przeprowadzić dział spadku po zmarłym i odpowiednio dokonać zniesienia współwłasności, bądź alternatywnie podziału majątku wspólnego pomiędzy żoną zmarłego a jego spadkobiercami.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, zdający wadliwie naliczył taksę notarialną, pomijając § 11 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej i błędnie pobierając taksę na podstawie § 16 tego rozporządzenia.

Organ stwierdził również, że w paragrafie dotyczącym rozporządzenia nieruchomością egzaminowany nie wskazał dokładnie przedmiotu zniesienia współwłasności, zaś prawidłowo sporządzony akt notarialny nie może pozostawiać żadnych wątpliwości w tym zakresie.

Dokonując oceny projektu drugiego aktu notarialnego Komisja Odwoławcza wskazała, że zdający nie odniósł się do kwestii udzielenia przez Ministra Skarbu Państwa zgody na ustanowienie hipoteki, który to brak przesądził o nieważności czynności w tym zakresie. Organ podniósł, że skoro nie ma odmiennych uregulowań w umowie spółki, na ustanowienie hipoteki wymagana jest zgoda, wydana na podstawie art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 493 ze zm.).

Komisja Odwoławcza podkreśliła, że zdający w sposób nieuprawniony zmienił założenie casusu w zakresie reprezentacji spółdzielni oraz spółki. Sformułowanie casusu miało na celu sprawdzenie wiedzy w zakresie przepisów Kodeksu spółek handlowych, Prawa spółdzielczego i Kodeksu cywilnego, umiejętności ich zastosowania oraz znajomości przedmiotowego orzecznictwa. Świadoma zmiana casusu uzasadnia przypuszczenie, że egzaminowany miał wątpliwości co do możliwości reprezentacji spółdzielni przez jednoosobowy zarząd, zaś spółki przez prokurenta samoistnego. Reprezentacja spółdzielni oraz spółki nie tylko nie wypełnia założeń casusu, ale w przypadku spółdzielni jest ona również niezgodna z orzecznictwem, co niewątpliwie miało wpływ na wystawioną ocenę.

Komisja Odwoławcza podkreśliła, że skarżący nie odniósł się do kwestii zmiany umowy ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu w zakresie przeznaczenia gruntu i wyjaśniła, że egzaminatorzy nie zarzucili zdającemu konieczności dokonania jej zmiany pomiędzy stronami umowy zamiany, gdyż oczywiste było, że nie były one do tego uprawnione. Zarzucono jedynie niewyjaśnienie, że umowa ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu już została zmieniona, a w przeciwnym wypadku niepoinformowanie stron, iż może ulec wcześniejszemu rozwiązaniu - zgodnie z treścią art. 240 k.c.

W projekcie aktu wadliwie został również rozwiązany problem zniszczonego zabytku poprzez brak powołania decyzji Ministra Kultury o wykreśleniu całkowicie zniszczonej piekarni z rejestru zabytków, niewykreślenie prawa pierwokupu gminy z działu III księgi wieczystej i powołanie zbędnego pozwolenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na zbycie tej nieruchomości. Z założeń casusu wynikało, że budynek piekarni na skutek pożaru uległ całkowitemu zniszczeniu. Skoro zatem przestał on istnieć, należało wykreślić go z rejestru, a uprawnienie gminy wykreślić z działu III księgi wieczystej.

Egzaminowany pominął kwestię sposobu płatności dopłaty z tytułu umowy zamiany, zaś nieuregulowanie tej kwestii mogłoby spowodować powstanie konfliktów pomiędzy stronami.

W ocenie Komisji, wniosek wieczystoksięgowy zamieszczony w projekcie aktu notarialnego nie odpowiadał podstawowym wymogom określonym w art. 126 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.c.), bowiem w postępowaniu tym nie powinny być składane wnioski zbiorowe. Każdy z uprawnionych powinien składać wniosek oddzielnie, a treść każdego żądania powinna zostać dokładnie określona i opierać się na wskazanych we wniosku dokumentach. Jako naruszenie tych przepisów organ uznał również pominięcie we wniosku wieczystoksięgowym uczestnika postępowania - banku wraz ze wskazaniem jego adresu do doręczeń.

Ponadto Komisja Odwoławcza zauważyła, że podobnie jak w projekcie pierwszego aktu notarialnego, zabrakło sformułowania "Repertorium A Nr...".

W projekcie zamieszczono szereg nieprawidłowych sformułowań. Zdający błędnie sporządził paragraf dotyczący rozporządzenia prawami użytkowania wieczystego i własności budynków. Umowa zamiany jest umową o podwójnym skutku zobowiązująco - rozporządzającym, jednakże nie oznacza to możliwości stosowania skrótów myślowych, a zgodnie z art. 603 k.c., każda ze stron nie tylko nabywa rzecz (prawo), ale w zamian za to musi przenieść własność rzeczy (prawo) na rzecz drugiej strony. Sformułowania takie powinny wprost wynikać z treści aktu.

Organ stwierdził, że w stanie faktycznym objętym casusem dokumentowana czynność podlegała opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Oceniana praca zawierała zaś stwierdzenie, że w zakresie dokumentowanej czynności przedmioty objęte są podatkiem VAT, co skutkowało zwolnieniem od podatku od czynności cywilnoprawnych. Zdaniem Komisji, w projekcie winna znaleźć się precyzyjna podstawa prawna opodatkowania podatkiem VAT.

Komisja wskazała, że zgodnie z treścią art. 74h p.n., zdającemu przysługuje odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego odnoszącego się wyłącznie do jego pracy, zaś organ uprawniony jest do oceny tej konkretnej pracy. Nie jest zatem możliwe sięganie w ramach postępowania odwoławczego do innych prac, a przykładowe wskazywanie, że podobnie wadliwe prace innych zdających są wyżej ocenione, nie może być przedmiotem skutecznego zaskarżenia, bowiem prowadziłoby do dokonywania ocen innych prac, które nie zostały zaskarżone.

Komisja Odwoławcza wskazała, że nie ma uprawnień organów śledczych i jest powołana do oceny formalnej i merytorycznej prac egzaminacyjnych, natomiast o czynach zabronionych ze strony członków Komisji Egzaminacyjnej należało powiadomić organy ścigania. Z relacji skarżącego nie wynika natomiast, że zdarzenia te miały jakikolwiek wpływ na ocenę jego pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. J. A. O. wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz wyrażenie w wyroku oceny prawnej i wskazań, że uchwała nr [...] Komisji I stopnia również podlega uchyleniu, a Komisja Egzaminacyjna II stopnia powinna ustalić, że skarżący otrzymał wynik pozytywny z egzaminu notarialnego. Ponadto skarżący wniósł o poinformowanie Ministra Sprawiedliwości w trybie art. 155 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) o rażącym naruszeniu przepisów postępowania przez Komisję Odwoławczą podczas rozpatrywania odwołania oraz przekazanie Ministrowi Sprawiedliwości treści skargi z dnia [...] listopada 2011 r. Ewentualnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy Komisji Odwoławczej do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. Nr 114, poz. 955 ze zm.; powoływanego dalej jako: rozporządzenie w sprawie komisji II stopnia) i art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267; powoływanej dalej jako: k.p.a.), poprzez stawianie i uwzględnianie przez Komisję egzaminacyjną II stopnia nowych zarzutów (niepodniesionych przez egzaminatorów) do sporządzonych projektów aktów notarialnych oraz poprzez zmienianie treści zarzutów egzaminatorów i uwzględnianie tak zmienionych zarzutów poświadczenie nieprawdy w uzasadnieniu uchwały, co do treści stawianych pracy zarzutów, rażącą tendencyjność. Wskazał, że postępowanie odwoławcze prowadzone było zbyt długo i dla pozoru, gdyż Komisja Odwoławcza nie przeprowadziła postępowania odwoławczego co do nieprawidłowości zaistniałych podczas przeprowadzania egzaminu oraz nie rozpoznała wszystkich zarzutów jego odwołania. Podjął również szczegółową polemikę z zarzutami stawianymi obu sporządzonym przez niego aktom notarialnym. Podniósł zarzuty procesowe zaniechania przeprowadzenia zobiektywizowanej oceny jego prac, nieuwzględnienia faktu, że dwaj egzaminatorzy powinni być wyłączeni od udziału w ocenie jego prac z uwagi na brak obiektywizmu, odwołanie rozpatrywano ponad pół roku, Ministrowi Sprawiedliwości nie przekazano zażalenia na przewlekłość postępowania oraz skargi zdającego, naruszenie art.7 Konstytucji poprzez podtrzymanie negatywnej oceny egzaminu wyrażonej w uchwale Komisji Egzaminacyjnej w P.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale.

Wyrokiem z dnia 4 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę.

Sąd I instancji przytoczył przepisy Prawa o notariacie i przypomniał zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego, tryb powoływania zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych i zadań na egzamin oraz sposób ich przygotowania a także sposób dokonywania oceny prac egzaminacyjnych i ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

Sąd I instancji uznał za nietrafne stanowisko skarżącego, że skoro z zadania pierwszego części drugiej od obu egzaminatorów sprawdzających pracę otrzymał ocenę pozytywną (dostateczną), to i z całej części drugiej powinien uzyskać ocenę pozytywną, mimo iż za zadanie drugie z tej części egzaminu obaj egzaminatorzy wystawili ocenę niedostateczną.

WSA podniósł, że rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego mają charakter uznaniowy, co oznacza, że egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy, ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego, który związany jest z oceną stanu faktycznego. Sądowa kontrola uchwały Komisji Odwoławczej polega zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy oraz czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu I instancji, Komisja Odwoławcza w sposób wyczerpujący odniosła się do zarzutów odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej w P. z dnia [...] września 2011 r. i uzasadniła swoje stanowisko. Sąd podzielił argumentację Komisji Odwoławczej zaprezentowaną w zaskarżonej uchwale.

Zdaniem WSA, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje, że ocena rozwiązań zadań z części drugiej egzaminu notarialnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji.

Odnośnie zadania drugiego części drugiej egzaminu Sąd stwierdził, że zapis w uwagach tego zadania, dopuszczający uzupełnienie elementów według własnego uznania, nie przyzwalał na czynienie założeń - nawet uzupełniających - powodujących zmianę treści zadania. Czynienie takich założeń było niezgodne z art. 74d § 3 Prawa o notariacie, zgodnie z którym druga część egzaminu składa się z dwóch zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanego przypadku (casusu). Uzupełnienie założeń w zakresie reprezentacji stron umowy spowodowało w efekcie zmianę casusu, gdyż umocowanie pełnomocników stron należało oceniać w oparciu o inne przepisy niż przyjęte w zadaniu.

Sąd I instancji podzielił pogląd Komisji Odwoławczej co do konieczności zgody Ministra do spraw Skarbu Państwa na ustanowienie hipoteki umownej łącznej na prawie użytkowania wieczystego działki nr 46, nie objętej umową zamiany.

Według WSA brak jest w pracy wyjaśnień co do sposobu rozwiązania problematyki związanej z całkowitym zniszczeniem w wyniku pożaru zabytkowej piekarni.

Sąd wskazał, że zarzut braku precyzji uregulowań umowy w zakresie art. 603 k.c. nie był nowy, gdyż podnosił go już egzaminator Komisji Egzaminacyjnej w P. M. W. Od kandydata na notariusza podczas egzaminu notarialnego wymaga się sporządzenia aktu notarialnego, który nie będzie budził wątpliwości w zakresie złożonych przez strony oświadczeń i będzie mógł stanowić podstawę wpisu do księgi wieczystej, zgodnie z art. 6268 k.p.c.

Za prawidłowe WSA uznał stanowisko Komisji Odwoławczej co do sposobu sformułowania wniosków do sądu wieczystoksięgowego zawartych w § 13 aktu. Wniosek o sprostowanie działu I-O powinien być precyzyjnie sformułowany zgodnie z art. 6268 § 2 i art. 511 k.p.c., nie zaś zawierać odesłanie do § 1 umowy, w tym także do dokumentów, które miały być podstawą wpisu, zważywszy, że przekazanie przez notariusza sądowi wypisu aktu notarialnego zawierającego wniosek o dokonanie wpisu do księgi wieczystej uważa się za złożenie wniosku przez uprawnionego.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących oceny zadania pierwszego części drugiej Sąd I instancji podniósł, że i w tym zadaniu skarżący zmienił założenia casusu co do podstaw nabycia własności nieruchomości przez małżonków, a zmiana ta miała wpływ na sferę zobowiązań z tytułu podatku od spadków i darowizn i dokumentów, których powinien zażądać notariusz. Zdaniem WSA, Komisja Odwoławcza słusznie przyjęła, że miało to wpływ na ocenę.

Sąd I instancji wskazał, że w przypadku oświadczeń stron o zrzeczeniu się rozporządzenia opróżnionym miejscem hipotecznym w odniesieniu do wygasłej hipoteki, zdający poczynił nieuprawnione założenia, że wniosek o wpis hipoteki został złożony po 20 lutego 2011 r., od kiedy zaczęła obowiązywać ustawa z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 131, poz. 1075), chociaż z zadania wynikało, że kredyt został udzielony w 2009 r., a w założeniach zostało wskazane, że kredyt został już spłacony. Sąd podkreślił, że egzamin notarialny ma sprawdzić przygotowanie kandydata do samodzielnego dokonywania czynności notarialnych. Zawieranie w akcie notarialnym oświadczeń, co do których powstaje wątpliwość odnośnie ich zgodności z prawem i przerzucanie na sąd wieczystoksięgowy rozstrzygania wątpliwości powinno mieć wpływ na obniżenie oceny.

W ocenie WSA, Komisja Odwoławcza prawidłowo wywiodła, iż sporządzone w drugiej części oba projekty aktów notarialnych zawierały mankamenty, których liczba i waga w przypadku zadania pierwszego pozawalały jedynie na wystawienie oceny dostatecznej, a w przypadku zadania drugiego stanowiły o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania, zarówno pod względem formalnym, jak i materialnoprawnym i świadczyły o niewystarczającym przygotowaniu skarżącego do wykonywania zawodu notariusza i jego nieodpowiednim opanowaniu materiału oraz braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce, co w konsekwencji skutkowało wystawieniem oceny niedostatecznej.

Zdaniem Sądu, ocena organu nie nosi znamion dowolności, gdyż Komisja podała, które z wad prac egzaminacyjnych zostały uznane jako przesadzające o utrzymaniu ocen wystawionych przez organ I instancji zaś zarzuty skargi stanowią jedynie polemikę z rozstrzygnięciem Komisji Odwoławczej. Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, iż skarżący podczas drugiej części egzaminu w swoich pracach nie wspominał o dwuznaczności casusów oraz ich niekompletności. Powoływanie się po zakończeniu egzaminu na mylne zrozumienie zadania i wywodzenie z tego korzystnych dla siebie skutków pozostaje bez wpływu na podwyższenie oceny prac.

WSA nie podzielił zarzutu naruszenia art. 139 k.p.a. w związku z art. 74h § 12 p.n. oraz § 5 ust. 3 rozporządzenia z 16.07.2009 r. poprzez sformułowanie przez Komisję Odwoławczą nowych zarzutów wobec pracy skarżącego, co w konsekwencji wpłynęło na utrzymanie ocen jego prac. Sąd uznał, że skoro utrzymano oceny nie mogło dojść do pogorszenia sytuacji prawnej skarżącego, zaś dodatkowe argumenty nie przesądzały o wysokości tych ocen.

Sąd I instancji podkreślił, że prowadzenie przez notariusza praktyki zawodowej wymaga odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań. Egzamin zawodowy jest formą weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu notarialnego wymienione zostały wyczerpująco w art. 74d p.n., przy czym oceny dokonują dwaj członkowie komisji, niezależnie od siebie.

Pomyłki czy błędne zrozumienie zadania przez zdającego nie stanowią usprawiedliwienia wadliwości i pozostają bez wpływu na dokonaną przez organy ocenę zadania i wynik egzaminu notarialnego.

Sąd I instancji nie dopatrzył się również uchybień w działalności obu Komisji. Skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności, wskazujących na konieczność wyłączenia dwóch egzaminatorów: W. D. i M. W. ze składu Komisji Egzaminacyjnej I stopnia. Wobec M. W. skarżący nie wskazywał na jakiekolwiek występujące między nimi relacje, natomiast co do W. D. podnoszonych zarzutów nie wykazał. Okoliczność, że obaj egzaminatorzy byli także prowadzącymi zajęcia podczas aplikacji notarialnej, nie stanowi podstawy do ich wyłączenia od udziału w pracach komisji egzaminacyjnych, bowiem ustawa Prawo o notariacie nie zawiera takiej okoliczności wśród podstaw wyłączenia egzaminatora.

Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Sąd nie podzielił również argumentu wystąpienia naruszenia art. 32 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, gdyż każda praca jest oceniana indywidualnie, a porównywanie prac prowadziłoby do ponownego oceniania prac niezaskarżonych.

II

Skargę kasacyjną złożył J. A. O.

Wyrok zaskarżył w całości.

Wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wnoszący skargę kasacyjną na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z § 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie komisji II stopnia poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I Instancji, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, który odbył się 7-9 września 2011 r. przekroczyła granice zaskarżenia zakreślone w odwołaniu, tj. stawiała i uwzględniała nowe zarzuty (niepodniesione przez egzaminatorów) do sporządzonych przez skarżącego projektów aktów notarialnych, oraz że zmieniała treść zarzutów egzaminatorów i tak zmienione zarzuty uwzględniała;

2. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 75 i nast., 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267; powoływanej dalej jako: k.p.a.) poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I Instancji, że:

- Komisja Odwoławcza zaniechała - mimo postawienia przez skarżącego odnośnych zarzutów w treści odwołania - przeprowadzenia postępowania odwoławczego w części dotyczącej naruszenia art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 1 ustawy Prawo o notariacie przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. – notariusza W. D. oraz M. W., stwierdzając, że nie jest kompetentna do zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, ponieważ nie jest organem ścigania,

- Komisja Odwoławcza zaniechała przeprowadzenia postępowania odwoławczego w części dotyczącej zarzuconych przez skarżącego nieprawidłowości zaistniałych podczas egzaminu notarialnego i poruszonych w skardze do Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r., która to skarga została włączona do postępowania odwoławczego przez Ministerstwo Sprawiedliwości;

3. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 75 i nast., 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I Instancji, że Komisja Odwoławcza zaniechała dokonania zobiektywizowanej oceny sporządzonych przez skarżącego projektów aktów notarialnych z uwzględnieniem poziomu jego prac w stosunku do poziomu innych prac z tego samego egzaminu ocenianego przez tych samych egzaminatorów;

4. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I Instancji, że:

- Komisja Odwoławcza prowadziła postępowanie z rażącą tendencyjnością wykazującą się logiczną sprzecznością uzasadnienia i ewidentnym uzasadnianiem contra legem oraz zakwalifikowaniem zaproponowanych przez egzaminowanego rozwiązań zagadnień prawnych, rozbieżnie ocenianych w doktrynie i orzecznictwie, zawsze na niekorzyść egzaminowanego, tj. w sytuacjach, kiedy możliwa była różna wykładnia przepisów prawa, Komisja Odwoławcza zawsze podzielała pogląd egzaminatorów, natomiast nigdy nie zgadzała się z wykładnią dokonaną przez egzaminowanego, traktując ją jednoznacznie jako błędną i uzasadniającą obniżenie oceny prac, chociaż zastosowana przez egzaminowanego wykładnia występuje w doktrynie i orzecznictwie, a ponadto Komisja Odwoławcza zakwalifikowała wszystkie niejasności stanu faktycznego i poleceń do stanu faktycznego na niekorzyść egzaminowanego, tj. w sytuacji, gdy stan faktyczny i polecenie w danej części były niejednoznaczne i pozwalały na obranie kilku możliwych rozwiązań, to rozwiązanie obrane przez egzaminowanego zawsze było traktowane przez Komisję Odwoławczą bezpodstawnie jako błędne i stanowiło podstawę obniżenia oceny jego prac,

- Komisja Odwoławcza poświadczała nieprawdę w odniesieniu do tego, jakie

zarzuty zostały sformułowane do sporządzonych przez skarżącego projektów aktów notarialnych przez egzaminatorów oraz w odniesieniu do tego, jakie zarzuty

skarżący sformułował do uchwały Komisji P.,

- Komisja Odwoławcza przyznała w treści uzasadnienia bezpodstawność niektórych zarzutów egzaminatorów do sporządzonych przez skarżącego projektów aktów notarialnych i jednocześnie - logicznie sprzecznie - uznała te zarzuty jako podstawę do dokonania oceny jego prac;

5. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. ) p.p.s.a. w zw. z art. 12, 35, 37 § 1 w zw. z art. 17 pkt 3) oraz art. 65 § 1 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I Instancji, że Komisja Odwoławcza rozpatrywała odwołanie skarżącego przez prawie pół roku, nie przekazując Ministrowi Sprawiedliwości zażalenia skarżącego z dnia [...] lutego 2012 r. do Ministra Sprawiedliwości na niezałatwienie sprawy w ustawowym terminie oraz na przewlekłe prowadzenie postępowania, nie przekazując Ministrowi Sprawiedliwości do rozpatrzenia skargi skarżącego do Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r. i jednocześnie uznając się za niewłaściwą do rozpatrzenia przedmiotowej skargi, chociaż została ona włączona do postępowania odwoławczego przez Ministra Sprawiedliwości, jak również nie przekazując Ministrowi Sprawiedliwości do rozpatrzenia skargi skarżącego do Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2012 r. w związku z ewidentnym naruszaniem prawa przez Komisję Odwoławczą, co mogło mieć wpływ na wynik postępowania odwoławczego, bowiem Komisja Odwoławcza, uważając się za organ, nad którym nie ma już kontroli administracyjnej, nie prowadziła postępowania odwoławczego w celu bezstronnego, rzetelnego i zgodnego z prawem rozpatrzenia zarzutów odwołania, tylko bezpodstawnie chroniła "autorytet" Komisji P. i jej egzaminatorów;

6. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 74f § 1 p.n. i art. 74e § 4 p.n. w zw. z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I Instancji, że Komisja Odwoławcza powinna była ustalić, że skarżący otrzymał wynik pozytywny z egzaminu notarialnego;

7. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 74 § 3 p.n. w zw. z art. 6, 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I Instancji, że Komisja P. oraz Komisja Odwoławcza dokonały oceny prac skarżącego z jawnym wyjściem poza granice "luzu decyzyjnego" i w oparciu o kryteria sprzeczne z prawem, tj. w oparciu o zarzuty niezgodne z prawem materialnym oraz dodatkowo naruszenie w związku z powyższym art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie i nieprzytoczenie przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia w odniesieniu do zgodności z prawem poszczególnych zarzutów, stanowiących podstawę dokonanych ocen;

przy czym skarżący w tym kontekście zarzuca, w odniesieniu do art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przede wszystkim w świetle konstytucyjnej wolności wykonywania i wyboru zawodu z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, tj. Sąd I Instancji błędnie wykładając oraz niewłaściwie stosując przepisy prawa materialnego uznał zarzuty postawione przez Komisję P. oraz Komisję Odwoławczą do prac skarżącego jako uzasadniające dokonanie oceny tychże prac, chociaż przedmiotowe zarzuty były sprzeczne z prawem materialnym wskazanym w skardze do Sądu I instancji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania podtrzymując w całości prezentowane dotychczas stanowisko.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. naruszenia przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, bowiem rozpoznanie tego zarzutu pozwoli spojrzeć z właściwej perspektywy na liczne zarzuty procesowe postawione przez kasatora i na prawidłową ich ocenę.

Art. 65 ust. 1 Konstytucji RP stanowi wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, jednocześnie zastrzegając, że wyjątki od tej zasady określa ustawa.

Liczne ustawy ustanawiają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji. Jedną z tych ustaw jest Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Aby określenie to nie było pustym pojęciem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. Omawiane uregulowanie pozostaje w całkowitej zgodzie z art. 65 Konstytucji RP. Zatem wszystkie przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może cechować się tolerancją dla popełnionych błędów, bowiem zgodnie z art. 74 § 3 Prawa o notariacie (w brzmieniu obowiązującym we wrześniu 2011 r.), polegał on na sprawdzeniu, czy zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu m.in. materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego.

Dalej wyjaśnić należy, że uchwała w sprawie wyniku egzaminu notarialnego nie jest odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne nie mają żadnego "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 Prawa o notariacie, wynik egzaminu musi być pozytywny.

Także oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach "luzu decyzyjnego".

Zgodnie z art. 74d § 3 Prawa o notariacie, druga część egzaminu notarialnego składa się z dwóch zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanego przypadku (casusu). Zgodnie z art. 74d § 6 ustawy, członkowie komisji dokonują oceny części drugiej egzaminu zgodnie ze skalą ocen zawartą w ustawie, przy czym zgodnie z art. 74e § 2 Prawa o notariacie, oceny rozwiązania każdego z zadań części drugiej dokonują dwaj członkowie komisji niezależnie od siebie biorąc pod uwagę 1/ zachowanie wymogów formalnych, 2/ właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3/ poprawność zastosowanego przez zdającego rozstrzygnięcia problemu. Pamiętać należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa. W kwestii oceny czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe nie ma zatem żadnego luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna, która spełnia wskazane wyżej wymagania musi być oceniona pozytywnie.

Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca spełnia wskazane wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Te oceny także nie są przejawem "luzu decyzyjnego", są natomiast przejawem indywidualnego podejścia specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy.

Wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają pewien element subiektywny, jednak mając na uwadze, że zgodnie z art. 71f § 1 w zw. z art. 74 § 1 i art. 71b § 1 Prawa o notariacie, członkami komisji są osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przeprowadzenia egzaminu, a zgodnie z art. 74e § 3 ustawy, każdy z członków komisji wystawia samodzielnie ocenę cząstkową wraz z uzasadnieniem, a ostateczną ocenę stanowi średnia ocen wystawionych przez obu egzaminatorów uznać należy, że ocena końcowa nie jest wynikiem stosowania "luzu decyzyjnego" ani dowolności.

W podobny sposób Komisja Odwoławcza (działająca na podstawie art. 74h Prawa o notariacie i rozporządzenia MS w sprawie komisji II stopnia) ocenia zarzuty odwołania biorąc pod uwagę ich zasadność w świetle przepisów prawa i nie stosując żadnego "luzu decyzyjnego".

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 65 § 1 Konstytucji RP polegającego na ograniczeniu dostępu do zawodu notariusza poprzez przekroczenie granic "luzu decyzyjnego" są niezasadne, przyjmując jednocześnie, iż wywody Sądu I instancji na temat dopuszczalnego "luzu decyzyjnego" są nietrafne, bowiem przy ocenie prac egzaminacyjnych nie ma luzu decyzyjnego i praca poprawna musi być oceniona pozytywnie, natomiast praca, w której zdający popełnił błędy niepozwalające na uznanie, że jest on przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza musi być oceniona negatywnie. Na tym właśnie polega egzamin otwierający dostęp do zawodu notariusza.

Ocenę zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny rozpoczął od zarzutu 2 skargi kasacyjnej, dotyczącego udziału w Komisji Egzaminacyjnej w P. osób podlegających wyłączeniu na skutek pozostawania ze zdającym w stosunku osobistym, który mógłby wywoływać wątpliwości co do ich bezstronności.

Zarzut ten został sformułowany przez zdającego w skardze do Ministra Sprawiedliwości już po otrzymaniu oceny niedostatecznej z drugiej części pracy i podjęciu uchwały o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego. Jako podstawę zarzutu zdający wskazał fakt, iż obaj wymienieni członkowie Komisji prowadzili zajęcia w czasie aplikacji notarialnej, zaś jeden przeprowadził z nim w tym czasie rozmowę "dyscyplinującą", a także fakt, że obaj niewłaściwie zachowywali się w czasie egzaminu pisemnego wysyłając SMS-y.

Omawiany zarzut był przedmiotem badania organów, w trakcie którego obaj wymienieni członkowie Komisji zaprzeczyli jakimkolwiek powiązaniom ze skarżącym oraz pozostałym zarzutom. Komisja Odwoławcza wyjaśniła, że jeśli egzaminatorzy dopuścili się przestępstw, to należy zawiadomić organy ścigania, ale nie dopatrzyła się wpływu omawianych zdarzeń na ocenę pracy skarżącego. Sąd I instancji stanowisko to zaakceptował.

Stanowisko Sądu I instancji jest trafne. Przedmiotem kontroli była uchwała o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej zdającego. Ocena pracy przez osobę podlegającą wyłączeniu podważa prawidłowość oceny. Jednak skarżący w najmniejszy sposób nie wykazał ani żadnego osobistego stosunku z egzaminatorami ani też jego wpływu na ocenę pracy. Okoliczność, że egzaminatorzy uczestniczyli w szkoleniu aplikantów nie podważa ich bezstronności i nie wyklucza od udziału w egzaminie. Podniesienie braku bezstronności już po otrzymaniu oceny niedostatecznej budzi wątpliwości, zaś przed przystąpieniem do egzaminu zdający nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń w tej kwestii. Zauważyć należy, że potwierdzenie niewłaściwego zachowania egzaminatorów w czasie egzaminu pisemnego, powinno spowodować reakcję ze strony Ministra Sprawiedliwości, jednak nawet sam skarżący nie wskazywał na jakikolwiek związek tego zachowania z oceną jego pracy oraz występującymi w niej błędami. Zatem zarzut kasacyjny, dotyczący niedostrzeżenia przez Sąd I instancji nieprowadzenia przez Komisję Odwoławczą postępowania w kwestii naruszenia przez egzaminatorów art. 71h § 1 pkt 4 Prawa o notariacie musi być uznany za nieusprawiedliwiony. Postępowanie wyjaśniające było przeprowadzone, nie potwierdziło zarzutów i przede wszystkim nie został wykazany żaden związek między stawianymi zarzutami, a negatywnym wynikiem egzaminu notarialnego.

Za nieusprawiedliwiony uznać należy zarzut kasacyjny dotyczący przekroczenia przez Komisję Odwoławczą granic odwołania poprzez postawienie ocenianej pracy nowych zarzutów.

Jak to już wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. II GSK 1421/10 i II GSK 1289/10, postępowanie przed Komisją Odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu k.p.a., w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego w cytowanym wyżej rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed Komisją Odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę skarżący zakwestionował, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego zarzutów w stosunku do oceny pracy. Komisja Odwoławcza nie powinna zatem formułować wobec pracy nowych zarzutów ponad te, które postawiła Komisja I stopnia. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja Odwoławcza dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie Komisji nie dyskwalifikuje jej działania pod warunkiem, że nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach.

Nie jest zatem dopuszczalna sytuacja, w której Komisja Odwoławcza uzna za trafne zarzuty zdającego, co do niewłaściwej negatywnej oceny jego pracy, ale jednocześnie wskaże nowe jej wady i na tej podstawie utrzyma w mocy uchwałę o negatywnym wyniku egzaminu.

Jeżeli natomiast, Komisja Odwoławcza uzna zarzuty odwołania za nietrafne i uzasadniające negatywną ocenę pracy, a dodatkowo wskaże na inne jeszcze jej wady, to nie można twierdzić, że wyszła poza granice odwołania, gdyż nie z tej przyczyny uchwała Komisji I stopnia została utrzymana w mocy. Skoro bowiem Komisja Odwoławcza badała zasadność zarzutów zdającego i uznała je za niezasadne, to ta właśnie okoliczność była przyczyną utrzymania w mocy skarżonej uchwały.

W sprawie niniejszej Komisja Odwoławcza uznała za nieuzasadnione zarzuty postawione przez skarżącego co do ocen obu aktów notarialnych, a to wystarczało, aby utrzymać w mocy uchwałę o negatywnym wyniku egzaminu.

Nie jest usprawiedliwiony zarzut niedokonania oceny porównawczej pracy skarżącego z innymi pracami i wystawionymi za nie ocenami. Przedmiotem sprawy niniejszej jest wyłącznie praca egzaminacyjna J. A. O., zatem powinno być oczywiste, że tylko jej walory i wady mogły być przedmiotem badania przez Komisję Odwoławczą. Nawet zbyt łagodna, czy wręcz błędna, ocena innej pracy innego zdającego, nie podniesie walorów pracy skarżącego i nie zlikwiduje popełnionych przez niego błędów.

Jak wskazano wyżej, praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 Prawa o notariacie. W zależności od tego w jakim stopniu są one spełnione, egzaminatorzy wystawiają stosowane oceny. Zatem praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę. Natomiast skala ocen, wynikająca z art. 74d § 6, pozwala na uwzględnienie wszystkich wad i zalet kontrolowanych zadań.

Nie jest uzasadniony 4 zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez niewykonanie kontroli sądowej działalności administracji publicznej, oraz błędną akceptację przez sąd administracyjny naruszeń prawa procesowego (art. 6, 7, 8 k.p.a.) przez Komisję Odwoławczą. Sądowa kontrola zaskarżonej uchwały została przeprowadzona, a jej wynikiem jest wyrok Sądu I instancji wraz z uzasadnieniem, a więc zarzut nieprzeprowadzenia jest niezrozumiały i bezzasadny. Natomiast sposób rozstrzygnięcia może być kwestionowany przy pomocy innych przepisów p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za nieuzasadniony zarzut dotyczący tendencyjności działania Komisji Odwoławczej przejawiającej się w niekorzystnej ocenie prac skarżącego.

Przede wszystkim za całkowicie niedopuszczalne uznać należy samowolne wprowadzanie jakichkolwiek zmian do stanu faktycznego zawartego w casusie, które skutkuje zmianami sytuacji prawnej stron aktu notarialnego. Stanowisko odmienne prowadziłoby do sytuacji dostosowywania casusu do wiedzy zdającego, co podważa sens egzaminu. Tymczasem skarżący wprowadził zmiany do obu casusów tłumacząc to nieuwagą i pomyłką, nie dostrzegając, że notariusz, co do zasady, nie może być nieuważny, gdyż jako osoba zaufania publicznego ma być uważny i precyzyjny. Zatem zarzuty dotyczące nieuprawnionego wprowadzania zmian do obu casusów są zarzutami poważnymi, mającymi wpływ na ocenę prac.

Ponadto zauważyć należy, że w każdym z dwóch zaprezentowanych stanów faktycznych zawarte były szczególne problemy, których dostrzeżenie i prawidłowe rozwiązanie należało do zdającego. Skarżący zadaniu temu nie sprostał.

W pierwszym akcie notarialnym nie wykazał się znajomością przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece, co skutkowało wadliwością § 4 pierwszego aktu notarialnego, błędnie naliczył taksę notarialną od ustanowienia użytkowania, nieprecyzyjnie określił przeprowadzane czynności, co w powiązaniu ze wskazanymi wyżej niedopuszczalnymi zmianami stanu faktycznego skutkowało oceną dostateczną.

W drugim akcie notarialnym wielowątkowy problem stanowiło rozwiązanie kwestii zniszczonego zabytku. Problemu tego zdający w ogóle nie rozwiązał. Nie dostrzegł także wynikającego z casusu problemu związanego z planowaną zmianą przeznaczenia gruntu pozostającego w użytkowaniu wieczystym, a będącego przedmiotem aktu i nie uznał za stosowne poinformowania stron o konsekwencjach tej zmiany, nie określił sposobu uiszczenia dopłaty, nieprawidłowo sformułował wniosek wieczysto księgowy. Nie wchodząc w dalsze szczegóły, stwierdzić należy, że wyżej przedstawione wady aktu notarialnego wraz niedopuszczalną zmianą casusu w kwestii reprezentacji stron, musiały skutkować oceną niedostateczną zważywszy na cel egzaminu, jakim jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Zarzut, że ocena ta była stronnicza i tendencyjna jest więc bezzasadny.

Niezrozumiałe są zarzuty "poświadczenia nieprawdy" przez Komisję Odwoławczą co do treści zarzutów egzaminatorów i zdającego. W aktach sprawy znajdują się prace egzaminacyjne, a także oceny dokonane przez wszystkich egzaminatorów oraz odwołanie zdającego. W tym stanie rzeczy Sąd kontrolując zaskarżoną uchwałę działa na podstawie akt sprawy i to te akta są podstawą rozstrzygnięcia.

Na zakończenie należy zauważyć, że odwołanie rozpoznane zostało z uchybieniem terminu, co jest naganne, nie miało jednak żadnego wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał wszystkie zarzuty kasacyjne za nieusprawiedliwione i, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i zasądził od skarżącego na rzecz organu kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.