Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 524/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2; art. 254 § 1 i art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2013 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Spółka z o.o. [...] z siedzibą w [...] wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 6.000.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 2.024.729,36 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 373.575,72 zł. Skarżąca wskazała, iż posiada rachunek bankowy, na którym nie zgromadzono środków pieniężnych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Spółce zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi, co powoduje niemożność opłacenia wpisu sądowego. Nadto wskazano, iż wszystkie środki ruchome zostały zajęte przez komorników.

Zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2014 r. wezwano Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenie poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów oraz udzielenie informacji.

Pismem z dnia 21 lipca 2014 r. wnioskująca poinformowała, iż żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty żądanej kwoty. Zdaniem Spółki, "jest to fikcja, która ma uzasadniać odmowę zwolnienia", wobec czego nie nadeśle ona żądanych dokumentów.

Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, iż Spółka wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia nie udzieliła odpowiedzi, wobec czego nie wykazała, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jej osoby wystąpiła.

W sprzeciwie z dnia 29 sierpnia 2014 r. skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia referendarza oraz zwolnienie od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – wniesienie sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek podlega ponownemu rozpatrzeniu.

Oznacza to, że Sąd ma do rozpoznania wniosek złożony przez skarżącą Spółkę na urzędowym formularzu PPF z dnia 12 maja 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Wskazać zatem należy, iż prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez Spółkę na urzędowym formularzu PPF z dnia 12 maja 2014 r. okazały się niewystarczające do oceny czy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), została ona wezwana do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów.

Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskującą wykonane – ani w zakreślonym terminie, ani przy wniesieniu sprzeciwu – uznać należało, iż nie wykazała ona, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jej osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi Spółka winna się liczyć w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.

Kwestia należytego wykazania sytuacji majątkowej strony wnioskującej o prawo pomocy była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podkreślić należy, iż stanowisko orzecznictwa w tym zakresie jest już ugruntowane i jednolite. Dla przykładu wskazać można na postanowienie z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11, w którym podkreślono, iż niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II GZ 63/10, NSA podniósł, iż właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać zatem trzeba, iż analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Przede wszystkim ustalenia wymagało, czy oświadczenie Spółki o braku środków pieniężnych na rachunku bankowym jest prawdziwe, skoro w uzasadnieniu wniosku podniosła, że zajęcie "wszystkich kont bankowych" uniemożliwia jej dysponowanie środkami finansowymi. Zatem nie było w sprawie jasne, czy skarżąca posiada jeden rachunek bankowy z zerowym stanem konta – jak wskazano w rubryce nr 9 wniosku, czy też posiada kilka rachunków bankowych, na których zgromadzono środki, którymi Spółka nie może dysponować – jak podniesiono w uzasadnieniu wniosku (rubryka nr 5). Wyjaśnienia wymagała również sama kwestia "zablokowania" rachunków bankowych oraz "zajęcia ruchomości przez komorników". W tym zakresie strona nie udzieliła żadnych informacji, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających wskazywane czynności, pochodzących czy to od instytucji bankowych, czy też wydanych w toku postępowania egzekucyjnego (komorniczego).

W sprzeciwie z dnia 29 sierpnia 2014 r. Spółka nie zawarła żadnych argumentów przemawiających za uwzględnieniem jej wniosku. Wprawdzie uzasadnienie sprzeciwu nie jest obligatoryjne, jednakże biorąc pod uwagę, iż odmowa przyznania prawa pomocy nastąpiła z tej przyczyny, iż skarżąca nie wykonała zarządzenia do złożenia dodatkowego oświadczenia, to okoliczność ta ma znaczenie dla rozpoznania wniosku przez Sąd i stanowi przesłankę negatywną. Przypomnieć bowiem należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy, zatem winien on z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. W niniejszej sprawie Spółka nie udzieliła odpowiedzi ani na zarządzenie referendarza sądowego ani występując ze sprzeciwem.

Mając na uwadze, iż przedstawione przez skarżącą informacje uznano za niewystarczające do odtworzenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej, wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa w tym zakresie, zgodnie z którym, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13).

Niezależnie od powyższego, przypomnieć również trzeba, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10).

Rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony przez osobę prawną należy dokonać porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym przez nią majątkiem. Przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12).

W niniejszej sprawie wartość posiadanych środków trwałych wynosi 2.024.729,36 zł, zatem znacznie przekracza należny wpis od skargi w wysokości 100 zł.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością przedsiębiorców, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych – wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna – z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżących, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej.

Na koniec nie można pominąć tej okoliczności, iż zasady udzielenia nadzwyczajnej instytucji prawa pomocy były już Spółce wyjaśniane w innych zainicjowanych przez nią sprawach, w których odmawiano jej zwolnienia od kosztów sądowych. W jednej z takich spraw Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenie Spółki podkreślił w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 czerwca 2014 r. o sygn. akt II GZ 303/14, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i nieudokumentowane – nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. W sprawie niniejszej z materiałów przedstawionych przez spółkę nie wynika, że nie może ona zapłacić wpisu w wysokości 100 zł w sytuacji, gdy prowadzi nadal działalność gospodarczą, obraca znacznymi sumami i posiada majątek trwały. Sąd wskazał nadto, iż strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny wykazywać, iż wnioskujący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Na wnioskodawcy spoczywa więc w tym zakresie ciężar dowodu. Z kolei w inny postanowieniu wydanym wobec Spółki, Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż z treści wniosku spółki wynika, że posiada dosyć stabilną sytuację finansową umożliwiającą jej poniesienie kosztów związanych z wszczęciem a następnie z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego w swojej sprawie. Sąd zauważył przy tym, iż działalność gospodarcza spółki jest finansowana przez inwestora zagranicznego jak również to, że sytuacja spółki jest stabilna i nie jest wobec niej prowadzone postępowanie upadłościowe i likwidacyjne (vide: postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II GZ 316/14). Zatem inicjując kolejne postępowanie o prawo pomocy w niniejszej sprawie, w którym Spółka jest wzywana do złożenia dodatkowego oświadczenia, odmowę złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów należy ocenić negatywnie

Reasumując Sąd stwierdził, że niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej skarżącej Spółki mogło jedynie prowadzić do konstatacji, że złożony przez nią wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjna w Warszawie opierając się na przepisach art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.