Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2715/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

sygn. akt 4. II SA/Wr 2715/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Asesor WSA Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. G. - następcy prawnego R. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzje ją poprzedzającą, 2) nie orzeka w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, 3) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej M. G. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

sygn. akt 4 II SA/Wr 2715/2001

UZASADNIENIE

R. G. uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w W. z dnia [...]r., wydanego w oparciu o zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w R. z dnia [...]r., nr [...], stwierdzającego, że R. G. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej w okresie od [...] r. do [...] i jako funkcjonariusz brał w tym czasie udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wszczął z urzędu postępowanie weryfikacyjne dotyczące uprawnień kombatanckich R. G., wzywając jednocześnie stronę pismem z dnia [...] r. do przedłożenia wszelkich dowodów mogących przyczynić się do ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskane uprawnienia.

Pismem z dnia [...]r. R. G. poinformował, że z chwilą wybuchu wojny został powołany do służby Policji w B. Po wkroczeniu wojsk sowieckich uciekł i ukrywał się przed represjami, aż został ewakuowany do G. D. W roku [...] poznał oddział Armii Krajowej, który zawrócił idąc z pomocą powstańcom warszawskim i pozostał w tej miejscowości. Następnie przez komendanta Milicji z G. D. o został skierowany do Ł., gdzie pełnił służbę w lotnym batalionie Milicji Obywatelskiej, którego załoga rekrutowała się przeważnie z partyzantów, a dowódca był członkiem Armii Krajowej. Służbę pełnił do czasu aresztowania komendanta przez Urząd Bezpieczeństwa. Był w grupie osób żądających jego uwolnienia, które pod pretekstem umożliwienia widzenia się z komendantem zostały wpuszczone do siedziby Urzędu Bezpieczeństwa, jednak podstępnie został zamknięty w pojedynczej celi, a następnie bez przesłuchania zwolniony. Wręczono mu bilet, każąc wyjechać na Ziemie Odzyskane.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], opartą o przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.),

2

sygn. akt 4 II SA/Wr 2715/2001

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pozbawił R. G. uprawnień kombatanckich, przyznanych W uzasadnieniu wskazał, że R. G. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach [...]-[...] w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, a takie osoby na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego pozbawia się uprawnień kombatanckich. Ponadto, powołując się na treść powyższego przepisu oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego, nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. G. podniósł, że z Milicji Obywatelskiej został zwolniony dyscyplinarnie, jednak tego faktu nie podano w zaświadczeniu. Poza tym wskazał fakty z działalności batalionu, w którym służył, dotyczące ukrywania wyników prowadzonych przeszukań, a nadto aresztowania żołnierzy radzieckich dokonujących rabunków i gwałtów.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...]r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r., pozbawiającą skarżącego uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu podniósł, iż nie istnieją przesłanki, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji poprzedzającej. Jednocześnie stwierdził, że Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną, a zadania wykonywane podczas zatrudnienia w tych organach nie mogą być uznane za działalność kombatancką, na co wskazuje uchwała NSA z dnia 12 czerwca 2000 r., sygn. OPS 5/00. Ponadto, podkreślając podniesiony przez R. G. fakt współpracy z konspiracją powojenną, wskazał, że

3

sygn. akt 4 II SA/Wr 2715/2001

rozpatrzenie wniosku o przyznanie nowego tytułu uprawnień kombatanckich bez udokumentowanego wniosku i rekomendacji właściwego stowarzyszenia naruszałoby przepis art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a także oraz byłoby naruszeniem art. 22 ust. 3 tej ustawy, określającego termin do składania takich wniosków do dnia 31 grudnia 1998 r.

W skardze R. G., podając dodatkowe szczegóły dotyczące spotkania z oddziałem Armii Krajowej, otrzymania przez ten oddział zrzutów ubrań i krótkiej broni oraz rozkazu obsadzenia posterunków MO od Sanu na zachód, zarzucił, iż organ nie wziął pod uwagę podnoszonych okoliczności dotyczących interwencji w związku z aresztowaniem komendanta powiatowego MO w Ł. Wyjaśnił, że w swym piśmie podał tylko ogólne dane, uważając, iż organowi są znane szczegóły gdyż nie była to sprawa jednostkowa. Odnośnie rekomendacji stowarzyszenia w zakresie uprawnień kombatanckich podał, że zwolnienie z Milicji za udział w AK było najlepszą rekomendacją.

Organ wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację i podkreślając, iż podnoszone zarzuty nie mają wpływu na wynik sprawy.

Przed rozpoznaniem skargi skarżący zmarł, a pozostała po nim wdowa - M. G. w piśmie z dnia [...]r. oświadczyła, że popiera skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

4

sygn. akt 4 II SA/Wr 2715/2001

(Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie odpowiada wymogom prawa.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej był przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, zgodnie z którym pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Przepis ten stanowi ponadto, że uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. (art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2).

W rozpoznawanej sprawie organ trafnie przyjął, że w świetle przepisów ustawy o kombatantach służba w szeregach Milicji Obywatelskiej

5

sygn. akt 4 II SA/Wr 2715/2001

nie stanowi podstawy do stwierdzenia zachowania uprawnień kombatanckich. Wynika to z ugruntowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sadu Administracyjnego poglądu o braku zmilitaryzowanego charakteru jednostek Milicji Obywatelskiej.

Analiza treści powołanego przepisu prowadzi jednak do wniosku, że po pierwsze pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz 4 ustawy o kombatantach. Po drugie natomiast - uprawnienia te zachowują jednak m.in. takie osoby, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie.

Są to przesłanki materialnoprawne, które kształtują treść stosunku prawnego. Sposób zestawienia tych przesłanek w jednym przepisie na zasadzie przeciwstawienia (pozbawia się uprawnień kombatanckich -zachowują jednak te uprawnienia) oznacza, że istnienie przesłanki dotyczącej zachowania uprawnień stanowi przeszkodę do zastosowania przesłanki dotyczącej pozbawienia uprawnień.

W całym kontekście art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, sformułowanie "uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie" może być rozumiane w ten sposób, że chodzi o osoby, które wykazały, iż spełniają warunki do uprawnień kombatanckich z tytułów określonych w ustawie o kombatantach. Inne rozumienie tego przepisu, zakładające konieczność potwierdzenia w drodze decyzji uprawnień z tytułów określonych w ustawie, prowadziłoby do wewnętrznej sprzeczności norm, albowiem skoro sprawa o pozbawienie uprawnień ma dotyczyć osoby, która uzyskała te uprawnienia wyłącznie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", to osoba taka nie może mieć potwierdzenia w drodze decyzji uzyskania uprawnień kombatanckich z innych tytułów określonych w ustawie o kombatantach, gdyż nie byłaby osobą, która uzyskała uprawnienia wyłącznie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Prowadzi to do wniosku, że okoliczności dotyczące przesłanki wskazującej na zachowanie uprawnień mogą stanowić element sprawy o pozbawienie

6

sygn. akt 4 II SA/Wr 2715/2001

uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach.

W przepisach ustawy o . kombatantach nie został zawarty przepis, który uzasadniałby prezentowane przez organ twierdzenie o niedopuszczalności ustalania okoliczności dotyczących zachowania uprawnień kombatanckich w toku rozpatrywania sprawy o pozbawienie tych uprawnień. Przepisem takim nie jest również przepis art. 25 ust. 6 ustawy kombatanckiej, który zawiera upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich w stosunku do osób, o których mowa w art. 25 ust. 2, oraz zasad przeprowadzania weryfikacji. Z tego też względu przepisy rozporządzenia wydanego na podstawie art. 25 ust. 6 ustawy o kombatantach nie mogą być rozumiane w ten sposób, że wyłączają możliwość rozpoznania kwestii dotyczących zachowania uprawnień kombatanckich w sprawie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Oznacza to, że podnoszone przez osobę weryfikowaną wnioski dotyczące zachowania uprawnień kombatanckich, mogą być rozpoznane i rozstrzygnięte w postępowaniu o pozbawienie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Ustalenie w tym zakresie może prowadzić do rozstrzygnięcia o braku podstaw do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Stanowisko takie zostało utrwalone w orzecznictwie (por. uchwałę siedmiu sędziów NSA z dnia 4 marca 2002 r., sygn. OPS 13/01 - ONSA z 2002 r., nr 3, poz. 100, wyrok NSA z dnia 31 lipca 2001 r., sygn. V SA 3431/00 - ONSA z 2002 r., nr 2, poz. 131).

W rozpoznawanej sprawie organ - pomimo stwierdzenia, iż w postępowaniu weryfikacyjnym R. G. podniósł, iż współpracował z konspiracją powojenną - zaniechał obowiązku przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania administracyjnego w kierunku zbadania kwestii zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich z innych tytułów, przewidzianych ustawą o kombatantach. Nie zostały rozpatrzone

7

sygn. akt 4 II SA/Wr 2715/2001

również inne okoliczności, które w przekonaniu skarżącego mogły stanowić inny tytuł do dochodzonych uprawnień.

U podstaw stanowiska zajętego w zaskarżonej decyzji legł również argument o spóźnionym zgłoszeniu wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich (po terminie wynikającym z art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach).

Poglądu tego także nie można podzielić, zważywszy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r., sygn. akt SK 4/02 (OTK-A Nr 4, poz. 31) stwierdził niekonstytucyjność tego przepisu (Dz.U. z 2003 r., Nr 72, poz. 658).

Zaniechanie zbadania okoliczności wskazywanych przez R. G. w postępowaniu weryfikacyjnym spowodowało, że naruszone zostały przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), nakazujące rozpoznanie sprawy administracyjnej zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, po zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego. Powyższe naruszenie może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę fakt, że w toku postępowania skarżący R. G. zmarł, należało stwierdzić, że postępowanie sądowo -administracyjne nie stało się było w tych okolicznościach bezprzedmiotowe, gdyż wdowom po kombatantach przysługują na podstawie przepisów ustawy o kombatantach uprawnienia pochodne od uprawnień przysługujących kombatantom i rozstrzygnięcie o pozbawieniu uprawnień kombatanckich R. G. ma znaczenie prawne dla kwestii ewentualnego zachowania uprawnień przez wdowę - M. G. W świetle utrwalonego orzecznictwa zarówno Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, uprawnienia wdów po kombatantach mogą być zachowane tylko wówczas, gdy pierwotnie uprawniony małżonek zostałby pozytywnie zweryfikowany (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 III 2002 r., nr III RN 107/01). Postępowanie administracyjne w tego typu sprawach musi być jednak prowadzone niezmiernie wnikliwie, z zachowaniem wszelkich podstawowych zasad postępowania administracyjnego,

8

sygn. akt 4 II SA/Wr 2715/2001

regulujących sposób przeprowadzania dowodów oraz praw strony do udziału w postępowaniu.

Z przedstawionych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), uchylono zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 135 wskazanej ustawy uchylono decyzję pierwszej instancji.

Sąd nie orzekał w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana przed uprawomocnieniem się wyroku (art. 152 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), gdyż na zasadzie art. 26 ustawy o kombatantach utrata uprawnień przez kombatantów następuje po uprawomocnieniu się wyroku sądu administracyjnego, stąd do tego momentu zaskarżona decyzja w ogóle nie podlega wykonaniu.

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku oparte jest o przepis art. art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271).

9