Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 525/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 1, par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski (spr.) Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia WSA Paweł Kowalski Protokolant Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi G. M. i M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. na rzecz strony skarżącej kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r., wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2010 r. (sygn. akt I SA/Łd 599/10), utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 3 lutego 2009 r. o odmowie umorzenia G. G. i M. G. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Podstawę decyzji stanowiły następujące wnioski i ustalenia organu prowadzącego postępowanie.

Wnioskiem z dnia 30 września 2008 r. A. G, działając jako przedstawiciel małoletnich dzieci: G. G. i M. G., wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że spadkodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Dzieci jako małoletni spadkobiercy nie posiadają majątku. Nieruchomość nie może zostać zlicytowana. Mogą być sprzedane jedynie udziały, gdyż ½ nieruchomości należy do K. M. niezobowiązanej do spłaty. Dzieci obecnie są wieku 9 lat (M.) i 6 lat (G.), pozostają w trudnej sytuacji materialnej.

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia ww. należności. Wnioskiem z dnia [...] r. przedstawicielka małoletnich wystąpiła o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu A. G., przedstawiając stan majątkowy i sytuację rodzinną małoletnich, podniosła, że nie jest możliwa spłata należności wynikająca z zabezpieczenia hipotecznego, gdyż dzieci posiadają w niej jedynie udziały. Ponadto w drodze pisma z dnia 16 marca 2009 r. przedstawicielka małoletnich wyjaśniła, że wnosi o umorzenie powyższych należności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności.

Decyzją z dnia [...] r., wydaną po rozpoznaniu powyższego wniosku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. Wyrokiem z dnia 3 listopada 2009 r. (sygn. akt I SA/Łd 584/09), wydanym w wyniku rozpoznania skargi wniesionej przez A. G. jako przedstawicielkę ustawową M. i G. G., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uchylił ww. decyzję z dnia [...] r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzję tę

A. G. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 599/10, uchylił decyzję z dnia [...] r. o utrzymaniu mocy decyzji z dnia [...]r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przyjął, że organ nie wykonał zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 listopada 2009 r. Wzmianka o tym wyroku znajduje się wyłącznie w części wskazującej podstawę prawną, nie ma żadnego śladu natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w którym organ powinien był przytoczyć zalecenia Sądu oraz wykazać, że zostały one wykonane. Porównując przy tym treść decyzji uchylonej wyrokiem z dnia 3 listopada 2009 r. z treścią decyzji zaskarżonej Sąd stwierdził, że w tej ostatniej w zasadzie nie znalazły się żadne dodatkowe elementy dotyczące sytuacji majątkowej i skutków, jakie obowiązek zapłaty należności rodzi dla zobowiązanych oraz ich rodzin. W ocenie Sądu organ stwierdził jedynie, że wyegzekwowanie zaległych należności poprzez sprzedaż jednej z działek, niekoniecznie tej, na której zamieszkują małoletni, nie jest sprzeczne z ich interesem, jak i interesem publicznym, z czym trudno się zgodzić, gdyż sprzedaż działki w trybie egzekucji powoduje uszczuplenie mienia małoletnich, a co za tym idzie, niewątpliwie narusza ich interes. Sąd podkreślił przy tym, że organ posłużył się kwestionariuszem rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 24.02.2010 r. przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K.. Dowód ten, oprócz mniejszego dochodu rodziny zobowiązanych, nie wprowadza w zasadzie żadnych nowych danych w stosunku do tych, na które wskazywała uchylona wcześniejsza decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] r.

Z kwestionariusza wynika jedynie, że wychowywaniem dzieci zajmuje się A. G., która od 15 lat jest pod stałą opieką lekarska, mąż prowadzi działalność gospodarczą. Łączny dochód w rodzinie wynosi 1.300,00 zł (wcześniej dochód wynosił 1.500,00 zł). Organ zapewnił wprawdzie, że dokonał wszechstronnej oceny i wnikliwie rozważył całokształt zebranego materiału dowodowego, są to jednak stwierdzenia całkowicie gołosłowne. Reasumując Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie do wezwania przedstawicielki ustawowej zobowiązanych do wykazania stałych obciążeń rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wyczerpującego ustosunkowania się do wyroku WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r. Na tej podstawie organ dokona szczegółowej oceny sytuacji majątkowej rodziny zobowiązanych, mając na względzie również fakt zmniejszenia ich miesięcznego dochodu, a także rozważy, jakie skutki dla zobowiązanych oraz ich rodziny może spowodować wyegzekwowanie przedmiotowych należności.

Decyzją z dnia [...]r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu ww. składek.

W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że stosując się do zaleceń Sądu zawartych w wyrokach z dnia 3 listopada 2009 r. i 13 sierpnia 2010 r., ponownie dokonał oceny sytuacji majątkowej i skutków, jakie obowiązek zapłaty należności rodzi dla zobowiązanych oraz ich rodziny. Na tę okoliczność w dniu 16.12.2010 r. skierował do przedstawicielki małoletnich pismo wzywające do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej według załączonego druku oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających zasadność umorzenia i obrazujących kondycję finansową oraz możliwości płatnicze (w tym wykazujące stałe obciążenia rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym), tj.:

- dokumenty dotyczące stanu majątkowego (m.in.: akty notarialne, aktualne odpisy z księgi wieczystej w przypadku nieruchomości, decyzje o wieczystej dzierżawie gruntu, dowody rejestracyjne posiadanych pojazdów, polisy ubezpieczeniowe),

- aktualne dokumenty potwierdzające zadłużenie z tytułu innych zobowiązań, np.: z tytułu czynszu, opłat za energię elektryczną, opłat za gaz, kredytu bankowego,

- harmonogramy spłaty kredytu bankowego bądź zadłużeń realizowanych wobec innych podmiotów (np. urzędu skarbowego),

- wszelkie dokumenty dotyczące bieżących wydatków, np. z tytułu czynszu, opłat za energię elektryczną, opłat za gaz, kredytu bankowego, wydatki na leki oraz leczenie,

- zaświadczenia o zarobkach osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe

(w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą w przypadku pełnej księgowości - m.in. sprawozdania finansowe za ostanie 3 lata obrotowe i dokumenty obrazujące sytuację majątkową; w przypadku prowadzenia niepełnej księgowości - m.in. zeznania podatkowe, wyciąg z książki przychodów i rozchodów lub ryczałt ewidencjonowany bądź karta podatkowa, oświadczenie dotyczące terminowości uiszczania opłat przez nabywców, szacunkowej wartości majątku firmowego

i zobowiązań firmowych, oświadczenie o stanie majątkowym w zakresie posiadania zobowiązań względem innych wierzycieli z określeniem ich rodzaju, wysokości i terminów spłat, dokumenty obrazujące sytuację majątkową),

- informacje o stanie zdrowia, np. zaświadczenia, orzeczenia,

- zaświadczenia o korzystaniu z różnych form pomocy społecznej.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie matka przedstawicielki ustawowej – K. M. poinformowała, że z powodu choroby (zapalenie płuc) córka złoży wymagane dokumenty do dnia 7.01.2011 r. Następnie w dniu 11.01.2011 r. wpłynęło do Zakładu oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej i dokumenty, tj. kserokopia przekazu pocztowego na kwotę 1.630,29 zł (dotycząca pobieranego świadczenia za 01/2011 r.), kserokopia dowodu wpłaty przez K. M. faktury na kwotę 216,94 zł na rzecz [...] Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej, kserokopia dowodu wpłaty na kwotę 555,17 zł na rzecz A S.A. W powyższym oświadczeniu jako członków rodziny (tj. osoby wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym, osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku) A. G wskazała Z. P. (ciotkę) z dochodem w wysokości 1.630,00 zł, K. M. (babcię), która w obecnej chwili nie osiąga żadnego dochodu. Ponadto w dodatkowych informacjach mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie przedstawicielka podała, że ojciec dzieci: M. i G. zarabia na ich utrzymanie. Ona natomiast jest osobą bezrobotną, na utrzymaniu domowników, ze względu na stan zdrowia nie podjęła pracy. Mąż nie łoży na jej utrzymanie.

Jednocześnie organ podkreślił, że przedstawicielka nie wskazała stałych wydatków związanych z utrzymaniem oraz dochodów G. G..

W związku z tym faktem pismem z dnia 19.01.2011 r. ponownie wezwał A. G. do złożenia oświadczenia o średnim dochodzie przypadającym na każdego członka rodziny (popartym stosownymi dokumentami). W ocenie organu w przesłanym materiale dowodowym brak było bowiem informacji o źródle i wysokości dochodu G. G. oraz zaświadczenia o statusie przedstawicielki jako osoby bezrobotnej. Ponadto według informacji z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Ł. Ewidencja Gruntów – K. z dnia [...] r. wynika, że M. G. oraz G. G. figurują jako współwłaściciele po 1/8 części działek położonych w obrębie F. oznaczonych nr [...] i nr [...]. Tymczasem w złożonym oświadczeniu stwierdzono, że małoletni nie posiadają nieruchomości. W związku z powyższym organ wzywał A. G. do przedłożenia aktu notarialnego sprzedaży w/w działek bądź złożenia stosownych wyjaśnień, pouczając przy tym, że dokumenty powinny być oryginałami lub posiadać urzędowe potwierdzenie za zgodność z oryginałem.

Następnie organ wskazał, że w odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z dnia 2 lutego 2011 r. A.G. poinformowała, że pomyłkowo nie wpisano, iż dzieci G. i M. G. figurują jako współwłaściciele po 1/8 części działek położonych w F. 27, oznaczonych nr [...] i nr [...]. G. G. nie łoży na wspólne utrzymanie, poza ponoszeniem wydatków związanych z zakupem dla dzieci ubrań, leków i obiadów w szkole. Ona zaś nie jest zarejestrowana jako bezrobotna ze względów zdrowotnych. Renty również nie otrzymuje. Wyniki badań posiada na dyskietce, w związku z tym nie może ich przesłać.

Mając na względzie powyższe ustalenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] r. orzekł o odpowiedzialności M. G. oraz decyzją

nr [...] z dnia [...] r. orzekł o odpowiedzialności G. G. jako spadkobierców, którzy nabyli spadek po zmarłym S. M. za zobowiązania zmarłego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. A. G. jako przedstawiciel ustawowy małoletnich odwołała się od wydanych decyzji. Postanowieniem z dnia [...]r., sygn. akt[...] , Sąd Okręgowy w Ł. z uwagi na cofnięcie odwołania umorzył postępowanie. W związku z powyższym postanowieniem z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu ww. składek.

Dokonując przy tym ponownej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, Prezes wskazał, że małoletni figurują w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Ł. - Ewidencja Gruntów w K. jako współwłaściciele po 1/8 części działek położonych w obrębie F., gm. K. , oznaczonych numerami [...] o powierzchni 0,0535 ha oraz [...] o powierzchni 0,1843 ha. Sprzedaż działki w trybie egzekucji niewątpliwie spowoduje uszczuplenie mienia małoletnich. Nie mniej będą mieli prawo do lokalu zamiennego.

W dalszej części uzasadnienia organ stwierdził, że z uwagi na brak możliwości umorzenia przedmiotowych należności w oparciu o kryterium całkowitej nieściągalności, zbadał istnienie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 3 ww. rozporządzenia, czyli przeprowadził ocenę, czy wykazano, że rodzina nie jest w stanie opłacić należności z tytułu zaległych składek ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla rodziny przez pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił przy tym, że na podstawie powyższego ewentualnym umorzeniem można objąć wyłącznie składki ż tytułu indywidualnego ubezpieczenia S. M..

Organ podniósł także, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych, gospodarując funduszami ubezpieczeń społecznych, aby zastosować ten nadzwyczajny środek, jakim jest umorzenie zadłużenia, musi mieć przedstawione niepodważalne dowody, że jest on uzasadniony. Analiza sytuacji rodziny wnioskodawczyni wykazała, że rodzina dysponuje dochodem w postaci emerytury ciotki w kwocie 1.630,00 zł. Nie udokumentowano dochodów pozostałych członków rodziny, pomimo wysłanych wezwań. Ograniczono się jedynie do stwierdzenia, że ojciec dzieci łoży na ich utrzymanie bez wskazania źródła dochodu. Wnioskodawczyni pozostaje bez pracy, nie jest jednak zarejestrowana w Urzędzie Pracy, co może świadczyć raczej o braku chęci aktywizacji zawodowej, a co za tym idzie, podjęcia zatrudnienia.

Odnosząc się przy tym do przedstawionej sytuacji zdrowotnej rodziny organ stwierdził, że nie przedłożono dokumentacji medycznej potwierdzającej stan zdrowia członków rodziny, w tym także dokumentów stwierdzających całkowitą niezdolność do pracy oraz zaświadczeń o konieczności sprawowania bezpośredniej opieki nad chorymi członkami rodziny, co uniemożliwiłoby podjęcie zatrudnienia przez A. G. Tymczasem zgodnie z przepisami k.p.a. to na stronie ciąży obowiązek wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie skutki prawne. Wnioskodawczyni nawet po dodatkowym wezwaniu przez Zakład nie wskazała żadnych dowodów na okoliczność stanu zdrowia. Natomiast wydatki zostały udokumentowane kserokopiami dokumentów (bez potwierdzenia wpłaty) na kwotę 772,11 zł. Organ uznał przy tym, że w sposób nieuzasadniony w dochodach rodziny wnioskodawczyni pomija dochód męża, w tym środki, które przekazuje on na utrzymanie dzieci.

W konkluzji organ stwierdził, że nie neguje trudnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni i jej rodziny. Podkreślił przy tym jednak, że aktualnie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a więc decyzja o odmowie umorzenia składek nie wpływa na pogorszenie sytuacji majątkowej. Ponadto nie można wykluczyć, iż w przyszłości sytuacja majątkowa ulegnie poprawie, gdyż np. w lipcu K. M. osiągnie wiek emerytalny, a wnioskodawczyni może uzyskać dochód związany z podjęciem pracy albo uzyskaniem świadczeń rentowych, o które zamierza się ubiegać. Dodać należy także, iż spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją A. G., jako przedstawicielka ustawowa G. G. i M. G., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając organowi niewłaściwe rozpatrzenie stanu majątku spadkowego oraz sytuacji rodzinnej i finansowej małoletnich dzieci. Z tych względów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że małoletni M. G.

i małoletnia G. G. są spadkobiercami ustawowymi z dobrodziejstwem inwentarza po 1/8 części po zmarłym dłużniku ZUS-u S. M.. Majątek spadkowy oraz zobowiązania zmarłego sprowadzają się do udziału w ½ części w zabudowanej nieruchomości położonej w F. 27. Pozostały udział w ½ części nieruchomości należy do K. M.. Za życia S. M. toczyła się egzekucja komornicza z tej nieruchomości, ale postępowanie zostało umorzone. O przedmiotowych długach przedstawicielka ustawowa małoletnich dowiedziała się dopiero po sporządzeniu spisu inwentarza.

A. G. podkreśliła przy tym, że sytuacja finansowa i rodzinna małoletnich przemawia za umorzeniem zaległości ich nieżyjącego dziadka S. M.. Dzieci nie mają żadnego majątku poza spadkowym. Są na całkowitym utrzymaniu swoich rodziców. Matka dzieci jest bezrobotna bez prawa do zasiłku i nie osiąga żadnych dochodów. Miała poważną operację kolana i przez cały czas leczy się. Ojciec dzieci uzyskuje dochody w kwocie 1300 zł miesięcznie i za tę kwotę utrzymuje całą 4-osobową rodzinę. W budynku znajdującym się na terenie przedmiotowej nieruchomości zamieszkują małoletnie dzieci wraz z rodzicami, babka K. M., wuj Z. M. oraz ciotka Z. P.. Dla wszystkich tych osób jest to jedynie miejsce zamieszkania.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej – "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego (podatkowego) i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lutego 2011 r. w ramach tak określonej kognicji Sąd stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście przede wszystkim wskazać należy, że sprawa będąca przedmiotem rozpoznania Sądu dotyczy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W sprawie tej zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137,

poz. 887 z późn. zm.), dalej jako "u.s.u.s.", oraz rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej jako "rozporządzenie". Kwestie proceduralne regulują zaś przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako "k.p.a.".

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Z kolei zgodnie z treścią § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - dalej jako "rozporządzenie", Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09). Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w § 3 ust. 1

pkt 1-3 rozporządzenia. Przy czym nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Ważną przy tym czynnością organu w procesie wydawania decyzji o umorzeniu ww. należności, już po zebraniu dowodów i ustaleniu stanu faktycznego sprawy z zachowaniem reguł wyrażonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jest podstawienie tego stanu faktycznego pod odpowiednią normę prawa (subsumcja). Ta czynność powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

W niniejszej sprawie podkreślić jednak należy, że okolicznością o znamiennym znaczeniu dla niniejszego postępowania jest fakt, iż sprawa już po raz trzeci jest przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. W istocie zatem spór, jaki wiodą strony, sprowadza się głównie do oceny zachowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dwóch zasadniczych elementów, tj. realizacji zaleceń i wskazań zawartych w poprzednich wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (sygn. akt I SA/Łd 584/09 i I SA/Łd 599/10) wydanych w tej sprawie na tle obowiązku wynikającego z art. 153 p.p.s.a. oraz zachowania granic uznania administracyjnego w ramach art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W konsekwencji, Skład orzekający aktualnie, zobowiązany jest mieć na uwadze brzmienie normy prawnej zawartej w art. 153 p.p.s.a. i wynikający z niego obowiązek orzekania w ramach tzw. związania "oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania", formułowanych w poprzednich wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w tym zwłaszcza w wyroku z dnia 13 sierpnia 2010 r. (sygn. akt I SA/Łd 599/10). Analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji dostarcza argumentów wskazujących, iż wykonanie tych wskazań Sądu nastąpiło z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organ bowiem nie podjął wszelkich możliwych działań koniecznych do wyjaśnienia niniejszej sprawy zgodnie z zaleceniami Sądu i konsekwencji bezpodstawnie uznał, iż sytuacja rodzinna i majątkowa zobowiązanych nie uprawnia ich do uzyskania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu ww. składek. Przypomnieć należy, że we wspomnianym wyżej wyroku Sąd zakwestionował pogląd, że egzekwowanie zaległych należności przez sprzedaż jednej z działek, nawet niekoniecznie tej, na której zamieszkują małoletni, nie jest sprzeczne z ich interesem, jak i interesem publicznym, bowiem sprzedaż działki w trybie egzekucji spowoduje uszczuplenie mienia małoletnich, a co za tym idzie niewątpliwie narusza ich interes. Oczywiście pogląd ten został wyrażony przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności rozpatrywanej sprawy, a więc przy uwzględnieniu, że zobowiązanymi są małoletni i, że jedynym ich majątkiem są udziały w nabytej w drodze spadkobrania nieruchomości.

Ponadto w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 sierpnia 2010 r. (sygn. akt

I SA/Łd 599/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie do wezwania przedstawicielki ustawowej zobowiązanych do wykazania stałych obciążeń rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wyczerpującego ustosunkowania się do wyroku WSA w Łodzi z dnia 3.11.2009 r. Na tej podstawie organ miał dokonać szczegółowej oceny sytuacji majątkowej rodziny zobowiązanych, mając na względzie również fakt zmniejszenia ich miesięcznego dochodu, a także rozważyć, jakie skutki dla zobowiązanych oraz ich rodziny może spowodować wyegzekwowanie przedmiotowych należności.

Kwestia wykonania tych zaleceń w ocenie Sądu nasuwa wiele uwag krytycznych. Przede wszystkim organ prowadzący postępowanie swoimi ustaleniami objął sytuację matki i najbliższej rodziny zobowiązanych (ciotki, babci), a przecież osoby te nie są zobowiązanymi w tej sprawie. Wprawdzie organ ten miał dokonać szczegółowej oceny sytuacji majątkowej rodziny zobowiązanych, mając przy tym na względzie fakt zmniejszenia ich miesięcznego dochodu, niemniej jednak wynikiem tej oceny miało być ustalenie skutków, jakie może spowodować dla zobowiązanych oraz ich rodziny wyegzekwowanie przedmiotowych należności. Kwestie tychże skutków organ pominął milczeniem, swoje rozważania zaś sprowadził do wskazania ewentualnych okoliczności decydujących w przyszłości o poprawie sytuacji majątkowej matki i babci zobowiązanych. Tymczasem zadaniem organu w tej sprawie było wyjaśnienie, dlaczego pod uwagę brał przede wszystkim sytuację tychże osób i dlaczego przyjął, że sytuacja tych osób, nie będących przecież zobowiązanymi w niniejszej sprawie, przesądza o odmowie umorzenia należności ciążących na małoletnich dzieciach spadkodawcy, a nadto jaki ma wpływ na ocenę skutków wyegzekwowania przedmiotowych należności. Niewątpliwie ustalenia te powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ich brak zaś skutkuje naruszeniem art. 7 i art. 77 oraz art. 107 § 1 k.p.a.

Jednocześnie ocena wszystkich okoliczności sprawy wymagała rozważenia sytuacji majątkowej zobowiązanych małoletnich w kontekście przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 3 i pkt 6 u.s.u.s. – w odniesieniu do tej części należnych składek, które były finansowane przez pracodawcę (S. M.) za pracowników oraz przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 wymienionego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej – w odniesieniu do tej części składek, które odnosiły się do ubezpieczenia samego S. M.. Wszakże, gdy ciążące na małoletnich należności nie zostaną umorzone, to egzekucja zostanie skierowana do ich majątku (udziałów w prawie własności nieruchomości, w której obecnie zamieszkują). Podkreślić przy tym należy, że wartość całej nieruchomości zamieszkiwanej przez nich, wspólnie z innymi osobami, wynosi ok. 166.000 zł (jak wynika z treści uzasadnienia decyzji nr [...] i decyzji nr [...] o przeniesieniu na małoletnich odpowiedzialności za zadłużenie S. M.), zatem wartość udziału obojga małoletnich (po 1/4 części spadku, a więc po 1/8 części całej nieruchomości) w prawie własności tej nieruchomości wynosi łącznie ok. 40.000 zł. W tej sytuacji konieczne jest rozważenie kwestii racjonalności przesłanek warunkujących wszczęcie i skuteczne przeprowadzenie egzekucji z udziałów we własności tej nieruchomości. Należy ocenić prawdopodobieństwo osiągnięcia pożądanego przez organ wyniku tychże działań. Może bowiem się okazać, że problemem w sprawie będzie znalezienie podmiotu zainteresowanego nabyciem mniejszościowego udziału w powyższej nieruchomości, zwłaszcza jeśli pod uwagę weźmie się fakt, iż nieruchomość ta będzie nadal zamieszkana przez zobowiązanych i pozostałych członków ich rodziny, w tym współwłaścicieli w 3/4 części. W tym zakresie rozważenia wymaga także wskazany w skardze fakt, iż za życia S. M. (spadkodawcy) toczyła się egzekucja z tej nieruchomości i postępowanie to zostało umorzone w drodze postanowienia z dnia 25 stycznia 2005 r. Dodatkowo należy mieć na uwadze okoliczność, że egzekucja z nieruchomości, w tym egzekucja z udziału na nieruchomości, wiąże się zwykle z koniecznością poniesienia większych wydatków, niż na inny rodzaj egzekucji. Należy zatem rozważyć, czy istnieje szansa na wyegzekwowanie składek po pokryciu kosztów egzekucji. Ocena w tym aspekcie musi być dokonana w związku z treścią art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. i dotyczy zarówno składek finansowanych przez S. M. za pracowników, jak i płaconych przez niego na własne ubezpieczenie. Ponadto, w odniesieniu do składek na ubezpieczenia samego S. M. należy rozważyć istnienie przesłanek określonych w § 3 wymienionego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej ale uwzględniając przede wszystkim fakt, że to małoletni – G. G. i M. G. są zobowiązanymi do zapłaty składek i nie mają oni żadnego innego majątku niż udziały w nieruchomości, ani też nie są obecnie w stanie jeszcze długo osiągać jakiekolwiek dochodów (mają odpowiednio 9 i 11 lat).

Ponadto analiza treści zaskarżonej decyzji dowodzi, że organ nie sprecyzował, która kwotowo określona część składek mogłaby stanowić przedmiot umorzenia w trybie art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s., a do jakiej części tych składek zastosowanie powinny znaleźć także przepisy ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Ma to znaczenie, skoro częściowo różne są przesłanki umorzenia składek finansowanych przez płatnika na własne ubezpieczenie i na ubezpieczenia pracowników. Jest to dodatkowy argument przemawiający za tym, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując, przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy doszło do naruszenia

art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ wyjaśni wszystkie okoliczności sprawy zgodnie z ocenę prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym wyroku, a swoje stanowisko uzasadni stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

W kwestii kosztów orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

P.Z-C.