Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1176/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 77 § 1, art 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 83
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Protokolant specjalista Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. E. K. - opiekun prawny małoletniego J. K. (dalej: "wnioskodawczyni") zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu wymienionego - R. K.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...], stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla J. K.

W uzasadnieniu organ powołał art. 83 ust. 1 ww. ustawy podkreślając, że warunki wymienione w ww. przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Wskazał też, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Dalej organ podał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 57 lat życia ojca dziecka, udokumentowano zaledwie 4 lata i 11 miesięcy łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok, 7 miesięcy i 7 dni tych okresów.

W latach 1983-2007, 2011-2014, 2014-2018 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem.

Końcowo organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu sprawy ocenie podlegała również sytuacja materialna małoletniego dziecka. Z dołączonej do wniosku dokumentacji wynika, że z tytułu umieszczenia J. K. w rodzinie zastępczej, wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie pieniężne na pokrycie jego kosztów utrzymania z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...]. Wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania.

Pismem z dnia [...] lutego 2019 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] marca 2019 r., J. K. (dalej: "strona", "skarżący") wystąpił do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając, iż organ nie rozważył całości zgromadzonego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada niezbędnych środków utrzymania, a nadal chciałby się uczyć w szkole średniej. Podniósł, iż sytuacja w jakiej się znalazł nie powstała z jego winy, lecz wskutek zbiegu złego losu, bowiem zmarły ojciec najpierw pozostawał bez pracy (był zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna), a później tragicznie zmarł.

Mając powyższe na względzie skarżący wniósł o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu.

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy.

Ponownie zauważył, iż strona udowodniła jedynie 4 lata i 11 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych zmarłego ojca, który umarł w wieku 57 lat. Przy czym dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku ojca, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do świadczenia uniemożliwiły szczególne okoliczności może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku.

Nadto organ wskazał, iż w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci ojca, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych - udowodniono jedynie 1 rok, 7 miesięcy i 7 dni tych okresów. Przy czym przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe wówczas, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności .

Organ zaznaczył również, że w okresach od dnia [...] maja 1983 r. do dnia [...] lipca 2007 r., od dnia [...] lipca 2011 r. do dnia [...] września 2014 r., od dnia [...] października 2014 r. do dnia [...] października 2018 r. zmarły ojciec strony nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Z przeprowadzonej analizy sprawy nie wynika, aby zmarły ojciec nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Dalej organ wskazał, iż dochód rodziny strony stanowi wynagrodzenie siostry E. K. w wysokości 2100,00 zł brutto oraz otrzymywane świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej z MOPS we [...] w kwocie 694,00 zł. Dochód przypadający na jednego członka rodziny w kwocie 1397,00 zł brutto nie pozwala stwierdzić, że strona pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Otrzymywana z MOPS pomoc pieniężna ma charakter stały, a jej celem jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania. Pojęcie "niezbędne środki utrzymania" należy oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2019 r. wynosi 1100,00 zł brutto.

Reasumując organ stwierdził, iż wobec niespełnienia przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Pismem z dnia 25 kwietnia 2019 r. J. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2019 r. zarzucając naruszenie:

1) art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że dochód osiągany przez siostrę skarżącego - E. K., wchodzi w skład dochodu rodziny skarżącego, a tym samym, że sytuacja skarżącego w zakresie posiadania niezbędnych środków utrzymania, nie kwalifikuje go do uzyskania wnioskowanego świadczenia (świadczenie w drodze wyjątku) w sytuacji gdy, po uzyskaniu pełnoletności i ustaniu prawnej opieki sprawowanej przez siostrę, osiągane przez nią dochody w żadnej mierze nie mogą być kwalifikowane jako relewantne w zakresie oceny sytuacji bytowej skarżącego, który faktycznie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i tak winien być postrzegany przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję;

2) art. 7, art. 77 ust. 1 oraz art. 80 k.p.a. w szczególności poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a tym samym dokonania oceny sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, który uniemożliwia deliberację w zakresie tego czy przedmiotowe okoliczności zostały udowodnione,

3) art. 79a ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 k.p.a. w szczególności poprzez niepoinformowanie strony w toku postępowania o przesłankach, które nie zostały spełnione lub wykazane na dzień złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, a tym samym nie zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji;

4) art. 8 k.p.a. w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a tym samym nie kierowanie się zasadami proporcjonalności, bezstronności oraz równego traktowania.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2019 r.

W motywach skargi wskazano w szczególności, iż gdyby organ uczynił zadość obowiązkom wynikającym z art. 79a ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 k.p.a., to bez wątpienia decyzja organu byłaby odmienna od decyzji skarżonej w niniejszym postępowaniu. Nadto podniesiono, iż organ nie przeprowadził postępowania dowodowego. Poprzestał natomiast na apriorycznym założeniu o dochodzie posiadanym przez skarżącego, nie próbując nawet podjąć działań warunkujących ustalenie okoliczności faktycznych sprawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które miało relewantny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia - odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu - przez osoby, które nie spełniają warunków do jego uzyskania w zwykłym trybie. Świadczenia z ww. przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, są bowiem finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." świadczenie w drodze wyjątku, co oznacza, że organ działa w oparciu o uznanie administracyjne. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści ww. przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące - ubezpieczonemu bądź pozostałym po nim członkom rodziny - przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od kumulatywnego spełnienia wszystkich trzech ww. przesłanek, zaś brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Ocena, czy w danej sprawie ww. przesłanki zostały spełnione należy do organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania w sprawie powinien wykazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Nałożony na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku.

W niniejszej sprawie skarżący domagał się przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Trafnie zatem organ wskazał, iż w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegało spełnienie warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Z akt sprawy nie wynika, aby brak wymaganego okresu ubezpieczenia zmarłego ojca skarżącego, warunkującego uzyskanie świadczenia na zasadach ogólnych, spowodowany był zaistnieniem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2010r., sygn. akt I OSK 130/10 (publ.: CBOSA), przesłanka "szczególnych okoliczności" określona została przez ustawodawcę w postaci zwrotu ocennego, wymagającego od organu ustalenia odpowiednich faktów oraz ich oszacowania co do skali czy natężenia ich wystąpienia tak, aby można było tym faktom przypisać status okoliczności szczególnych. Dopiero kiedy ma miejsce ustalenie wystąpienia powyższych przesłanek, uruchomiona zostaje konstrukcja decyzji uznaniowej, na gruncie której organ może przyznać przedmiotowe świadczenie. Oznacza to, że nawet wówczas, gdy przesłanki te wystąpią, decyzja organu nie musi być decyzją przyznającą świadczenie, jeśli jakieś inne okoliczności (np. stan środków finansowych) to uniemożliwiają. Ponadto, świadczenie to może być przyznane "na zasadzie wyjątku", co wzmacnia uznaniowy charakter decyzji oraz wskazuje na zaostrzenie sposobu szacowania w ramach oceny faktów "szczególnych okoliczności", stanowiących najistotniejszą przesłankę merytoryczną, decydującą o zaktualizowaniu się możliwości przyznania tego świadczenia.

Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, niepubl.), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby.

Z akt sprawy wynika, że w okresie 57 lat życia ojca skarżącego udokumentowano jedynie 4 lata i 11 miesięcy łącznego okresu ubezpieczenia. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgonu, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano zaledwie 1 rok, 7 miesięcy i 7 dni tych okresów. W dniach: [...] maja 1983 r. - [...] lipca 2007 r., [...] lipca 2011 r. - [...] września 2014 r., [...] października 2014 r. - [...] października 2018 r., nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne.

Brak jest podstaw by uznać, że zmarły ojciec w ww. okresach nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Nie była wobec niego orzeczona całkowita, czy choćby częściowa niezdolność do pracy. Twierdzenia odnośnie choroby ojca zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostały poparte żadną dokumentacją ani na etapie postępowania odwoławczego, ani postępowania sądowoadministracyjnego. Nie można zatem przyjąć, aby przyczyną braku uprawnień do uzyskania renty w trybie zwykłym był stan zdrowia uniemożliwiający kontynuowanie zatrudnienia bądź inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ojca skarżącego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Jak wynika z ustaleń organu zmarły ojciec skarżącego w dniach: [...] lutego - [...] czerwca 2011 r., [...] listopada 2012 r. - [...] września 2013 r, [...] marca - [...] września 2014 r., [...] listopada 2014 r. - [...] maja 2015 r., [...] lutego - [...] grudnia 2016 r., był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Przy czym okresy pozostawania bez pracy, nawet potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie mogą być zaliczane do okresu ubezpieczenia, bowiem nie stanowią okresu składkowego, ani nieskładkowego. Ponadto, sama trudna sytuacja na rynku pracy i zjawisko bezrobocia nie stanowią okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS usprawiedliwiających niewypracowanie wymaganego okresu w celu uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1008/09, publ.: CBOSA). Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżący w ocenianym ostatnim 10-leciu przypadającym przed datą zgonu aktywnie poszukiwał pracy w celu wypracowania okresu uprawniającego do nabycia uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie.

Co istotne, okoliczność zarejestrowania w ww. okresach w Urzędzie Pracy oznacza, że ojciec skarżącego był zdolny i gotowy do świadczenia pracy, o czym stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 ze zm.).

W świetle powyższego trafnie Prezes ZUS uznał, iż przesłanka "szczególnych okoliczności", z powodu których zmarły ojciec skarżącego nie nabył uprawnienia do świadczenia w trybie zwykłym, nie została w niniejszej sprawie spełniona.

Podkreślić należy, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego, w zakresie wymaganego okresu ubezpieczenia, niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Taka sytuacja, jak wynika z powyższego, nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie.

W kwestii przesłanki "niezbędnych środków utrzymania" stwierdzić należy, że przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawierają definicji tego pojęcia. W ocenie Sądu zgodzić należy się z organem, że metodą wyjaśnienia spornego pojęcia jest odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Najniższe świadczenie umożliwia bowiem zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Przy czym chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie stanowi więc obiektywny miernik spełnienia ww. przesłanki ustawowej.

Powyższe stanowisko zbieżne jest z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie przyjęto, że przesłankę braku posiadania niezbędnych środków utrzymania należy oceniać porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne - minimalna emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy i renta rodzinna (por. wyroki NSA: z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 121/14; z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12; z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 292/11, publ. CBOSA), których wysokość w dacie orzekania przez organ w niniejszej sprawie wynosiła 1100,00 zł brutto miesięcznie (art. 85 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącego z wysokością najniższej emerytury, nie można uznać, że skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Dochód 2-osobowej rodziny stanowi dochód siostry skarżącego - E. K. osiągany z tytułu zatrudnienia w kwocie 2100,00 zł brutto oraz świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej z MOPS we [...] w kwocie 694,00 zł. Zatem dochód przypadający na jednego członka rodziny (1397,00 zł) przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Organ właściwie zatem przyjął w zaskarżonej decyzji, iż po stronie skarżącego nie istnieje wymagana przez ustawodawcę przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania.

Nieuzasadnione są, zdaniem Sądu, zarzuty skargi, iż "organ poprzestał na apriorycznym założeniu o dochodzie skarżącego, nie próbując nawet podjąć działań warunkujących ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie". Już bowiem w decyzji z dnia [...] stycznia 2019 r. organ wskazał, iż siostra skarżącego otrzymuje z MOPS świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów jego utrzymania, a w związku z tym wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby małoletni (wówczas) skarżący pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania. Jednak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie podnosił, iż sytuacja w gospodarstwie domowym jego i siostry uległa zmianie, a w szczególności, że prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe i utrzymuje się samodzielnie wyłącznie ze środków otrzymywanych z MOPS. Również na etapie postępowania sądowego skarżący, pomimo iż był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie przedstawił żadnej przekonującej argumentacji, ani dowodów na potwierdzenie stanowiska, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.

W związku z powyższym zarzut naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Ponadto, raz jeszcze wskazać należy, że warunkiem przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest spełnienie wszystkich przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ww. ustawy. W związku z tym nawet gdyby (hipotetycznie) przyjąć, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się wyłącznie ze środków otrzymywanych z MOPS, a w konsekwencji nie posiada niezbędnych środków utrzymania, to i tak nie można by uznać, że spełnia on pozostałe przesłanki wymienione w ww. przepisie.

Wskazać w tym miejscu należy również, że skarżący (ur. w dniu [...] lutego 2001r.) w dniu [...] lutego 2019 r. stał się osobą pełnoletnią i taki status miał w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Niezależnie zatem od tego, czy kontynuuje naukę, jest osobą zdolną do pracy, zarówno ze względu na wiek jak i stan zdrowia. Poza tym sam fakt kontynowania nauki nie jest w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS okolicznością uniemożliwiającą podjęcie pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2005 r., sygn. akt I OSK 1183/04; z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1906/12; z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 42/13, publ. CBOSA). Natomiast świadczenie w drodze wyjątku kierowane jest wyłącznie do osób niezdolnych do pracy ze względu na wiek (niższy niż 18 lat lub emerytalny) lub stan zdrowia (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2268/12, publ. CBOSA).

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 10 § 1 oraz art. 79a § 1 k.p.a. wskazać należy, że w istocie organ nie informował strony w trybie ww. przepisów o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uchybienie to, w świetle powyższych rozważań, nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na wynik sprawy. Zaznaczyć bowiem należy, że w sytuacji postawienia organom administracji publicznej zarzutu dotyczącego naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu koniecznym jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła strona dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ administracji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej (najczęściej w sferze postępowania dowodowego), a także wykazanie, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia wskazanej wyżej normy prawa (por. wyroki NSA: z dnia 27 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 2178/16; z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 4/07; publ. CBOSA). Sąd, rozpoznając sprawę zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził wpływu zarzucanego organowi uchybienia na wynik sprawy, również w skardze takiego - prawnie doniosłego wpływu naruszenia art. 10 k.p.a. na rozstrzygnięcie sprawy - pełnomocnik skarżącego nie wykazał. Nie wnioskował bowiem o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a., ani też nie stawiał organowi zarzutu zaniechania przeprowadzenia konkretnych dowodów na etapie postępowania administracyjnego. Z tych względów brak zastosowania przez organ ww. przepisu, jakkolwiek stanowi uchybienie procesowe, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

W świetle powyższego uznając, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zaś zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.