Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 734/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2010-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 3a par. 1 i 2, art. 13, art. 15 par. 1 i 5, art. 26 par. 5, art. 27 par. 1 pkt 2, art. 27 par. 3, art. 29 par. 1, art. 32, art. 59 par. 1, art. 64 par. 2
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 43 ust. 1-4, art. 44 ust. 1 - 3, art. 49 ust. 1 5
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 13
journal: Dz.U. 2001 nr 137 poz 1541
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 7, art. 44
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Pierechod Sędzia WSA Zofia Skrzynecka (spr.) Protokolant Monika Gajowniczek po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 9 grudnia 2010r. sprawy ze skargi J. B. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia J.K., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i rozważania:

Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku J.K. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: "[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]", obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj – lipiec 2009 r.

Pismem z dnia 7 maja 2010 r. J.K. poinformowała Zakład Ubezpieczeń Społecznych o uregulowaniu należności za okres maj – lipiec 2009 r., wnosząc jednocześnie o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz o rozłożenie na raty niespłaconej kwoty wierzytelności.

Odmawiając umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Oddziału ZUS w uzasadnieniu postanowienia z dnia "[...]" wskazał, iż dokonane przez zobowiązaną wpłaty nie pokryły w całości istniejącego zadłużenia, w związku z czym należności za okres maj – lipiec 2009 r. są nadal wymagalne.

W zażaleniu na powyższe postanowienie J.K. podniosła, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte niezgodnie z obowiązującymi przepisami, gdyż upomnienia oraz tytuły wykonawcze zostały przesłane na niewłaściwy adres. Nieprawidłowości w postępowaniu organu egzekucyjnego zaważyły na wysokości dochodzonych należności, bowiem doprowadziły do powstania kosztów i odsetek. Podniosła również, że zajęcie rachunku bankowego utrudnia jej prowadzenie działalności, co może prowadzić do upadłości przedsiębiorcy.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia "[...]" utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zacytował treść przepisu art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej jako u.p.e.a. Wskazał, że spór w sprawie sprowadza się do dwóch kwestii, a mianowicie do ustalenia, czy prowadzone wobec majątku zobowiązanej postępowanie egzekucyjne było dopuszczalne, to jest czy nie naruszono przepisów dotyczących wszczęcia postępowania egzekucyjnego (kwestia doręczenia tytułów wykonawczych oraz upomnień), a następnie, czy istniały podstawy do jego umorzenia stosownie do art. 59 § 1 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił stanowiska strony, co do braku doręczenia czy też wysłania na niewłaściwy adres upomnień oraz tytułów wykonawczych. Jak wskazał, wszczęcie egzekucji zostało poprzedzone doręczeniem upomnień z dnia 30 lipca oraz 29 września 2009 r. w trybie doręczenia zastępczego (art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego). Przesyłki te zostały wysłane na poprawny adres zamieszkania, wskazany przez samą zobowiązaną w danych rejestracyjnych, tj.: O., ul. "[...]". W ocenie organu, wprawdzie w zgłoszeniu danych płatnika składek osoby fizycznej (ZFA) z dnia 7 października 2008 r. strona nie wskazała adresu zamieszkania (wskazała wyłącznie adres siedziby – O., ul. "[...]"), to jednak w złożonym w Urzędzie Skarbowym zgłoszeniu aktualizacyjnym osoby fizycznej prowadzącej samodzielnie działalność gospodarczą (NIP-1) z dnia 23 listopada 2006 r. wskazała jako adres miejsca zamieszkania – O., ul. "[...]". Adresem tym posługiwała się sama zobowiązana, czego dowodem jest jego zamieszczanie na korespondencji kierowanej do wierzyciela (np. podanie z dnia 16 lutego 2010 r.). Z uwagi na powyższe organ II instancji uznał również za chybiony zarzut dotyczący doręczenia w tym samym trybie tytułów wykonawczych w dniu 14 grudnia 2009 r. Organ podniósł, iż zgodnie z art. 27 §1 pkt 2 u.p.e.a. w tytule wykonawczym wierzyciel wskazuje imię i nazwisko lub firmę zobowiązanego i jego adres, przy czym w przypadku, gdy zobowiązanym jest osoba fizyczna, w tytule zamieszcza się adres zamieszkania, natomiast, gdy zobowiązanym jest inny podmiot – adres siedziby. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, mając na względzie powyższą regulację prawną, organ egzekucyjny prawidłowo przesłał odpisy tytułów wykonawczych na adres zamieszkania zobowiązanej. Okoliczność nieudanych prób doręczenia korespondencji adresatowi znalazła odzwierciedlenie na kopertach, na których znajdują się wyraźne daty awizowania przesyłek. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, sposób opisania przesyłek dowodzi, iż spełnione zostały wymagania, o których mowa w art. 44 K.p.a., a zatem ich doręczenie należy uznać za skuteczne.

Odnosząc się natomiast do przesłanek z art. 59 u.p.e.a., organ odwoławczy podkreślił, że strona w dniu 12 maja 2010 r. dokonała wpłat składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres maj – lipiec 2009 r. (6 wpłat), w łącznej kwocie 3.122 zł. Powyższe wpłaty nie pokryły w całości należności objętych tytułami wykonawczymi. Wobec powyższego, organ II instancji uznał, że organ egzekucyjny prawidłowo odmówił stronie umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż nie wystąpiły trwałe przyczyny uniemożliwiające dalsze jego prowadzenie.

W kwestii zawartego w zażaleniu wniosku strony o zawieszenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na wszczęcie postępowania w przedmiocie rozłożenia należności na raty, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej przez organ odwoławczy wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy przez organ I instancji. Z uwagi na to, że przedmiotem zaskarżenia było postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ II instancji nie mógł wyjść poza zakres wyznaczony przepisem art. 59 u.p.e.a., tj. nie mógł badać istnienia określonych w art. 56 u.p.e.a. przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Z tych samych powodów Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że nie może również zbadać zasadności wniosku zobowiązanej o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Ponadto wskazał, że wniosek strony o rozłożenie należności na raty został pismem z dnia 7 lipca 2010 r. pozostawiony bez rozpoznania.

W odniesieniu do zarzutów strony wskazujących na uciążliwość egzekucji z rachunku bankowego, organ II instancji stwierdził, iż powyższa okoliczność pozostaje bez znaczenia dla oceny przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazał jednocześnie, że stosownie do art. 13 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na powyższe postanowienie strona, wnosząc o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji, ponownie zarzuciła, że wierzyciel skierował korespondencję na nieprawidłowy adres, co uniemożliwiło jej dobrowolne uregulowanie należności. Wskazała, iż w złożonym w dniu 7 sierpnia 2008 r. zgłoszeniu danych płatnika składek (ZFA), nie wskazała adresu zamieszkania, lecz podała adres prowadzenia działalności gospodarczej i adres do korespondencji. Przyznała, iż w korespondencji kierowanej do wierzyciela posługiwała się adresem zamieszkania, jednak jej zdaniem, wierzyciel nie był uprawniony do kierowania korespondencji na ten adres. Ponadto zarzuciła organowi II instancji powoływanie się na dokument NIP-1, który był złożony do innego organu i dla innych celów. Zakwestionowała zawarte w uzasadnieniu skarżonego postanowienia twierdzenie, iż zobowiązany ma obowiązek zawiadamiania o zmianie miejsca pobytu. W jej ocenie obowiązek ten dotyczy jedynie sytuacji, w której zmiana miejscu pobytu skutkuje również zmianą adresu do doręczeń. Dodała, że po powrocie do miejsca zamieszkania i odebraniu korespondencji, a więc w chwili powzięcia wiadomości o toczącym się postępowaniu, podjęła wysiłki w celu uregulowania zobowiązania. Końcowo skarżąca wskazała na pozbawienie jej możliwości czynnego udziału w postępowaniu i dobrowolnego uregulowania należności, co skutkowało naruszeniem obowiązujących norm prawa, zasady praworządności i współżycia społecznego.

W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty i wskazane na ich poparcie argumenty Sąd podzielił.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej w skrócie jako p.p.s.a., wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 ustawy powołanej wyżej, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie rozważań należy przytoczyć kilka uwag o charakterze ogólnym.

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowanie egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej powoływana jako: "ustawa egzekucyjna" lub u.p.e.a., jest zaliczana do procesowych aktów normatywnych, niemniej zawiera zarówno przepisy postępowania (egzekucyjnego), jak i prawa materialnego (stanowiące podstawę rozstrzygnięć zapadających w tym postępowaniu). Postępowanie egzekucyjne w administracji jest postępowaniem odrębnym od postępowania administracyjnego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia postępowanie egzekucyjne oraz egzekucję administracyjną. W administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym - co do zasady - można wyróżnić trzy stadia: stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, stadium stosowania egzekucji oraz stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji.

W toku postępowania egzekucyjnego, we wszystkich jego fazach, zobowiązany może występować z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Przepis art. 59 u.p.e.a. nie ustanawia bowiem terminu do wnoszenia żądania wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Żądanie takie zobowiązany może więc wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. W wyniku umorzenia postępowania mogą być również uchylone dokonane czynności egzekucyjne.

Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym, ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania. Nie można mu również przypisywać waloru res iudicata (powagi rzeczy osądzonej), ponieważ organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.).

Przyczyny uzasadniające umorzenie postępowania administracyjnego wymienione są w art. 59 u.p.e.a.

Postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub, gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Analiza przepisu art.59 § 1 u.p.e.a. pozwala, wśród przyczyn uzasadniających umorzenie postępowania, wyróżnić przyczyny o charakterze trwałym i przemijającym. Przy przeszkodzie trwałej - np. śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z jego osobą, nie będzie można wszcząć ponownie postępowania egzekucyjnego. Jeżeli natomiast występuje przeszkoda przemijająca - np. brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia, po doręczeniu upomnienia będzie można ponownie wszcząć postępowanie, o ile obowiązek w dalszym ciągu nie będzie wykonany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie za zasadny uznaje podniesiony w toku postępowania i w skardze zarzut braku skutecznego doręczenia zobowiązanej upomnień, chociaż na uznaniu tym zaważyły względy o charakterze procesowym.

Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Zasada ogólna, wyrażona w pierwszym zdaniu ww. przepisu, nie jest nieograniczona, gdyż w końcowej części tego samego zdania zawarty został wyjątek, który brzmi: "chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej". Uprawniony jest zatem na gruncie wskazanej regulacji wniosek, że przesłanie upomnienia jest niezbędnym warunkiem wszczęcia postępowania egzekucyjnego, pod warunkiem jednak, że przepis szczególny nie rozstrzyga kwestii upomnienia w sposób inny niż wynika to z ogólnej zasady. Wniosek taki można wywieść też z innych regulacji przepisów u.p.e.a., a zwłaszcza z treści art. 27 § 3, zgodnie z którym do tytułu wykonawczego wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podaje w tytule wykonawczym podstawę prawną braku tego obowiązku. Przesłanie upomnienia nie stanowi zatem bezwzględnego obowiązku i ma zastosowanie w takiej sytuacji, gdy przepis szczególny nie wyłącza go w odniesieniu do określonego rodzaju egzekucji.

Przepisy szczególne regulujące prowadzenie egzekucji administracyjnej zostały zawarte w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) - zwanego w dalszej części "rozporządzeniem wykonawczym". Rozporządzenie to zostało wydane m.in. na podstawie delegacji zawartej w art. 15 § 5 u.p.e.a., zgodnie z którą minister właściwy do spraw finansów publicznych uzyskał uprawnienie do określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Wykorzystując tę właśnie delegację Minister Finansów w § 13 rozporządzenia wykonawczego zawarł katalog zwolnień z doręczenia upomnienia, określając, że: postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadkach, gdy:

1) należność pieniężna została określona w orzeczeniu,

2) zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia lub uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 3a ustawy(...).

Z uwagi na odesłanie do art.3a u.p.e.a. w kontekście wyjątków niezbędne jest przywołanie brzmienia tego przepisu:

§ 1. W zakresie zobowiązań powstałych w przypadkach określonych w art. 8 i art. 21 § 1 pkt 1 ustawy - Ordynacja podatkowa, długów celnych powstałych w przypadkach określonych w art. 201 ust. 1 oraz art. 209 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie Wydanie Specjalne, rozdz. 2, t. 4, str. 307, z późn. zm.), podatków wykazanych w zgłoszeniu celnym, składek na ubezpieczenie społeczne, opłat paliwowych, o których mowa w ustawie z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2571, z późn. zm.), a także dopłat, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540), stosuje się również egzekucję administracyjną, jeżeli wynikają one odpowiednio:

1) z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika;

2) ze zgłoszenia celnego złożonego przez zobowiązanego;

3) z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne;

4) z informacji o opłacie paliwowej;

5) z informacji o dopłatach.

§ 2. W przypadkach, o których mowa w § 1, stosuje się egzekucję administracyjną, jeżeli:

1) w deklaracji, w zeznaniu, w zgłoszeniu celnym, w deklaracji rozliczeniowej albo w informacji o opłacie paliwowej lub w informacji o dopłatach zostało zamieszczone pouczenie, że stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego;

2) ·wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego przesłał zobowiązanemu upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1.

Nie ulega wątpliwości, że będące przedmiotem egzekucji w niniejszej sprawie składki na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych objęte są obowiązkiem deklarowania przez podmioty zobowiązane do uiszczenia tych świadczeń, co w konsekwencji przesądzało o obowiązku doręczenia zobowiązanej upomnień, a więc brak możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez dowodu ich doręczenia.

W sytuacji zatem, gdy istniał (niekwestionowany zresztą w sprawie) obowiązek doręczenia upomnień, to rozważyć należało czy prawidłowe było skierowanie tych upomnień pod adres miejsca zamieszkania J.K. Organ odwoławczy uznał za prawidłowe skierowanie przez wierzyciela upomnień pod adres miejsca jej zamieszkania. Zauważył wprawdzie, że w zgłoszeniu danych płatnika składek osoby fizycznej (ZFA) z dnia 7 października 2008r. skarżąca nie wskazała miejsca zamieszkania, podając wyłącznie adres siedziby, ale z ustaleń organu odwoławczego wynikało, że w zgłoszeniu aktualizacyjnym (NIP-1) z dnia 23 listopada 2006r. złożonym w Urzędzie Skarbowym zobowiązana wskazała jako miejsce zamieszkania O. ul. "[...]" i w tym zakresie nie dokonała żadnej zmiany. Jako dodatkowy argument podano fakt, że adresem domowym posługiwała się ona w korespondencji kierowanej do wierzyciela (np. w podaniu z dnia 16 lutego 2010 r. dotyczącym stanu rozrachunków należnych składek). W ocenie organu odwoławczego wierzyciel był w tej sytuacji uprawniony do wysłania wezwań do zapłaty na adres miejsca zamieszkania i, wobec nie podjęcia przesyłki przez adresatkę, do uznania, że doszło do prawidłowego doręczenia zastępczego w trybie art.44 k.p.a.

Oceniając zasadność stanowiska organu odwoławczego w tym zakresie należy zwrócić uwagę na to, że zgodnie z art. 43.ust.1 u.s.u.s. (w brzmieniu właściwym dla analizowanego przypadku) płatnicy składek są zobowiązani do złożenia druku - zgłoszenie płatnika składek w Zakładzie w terminie 7 dni od:

1) daty zatrudnienia pierwszego pracownika lub powstania stosunku prawnego uzasadniającego objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi pierwszej osoby;

2) daty powstania obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych dla ubezpieczonych wyłącznie zobowiązanych do płacenia składek na własne ubezpieczenie albo składek na ubezpieczenie osób z nimi współpracujących.

2. Osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10, oraz osoby podlegające dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, z wyłączeniem osób wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 5, wyłącznie zobowiązane do opłacania składek na własne ubezpieczenia, dokonują zgłoszenia płatnika składek łącznie ze zgłoszeniem do ubezpieczeń społecznych.

3. Płatnik składek jest obowiązany złożyć druk - zgłoszenie płatnika składek, o którym mowa w ust. 1, w formie dokumentu pisemnego według ustalonego wzoru albo w formie wydruku z oprogramowania, o którym mowa w art. 47a ust. 1, we wskazanej przez Zakład jednostce organizacyjnej Zakładu.

3a. Do zgłoszenia, o którym mowa w ust. 3, płatnik składek jest zobowiązany dołączyć kopie decyzji urzędu skarbowego o nadaniu numeru NIP i zaświadczenia urzędu statystycznego o nadaniu aktualnego numeru REGON.

4. Zgłoszenie płatnika składek - osoby fizycznej zawiera w szczególności następujące dane: numery NIP i REGON, a w razie, gdy płatnikowi składek nie nadano tych numerów lub jednego z nich - numer PESEL lub serię i numer dowodu osobistego albo paszportu, nazwisko, imię pierwsze i drugie, datę i miejsce urodzenia, obywatelstwo, rodzaj i numer uprawnienia, na podstawie którego prowadzona jest pozarolnicza działalność, nazwę organu wydającego uprawnienie oraz datę jego wydania, nazwę skróconą firmy, pod którą prowadzona jest pozarolnicza działalność, datę powstania obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, wykaz rachunków bankowych, adres siedziby, adres zamieszkania, jeżeli jest inny niż adres siedziby, adres do korespondencji, adres prowadzenia działalności.

W dacie składania przez zobowiązaną zgłoszenia zmiany danych płatnika składek osoby fizycznej obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany zakład ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 78, poz. 465) w brzmieniu obowiązującym do dnia 1.10.2010 r. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm.).W myśl art.49 usus w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 stycznia 2007r.do dnia 24 marca 2009r.1. Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia:

1) kolejność zaliczania wpłat składek na FUS oraz innych należności, do których poboru jest zobowiązany Zakład, jeżeli płatnik opłaca je i przekazuje niezgodnie z przepisami ustawy,

2) szczegółowe zasady i tryb postępowania w sprawach rozliczania składek i wypłaconych zasiłków, zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych oraz kolejność zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze,

3) szczegółowe zasady i tryb sporządzania przez Zakład z urzędu dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie,

4) szczegółowe zasady i tryb korygowania przez Zakład z urzędu błędów stwierdzonych w dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie,

5) szczegółowe zasady i tryb wprowadzania i korygowania przez Zakład z urzędu danych bezpośrednio na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek,

z uwzględnieniem pierwszeństwa zaspokojenia należności funduszu emerytalnego.

2. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w drodze rozporządzenia, określa wzory:

1) zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych;

2) imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących;

3) zgłoszeń płatnika składek;

4) deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących;

5) innych dokumentów niezbędnych do prowadzenia kont płatników składek i kont ubezpieczonych.

3. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego określi, po zaopiniowaniu przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego, w drodze rozporządzenia, wzory bankowych dokumentów płatniczych stosowanych przez płatników składających dyspozycje płatności składek na ubezpieczenia społeczne w postaci dokumentu pisemnego.

3a. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, po zasięgnięciu opinii Prezesa Narodowego Banku Polskiego, kierując się potrzebą zapewnienia prawidłowości ewidencjonowania składek, określi w drodze rozporządzenia:

1) szczegółowe informacje przekazywane w zleceniu płatniczym, o którym mowa w art. 47 ust. 5, oraz format elektronicznego zlecenia płatniczego;

2) (uchylony).

4. Przepisy ust. 2-3a stosuje się odpowiednio do innych należności, do których poboru jest zobowiązany Zakład.

5. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego może określić, w drodze rozporządzenia, uproszczone zasady korygowania dokumentów ubezpieczeniowych związanych z przekazywaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne z emerytur i rent, uwzględniając potrzebę ograniczenia liczby przekazywanych dokumentów.

Nawet pobieżna lektura przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie wskazuje, że tak zwane dokumenty ubezpieczeniowe, do których zalicza się także zgłoszenia płatników składek będących osobami fizycznymi pełnią wielorakie funkcje związane z zapewnieniem prawidłowości i terminowości płacenia składek.

Stosownie zaś do art.44 u.s.u.s.

1. O wszelkich zmianach w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 43, płatnik składek zawiadamia wskazaną przez Zakład jednostkę organizacyjną Zakładu, w terminie 14 dni od zaistnienia zmian, stwierdzenia nieprawidłowości we własnym zakresie lub otrzymania zawiadomienia o stwierdzeniu nieprawidłowości przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 i 3.

2. O wszelkich zmianach dotyczących numerów, o których mowa w art. 43 ust. 3a, oraz nazwy skróconej płatnika składek, a w przypadku płatników składek będących osobami fizycznymi także nazwiska, pierwszego imienia i daty urodzenia, płatnik składek zawiadamia w formie dokumentu pisemnego według ustalonego wzoru albo w formie wydruku z oprogramowania, o którym mowa w art. 47a ust. 1, wskazaną przez Zakład jednostkę organizacyjną Zakładu.

3. Do zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2, płatnik składek zobowiązany jest dołączyć kopie dokumentów określonych w art. 43 ust. 3a.

Dołączone do akt administracyjnych zgłoszenie ZUS ZFA z dnia 7 października 2008r.złożone przez zobowiązaną, zawiera jedynie dane identyfikacyjne płatnika składek oraz adres siedziby płatnika składek, pozostałe rubryki pozostały niewypełnione. Biorąc jednak pod uwagę, że obowiązkiem płatnika jest zawiadomienie o zmianach w stosunku do danych wskazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w art.43 u.s.u.s., brak wypełnienia pozostałych rubryk poza niezbędną do identyfikacji składającego zgłoszenie oznaczać może tylko to, że w pozostałym zakresie zmiany nie wystąpiły. Zgłoszenie aktualizacyjne NIP-1 ( k.53-56 akt adm.), na jakie powołał się organ odwoławczy, było związane ze zmianą polegająca na zakończeniu działalności pod adresem O. ul. "[...]". Jako adres głównego miejsca wykonywania działalności zgłaszająca aktualizację podała adres O. ul. "[...]". Co więcej, w zgłoszeniu zaznaczono w rubryce C.5.1 poz.96, co oznacza, że korespondencję należy wysyłać na adres miejsca prowadzenia działalności. W związku z tym argumentacja organu odwołująca się do zgłoszenia NIP-1 jest całkowicie chybiona, skoro już w 2006r. dokonując aktualizacji danych zgłoszeniu NIP-1 podano adres do korespondencji tożsamy z miejscem prowadzenia działalności. Posiłkowanie się więc danymi posiadanymi przez Urząd Skarbowy powinno prowadzić do wniosku, że korespondencja powinna być wysyłana na podany przez stronę adres prowadzenia działalności gospodarczej a nie na adres miejsca zamieszkania. Fakt podawania w korespondencji z ZUS adresu zamieszkania nie może być także podstawą do przyjęcia, że był to adres właściwy do skierowania upomnień, skoro adres ten był podawany już po wystawieniu tytułów wykonawczych i po wysłaniu upomnień.

Przede wszystkim jednak w relacjach płatnika z ZUS obowiązywało zgłoszenie ZUS ZFA i to dane z tego zgłoszenia powinny były stanowić podstawę do działania w postępowaniu egzekucyjnym. Dla pełnej oceny jak należy rozumieć zgłoszenie aktualizacyjne z dnia 7 października 2008 r. należało poddać analizie zgłoszenie dokonane w trybie art.43 u.s.u.s i zbadać czy zgłoszenie to zawierało adres do korespondencji. Jest to okoliczność istotna, gdyż w przypadku, gdyby adres ten był wskazany w zgłoszeniu pierwotnym, to ZUS nie miał podstawy by podanego adresu nie respektować. Dla prawidłowej oceny zgłoszenia aktualizacyjnego ZUS ZFA niezbędna jest przy tym wiedza co do sposobu dokonywania aktualizacji, mianowicie czy powinna ona stanowić powtórzenie danych pierwotnych z uwzględnieniem zmian, czy też wystarczające jest podanie tylko danych, które uległy zmianie. Jeśli strona posłużyła się systemem informatycznym do dokonania zmiany zgłoszenia, konieczne jest ustalenie sposobu dokonywania zmian.

Reasumując, należy stwierdzić, że w chwili orzekania organ odwoławczy nie dysponował wystarczającym materiałem dowodowym, aby ocenić prawidłowość działania wierzyciela w zakresie doręczenia upomnień. Ponownie rozpoznając zażalenie strony zobligowany więc będzie do poddania analizie zgłoszenia ZFA oraz aktualizacji tego zgłoszenia, aby ocenić jaki adres należało przyjmować jako adres do korespondencji na potrzeby postępowania egzekucyjnego.

Również dla oceny czy prawidłowe było doręczenie tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego należało kierować się tymi samymi kryteriami a nie odwoływać do ogólnych zasad doręczania wynikających z k.p.a. Jednakże należy zauważyć, że niniejsza sprawa dotyczy wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego i przedmiotem badania może być jedynie wystąpienie tych przesłanek, które stanowić mogą podstawę umorzenia. Kwestia doręczenia tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu, a konkretnie prawidłowość tych doręczeń, nie wpisuje się w podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W związku z tym nie zachodzi potrzeba poddawania analizie zagadnień z tym związanych. W literaturze przedmiotu przyjmuje się bowiem, co było już wcześniej wspomniane, że zachodzi różnica między postępowaniem egzekucyjnym a egzekucją. Przez egzekucję należy rozumieć czynności egzekucyjne a przez postępowanie egzekucyjne prowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie, w ramach którego dochodzi do zastosowania czynności egzekucyjnych. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne zostaje wszczęte z chwila złożenia przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji, a jeżeli organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, to dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień wystawienia przez wierzyciela tytułu wykonawczego (por. Piotr Przybysz Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz Wyd. Prawnicze LexisNexis 2003 r. str. 105). Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art.26 § 5 u.p.e.a.). Wszczęcie postępowania egzekucyjnego bez wystawienia tytułów wykonawczego jest możliwe tylko w stacjach szczególnych (art. 117 i 150 u.p.e.a.), które w niniejszej sprawie nie występują. W pozostałych przypadkach istnienie tytułu wykonawczego jest warunkiem dopuszczalności egzekucji. Brak lub wadliwość tytułu wykonawczego stanowią podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na jego bezprzedmiotowość. W niniejszej sprawie fakt wystawienia tytułów wykonawczych jest okolicznością niebudzącą kontrowersji, oryginały tych tytułów dołączone zostały do akt administracyjnych.

Zatem brak doręczenia tytułu wykonawczego zobowiązanemu lub równoznaczne z nim nieprawidłowe doręczenie nie wywierają skutku w zakresie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art.32 u.p.e.a. organ egzekucyjny lub egzekutor przystępując do czynności egzekucyjnych doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje innych niż określone w art.64 § 2 tej ustawy konsekwencji niedoręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (dotyczą one pobierania opłat za czynności egzekucyjne – "Organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego".). Uwagi powyższe mają na celu wykazanie, że zarzut strony, co do braku doręczenia jej również tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu, nie pozostaje w żadnym związku z podstawami umorzenia postępowania egzekucyjnego i nie wymaga analizy.

Zawarte w skardze uwagi dotyczące uciążliwości postępowania egzekucyjnego, braku obowiązku zawiadamiania o zmianie adresu czy też powoływanie się na to, że prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego jest sposobem nadmiernie uciążliwym, mogącym prowadzić do upadłości, pozostają bez wpływu na istotę sporu, jaką jest wyłącznie to czy zaistniały wskazane przez stronę przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 7 k.p.a. w zw. z art. 15 §1 ustawy egzekucyjnej oraz art. 59 tej ustawy, wobec czego zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. należało je uchylić. Ponownie rozpoznając zażalenie organ odwoławczy zobowiązany jest uzupełnić materiał dowodowy o pierwotne zgłoszenie ZUS ZFA i dokonać analizy, o której wcześniej wspomniano. O ile zaś z obu zgłoszeń wynikać będzie, że strona podała ZUS jedynie adres swej siedziby, nie podając adresu do korespondencji - będzie on jedynym adresem, obowiązującym w relacjach zobowiązanej z ZUS.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art.200 p.p.s.a.